เรื่อง ปฏิกิริยาเคมี

1

แผนการจัดการเรียนรทู ่ี 1

เรื่อง การเกิดปฏกิ ิริยาเคมี รหัสวิชา ว23102 เวลา 1 ช่ัวโมง

หนวยการเรียนรูท่ี 5 ชื่อหนวยการเรียนรู ปฏิกิริยาเคมแี ละวัสดใุ นชวี ิตประจำวัน รวม 17 ชั่วโมง

กลุมสาระการเรยี นรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ช้นั มัธยมศึกษาปท* ่ี 3 ภาคเรยี นท่ี 2

สาระท่ี 2 ช่ือสาระ วิทยาศาสตรก# ายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรยี นรู/ตัวช้ีวัด
ว 2.1 เข(าใจสมบัติของสสาร องค#ประกอบของสสาร ความสมั พันธ#ระหว.างสมบัตขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏิกริ ยิ าเคมี

ตัวช้ีวดั
ว 2.1 ม.3/3 อธบิ ายการเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี รวมถึงการจดั เรียงตัวใหม.ของอะตอมเม่ือเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมโี ดย

ใชแ( บบจำลองและสมการข(อความ

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด
1) การเกิดปฏิกิริยาเคมีหรือการเปลีย่ นแปลงทางเคมีของสาร เป6นการเปลี่ยนแปลงท่ีทำให(เกิดสารใหม.

โดยสารทเ่ี ข(าทำปฏิกริ ยิ า เรยี กวา. สารตง้ั ต(น สารใหมท. เี่ กดิ ขน้ึ จากปฏิกิริยา เรียกว.า ผลิตภณั ฑ# การเกิดปฏิกิริยา
เคมสี ามารถเขียนแทนไดด( ว( ยสมการขอ( ความ

2) การเกิดปฏิกิริยาเคมี อะตอมของสารตั้งต(นจะมีการจัดเรียงตัวใหม. ได(เป6นผลิตภัณฑ# ซึ่งมีสมบัติ
แตกต.างจากสารตง้ั ต(น โดยอะตอมแต.ละชนดิ กอ. นและหลังเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมีมีจำนวนเท.ากัน

3. จุดประสงคก# ารเรียนรู นักเรียนอธบิ ายการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี และอธิบายการจดั เรียงตัวใหมข. อง
1) ดานความรู (K) อะตอมกอ. นและหลังการเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมี โดยใช(แบบจำลองและสมการ
ขอ( ความได(
2) ดานทกั ษะ (P) นักเรียนใช(ทกั ษะการสังเกต โดยสังเกตสมบัติของสารและการเปลีย่ นแปลง
3) ดานเจตคติ (A) ทเี่ กดิ ขึ้น บันทึกสง่ิ ที่สังเกตได(
นักเรียนตระหนกั ถึงความสำคัญของการใช(อปุ กรณ#การทำกจิ กรรมได(

4. คุณลักษณะผูเรยี น

4.1 คณุ ลกั ษณะท่พี ึงประสงค#

 รกั ชาติ ศาสน# กษัตรยิ #  อยอู. ยา. งพอเพยี ง  ซอ่ื สัตย#สุจรติ  ม.งุ มน่ั ในการทำงาน
 ใฝBเรยี นร(ู  มีจิตสาธารณะ
 มีวินัย  รกั ความเปน6 ไทย

5. ดานสมรรถนะสำคญั ของผูเรยี น
 ความสามารถในการคิด: นกั เรยี นสามารถวเิ คราะห#การเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี และการจัดเรยี งตวั ใหม.

ของอะตอมก.อนและหลังการเกิดปฏกิ ิริยาเคมี โดยใชแ( บบจำลองและสมการข(อความ

2

6. สาระการเรียนรู

การเปลี่ยนแปลงทางเคมีหรือการเกิดปฏิกิริยาเคมีเป6นการเปลี่ยนแปลงที่ทำให(เกิดสารใหม. ซึ่งมี

สมบัติแตกตา. งไปจากสารเดมิ การเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมีอาจสังเกตได(จากการเปลย่ี นสี กลิน่ หรืออณุ หภูมิ มีฟองแก็ส

หรือตะกอนเกดิ ขึ้น ยกตวั อยา. งการเกิดปฏิกิริยาเคมีในแคลเซยี มคาร#บอเนต

แคลเซียมคาร#บอเนต (calcium carbonate หรื CaCO3) พบมากในหินปูน หินงอก หินย(อย

แคลเซยี มคาร#บอเนต สามารถนำมาใช(ประโยชน#ได(อย.างกวา( งขวาง นอกจากนำมาใช(ในยาลดกรดแล(ว ยงั ใช(ผลิต

สารต.าง ๆ เชน. ปูนขาว ปนู ซีเมนต# ปนู ยาแนวกระเบอ้ื ง สารทมี่ ีแคลเซียมคารบ# อเนตเปน6 องค#ประกอบ เมื่อสัมผัส

กับสารที่มีสมบัติเป6นกรด แคลเซียมคาร#บอเนตจะกร.อนบางลงและเกิดฟองแก็สไม.มีสี การเปลี่ยนแปลงที่เกิด

จากแคลเซียมคาร#บอเนตสัมผัสกับกรด เป6นการเกิดปฏิกิริยาเคมี (chemical reaction) เพราะเป6นการ

เปลี่ยนแปลงที่มีสารใหม.เกิดขึ้น การอธิบายปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นสามารถใช(แบบจำลองที่เป6นสมการขอความ

(word equation) ซึ่งเขียนแสดงสารที่เข(าทำปฏิกิริยาหรือสารตั้งต(น (reactant) และสารใหม.ที่เกิดขึ้นหรือ

ผลิตภณั ฑ# (product) เชน. สมการข(อความไดด( งั นี้

กรดไฮโดรคลอริก + แคลเซียมคารบ# อเนต แคลเซียมคลอไรด# + น้ำ + แก็สคารบ# อนไดออกไซด#

สารตง้ั ตน ผลติ ภัณฑ#

จากสมการข(อความข(างต(นจะพบว.าสารตั้งตัน ได(แก. กรดไฮโดรคลอริก (hydrochloric acid หรือ
HCl) และแคลเซียมคาร#บอเนต เมื่อสารตั้งต(นปฏิกิริยาเคมีกัน จะได(เป6นผลิตภัณฑ# ได(แก. แคลเซียมคลอไรด#
(calcium chloride หรือ CaCl2) น้ำ (H2O) และแก\สคาร#บอนไดออกไซด# (carbon dioxide หรือ CO2)
นอกจากกรดจะทำปฏิกิริยากับแคลเซียมคาร#บอเนตแล(ว กรดยังทำปฏิกิริยากับสารประกอบคาร#บอเนตอื่น ๆ
เช.น โซเดียมคารบ# อเนต (sodium carbonate หรือ Na2CO3) ไดอ( ีกดว( ย

และเมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี อะตอมของสารตั้งต(นจะแยกตัวออกจากกัน แล(วจัดเรียงตัวใหม. ได(
ผลิตภัณฑ# ซึ่งสามารถแสดงได(ด(วยแบบจำลอง ซึ่งอะตอมจะไม.สูญหายหรือเกิดใหม. มีเพียงการจัดเรียงตัวใหม.
ดงั นน้ั อะตอมแตล. ะชนดิ ก.อนและหลงั เกิดปฏกิ ิริยาเคมีจงึ มีจำนวนเท.าเดิม

7. กจิ กรรมการเรียนรู
ใชร( ปู แบบการจัดการเรียนการสอนแบบสบื เสาะหาความรู( (Inquiry Cycles: 5Es) (1 ชวั่ โมง; 60นาที)
ข้ันท่ี 1 กระตุนความสนใจ (Engagement) (10 นาที)
1) ครูกระตุ(นความสนใจของนักเรียน เพื่อนำเข(าสู.หน.วยการเรียนรู(ที่ 5 เรื่อง ปฏิกิริยาเคมี

โดย ให(นักเรียนดูภาพนำหน.วย (หนังสือเรียนรายวชิ าพื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นม.3 เล.ม 2 สสวท.
หน(า 4) หรอื ครใู ช(วธิ ีการสาธิตโดยนำผา( ที่เปhอg นหมึกสจี ุม. ลงไปในนำ้ เปรียบเทียบกับการนำผ(าทีเ่ ปhอg นหมกึ สจี .ุมลง
ไปในน้ำยาซกั ผา( ขาว แล(วสังเกตการเปลยี่ นแปลงท่เี กดิ ข้นึ จากน้ันอภิปรายรว. มกัน โดยใช(ประเด็นคำถามดังนี้

- จากภาพ 5.1 เปน6 ภาพอะไร (ภาพนำ้ ยาซกั ผาขาว)
- รอยเปghอนบนผ(าหายไปได(อย.างไร เกี่ยวข(องกับปฏิกิริยาเคมีหรือไม. (นักเรียนตอบตามความ
เขาใจของตนเอง)
2) ให(นักเรียนทำกิจกรรมทบทวนความรู(ก.อนเรียน (หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร#
และเทคโนโลยี ชนั้ ม.3 เล.ม2 สสวท. หน(า 5) จำนวน 6 ขอ( ดงั นี้
- การเกิดสนมิ ของตะปเู หล็ก (คำตอบคอื การเปลีย่ นแปลงทางเคมี)
- การผสมน้ำหวานสีแดงกับน้ำ (คำตอบคือ การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ)

3

- การจุดไมข( ดี (คำตอบคือ การเปลยี่ นแปลงทางเคมี)
- การหลอมเหลวของน้ำแข็ง (คำตอบคือ การเปล่ียนแปลงทางกายภาพ)
- การผสมนำ้ อญั ชนั กบั มะนาว (คำตอบคอื การเปลย่ี นแปลงทางเคมี)
- การต(มน้ำ (คำตอบคอื การเปล่ยี นแปลงทางกายภาพ)
3) ครูตรวจสอบการทำกิจกรรมทบทวนความรู(ก.อนเรียน ถ(าไม.ถูกต(องให(แก(ไขความเข(าใจ
คลาดเคลอ่ื นของนักเรียน เพอื่ ให(นกั เรียนมีความรู(พน้ื ฐานท่ีถูกต(องและเพียงพอท่ีจะเรียนเร่ืองปฏิกิริยาเคมี และ
อภิปรายร.วมกัน เพื่อใหไดขอสรุปวา การเกิดปฏิกิริยาเคมีเป6นการเปลี่ยนแปลงที่ทำให(เกิดสารใหม. โดยอาจ
สังเกตได(จากการเปลี่ยนสี กลิ่น หรืออุณหภูมิ มีฟองแก\สหรือมีตะกอนเกิดขึ้น และบางครั้งการเปลี่ยนแปลง
ดังกลา. วทีส่ ังเกตเห็น อาจไม.มีปฏกิ ริ ยิ าเคมเี กิดขึน้ เช.น การเปลี่ยนสีเม่อื ผสมนำ้ หวานกบั น้ำ
ขนั้ ท่ี 2 ขั้นสำรวจและคนหา (Exploration) (20 นาที)
4) ครูเชื่อมโยงเข(าสู.กิจกรรมที่ 5.1 การเกิดปฏิกิริยาเคมีเป6นอย.างไร โดยใช(คำถามว.านักเรียน
คิดว.าเราสามารถใชแ( บบจำลองอธิบายปฏิกิรยิ าเคมที เ่ี กดิ ขึ้นไดอ( ย.างไร (นกั เรียนตอบตามความเขาใจของตนเอง)
5) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา
พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศกั ราช 2551 (ฉบับปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธิการ หน(า 6 และครูตรวจสอบความเขา( ใจ
การอ.าน โดยใช(คำถามดงั ตอ. ไปน้ี
- กจิ กรรมน้เี กีย่ วกับเรอ่ื งอะไร (การเกิดปฏิกริ ยิ าเคมี)
- กจิ กรรมนีม้ ีจดุ ประสงคอ# ะไร (สงั เกตและอธบิ ายการเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมโี ดยใชแบบจำลอง)
- วิธีดำเนินกจิ กรรมมขี ั้นตอนโดยสรุปอย.างไร (รินสารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงในแคลเซียม
คาร-บอเนต แลวสังเกตการเปลี่ยนแปลง จากนั้นสืบคนขอมูลและใชแบบจำลองเพื่ออธิบายการเปลี่ยนแปลงท่ี
เกิดขึน้ )
- ข(อควรระวังในการทำกิจกรรมมีอะไรบ(าง (ระวังการสัมผัสสารละลายกรดไฮโดรคลอริก
ในกรณีที่สมั ผัสสารละลายดงั กลา1 ว ใหปล1อยน้ำปริมาณมากไหลผา1 นบรเิ วณท่สี มั ผสั )
- นักเรยี นต(องสังเกตหรอื รวบรวมข(อมูลอะไรบ(าง (สงั เกตและบนั ทกึ ขอมลู เก่ียวกับลักษณะของ
สารท่ีใชในกจิ กรรมการเปลี่ยนแปลงท่ีเกิดขน้ึ เม่ือรนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงในแคลเซยี มคาร-บอเนต และ
รวบรวมขอมูลสารทเี่ กิดข้นึ ทงั้ หมดจากการเปลี่ยนแปลง)
6) ขณะที่นักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกล.ุม
และใหค( ำแนะนำ ถ(านกั เรยี นมีข(อสงสัยในประเด็นต.าง ๆ ทอ่ี าจเปน6 ปlญหา เชน. วิธกี ารรนิ สาร ควรรนิ ช(า ๆ หรือ
รินสารละลายผ.านด(านในของหลอดทดลอง ไม.ควรรินลงบนแคลเซียมคาร#บอเนตโดยตรงเนื่องจากอาจกระเด็น
หรือเกิดฟองแก\สขึ้นมาถึงปากหลอดทดลองได( ซึ่งครูควรรวบรวมปlญหา และข(อสงสัยที่พบจากการทำกิจกรรม
ของนกั เรยี นเพือ่ ใชเ( ปน6 ขอ( มูลประกอบการอภปิ รายหลงั จากการทำกจิ กรรม
ขั้นท่ี 3 ข้ันอธบิ ายและลงขอสรปุ (Explanation) (10 นาที)
7) นักเรียนบันทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทกึ การค(นคว(ากิจกรรมท่ี 5.1 การเกิดปฏิกิริยา
เคมีเป6นอย.างไร โดยสรุปผลของกิจกรรมและตอบคำถามท(ายกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุปจากกิจกรรมวา เมื่อ
ผสมแคลเซียมคาร#บอเนตกับสารละลายกรดไฮโดรคลอริกจะมีการเปลี่ยนแปลงที่ทำให(เกิดสารใหม. คือ
แคลเซียมคลอไรด# นํ้า และแก\สคาร#บอนไดออกไซด# การเปลี่ยนแปลงดังกล.าวเป6นผลจากการเกิดปฏิกิริยาเคมี
(chemical reaction) ซึง่ สามารถใช(แบบจำลองในการอธบิ ายปฏิกริ ยิ าทเ่ี กิดข้ึนได(
ขน้ั ที่ 4 ขน้ั ขยายความรู (Elaboration) (10 นาที)

4

8) นักเรียนเรยี นรูเ( พิ่มเตมิ เกยี่ วกบั ปฏกิ ิริยาเคมี โดยใช(ประเด็นคำถามเพ่มิ เติมดังนี้
- จากปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดไฮโดรคลอริกและแคลเซียมคาร#บอเนต สารใดเป6นสารตั้งต(น
และสารใดเป6นผลิตภณั ฑ# (แนวคำตอบ กรดไฮโดรคลอรกิ และแคลเซียมคาร-บอเนตเปน4 สารตงั้ ตน
ส1วนแคลเซยี มคลอไรด- นำ้ และแกส5 คารบ- อนไดออกไซดเ- ปน4 ผลติ ภัณฑ-)
- แผนภาพนเ้ี รยี กวา. อะไร

กรดไฮโดรคลอริก + แคลเซียมคาร#บอเนต → แคลเซียมคลอไรด# + น้ำ + แกส\ คารบ# อนไดออกไซด#

(แนวคำตอบ สมการขอความ)
9) ครูอาจยกตัวอย.างปฏิกิริยาเคมีอื่น ๆ เพิ่มเติม เช.น ปฏิกิริยาการเผาถ.าน ซึ่งเป6นปฏิกิริยา
ระหวา. งคาร#บอนและแกส\ ออกซเิ จน ได(แก\สคารบ# อนไดออกไซด# (คาร#บอนและแก\สออกซเิ จนเป6นสารตัง้ ต(น ส.วน
แก\สคาร#บอนไดออกไซด#เป6นผลิตภัณฑ#) จากนั้นให(นักเรียนลองเขียนสมการข(อความจากปฏิกิริยาดังกล.าว
(คาร#บอน + แก\สออกซิเจน → แก\สคารบ# อนไดออกไซด)# แล(วให(นักเรียนตอบคำถามระหว.างเรยี น

- สมการขอ( ความต.อไปน้ี มสี ารใดบา( งเป6นสารต้ังต(น สารใดบ(างเปน6 ผลติ ภณั ฑ#

แกส\ คารบ# อนไดออกไซด# + แคลเซยี มไฮดรอกไซด# → แคลเซียมคาร#บอเนต + น้ำ

(แนวคำตอบ แกส5 คาร-บอนไดออกไซด-และแคลเซยี มไฮดรอกไซดเ- ปน4 สารตง้ั ตน สว1 นแคลเซยี มคาร-บอเนตและน้ำ
เป4นผลติ ภณั ฑ-)

- การเกิดปฏิกิริยาเคมีระหว.างโซเดียมไฮโดรเจนคาร#บอเนตกับกรดไฮโดรคลอริกได(ผลิตภัณฑ#
เป6นโซเดียมคลอไรด# แก\สคาร#บอนไดออกไซด# และน้ำ เขียนแทนด(วยสมการข(อความได(อย.างไร (แนวคำตอบ
โซเดียมไฮโดรเจนคาร-บอเนต + กรดไฮโดรคลอริก → โซเดียมคลอไรด- + แก5สคารบ- อนไดออกไซด- + นำ้ )

10) ครอู ธบิ ายเพ่ิมเติม โดยใช(สือ่ วีดิทัศนเ# รือ่ ง การจดั เรียงตวั ใหม.ของอะตอมเมื่อเกิดปฏกิ ิริยาเคมี
(สืบค(นได(จาก ipst.me/10603) ซึ่งสามารถแสดงได(ด(วยแบบจำลองตัวอย.าง การจัดเรียงใหม.ของอะตอมใน
ปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดไฮโดรคลอริกกับแคลเซียมคาร#บอเนต เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี อะตอมจะไม.สูญหายหรือ
เกดิ ขึ้นใหม. มเี พียงการเรยี งตัวกันใหม. ดังนนั้ อะตอมแตล. ะชนดิ ก.อนและหลงั เกดิ ปฏิกิริยาเคมี จึงมจี ำนวนเทา. เดิม

ขนั้ ท่ี 5 ขัน้ ประเมนิ (Evaluation) (10 นาที)
11) ครูและนกั เรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม การเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี จะไดขอสรุปวา
- การเกิดปฏิกิริยาเคมี สารที่ทำปฏิกิริยา เรียกว.า สารตั้งต(น (reactant) ส.วนสารใหม.ท่ี

เกิดขึ้นจากปฏิกิริยา เรียกว.า ผลิตภัณฑ# (product) การอธิบายการเกิดปฏิกิริยาเคมีอาจใช(แบบจำลองที่เขียน
แสดงสารต้งั ต(นและผลิตภัณฑท# เี่ รยี กวา. สมการขอ( ความ (word equation)

- การเกิดปฏิกิริยาเคมี อะตอมแต.ละชนิดก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีมีจำนวนเท.ากัน
โดยอะตอมไมส. ูญหายหรือเกิดข้นึ ใหม. แตม. ีการจัดเรียงตัวกันใหม.

12) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมิน (Rubrics Score)

5

8. ส่ือการเรียนรู/แหลงเรียนรู
8.1 อุปกรณ#ทำกจิ กรรม: จำนวน 9 รายการ ดังแสดงแนบไวในใบกิจกรรมท่ี 5.1 การเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี

เปน6 อยา. งไร

8.2 คลปิ วดี ิทัศน#: การจัดเรียงตัวใหม.ของอะตอมเมื่อเกดิ ปฏิกิริยาเคมี
8.3 ใบกิจกรรม: ใบกจิ กรรมที่ 5.1 การเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมเี ปน6 อยา. งไร

8.4 แบบบนั ทกึ กจิ กรรม: แบบบันทกึ การค(นควา( กจิ กรรมท่ี 5.1 การเกิดปฏกิ ิริยาเคมเี ป6นอย.างไร

8.5 แหลง. เรียนรู:( หนงั สือเรยี นรายวิชาพืน้ ฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ช้ันมธั ยมศึกษาปjที่ 3

เลม. 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพ้นื ฐาน พุทธศักราช 2551
(ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

9. การวดั และการประเมิน

ตัวชี้วัด/ผลการเรียนรู วธิ กี ารวดั เครอ่ื งมือวดั เกณฑท# ่ใี ชในการประเมนิ
- คำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.1 - ไดไ( ม.น(อยกว.า 2 คะแนน
1. อธิบายการเกดิ ปฏิกริ ยิ า - ตรวจการตอบคำถาม
การเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมเี ป6น ระดับคุณภาพดี ถือวา.
เคมี และอธิบายการจัดเรียง ทา( ยกจิ กรรมที่ 5.1 อย.างไร จำนวน 4 ข(อ ผา. นการประเมิน
ด(านความรู(
ตัวใหมข. องอะตอมก.อนและ - แบบบันทกึ การคน( ควา(
กจิ กรรมที่ 5.1 - ได(ไม.น(อยกวา. 2 คะแนน
หลังการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี การเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี ระดบั คุณภาพดี ถือว.า
เปน6 อย.างไร ผา. นการประเมิน
(ด(านความรู(: K) ด(านกระบวนการ
- เกณฑก# ารประเมนิ การใช(
2. การใชท( ักษะการสงั เกต - ตรวจการทำแบบ งานอปุ กรณใ# นกิจกรรม - ไดไ( ม.น(อยกวา. 2 คะแนน
ของนักเรียน ระดับคุณภาพดี ถือว.า
โดยสงั เกตสมบัติของ บนั ทกึ การค(นคว(า ผ.านการประเมิน
ดา( นเจตคติ
สารและการเปลยี่ นแปลง กิจกรรมท่ี 5.1

ทเ่ี กิดข้ึน บันทกึ สิง่ ทส่ี งั เกตได(

(ดา( นกระบวนการ: P)

3. ตระหนกั ถงึ ความสำคัญ - สงั เกตการใชง( าน

ของการใชอ( ุปกรณ# อุปกรณ#ในกจิ กรรม

การทำกิจกรรมได( ของนักเรียน

(ดา( นเจตคติ: A)

9.1 เกณฑ#การประเมินผลนักเรียน เกณฑ#การประเมนิ (Rubrics Score)

ประเด็นการประเมิน คานำ้ หนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน

การใหค( ะแนนตอบ 3 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.1 ถกู ต(อง จำนวน 3-4 ขอ(
คำถามทา( ย 2 ตอบคำถามทา( ยกจิ กรรมที่ 5.1 ถูกต(อง จำนวน 2 ข(อ
กิจกรรมที่ 5.1 1 ตอบคำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.1 ถกู ต(อง จำนวน 1 ข(อ หรือ ไมถ. ูกตอ( ง

การให(คะแนนการบนั ทึก บนั ทึกผลจากการสงั เกตสมบัติของสารและการเปล่ียนแปลงทีเ่ กิดข้ึน
แบบบันทกึ การค(นควา( 3 โดยอธิบายลงในแบบบนั ทึกการคน( ควา( ไดช( ัดเจน ถูกต(อง ครบทกุ

กิจกรรมที่ 5.1 ประเด็นสอดคลอ( งกับเน้ือหาในกจิ กรรม ลงในตารางบนั ทึกผล

2 บนั ทกึ ผลจากการสงั เกตสมบัติของสารและการเปลย่ี นแปลงทีเ่ กิดขึ้น

6

ประเดน็ การประเมนิ 1 โดยอธบิ ายลงในแบบบนั ทึกการคน( ควา( ได(ถกู ต(องในแต.ละประเดน็
คาน้ำหนัก สอดคลอ( งกับเนื้อหาในกิจกรรม แตย. ังมีข(อผิดพลาดเลก็ น(อยที่ไม.ถกู ต(อง
การให(คะแนน คะแนน บนั ทกึ ผลจากการสงั เกตสมบัติของสารและการเปล่ียนแปลงที่เกิดข้ึน
การใช(งานอุปกรณ# โดยอธิบายลงในแบบบันทึกการคน( ควา( ได(ไม.ถกู ต(อง มีขอ( ผิดพลาดทำให(
3 ไม.สอดคลอ( งกบั เน้ือหาในกิจกรรม
ในกิจกรรม
2 แนวทางการใหคะแนน

1 ใช(งานอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วิธี หยบิ เคลอ่ื นยา( ยอุปกรณ#
อย.างระมัดระวงั ไม.หยอกลอ( หรือแกล(งเพื่อนขณะกำลังใชง( านอุปกรณ#
และหลังการใช(งานอปุ กรณ#มีการเก็บรักษาอย.างถูกวิธี
ใชง( านอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วิธี หยิบ เคล่อื นยา( ยอุปกรณ#
อยา. งระมัดระวงั ไมห. ยอกลอ( หรือแกล(งเพ่อื นขณะกำลังใช(งานอปุ กรณ#
แต.หลังการใชง( านอุปกรณไ# ม.มีการเก็บรักษาอยา. งถูกวิธี หรอื ไม.เกบ็
อปุ กรณ#เขา( ตเ(ู ก็บอุปกรณต# ามประเภทของอุปกรณ#
ใช(งานอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยิบ เคล่ือนย(ายอปุ กรณ#
หรอื กำลงั ใช(งานอปุ กรณ# จะหยอกล(อหรือแกล(งเพื่อน อาจทำให(อปุ กรณ#
เสียหายได( และหลงั การใชง( านอุปกรณ#ไม.มกี ารเก็บรักษาอยา. งถกู วิธี

9.2 ระดับคณุ ภาพ หมายถึง ดมี าก
หมายถงึ ดี
คะแนนรวมเฉลีย่ 3.00 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลีย่ 2.00 - 2.99
คะแนนรวมเฉลย่ี 0.01 - 1.99

ดงั นัน้ นกั เรียนตองไดคะแนนเฉลี่ยทกุ ประเด็นการประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับ
คณุ ภาพ ดี ถอื วาผานเกณฑ#การประเมินในแผนการจัดการเรยี นท่ี 1

7

บนั ทึกหลังการสอน

หนวยการเรียนรูที่ 5 ปฏิกริ ิยาเคมแี ละวสั ดใุ นชวี ติ ประจำวัน.... ...... ... ...

แผนการสอนเรือ่ ง 1 การเกิดปฏิกริ ยิ าเคมี
วันที่...............................เดอื น...............................................................พ.ศ.................

1. สรปุ ผลการเรยี นการสอน

1. นกั เรียนจำนวน....................คน ผ.านจุดประสงคก# ารเรียนร(ู...........คน คิดเป6นรอ( ยละ.............
ไม.ผ.านจดุ ประสงค#.......................คน คดิ เป6นรอ( ยละ.............

ไดแ( ก...................................................................................................

2. สรปุ ผลตามรายจดุ ประสงคก# ารเรยี นรู
2.1 นกั เรียนมีความรค(ู วามเขา( ใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นกั เรียนมีความรเู( กิดกระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นกั เรยี นมเี จตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลงั การจดั การเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงชอ่ื ............................................ครูผูสอน ลงช่ือ.............................................หัวหนากลมุ สาระ
() ()

ตำแหน.ง................................................... ลงช่ือ.............................................ผูชวย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงช่อื ............................................ผอู ำนวยการ
()

8

แบบบนั ทกึ การประเมนิ คุณภาพการเรยี นรขู องนักเรยี นช้ันมัธยมศกึ ษาปท* ี่ 3

รายวชิ าวิทยาศาสตรพ# ืน้ ฐาน (ว23102) หนวยการเรยี นรูที่ 5 ปฏิกริ ยิ าเคมีและวสั ดุในชีวติ ประจำวันI

แผนการจดั การเรียนรูท่ี 1 เรอื่ ง การเกิดปฏิกริ ิยาเคมี .

คำช้ีแจง: ทำเครอื่ งหมาย  ในชอ. งค.านำ้ คะแนนแต.ละด(านตามจดุ ประสงค#การเรียนร(ู โดยประเมินตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ชอื่ -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหัสนกั เรยี น คาน้ำหนกั คะแนน คาน้ำหนักคะแนน คาน้ำหนักคะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

9

เลข ช่อื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหสั นกั เรียน คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนกั คะแนน คานำ้ หนักคะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

เกณฑ#การพจิ ารณาคณุ ภาพ หมายถึง ดมี าก
หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลีย่ 3.00 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99
คะแนนรวมเฉลย่ี 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉล่ยี ทุกประเดน็ การประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคณุ ภาพ ดี ขึ้นไปเทาน้ัน
ถงึ จะผานการเรียนรตู ามตวั ช้ีวดั

ผลการประเมินการเรียนรขู องนักเรียน
ผ(เู รยี นที่ ผ.าน ตวั ช้วี ัด
มจี ำนวน…………………………คน คิดเปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
ผ(ูเรียนท่ี ไม.ผ.าน ตัวช้ีวดั
มีจำนวน…………………………คน คิดเปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

สอื่ การเรียนรูแผนการจัดการเรียนรูที่ 1: 10
สื่อวีดิทศั น

คลิปวีดีทัศน#: การจดั เรียงตัวใหมของอะตอมเมอ่ื เกิดปฏิกิริยาเคมี

สื่อวีดิทัศน#เรื่อง การจัดเรียงตัวใหม.ของอะตอมเมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี อะตอมของ
สารตั้งต(นจะแยกตัวออกจากกัน แล(วจัดเรียงใหม. จะได(ผลิตภัณฑ# ซึ่งสามารถแสดงได(ด(วยแบบจำลองตัวอย.าง
การจัดเรียงใหม.ของอะตอมในปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดไฮโดรคลอริกกับแคลเซียมคาร#บอเนต เมื่อเกิดปฏิกิริยา
เคมี อะตอมจะไม.สูญหายหรือเกิดขึ้นใหม. มีเพียงการเรียงตัวกันใหม. ดังนั้นอะตอมแต.ละชนิดก.อนและหลัง
เกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี จึงมีจำนวนเทา. เดิม

แหลงท่ีมา: เว็บไซตอ# (างองิ ipst.me/10603
เผยแพร.เมื่อ 30 สงิ หาคม พ.ศ. 2562
(เจ(าของผลงาน สถาบันส.งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี (สสวท.))

11

สอ่ื การเรยี นรูแผนการจดั การเรียนรทู ี่ 1: ใบกจิ กรรมท่ี 5.1

ใบกิจกรรมที่ 5.1 การเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมเี ปbนอยางไร

หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาป/ท่ี 3 เล1ม 2 ตามหลักสตู รแกนกลาง
การศึกษาข้ันพน้ื ฐาน พุทธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธกิ าร หนา 6

กจิ กรรมที่ 5.1 การเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมเี ป6นอย.างไร?

จุดประสงค สงั เกตและอธิบายการเกิดปฏิกริ ยิ าเคมโี ดยใชแ( บบจำลอง

วสั ดุอุปกรณ วัสดทุ ใ่ี ชต1อกลุม1
วิธีดำเนนิ กิจกรรม
1. สารละลายกรดไฮโดรคลอริกหรอื สารละลาย 10 cm3
กรดเกลอื ความเข(มขน( 0.6 โมลต.อลติ ร
2. บีกเกอร#ขนาด 50 cm3 1 ใบ
3. กระบอกตวงขนาด 10 cm3 1 ใบ
4. ชอ( นตักสารเบอรส# อง 1 คัน
5. หลอดทดลองขนาดใหญ. 1 หลอด
6. ทีว่ างหลอดทดลอง 1 อัน
7. แวน. ตานริ ภยั เท.าจำนวนนักเรยี นในกล.ุม
8. ถงุ มือยาง เท.าจำนวนนักเรยี นในกลมุ.
วสั ดทุ ใี่ ชต1อหอง

1. แคลเซียมคาร#บอเนต 1 กระปุก

1. ตักแคลเซยี มคารบอเนตปริมาณ 1 ชอนเบอรสอง ลงในหลอดทดลองขนาดใหญ1

สงั เกตลกั ษณะสารและบนั ทึกผล

2. รนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอริกปรมิ าตร 10 ลูกบาศกเชนติเมตร ลงในบีกเกอร
สงั เกตลักษณะสารและบนั ทึกผล

3. รนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงในแคลเซยี มคารบอเนต เขยา1 สังเกต

การเปล่ียนแปลงและบนั ทึกผล

4. สืบคนสารทเี่ กิดข้ึนทง้ั หมดจากการเปล่ยี นแปลงและบันทกึ ผล

5 นำเสนอขอมลู ท่ีไดจากการทำกิจกรรมและการสืบคน โดยใชแบบจำลองอธบิ าย

การเปลีย่ นแปลงทีเ่ กดิ ข้นึ

12

การเตรยี มตวั การเตรยี มสารละลายกรดไฮโดรคลอริกความเขมขน 0.6 โมลตอ1 ลติ ร ปริมาตร

ลว1 งหนาสำหรับครู 80 ลกู บาศกเซนตเิ มตร (สำหรับ 8 กลม1ุ ) เตรียมไดโดยรนิ นำ้ ประมาณ 40 ลูกบาศก
เซนตเิ มตร ลงในภาชนะ จากน้นั รินสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ เขมขน 6 โมลต1อลติ ร
ปริมาตร 8 ลกู บาศกเซนติเมตร ใสใ1 นภาชนะ แลวเติมน้ำจนมปี ริมาตรรวมเปCน

80 ลกู บาศกเซนติเมตร

กิจกรรมที่ 5.1 การเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมเี ปนb อยางไร?
ขอควรระวัง
• ครคู วรสวมหนากากขณะเตรยี มสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ และควรเตรยี มใน
บริเวณที่มอี ากาศถา1 ยเท เน่อื งจากสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ความเขมขน

6 โมลต1อลติ ร จะมีไอของกรดระเหยออกมาตลอดเวลา

• หลักการเตรียมสารละลายกรด ตองเทกรดลงในภาชนะที่มีนำ้ ก1อนเสมอ

เพอ่ื ความปลอดภยั

ขอเสนอแนะในการ การรินสารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงในบีกเกอรทม่ี ีแคลเซียมคารบอเนต

ทำกิจกรรม ควรรินสารละลายชา ๆ ผ1านดานในของหลอดทดลอง ไมค1 วรรินสารละลายลงบน

แคลเซยี มคารบอเนตโดยตรง เน่อื งจากสารอาจกระเดน็ หรือเกิดฟองแกIสขน้ึ มาถงึ

ปากหลอดทดลองได

คำถามทายกจิ กรรม

1. การเปล่ียนแปลงท่ีเกิดข้นึ เปbนการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีหรอื ไม ทราบไดอยางไร
2. สารทไ่ี ดจากการเปล่ียนแปลงดงั กลาวมสี ารใดบาง
3. ใชแบบจำลองอธิบายการเปลย่ี นแปลงนไี้ ดอยางไร
4. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร

13

สื่อการเรยี นรูแผนการจัดการเรียนรทู ่ี 1: แบบบนั ทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.1

แบบบันทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.1 การเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมเี ปนb อยางไร

ชื่อ-นามสกุล..........................................................................................ช้ัน.................เลขท่ี...........กลุมที่............

 ตารางบันทึกผล ผลที่สังเกตได
สาร

แคลเซยี มคาร#บอเนต ………………..……………………………………………………………

สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ………………..……………………………………………………………

แคลเซยี มคาร#บอเนต + สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ………………..……………………………………………………………
………………..……………………………………………………………
 ผลจากการทำกจิ กรรม
ผลการสืบคน ผลการสรางแบบจำลอง

………………..…………………………………………………………… ………………..……………………………………………………………
………………..…………………………………………………………… ………………..……………………………………………………………
………………..…………………………………………………………… ………………..……………………………………………………………
………………..…………………………………………………………… ………………..……………………………………………………………
………………..…………………………………………………………… ………………..……………………………………………………………
 คำถามทายกจิ กรรม
1. การเปล่ียนแปลงทเ่ี กดิ ขน้ึ เปbนการเกิดปฏิกิริยาเคมหี รอื ไม ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. สารทีไ่ ดจากการเปลยี่ นแปลงดงั กลาวมีสารใดบาง

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. ใชแบบจำลองอธบิ ายการเปลย่ี นแปลงนไี้ ดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
4. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

14

แนบทายแผนการจดั การเรยี นรูท่ี 1: การใหค( ะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบนั ทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.1 การเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมีเปนb อยางไร

 ตารางบนั ทกึ ผล ผลทีส่ ังเกตได
สาร

แคลเซยี มคาร#บอเนต ของแขง็ เปน6 ผง (หรือเป6นเมด็ ) สีขาว

สารละลายกรดไฮโดรคลอริก ของเหลว ใส ไม.มสี ี

แคลเซียมคาร#บอเนต + สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ แคลเซียมคาร#บอเนตมีขนาดหรือปริมาณลดลง
จนหมดไป และมีฟองแก\สเกดิ ข้นึ
 ผลจากการทำกิจกรรม
ผลการสบื คน ผลการสรางแบบจำลอง

สารที่เกิดข้ึนจากการรนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอริก นกั เรยี นสามารถสร(างแบบจำลองไดต( ามความคิด
ลงในแคลเซยี มคารบ# อเนต คือ แคลเซียมคลอไรด# นำ้ ของตนเอง เชน. อาจเขยี นรูปอนุภาคเป6นทรงกลม
และแกส\ คาร#บอนไดออกไซด# อาจเขยี นเปน6 สมการข(อความหรือสมการเคมี
ตวั อย.างคำตอบ เชน.

กรดไฮโดรคลอริก + แคลเซียมคาร#บอเนต →
แคลเซียมคลอไรด# + นำ้ + แกส\ คาร#บอนไดออกไซด#

แนบทายแผนการจัดการเรียนรูที่ 1: 15
การให(คะแนนดา( นความร(ู (K)

เฉลยใบกิจกรรมท่ี 5.1 การเกิดปฏิกิรยิ าเคมเี ปนb อยางไร

เฉลยคำถามทายกจิ กรรม

1. การเปลย่ี นแปลงทีเ่ กิดขึน้ เปbนการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมีหรือไม ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ การเปลยี่ นแปลงทีเ่ กิดข้นึ เปน6 การเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี สังเกตได(จากการเกดิ ฟองแกส\ ซ่ึงเปน6

สารใหม.ท่เี กิดข้นึ

2. สารที่ไดจากการเปลยี่ นแปลงดงั กลาวมสี ารใดบาง
แนวคำตอบ แคลเซยี มคลอไรด# น้ำ และแกส\ คารบ# อนไดออกไซด#

3. ใชแบบจำลองอธิบายการเปลยี่ นแปลงน้ไี ดอยางไร
แนวคำตอบ นกั เรียนอาจตอบไดห( ลากหลายตามแบบจำลองของนักเรียน ตวั อย.างคำตอบ เชน.

ใช(สมการข(อความในการอธบิ ายการเปลย่ี นแปลง โดยเขยี นชือ่ สารตงั้ ตน( ไวท( างด(านซ(ายมือ จากนั้นเขียน
ลกู ศรช้ีไปทช่ี ่ือผลติ ภัณฑท# างด(านขวามอื จะได(ดังนี้

กรดไฮโดรคลอริก + แคลเซียมคารบ# อเนต → แคลเซยี มคลอไรด# + น้ำ + แกส\ คาร#บอนไดออกไซด#

4. จากกจิ กรรม สรุปไดวาอยางไร
แนวคำตอบ เม่อื ผสมแคลเซียมคารบ# อเนตกับสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ จะมีฟองแก\สเกดิ ขน้ึ

การเปลี่ยนแปลงดงั กลา. วเป6นการเกิดปฏิกิริยาเคมี เน่ืองจากเกดิ ฟองแกส\ ซงึ่ เป6นสารใหม. โดยสารที่เขา( ทำ
ปฏกิ ิริยา ได(แก. กรดไฮโดรคลอรกิ และแคลเซยี มคารบ# อเนต สารท่ไี ด(จากปฏกิ ริ ิยา ไดแ( ก. แคลเซียมคลอไรด#
นำ้ และแก\สคาร#บอนไดออกไซด# ซ่ึงสามารถใชแ( บบจำลองในการอธบิ ายปฏิกริ ิยาที่เกิดข้ึนได(

16

แผนการจดั การเรียนรูท่ี 2

เรือ่ ง มวลรวมของสารก.อนและหลังเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมี รหัสวิชา ว23102 เวลา 1 ช่ัวโมง

หนวยการเรยี นรทู ี่ 5 ชอ่ื หนวยการเรยี นรู ปฏิกริ ิยาเคมแี ละวัสดุในชวี ิตประจำวนั รวม 17 ชั่วโมง

กลุมสาระการเรียนรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ช้ันมธั ยมศกึ ษาปท* ี่ 3 ภาคเรียนที่ 2

สาระท่ี 2 ชื่อสาระ วทิ ยาศาสตร#กายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรยี นร/ู ตัวช้ีวดั
ว 2.1 เขา( ใจสมบตั ขิ องสสาร องคป# ระกอบของสสาร ความสัมพันธ#ระหว.างสมบัตขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี

ตัวช้วี ดั
ว 2.1 ม.3/4 อธบิ ายกฎทรงมวล โดยใชห( ลกั ฐานเชงิ ประจักษ#

2. สาระสำคัญ/ความคดิ รวบยอด
1) เมอ่ื เกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี มวลรวมของสารต้งั ตน( เท.ากับมวลรวมของผลติ ภัณฑ# ซ่ึงเปน6 ไปตามกฎทรงมวล

3. จุดประสงคก# ารเรยี นรู นักเรยี นอธบิ ายกฎทรงมวลในปฏกิ ิรยิ าเคมีได(
1) ดานความรู (K) นกั เรยี นใช(ทักษะการวัด โดยใช(เคร่อื งชงั่ วดั มวลและกระบอกตวง
2) ดานทักษะ (P) วัดปรมิ าตรของสารได(
นกั เรยี นตระหนกั ถึงความสำคญั ของการใชอ( ปุ กรณ#การทำกจิ กรรมได(
3) ดานเจตคติ (A)

4. คณุ ลักษณะผเู รยี น

4.1 คณุ ลักษณะที่พึงประสงค#

 รกั ชาติ ศาสน# กษัตรยิ #  อยูอ. ยา. งพอเพยี ง  ซ่อื สตั ยส# จุ ริต  ม.ุงม่ันในการทำงาน
 ใฝBเรียนรู(  มีจติ สาธารณะ
 มีวนิ ยั  รกั ความเปน6 ไทย

5. ดานสมรรถนะสำคญั ของผเู รยี น
 ความสามารถในการส่อื สาร: นกั เรยี นสามารถใช(การส่ือสาร เพ่อื นำเสนอข(อมูลท่ีไดจ( ากการสังเกต

เพ่ืออธิบายกฎทรงมวล

6. สาระการเรียนรู
เมอื่ เกิดปฏิกิรยิ าคมี อะตอมของสารตงั้ ตน( จะมีการจัดเรียงตัวใหม.ไดเ( ปน6 ผลิตภัณฑ# โดยไม.มีอะตอมใด

สูญหายใหม. ดังนั้นมวลรวมของสารก.อนเกิดปฏิกิริยาเคมีจะเท.ากับมวลรวมของสารหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี
ซึ่งเป6นไปตาม กฎทรงมวล (law of conservation of mass) ในกรณีที่ผลิตภัณฑ#เป6นแก\ส ซึ่งเก็บไว(ใน
ภาชนะที่ปzดมิดชิด ดังภาพ ปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดไฮครอริกและแคลเซียมคาร#บอเนตในภาชนะปzด มวลรวม
ของสารก.อนเกิดปฏิกิริยาเคมี จะเท.ากับมวลรวมของสารหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี แต.ถ(าทำปฏิกิริยาเคมีในภาชนะ
เปzด ดังภาพ ปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดไฮครอริกและแคลเซียมคาร#บอเนตในภาชนะเปzด แก\สที่เกิดขึ้นจะออก

17

สู.บรรยกาศ ทำให(มวลรวมที่อ.านได(จากเครื่องชั่งหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีน(อยกว.ามวลรวมองสารก.อนเกิดปฏิกิริยา
เคมี ซ่งึ มวลที่หายไปเท.ากบั มวลของแกส\ คาร#บอนไดออกไซด#ที่ออกสู.บรรยากาศน่นั เอง

ภาพแสดง ปฏิกริ ิยาเคมรี ะหวางกรดไฮครอริกและแคลเซียมคารบ# อเนตในภาชนะปjด

ภาพแสดง ปฏกิ ริ ยิ าเคมีระหวางกรดไฮครอรกิ และแคลเซียมคารบ# อเนตในภาชนะเปjด
7. กจิ กรรมการเรียนรู

ใช(รปู แบบการจัดการเรียนการสอนแบบสืบเสาะหาความร(ู (Inquiry Cycles: 5Es) (2 ชว่ั โมง; 120นาที)
ขัน้ ท่ี 1 กระตนุ ความสนใจ (Engagement) (15 นาที)

1) ครูกระตุน( ความสนใจของนักเรียน กอ. นการทำกจิ กรรมตามการทดลองในเรื่อง มวลรวมของ
สารก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี โดยให(นักเรียนดูแผนภาพแสดงสารตั้งต(นที่ใช(ในการทดลอง ประกอบด(วย
สารละลายโซเดียมคาร#บอเนต สารละลายแคลเซียมคลอไรด# และสารละลายกรดไฮโดรคลอริก หรือครูใช(
วิธกี ารสาธติ สารละลายของจริงทเ่ี ตรียมไว( เพ่ือพดู คุยถึงลักษณะทางกายภาพ ข(อคุณสมบัติ และการนำไปใช(งาน
ของสารละลายแต.ละชนดิ

- โซเดียมคาร#บอเนต หรือเรยี กวา. โซดา แอช สตู รเคมี คือ Na2CO3 เปน6 สารประกอบเกลือของ
กรดคาร#บอนิก มีลักษณะเป6นผงสีขาว ไม.มีกลิ่น สามารถดูดความชื้นจากอากาศได(ดี ละลายได(ในน้ำ มีฤทธิ์เป6น
ด.างแกเ. มื่อละลายน้ำ ละลายได(เล็กน(อยในแอลกอฮอล# พบในขเ้ี ถา( ของพืชหลายชนิดและสาหร.ายทะเล (จึงได(ชื่อ
ว.า โซดา แอช เนื่องจาก แอช ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ขี้เถ(า) เป6นสารเคมีที่ใช(ในอุตสาหกรรมหลายชนิด เช.น
แกว( เซรามิก กระดาษ ผงซกั ฟอก สบ.ู การแก(ไขน้ำกระดา( ง

- แคลเซียมคลอไรด# (CaCl2) มีลักษณะเป6นผลึกสีขาว ใช(มากในงานอุตสาหกรรมทั่วไป
อตุ สาหกรรมอาหาร และอุตสาหรรมการเกษตร เป6นสารทีด่ ูดซบั ความชื้น และละลายได(ดีในน้ำ เมอื่ ละลายน้ำจะ
เกิดกรดไฮโดรคลอริก

- กรดไฮโดรคลอริก (HCl) หรือเรียกอีกชื่อ กรดเกลือ เป6นกรดที่มีใช(กันมากในอุตสาหกรรม
มีสถานะเป6นของเหลวที่มีค.าความเข(มข(นต.างๆ ใช(มากในการผลิตคลอไรด# อุตสาหกรรมสี ชุบโลหะ ใช(ถลุงแร.
เพื่อผลิต ดีบุก และแทนทาลัม ใช(ในการปรับความเป6นกรด-ด.าง และทำความสะอาดผิวโลหะใช(ในโรงงาน
อุตสาหกรรมอื่น ๆ

18

2) ครูเชื่อมโยงเข(าสู.กิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมีเป6นอยา. งไร
โดยใชค( ำถามว.า คิดวา. การที่อะตอมของธาตุก.อนและหลังเกิดปฏิกริ ิยาเคมีมีจำนวนเท.าเดมิ จะทำให(มวลรวมของ
สารกอ. นและหลังเกดิ ปฏิกิริยาเคมมี คี .าเทา. เดิมดว( ยหรอื ไม. อยา. งไร (นกั เรยี นตอบตามความเขาใจของตนเอง)

ขัน้ ที่ 2 ข้ันสำรวจและคนหา (Exploration) (60 นาที)
3) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา

พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พทุ ธศักราช 2551 (ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร หน(า 9 และครูตรวจสอบความเขา( ใจ
การอา. น โดยใชค( ำถามดังตอ. ไปนี้

- กิจกรรมนีเ้ กยี่ วกับเรอ่ื งอะไร (มวลรวมของสารก1อนและหลังเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมี)
- กิจกรรมนี้มีจุดประสงค#อะไร (สังเกตและเปรียบเทียบมวลรวมของสารก1อนและหลัง
เกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี)
- วิธีดำเนินกิจกรรมมีข้ันตอนโดยสรุปอย.างไร (ตอนที่ 1 ทำกิจกรรมโดยชั่งภาชนะและอุปกรณ-
ท้งั หมดท่ใี ชในกิจกรรม ช่ังมวลของสารละลายแคลเซียมคลอไรด-และสารละลายโซเดียมคาร-บอเนตพรอมภาชนะ
จากน้ันรนิ สารละลายทัง้ สองผสมกัน สังเกตการเปล่ยี นแปลง ชั่งมวลของผลิตภัณฑท- ีเ่ กิดขนึ้ พรอมภาชนะท้ังหมด
หามวลรวมของสารหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีเปรียบเทียบกับมวลรวมของสารก1อนเกิดปฏิกิริยาเคมี ตอนที่ 2 ทำ
กิจกรรมโดยออกแบบวธิ ตี รวจสอบผลการคาดคะเนมวลของสารก1อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมรี ะหว1างแคลเซียม
คารบ- อเนตกับกรดไฮโดรคลอรกิ แลวทำกิจกรรมตามท่อี อกแบบไว)

- ข(อควรระวังในการทำกิจกรรมมีอะไรบ(าง (ระวังการสัมผัสสารละลายกรดไฮโดรคลอริก
ในกรณีที่สัมผัสสารละลายดังกล1าว ใหปล1อยน้ำปริมาณมากไหลผ1านบริเวณที่สัมผัส สำหรับกิจกรรมตอนที่ 2
ควรใชแคลเซียมคาร-บอเนตในปริมาณนอย เพียง 1-2 เม็ด ในกรณีที่เป4นผงใหใชปริมาณครึ่งชอนเบอร-หนึ่ง
เนื่องจากการใชสารในปริมาณมาก จะทำใหเกิดแก5สในปริมาณมาก จนดันจุกยางที่ป=ดหลอดทดลองอยู1กระเด็น
ออกอย1างรวดเร็ว อาจเกดิ อันตรายต1อนักเรียนได)

- นักเรียนต(องสังเกตหรือรวบรวมข(อมูลอะไรบ(าง (สังเกตและรวบรวมขอมูลเกี่ยวกับ ลักษณะ
ของสารที่ใชในกิจกรรม มวลรวมของภาชนะ มวลรวมของสารก1อนเกิดปฏิกิริยา การเปลี่ยนแปลงที่เกิดข้ึน และ
มวลรวมของสารหลังเกดิ ปฏิกริ ยิ า)

4) ขณะท่ีนักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกล.ุม
และใหค( ำแนะนำ ถา( นักเรียนมีข(อสงสยั ในประเดน็ ตา. ง ๆ ท่อี าจเป6นปlญหา เช.น การหามวลรวมของสารก.อนและ
หลังเกิดปฏิกิริยาเคมี ซึ่งครูควรรวบรวมปlญหา และข(อสงสัยที่พบจากการทำกิจกรรมของนักเรียนเพื่อใช(เป6น
ข(อมลู ประกอบการอภิปรายหลังจากการทำกจิ กรรม

ขน้ั ท่ี 3 ข้นั อธบิ ายและลงขอสรปุ (Explanation) (20 นาที)
5) นักเรียนบันทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทึกการค(นคว(ากิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสาร

ก.อนและหลังเกดิ ปฏิกิริยาเคมีเปน6 อย.างไร ตอบคำถามท(ายกิจกรรม และนำเสนอผลการทำกิจกรรม โดยครูและ
นักเรียนรว. มกนั อภปิ รายโดยใช(คำถามดงั น้ี

ตอนท่ี 1 มวลรวมของสารกอ. นและหลงั เกิดปฏิกริ ยิ าเคมี
- ปฏิกิรยิ านมี้ ีแกส\ เข(ามาเก่ียวข(องหรือไม. อย.างไร (ไมม1 ีแกส5 เขามาเกีย่ วของ)
- มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีเท.ากันหรือไม. เพราะเหตุใด (เท1ากัน เพราะ
สาร ต้งั ตนและผลิตภัณฑท- ัง้ หมดยงั อย1ใู นภาชนะ)

19

ตอนที่ 2 มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี เม่ือผลติ ภัณฑ#ท่ไี ด(เปน6 แก\ส
- ปฏกิ ริ ยิ านม้ี แี ก\สเข(ามาเกีย่ วข(องหรือไม. อย.างไร (มีแกส5 เขามาเกี่ยวของ โดยแก5สท่ีสังเกตเห็น
เปน4 ผลิตภณั ฑท- ่เี กิดจากปฏกิ ิรยิ า)
- ถ(าปฏิกิริยามีแก\สมาเกี่ยวข(อง นักเรียนจะออกแบบการทดลองอย.างไร เพื่อตรวจสอบมวล
รวมของสารกอ. นและหลังเกิดปฏิกิริยา (ออกแบบการทดลองโดยใหสารทำปฏกิ ิริยากันในภาชนะทป่ี =ดมิดชิด โดย
ใชจกุ ยางป=ดหลอดทดลอง หรอื ใชลกู โปง> หมุ ทปี่ ากภาชนะ เพ่ือป?องกันการเขาหรือออกของแก5สท่เี ก่ียวของ)
- มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีเท.ากันหรือไม. เพราะเหตุใด (เท1ากัน เพราะ
สารต้งั ตนและผลติ ภณั ฑท- ง้ั หมดยงั อย1ูในภาชนะ และไม1มีแกส5 เขาหรือออกจากภาชนะ)
6) ครูและนักเรียนร.วมกันอภิปรายสรุปผลของกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุปจากกิจกรรมวา
เมื่อผสมแคลเซียมคาร#บอเนตกับสารละลายกรดไฮโดรคลอริกจะมีการเปลี่ยนแปลงที่ทำให(เกิดสารใหม. คือ
แคลเซียมคลอไรด# นํ้า และแก\สคาร#บอนไดออกไซด# การเปลี่ยนแปลงดังกล.าวเป6นผลจากการเกิดปฏิกิริยาเคมี
(chemical reaction) ซ่ึงสามารถใช(แบบจำลองในการอธิบายปฏิกริ ิยาทเ่ี กิดข้ึนได(

ขนั้ ที่ 4 ข้นั ขยายความรู (Elaboration) (15 นาที)
7) นักเรียนเรียนรู(เพิ่มเติมเกี่ยวกับมวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี โดยอ.าน

เนื้อหาในหนังสือเรียนหน(า 10-11 และตอบคำถามระหว.างเรียน โดยใช(ประเดน็ คำถามดังน้ี
- นักเรียนคนหนึ่งตั้งน้ำปูนใสในภาชนะเปzด พบว.าเกิดตะกอนสีขาว เนื่องจากแก\ส

คาร#บอนไดออกไซด#ในอากาศลงไปทำปฏิกิริยากับน้ำปูนใส ได(ผลิตภัณฑ#เป6นแคลเซียมคาร#บอเนตซึ่งไม.ละลาย
ในนำ้ เมอื่ นำไปชง่ั พบว.ามวลรวมที่ได(หลงั จากน้ำปูนใสเกดิ ตะกอนสีขาวจะเพิ่มข้ึน นักเรยี นคนน้ีกลา. วว.าปฏิกิริยา
ดังกล.าวไม.เปน6 ไปตามกฎทรงมวล ข(อสรุปดงั กล.าวถูกต(องหรือไม. อยา. งไร (แนวคำตอบ ขอสรุปดงั กล1าวไม1ถูกตอง
เนื่องจากปฏิกิริยานี้มีสารตั้งตนคือน้ำปูนใสและแก5สคาร-บอนไดออกไซด- แต1มวลที่ชั่งก1อนเกิดปฏิกิริยาเคมีเป4น
มวลของนำ้ ปูนใสเพียงชนิดเดียว ไมใ1 ช1มวลรวมของสารตั้งตนทั้งหมดมวลทชี่ ่งั ไดก1อนเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมีจึงมีค1านอย
กว1า ซึ่งถาออกแบบการทดลองใหสามารถชั่งมวลของแก5สคาร-บอนไดออกไซด-ได มวลรวมของสารก1อนและ
หลังเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีก็จะมีค1าเทา1 กัน)

- ในการเกิดปฏิกิริยาเคมี มวลรวมของสารหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีอาจเพิ่มขึ้นหรือลดลง
เปน6 แนวคดิ ท่ถี กู ตอ( งหรอื ไม. (แนวคำตอบท่ถี ูกตอง คือ มวลรวมของสารก1อนและหลงั เกิดปฏิกิริยาเคมีมีค1าเท1ากัน
ตามกฎทรงมวล)

ขน้ั ที่ 5 ขัน้ ประเมิน (Evaluation) (10 นาที)
8) ครูและนักเรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกิรยิ าเคมี

จะไดขอสรุปวา การเกิดปฏิกิริยาเคมีมวลรวมของสารก.อนเกิดปฏิกิริยาเคมี และมวลรวมของสารหลัง
เกดิ ปฏิกิรยิ าเคมจี ะมคี .าเท.ากัน ซ่งึ เปน6 ไปตามกฎทรงมวล

9) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมนิ (Rubrics Score)

8. สือ่ การเรยี นรู/แหลงเรียนรู
8.1 อปุ กรณ#ทำกจิ กรรม: จำนวน 11 รายการ ดังแสดงแนบไวในใบกิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสาร

ก.อนและหลังเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมีเปน6 อย.างไร

20

8.2 แผนภาพ: แสดง สารละลายโซเดยี มคาร#บอเนต สารละลายแคลเซยี มคลอไรด# และ
สารละลายกรดไฮโดรคลอริก

8.3 ใบกิจกรรม: ใบกิจกรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏิกริ ยิ าเคมีเปน6 อยา. งไร

8.4 แบบบันทึกกจิ กรรม: แบบบนั ทึกการคน( ควา( กิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสารก.อนและหลงั เกิด

8.5 แหลง. เรยี นร:(ู ปฏกิ ิรยิ าเคมเี ป6นอย.างไร
หนงั สือเรียนรายวิชาพ้นื ฐานวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ช้นั มัธยมศึกษา

ปjท่ี 3 เลม. 2 ตามหลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขน้ั พ้นื ฐาน พุทธศักราช 2551

(ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

9. การวดั และการประเมนิ

ตวั ช้วี ัด/ผลการเรยี นรู วธิ ีการวดั เคร่อื งมือวัด เกณฑ#ทีใ่ ชในการประเมนิ
- ตรวจการตอบคำถาม - ได(ไมน. (อยกว.า 2 คะแนน
1. อธิบายกฎทรงมวลใน - คำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.2
ปฏกิ ริ ิยาเคมี ท(ายกจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารก.อนและ ระดบั คุณภาพดี ถือว.า
(ด(านความร(ู: K) หลังเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมีเป6น ผา. นการประเมิน
อย.างไร จำนวน 8 ข(อ ด(านความรู(
2. การใช(ทกั ษะการวดั - ตรวจการทำแบบ - ไดไ( มน. (อยกว.า 2 คะแนน
- แบบบนั ทกึ การคน( ควา( ระดับคุณภาพดี ถือว.า
โดยใชเ( ครอ่ื งชัง่ วดั มวลและ บันทึกการคน( ควา( กจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวม ผ.านการประเมิน
ของสารกอ. นและหลัง ด(านกระบวนการ
กระบอกตวงวดั ปรมิ าตรของ กจิ กรรมที่ 5.2 เกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีเปน6
อย.างไร - ไดไ( ม.น(อยกว.า 2 คะแนน
สารได( (ด(านกระบวนการ: P) ระดบั คุณภาพดี ถือวา.
- เกณฑก# ารประเมนิ การใช( ผ.านการประเมิน
3. ตระหนักถงึ ความสำคญั - สังเกตการใชง( าน งานอุปกรณ#ในกจิ กรรม ดา( นเจตคติ
ของการใชอ( ปุ กรณ# อปุ กรณ#ในกิจกรรม ของนักเรยี น
การทำกจิ กรรมได( ของนักเรยี น
(ดา( นเจตคติ: A)

9.1 เกณฑก# ารประเมินผลนักเรียน เกณฑก# ารประเมิน (Rubrics Score)

ประเด็นการประเมนิ คานำ้ หนกั แนวทางการใหคะแนน
คะแนน

การใหค( ะแนนตอบ 3 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.2 ถูกต(อง จำนวน 7-8 ขอ(

คำถามทา( ย 2 ตอบคำถามทา( ยกจิ กรรมที่ 5.2 ถูกต(อง จำนวน 4-6 ข(อ

กิจกรรมท่ี 5.2 1 ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมท่ี 5.2 ถูกต(อง จำนวน 1-3 ข(อ หรือ ไม.ถูกต(อง

การให(คะแนนการบันทึก บนั ทกึ ผลจากการวัดปรมิ าตรของสารที่ได(จากการเปรียบเทียบมวลรวม

แบบบันทึกการคน( ควา( 3 ของสารก.อนและหลงั เกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี โดยบนั ทึกลงในตารางบนั ทึกผล
กจิ กรรมที่ 5.1 และอธิบายลงในแบบบันทึกการค(นคว(าไดช( ัดเจน ถูกต(อง ครบทกุ

ประเด็นสอดคลอ( งกบั เน้ือหาในกจิ กรรม

21

ประเดน็ การประเมนิ 2 บนั ทึกผลจากการวัดปริมาตรของสารที่ได(จากการเปรียบเทียบมวลรวม
ของสารก.อนและหลังเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมี โดยบันทึกลงในตารางบนั ทึกผล
การใหค( ะแนน 1 และอธิบายลงในแบบบนั ทึกการค(นคว(าได(ถกู ต(อง แต.มีข(อผิดพลาดบ(าง
การใชง( านอปุ กรณ# คาน้ำหนกั บันทึกผลจากการวดั ปรมิ าตรของสารท่ีได(จากการเปรยี บเทียบมวลรวม
คะแนน ของสารก.อนและหลงั เกดิ ปฏกิ ิริยาเคมี โดยบนั ทึกลงในตารางบันทึกผลได(
ในกิจกรรม แต.บนั ทึกลงในแบบบนั ทึกการค(นคว(าไม.ถกู ต(อง มีขอ( ผดิ พลาด
3
แนวทางการใหคะแนน
2
ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วธิ ี หยบิ เคลอ่ื นย(ายอปุ กรณ#
1 อยา. งระมัดระวงั ไมห. ยอกลอ( หรือแกล(งเพอื่ นขณะกำลังใชง( านอปุ กรณ#
และหลงั การใช(งานอปุ กรณม# ีการเก็บรักษาอย.างถูกวิธี
ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วิธี หยิบ เคล่อื นยา( ยอุปกรณ#
อย.างระมดั ระวัง ไมห. ยอกลอ( หรือแกล(งเพ่อื นขณะกำลังใชง( านอุปกรณ#
แตห. ลังการใช(งานอปุ กรณไ# มม. ีการเก็บรักษาอยา. งถูกวิธี หรือไม.เก็บ
อปุ กรณ#เขา( ต(เู กบ็ อุปกรณต# ามประเภทของอุปกรณ#
ใชง( านอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยบิ เคลื่อนย(ายอุปกรณ#
หรือกำลงั ใช(งานอปุ กรณ# จะหยอกลอ( หรือแกล(งเพ่ือน อาจทำให(อปุ กรณ#
เสยี หายได( และหลังการใช(งานอปุ กรณ#ไม.มกี ารเก็บรักษาอย.างถกู วธิ ี

9.2 ระดบั คณุ ภาพ หมายถึง ดีมาก
หมายถงึ ดี
คะแนนรวมเฉลยี่ 3.00 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99
คะแนนรวมเฉล่ยี 0.01 - 1.99

ดงั นน้ั นกั เรยี นตองไดคะแนนเฉลย่ี ทุกประเด็นการประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับ
คุณภาพ ดี ถือวาผานเกณฑ#การประเมนิ ในแผนการจดั การเรยี นท่ี 2

22

บันทึกหลังการสอน

หนวยการเรยี นรูท่ี 5 ปฏกิ ิริยาเคมีและวัสดุในชวี ติ ประจำวัน.... ...... ... ...

แผนการสอนเร่ือง 2 มวลรวมของสารก.อนและหลังเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี
วนั ท่ี...............................เดือน...............................................................พ.ศ.................

1. สรุปผลการเรยี นการสอน

1. นักเรยี นจำนวน....................คน ผ.านจุดประสงค#การเรยี นรู(...........คน คิดเป6นรอ( ยละ.............
ไมผ. .านจดุ ประสงค#.......................คน คิดเปน6 ร(อยละ.............

ไดแ( ก...................................................................................................

2. สรปุ ผลตามรายจดุ ประสงค#การเรียนรู
2.1 นักเรยี นมีความร(ูความเขา( ใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นักเรียนมีความรูเ( กิดกระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นกั เรยี นมเี จตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลังการจัดการเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงชื่อ............................................ครูผสู อน ลงช่ือ.............................................หวั หนากลุมสาระ
() ()

ตำแหน.ง................................................... ลงชื่อ.............................................ผูชวย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงชอื่ ............................................ผูอำนวยการ
()

23

แบบบนั ทกึ การประเมนิ คณุ ภาพการเรียนรขู องนักเรียนชั้นมธั ยมศึกษาป*ท่ี 3

รายวิชาวิทยาศาสตร#พ้ืนฐาน (ว23102) หนวยการเรยี นรูที่ 5 ปฏิกริ ยิ าเคมแี ละวัสดุในชวี ิตประจำวันI

แผนการจดั การเรียนรทู ่ี 2 เร่อื ง มวลรวมของสารก.อนและหลงั เกิดปฏิกริ ยิ าเคมี .

คำชแี้ จง: ทำเคร่อื งหมาย  ในช.องค.านำ้ คะแนนแตล. ะด(านตามจดุ ประสงค#การเรียนร(ู โดยประเมินตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ช่ือ-นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหัสนักเรยี น คานำ้ หนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนกั คะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

24

เลข ช่อื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหสั นกั เรยี น คาน้ำหนักคะแนน คาน้ำหนักคะแนน คาน้ำหนกั คะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

เกณฑ#การพจิ ารณาคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
คะแนนรวมเฉลย่ี 3.00 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลย่ี 2.00 - 2.99 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลย่ี 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉลย่ี ทุกประเดน็ การประเมนิ ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคณุ ภาพ ดี ขึ้นไปเทานน้ั
ถึงจะผานการเรยี นรูตามตวั ชว้ี ัด

ผลการประเมนิ การเรยี นรขู องนักเรยี น
ผูเ( รียนที่ ผา. น ตวั ชีว้ ัด
มีจำนวน…………………………คน คิดเป6นรอ( ยละ………………………………………………..
ผเ(ู รียนท่ี ไมผ. .าน ตวั ชวี้ ดั
มีจำนวน…………………………คน คดิ เปน6 ร(อยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

สอื่ การเรียนรูแผนการจัดการเรียนรูท่ี 2: 25
สื่อแผนภาพ

แผนภาพแสดง สารละลายโซเดียมคารบ# อเนต สารละลายแคลเซียมคลอไรด# และสารละลายกรดไฮโดรคลอริก
 โซเดยี มคาร#บอเนต

 แคลเซียมคลอไรด#
 กรดไฮโดรคลอริก

26

สอ่ื การเรยี นรูแผนการจัดการเรียนรทู ี่ 2: ใบกจิ กรรมท่ี 5.2

ใบกจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกิริยาเคมเี ปนb อยางไร

หนังสือเรียนรายวิชาพนื้ ฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ชนั้ มธั ยมศกึ ษาป/ที่ 3 เล1ม 2 ตามหลกั สูตรแกนกลาง
การศกึ ษาข้ันพืน้ ฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธกิ าร หนา 9

กจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารก.อนและหลงั เกดิ ปฏิกิริยาเคมีเปน6 อยา. งไร?

จุดประสงค สังเกตและเปรียบเทียบมวลรวมของสารกอ. นและหลังเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

วัสดุอปุ กรณ วัสดุท่ีใชตอ1 กล1มุ
วธิ ีดำเนินกิจกรรม
1. สารละลายโซเดียมคาร#บอเนต 20 ลกู บาศก#เซนติเมตร
2. สารละลายแคลเซยี มคลอไรด# 20 ลูกบาศก#เซนติเมตร
3. สารละลายกรดไฮโดรคลอริกหรอื สารละลาย 20 ลูกบาศก#เซนตเิ มตร
กรดเกลือ ความเข(มขน( 0.6 โมลต.อลติ ร
4. บีกเกอร#ขนาด 250 cm3 1 ใบ
5. หลอดทดลองขนาดใหญ. 4 หลอด
6. จุกยางเบอรส# บิ 4 จุก
7. ช(อนตกั สารเบอรห# นงึ่ 1 คัน
8. แว.นตานริ ภัย เท.าจำนวนนกั เรียนในกลุม.
9. ถุงมอื ยาง เท.าจำนวนนกั เรยี นในกลุม.
วัสดุทใ่ี ชต1อหอง

1. แคลเซียมคาร#บอเนตแบบเมด็ 1 กระปุก
2. เครือ่ งชัง่ 2 เคร่ือง

ตอนที่ 1 มวลรวมของสารก!อนและหลังเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมี

1. ช่ังภาชนะและอปุ กรณทง้ั หมดทใี่ ชในกิจกรรม ดังภาพ อ1านค1ามวล และบันทึกผล

2. รนิ สารละลายแคลเซียมคลอไรดลงในหลอดทดลองท่ี 1 ประมาณ 1 ใน 3

ของหลอด และรินสารละลายโซเดยี มคารบอเนตปรมิ าณเท1ากนั ลงในหลอดทดลอง

ที่ 2 สงั เกตลกั ษณะสารและบันทึกผล

3. ปดJ หลอดทดลองทั้งสองดวยจุกยาง นำหลอดทดลองทั้งสองใสใ1 นบีกเกอร

แลวชงั่ มวลรวมอีกครง้ั อ1านค1ามวลและบนั ทึกผล

27

4. รนิ สารละลายแคลเซียมคลอไรดจากหลอดทดลองท่ี 1 ลงในสารละลาย
โซเดียมคารบอเนตในหลอดทดลองท่ี 2 เขย1า แลวปดJ ดวยจุกยาง
สังเกตการเปล่ยี นแปลงและบันทึกผล
5. ชง่ั มวลรวมของผลิตภณั ฑท่ีเกดิ ขึน้ พรอมภาชนะและอปุ กรณท้งั หมดที่ใชใน
กิจกรรม อ1านคา1 มวล และบันทึกผล

กิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสารก.อนและหลังเกดิ ปฏิกิริยาเคมเี ป6นอย.างไร?

ตอนที่ 2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏกิ ิริยาเคมี เมอ่ื ผลติ ภัณฑ#ทไี่ ดเปbนแกสk

1. คาดคะเนและบันทกึ วา1 มวลรวมของสารก1อนและหลังเกิดปฏิกริ ยิ าเคมีระหว1าง

แคลเซียมคารบอเนตและกรดไฮโดรคลอริกเปลี่ยนแปลงหรือไม1 อยา1 งไร

2. ออกแบบวิธีตรวจสอบการคาดคะเนและตารางบนั ทึกผล

3. ทำกิจกรรมตามที่ออกแบบไว สงั เกตการเปลยี่ นแปลงและบันทึกผล

4. นำเสนอผลการทำกิจกรรม

การเตรยี มตัว • การเตรียมสารละลายโซเดยี มคารบอเนต ปริมาตร 160 ลกู บาศกเซนตเิ มตร
ล1วงหนาสำหรบั ครู (สำหรับ 8 กล1มุ ) เตรียมไดโดยตักโซเดยี มคารบอเนตจำนวน 16 ชอนเบอรสอง

ใสใ1 นภาชนะ เติมน้ำปรมิ าตร 160 ลกู บาศกเซนติเมตร แลวคนใหเขากนั

• การเตรียมสารละลายแคลเซยี มคลอไรด ปรมิ าตร 160 ลูกบาศกเซนติเมตร

(สำหรับ 8 กลมุ1 ) เตรียมไดโดยตักแคลเซยี มคลอไรดจำนวน 16 ชอนเบอรสอง

ใสใ1 นภาชนะ เตมิ น้ำปริมาตร 160 ลูกบาศกเซนตเิ มตร แลวคนใหเขากัน

• การเตรยี มสารละลายกรดไฮโดรคลอริกความเขมขน 0.6 โมลต1อลิตร

ปริมาตร 160 ลูกบาศกเซนติเมตร (สำหรบั 8 กลุ1ม) เตรียมไดโดยรินน้ำประมาณ

28

80 ลูกบาศกเซนตเิ มตร ลงในภาชนะ จากน้นั รินสารละลายกรดไฮโดรคลอริก

เขมขน 6 โมลต1อลติ ร ปริมาตร 16 ลูกบาศกเซนติเมตร ลงในภาชนะ แลวเตมิ นำ้

จนมปี รมิ าตรรวมเปCน 160 ลกู บาศกเซนติเมตร

ขอเสนอแนะในการ • ตอนท่ี 1 ครสู ามารถใหนักเรียนทดลองใน 2 ลักษณะคือ การทดลองแบบเปดJ และ

ทำกจิ กรรม แบบปJดหลอดทดลอง เพอ่ื ใหเกิดการอภิปรายเกย่ี วกบั มวลของสารก1อนและหลัง

เกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี ในกรณีที่ไม1มีแกIสเปนC ผลติ ภณั ฑ ซ่ึงจะใชเปนC แนวทางในการ

ออกแบบกิจกรรมในตอนท่ี 2 ซงึ่ เปนC กรณีท่ีมีแกIสเปนC ผลติ ภัณฑ

• ตอนที่ 2 ควรใชแคลเซยี มคารบอเนตปริมาณ 1-2 เมด็ ในกรณที ่ีเปนC ผงใหใช

ปริมาณครง่ึ ชอนเบอรหน่ึง เพ่ือปNองกนั การเกดิ แกสI ในปรมิ าณมาก ซึ่งจะดันจุก

ท่ปี Jดอย1ูใหกระเดน็ ออกอย1างรวดเรว็ และอาจเกดิ อันตรายต1อนักเรยี นได

• ครคู วรทบทวนการใชเครื่องช่ังและวิธีเกบ็ เครื่องช่งั เช1น เครื่องชัง่ แบบคานสามแขน
เคร่ืองช่ังแบบดิจทิ ลั

คำถามทายกจิ กรรม

ตอนท่ี 1 มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏิกิรยิ าเคมี
1. เมื่อรินสารละลายแคลเซียมคลอไรด#ลงในสารละลายโซเดียมคาร#บอเนต มีปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นหรือไม
ทราบไดอยางไร
2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมีมคี าเทาใด หาไดอยางไร
3. มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมมี ีการเปลี่ยนแปลงหรือไม อยางไร
4. จากกจิ กรรม ตอนที่ 1 สรปุ ไดวาอยางไร

29

ตอนท่ี 2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมี เมือ่ ผลติ ภัณฑท# ีไ่ ดเปนb แกkส
1. เม่อื ผลติ ภณั ฑท# ี่ไดเปนb แกสk จะมวี ิธกี ารหามวลของสารทไี่ ดหลังจากเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมไี ดอยางไร
2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี มกี ารเปล่ยี นแปลงหรือไม อยางไร
3. จากกิจกรรม ตอนท่ี 2 สรปุ ไดวาอยางไร
4. จากกิจกรรมท้ัง 2 ตอน สรุปไดวาอยางไร

30

สอื่ การเรียนรูแผนการจดั การเรยี นรทู ี่ 2: แบบบันทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.2

แบบบนั ทึกการคนควากจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลงั เกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีเปbนอยางไร

ชื่อ-นามสกุล..........................................................................................ช้ัน.................เลขที่...........กลมุ ท่ี............

ตอนท่ี 1 มวลรวมของสารกอนและหลงั เกิดปฏิกริ ยิ าเคมี

 ตารางบนั ทกึ ผล ผลทส่ี งั เกตได
สาร

แคลเซยี มคารบ# อเนต ………………..……………………………………………………………

สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ………………..……………………………………………………………

แคลเซยี มคารบ# อเนต + สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ………………..……………………………………………………………
………………..……………………………………………………………

 ตารางบันทึกผล มวลรวมกอนเกดิ ปฏกิ ิรยิ า (g) มวลรวมหลังเกดิ ปฏกิ ริ ยิ า (g)
สง่ิ ทีช่ ่ัง

ภาชนะเปลา
สารพรอมภาชนะ
สาร

 คำถามทายกิจกรรม ตอนท่ี 1
1. เม่ือรนิ สารละลายแคลเซียมคลอไรดล# งในสารละลายโซเดียมคารบ# อเนต มีปฏิกริ ิยาเคมเี กดิ ข้นึ หรือไม
ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏิกิรยิ าเคมมี ีคาเทาใด หาไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมีมกี ารเปล่ียนแปลงหรือไม อยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
4. จากกิจกรรม ตอนที่ 1 สรุปไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

31

สอ่ื การเรียนรูแผนการจดั การเรียนรทู ่ี 2: แบบบันทกึ การคนควากจิ กรรมท่ี 5.2

แบบบนั ทึกการคนควากจิ กรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมเี ปนb อยางไร

ชอ่ื -นามสกุล..........................................................................................ชน้ั .................เลขท่ี...........กลุมท่ี............

ตอนที่ 2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี เมอ่ื ผลิตภณั ฑ#ทไี่ ดเปbนแกสk

 ตารางบันทกึ ผล ผลท่ีสงั เกตได
สาร

ผลการคาดคะเน ………………..……………………………………………………………
………………..……………………………………………………………

ผลการตรวจสอบการคาดคะเน ………………..……………………………………………………………
………………..……………………………………………………………

 ตารางบันทึกผล มวลรวมกอนเกดิ ปฏิกริ ิยา (g) มวลรวมหลังเกิดปฏิกิริยา (g)
สงิ่ ที่ชั่ง

ภาชนะเปลา
สารพรอมภาชนะ
สาร

 คำถามทายกิจกรรม ตอนท่ี 2
1. เมอื่ ผลิตภัณฑท# ไ่ี ดเปนb แกสk จะมีวธิ กี ารหามวลของสารทไ่ี ดหลงั จากเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมไี ดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี มีการเปลย่ี นแปลงหรือไม อยางไร
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. จากกจิ กรรม ตอนที่ 2 สรปุ ไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
4. จากกิจกรรมท้ัง 2 ตอน สรุปไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

32

แนบทายแผนการจัดการเรียนรทู ี่ 2: การให(คะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบนั ทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลงั เกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมเี ปbนอยางไร

ตอนท่ี 1 มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏิกิริยาเคมี

 ตารางบันทกึ ผล ผลท่สี ังเกตได
สาร ของเหลว ใส ไม.มีสี
ของเหลว ใส ไม.มีสี
แคลเซยี มคารบ# อเนต เกดิ ตะกอนสีขาว
สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ
แคลเซียมคารบ# อเนต + สารละลายกรดไฮโดรคลอริก

 ตารางบนั ทึกผล

สง่ิ ที่ชั่ง มวลรวมกอนเกิดปฏิกิรยิ า (g) มวลรวมหลังเกดิ ปฏิกิริยา (g)

ภาชนะเปลา 203 203

สารพรอมภาชนะ 229 229

สาร 26 26

หมายเหตุ มวลรวมของสารคำนวณได(จากการนำมวลของสารพร(อมภาชนะ ลบด(วยมวลของภาชนะเปลา.

ดังสมการมวลรวมของสาร = มวลของสารพร(อมภาชนะ – มวลของภาชนะเปลา.

ตอนท่ี 2 มวลรวมของสารกอนและหลงั เกิดปฏิกิรยิ าเคมี เมอ่ื ผลิตภัณฑ#ทไี่ ดเปนb แกสk

 ตารางบนั ทกึ ผล ผลทสี่ ังเกตได
สาร
นักเรียนสามารถตอบไดต( ามความคิดของตนเอง เช.น มวลรวมของ
ผลการคาดคะเน สารจะเปล่ียนแปลง โดยมวลรวมของสารหลงั เกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมี
จะนอ( ยลง เม่ือเทยี บกับมวลรวมของสารก.อนเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี
ผลการตรวจสอบการคาดคะเน
 ตารางบันทึกผล มวลรวมของสารก.อนและหลงั เกดิ ปฏิกริ ิยาเคมไี มเ. ปล่ียนแปลง

ส่ิงท่ีชั่ง มวลรวมกอนเกดิ ปฏกิ ริ ยิ า (g) มวลรวมหลังเกิดปฏกิ ริ ิยา (g)
ภาชนะเปลา 204 204
สารพรอมภาชนะ 217 217
สาร 13 13

แนบทายแผนการจดั การเรียนรูท่ี 2: 33
การใหค( ะแนนดา( นความรู( (K)

เฉลยใบกิจกรรมท่ี 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมีเปbนอยางไร

เฉลยคำถามทายกจิ กรรม

ตอนท่ี 1 มวลรวมของสารกอนและหลงั เกิดปฏิกิรยิ าเคมี

1. เมอ่ื รินสารละลายแคลเซียมคลอไรด#ลงในสารละลายโซเดยี มคารบ# อเนต มีปฏกิ ิริยาเคมเี กิดขนึ้ หรือไม
ทราบไดอยางไร

แนวคำตอบ มปี ฏกิ ริ ิยาเคมเี กิดขน้ึ ทราบได(จากมสี ารใหม.เกดิ ข้ึน ซ่งึ มลี ักษณะเป6นตะกอนสขี าว
2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมีมคี าเทาใด หาไดอยางไร

แนวคำตอบ คำตอบขน้ึ อยก.ู ับผลการทำกิจกรรมของนกั เรียน เชน. มวลรวมของสารกอ. นและหลัง
เกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมเี ปน6 26 กรมั มวลรวมของสารก.อนเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี คำนวณได(จากการนำมวลของสาร
พรอ( มภาชนะก.อนเกิดปฏิกิรยิ าเคมีมาหักลบกบั มวลของภาชนะเปลา. มวลรวมของสารหลงั เกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี
หาได(จากการนำมวลของสารพร(อมภาชนะหลงั เกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมีมาหักลบกบั มวลของภาชนะเปลา. ซงึ่ จะมีคา.
เท.าใดน้ันขึน้ อยกู. ับปริมาณของสารตั้งต(นทีใ่ ช(
3. มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏิกริ ยิ าเคมีมกี ารเปลยี่ นแปลงหรือไม อยางไร

แนวคำตอบ ไม.มีการเปลี่ยนแปลง มวลรวมของสารก.อนและหลังเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมีมีคา. เท.ากนั
4. จากกจิ กรรม ตอนที่ 1 สรุปไดวาอยางไร

แนวคำตอบ มวลรวมของสารละลายแคลเซยี มคลอไรด#และสารละลายโซเดียมคาร#บอเนต เทา. กบั
มวลรวมของสารทงั้ หมดหลงั เกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี

แนบทายแผนการจดั การเรยี นรทู ี่ 2: 34
การใหค( ะแนนด(านความร(ู (K)

เฉลยใบกจิ กรรมที่ 5.2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏิกริ ิยาเคมเี ปนb อยางไร

เฉลยคำถามทายกิจกรรม

ตอนท่ี 2 มวลรวมของสารกอนและหลังเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี เมอ่ื ผลติ ภณั ฑ#ทีไ่ ดเปbนแกkส

1. เม่อื ผลติ ภัณฑท# ีไ่ ดเปนb แกสk จะมีวธิ ีการหามวลของสารทไี่ ดหลังจากเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมไี ดอยางไร
แนวคำตอบ ต(องทำกจิ กรรมในภาชนะปดz โดยช่ังมวลของภาชนะและจุกยางทใ่ี ช(ท้ังหมด จากน้นั

นำแคลเซียมคาร#บอเนตและสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ มาใสใ. นภาชนะคนละภาชนะ ปzดจกุ ยางแลว( นำภาชนะ
และสารท้ังหมดไปช่งั มวลรวมกนั จากนั้นรนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ลงในแคลเซยี มคารบ# อเนต และ
ปzดจุกยางทันที แลว( นำไปช่ังมวลรวมกันอีกคร้ังหนึ่ง นำมวลรวมของสารหลังเกดิ ปฏิกริ ิยาพรอ( มภาชนะมาหกั ลบ
กบั มวลของภาชนะและจุกยางทีใ่ ชท( ั้งหมดจะได(มวลของสารหลังเกิดปฏิกริ ิยาเคมี
2. มวลรวมของสารกอนและหลังเกิดปฏกิ ิริยาเคมี มีการเปลี่ยนแปลงหรอื ไม อยางไร

แนวคำตอบ ไม.มีการเปลย่ี นแปลง มวลรวมของสารก.อนและหลังเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมีมีคา. เท.าเดมิ
(ในกรณีทน่ี ักเรียนไม.ไดป( ดz หลอดทดลอง หรอื ปzดหลอดทดลองช(าหลงั จากรนิ สารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงใน
แคลเซียมคารบ# อเนต จะทำให(มวลรวมของสารที่ชงั่ ได(หลงั เกดิ ปฏกิ ิริยาเคมนี อ( ยลง)
3. จากกิจกรรม ตอนที่ 2 สรุปไดวาอยางไร

แนวคำตอบ มวลรวมของแคลเซยี มคาร#บอเนตและสารละลายกรดไฮโดรคลอริกเทา. กบั มวลรวมของ
สารทั้งหมดหลังเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี
4. จากกจิ กรรมท้ัง 2 ตอน สรุปไดวาอยางไร

แนวคำตอบ ถา( สารทำปฏิกิริยากันในภาชนะท่ีปzดมิดชดิ มวลรวมของสารก.อนเกดิ ปฏิกิริยาเคมแี ละ
หลงั เกิดปฏิกริ ิยาเคมีจะมคี .าเทา. กัน

แนบทายแผนการจดั การเรยี นรทู ่ี 2: 35
VDO ปฏิบัตกิ ารทางวทิ ยาศาสตร#สำหรบั ครูผส(ู อน

อ(างอิงจาก https://www.scimath.org/video-science/item/9902-2019-02-28-08-14-10

เวบ็ ไซต#คลังความร(ู SciMath สถาบันสง. เสริมการสอนวทิ ยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี (สสวท.)
กระทรวงศกึ ษาธิการ เผยแพร.เม่ือ : วนั ท่ี 28 กุมภาพนั ธ# 2562

สาธิตการทดลองเรอ่ื ง ปฏิกริ ิยาเคมสี งผลตอมวลสารอยางไร

ตวั อยา. งการจัดกจิ กรรมการเรียนร(วู ทิ ยาศาสตร# เพ่ือใหน( ักเรียนหาคำตอบวา. ปฏกิ ริ ิยาเคมีสง. ผล
ตอ. มวลของสารอย.างไร โดยใหท( ำกิจกรรมเพื่อสงั เกตการเปล่ยี นแปลงท่เี กิดปฏกิ ริ ยิ าเคมแี ละเปรยี บเทียบมวล
ของสารกอ. นและหลงั ปฏกิ ริ ยิ าเคมี เหมาะสำหรบั นักเรยี นระดับมัธยมศึกษาตอนตน(

ลิขสิทธิ์ สถาบันส.งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี (สสวท.)
ผแ(ู ต.ง หรือ เจา( ของผลงาน สาขาวทิ ยาศาสตรภ# าคบังคับ
สาขาวิชา/กล.ุมสาระวิชา วทิ ยาศาสตรท# ว่ั ไป
ระดบั ชน้ั ม.3
กลม.ุ เปา„ หมาย ครู

36

แผนการจัดการเรียนรทู ี่ 3

เรอื่ ง การถา. ยโอนความร(อนของปฏิกริ ิยาเคมี รหัสวชิ า ว23102 เวลา 2 ชั่วโมง

หนวยการเรยี นรูที่ 5 ช่อื หนวยการเรียนรู ปฏกิ ริ ยิ าเคมีและวัสดุในชีวิตประจำวัน รวม 17 ช่วั โมง

กลุมสาระการเรียนรวู ิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชนั้ มธั ยมศึกษาป*ท่ี 3 ภาคเรยี นที่ 2

สาระที่ 2 ช่ือสาระ วิทยาศาสตรก# ายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรียนรู/ตวั ชี้วดั
ว 2.1 เขา( ใจสมบัตขิ องสสาร องค#ประกอบของสสาร ความสมั พันธ#ระหว.างสมบตั ขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏิกริ ยิ าเคมี

ตัวชี้วัด
ว 2.1 ม.3/5 วเิ คราะห#ปฏกิ ิริยาดดู ความรอ( น และปฏิกริ ยิ าคายความร(อน จากการเปลยี่ นแปลงพลังงาน

ความร(อนของปฏิกริ ยิ า

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด
1) เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี มีการถ.ายโอนความร(อนควบคู.ไปกับการจัดเรียงตัวใหม.ของอะตอมของสาร

ปฏิกริ ยิ าที่มีการถา. ยโอนความรอ( นจากส่ิงแวดลอ( มเขา( สูร. ะบบเปน6 ปฏกิ ริ ิยาดดู ความรอ( น ปฏกิ ริ ยิ าที่มกี ารถา. ยโอน
ความรอ( นจากระบบออกสู.สิ่งแวดล(อมเป6นปฏิกิริยาคายความร(อน โดยใช(เครอื่ งมือทีเ่ หมาะสมในการวัดอุณหภูมิ
เช.น เทอรม# อมเิ ตอรห# วั วัดท่สี ามารถตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงของอณุ หภมู ไิ ดอ( ย.างต.อเน่ือง

3. จุดประสงค#การเรยี นรู นักเรยี นระบปุ ระเภทของปฏิกริ ิยาจากการเปล่ยี นแปลงพลังงานความร(อนได(
1) ดานความรู (K) เปน6 ปฏกิ ริ ยิ าดูดความร(อน และปฏกิ ริ ยิ าคายความร(อน
นักเรยี นใช(ทักษะการสังเกต โดยสังเกตการเปลี่ยนแปลงอุณหภมู แิ ละ
2) ดานทักษะ (P) การเปล่ียนแปลงอ่นื ๆ ของสาร แล(วบันทกึ สิง่ ทส่ี งั เกตได(
นกั เรยี นตระหนกั ถึงความสำคญั ของการใชอ( ุปกรณ#การทำกจิ กรรมได(
3) ดานเจตคติ (A)

4. คณุ ลกั ษณะผเู รียน

4.1 คุณลกั ษณะทีพ่ ึงประสงค#

 รกั ชาติ ศาสน# กษัตรยิ #  อยอู. ยา. งพอเพยี ง  ซือ่ สตั ย#สุจรติ  มงุ. ม่ันในการทำงาน

 มวี ินัย  รกั ความเป6นไทย  ใฝเB รยี นร(ู  มีจิตสาธารณะ

5. ดานสมรรถนะสำคัญของผเู รียน

 ความสามารถในการสอื่ สาร: นกั เรยี นสามารถส่อื สาร โดยการนำเสนอข(อมูลทไ่ี ด(จากการสังเกตเพอื่

อธิบายประเภทของปฏิกริ ิยาเคมีจากการเปลย่ี นแปลงพลงั งานความร(อน

6. สาระการเรียนรู
เมอ่ื เกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี นอกจากจะมีการจดั เรียงตวั ใหมข. องอะตอมแล(ว ยังมีการถ.ายโอนความร(อนอกี

ดว( ย ทำให(พลงั งานของสารมีการเปล่ยี นแปลง ในการศกึ ษาการถ.ายโอนความร(อนของปฏกิ ิรยิ าเคมี ต(องกำหนด
ขอบเขตทีต่ (องการศึกษา สว. นท่ีอยภ.ู ายในขอบเขตท่ตี (องการศกึ ษา เช.น สารตั้งต(น และผลิตภัณฑใ# นปฏกิ ิริยา

37

เรียกวา. ระบบ (system) สว. นที่อยนู. อกระบบ เช.น ภาชนะ เทอร#มอมิเตอร# อุปกรณ#อืน่ ๆ ผ(ทู ำการทดลอง

เรยี กว.า สิง่ แวดลอม (environment)

การถ.ายโอนความร(อนของปฏิกิริยาเคมีมีทั้งการถ.ายโอน

ความร(อนจากสิ่งแวดล(อมเข(าสู.ระบบ และการถ.ายโอนความร(อนจากระบบ

ไปยังสิ่งแวดล(อม ถ(าเกิดปฏิกิริยาแล(วมีการถ.ายโอนความร(อนจาก

สิ่งแวดล(อมเขา( ส.ูระบบ ดังภาพแสดง การถา. ยโอนความร(อนและปฏิกิริยาดูด

ความร(อน ส.งผลให(อุณหภูมิของสิ่งแวดล(อมต่ำลง ปฏิกิริยาเคมีประเภทน้ี

เรียกว.า ปฏิกิริยาดูดความรอน (endothermic reaction) เมื่อใช(มือจับ

ภาชนะจะร(สู ึกวา. เย็นลง เนอ่ื งจากเกิดการถา. ยโอนความร(อนจากมือเข(าส.ูสาร

เช.นเดียวกับการใช(เทอร#มอมิเตอร#วัดอุณหภูมิ จะเกิดการถ.ายโอนความร(อน
จากเทอร#มอมิเตอร#สู.สาร ทำให(อุณหภูมิที่อ.านได(จากเทอร#มอมิเตอร#มี ภาพแสดง การถายโอนความรอน

คา. ลดลง และปฏกิ ิรยิ าดดู ความรอน

ปฏิกิรยิ าดดู ความร(อน เช.น ปฏกิ ริ ยิ าระหวา. งกรแอชตี ิกบั โซเดยี มไฮโดรเจนคารบ# อเนต ถ(าพจิ ารณา

ความรอ( นในปฏิกิรยิ า สามารถเขียนสมการข(อความแสดงการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาได( ดังน้ี

กรดแอซีตกิ + โซเดียมไฮโดรเจนคาร#บอเนต + ความร(อน → โซเดียมแอซเี ตต + นำ้ + แกส\ คารบ# อนไดออกไซด#

สารตงั้ ตน + ความรอน → ผลิตภัณฑ#

ป ฏ ิ ก ิ ร ิ ย า เ ค ม ี ท ี ่ ม ี ก า ร ถ . า ย โ อ น ค ว า ม ร ( อ น จ า ก ร ะ บ บ ไ ป ยั ง
สิง่ แวดล(อมดังภาพ การถา. ยโอนความรอ( นและปฏิกิริยาคายความร(อน สง. ผล
ให(อุณหภูมิของสิ่งแวดล(อมสูงขึ้น ปฏิกิริยาเคมีประเภทนี้เรียกว.า ปฏิกิริยา
คายความรอน (exothermic reaction) เมื่อใช(มือจับภาชนะจะรู(สึกว.า
ร(อนขึ้น เนื่องจากเกิดการถ.ายโอนความร(อนจากสารเข(าสู.มือ เช.นเดียวกับ
การใช(เทอร#มอมิตอร#วัดอุณหภูมิ จะเกิดการถ.ายโอนความร(อนจากสารสู.
เทอร#มอมเิ ตอร# ทำใหอ( ณุ หภมู ิทีอ่ า. นได(จากเทอรม# อมิเตอร#มีค.าเพิม่ ขึน้

ภาพแสดง การถายโอนความรอน

ปฏิกิริยาคายความร(อน เช.น ปฏิกิริยาระหว.างกรดแอชีติกกับโซเดียมไฮดรอกแไลซะดป# ฏถ(กิาพริ ยิจาคราณยาคคววาามมรรอ(อนนใน
ปฏิกิริยา สามารถเขยี นสมการขอ( ความแสดงการเกิดปฏิกริ ยิ าได( ดังนี้

กรดแอชตี ิก + โซเดียมไฮดรอกไซด# → โซเดยี มแอชเี ตต + น้ำ + ความร(อน

สารตัง้ ตน → ผลติ ภัณฑ# + ความรอน

การเปลี่ยนแปลงความร(อนของปฏิกิริยาเคมี สามารถนำไปใช(ประโยชน#ได( เช.น การเผาไหม(ของ
เชื้อเพลิงต.าง ๆ ทั้งถ.านไม( แก\สธรรมชาติ แอลกอฮอล# และน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งสามารถนำความร(อนที่ได(ไปใช(
ในการหุงต(มอาหาร

7. กิจกรรมการเรยี นรู
ใช(รูปแบบการจดั การเรยี นการสอนแบบสบื เสาะหาความรู( (Inquiry Cycles: 5Es) (2 ชวั่ โมง; 120นาที)
ข้ันท่ี 1 กระตุนความสนใจ (Engagement) (10 นาที)

38

1) ครูกระตุ(นความสนใจของนักเรียน เกี่ยวกับเรื่อง การถ.ายโอนความร(อนของปฏิกิริยาเคมี
โดยยกตัวอย.างสถานการณ# แล(วให(เลือกตอบว.า เป6นปฏิกิริยาคายความร(อน หรือ ปฏิกิริยาดูดความร(อน
โดยตอบตามความเข(าใจในสถานการณ#ดังนี้

- การเผาไหม(ของสารตา. งๆ (คำตอบคอื ปฏิกริ ิยาคายความรอน)
- การหายใจ (คำตอบคือ ปฏิกริ ิยาดูดความรอน)
- การย.อยอาหารหรอื สันดาปอาหารในร.างกาย (คำตอบคือ ปฏกิ ริ ิยาคายความรอน)
- การเคลอื่ นไหวของร.างกาย (คำตอบคือ ปฏิกริ ยิ าดดู ความรอน)
- การระเบิด การจดุ พลุ (คำตอบคอื ปฏกิ ริ ิยาคายความรอน)
- การขับถา. ยของร.างกาย (คำตอบคือ ปฏกิ ิริยาดดู ความรอน)
2) ครูเชื่อมโยงเข(าส.ูกิจกรรมที่ 5.3 การถ1ายโอนความรอนของปฏกิ ิรยิ าเคมเี ปCนอย1างไร โดยใช(

คำถามว.า รู(หรือไม.ว.าการเกิดปฏิกิริยาเคมีเกี่ยวข(องกับพลังงานความร(อนหรือไม. อย.างไร (นักเรียนตอบตาม
ความเขาใจของตนเอง)

ขนั้ ท่ี 2 ขั้นสำรวจและคนหา (Exploration) (50 นาที)
3) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา

พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 12 และครูตรวจสอบความ
เขา( ใจการอ.าน โดยใช(คำถามดงั ตอ. ไปน้ี

- กิจกรรมน้ีเกี่ยวกับเรื่องอะไร (การถา1 ยโอนความรอนของปฏิกริ ยิ าเคม)ี
- กจิ กรรมน้มี จี ดุ ประสงคอ# ะไร (สังเกตและอธิบายการถ1ายโอนความรอนของปฏิกิรยิ าเคมี)
- วิธีดำเนนิ กิจกรรมมีขน้ั ตอนโดยสรปุ อย.างไร (เปรยี บเทยี บอุณหภูมิก1อนและหลังปฏิกิริยาเคมี
ระหว1างสารละลายโซเดียมไฮโดรเจนคารบ- อเนตและสารละลายกรดแอซตี กิ และปฏกิ ิรยิ าเคมีระหวา1 งสารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซดก- บั สารละลายกรดแอซตี กิ )
- ขอ( ควรระวังในการทำกิจกรรมมีอะไรบา( ง (ระวังการสมั ผัสสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด- ใน
กรณีทสี่ ัมผสั สารละลายดงั กล1าว ใหปลอ1 ยนำ้ ปรมิ าณมากไหลผ1านบรเิ วณทส่ี มั ผสั )
- นักเรียนต(องสังเกตหรือรวบรวมข(อมูลอะไรบ(าง (สังเกตลักษณะของสารท่ีใชในกิจกรรม
การเปล่ยี นแปลงของสารและอุณหภูมิก1อนและหลังเกิดปฏิกริ ยิ าเคม)ี
4) ขณะที่นักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกล.ุม
และให(คำแนะนำ ถา( นกั เรยี นมีขอ( สงสัยในประเดน็ ต.าง ๆ ท่อี าจเปน6 ปlญหา เชน. การใชเ( ทอรม# อมิเตอรว# ดั อุณหภูมิ
ของสาร ควรตั้งเทอร#มอมิเตอร#ให(ตรง และให(กระเปาะสัมผัสกับสารที่ต(องการวัดเท.านั้น ใช(เทอร#มอมิเตอร#
อนั เดมิ ในการวัดอุณหภูมขิ องสารก.อนและหลงั เกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี และควรเช็ดทำความสะอาดเทอร#มอมิเตอร#และ
รอให(อุณหภูมิกลับมาท่ีอุณหภูมิห(องก.อนวัดในครั้งถัดไป ซึง่ ครูควรรวบรวมปlญหา และข(อสงสัยท่ีพบจากการทำ
กจิ กรรมของนักเรียนเพือ่ ใช(เปน6 ข(อมลู ประกอบการอภิปรายหลังจากการทำกจิ กรรม
ขน้ั ที่ 3 ข้นั อธบิ ายและลงขอสรุป (Explanation) (20 นาที)
5) นักเรียนบันทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทึกการค(นคว(ากิจกรรมที่ 5.3 การถ.ายโอน
ความร(อนของปฏิกริ ิยาเคมีเป6นอย.างไร โดยสรุปผลของกจิ กรรมและตอบคำถามท(ายกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุป
จากกิจกรรมวา เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี จะมีการถ.ายโอนความร(อนเกิดขึ้น ซึ่งการถ.ายโอนความร(อนนี้มีทั้งแบบท่ี
ทำให(อุณหภูมขิ องสารเพมิ่ ขนึ้ และแบบที่ทำให(อณุ หภูมขิ องสารลดลง
ข้ันที่ 4 ขัน้ ขยายความรู (Elaboration) (20 นาที)

39

6) นักเรียนเรียนรู(เพิ่มเติมเกี่ยวกับการถ.ายโอนความร(อนของปฏิกิริยาเคมี โดยอ.านเนื้อหาใน
หนงั สือเรยี นหนา( 13-14 และตอบคำถามระหวา. งเรียน โดยใช(ประเดน็ คำถามดงั นี้

- การศึกษาการเปลี่ยนแปลงความร(อนของปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดแอซีติกกับโซเดียม
ไฮดรอกไซด# อะไรคือระบบ อะไรคือสิ่งแวดล(อม และมีการถ.ายโอนความร(อนอย.างไร (แนวคำตอบ ระบบในที่น้ี
คือสารตั้งตน ไดแก1 กรดแอซีติกและโซเดียมไฮดรอกไซด- และผลิตภัณฑ- ไดแก1 โซเดียมแอซีเตตและน้ํา
ส1วนภาชนะ เทอร-มอมิเตอร- ผูทำการทดลองเป4นสิ่งแวดลอม เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมีมีการถ1ายโอนความรอนจาก
สารเขาสู1มือ ทำใหเมื่อสัมผัสภาชนะจะรูสึกรอน หรือการถ1ายโอนความรอนจากสารสู1เทอร-มอมิเตอร- ทำให
อุณหภูมทิ ่ีอ1านไดจากเทอรม- อมิเตอร-มีคา1 เพ่ิมขนึ้ )

- เมื่อใช(มือจับภาชนะที่มีแอมโมเนียมคลอไรด#ผสมกับปูนขาวจะรู(สึกเย็น นักเรียนคิดว.า
ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นเป6นปฏิกิริยาดูดหรือคายความร(อน เพราะเหตุใด (แนวคำตอบ เป4นปฏิกิริยาดูดความรอน
เน่ืองจากมกี ารถ1ายโอนความรอนจากมือเขาสู1สาร ทำใหรูสึกเยน็ )

7) ครอู ธิบายเพ่ิมเติม โดยใช(สือ่ วีดทิ ัศนเ# รื่อง ปฏกิ ริ ิยาดูดความร(อนและคายความร(อน (สืบค(นได(
จาก ipst.me/10604) ซึ่งอธิบายเกี่ยวข(องกับการถ.ายโอนความร(อนจากสิ่งแวดล(อมเข(าสู.ระบบ และการถ.ายโอน
ความรอ( นจากระบบไปยงั ส่ิงแวดลอ( มเมอื่ เกิดปฏิกิริยาเคมี

ข้นั ที่ 5 ขน้ั ประเมนิ (Evaluation) (20 นาที)
8) ครูและนักเรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม การถ.ายโอนความร(อนของปฏิกิริยาเคมี จะได

ขอสรุปวา เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมีจะมีการถ.ายโอนความร(อนจากสิ่งแวดล(อมเข(าสู.ระบบหรือจากระบบไปยัง
สิ่งแวดล(อม ถ(ามีการถ.ายโอนความร(อนจากสิ่งแวดล(อมเข(าสู.ระบบ อุณหภูมิของสิ่งแวดล(อมจะต่ำลง ปฏิกิริยา
ประเภทนี้เรยี กวา. ปฏิกริ ิยาดดู ความร(อน (endothermic reaction) แต.ถา( มีการถ.ายโอนความรอ( นจากระบบ ไป
ยังสิ่งแวดล(อม อุณหภูมิของสิ่งแวดล(อมจะสูงขึ้น ปฏิกิริยาประเภทนี้เรียกว.า ปฏิกิริยาคายความร(อน
(exothermic reaction)

9) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมนิ (Rubrics Score)

8. ส่ือการเรียนรู/แหลงเรียนรู

8.1 อปุ กรณ#ทำกิจกรรม: จำนวน 11 รายการ ดงั แสดงแนบไวในใบกจิ กรรมที่ 5.3 การถ1ายโอนความ

รอนของปฏกิ ิรยิ าเคมีเปนC อย1างไร

8.2 คลปิ วีดิทัศน#: ปฏกิ ิรยิ าดูดความร(อนและคายความร(อน

8.3 ใบกจิ กรรม: ใบกจิ กรรมท่ี 5.3 การถ1ายโอนความรอนของปฏิกริ ิยาเคมีเปCนอยา1 งไร

8.4 แบบบนั ทึกกิจกรรม: แบบบันทกึ การค(นควา( กจิ กรรมท่ี 5.3 การถ1ายโอนความรอนของ

ปฏิกิรยิ าเคมเี ปCนอย1างไร

8.5 แหลง. เรียนรู(: หนังสอื เรียนรายวิชาพนื้ ฐานวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชัน้ มัธยมศกึ ษาปjที่ 3

เล.ม 2 ตามหลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้นั พืน้ ฐาน พุทธศักราช 2551

(ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ

9. การวัดและการประเมนิ วิธกี ารวัด เครอื่ งมือวัด เกณฑ#ทใ่ี ชในการประเมนิ
ตัวชี้วดั /ผลการเรยี นรู - ตรวจการตอบ
- คำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.3 - ได(ไม.น(อยกว.า 2 คะแนน
1. ระบปุ ระเภทของปฏกิ ิรยิ า

40

จากการเปล่ียนแปลงพลังงาน คำถามท(าย การถ.ายโอนความรอ( นของ ระดับคุณภาพดี ถือว.าผา. น

ความร(อนได((ด(านความร(ู: K) กจิ กรรมที่ 5.3 ปฏกิ ริ ยิ าเคมี จำนวน 4 ข(อ การประเมนิ ด(านความร(ู

2. การใช(ทักษะการสังเกต - ตรวจการทำแบบ - แบบบันทึกการคน( คว(า - ได(ไมน. (อยกว.า 2 คะแนน

โดยสงั เกตการเปลยี่ นแปลง บนั ทกึ การค(นควา( กิจกรรมท่ี 5.3 การถา. ยโอน ระดับคุณภาพดี ถือว.า

อุณหภมู แิ ละการเปลย่ี นแปลง กจิ กรรมท่ี 5.3 ความรอ( นของปฏิกิรยิ าเคมี ผา. นการประเมิน

อน่ื ๆ ของสาร แล(วบันทึกสง่ิ ที่ ดา( นกระบวนการ

สงั เกตได((ดา( นกระบวนการ: P)

3. ตระหนักถงึ ความสำคญั - สงั เกตการใช(งาน - เกณฑก# ารประเมนิ การใช( - ได(ไม.น(อยกว.า 2 คะแนน

ของการใช(อุปกรณ#การทำ อุปกรณ#ในกจิ กรรม งานอปุ กรณ#ในกิจกรรม ระดบั คุณภาพดี ถือวา. ผ.าน

กิจกรรมได( (ดา( นเจตคติ: A) ของนักเรยี น ของนักเรียน การประเมินดา( นเจตคติ

9.1 เกณฑ#การประเมินผลนักเรยี น เกณฑก# ารประเมิน (Rubrics Score)

ประเด็นการประเมิน คานำ้ หนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน

การให(คะแนนตอบ 3 ตอบคำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.3 ถูกต(อง จำนวน 3-4 ขอ(

คำถามท(าย 2 ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมที่ 5.3 ถูกต(อง จำนวน 2 ขอ(

กจิ กรรมท่ี 5.3 1 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมท่ี 5.3 ถูกต(อง จำนวน 1 ขอ( หรือ ไมถ. ูกต(อง

การให(คะแนนการบนั ทึก บันทกึ ผลจากการสงั เกตและอธบิ ายการถ.ายโอนความร(อนของปฏิกริ ยิ า

แบบบนั ทึกการค(นคว(า 3 เคมี โดยบันทึกลงในตารางบันทกึ ผล และอธิบายลงในแบบบันทกึ การ

กจิ กรรมท่ี 5.3 คน( ควา( ไดช( ัดเจน ถูกต(อง ครบทกุ ประเด็นสอดคล(องกบั เนื้อหาในกจิ กรรม

บันทึกผลจากการสังเกตและอธบิ ายการถ.ายโอนความร(อนของปฏกิ ริ ยิ า

2 เคมี โดยบนั ทกึ ลงในตารางบันทึกผล และอธบิ ายลงในแบบบันทกึ การ

คน( คว(าได( ถูกต(อง แตย. ังมีข(อผดิ พลาดเลก็ น(อยท่ไี ม.ถูกตอ( ง

บนั ทกึ ผลจากการสังเกตและอธิบายการถ.ายโอนความร(อนของปฏิกิริยา

1 เคมี โดยบันทึกลงในตารางบันทกึ ผล และอธิบายลงในแบบบันทึกการ

คน( คว(าได( แต.มีข(อผิดพลาด ทำใหไ( ม.สอดคล(องกับเน้ือหาในกิจกรรม

การใหค( ะแนน ใชง( านอุปกรณ#การทดลองในกิจกรรมได(ถูกวิธี หยิบ เคลอื่ นย(ายอุปกรณ#
การใช(งานอปุ กรณ#
3 อย.างระมัดระวัง ไม.หยอกล(อหรอื แกล(งเพื่อนขณะกำลังใช(งานอปุ กรณ#
ในกิจกรรม
และหลงั การใช(งานอปุ กรณม# ีการเก็บรักษาอย.างถูกวธิ ี

ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถูกวธิ ี หยบิ เคลอ่ื นยา( ยอุปกรณ#

2 อย.างระมัดระวงั ไมห. ยอกลอ( หรอื แกลง( เพ่ือนขณะกำลังใชง( านอปุ กรณ#
แต.หลังการใชง( านอุปกรณ#ไมม. ีการเกบ็ รักษาอย.างถูกวิธี หรอื ไมเ. ก็บ

อุปกรณ#เข(าตู(เก็บอุปกรณ#ตามประเภทของอุปกรณ#

ใชง( านอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยิบ เคล่ือนยา( ยอุปกรณ#
1 หรอื กำลงั ใชง( านอปุ กรณ# จะหยอกล(อหรือแกล(งเพื่อน อาจทำใหอ( ุปกรณ#

เสียหายได( และหลังการใชง( านอปุ กรณ#ไม.มกี ารเกบ็ รกั ษาอยา. งถกู วธิ ี

9.2 ระดับคณุ ภาพ หมายถึง ดมี าก
คะแนนรวมเฉลย่ี 3.00

41

คะแนนรวมเฉล่ีย 2.00 - 2.99 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 0.01 - 1.99 หมายถงึ พอใช(

ดังนั้น นกั เรยี นตองไดคะแนนเฉลี่ยทุกประเดน็ การประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับ
คณุ ภาพ ดี ถอื วาผานเกณฑ#การประเมนิ ในแผนการจดั การเรยี นที่ 3

บนั ทึกหลังการสอน

หนวยการเรยี นรูที่ 5 ปฏกิ ริ ิยาเคมีและวัสดใุ นชีวติ ประจำวนั .... ...... ... ...
แผนการสอนเร่อื ง 3 การถา. ยโอนความรอ( นของปฏิกริ ิยาเคมี

วนั ที่...............................เดอื น...............................................................พ.ศ.................

1. สรปุ ผลการเรยี นการสอน
1. นักเรียนจำนวน....................คน ผ.านจุดประสงคก# ารเรียนรู(...........คน คดิ เป6นร(อยละ.............

ไม.ผา. นจดุ ประสงค#.......................คน คิดเปน6 รอ( ยละ.............

ไดแ( ก...................................................................................................
2. สรุปผลตามรายจดุ ประสงคก# ารเรียนรู

2.1 นักเรียนมคี วามรคู( วามเขา( ใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นกั เรียนมคี วามรเู( กดิ กระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นักเรียนมเี จตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลังการจัดการเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงช่อื ............................................ครูผสู อน ลงช่ือ.............................................หวั หนากลมุ สาระ
() ()

ตำแหน.ง................................................... ลงช่ือ.............................................ผชู วย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงชอื่ ............................................ผอู ำนวยการ
()

42

แบบบนั ทกึ การประเมนิ คณุ ภาพการเรียนรขู องนกั เรยี นชั้นมธั ยมศกึ ษาป*ที่ 3

รายวิชาวิทยาศาสตรพ# ้นื ฐาน (ว23102) หนวยการเรยี นรูท่ี 5 ปฏกิ ริ ยิ าเคมแี ละวัสดใุ นชวี ติ ประจำวันI

แผนการจัดการเรยี นรูที่ 3 เร่อื ง การถ.ายโอนความร(อนของปฏิกริ ยิ าเคมี .

คำชแี้ จง: ทำเคร่อื งหมาย  ในช.องค.าน้ำคะแนนแต.ละด(านตามจดุ ประสงคก# ารเรียนร(ู โดยประเมินตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ช่ือ-นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหัสนักเรียน คานำ้ หนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน คานำ้ หนกั คะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

43

เลข ชอื่ -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหัสนกั เรยี น คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนักคะแนน คานำ้ หนักคะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

เกณฑ#การพิจารณาคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
คะแนนรวมเฉลีย่ 3.00 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลีย่ 2.00 - 2.99 หมายถงึ พอใช(
คะแนนรวมเฉล่ยี 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉล่ยี ทกุ ประเด็นการประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคุณภาพ ดี ข้ึนไปเทาน้นั
ถึงจะผานการเรียนรูตามตวั ชีว้ ัด

ผลการประเมินการเรยี นรูของนกั เรียน
ผเู( รยี นท่ี ผ.าน ตวั ชี้วัด
มจี ำนวน…………………………คน คดิ เป6นร(อยละ………………………………………………..
ผ(เู รียนที่ ไม.ผ.าน ตวั ชี้วดั
มจี ำนวน…………………………คน คดิ เปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

สื่อการเรียนรูแผนการจัดการเรยี นรูที่ 3: 44
สือ่ วีดิทศั น

คลปิ วีดีทัศน#: ปฏกิ ริ ยิ าดดู ความรอนและคายความรอน

สื่อวีดิทัศน#เรื่อง ปฏิกิริยาดูดความร(อนและคายความร(อน อธิบายเกี่ยวข(องกับการถ.ายโอนความร(อน
จากสง่ิ แวดล(อมเข(าสร.ู ะบบ และการถา. ยโอนความรอ( นจากระบบไปยงั สิ่งแวดล(อมเม่ือเกิดปฏิกิริยาเคมี

แหลงท่ีมา: เวบ็ ไซตอ# (างอิง ipst.me/10604
เผยแพรเ. ม่ือ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2562
(เจา( ของผลงาน สถาบันสง. เสริมการสอนวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี (สสวท.))

45

สอ่ื การเรยี นรูแผนการจดั การเรยี นรทู ี่ 3: ใบกิจกรรมที่ 5.3

ใบกิจกรรมที่ 5.3 การถายโอนความรอนของปฏิกิริยาเคมีเปนb อยางไร

หนังสือเรียนรายวิชาพืน้ ฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ช้นั มัธยมศกึ ษาปท/ ่ี 3 เล1ม 2 ตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศึกษาขน้ั พืน้ ฐาน พุทธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรับปรุงพ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หนา 12

กิจกรรมท่ี 5.3 การถายโอนความรอนของปฏิกริ ิยาเคมเี ปนb อยางไร?
จดุ ประสงค)
วสั ดุอุปกรณ) สงั เกตและอธบิ ายการถา. ยโอนความร(อนของปฏิกิรยิ าเคมี

วธิ ีดำเนินกจิ กรรม วสั ดทุ ี่ใช(ตอ. กล.มุ

1. สารละลายกรดแอซีตกิ หรือน้ำสม( สายชู 30 cm3

ความเขม( ข(นรอ( ยละ 5 โดยมวลตอ. ปรมิ าตร

2. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด#หรือสารละลาย 10 cm3

โซดาไฟ ความเข(มขน( ประมาณ 0.6 โมลตอ. ลติ ร

3. บีกเกอร#ขนาด 50 cm3 3 ใบ

4. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 หลอด

5. ท่วี างหลอดทดลอง 1 อนั

6. กระบอกตวงขนาด 25 cm3 2 ใบ

7. เทอร#มอมิเตอร# 1 อัน

8. ช(อนตักสารเบอรส# อง 1 คัน

9. แว.นตานริ ภัย เท.าจำนวนนักเรยี นในกลุม.

10. ถุงมือยาง เท.าจำนวนนักเรยี นในกลุม.

วัสดทุ ใ่ี ช(ต.อห(อง

1. โซเดียมไฮโดรเจนคารบ# อเนต 1 กระปุก

1. ตกั โซเดยี มไฮโดรเจนคารบอเนตปรมิ าณ 2 ชอนเบอรสอง ลงในหลอดทดลอง

รินสารละลายกรดแอซตี กิ ปริมาตร 20 ลกู บาศกเซนติเมตร ลงในบีกเกอรใบท่ี 1 และ

ปริมาตร 10 ลูกบาศกเชนตเิ มตร ลงในบีกเกอรใบที่ 2 รินสารละลายโซเดยี ม

ไฮดรอกไซดปริมาตร 10 ลกู บาศกเซนติเมตร ลงในบีกเกอรใบที่ 3 สังเกตลกั ษณะ

วัดอณุ หภูมิและบนั ทกึ ผล

2. เทโซเดยี มไฮโดรเจนคาร#บอเนตจากหลอดทดลองในขอ 1 ลงในบีกเกอรใบท่ี 1

ทมี่ ีสารละลายกรดแอซีติก เขยา1 สังเกตการเปลี่ยนแปลง วัดอณุ หภมู ทิ ันที

และบนั ทึกผล

3. รินสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด#จากบกี เกอรใบท่ี 3 ลงในบกี เกอรใบท่ี 2

ทม่ี สี ารละลายกรดแอซีตกิ เขย1า สังเกตการเปลีย่ นแปลง วัดอุณหภูมทิ นั ที

และบันทึกผล

46

กิจกรรมท่ี 5.3 การถายโอนความรอนของปฏกิ ิริยาเคมเี ปbนอยางไร?

การเตรียมตัว • การเตรยี มสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด#ความเขม( ข(นประมาณ 0.6 โมลต.อลิตร

ล!วงหนาสำหรับครู ปริมาตร 80 ลกู บาศก#เซนติเมตร (สำหรับ 8 กลม.ุ ) เตรยี มโดยรนิ สารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซดเ# ขม( ข(นร(อยละ 50 โดยมวลต.อปริมาตร ปริมาตร 4 ลกู บาศก#

เซนตเิ มตร ลงในบีกเกอร# แลว( เติมน้ำจนมีปรมิ าตรรวมเป6น 80 ลูกบาศก#เซนตเิ มตร

• ครสู ามารถใชน( ำ้ สม( สายชคู วามเข(มขน( รอ( ยละ 5 โดยมวลตอ. ปริมาตร โดยไม.ตอ( ง

ผสมน้ำ (นำ้ สม( สายชูสามารถหาซือ้ ไดท( ่วั ไป)

ขอควรระวงั • ครูควรสวมถงุ มือขณะเตรยี มสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# เพอ่ื ป„องกนั การสัมผัส

สารโดยตรง ซงึ่ จะทำให(ระคายเคืองได(

ขอเสนอแนะใน • สารละลายกรดแอซีติกมีกล่ินฉนุ จงึ ควรทำกจิ กรรมในบริเวณที่อากาศถ.ายเท

การทำกิจกรรม โดยอาจเปดz หนา( ต.างเพื่อชว. ยระบายอากาศ

คำถามทายกจิ กรรม

1. เมอื่ ผสมสารละลายกรดแอซตี กิ กบั โซเดียมไฮโดรเจนคารบ# อเนต เกิดปฏกิ ิริยาเคมหี รือไม ทราบไดอยางไร
2. เมอ่ื ผสมสารละลายกรดแอซีติกกบั สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# เกิดปฏิกริ ิยาเคมหี รือไม ทราบไดอยางไร
3. การเปลีย่ นแปลงของสารที่เกิดข้ึน มีการถายโอนความรอนหรือไม อยางไร
4. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร

47

ส่อื การเรียนรูแผนการจัดการเรียนรูที่ 3: แบบบันทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.3

แบบบันทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.3 การถา! ยโอนความรอนของปฏิกริ ิยาเคมีเป0นอย!างไร

ชอ่ื -นามสกุล..........................................................................................ช้นั .................เลขที่...........กลุมท่ี............

 ตารางบนั ทกึ ผล ผลที่สงั เกตได อุณหภูมิ (◦C)
สาร
........................................................................................ ...........................
โซเดยี มไฮโดรเจนคาร#บอเนต
........................................................................................ ...........................
สารละลายกรดแอซตี ิก
........................................................................................ ...........................
สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด#
........................................................................................ ...........................
โซเดยี มไฮโดรเจนคารบ# อเนต + ……………………………………………………………………………..
สารละลายกรดแอซตี กิ
........................................................................................ ...........................
สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# + ……………………………………………………………………………..
สารละลายกรดแอซตี ิก

 คำถามทายกจิ กรรม
1. เมอื่ ผสมสารละลายกรดแอซตี ิกกับโซเดียมไฮโดรเจนคารบ# อเนต เกดิ ปฏิกิริยาเคมหี รือไม ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. เม่อื ผสมสารละลายกรดแอซตี กิ กับสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# เกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีหรอื ไม ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. การเปล่ยี นแปลงของสารที่เกดิ ข้ึน มกี ารถายโอนความรอนหรือไม อยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

4. จากกิจกรรม สรปุ ไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

แนบทายแผนการจัดการเรยี นรูที่ 3: การใหค( ะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบนั ทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.3 การถ!ายโอนความรอนของปฏิกริ ยิ าเคมีเป0นอยา! งไร

 ตารางบันทกึ ผล ผลทส่ี ังเกตได 48
สาร ของแขง็ เป6นผง สีขาว
ของเหลว ใส ไม.มสี ี มีกล่ิน อุณหภมู ิ (◦C)
โซเดยี มไฮโดรเจนคาร#บอเนต ของเหลว ใส ไม.มสี ี 30
สารละลายกรดแอซตี กิ มฟี องแก\สเกิดข้นึ ในของเหลว 30
สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# ผงสีขาวมีปริมาณลดลงหรืออาจหมดไป 30
โซเดียมไฮโดรเจนคาร#บอเนต + 26
สารละลายกรดแอซีติก ของเหลว ใส ไม.มสี ี
สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# + 34
สารละลายกรดแอซีติก

แนบทายแผนการจดั การเรียนรูที่ 3: 49
การใหค( ะแนนด(านความร(ู (K)

เฉลยใบกจิ กรรมที่ 5.3 การถ!ายโอนความรอนของปฏกิ ิรยิ าเคมีเป0นอยา! งไร

เฉลยคำถามทายกจิ กรรม

1. เมอ่ื ผสมสารละลายกรดแอซีตกิ กับโซเดยี มไฮโดรเจนคาร#บอเนต เกิดปฏกิ ิริยาเคมีหรอื ไม ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ เกิดปฏิกริ ิยาเคมี ทราบไดจ( ากมฟี องแก\สเกดิ ขึ้นและอุณหภูมขิ องสารลดลง

2. เม่อื ผสมสารละลายกรดแอซีติกกับสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# เกิดปฏิกิริยาเคมหี รอื ไม ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ เกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี สังเกตได(จากอุณหภมู ิของสารเพม่ิ ขึ้น

3. การเปลยี่ นแปลงของสารท่เี กดิ ขน้ึ มกี ารถายโอนความรอนหรือไม อยางไร
แนวคำตอบ ทง้ั สองปฏิกิริยามกี ารถ.ายโอนความร(อน โดยปฏกิ ิริยาระหวา. งกรดแอซีติกกบั

โซเดยี มไฮโดรเจนคาร#บอเนต มีการถา. ยโอนความร(อนท่ที ำให(อณุ หภูมขิ องสารลดลง แตป. ฏิกริ ยิ าระหว.าง
สารละลายกรดแอซีติกกับสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# มีการถา. ยโอนความร(อนทีท่ ำให(อุณหภูมิของสารเพม่ิ ขนึ้

4. จากกจิ กรรม สรุปไดวาอยางไร
แนวคำตอบ เม่ือเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี จะมีการถ.ายโอนความร(อนเกดิ ข้นึ ซง่ึ การถา. ยโอนความรอ( นน้ี

มีท้ังแบบที่ทำให(อุณหภูมิของสารเพ่ิมขึ้นและแบบท่ีทำให(อุณหภมู ขิ องสารลดลง