เรื่อง ปฏิกิริยาเคมี

50

แผนการจดั การเรยี นรูที่ 4

เรื่อง ปฏิกิริยาของกรดกับเบส รหสั วชิ า ว23102 เวลา 1 ช่ัวโมง

หนวยการเรยี นรูท่ี 5 ชอ่ื หนวยการเรยี นรู ปฏกิ ริ ิยาเคมีและวสั ดุในชวี ิตประจำวนั รวม 17 ชว่ั โมง

กลมุ สาระการเรียนรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมธั ยมศึกษาปท* ี่ 3 ภาคเรียนที่ 2

สาระที่ 2 ช่ือสาระ วทิ ยาศาสตร#กายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรยี นร/ู ตวั ชี้วดั
ว 2.1 เขา( ใจสมบตั ขิ องสสาร องคป# ระกอบของสสาร ความสมั พันธ#ระหว.างสมบตั ขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี

ตัวชี้วดั
ว 2.1 ม.3/6 อธบิ ายปฏกิ ิรยิ าการเกิดสนิมของเหล็กปฏิกิรยิ าของกรดกับโลหะ ปฏิกริ ยิ าของกรดกับเบส

และปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ โดยใช(หลักฐานเชิงประจักษ#และอธิบายปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด
การสงั เคราะห#ดว( ยแสง โดยใช(สารสนเทศ รวมทั้งเขยี นสมการขอ( ความแสดงปฏกิ ิริยาดังกล.าว

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด
1) ปฏิกิริยาเคมีที่พบในชีวิตประจำวันมีหลายชนิด เช.น การเกิดสนิมของเหล็ก ปฏิกิริยาของกรดกับ

โลหะ ปฏิกิริยาของกรดกับเบส ปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ ปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด การสังเคราะห#
ด(วยแสง ปฏิกิริยาเคมีสามารถเขียนแทนได(ด(วยสมการข(อความ ซึ่งแสดงชื่อของสารตั้งต(นและผลิตภัณฑ# เช.น

เชอื้ เพลงิ + ออกซิเจน → คาร#บอนไดออกไซด# + น้ำ

3. จุดประสงคก# ารเรยี นรู นกั เรยี นอธิบายปฏกิ ิรยิ าของกรดกับเบสได(
1) ดานความรู (K) นกั เรียนใช(ทักษะการสังเกต โดยสังเกตการเปลยี่ นแปลงของสาร
2) ดานทกั ษะ (P) เม่ือเกิดปฏิกริ ยิ าเคมีของกรดและเบส
นกั เรียนตระหนักถึงความสำคัญของการใชอ( ปุ กรณ#การทำกิจกรรมได(
3) ดานเจตคติ (A)

4. คุณลกั ษณะผูเรยี น

4.1 คุณลักษณะทีพ่ ึงประสงค#

 รกั ชาติ ศาสน# กษตั ริย#  อยูอ. ย.างพอเพยี ง  ซ่ือสตั ย#สุจรติ  มุง. มนั่ ในการทำงาน

 มีวนิ ัย  รกั ความเปน6 ไทย  ใฝเB รียนรู(  มีจติ สาธารณะ

5. ดานสมรรถนะสำคญั ของผเู รยี น

 ความสามารถในการส่ือสาร: นกั เรยี นสามารถสื่อสาร โดยนำเสนอข(อมลู เก่ียวกับการระบุการ

เกิดปฏกิ ิริยาเคมจี ากการเปล่ียนแปลงของสารได(

6. สาระการเรียนรู
สารในชีวิตประจำวันมีหลายประเภท ถ(าจำแนกสารโดยใช(สมบัติความเป6นกรด-เบสเป6นเกณฑ#

จะจำแนกได(เป6นสารที่มีสมบัติเป6นกรด เบส หรือกลาง สารที่มีสมบัติเป6นกรดอาจมีความเป6นกรดมากหรือน(อย
แตกตา. งกนั เบสกใ็ นทำนองเตยี วกนั จึงต(องระบรุ ะดับความเป6นกรด-เบสของสาร ซ่ึงสามารถระบไุ ด(ดว( ยค.าพีเอช

51

(pH) โดยทั่วไปสารจะมีค.าพีเอชอยู.ในช.วง 1-14 สารที่มีค.าพีเอชเท.ากับ 7 จะมีสมบัติเป6นกลางสารที่มีค.าพีเอช

น(อยกว.า 7 จะมีสมบัติเป6นกรด ส.วนสารท่ีมีค.าพีเอชมากกว.า 7 จะมีสมบัติเป6นเบส การทดสอบสมบัติความเปน6

กรด-เบสของสาร สามารถทดสอบได(โดยใช(กระดาษลิตมัส แต.หากต(องการทราบระดับความเป6นกรด-เบส

ของสาร สามารถใชก( ระดาษยนู เิ วอร#ซัลอินดเิ คเตอร# ซ่งึ จะเปลย่ี นสตี ามค.าพีเอชต.าง ๆ

การเกิดปฏิกิริยาเคมีจะมีสารใหม.เกิดข้ึน นอกจากสังเกตได(จากการเปลี่ยนสี กลิ่น หรืออุณหภูมิ

มฟี องแก็สหรอื ตะกอนเกิดข้ึนแล(ว การเกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมียังอาจสังเกตไดจ( ากการเปลีย่ นแปลงคา. พีเอชอีกดว( ย

เมือ่ เติมสารละลายเบสลงในสารละลายกรด จะพบว.าสารละลายที่ได(มีคา. พีเอชสูงกว.าสารละลายกรด

ที่เป6นสารตั้งต(น แสดงว.าเบสที่เติมลงไปทำให(สารละลายมีความเป6นกรดน(อยลง ในทางตรงกันข(ามเมื่อเติม

สารละลายกรดลงในสารละลายเบส สารละลายที่ได(จะมคี .าพเี อชต่ำกว.าสารละลายเบสทีเ่ ป6นสารตัง้ ตน( แสดงวา.

กรดที่เติมลงไปทำให(สารละลายมีความเป6นเบสน(อยลง การเปลี่ยนแปลงดังกล.าวเป6นการเกิดปฏิกิริยาเคมีของ

กรดกับเบส (acid-base reaction) โดยท่ัวไปปฏิกิริยาดังกลา. วจะได(ผลติ ภัณฑ#เป6นสารประกอบประเภทเกลือ

และนำ้ ถ(าเกลอื ที่เกิดขึ้นละลายในน้ำได(น(อยหรือไม.ละลาย จะเห็นเป6นตะกอน แต.ถ(าเกลอื ท่ีเกิดข้ึนละลายในน้ำ

ได(ดี จะเหน็ เปน6 สารละลายใส สามารถเขยี นแทนไดด( ว( ยสมการข(อความ ดังนี้

กรดซลั ฟzวรกิ + แบเรียมไฮดรอกไซด# → แบเรยี มซลั เฟต + นำ้

(กรด) + (เบส) เกลือ (ตะกอน)

กรดแอซตี ิก + โซเดยี มไฮดรอกไซด# → โซเดยี มแอซีเตต + นำ้

(กรด) + (เบส) เกลือ (ละลายนำ้ )

กรดไฮโดรคลอรกิ + โซเดียมไฮดรอกไซด# → โซเดยี มคลอไรด# + นำ้

(กรด) + (เบส) เกลือ (ละลายน้ำ)

กรด + เบส → เกลอื + นำ้

เราสามารถนำความรู(เรื่อง ปฏิกิริยาเคมีของกรดกับเบสไปใช(ในชีวิตประจำวันได( เช.น ในกรณีที่
กระเพาะอาหารมีกรดในปริมาณมากเกินไป ต(องกินยาลดกรด ซึ่งมีสมบัติเป6นเบส เพื่อช.วยทำปฏิกิริยากับกรด
ทำให(ความเป6นกรดลดลง ในกรณีของดินเปรี้ยว ซึ่งเป6นดินที่มีความเป6นกรดมากเกินไป ไม.เหมาะกับการ
เพาะปลูก การเติมปูนขาวที่มีสมบัติเป6นเบสจะช.วยลดความเป6นกรดในดิน นอกจากกรดและเบสจะทำปฏิกิริยา
เคมกี นั แลว( ท้งั กรดและเบสตา. งกส็ ามารถทำปฏิกิรยิ ากับสารอน่ื ได(
7. กจิ กรรมการเรียนรู

ใชร( ปู แบบการจดั การเรยี นการสอนแบบสบื เสาะหาความรู( (Inquiry Cycles: 5Es) (1 ชว่ั โมง; 60นาที)
ขั้นท่ี 1 กระตนุ ความสนใจ (Engagement) (10 นาที)

1) ครูกระตุ(นความสนใจของนักเรียน เพื่อนำเข(าสู.เรื่อง ปฏิกิริยาเคมีรอบตัว โดยให(นักเรียน
ดูภาพนำเรื่อง (หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นม.3 เล.ม2 สสวท. หน(า 15) โดยใช(
ประเดน็ คำถามดังน้ี

- ผวิ หนิ ออ. นบนตัวอาคารทัชมาฮาลมีการเปลี่ยนแปลงเน่ืองจากสาเหตุใด (เน่อื งจากหินออ1 นบน
ตัวอาคารสัมผัสกับฝนกรดทำใหเกิดการกดั กร1อน บริเวณที่ถกู กัดกร1อนจะมีการสะสมตัวของฝ>ุนละออง ทำใหผวิ
หนิ ออ1 นเปลีย่ นจากสขี าวเป4นสนี ํา้ ตาล)

2) ให(นักเรียนทำกิจกรรมทบทวนความรู(ก.อนเรียน (หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร#
และเทคโนโลยี ชั้นม.3 เลม. 2 สสวท. หนา( 5) จำนวน 3 ข(อ โดยเลอื กตอบวา. ถูกหรือผดิ ดังน้ี

- สารทเี่ ขา( ทำปฏกิ ริ ิยาเคมเี ป6นสารตง้ั ต(น ส.วนสารใหมท. ี่เกิดข้นึ จากปฏิกริ ยิ าเคมีเป6น

52

ผลิตภัณฑ# (ถูกตอง)
- อะตอมของสารตัง้ ต(นจะไม.สูญหายไประหวา. งการเกิดปฏิกิริยาเคมี แตอ. ะตอมจะจัด

เรียงตวั เปลีย่ นไปเกดิ เป6นสารใหม. (ถูกตอง)
- ปฏิกิรยิ าเคมีท่ีมกี ารถ.ายโอนความรอ( นจากสง่ิ แวดล(อมเข(าส.ูระบบจดั เปน6 ปฏกิ ิรยิ าคาย

ความร(อน (ผิด)
3) ครูตรวจสอบการทำกิจกรรมทบทวนความรู(ก.อนเรียน ถ(าไม.ถูกต(องให(แก(ไขความเข(าใจ

คลาดเคลื่อนของนักเรียน เพื่อให(นักเรียนมีความรู(พื้นฐานที่ถูกต(องและเพียงพอที่จะเรียนเรื่องปฏิกิริยาเคมี
รอบตวั และอภปิ รายรว. มกัน

4) ครูเพิ่มเติมความสนใจของนักเรียน เกี่ยวกับสมบัติความเป6นกรด-เบสของสาร โดยสาธิต
วิธีการทดสอบระดับความเป6นกรด-เบสของสารตัวอยา. ง เช.น น้ำเปล.า น้ำหวาน น้ำมะนาว น้ำส(มสายชู เป6นตน(
ดว( ยกระดาษยนู เิ วอรซ# ลั อินดเิ คเตอร#ประกอบการอภิปราย

ขนั้ ท่ี 2 ขน้ั สำรวจและคนหา (Exploration) (20 นาที)
5) ครูเชื่อมโยงเข(าสู.กิจกรรมที่ 5.4 ปฏิกิริยาของกรดกับเบส โดยใช(คำถามว.า ทราบหรือไม.ว.า

แมกนเี ซยี มไฮดรอกไซดใ# นยาลดกรด ช.วยลดความเป6นกรดในกระเพาะอาหารได(อย.างไร (นักเรยี นตอบตามความ
เขาใจของตนเอง)

6) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา
พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 17 และครูตรวจสอบความ
เขา( ใจการอ.าน โดยใชค( ำถามดังต.อไปน้ี

- กิจกรรมนเี้ กีย่ วกับเร่อื งอะไร (ปฏกิ ริ ยิ าของกรดกบั เบส)
- กิจกรรมนม้ี ีจดุ ประสงค#อะไร (สังเกตและอธิบายปฏกิ ิรยิ าของกรดกบั เบส)
- วิธีดำเนินกิจกรรมมีขั้นตอนโดยสรุปอย.างไร (สังเกตลักษณะสารแต1ละชนิด จากนั้นใช
กระดาษยูนิเวอร-ซัลอินดิเคเตอร-ตรวจสอบความเป4นกรด-เบสของสารละลายกรดแอซีติกและสารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซด- จากนั้นรินสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด-ลงในสารละลายกรดแอซีติก สังเกตลักษณะสาร
และตรวจสอบคา1 พีเอชของสารละลายท่ีไดดวยกระดาษยูนิเวอรซ- ัลอินดิเคเตอร- และเปรยี บเทียบกับค1าพีเอชของ
สารตัง้ ตน)
- ขอ( ควรระวังในการทำกิจกรรมมีอะไรบา( ง (ระวังการสัมผสั สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด- ใน
กรณีท่ีสมั ผสั สารละลายดงั กลา1 ว ใหปล1อยน้ำปริมาณมากไหลผา1 นบริเวณท่สี ัมผัส)
- นักเรียนต(องสังเกตหรือรวบรวมข(อมูลอะไรบ(าง (สีของกระดาษยูนิเวอร-ซัลอินดิเคเตอร- และ
คา1 พเี อช ของสารต้งั ตนและผลติ ภัณฑ)-
7) ขณะท่ีนักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกลุ.ม
และให(คำแนะนำ ถ(านักเรียนมีข(อสงสัยในประเด็นต.าง ๆ ที่อาจเป6นปlญหา เช.น การเทียบสีเพื่อหาค.าพีเอชด(วย
กระดาษยนู เิ วอร#ซัลอินดเิ คเตอร# ซึง่ ครูควรรวบรวมปญl หา และขอ( สงสยั ที่พบจากการทำกิจกรรมของนกั เรียนเพ่ือ
ใช(เป6นข(อมลู ประกอบการอภิปรายหลงั จากการทำกจิ กรรม
ขั้นท่ี 3 ขนั้ อธบิ ายและลงขอสรปุ (Explanation) (10 นาที)

53

8) นักเรียนบนั ทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทึกการค(นคว(ากจิ กรรมท่ี 5.4 ปฏิกิริยาของกรด
กับเบส โดยสรุปผลของกิจกรรมและตอบคำถามท(ายกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุปจากกิจกรรมวา เมื่อเติม
สารละลายกรดลงในสารละลายเบส จะพบว.าสารละลายที่ได(มีค.าพีเอชเปลี่ยนแปลงไป โดยมีค.าพีเอชสูงกว.า

สารละลายกรดที่เป6นสารต้ังต(น หรือมีความเป6นกรดลดลง และมีค.าพีเอชต่ำกว.าสารละลายเบสที่เป6นสารต้ังต(น
หรอื มคี วามเปน6 เบสลดลง

ขนั้ ท่ี 4 ข้นั ขยายความรู (Elaboration) (10 นาที)
9) นกั เรียนเรียนรู(เพม่ิ เติมเก่ียวกับปฏกิ ริ ิยาระหว.างกรดกับเบส โดยอ.านเน้อื หาและเกร็ดน.าร(ูใน

หนังสือเรยี นหน(า 18-19 และตอบคำถามระหวา. งเรยี นดังน้ี

- ค.าพีเอชของสารละลายหลังเกิดปฏิกิริยาเคมีระหว.างกรดและเบสเป6นอย.างไร (แนวคำตอบ
มคี า1 พีเอชสูงขึน้ เมือ่ เปรยี บเทยี บกบั สารละลายกรดท่ีเป4นสารตั้งตน และมีคา1 พเี อชตำ่ ลง เมอื่ เทยี บกบั สารละลาย
เบสทีเ่ ปน4 สารต้ังตน)

- แนวคิดทีว่ 1า ปฏกิ ิรยิ าระหว.างกรดกบั เบส สารละลายที่ได(จะมสี มบตั เิ ป6นกลางเท.านั้น (แนว
คำตอบ ไมถ1 ูกตอง ปฏิกิริยาระหวา1 งกรดกับเบส สารละลายที่ไดอาจมสี มบัตเิ ปน4 กรด กลาง หรือเบส ขึ้นอยู1กับ
ชนดิ และปรมิ าณของกรดและเบสท่ีเขาทำปฏิกริ ยิ ากนั )

ขน้ั ท่ี 5 ข้ันประเมนิ (Evaluation) (10 นาที)
10) ครูและนักเรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม การเกิดปฏิกิริยาเคมี จะไดขอสรุปวา

การเกิดปฏิกิริยาเคมีของกรดกับเบส (acid-base reaction) จะทำให(สารละลายที่ได(มีความเป6นกรด-เบสลดลง
เมื่อเทียบกับสารตั้งต(นปฏิกิริยานี้ส.วนใหญ.จะได(ผลิตภัณฑ#เป6นสารประกอบประเภทเกลือและน้ำ ถ(าเกลือท่ี
เกิดขึ้นละลายในน้ำได(น(อยหรือไม.ละลาย จะเห็นเป6นตะกอน ถ(าเกลือที่เกิดขึ้นละลายได(ดีในน้ำ จะเห็นเป6น
สารละลายใส ปฏกิ ิริยาท่เี กิดข้ึนสามารถเขียนแทนได(ด(วยสมการข(อความ ดงั น้ี

กรด + เบส → เกลือ + น้ำ
11) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมิน (Rubrics Score)

8. ส่ือการเรียนรู/แหลงเรยี นรู

8.1 อุปกรณ#ทำกิจกรรม: จำนวน 10 รายการ ดงั แสดงแนบไวในใบกิจกรรมท่ี 5.4 ปฏกิ ิรยิ าของกรดกับ

เบสเปCนอยา1 งไร

8.2 ชดุ สาธติ : กระดาษยนู เิ วอรซ# ัลอนิ ดิเคเตอร# และตวั อย.างกรด-เบส

8.3 ใบกจิ กรรม: ใบกจิ กรรมที่ 5.4 ปฏกิ ิรยิ าของกรดกบั เบสเปCนอยา1 งไร

8.4 แบบบันทกึ กจิ กรรม: แบบบันทกึ การคน( คว(ากจิ กรรมท่ี 5.4 ปฏกิ ริ ิยาของกรดกบั เบสเปนC อยา1 งไร

8.5 แหลง. เรียนร:(ู หนังสอื เรียนรายวชิ าพน้ื ฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศกึ ษาปjท่ี 3

เล.ม 2 ตามหลักสตู รแกนกลางการศึกษาขน้ั พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551

(ฉบบั ปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

9. การวัดและการประเมนิ

ตวั ช้ีวดั /ผลการเรยี นรู วธิ ีการวดั เครอื่ งมอื วดั เกณฑท# ี่ใชในการประเมนิ

1. อธิบายปฏกิ ริ ยิ าของกรดกับ - ตรวจการตอบคำถาม - คำถามทา( ยกิจกรรมท่ี 5.4 - ไดไ( มน. (อยกว.า 2 คะแนน

54

เบสได( (ดา( นความร(ู: K) ทา( ยกิจกรรมที่ 5.4 ปฏิกริ ิยาของกรดกบั เบส ระดับคุณภาพดี ถือวา.
เปนC อยา1 งไร จำนวน 3 ข(อ ผา. นการประเมิน
2. การใชท( กั ษะการสังเกต - ตรวจการทำแบบ ด(านความร(ู
โดยสงั เกตการเปลี่ยนแปลง บนั ทึกการคน( ควา( - แบบบนั ทึกการค(นคว(า
ของสารเม่ือเกดิ ปฏิกิรยิ าเคมี กิจกรรมท่ี 5.4 กิจกรรมที่ 5.4 - ได(ไม.น(อยกว.า 2 คะแนน
ของกรดและเบส ปฏกิ ิรยิ าของกรดกับเบส ระดับคุณภาพดี ถือวา.
(ดา( นกระบวนการ: P) เปCนอย1างไร ผา. นการประเมิน
ดา( นกระบวนการ

ตัวช้วี ดั /ผลการเรียนรู วิธกี ารวดั เคร่อื งมอื วัด เกณฑ#ที่ใชในการประเมนิ

3. ตระหนักถึงความสำคัญ - สงั เกตการใชง( าน - เกณฑ#การประเมินการใช( - ได(ไมน. (อยกว.า 2 คะแนน
ของการใช(อุปกรณ# อปุ กรณ#ในกิจกรรม งานอปุ กรณ#ในกิจกรรม ระดับคุณภาพดี ถือว.า
การทำกจิ กรรมได( ของนักเรยี น ของนักเรยี น ผ.านการประเมิน
(ด(านเจตคติ: A) ดา( นเจตคติ

9.1 เกณฑ#การประเมินผลนักเรียน เกณฑ#การประเมนิ (Rubrics Score)

ประเดน็ การประเมนิ คาน้ำหนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน

การใหค( ะแนนตอบ 3 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมท่ี 5.4 ถกู ต(อง จำนวน 3 ข(อ
คำถามท(าย
กิจกรรมท่ี 5.4 2 ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมที่ 5.4 ถูกต(อง จำนวน 2 ขอ(

การใหค( ะแนนการบันทกึ 1 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.4 ถกู ต(อง จำนวน 1 ข(อ หรือ ไมถ. ูกต(อง
แบบบันทึกการค(นคว(า
บนั ทึกผลจากการสงั เกตและอธิบายปฏิกิรยิ าของกรดกบั เบส โดยบันทึก
กิจกรรมท่ี 5.4
3 การเปลี่ยนแปลงของสารเม่ือเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมีได(ครบถว( น ตามความเปน6
การใหค( ะแนน จริงโดยไมเ. พิ่มความคิดเหน็ ส.วนตวั ลงในแบบบนั ทึกการคน( ควา( ได(
การใช(งานอปุ กรณ#
ชัดเจน ถูกตอ( ง ครบทุกประเด็นสอดคลอ( งกบั เนื้อหาในกิจกรรม
ในกิจกรรม
บนั ทึกผลจากการสงั เกตและอธบิ ายปฏกิ ิรยิ าของกรดกบั เบส โดยบนั ทึก

2 การเปล่ียนแปลงของสารเม่ือเกิดปฏกิ ริ ิยาเคมีที่เกดิ ข้นึ ลงในแบบบนั ทกึ

การคน( คว(าไดถ( ูกตอ( ง แต.ไม.ครบทุกประเด็น ยังมขี (อผดิ พลาด

บนั ทกึ ผลจากการสงั เกตและอธบิ ายปฏกิ ิริยาของกรดกบั เบส โดยบันทึก

1 การเปลยี่ นแปลงของสารเมื่อเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมที ่ีเกดิ ขน้ึ ลงในแบบบนั ทึก

การค(นควา( ไม.ถูกต(อง มีข(อผิดพลาดต(องแก(ไข

ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถูกวธิ ี หยิบ เคลอื่ นยา( ยอุปกรณ#

3 อย.างระมัดระวัง ไมห. ยอกลอ( หรือแกลง( เพอ่ื นขณะกำลงั ใชง( านอปุ กรณ#

และหลงั การใชง( านอปุ กรณ#มีการเก็บรักษาอย.างถูกวธิ ี

2 ใชง( านอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วิธี หยิบ เคลอ่ื นย(ายอุปกรณ#
อย.างระมดั ระวัง ไมห. ยอกลอ( หรอื แกลง( เพอ่ื นขณะกำลังใช(งานอปุ กรณ#

55

แต.หลงั การใช(งานอปุ กรณ#ไม.มีการเก็บรักษาอยา. งถูกวิธี หรือไมเ. ก็บ
อุปกรณ#เข(าตูเ( ก็บอุปกรณต# ามประเภทของอุปกรณ#

ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยิบ เคล่ือนย(ายอปุ กรณ#
1 หรอื กำลังใช(งานอุปกรณ# จะหยอกล(อหรือแกล(งเพื่อน อาจทำให(อุปกรณ#

เสยี หายได( และหลงั การใชง( านอปุ กรณ#ไม.มกี ารเกบ็ รกั ษาอยา. งถกู วธิ ี

9.2 ระดับคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
หมายถงึ ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 3.00 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99
คะแนนรวมเฉลย่ี 0.01 - 1.99

ดังน้ัน นักเรียนตองไดคะแนนเฉล่ียทุกประเด็นการประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับ
คณุ ภาพ ดี ถือวาผานเกณฑ#การประเมินในแผนการจดั การเรียนท่ี 4

56

บนั ทกึ หลังการสอน

หนวยการเรยี นรทู ี่ 5 ปฏิกริ ิยาเคมแี ละวสั ดใุ นชวี ิตประจำวัน.... ...... ... ...

แผนการสอนเรือ่ ง 4 ปฏกิ ิริยาของกรดกับเบส
วนั ที่...............................เดอื น...............................................................พ.ศ.................

1. สรปุ ผลการเรยี นการสอน

1. นกั เรยี นจำนวน....................คน ผ.านจุดประสงค#การเรียนรู(...........คน คดิ เปน6 รอ( ยละ.............
ไม.ผ.านจุดประสงค#.......................คน คิดเป6นร(อยละ.............

ไดแ( ก...................................................................................................

2. สรปุ ผลตามรายจุดประสงคก# ารเรยี นรู
2.1 นักเรยี นมคี วามร(คู วามเข(าใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นกั เรียนมคี วามร(ูเกิดกระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นกั เรียนมีเจตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลงั การจัดการเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงช่ือ............................................ครูผูสอน ลงช่ือ.............................................หัวหนากลุมสาระ
() ()

ตำแหนง. ................................................... ลงช่ือ.............................................ผูชวย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงช่อื ............................................ผูอำนวยการ
()

57

แบบบนั ทึกการประเมนิ คุณภาพการเรียนรูของนกั เรียนชั้นมธั ยมศึกษาป*ท่ี 3

รายวชิ าวิทยาศาสตรพ# ื้นฐาน (ว23102) หนวยการเรยี นรูท่ี 5 ปฏกิ ิรยิ าเคมีและวสั ดุในชีวติ ประจำวนั I

แผนการจัดการเรียนรูที่ 4 เร่อื ง ปฏิกริ ยิ าของกรดกับเบส .

คำชี้แจง: ทำเคร่ืองหมาย  ในช.องค.าน้ำคะแนนแต.ละด(านตามจุดประสงค#การเรยี นร(ู โดยประเมินตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ช่ือ-นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหัสนักเรียน คานำ้ หนกั คะแนน คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนกั คะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

เลข ชื่อ-นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหสั นกั เรียน คานำ้ หนักคะแนน คานำ้ หนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

58

24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

เกณฑก# ารพจิ ารณาคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
คะแนนรวมเฉล่ีย 3.00 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99 หมายถงึ พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉล่ยี ทกุ ประเดน็ การประเมนิ ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคณุ ภาพ ดี ขึ้นไปเทานน้ั
ถงึ จะผานการเรยี นรูตามตัวชว้ี ดั

ผลการประเมินการเรยี นรขู องนกั เรยี น
ผู(เรยี นที่ ผา. น ตัวชี้วัด
มีจำนวน…………………………คน คิดเปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
ผู(เรียนที่ ไมผ. .าน ตวั ช้ีวัด
มจี ำนวน…………………………คน คดิ เป6นรอ( ยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

59

สอื่ การเรียนรูแผนการจดั การเรยี นรูท่ี 4: ใบกจิ กรรมท่ี 5.4

ใบกิจกรรมท่ี 5.4 ปฏิกิรยิ าของกรดกบั เบสเป0นอย!างไร

หนังสือเรียนรายวิชาพน้ื ฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ช้นั มธั ยมศกึ ษาปท/ ่ี 3 เล1ม 2 ตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศึกษาขัน้ พน้ื ฐาน พุทธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หนา 17

กจิ กรรมที่ 5.4 ปฏิกิรยิ าของกรดกับเบสเปนb อยางไร?
จดุ ประสงค)
วสั ดุอุปกรณ) สงั เกตและอธบิ ายปฏกิ ิรยิ าของกรดกับเบส

วิธดี ำเนนิ กจิ กรรม วสั ดทุ ีใ่ ชต1อกล1มุ

1. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซดหรอื สารละลาย 5 cm3

โซดาไฟ ความเขมขนประมาณ 0.6 โมลตอ1 ลิตร

2. สารละลายกรดแอซตี กิ หรือนำ้ ส(มสายชู 5 cm3

ความเขม( ขน( ร(อยละ 5 โดยมวลต.อปรมิ าตร 2 ใบ
3. กระบอกตวงขนาด 10 cm3

4. หลอดทดลองขนาดใหญ1 2 หลอด

5. ทวี่ างหลอดทดลอง 1 อัน

6. กระดาษยนู เิ วอรซลั อินดเิ คเตอร 1 กลอ1 ง

7. แทง. แกว( คน 1 แทง.
8. กระจกนา†กิ า 1 อนั

9. แว.นตานิรภัย เทา. จำนวนนกั เรยี นในกล.ุม

10. ถงุ มอื ยาง เทา. จำนวนนกั เรียนในกล.มุ

1. รินสารละลายกรดแอชีติกและสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด อย1างละ

5 ลกู บาศกเซนตเิ มตร ลงในหลอดทดลองแต1ละหลอด สงั เกตลักษณะสาร

ทดสอบความเปนC กรด-เบสของสารแตล1 ะชนดิ ดวยกระดาษยูนิเวอรซลั อินดเิ คเตอร

สงั เกตสขี องกระดาษยนู เิ วอรซัลอินดิเคเตอร ระบุค1าพเี อช และบนั ทึกผล

2. รินสารละลายกรดแอชีติกลงในหลอดทดลองท่ีมสี ารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด

ใชแท1งแกวคนใหเขากัน ทดสอบความเปนC กรด-เบส ดวยกระดาษยูนเิ วอรซลั อินดิเตอร

สังเกตลกั ษณะสาร สขี องกระดาษยูนเิ วอรซัลอนิ ดิเคเตอร ระบคุ 1าพีเอช และบนั ทึกผล

60

กจิ กรรมท่ี 5.4 ปฏกิ ริ ยิ าของกรดกบั เบสเปนb อยางไร?

การเตรียมตัว • การเตรยี มสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซดความเขมขนประมาณ 0.6 โมลตอ1 ลิตร

ล!วงหนาสำหรบั ครู ปริมาตร 40 ลูกบาศกเซนติเมตร (สำหรับ 8 กลม1ุ ) เตรยี มโดยรนิ สารละลาย

โซเดยี มไฮดรอกไซดเขมขนรอยละ 50 โดยมวลตอ1 ปริมาตร ปริมาตร 2 ลูกบาศก

เซนติเมตร ลงในภาชนะ แลวเติมนำ้ จนมปี ริมาตรรวมเปนC 40 ลูกบาศกเซนติเมตร

• ครสู ามารถใชน้ำสมสายชูความเขมขนรอยละ 5 โดยมวลตอ1 ปรมิ าตร โดยไม1ผสมนำ้

(นำ้ สมสายชูสามารถหาซ้ือไดทั่วไป)

ขอเสนอแนะใน หลงั จากผสมสารละลายกรดและสารละลายเบสเขาดวยกัน ควรคนสารละลายใหท่วั

การทำกจิ กรรม กอ1 นนำไปทดสอบดวยกระดาษยนู เิ วอรซลั อินดิเคเตอร

คำถามทายกิจกรรม

1. เมื่อรินสารละลายกรดแอซีติกลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# พบการเปลี่ยนแปลงหรือไม อยางไร
และสมบัติความเปนb กรด-เบสของสารเปลยี่ นแปลงไปอยางไร
2. เมื่อรินสารละลายกรดแอซีติกลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# เกิดปฏิกิริยาเคมีหรือไม ทราบได
อยางไร
3. จากกิจกรรม สรปุ ไดวาอยางไร

61

สื่อการเรยี นรูแผนการจัดการเรียนรูที่ 4: แบบบันทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.4

แบบบนั ทึกการคนควากิจกรรมท่ี 5.4 ปฏิกริ ยิ าของกรดกับเบสเปน0 อย!างไร

ชอ่ื -นามสกุล..........................................................................................ช้ัน.................เลขท่ี...........กลมุ ที่............

 ตารางบันทึกผล ลกั ษณะของสาร สีของกระดาษยูนเิ วอร#ซัล คาพเี อช
อนิ ดเิ คเตอร#
สาร

สารละลายกรดแอซตี กิ
สารละลายโซเดยี ม
ไฮดรอกไซด#
สารละลายกรดแอซีตกิ
+ สารละลายโซเดยี ม

 คำถามทายกจิ กรรม
1. เมอ่ื รนิ สารละลายกรดแอซีตกิ ลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# พบการเปลีย่ นแปลงหรอื ไม อยางไร
และสมบตั ิความเปนb กรด-เบสของสารเปลย่ี นแปลงไปอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. เมือ่ รินสารละลายกรดแอซตี กิ ลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# เกดิ ปฏิกิริยาเคมีหรอื ไม ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. จากกจิ กรรม สรปุ ไดวาอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

62

แนบทายแผนการจัดการเรยี นรทู ่ี : การใหค( ะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบนั ทกึ การคนควากิจกรรมท่ี 5.4 ปฏกิ ิริยาของกรดกับเบสเป0นอยา! งไร

 ตารางบันทึกผล ลักษณะของสาร สขี องกระดาษยูนิเวอร#ซัล คาพเี อช
ของเหลว ใส ไม.มสี ี อนิ ดเิ คเตอร# 3
สาร ของเหลว ใส ไม.มีสี แดงสม( 13
นำ้ เงิน
สารละลายกรดแอซตี กิ ของเหลว ใส ไม.มีสี 7
สารละลายโซเดียม สม( เหลอื ง
ไฮดรอกไซด#
สารละลายกรดแอซีติก
+ สารละลายโซเดียม

หมายเหตุ บนั ทึกคา. พเี อชของสารตามสขี องกระดาษยูนิเวอรซ# ัลอินดเิ คเตอร# ซึง่ อาจแตกต.างจากค.าพเี อช
ทรี่ ะบุไวใ( นตารางบันทึกผล ท้งั น้ขี ้นึ อย.กู ับความเข(มข(นของสารละลายทีใ่ ช(

แนบทายแผนการจัดการเรยี นรูที่ 4: 63
การใหค( ะแนนดา( นความรู( (K)

เฉลยใบกจิ กรรมท่ี 5.4 ปฏิกิริยาของกรดกบั เบสเป0นอย!างไร

เฉลยคำถามทายกิจกรรม

1. เม่อื รนิ สารละลายกรดแอซตี กิ ลงในสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# พบการเปล่ียนแปลงหรอื ไม อยางไร
และสมบัตคิ วามเปนb กรด-เบสของสารเปล่ยี นแปลงไปอยางไร

แนวคำตอบ เม่อื สังเกตด(วยตาเปลา. จะไม.พบการเปลยี่ นแปลง แต.เมื่อนำไปวัดคา. พเี อช จะพบการ
เปลีย่ นแปลง โดยสารละลายท่ีไดม( ีคา. พีเอชสงู กว.าสารละลายกรดที่เปน6 สารตัง้ ต(น หรอื มีความเป6นกรดลดลง
และมคี .าพีเอชตำ่ กว.าสารละลายเบสท่ีเป6นสารต้ังต(น หรือมีความเป6นเบสลดลง

2. เมอื่ รนิ สารละลายกรดแอซีติกลงในสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# เกดิ ปฏกิ ิรยิ าเคมีหรอื ไม ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ เกิดปฏิกริ ิยาเคมี เน่อื งจากสารที่ได(มีค.าพเี อชเปลยี่ นแปลงไป

3. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร
แนวคำตอบ เม่อื เติมสารละลายกรดลงในสารละลายเบส กรดจะทำปฏิกิริยากับเบส ทำใหส( ารละลาย

ท่ไี ด(มีค.าพีเอชอยู.ระหว.างคา. พีเอชของสารละลายกรดและสารละลายเบสต้ังตน(

64

แผนการจัดการเรียนรูท่ี 5

เรือ่ ง ปฏกิ ิรยิ าของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะ รหัสวิชา ว23102 เวลา 2 ช่ัวโมง

หนวยการเรียนรูท่ี 5 ชื่อหนวยการเรยี นรู ปฏิกริ ยิ าเคมีและวัสดใุ นชวี ิตประจำวัน รวม 17 ช่ัวโมง

กลุมสาระการเรียนรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ช้นั มัธยมศกึ ษาป*ที่ 3 ภาคเรยี นที่ 2

สาระที่ 2 ชื่อสาระ วทิ ยาศาสตร#กายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรยี นรู/ตวั ช้ีวัด
ว 2.1 เขา( ใจสมบัตขิ องสสาร องค#ประกอบของสสาร ความสมั พันธร# ะหว.างสมบตั ิของสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏิกิรยิ าเคมี

ตัวช้วี ัด
ว 2.1 ม.3/6 อธิบายปฏกิ ิริยาการเกิดสนิมของเหล็กปฏิกริ ิยาของกรดกับโลหะ ปฏิกริ ิยาของกรดกับเบส

และปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ โดยใช(หลักฐานเชิงประจักษ#และอธิบายปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด
การสงั เคราะห#ด(วยแสง โดยใชส( ารสนเทศ รวมทัง้ เขยี นสมการข(อความแสดงปฏิกิรยิ าดังกลา. ว

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด
1) ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะ กรดทำปฏิกิริยากับโลหะได(หลายชนิด ได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของโลหะ

และแก\สไฮโดรเจน
2) ปฏิกิริยาของกรดกับสารประกอบคาร#บอเนตได(ผลิตภัณฑ#เป6นแก\สคาร#บอนไดออกไซด# เกลือของ

โลหะ และนำ้
3) ปฏกิ ริ ยิ าของกรดกบั เบส ได(ผลติ ภัณฑเ# ปน6 เกลอื ของโลหะและนำ้ หรืออาจได(เพียงเกลือของโลหะ
4) ปฏกิ ิรยิ าของเบสกบั โลหะบางชนดิ ไดผ( ลติ ภณั ฑ#เป6นเกลอื ของเบสและแกส\ ไฮโดรเจน

3. จดุ ประสงคก# ารเรียนรู นักเรยี นอธบิ ายปฏิกริ ยิ าของกรดกับโลหะและเบสกบั โลหะได(
1) ดานความรู (K) นกั เรียนใช(ทกั ษะการลงความเห็นจากข(อมูล โดยนำข(อมลู จากการ
2) ดานทักษะ (P) สังเกตการเปลี่ยนแปลงของสาร มาอธบิ ายปฏกิ ริ ยิ าเคมตี .าง ๆได(
นักเรียนตระหนักถึงความสำคญั ของการใชอ( ุปกรณ#การทำกจิ กรรมได(
3) ดานเจตคติ (A)

4. คุณลกั ษณะผูเรยี น

4.1 คณุ ลกั ษณะทพ่ี ึงประสงค#

 รักชาติ ศาสน# กษตั ริย#  อยูอ. ย.างพอเพยี ง  ซ่อื สัตยส# จุ ริต  ม.งุ ม่นั ในการทำงาน

 มีวนิ ยั  รักความเปน6 ไทย  ใฝเB รียนร(ู  มจี ิตสาธารณะ

5. ดานสมรรถนะสำคัญของผูเรยี น

 ความสามารถในการส่อื สาร: นกั เรียนสามารถสือ่ สาร โดยการนำเสนอขอ( มูลเกย่ี วกบั การระบุการ

เกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมจี ากการเปล่ียนแปลงของสาร

 ความสามารถในการคดิ : นกั เรยี นสามารถคิด โดยใชค( วามคิดอยา. งมีเหตผุ ลในการเปรยี บเทยี บและ

อภปิ รายการเกิดปฏิกิริยาเคมี

65

 ความสามารถในการใช(เทคโนโลยี: นกั เรียนสามารถใช(เทคโนโลยี โดยการสืบค(นขอ( มูลเกย่ี วกบั
ปฏิกิรยิ าเคมี
6. สาระการเรยี นรู

ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะ กรดทำปฏิกิริยากับโลหะได(หลายชนิด โดยทั่วไปเมื่อกรดทำปฏิกิริยากับ
โลหะ ได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของโลหะและแก\สไฮโดรเจน (hydrogen gas หรือ H2) เช.น กรดไฮโดรคลอริกทำ
ปฏิกิริยากับสังกะสี (zinc หรือ Zn) ได(ผลิตภัณฑ#เป6นซงิ ค#คลอไรด# (zinc chloride หรื ZกCl2) ซึ่งเป6นเกลอื ของ
สงั กะสที ีล่ ะลายได(ในน้ำและแก็สไฮโดรเจน ดังภาพ

ภาพแสดง ปฏิกิรยิ าเคมขี องกรดไฮโดรคลอรกิ กับสงั กะสี
อ(างองิ จาก: หนังสอื เรียนรายวิชาพ้ืนฐานวทิ ยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชัน้ มธั ยมศึกษาปjที่ 3 เลม. 2 ตามหลักสตู ร
แกนกลางการศึกษาขัน้ พ้นื ฐาน พทุ ธศักราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 21

ปฏิกิรยิ าเคมขี องกรดไฮโดรคลอริกกับสงั กะสี เขียนแทนได(ดว( ยสมการขอ( ความ ดงั นี้
กรดไฮโดรคลอริก + สงั กะสี → ซิงคค# ลอไรด# + แกสk ไฮโดรเจน

ภาพแสดง แบบจำลองแสดงการจดั เรยี งตวั ใหม.ของอะตอมเม่อื เกิดปฏิกิริยาเคมรี ะหวา. งกรดไฮโดรคลอริกกบั สังกะสี
อ(างอิงจาก: หนังสือเรยี นรายวชิ าพนื้ ฐานวทิ ยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชัน้ มัธยมศกึ ษาปjที่ 3 เลม. 2 ตามหลักสตู ร
แกนกลางการศึกษาขัน้ พน้ื ฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธกิ าร หน(า 22

โดยทวั่ ไปปฏิกริ ิยาของกรดกบั โลหะจะได(ผลติ ภัณฑ#ซึ่งเป6นไปตามสมการ ดงั นี้
กรด + โลหะ → เกลือของโลหะ + แก็สไฮโดรเจน

ผลจากปฏิกริ ยิ าของกรดกับโลหะ เชน. การผุกร.อนของหลงั คาสังกะสเี มือ่ ทำปฏิกิริยากับนำ้ ฝนที่มี
สมบตั เิ ปน6 กรด การกดั กร.อนตะก่วั เน่อื งจากกรดซลั ฟzวรกิ ในแบตเตอรี่ เป6นต(น

ปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ เบสทำปฏิกิริยากับสังกะสีและอะลูมิเนียม ได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของ
โลหะและแกส็ ไฮโดรเจน เช.น โซเดยี มไฮดรอกไซด# (sodium hydroxide หรอื NaOH) ทำปฏิกิรยิ ากบั สังกะสี ได(
ผลิตภัณฑ#เป6นโซเดียมซินเกต (sodium zincate หรือ Na2ZnO2) ซึ่งเป6นเกลือของสังกะสี และแก\สไฮโดรเจน
เขยี นแทนไดด( ว( ยสมการข(อความ ดงั นี้

66

โซเดียมไฮดรอกไซด# + สังกะสี → โซเดียมซนิ เกต + แก็สไฮโดรเจน

ภาพแสดง แบบจำลองแสดงการจดั เรยี งตัวใหม.ของอะตอมเมือ่ เกดิ ปฏกิ ิริยาเคมรี ะหวา. งโซเดียมไฮดรอกไซด#กับสงั กะสี
อา( งอิงจาก: หนังสอื เรียนรายวิชาพืน้ ฐานวทิ ยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปทj ่ี 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตร
แกนกลางการศึกษาขน้ั พ้ืนฐาน พทุ ธศักราช 2551 (ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 23

เมื่อเบสทำปฏิกริ ิยาเคมีกับโลหะจะไดผ( ลิตภณั ฑ#ซึง่ เปน6 ไปตามสมการ ดังนี้

เบส + โลหะ → เกลือของโลหะ + แก็สไฮโดรเจน

เราจะพบปฏิกริ ยิ าของเบสกับโลหะในชีวิตประจำวนั ไม.หลากหลายนัก เนือ่ งจากมีโลหะเพียงไม.ก่ีชนิดท่ี
ทำปฏกิ ิริยากบั เบสได(

7. กิจกรรมการเรยี นรู
ใช(รูปแบบการจัดการเรยี นการสอนแบบสบื เสาะหาความร(ู (Inquiry Cycles: 5Es) (2 ชวั่ โมง; 120นาที)
ขัน้ ที่ 1 กระตนุ ความสนใจ (Engagement) (20 นาที)
1) ครูกระต(ุนความสนใจของนักเรียน เก่ยี วกบั เรื่อง ปฏิกิรยิ าของกรดกบั โลหะและเบสกับโลหะ

โดยใชส( อื่ วีดิทัศนเ# ร่ือง ปฏิกริ ิยาเคมีของสังกะสีกับกรดไฮโดรคลอริก (สืบค(นได(จาก ipst.me/10605) ซึ่งอธิบาย
เกี่ยวข(องกับปฏิกิริยาเคมีของสังกะสีกับกรดไฮโดรคลอริก ซึ่งได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของสังกะสีและแก\ส
ไฮโดรเจน

2) ครูเช่อื มโยงเขา( สก.ู จิ กรรมท่ี 5.5 ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะและเบสกบั โลหะเป6นอยา. งไร โดย
ใช(คำถามว.า ทราบหรอื ไมว. า. เม่ือกรดหรือเบสทำปฏิกริ ิยากบั โลหะ จะเกิดการเปล่ยี นแปลงอย.างไร (นกั เรียนตอบ
ตามความเขาใจของตนเอง)

ขน้ั ที่ 2 ขั้นสำรวจและคนหา (Exploration) (40 นาที)
3) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา

พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 20 และครูตรวจสอบความ
เข(าใจการอา. น โดยใชค( ำถามดงั ต.อไปนี้

- กิจกรรมนี้เกี่ยวกับเรื่องอะไร (การเปลี่ยนแปลงขณะที่กรดทำปฏิกิริยากับโลหะ และขณะที่
เบสทำปฏกิ ิรยิ ากับโลหะ)

- กจิ กรรมน้มี จี ุดประสงค#อะไร (สงั เกตและอธิบายปฏิกริ ยิ าของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะ)
- วิธีดำเนินกิจกรรมมีขั้นตอนโดยสรุปอย.างไร (ขัดโลหะที่ตองการทดสอบ แลวใส1ลงในหลอด
ทดลองแต1ละหลอด รินสารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงไปจนท1วมโลหะ สังเกตการเปลี่ยนแปลง ทำการทดสอบ
เช1นเดิมแต1เปลยี่ นจากสารละลายกรดไฮโดรคลอริกเปน4 สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด-)

67

- ข(อควรระวังในการทำกิจกรรมมีอะไรบ(าง (ระวังการสัมผัสสารละลายกรดไฮโดรคลอริกหรือ
สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด- ในกรณีที่สัมผัสสารละลายดังกล1าว ใหรีบลางออกดวยน้ำสะอาดในปริมาณมาก
ขณะเกดิ ปฏกิ ิรยิ า ไมค1 วรสังเกตในระยะใกลเกินไป เนอ่ื งจากบางปฏกิ ริ ิยาอาจมีความรอนเกิดขน้ึ )

- นักเรียนตอ( งสังเกตหรือรวบรวมขอ( มูลอะไรบ(าง (ขอมลู จากการสังเกตลักษณะของโลหะ และ
การเปล่ยี นแปลงของโลหะแตล1 ะชนิดเมอื่ ทำปฏกิ ิริยากับกรดและเบส)

4) ขณะที่นักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกล.ุม
และให(คำแนะนำ ถ(านักเรียนมีข(อสงสัยในประเด็นต.าง ๆ ที่อาจเป6นปlญหา เช.น ให(ขัดโลหะด(วยกระดาษทราย
ก.อน เพื่อขจัดสารที่เคลือบผิวโลหะออก เพื่อให(เกิดปฏิกิริยาได(ดีขึ้น และควรเติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริก
หรือสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด#ลงในหลอดทดลองแต.ละหลอดในปรมิ าณที่เทา. กัน ซึ่งครูควรรวบรวมปlญหา
และข(อสงสัยที่พบจากการทำกิจกรรมของนักเรียนเพื่อใช(เป6นข(อมูลประกอบการอภิปรายหลังจากการทำ
กจิ กรรม

ขัน้ ท่ี 3 ขัน้ อธิบายและลงขอสรุป (Explanation) (20 นาที)
5) นักเรยี นบันทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทึกการคน( คว(ากิจกรรมที่ 5.5 ปฏิกิริยาของกรด

กับโลหะและเบสกับโลหะเป6นอย.างไร โดยสรุปผลของกิจกรรมและตอบคำถามท(ายกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุป
จากกจิ กรรมวา เมื่อเติมสารละลายกรดไฮโดรคลอริกลงในโลหะต.าง ๆ พบวา. สงั กะสีและตะปเู หล็กจะมีฟองแก\ส
เกิดขึ้นทันทีในปริมาณมาก และกร.อนเร็ว ส.วนอะลูมิเนียมจะมีฟองแก\สเกิดขึ้นเล็กน(อยและเกิดช(า เมื่อเติม
สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# ลงในโลหะตา. ง ๆ พบว.าอะลมู ิเนียมจะมีฟองแก\สเกดิ ขึน้ ทนั ทใี นปรมิ าณมาก และ
กร.อนเร็ว สังกะสีจะมีฟองแก\สเกิดขึ้นเล็กน(อยและเกิดช(า ส.วนตะปูเหล็กไม.พบการเปลี่ยนแปลง แสดงว.า
ทั้งกรดและเบสตา. งก็ทำปฏิกริ ิยากบั โลหะบางชนิดได( และมีผลติ ภณั ฑ#ท่ีเป6นแกส\ เกดิ ข้ึน

ข้นั ที่ 4 ข้นั ขยายความรู (Elaboration) (20 นาที)
6) นักเรยี นเรยี นร(ูเพม่ิ เติมเก่ยี วกบั ปฏิกริ ิยาของกรดกบั โลหะ และเบสกบั โลหะ โดยอ.านเนื้อหา

ในหนงั สือเรียนหน(า 21-23 และตอบคำถามระหว.างเรยี น โดยใช(ประเดน็ คำถามดงั น้ี
- ถา( นำนำ้ สม( สายชูใส.ในภาชนะทีท่ ำจากอะลูมิเนียม นกั เรียนคดิ วา. เหมาะสมหรือไม. เพราะเหตุ

ใด (แนวคำตอบ ไม1เหมาะสม เพราะน้ำสมสายชูคือสารละลายกรดแอซีติก มีสมบัติเป4นกรด สามารถกัดกร1อน
อะลูมิเนยี มซึ่งเป4นโลหะได)

- ถ(าใชโ( ซเดียมไฮดรอกไซด#หรือโซดาไฟลา( งท.อที่ทำจากโลหะ เนอื่ งจากท.ออดุ ตนั นักเรยี นคดิ ว.า
เหมาะสมหรือไม. เพราะเหตุใด (แนวคำตอบ ขึ้นอยู1กับชนิดของโลหะที่ใชทำท1อ ถาท1อที่ทำจากโลหะ
ท่ี เกดิ ปฏกิ ิรยิ ากับโซเดียมไฮดรอกไซด-ก็จะไมเ1 หมาะสม เช1น ทอ1 ที่ทำจากอะลูมเิ นยี ม เนื่องจากสามารถกัดกร1อน
อะลูมิเนียมทำใหเกิดความเสียหายได แต1ถาโลหะที่ใชทำท1อไม1เกิดปฏิกิริยากับโซเดียมไฮดรอกไซด- เช1น ท1อท่ี
ทำจาก เหลก็ หรือทองแดง ก็สามารถใชโซเดียมไฮดรอกไซดล- างท1อได)

- ในบางพ้ืนทม่ี กี ารบรรจุลูกโปงB ดว( ยแก\สท่ีได(จากปฏิกริ ิยาของเบสกับอะลมู ิเนยี ม นกั เรียนคดิ ว.า
แก\สที่ได(เป6นแก\สชนิดใด และการบรรจุแก\สดังกล.าวในลูกโปBงมีอันตรายหรือไม. อย.างไร (แนวคำตอบ แก5สที่ได
จากปฏกิ ริ ิยาดังกลา1 วคือแกส5 ไฮโดรเจน การบรรจุแก5สชนดิ นี้ในลูกโป>งอาจทำใหเกิดอันตรายถานำไปใกลเปลวไฟ
ซงึ่ จะทำใหลกู โปง> ระเบดิ ได เนอื่ งจากแก5สไฮโดรเจนตดิ ไฟ)

ขนั้ ที่ 5 ข้ันประเมิน (Evaluation) (20 นาที)

68

7) ครูและนักเรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะ และเบสกับโลหะ
จะไดขอสรุปวา ส.วนใหญ.เมื่อกรดทำปฏิกิริยากับโลหะ ได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของโลหะและแก\สไฮโดรเจน
ปฏกิ ริ ิยาระหวา. งกรดกับโลหะ เขยี นแทนได(ดว( ยสมการดังน้ี

กรด + โลหะ → เกลอื ของโลหะ + แกส\ ไฮโดรเจน
ผลของปฏิกิริยาระหว.างกรดกับโลหะทำให(เกิดการผุกร.อนของโลหะ ก.อให(เกิดความเสียหาย
แก.วัสดุ เช.น การผุกร.อนของหลังคาสังกะสีเมื่อทำปฏิกิริยากับน้ำฝนที่มีสมบัติเป6นกรด การกัดกร.อนตะก่ัว
เนอ่ื งจากสารละลายกรดซลั ฟzวริกในแบตเตอรี่

เมื่อเบสทำปฏิกิริยากับโลหะ ได(ผลิตภัณฑ#เป6นเกลือของโลหะและแก\สไฮโดรเจน ปฏิกิริยา
ระหวา. งเบสกับโลหะเขียนแทนไดด( ว( ยสมการดังนี้

เบส + โลหะ → เกลอื ของโลหะ + แก\สไฮโดรเจน
8) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมิน (Rubrics Score)

8. ส่ือการเรยี นรู/แหลงเรยี นรู
8.1 อปุ กรณ#ทำกจิ กรรม: จำนวน 12 รายการ ดงั แสดงแนบไวในใบกิจกรรมที่ 5.5 ปฏิกิริยาของกรดกับ

โลหะและเบสกบั โลหะเปนC อย1างไร

8.2 คลปิ วดี ิทัศน#: ปฏิกริ ิยาเคมขี องสังกะสีกับกรดไฮโดรคลอรกิ

8.3 ใบกิจกรรม: ใบกจิ กรรมท่ี 5.5 ปฏกิ ิริยาของกรดกับโลหะและเบสกบั โลหะเปนC อยา1 งไร

8.4 แบบบันทึกกจิ กรรม: แบบบันทกึ การคน( คว(ากจิ กรรมท่ี 5.5 ปฏิกิรยิ าของกรดกับโลหะและ

เบสกับโลหะเปCนอยา1 งไร

8.5 แหล.งเรียนร:(ู หนงั สือเรียนรายวชิ าพ้นื ฐานวทิ ยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปทj ่ี 3

เลม. 2 ตามหลกั สตู รแกนกลางการศึกษาขน้ั พนื้ ฐาน พุทธศักราช 2551
(ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศกึ ษาธิการ

9. การวัดและการประเมิน วธิ ีการวดั เคร่อื งมอื วดั เกณฑ#ท่ีใชในการประเมนิ
ตัวชีว้ ัด/ผลการเรียนรู - ไดไ( ม.น(อยกวา. 2 คะแนน
- ตรวจการตอบ - คำถามทา( ยกจิ กรรมที่ 5.5
1. อธบิ ายปฏิกริ ยิ าของกรดกับ คำถามท(าย ปฏกิ ริ ิยาของกรดกับโลหะ ระดบั คุณภาพดี ถือว.าผ.าน
โลหะและเบสกับโลหะได( กิจกรรมที่ 5.5 และเบสกบั โลหะเปน6 การประเมินดา( นความร(ู
(ดา( นความร(ู: K) อย.างไร จำนวน 3 ข(อ
- ได(ไม.น(อยกว.า 2 คะแนน
2. การใช(ทกั ษะการลงความเห็น - ตรวจการทำแบบ - แบบบนั ทึกการค(นควา( ระดบั คุณภาพดี ถือว.า
จากข(อมูล โดยนำขอ( มูลจาก บนั ทึกการค(นควา( กจิ กรรมท่ี 5.5 ปฏิกิริยา ผ.านการประเมิน
การสงั เกตการเปลย่ี นแปลง กิจกรรมที่ 5.5 ของกรดกบั โลหะและ ดา( นกระบวนการ
ของสาร มาอธบิ ายปฏิกิริยา เบสกับโลหะเปน6 อยา. งไร
เคมตี .าง ๆได(
(ดา( นกระบวนการ: P) - เกณฑก# ารประเมนิ การใช( - ได(ไม.น(อยกวา. 2 คะแนน

3. ตระหนักถงึ ความสำคญั - สงั เกตการใชง( าน

69

ของการใชอ( ุปกรณ#การทำ อปุ กรณ#ในกจิ กรรม งานอุปกรณใ# นกจิ กรรม ระดับคุณภาพดี ถือวา. ผา. น
การประเมินดา( นเจตคติ
กจิ กรรมได( (ดา( นเจตคติ: A) ของนักเรียน ของนักเรยี น

9.1 เกณฑก# ารประเมินผลนักเรยี น เกณฑก# ารประเมนิ (Rubrics Score)

ประเดน็ การประเมิน คานำ้ หนกั แนวทางการใหคะแนน
คะแนน

การใหค( ะแนนตอบ 3 ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมที่ 5.5 ถกู ต(อง จำนวน 3 ข(อ
คำถามทา( ย 2 ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมท่ี 5.5 ถกู ต(อง จำนวน 2 ขอ(
กจิ กรรมที่ 5.5 1 ตอบคำถามทา( ยกจิ กรรมที่ 5.5 ถกู ต(อง จำนวน 1 ข(อ หรือ ไม.ถูกต(อง

การใหค( ะแนนการบนั ทกึ บนั ทกึ ผลจากการใช(ทกั ษะการลงความเห็นจากข(อมูล ลงในตารางบันทกึ
แบบบนั ทกึ การค(นคว(า
3 ผลกิจกรรม โดยมีการนำข(อมูลจากการสงั เกตการเปล่ยี นแปลงของสาร
กจิ กรรมที่ 5.5 มาอธบิ ายปฏกิ ริ ยิ าเคมตี า. ง ๆ ได(อยา. งสมเหตสุ มผล ชดั เจน ถูกต(อง

การใหค( ะแนน ครบทกุ ประเด็นสอดคล(องกับเนอ้ื หาในกิจกรรม
การใช(งานอปุ กรณ#
บันทกึ ผลจากการใช(ทกั ษะการลงความเหน็ จากข(อมูล ลงในตารางบันทกึ
ในกิจกรรม
2 ผลกจิ กรรม โดยมีการนำข(อมูลจากการสงั เกตการเปล่ียนแปลงของสาร

มาอธิบายปฏกิ ิรยิ าเคมตี .าง ๆ ได(ถูกตอ( ง แตม. ีข(อผดิ พลาดบางส.วน

บนั ทึกผลจากการใช(ทกั ษะการลงความเหน็ จากข(อมลู ลงในตารางบันทึก

1 ผลกิจกรรม โดยมีการนำข(อมูลจากการสังเกตการเปลีย่ นแปลงของสาร

มาอธบิ ายปฏกิ ริ ิยาเคมีตา. ง ๆ แต.มีข(อผดิ พลาด ไม.สอดคล(องกับเน้ือหา

ใช(งานอุปกรณ#การทดลองในกิจกรรมได(ถกู วิธี หยบิ เคลอื่ นยา( ยอปุ กรณ#

3 อยา. งระมัดระวัง ไมห. ยอกล(อหรอื แกลง( เพอ่ื นขณะกำลงั ใช(งานอุปกรณ#

และหลังการใชง( านอปุ กรณ#มีการเกบ็ รักษาอยา. งถูกวธิ ี

ใชง( านอปุ กรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถูกวิธี หยบิ เคล่อื นย(ายอปุ กรณ#

2 อย.างระมดั ระวัง ไม.หยอกลอ( หรือแกลง( เพ่อื นขณะกำลงั ใช(งานอปุ กรณ#
แตห. ลงั การใช(งานอุปกรณไ# มม. ีการเกบ็ รักษาอย.างถูกวธิ ี หรอื ไม.เกบ็

อุปกรณ#เข(าตเู( กบ็ อุปกรณต# ามประเภทของอุปกรณ#

ใชง( านอปุ กรณ#การทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยิบ เคล่ือนยา( ยอุปกรณ#

1 หรือกำลงั ใชง( านอปุ กรณ# จะหยอกล(อหรือแกล(งเพื่อน อาจทำใหอ( ปุ กรณ#

เสียหายได( และหลังการใชง( านอปุ กรณ#ไม.มกี ารเกบ็ รกั ษาอย.างถูกวธิ ี

9.2 ระดับคณุ ภาพ

คะแนนรวมเฉลี่ย 3.00 หมายถึง ดมี าก

คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99 หมายถงึ ดี

คะแนนรวมเฉล่ยี 0.01 - 1.99 หมายถงึ พอใช(

ดังน้ัน นักเรยี นตองไดคะแนนเฉลีย่ ทุกประเดน็ การประเมิน ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับ

คณุ ภาพ ดี ถอื วาผานเกณฑ#การประเมนิ ในแผนการจดั การเรยี นท่ี 5

70

บันทกึ หลังการสอน

หนวยการเรยี นรูที่ 5 ปฏกิ ริ ิยาเคมีและวัสดุในชวี ติ ประจำวัน.... ...... ... ...

แผนการสอนเร่อื ง 5 ปฏิกิริยาของกรดกบั โลหะและเบสกบั โลหะ
วนั ที่...............................เดอื น...............................................................พ.ศ.................

1. สรุปผลการเรยี นการสอน

1. นกั เรยี นจำนวน....................คน ผา. นจดุ ประสงค#การเรยี นร(ู...........คน คดิ เปน6 รอ( ยละ.............
ไม.ผา. นจดุ ประสงค#.......................คน คิดเปน6 ร(อยละ.............

ได(แก...................................................................................................

2. สรปุ ผลตามรายจุดประสงคก# ารเรยี นรู
2.1 นักเรยี นมีความร(คู วามเข(าใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นกั เรยี นมีความรู(เกิดกระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นักเรียนมเี จตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลังการจดั การเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงชอ่ื ............................................ครูผสู อน ลงช่ือ.............................................หัวหนากลมุ สาระ
() ()

ตำแหน.ง................................................... ลงช่ือ.............................................ผูชวย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงชอ่ื ............................................ผูอำนวยการ
()

71

แบบบันทกึ การประเมินคณุ ภาพการเรยี นรขู องนักเรยี นช้ันมัธยมศึกษาป*ท่ี 3

รายวชิ าวิทยาศาสตร#พื้นฐาน (ว23102) หนวยการเรียนรูท่ี 5 ปฏิกิริยาเคมีและวสั ดุในชีวติ ประจำวันI

แผนการจัดการเรยี นรูที่ 5 เร่ือง ปฏิกิริยาของกรดกบั โลหะและเบสกับโลหะ .

คำชแี้ จง: ทำเครื่องหมาย  ในช.องคา. น้ำคะแนนแตล. ะด(านตามจุดประสงค#การเรยี นรู( โดยประเมินตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ช่อื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหัสนกั เรยี น คาน้ำหนักคะแนน คาน้ำหนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

เลข ช่อื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ท่ี รหสั นกั เรยี น คาน้ำหนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนกั คะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

72

24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

เกณฑก# ารพจิ ารณาคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
คะแนนรวมเฉล่ีย 3.00 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99 หมายถงึ พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉล่ยี ทกุ ประเดน็ การประเมนิ ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคณุ ภาพ ดี ขึ้นไปเทานน้ั
ถงึ จะผานการเรยี นรูตามตัวชว้ี ดั

ผลการประเมินการเรยี นรขู องนกั เรยี น
ผู(เรยี นที่ ผา. น ตัวชี้วัด
มีจำนวน…………………………คน คิดเปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
ผู(เรียนที่ ไมผ. .าน ตวั ช้ีวัด
มจี ำนวน…………………………คน คดิ เป6นรอ( ยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

สื่อการเรียนรูแผนการจัดการเรยี นรทู ี่ 5: 73
สื่อวีดิทศั น

คลปิ วีดีทศั น#: ปฏกิ ริ ยิ าเคมีของสงั กะสีกับกรดไฮโดรคลอรกิ

สื่อวีดิทัศน#เรื่อง ปฏิกิริยาเคมีของกรดกับโลหะ อธิบายเกี่ยวข(องกับปฏิกิริยาเคมีของสังกะสีกับกรด
ไฮโดรคลอรกิ ซึ่งไดผ( ลติ ภณั ฑเ# ป6นเกลือของสังกะสแี ละแก\สไฮโดรเจน

แหลงที่มา: เวบ็ ไซตอ# า( งองิ ipst.me/10605
เผยแพรเ. ม่ือ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2562
(เจ(าของผลงาน สถาบันส.งเสริมการสอนวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี (สสวท.))

74

ส่อื การเรยี นรูแผนการจดั การเรยี นรทู ี่ 5: ใบกิจกรรมที่ 5.5

ใบกิจกรรมท่ี 5.5 ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะเปน0 อย!างไร

หนังสอื เรียนรายวชิ าพื้นฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ชนั้ มัธยมศกึ ษาป/ท่ี 3 เล1ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลาง
การศกึ ษาขน้ั พ้ืนฐาน พุทธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรับปรุงพ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หนา 20

กจิ กรรมที่ 5.5 ปฏิกริ ิยาของกรดกบั โลหะและเบสกบั โลหะเปนb อยางไร?
จดุ ประสงค)
วัสดุอุปกรณ) สังเกตและอธิบายปฏิกริ ิยาของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะ

วธิ ีดำเนนิ กจิ กรรม วสั ดุท่ีใชต1อกล1มุ

1. สารละลายกรดไฮโดรคลอริกหรือสารละลาย 20 cm3

กรดเกลือ ความเขมขน 0.6 โมลตอ1 ลติ ร

2. สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซดห# รอื สารละลาย 20 cm3

โซดาไฟ ความเข(มข(นประมาณ 3 โมลตอ. ลิตร 1 แผน1
3. แผน1 สงั กะสี

4. แผ1นอะลูมิเนียม 1 แผ.น

5. ตะปูเหล็ก 2 ตวั

6. หลอดทดลองขนาดใหญ1 6 หลอด

7. ที่วางหลอดทดลอง 1 อนั
8. ปากคีบ 1 อัน

9. กรรไกร 1 เลม1

10. กระดาษทราย 1 แผน1

11. แว.นตานิรภยั เท.าจำนวนนกั เรยี นในกล.มุ

12. ถุงมอื ยาง เทา. จำนวนนกั เรยี นในกลุม.

1. ขัดแผน1 สังกะสี แผ1นอะลมู เิ นยี ม และตะปูเหลก็ ดวยกระดาษทราย

2. ตัดแผ1นสังกะสี กวาง 1 เซนติเมตร ยาว 1 เซนติเมตร สังเกตลกั ษณะและบนั ทึกผล

แลวใสล1 งในหลอดทดลอง หลอดที่ 1 และหลอดที่ 4 หลอดละ 1 ชิน้

3. ตดั แผน1 อะลเู นยี ม กวาง 1 เซนติเมตร ยาว 1 เซนติเมตร สงั เกตลกั ษณะ และ

บันทึกผล แลวใสล1 งในหลอดทดลอง หลอดที่ 2 และหลอดที่ 5 หลอดละ 1 ชิน้

4. สงั เกตลกั ษณะของตะเหล็กและบนั ทึกผล แลวใสล1 งในหลอดทดลองหลอดท่ี 3

และหลอดท่ี 6 หลอดละ 1 ตัว

5. เติมสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ลในหลอดท่ี 1-3 จนท1วมโลหะ และ

เตมิ สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซดลงในหลอดท่ี 4-6 จนท1วมโลหะในปริมาณเท1าๆ กัน

เขยา1 สังเกตการเปล่ยี นแปลงตั้งแต1เรม่ิ ตนจนครบ 5 นาทแี ละบันทกึ ผล

75

กจิ กรรมท่ี 5.5 ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะเปbนอยางไร?

การเตรียมตัว • การเตรียมสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ ความเขมขน 0.6 โมลต1อลิตร ปริมาตร

ลว! งหนาสำหรบั ครู 160 ลูกบาศกเซนตเิ มตร (สำหรับ 8 กล1มุ ) เตรียมโดยรนิ น้ำประมาณ 80 ลูกบาศก

เซนตเิ มตร ลงในภาชนะ จากน้ันรินสารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ เขมขน 6 โมลต1อลิตร

ปรมิ าตร 16 ลกู บาศกเซนติเมตร ลงในภาชนะ แลวเติมน้ำจนมปี รมิ าตรรวมเปนC

160 ลกู บาศกเซนติเมตร

• การเตรยี มสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซดความเขมขนประมาณ 3 โมลต1อลติ ร

ปรมิ าตร 160 ลกู บาศกเซนติเมตร (สำหรับ 8 กลุ1ม) เตรียมโดยรนิ สารละลาย

โซเดียมไฮดรอกไซดเขมขนรอยละ 50 โดยมวลตอ1 ปรมิ าตร ปรมิ าตร 40 ลกู บาศก

เซนตเิ มตร ลงในภาชนะ แลวเตมิ น้ำจนมีปรมิ าตรรวมเปCน 160 ลูกบาศกเซนติเมตร

ขอเสนอแนะใน • สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซดที่ใชในกจิ กรรมน้ี มีความเขมขนมากกวา1 สารละลาย

การทำกจิ กรรม โซเดยี มไฮดรอกไซดทีใ่ ชในกจิ กรรมอนื่ จึงควรระมัดระวงั เปCนพเิ ศษ โดยสวมถงุ มือ

ขณะเตรยี มสารและทำกิจกรรมในหองเรียน

• การขัดโลหะดวยกระดาษทราย ควรวางโลหะบนกระดาษก1อนขัด เม่ือขดั เสรจ็ แลว

ใหห1อผงโลหะก1อนนำไปทง้ิ

คำถามทายกิจกรรม

1. โลหะใดบางที่ทำปฏิกิรยิ ากับกรดไฮโดรคลอรกิ ทราบไดอยางไร
2. โลหะใดบางท่ีทำปฏกิ ริ ยิ ากบั สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# ทราบไดอยางไร
3. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร

76

สอ่ื การเรียนรูแผนการจดั การเรยี นรูท่ี 5: แบบบันทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.5

แบบบนั ทกึ การคนควากิจกรรมที่ 5.5 ปฏกิ ริ ยิ าของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะเป0นอย!างไร

ช่ือ-นามสกุล..........................................................................................ช้ัน.................เลขท่ี...........กลุมท่ี............
 ตารางบันทกึ ผล

สาร ผลท่ีสงั เกตได
สงั กะสี
อะลูมเิ นียม
ตะปเู หลก็

 ตารางบันทึกผล

หลอดท่ี สาร ผลทสี่ ังเกตได

1 สงั กะสี + สารละลาย
กรดไฮโดรคลอริก

2 อะลูมเิ นียม + สารละลาย
กรดไฮโดรคลอริก

3 ตะปเู หล็ก + สารละลาย
กรดไฮโดรคลอริก

4 สังกะสี + สารละลาย
โซเดยี มไฮดรอกไซด#

5 อะลูมเิ นียม + สารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซด#

6 ตะปูเหลก็ + สารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซด#

 คำถามทายกิจกรรม

1. โลหะใดบางทท่ี ำปฏกิ ิริยากับกรดไฮโดรคลอรกิ ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. โลหะใดบางท่ที ำปฏกิ ิรยิ ากับสารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด# ทราบไดอยางไร

ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. จากกจิ กรรม สรปุ ไดวาอยางไร

ตอบ ………………..…………………………………………………………………………………………………………………………………………
.…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

77

แนบทายแผนการจดั การเรียนรทู ่ี 5: การใหค( ะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบันทึกการคนควากิจกรรมที่ 5.5 ปฏิกิริยาของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะเปน0 อย!างไร
 ตารางบนั ทึกผล

สาร ผลท่สี งั เกตได
สังกะสี ของแขง็ สเี งิน มนั วาว
อะลูมเิ นียม ของแข็ง สเี งิน มันวาว
ตะปเู หล็ก ของแขง็ สเี งิน มันวาว
 ตารางบนั ทกึ ผล

หลอดที่ สาร ผลทสี่ งั เกตได
1 เกิดฟองแกส\ ขึ้นทันทีในปรมิ าณมาก ผิวโลหะไม.มนั วาว
2 สงั กะสี + สารละลาย
3 กรดไฮโดรคลอริก เกิดฟองแก\สข้ึนอยา. งช(า ๆ และเกดิ ในปริมาณน(อย
4
5 อะลูมิเนยี ม + สารละลาย เกิดฟองแก\สขึ้นทนั ที และเกดิ ในปริมาณมาก
6 กรดไฮโดรคลอริก
เกดิ ฟองแกส\ ข้นึ อยา. งชา( ๆ และเกิดในปริมาณน(อย
ตะปูเหลก็ + สารละลาย เกิดฟองแกส\ ข้นึ ทนั ที และเกิดในปริมาณมาก
กรดไฮโดรคลอริก ผวิ โลหะเปลี่ยนเป6นสดี ำ
ไมพ. บการเปลี่ยนแปลง
สังกะสี + สารละลาย
โซเดยี มไฮดรอกไซด#

อะลูมเิ นียม + สารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซด#

ตะปเู หลก็ + สารละลาย
โซเดียมไฮดรอกไซด#

แนบทายแผนการจัดการเรยี นรูท่ี 5: 78
การใหค( ะแนนด(านความรู( (K)

เฉลยใบกจิ กรรมที่ 5.5 ปฏกิ ิรยิ าของกรดกับโลหะและเบสกับโลหะเปน0 อย!างไร

เฉลยคำถามทายกิจกรรม

1. โลหะใดบางที่ทำปฏิกริ ิยากับกรดไฮโดรคลอริก ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ สงั กะสี อะลูมิเนียม และตะปเู หลก็ ทราบได(จากการเกิดฟองแกส\ และผวิ ของโลหะ

เกิดการเปลี่ยนแปลง

2. โลหะใดบางทีท่ ำปฏกิ ิริยากบั สารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด# ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ สงั กะสีและอะลูมิเนียม ทราบได(จากการเกดิ ฟองแกส\ และผวิ ของโลหะ

เกดิ การเปลี่ยนแปลง

3. จากกจิ กรรม สรุปไดวาอยางไร
แนวคำตอบ โลหะบางชนิดสามารถเกิดปฏิกริ ิยากับกรดและเบสได(ผลิตภณั ฑ#เปน6 แกส\ และ

อาจสงั เกตเหน็ ผิว

79

แผนการจัดการเรียนรทู ่ี 6

เรื่อง ปฏกิ ริ ิยาการเกิดสนิมเหลก็ รหัสวิชา ว23102 เวลา 1 ชวั่ โมง

หนวยการเรียนรทู ี่ 5 ชอื่ หนวยการเรยี นรู ปฏิกิริยาเคมีและวัสดใุ นชวี ติ ประจำวัน รวม 17 ช่ัวโมง

กลมุ สาระการเรยี นรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ช้นั มธั ยมศึกษาป*ที่ 3 ภาคเรยี นท่ี 2

สาระท่ี 2 ช่ือสาระ วิทยาศาสตร#กายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรียนร/ู ตัวช้ีวัด
ว 2.1 เข(าใจสมบัตขิ องสสาร องคป# ระกอบของสสาร ความสมั พันธร# ะหวา. งสมบตั ขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏกิ ิรยิ าเคมี

ตัวชวี้ ดั
ว 2.1 ม.3/6 อธิบายปฏิกริ ิยาการเกิดสนิมของเหล็กปฏิกิริยาของกรดกับโลหะ ปฏิกริ ยิ าของกรดกับเบส

และปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ โดยใช(หลักฐานเชิงประจักษ#และอธิบายปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด
การสังเคราะห#ดว( ยแสง โดยใชส( ารสนเทศ รวมทง้ั เขยี นสมการขอ( ความแสดงปฏกิ ิรยิ าดงั กลา. ว

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด
1) การเกิดสนิมของเหล็ก เกิดจากปฏิกิริยาเคมีระหว.างเหล็กน้ำ และออกซิเจน ได(ผลิตภัณฑ#เป6นสนิม

ของเหลก็
2) การเกิดสนิมของเหลก็ เปน6 ปฏกิ ิริยาระหว.างสารตา. ง ๆ กบั ออกซิเจน

3. จุดประสงค#การเรียนรู นักเรยี นอธิบายปฏิกิรยิ าการเกิดสนมิ เหล็กได(
1) ดานความรู (K) นักเรยี นใช(ทกั ษะการตีความหมายข(อมูลและลงข(อสรุป โดยระบุ
2) ดานทักษะ (P) การเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีจากการเปลีย่ นแปลงของสาร
นกั เรียนตระหนักถึงความสำคัญของการใชอ( ปุ กรณ#การทำกิจกรรมได(
3) ดานเจตคติ (A)

4. คุณลกั ษณะผเู รียน

4.1 คุณลกั ษณะทพ่ี งึ ประสงค#

 รกั ชาติ ศาสน# กษัตรยิ #  อยอ.ู ย.างพอเพยี ง  ซอ่ื สตั ยส# จุ ริต  ม.ุงมน่ั ในการทำงาน
 ใฝBเรยี นรู(  มจี ติ สาธารณะ
 มวี ินยั  รกั ความเปน6 ไทย

5. ดานสมรรถนะสำคัญของผเู รยี น
 ความสามารถในการส่ือสาร: นักเรยี นสามารถสอ่ื สาร โดยการนำเสนอขอ( มลู เก่ยี วกบั การระบุ

การเกิดปฏิกริ ิยาเคมจี ากการเปลย่ี นแปลงของสาร
 ความสามารถในการคดิ : นักเรยี นสามารถคิด โดยใชค( วามคิดอยา. งมเี หตุผลในการเปรียบเทียบและ

อภปิ รายการเกิดปฏิกิรยิ าเคมี
 ความสามารถในการใช(เทคโนโลยี: นกั เรยี นสามารถใช(เทคโนโลยี โดยการสืบคน( ข(อมูลเก่ียวกับ

ปฏกิ ิรยิ าเคมี

80

6. สาระการเรยี นรู
เมอ่ื เหล็กสมั ผสั กับแกส\ ออกชิจน และน้ำหรือความชน้ื ในอากาศ จะเกิดปฏิกิรยิ าเคมีได(ผลติ ภัณฑ#เป6น

สนิมเหล็ก ซึ่งเป6นของแข็ง สีน้ำตาลแดง ปฏิกิริยาเคมีนี้เรียกว.า การเกิดสนิมเหล็ก (rusting) ผลของการ
เปล่ียนแปลงนท้ี ำให(เหล็กเกิดการผุกรอ. น เขยี นแทนได(ดว( ยสมการขอ( ความ ดงั น้ี

เหล็ก + แกkสออกซเิ จน + น้ำ → สนมิ เหล็ก

สนิม (rust) เปน6 โลหะส.วนทมี่ ีการเปลย่ี นสภาพไปจากเดมิ เน่อื งจากไดร( บั ปฏิกริ ยิ าเคมที ่ีมีอากาศ น้ำ
หรือความร(อนเป6นตัวการสำคัญทำให(โลหะมีคุณสมบัติแตกต.างไปจากเดิม เช.น สีที่เปลี่ยนไป มีความแข็งแรง
ลดลง และทำให(เกิดการผกุ รอ. น ตัวอย.างท่ีเราพบเหน็ อยบู. อ. ยๆ ไดแ( ก. เหล็ก

วิธีการป„องกันเหล็กไม.ให(เกิดสนิมมีอยู.หลายวิธี เช.น การเคลือบผิวเหล็ก เพื่อป„องกันมิให(เนื้อเหล็ก
สัมผัสกบั นำ้ และอากาศโดยตรง อาจทำไดห( ลายวิธี เช.น การทาสี การชบุ ดว( ยโลหะ อาทิ ดบี กุ สงั กะสี วิธีน้ีมักใช(
กับชิ้นงานขนาดเล็กหรือกลาง อย.างไรก็ตาม ข(อเสียของวิธีน้ีคือ ผิวเคลือบชนิดนี้ สามารถหลุดออกได(ง.าย
ทั้งทางกายภาพและเคมีซึ่งจะทำให(เนื้อเหล็กมีโอกาสสัมผัสกับบรรยากาศและเกิดสนิมขึ้น ยิ่งกว.านั้นผิวเคลือบ
บางชนิด เชน. ดีบกุ ยงั สามารถเป6นตัวเรง. ปฏกิ ิรยิ าการเกิดสนมิ ใหเ( รว็ ขึน้ อกี ด(วย

วิธีต.อมาคือการทำเป6นเหล็กกลา( ไร(สนิม (stainless steel) โดยการเติมธาตุอื่นๆ ที่สามารถทำให(เกิด
ชั้นฟzล#มบางๆ ขึ้นบนผิวเหล็ก เช.น โครเมียม นิกเกิล ธาตุเหล.านี้จะสร(างฟzล#มบางๆ ที่ติดแน.นบนผิวเหล็ก
ช.วยป„องกันไม.ให(เนื้อเหล็กสัมผัสกับบรรยากาศโดยตรง ผิวเคลือบชนิดนี้มีความคงทนทั้งทางกายภาพและเคมี
เหล็กกล(าไร(สนิมมีหลายเกรด แต.ละเกรดก็จะมีส.วนผสมที่ต.างกันออกไป ขึ้นอยู.กับความต(องการในการใช(งาน
แตล. ะประเภท

ส.วนวิธสี ุดท(ายคอื การใชก( ระแสไฟฟา„ เพ่ือให(เหล็กมีศกั ย#ไฟฟ„าสูงกว.า
บริเวณใกล(เคียง ซึ่งจะทำให(เหล็กไม.เกิดการสูญเสียอิเลกตรอนและกลายเป6น
สนิม วธิ นี ส้ี ามารถปอ„ งกันการเกิดสนิมได(ในทุกสภาพแวดล(อม แต.มีค.าใช(จ.ายสูง
และต(องอาศัยแหล.งกำเนิดกระแสไฟฟ„าซึ่งไม.สะดวกกับการโยกย(ายไปมา จึง
เหมาะสมสำหรับโครงสร(างใหญ.ๆ ที่ต(องใช(งานในสภาพแวดล(อมที่เสี่ยงต.อการ
เกิดสนิมอย.างรุนแรง เช.น ท.อที่ฝงl อยใู. ต(ดนิ ท.อสง. น้ำมนั ใตท( ะเล เปน6 ต(น

7. กิจกรรมการเรยี นรู Cyclภeาsพ: 5แEสsด) ง(1กาชรว่ั เโกมิดง;ส6น0ิมนเหาทลี)ก็
ใช(รูปแบบการจัดการเรยี นการสอนแบบสืบเสาะหาความร(ู
(Inquiry

ขน้ั ที่ 1 กระตุนความสนใจ (Engagement) (10 นาที)

1) ครูกระตุ(นความสนใจของนักเรียน เกี่ยวกับเรื่อง ปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหล็ก โดยใช(ส่ือ

วดี ิทศั นเ# ร่อื ง สนิมเหลก็ เกดิ จากอะไร (สืบคน( ไดจ( าก https://www.youtube.com/watch?v=ef8icxK5d5U)

ซงึ่ อธบิ ายเก่ยี วขอ( งกบั ปฏิกริ ยิ าเคมีการเกิดสนมิ เหลก็

2) ครูเชื่อมโยงเข(าสู.กิจกรรมที่ 5.6 ปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหล็กเป6นอย.างไร โดยใช(คำถามว.า

นอกจากปฏิกริ ิยาของกรดกบั โลหะและเบสกับโลหะแล(ว ปฏิกริ ยิ าเคมีอีกชนิดหนึง่ ที่เราพบเห็นในชีวิตประจำวัน

คือ ปฏิกิรยิ าการเกดิ สนิมเหล็กทราบหรือไม.ว.าสนมิ เหล็กเกิดขึน้ ได(อยา. งไร (นกั เรยี นตอบตามความเขาใจ)

ขนั้ ที่ 2 ข้ันสำรวจและคนหา (Exploration) (20 นาที)

3) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา

พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน

81

พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 24 และครูตรวจสอบความ
เข(าใจการอา. น โดยใชค( ำถามดงั ตอ. ไปน้ี

- กจิ กรรมนี้เกยี่ วกับเรือ่ งอะไร (การเกิดสนมิ เหลก็ )
- กจิ กรรมนม้ี จี ดุ ประสงคอ# ะไร (สงั เกตและอธิบายปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหลก็ )
- วิธดี ำเนินกจิ กรรมมขี ้นั ตอนโดยสรปุ อยา. งไร (ขดั ตะปเู หล็กดวยกระดาษทราย ใส1ตะปูเหล็กลง
ในหลอดทดลอง หลอดท่ี 1 และ 2 หลอดละ 1 ตัว เตมิ น้ำในหลอดท่ี 1 ใส1สำลใี หอยูเ1 หนอื ตะปูแลวเตมิ แคลเซียม
คลอไรด-เพื่อดูดความชื้นลงบนสำลี ในหลอดที่ 2 แลวป=ดดวยจุกยาง เติมน้ำลงในหลอดที่ 3 แลวตมใหเดือด
ใส1ตะปูเหลก็ เติมน้ำมันพืชและป=ดดวยจุกยาง ต้งั หลอดทดลองทั้ง 3 ไว สงั เกตบนั ทกึ ผลทกุ วนั เปน4 เวลา2-3 วนั )
- ขอ( ควรระวงั ในการทำกจิ กรรมมอี ะไรบา( ง (ใชความระมดั ระวงั ขณะหยิบอปุ กรณข- ณะยงั รอน)
- นักเรียนต(องสังเกตหรือรวบรวมขอ( มลู อะไรบา( ง (สังเกตและบนั ทกึ ขอมลู การเปลี่ยนแปลงของ
ตะปใู นหลอดทดลองทง้ั 3 หลอด ทุกวัน เปน4 เวลา 2-3 วัน)
4) ขณะที่นักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกลุ.ม
และให(คำแนะนำ ถ(านักเรียนมีข(อสงสัยในประเด็นต.าง ๆ ที่อาจเป6นปlญหา เช.น การต(มน้ำในหลอดทดลองที่ 3
ไม.ควรใส.น้ำปริมาณมากเกินไป เนื่องจากอาจเกิดการกระเซ็นของน้ำเมื่อต(มให(เดือด หลังน้ำเดือด ใส.ตะปูลงใน
หลอดทดลอง แล(วเติมน้ำมันพืช โดยให(ชั้นของน้ำมันมีความหนาประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร จากนั้นให(ปzด
จุกยางทันที ซึ่งครูควรรวบรวมปlญหา และข(อสงสัยที่พบจากการทำกิจกรรมของนักเรียนเพื่อใช(เป6นข(อมูล
ประกอบการอภปิ รายหลังจากการทำกิจกรรม
ข้ันที่ 3 ข้นั อธิบายและลงขอสรปุ (Explanation) (10 นาที)
5) นักเรียนบันทึกการทำกิจกรรมลงในแบบบันทึกการค(นคว(ากจิ กรรมที่ 5.6 ปฏิกิริยาการเกิด
สนิมเหล็กเป6นอย.างไร โดยสรุปผลของกิจกรรมและตอบคำถามท(ายกิจกรรม เพื่อใหไดขอสรุปจากกิจกรรมวา
เม่อื ตะปเู หล็กทำปฏกิ ริ ยิ ากบั น้ำและแกส\ ออกซเิ จนจะเกิดสนมิ เหล็ก ซึ่งมลี ักษณะเปน6 ของแข็งสนี ำ้ ตาลแดง
ขัน้ ท่ี 4 ข้นั ขยายความรู (Elaboration) (10 นาที)
6) นักเรียนเรียนรู(เพิ่มเติมเกี่ยวกับปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหล็ก โดยอ.านเนื้อหาในหนังสือเรียน
หน(า 25 และตอบคำถามระหว.างเรยี น โดยใช(ประเดน็ คำถามดังน้ี
- ถ(านำตะปูเหลก็ วางไวเ( ป6นระยะเวลานาน นกั เรยี นคิดวา. จะเกดิ สนิมหรือไม. เพราะเหตุใด (แนว
คำตอบ เกดิ สนมิ เพราะตะปเู หล็กจะทำปฏิกิริยากับแก5สออกซเิ จนและความชื้นในอากาศ)
- ถ(านำตะปเู หลก็ วางไว(ในบริเวณทไ่ี มม. แี ก\สออกซเิ จน ตะปูเหลก็ จะเกิดสนิมหรือไม. เพราะเหตุใด
(แนวคำตอบ ไมเ1 กิดสนิม เพราะขาดแก5สออกซิเจนซึง่ เป4นปGจจยั ที่ทำใหเกิดสนิม)
- ถ(าเหล็กในโครงสรา( งอาคารมสี นมิ เกดิ ข้นึ จะสง. ผลเสียต.ออาคารอยา. งไร
(แนวคำตอบ ถาเหล็กในโครงสรางอาคารมีสนิมเกิดขึ้น จะทำใหเหล็กผุกร1อน และทำใหความแข็งแรงของ
โครงสรางอาคารลดลง)
ขน้ั ท่ี 5 ขั้นประเมนิ (Evaluation) (10 นาที)
7) ครูและนักเรียนอภิปรายผลการทำกิจกรรม ปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหล็ก จะไดขอสรุปวา
เมื่อเหล็ก น้ำ และแก\สออกซิเจนทำปฏิกิริยากัน จะได(ผลิตภัณฑ#เป6นสนิมเหล็ก ซึ่งเป6นของแข็ง สีน้ำตาลแดง
ปฏิกิริยาเคมีนี้เรียกว.า การเกิดสนิมเหล็ก (rusting) ผลของการเปลี่ยนแปลงนี้ทำให(เหล็กผุกร.อน ปฏิกิริยาการ
เกดิ สนิมเหลก็ เขียนแทนไดด( ว( ยสมการข(อความ ดงั น้ี

เหล็ก + แก\สออกซิเจน + น้ำ → สนิมเหล็ก

82

8) ครูนำอภิปรายโดยใช(เกร็ดความรู(ประกอบการอภิปรายเกี่ยวกับหลักการป„องกันสนิมเหล็ก
โดยทั่วไป ซ่งึ ทำไดโ( ดยป„องกนั ไม.ให(เหล็กสัมผัสกับน้ำและแก\สออกซิเจน เช.น ทาสบี นผิวของวัสดุ เคลือบผิววัสดุ
ดว( ยน้ำมัน

9) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมิน (Rubrics Score)

8. ส่ือการเรยี นรู/แหลงเรยี นรู

8.1 อุปกรณ#ทำกิจกรรม: จำนวน 12 รายการ ดังแสดงแนบไวในใบกิจกรรมที่ 5.6 ปฏกิ ริ ิยาการเกิด

สนิมเหล็กเปนC อยา1 งไร

8.2 คลปิ วีดิทศั น#: สนมิ เหลก็ เกดิ จากอะไร
8.3 ใบกจิ กรรม: ใบกิจกรรมที่ 5.6 ปฏกิ ริ ิยาการเกิดสนิมเหล็กเปCนอยา1 งไร

8.4 แบบบนั ทึกกิจกรรม: แบบบนั ทึกการคน( ควา( กิจกรรมท่ี 5.6 ปฏิกริ ยิ าการเกดิ สนิมเหลก็ เปนC อย1างไร

8.5 แหลง. เรยี นร(ู: หนังสือเรยี นรายวิชาพ้ืนฐานวิทยาศาสตรแ# ละเทคโนโลยี ชั้นมธั ยมศึกษาปjที่ 3
เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551
(ฉบับปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธกิ าร

9. การวัดและการประเมนิ วิธีการวดั เครอ่ื งมอื วดั เกณฑท# ี่ใชในการประเมนิ
ตวั ชีว้ ดั /ผลการเรียนรู

1. อธบิ ายปฏิกริ ิยาการเกิด - ตรวจการตอบ - คำถามท(ายกิจกรรมท่ี 5.6 - ได(ไมน. (อยกวา. 2 คะแนน
สนิมเหล็กได( (ด(านความร(ู: K) คำถามท(าย ปฏิกิรยิ าการเกดิ สนิมเหลก็ ระดับคุณภาพดี ถือวา. ผา. น
เปนC อยา1 งไร จำนวน 6 ข(อ การประเมนิ ดา( นความร(ู
กจิ กรรมที่ 5.6

2. การใช(ทักษะการตคี วามหมาย - ตรวจการทำแบบ - แบบบันทกึ การค(นคว(า - ไดไ( มน. (อยกว.า 2 คะแนน
ระดบั คุณภาพดี ถือว.า
ข(อมลู และลงข(อสรุป โดยระบุ บนั ทกึ การคน( ควา( กิจกรรมท่ี 5.6 ปฏิกริ ยิ า ผ.านการประเมิน
ด(านกระบวนการ
การเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมีจาก กิจกรรมท่ี 5.6 การเกดิ สนิมเหล็กเปCน
การเปลยี่ นแปลงของสาร อย1างไร - ไดไ( ม.น(อยกว.า 2 คะแนน
(ดา( นกระบวนการ: P) ระดับคุณภาพดี ถือว.าผา. น
การประเมินดา( นเจตคติ
3. ตระหนักถึงความสำคญั - สงั เกตการใช(งาน - เกณฑ#การประเมนิ การใช(

ของการใชอ( ุปกรณ#การทำ อุปกรณ#ในกิจกรรม งานอุปกรณ#ในกจิ กรรม

กจิ กรรมได( (ด(านเจตคติ: A) ของนักเรยี น ของนักเรยี น

9.1 เกณฑก# ารประเมินผลนักเรียน เกณฑก# ารประเมิน (Rubrics Score)

ประเด็นการประเมนิ คานำ้ หนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน
การให(คะแนนตอบ ตอบคำถามทา( ยกิจกรรมที่ 5.6 ถูกต(อง จำนวน 5-6 ข(อ
คำถามท(าย 3 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.6 ถูกต(อง จำนวน 3-4 ข(อ
กจิ กรรมที่ 5.6 2 ตอบคำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.6 ถกู ต(อง จำนวน 1-2 ขอ( หรือ ไม.ถูกต(อง
1

83

การให(คะแนนการบนั ทกึ บันทกึ ผลการทำกจิ กรรมลงในตารางบันทึกผล โดยระบผุ ลท่ไี ด(จากการ

แบบบันทกึ การคน( คว(า 3 สงั เกตการเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมจี ากการเปลีย่ นแปลงของสารได(อย.างถูกต(อง

กจิ กรรมที่ 5.6 ชัดเจน ครบทกุ ประเดน็ สอดคล(องกบั เนื้อหาในกจิ กรรม

บันทกึ ผลการทำกจิ กรรมลงในตารางบันทึกผล โดยระบุผลทีไ่ ดจ( ากการ

2 สงั เกตการเกิดปฏกิ ิริยาเคมีจากการเปลี่ยนแปลงของสารได(ถกู ต(อง

แต.มขี (อผดิ พลาดบางส.วน

บันทกึ ผลการทำกจิ กรรมลงในตารางบนั ทึกผล โดยระบุผลทีไ่ ด(จากการ

1 สังเกตการเกดิ ปฏกิ ิริยาเคมจี ากการเปล่ียนแปลงของสารไม.ถกู ต(อง

มีขอ( ผดิ พลาด ทำให(ไมส. อดคล(องกับเนื้อหาในกจิ กรรม

ประเด็นการประเมิน คานำ้ หนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน
การให(คะแนน ใช(งานอุปกรณก# ารทดลองในกิจกรรมได(ถกู วธิ ี หยบิ เคล่ือนยา( ยอปุ กรณ#
การใช(งานอุปกรณ# 3 อยา. งระมัดระวัง ไมห. ยอกล(อหรือแกล(งเพื่อนขณะกำลังใช(งานอปุ กรณ#
และหลังการใช(งานอุปกรณ#มีการเกบ็ รักษาอย.างถูกวิธี
ในกจิ กรรม 2 ใชง( านอุปกรณ#การทดลองในกิจกรรมได(ถกู วธิ ี หยบิ เคลื่อนย(ายอุปกรณ#
อย.างระมัดระวงั ไม.หยอกล(อหรือแกล(งเพ่อื นขณะกำลงั ใชง( านอปุ กรณ#
1 แต.หลงั การใช(งานอุปกรณ#ไมม. ีการเก็บรักษาอย.างถูกวิธี หรอื ไม.เกบ็
อุปกรณ#เข(าตเู( ก็บอุปกรณ#ตามประเภทของอุปกรณ#
ใชง( านอปุ กรณ#การทดลองในกิจกรรมได( แต.ขณะหยบิ เคล่ือนยา( ยอุปกรณ#
หรอื กำลังใชง( านอุปกรณ# จะหยอกลอ( หรือแกล(งเพื่อน อาจทำให(อปุ กรณ#
เสียหายได( และหลังการใชง( านอุปกรณ#ไม.มีการเก็บรกั ษาอยา. งถูกวิธี

9.2 ระดับคณุ ภาพ หมายถึง ดมี าก
หมายถงึ ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 3.00 หมายถึง พอใช(
คะแนนรวมเฉลยี่ 2.00 - 2.99
คะแนนรวมเฉล่ีย 0.01 - 1.99

ดงั นั้น นกั เรียนตองไดคะแนนเฉลี่ยทกุ ประเด็นการประเมิน ไมต่ำกวา 2.00 แสดงระดับ
คุณภาพ ดี ถือวาผานเกณฑ#การประเมนิ ในแผนการจดั การเรยี นที่ 6

84

บนั ทกึ หลังการสอน

หนวยการเรยี นรทู ่ี 5 ปฏกิ ริ ิยาเคมีและวัสดใุ นชวี ติ ประจำวัน.... ...... ... ...

แผนการสอนเรือ่ ง 6 ปฏกิ ิริยาการเกดิ สนมิ เหลก็
วนั ที่...............................เดือน...............................................................พ.ศ.................

1. สรปุ ผลการเรยี นการสอน

1. นกั เรยี นจำนวน....................คน ผา. นจุดประสงค#การเรยี นรู(...........คน คิดเป6นรอ( ยละ.............
ไม.ผา. นจุดประสงค#.......................คน คิดเป6นร(อยละ.............

ได(แก...................................................................................................

2. สรุปผลตามรายจดุ ประสงคก# ารเรียนรู
2.1 นักเรียนมคี วามรคู( วามเข(าใจ ( K)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.2 นกั เรียนมีความร(เู กิดกระบวนการ (P)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2.3 นกั เรยี นมเี จตคติ (A)

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

3. ขอเสนอแนะหลงั การจัดการเรยี นการสอน

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงชื่อ............................................ครผู สู อน ลงช่ือ.............................................หัวหนากลุมสาระ
() ()

ตำแหนง. ................................................... ลงช่ือ.............................................ผูชวย/รองฯวิชาการ
…………./……………./………… ()

ลงชื่อ............................................ผูอำนวยการ
()

85

แบบบนั ทกึ การประเมินคณุ ภาพการเรียนรขู องนกั เรียนช้ันมธั ยมศึกษาปท* ่ี 3

รายวชิ าวิทยาศาสตรพ# นื้ ฐาน (ว23102) หนวยการเรียนรูท่ี 5 ปฏกิ ริ ยิ าเคมีและวัสดใุ นชีวติ ประจำวันI

แผนการจัดการเรียนรทู ่ี 6 เร่อื ง ปฏกิ ิรยิ าการเกดิ สนมิ เหลก็ .

คำชี้แจง: ทำเคร่อื งหมาย  ในชอ. งค.าน้ำคะแนนแต.ละด(านตามจุดประสงค#การเรยี นร(ู โดยประเมนิ ตามเกณฑ#

(Rubrics Score)

เลข ชอ่ื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหสั นักเรยี น คาน้ำหนักคะแนน คานำ้ หนกั คะแนน คาน้ำหนกั คะแนน
ระดับ
3 2 1 3 2 1 32 1 ุคณภาพ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

เลข ช่อื -นามสกุล/ ดานความรู (K) ดานกระบวนการ (P) ดานเจตคติ (A) คะแนนรวม
ที่ รหัสนกั เรยี น คาน้ำหนักคะแนน คาน้ำหนกั คะแนน คานำ้ หนกั คะแนน
ระดับ
321 32 1 32 1 ุคณภาพ

23

86

24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35

เกณฑก# ารพจิ ารณาคณุ ภาพ หมายถงึ ดมี าก
คะแนนรวมเฉล่ีย 3.00 หมายถึง ดี
คะแนนรวมเฉลี่ย 2.00 - 2.99 หมายถงึ พอใช(
คะแนนรวมเฉลี่ย 0.01 - 1.99

ตองไดคะแนนเฉล่ยี ทกุ ประเดน็ การประเมนิ ไมตำ่ กวา 2.00 แสดงระดับคณุ ภาพ ดี ขึ้นไปเทานน้ั
ถงึ จะผานการเรยี นรูตามตัวชว้ี ดั

ผลการประเมินการเรยี นรขู องนกั เรยี น
ผู(เรยี นที่ ผา. น ตัวชี้วัด
มีจำนวน…………………………คน คิดเปน6 รอ( ยละ………………………………………………..
ผู(เรียนที่ ไมผ. .าน ตวั ช้ีวัด
มจี ำนวน…………………………คน คดิ เป6นรอ( ยละ………………………………………………..
1)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
2)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................
3)………………………………………………........……….สาเหตุ……………….........................................................

สอื่ การเรียนรูแผนการจัดการเรยี นรูท่ี 6: 87
คลิปวีดที ศั น#: สนิมเหล็กเกดิ จากอะไร สอ่ื วีดิทัศน

สื่อวีดทิ ศั น#เรอื่ ง สนมิ เหลก็ เกดิ จากอะไร อธบิ ายเกี่ยวขอ( งกับการเกดิ ปฏิกิริยาเคมีในสนมิ เหลก็

แหลงท่ีมา: เวบ็ ไซต#อ(างองิ
https://www.youtube.com/watch?v=ef8icxK5d5U
เผยแพร.เม่ือ 18 มนี าคม พ.ศ. 2558
(ชอ. งYouTube: ร(หู รือไม. - DYK)

สือ่ การเรยี นรูแผนการจดั การเรียนรทู ่ี 6: 88
ใบกิจกรรมท่ี 5.

ใบกิจกรรมที่ 5.6 ปฏกิ ริ ิยาการเกิดสนมิ เหลก็ เปน0 อยา! งไร

หนงั สอื เรยี นรายวชิ าพน้ื ฐานวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี ชัน้ มัธยมศกึ ษาปท/ ี่ 3 เลม1 2 ตามหลักสตู รแกนกลาง
การศึกษาขนั้ พื้นฐาน พุทธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หนา 24

กจิ กรรมที่ 5.6 ปฏิกิริยาการเกิดสนมิ เหล็กเปนb อยางไร?
จุดประสงค)
วสั ดุอุปกรณ) สังเกตและอธบิ ายปฏกิ ริ ยิ าการเกิดสนมิ เหล็ก

วิธีดำเนนิ กจิ กรรม วัสดทุ ี่ใชต1อกล1มุ

1. ตะปูเหล็ก 3 ตัว

2. น้ำ 25 cm3
3. หลอดทดลองขนาดใหญ1 3 หลอด

4. คมี คบี หลอดทดลอง 1 อัน

5. ท่ีวางหลอดทดลอง 1 อัน

6. จกุ ยางเบอรสิบ 2 จกุ

7. ช(อนตกั สาร 1 คนั
8. สำลี 1 ก(อน
9. กระดาษทราย 1 แผ.น
10. ตะเกียงแอลกอฮอล#พร(อมที่กนั้ ลม 1 ชดุ
วสั ดุท่ีใชต1อหอง

1. น้ำมันพืช 1 ขวด

2. แคลเซียมคลอไรด 1 กระปุก

1. ขดั ตะปูเหล็กจำนวน 3 ตวั ดวยกระดาษทราย สังเกตและบันทกึ ผล

2. ใส1ตะปูเหล็กลงในหลอดทดลองหลอดที่ 1 และ 2 หลอดละ 1 ตวั

3. เติมน้ำในหลอดทดลองท่ี 1 ใหมีระดับคร่ึงหนึ่งของความสูงของตะปู ดงั ภาพ

4. ใส1สำลีลงในหลอดทดลองท่ี 2 ใหอยเ1ู หนือตะปู แลวเติมแคลเซียมคลอไรด

ลงบนสำลี เพื่อดูดความชื้น จากนน้ั ปJดดวยจุกยาง ดังภาพ

5. เตมิ น้ำลงในหลอดทดลองท่ี 3 นำไปตมใหเดอื ด เพื่อไล1แกIสออกซิเจนแลวใสต1 ะปู

จากนนั้ เติมน้ำมนั พืชแลวปJดดวยจกุ ยางทนั ที ดังภาพ

6. ตงั้ หลอดทดลองทง้ั 3 ไวเปนC เวลา 2-3 วนั สังเกตและบนั ทึกผลทุกวนั

89

กิจกรรมท่ี 5.6 ปฏกิ ิรยิ าการเกิดสนิมเหลก็ เปbนอยางไร?

ขอเสนอแนะใน หลอดทดลองท่ี 1 หลอดทดลองที่ 2 หลอดทดลองที่ 3
การทำกิจกรรม
ภาพการจดั อุปกรณ#ในกิจกรรม

• ตะปูท่ใี ช(ควรมลี ักษณะเรียบ ไม.ใชต( ะปูเกลียว เพ่ือป„องกันการติดค(างของฟองอากาศ
ในเกลียวตะปเู ม่ือใส.ตะปูลงในน้ำ
• นำ้ ที่นำมาใชค( วรต(มใหเ( ดอื ดประมาณ 5 นาทเี พ่อื ไลแ. ก\สออกซิเจนออกจากนำ้
ให(ได(มากท่ีสุด รนิ น้ำทีผ่ า. นการตม( ให(เดือดลงในหลอดทดลองให(ระดับน้ำสงู กวา.
ความยาวของตะปู จากนน้ั จึงใสต. ะปลู งในหลอดทดลอง ในกรณีทีม่ ีฟองอากาศติดอย.ู
ทีต่ ะปู ใหเ( ขยา. หลอดทดลองเบา ๆ เพอ่ื ให(ฟองอากาศหลดุ ออกจากตะปใู ห(หมด
แล(วเตมิ น้ำมนั พชื เพอ่ื ป„องกันแก\สออกซเิ จนที่อย.ูในอากาศละลายในนำ้ จากนัน้
ใหป( zดจกุ ทันที
• กรณีที่แคลเซยี มคลอไรด#จบั ตัวกันเปน6 ก(อนใหญห. รือเปjยกช้ืน ควรให(ความรอ( น
แก.แคลเซยี มคลอไรดเ# พื่อระเหยน้ำออกก.อนนำมาใช(ในกจิ กรรม

คำถามทายกิจกรรม

1. เพราะเหตุใดจงึ ใสแคลเซยี มคลอไรด#ลงไปในหลอดทดลองท่ี 2
2. เพราะเหตใุ ดจงึ เตมิ นำ้ มนั พืชลงไปในหลอดทดลองที่ 3
3. ตะปูเหล็กในแตละหลอดสมั ผสั กับสารใดบาง
4. ตะปูเหล็กในหลอดทดลองใดบางมีการเปลย่ี นแปลง และเปลยี่ นแปลงอยางไร
5. ปจn จยั ทท่ี ำใหเกิดสนมิ เหล็กมอี ะไรบาง ทราบไดอยางไร
6. จากกจิ กรรม สรปุ ไดวาอยางไร

ส่ือการเรยี นรูแผนการจดั การเรียนรูท่ี 6: 90
แบบบันทึกการคนควากจิ กรรมท่ี 5.6

แบบบันทึกการคนควากจิ กรรมท่ี 5.6 ปฏกิ ริ ยิ าการเกิดสนิมเหล็กเปน0 อย!างไร

ชื่อ-นามสกุล..........................................................................................ชั้น.................เลขที่...........กลุมท่ี............

 ตารางบนั ทกึ ผล 1 วัน ผลท่ีสังเกตได 3 วัน
หลอดท่ี 2 วนั

1
2
3

 คำถามทายกิจกรรม
1. เพราะเหตุใดจึงใสแคลเซียมคลอไรด#ลงไปในหลอดทดลองท่ี 2
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. เพราะเหตุใดจึงเตมิ นำ้ มนั พชื ลงไปในหลอดทดลองที่ 3
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. ตะปเู หลก็ ในแตละหลอดสัมผัสกับสารใดบาง
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……..……………………………………….………………………………………………………………………………………………………..………
4. ตะปูเหลก็ ในหลอดทดลองใดบางมกี ารเปลีย่ นแปลง และเปล่ยี นแปลงอยางไร
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………
5. ปจn จัยทีท่ ำใหเกิดสนิมเหล็กมอี ะไรบาง ทราบไดอยางไร
ตอบ ………………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………

……..……………………………………….………………………………………………………………………………………………………..………

6. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร
ตอบ ………………..……………………………………………………………………………………………………………………………………………

91

แนบทายแผนการจัดการเรียนรูที่ 6: การใหค( ะแนนด(านกระบวนการ (P)

แนวทางบนั ทกึ การคนควากิจกรรมที่ 5.6 ปฏิกิริยาการเกิดสนิมเหล็กเปน0 อย!างไร

 ตารางบนั ทึกผล

หลอดที่ 1 วนั ผลท่ีสังเกตได 3 วัน
2 วนั เกิดของแขง็ สนี ้ำตาลแดง
1 เกิดของแขง็ สนี ำ้ ตาลแดง ไมเ. ปล่ยี นแปลง
เกิดของแข็งสีนำ้ ตาลแดง ไมเ. ปลีย่ นแปลง
2 ไม.เปลีย่ นแปลง ไมเ. ปลยี่ นแปลง
ไมเ. ปลี่ยนแปลง
3 ไม.เปลีย่ นแปลง

หมายเหตุ ผลการทำกิจกรรมในหลอดทดลองที่ 3 ของนกั เรียนบางกลุ.มอาจคลาดเคลื่อน เนอ่ื งจากนักเรียน
ใช(เวลาในการตม( น้ำน(อยเกินไป ทำให(ยังมีแก\สออกซเิ จนเหลืออยใู. นน้ำ ตะปูเหลก็ จึงขน้ึ สนิม
ครคู วรถามผลการทำกิจกรรมของนักเรยี นทุกกลุม. แลว( ร.วมกันอภปิ รายผลการทำกจิ กรรมท่ถี กู ต(อง
และใชผ( ลน้นั มาอภิปรายเพอ่ื ลงข(อสรปุ

แนบทายแผนการจัดการเรยี นรทู ่ี 6: 92
การใหค( ะแนนด(านความร(ู (K)

เฉลยใบกิจกรรมที่ 5.6 ปฏกิ ิรยิ าการเกดิ สนิมเหลก็ เป0นอย!างไร

เฉลยคำถามทายกจิ กรรม

1. เพราะเหตใุ ดจงึ ใสแคลเซียมคลอไรดล# งไปในหลอดทดลองที่ 2
แนวคำตอบ ใส.แคลเซียมคลอไรดเ# พือ่ ดดู ความชน้ื หรือน้ำในอากาศ

2. เพราะเหตใุ ดจงึ เตมิ น้ำมนั พชื ลงไปในหลอดทดลองท่ี 3
แนวคำตอบ เติมนำ้ มนั พืชเพ่ือปอ„ งกันไม.ให(แก\สออกซิเจนกลบั เขา( ไปละลายในน้ำ

3. ตะปเู หล็กในแตละหลอดสมั ผัสกับสารใดบาง
แนวคำตอบ หลอดทดลองท่ี 1 ตะปเู หลก็ สัมผสั กับน้ำและอากาศ หลอดทดลองท่ี 2 ตะปูเหล็กสัมผสั

กบั อากาศ และหลอดทดลองที่ 3 ตะปเู หลก็ สมั ผัสกับน้ำ

4. ตะปเู หล็กในหลอดทดลองใดบางมีการเปลย่ี นแปลง และเปลี่ยนแปลงอยางไร
แนวคำตอบ หลอดทดลองท่ี 1 เกดิ การเปล่ียนแปลง โดยเกดิ ของแข็งสีน้ำตาลแดงขนึ้ ที่ตะปเู หล็ก

5. ปnจจัยท่ีทำใหเกิดสนิมเหล็กมีอะไรบาง ทราบไดอยางไร
แนวคำตอบ น้ำและแก\สออกซิเจนในอากาศเปน6 ปจl จยั ที่ทำใหเ( กดิ สนมิ เหลก็ เนื่องจากตะปเู หลก็ ใน

หลอดทดลองที่ 1 เกดิ สนิมเหลก็ เพยี งหลอดเดียว โดยสมั ผัสกบั ทัง้ นำ้ และแก\สออกซิเจนในอากาศ

6. จากกิจกรรม สรุปไดวาอยางไร
แนวคำตอบ เหลก็ จะเกดิ สนิมไดเ( มื่อสมั ผสั กบั นำ้ และแก\สออกซิเจน

93

แผนการจดั การเรยี นรูที่ 7

เรอื่ ง ปฏกิ ริ ิยาเคมีมผี ลต.อสงิ่ มีชีวติ และส่ิงตา. ง ๆ รอบตวั รหสั วชิ า ว23102 เวลา 2 ช่ัวโมง

หนวยการเรยี นรทู ่ี 5 ช่ือหนวยการเรยี นรู ปฏกิ ริ ยิ าเคมีและวัสดใุ นชีวิตประจำวนั รวม 17 ชัว่ โมง

กลมุ สาระการเรยี นรูวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชน้ั มธั ยมศึกษาป*ที่ 3 ภาคเรียนที่ 2

สาระที่ 2 ชื่อสาระ วิทยาศาสตรก# ายภาพ มาตรฐาน ว 2.1

1. มาตรฐานการเรยี นรู/ตัวชี้วัด
ว 2.1 เขา( ใจสมบตั ขิ องสสาร องค#ประกอบของสสาร ความสัมพนั ธร# ะหว.างสมบัตขิ องสสารกับโครงสร(าง

และแรงยึดเหนี่ยวระหว.างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารการเกิดสารละลาย
และการเกิดปฏกิ ริ ยิ าเคมี

ตวั ชีว้ ัด
ว 2.1 ม.3/6 อธบิ ายปฏกิ ริ ยิ าการเกิดสนิมของเหล็กปฏิกริ ิยาของกรดกับโลหะ ปฏิกิรยิ าของกรดกับเบส

และปฏิกิริยาของเบสกับโลหะ โดยใช(หลักฐานเชิงประจักษ#และอธิบายปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด
การสังเคราะหด# ว( ยแสง โดยใช(สารสนเทศ รวมท้ังเขยี นสมการข(อความแสดงปฏกิ ริ ยิ าดงั กล.าว

ว 2.1 ม.3/7 ระบุประโยชน#และโทษของปฏิกิริยาเคมีที่มีต.อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล(อมและยกตัวอย.าง
วธิ ีการปอ„ งกนั และแกป( ญl หาทเ่ี กดิ จากปฏกิ ิรยิ าเคมีที่พบในชวี ติ ประจำวนั จากการสบื ค(นขอ( มลู

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด
1) ปฏิกิริยาการเผาไหมแ( ละการเกดิ สนิมของเหลก็ เป6นปฏกิ ิริยาระหวา. งสารตา. ง ๆ กบั ออกซเิ จน
2) การเกิดฝนกรด เป6นผลจากปฏิกิริยาระหว.างน้ำฝนกับออกไซด#ของไนโตรเจน หรือออกไซด#ของ

ซัลเฟอร# ทำให(นำ้ ฝนมีสมบัตเิ ป6นกรด
3) การสังเคราะห#ดว( ยแสงของพืช เปน6 ปฏิกิริยาระหวา. งแก\สคาร#บอนไดออกไซดก# ับน้ำ โดยมแี สงช.วยใน

การเกดิ ปฏิกริ ิยาได(ผลติ ภณั ฑ#เป6นน้ำตาลกลโู คสและแกส\ ออกซิเจน
4) ปฏิกิริยาเคมีที่พบในชีวิตประจำวันมีทั้งประโยชน#และโทษต.อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล(อม จึงต(อง

ระมัดระวังผลจากปฏิกิริยาเคมี ตลอดจนรู(จักวิธีป„องกันและแก(ปlญหาที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีที่พบใน
ชีวติ ประจำวัน

3. จดุ ประสงคก# ารเรียนรู นักเรยี นอธิบายเกีย่ วกบั การเกิดปฏกิ ิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด และ
1) ดานความรู (K) การสังเคราะห#ด(วยแสงพร(อมท้ังบอกประโยชนแ# ละโทษของปฏกิ ริ ิยา
2) ดานทักษะ (P) นกั เรียนใช(ทักษะการจดั กระทำและสอ่ื ความหมายขอ( มลู โดยนำข(อมลู ท่ไี ด(
จากการสบื คน( เก่ียวกบั ผลของปฏกิ ิรยิ าเคมตี .าง ๆ ที่พบในชีวิตประจำวัน
3) ดานเจตคติ (A) ทมี่ ตี .อสงิ่ มีชวี ิตและสง่ิ แวดลอ( มมานำเสนอในตารางบันทกึ ผล
4. คณุ ลกั ษณะผเู รียน นักเรียนมคี วามมุ.งมัน่ และรบั ผิดชอบในการทำงาน

94

4.1 คุณลักษณะทพี่ งึ ประสงค#

 รักชาติ ศาสน# กษตั รยิ #  อยู.อย.างพอเพียง  ซอ่ื สัตยส# ุจริต  ม.ุงม่ันในการทำงาน
 ใฝเB รยี นรู(  มีจิตสาธารณะ
 มวี นิ ัย  รักความเป6นไทย

5. ดานสมรรถนะสำคญั ของผูเรียน
 ความสามารถในการส่ือสาร: นกั เรยี นสามารถสอื่ สาร โดยการนำเสนอขอ( มลู ทไ่ี ด(จากการสืบค(น

เก่ยี วกับประโยชนแ# ละโทษของปฏิกริ ยิ าเคมีทีพ่ บในชีวติ ประจำวัน

 ความสามารถในการคดิ : นกั เรียนสามารถคดิ อย.างมวี จิ ารณญาณ โดยการวิเคราะหข# (อมลู และ
เลือกใช(เพือ่ นำมาใชใ( นการอภิปรายและนำเสนอประโยชนห# รอื โทษของปฏิกริ ิยาเคมีท่ีมตี .อสิ่งมชี วี ิตและ
สง่ิ แวดลอ( ม

 ความสามารถในการใช(เทคโนโลยี: นกั เรยี นสามารถใช(เทคโนโลยีสารสนเทศและการส่อื สาร
เพอ่ื สืบคน( ข(อมูลประโยชนแ# ละโทษของปฏิกิรยิ าเคมีทพี่ บในชวี ติ ประจำวันบนอินเทอรเ# นต็

6. สาระการเรยี นรู
ปฏกิ ิรยิ าเคมี มีผลต.อส่งิ มชี วี ิตและส่งิ ตา. ง ๆ ท่ีอยรู. อบตวั ในสิ่งแวดลอ( ม ยกตัวอยา. งเช.น
การเผาไหม (combustion) การเผาไหม(เป6นปฏิกิริยาเคมีระหว.างแก\สออกซิเจนกับสารประเภท

เช้อื เพลงิ ซึง่ โดยทวั่ ไปมีคาร#บอนและไนโตรเจนเป6นองค#ประกอบหลัก เรียกว.า สารประกอบไฮโดรคาร#บอน เช.น
แก\สหุงต(ม น้ำมันเชื้อเพลิง แก\สธรรมชาติ การเผาไหม(ต(องใช(ความร(อนในการเริ่มต(นปฏิกิริยา และเม่ือ
เกิดปฏิกิริยาแล(ว จะคายความร(อนออกมา เราสามารถนำความร(อนที่ได(จากปฏิริยาการเผาไหม(ไปใช(ประโยชน#
เชน. ใช(ขับเคล่ือนยานพาหนะ ผลติ กระแสไฟฟ„า และประกอบอาหาร

การเผาไหม(เชื้อเพลิงที่เปน6 สารประกอบไฮโดรคาร#บอนในขณะท่ีมแี ก\สออกซิเจนเพียงพอ จะเกิดการ
เผาไหม(อย.างสมบูรณ# ได(ผลิตภัณฑ#เป6นน้ำและแก\สคาร#บอนไดออกไซด# ซึ่งเป6นแก\สเรือนกระจก หากแก\สนี้มี
ปริมาณมากเกินไป จะส.งผลให(เกิดภาวะโลกร(อน ตัวอย.างการเผาไหม(อย.างสมบูณ#ของแก\สมีเทน เขียนสมการ
ข(อความแสดงปฏิกริ ิยาการเผาไหมไ( ด( ดงั น้ี

แกสk มีเทน + แกสk ออกซเิ จน → น้ำ + แกสk คาร#บอนไดออกไซด#

สารประกอบไฮโดรคาร#บอน + แก็สออกซิเจน → น้ำ + แก็สคาร#บอนไดออกไซด#

การเผาไหม(สารประกอบไฮโดรคาร#บอนในขณะที่มีแก\สออกซิเจนไม.เพียงพอจะเกิดการเผาไหม(
ไมส. มบูรณ# ทำใหเ( กดิ นำ้ เขมา. และแก\สคารบ# อนมอนอกไซด# เมอื่ รา. งกายไดร( บั เขม.าเข(าไปจะทำให(เกดิ การระคาย
เคืองต.อระบบหายใจ ส.วนแก็สคาร#บอนมอนอกไซด#สามารถจับกับเฮโมโกลบินได(ดีกว.าแก็สออกซิเจน ทำให(
ร.างกายได(รับแก\สออกซิเจนลดลง ในกรณีที่เชื้อเพลิงมีซัลเฟอร#หรือไนโตรเจนเป6นองค#ประกอบ เช.น ถ.านหิน
การเผาไหม(จะเกดิ ผลิตภัณฑอ# ่ืน ๆ เชน. ออกไซด#ของไนโตรเจน ออกไซดข# องซลั เฟอร#

การเกิดฝนกรด (acid rain formation) น้ำฝนท่ตี กลงมาจะทำปฏิกิรยิ ากบั แก\สคาร#บอนไดออกไซด#
ในชั้นบรรยกาศได(สารละลายท่ีมสี มบัติเปน6 กรดอ.อน ๆ ซึ่งไม.เป6นอันตรายต.อสิ่งมชี ีวิต แต.ในปlจจุบันมีการปล.อย
แก\สไนโตรเจนมอนอกไซด# (nitrogen monoxide หรือ NO) แก็สไนโตรเจนไดออกไซด# (nitrogen dioxide
หรือ NO2) ซึ่งเป6นแก\สที่เป6นออกไชด#ของไนโตรเจน และมีการปล.อยแก\สซัลเฟอร#ไดออกไซด# (sulfur dioxide
หรอื SO2) ซง่ึ เป6นแกส\ ทีเ่ ป6นออกไซด#ของซัลเฟอร#ส.ชู น้ั บรรยากาศในปริมาณมาก แก\สดงั กล.าวส.วนใหญ.ได(มาจาก
การเผาไหม(เชือ้ พลงิ ของยานพาหนะ โรงงานอุตสาหกรรม และกิจกรรมอ่ืน ๆ โดยแก\สไนโตรเจนมอนอกไซด#และ

95

แก\สซัลเฟอร#ไดออกไซดจ# ะทำปฏิกริ ิยากับแก\สออกซิเจนในอากาศได(แก็สไนโตรเจนไดออกไซดแ# ละแก\สซัลเฟอร#
ไดออกไซด# (sulfur trioxide หรือ SO2) ซึ่งจะทำปฏิกิริยากับน้ำฝนได(สารละลายกรดไนตริกและสารละลาย
กรดชัลฟzวริกตามลำดับ สารละลายกรดเหล.านี้ทำให(น้ำฝนมีค.าพีเอชต่ำกว.า 5.6 เรียกว.า ฝนกรด (acid ran)
ซึ่งมีความเป6นกรดมากกว.าน้ำฝนทั่วไป ปฏิกิริยาเคมีที่ทำให(เกิดสารที่มีสมบัติเป6นกรด เขียนแทนได(ด(วยสมการ
ขอ( ความ ดงั น้ี

แกkสไนโตรเจนไดออกไซด# + น้ำ → กรดไนตริก + แก็สไนโตรเจนมอนอกไซด#
แกสk ซลั เฟอร#ไตรออกไซด# + นำ้ → กรดซัลฟjวริก

ฝนกรดส.งผลกระทบตอ. สง่ิ มชี วี ิตและสิ่งต.างๆ รอบตัว เชน. ทำให(เกิดอาการระคายเคืองต.อเยื่อบุต.างๆ
ดันตามผิวหนงั แสบตา ดงั นัน้ ถ(าต(องการใชน( ้ำฝน เพอื่ การอปุ โภคและบรโิ ภค ควรรอใหฝ( นตกไปแล(วหลายๆ คร้ัง
เพื่อให(ฝนมีความเป6นกรดลดลงจนไม.เป6นอันตราย ฝนกรดไม.เพียงส.งผลต.อมนุษย#เท.านั้น แต.ยังเป6นอันตรายต.อ
พืชอีกด(วย ถ(าฝนตกอยู.บ.อยครัง้ เป6นระยะเวลานาน ๆ มีผลทำให(พืชแห(งและตายในที่สุด นอกจากนี้ฝนกรด ยัง
ทำให(ความเปน6 กรดของแหลง. น้ำเพ่มิ ข้นึ ส.งผลตอ. การดำรงชวี ิตของส่ิงมีชีวิตในแหล.งนำ้ อกี ด(วย

จากเรื่องปฏิกิริยของกรดกับโลหะ เราทราบมาแล(วว.ากรดทำให(โลหะผุกร.อน ส.งผลเสียหายต.อ
สิ่งก.อสร(างและสิ่งของที่ทำจากโลหะ นอกจากฝนกรดจะทำปฏิกิริยกับโลหะแล(ว ฝนกรดยังทำปฏิกิริยากับ
แคลเซียมคารบ# อเนต ซึ่งพบในหินปนู หินอ.อน และปูนชีเมนต#อีกด(วย ดังนั้นอาคารและสิ่งก.อสร(างที่ทำจากวัสดุ
เหล.านี้ จะสกึ กรอ. นและผุพังได(งา. ย เมื่อสมั ผัสกบั ฝนกรด

แนวทางการปอ„ งกันความเสียหายของฝนกรดที่มตี .อสิมีชีวิตและสิง่ ตา. ง ๆ รอบตัวด(วยการลดปริมาณ
แก\สออกไซด#ของซัลเฟอร#และออกไซด#ของไนโตรเจนที่จะเข(าสู.บรรยากาศสามารถทำได(หลายวิธี เช.น ลดการ
เผาไหมข( องเชือ้ เพลิง โดยการใชร( ะบบขนส.งสาธารณะแทนการใช(รถยนตส# .วนบุคคล ติดตงั้ ระบบกำจัดแก\สที่เป6น
สาเหตุของการเกิดฝนกรดในโรงงานอุตสาหกรรมก.อนปล.อยออกสู.ชั้นบรรยกาศ การเลือกใช(พลังงานทดแทน
แทนการใช(พลังงานจากเชื้อเพลิง การเผาไหม(เชื้อเพลิง นอกจากจะทำให(เกิดแก\สซึ่งเป6นสาเหตุของการเกิด
ฝนกรดแลว( ยงั ทำให(เกดิ แกส็ คาร#บอนไดออกไซด# ซงึ่ เปน6 แก\สเรือนกระจกอีกดว( ย

การสังเคราะห#ดวยแสง (photosynthesis) การสังเคราะห#ด(วยแสงเป6นกระบวนการสร(างอาหาร
ของพืช ซึ่งเป6นปฏิกิริยาเคมีระหว.างแก\สคาร#บอนไดออกไซด#กับน้ำ โดยอาศัยพลังงานจากแสงที่ดูดชับได(ด(วย
คลอโรฟzลล# ไดผ( ลติ ภัณฑเ# ป6นนำ้ ตาลและแก็สออกซเิ จน เขียนสมการข(อความแสดงการเกิดปฏกิ ริ ยิ าได( ดงั น้ี

พลังงานแสง
นำ้ + แกkสคารบ# อนไดออกไซด# → นำ้ ตาล + แก็สออกซเิ จน

คลอโรฟjลล#

การสงั เคราะห#ดว( ยแสงของพืช นอกจากจะได(ผลติ ภัณฑ#เป6นนำ้ ตาลและแกส\ ออกซเิ จนซึ่งจำเป6นตอ.
การเจรญิ เตบิ โตและการดำรงชีวิตของพชื และส่ิงมีชีวิตอน่ื การสงั เคราะหด# ว( ยแสงยงั ช.วยลดปรมิ าณแก\ส
คาร#บอนไดออกไซด# ซ่ึงเป6นสาเหตุหน่งึ ของภาวะโลกร(อนอีกดว( ย

เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมีจะมีสารใหม.เกิดขึ้น เนื่องจากมีการจัดเรียงตัวใหม.ของอะตอมสารตั้งตันที่ทำ
ปฏิกิริยากัน ปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นได(ทุกท่ี แม(กระทั่งในร.างกายมนุษย# เช.น ในระบบย.อยอาหารมีปฏิกิริยาเคมี
ระหว.างเอนไชม#กับอาหาร การเผาลาญสารอาหารที่ได(จากการย.อยอาหารแล(วทำให(เกิดพลังงานก็เป6นปฏิกิริยา
เคมีเช.นกัน ปฏิกิริยาเคมีหลายชนิด สามารถนำมาใช(ประโยชน#ในชีวิตประจำวัน แต.บางปฏิกิริยาเคมกี ็ก.อให(เกดิ

96

ผลกระทบตอ. ส่งิ มชี ีวติ และสง่ิ ตา. ง ๆ รอบตวั ดงั น้นั จงึ ตอ( งระมัดระวงั ผลจากปฏิกิรยิ าเคมี ตลอดจนรจ(ู กั วธิ คี วบคุม
ป„องกัน และแก(ปlญหาที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีที่พบในชีวิตประจำวันซึ่งมีหลายแนวทาง เช.น ลดการใช(เชื้อเพลิง
ซากดึกดำบรรพ# นำพลังงานทดแทนมาใช(ให(มากขึ้น เพื่อลดการเกิดแก\สคาร#บอนไดออกไซด#และแก\สเรือน
กระจกอื่น ๆ การแก(ปlญหาที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีในชีวิตประจำวัน นอกจากจะใช(ความรู(ด(านวิทยาศาสตร#แล(ว
อาจต(องอาศัยความรู(ทางคณิตศาสตร# เทคโนโลยี และกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรม เพื่อแก(ปlญหาอย.าง
เป6นระบบและเหมาะสมกบั สถานการณ#

7. กิจกรรมการเรยี นรู
ใช(รูปแบบการจดั การเรียนการสอนแบบสบื เสาะหาความรู( (Inquiry Cycles: 5Es) (2 ชวั่ โมง; 120นาที)
ข้ันที่ 1 กระตนุ ความสนใจ (Engagement) (20 นาที)
1) ครูกระตุ(นความสนใจของนักเรียน เกี่ยวกับเรื่อง ปฏิกิริยาเคมีมีผลต.อสิ่งมีชีวิตและส่ิงต.างๆ

รอบตวั โดยใชส( ื่อวีดิทัศน#ดังน้ี
- ส่ือวีดิทศั นเ# ร่ือง การเผาไหม( (สืบคน( ได(จาก ipst.me/10607) ซง่ึ อธิบายเกย่ี วขอ( งกับปฏิกิริยา

เคมีระหว.างแก\สออกซเิ จนกับสารประเภทเชอ้ื เพลงิ
- สื่อวีดิทัศน#เรื่อง การเกิดฝนกรด (สืบค(นได(จาก ipst.me/10649) ซึ่งอธิบายเกี่ยวข(องกบั การ

เกิดฝนกรดในธรรมชาตแิ ละผลกระทบของฝนกรดตอ. ส่งิ มีชีวิตและส่งิ แวดล(อม
- สื่อวดี ทิ ศั น#เรื่อง การสงั เคราะห#ดว( ยแสง (สืบคน( ได(จาก ipst.me/10650) ซ่งึ อธิบายเกี่ยวข(อง

กบั การสรา( งอาหารของพชื โดยการสังเคราะหด# (วยแสง
2) ครูเชื่อมโยงเข(าสู.กิจกรรมท่ี 5.7 ปฏิกิริยาเคมีมีผลต.อสิ่งมีชีวิตและสิ่งต.าง ๆ รอบตัวอย.างไร

โดยใช(คำถามว.า นอกจากปฏิกิริยาเคมีที่เราเรียนรู(มาแล(ว ยังมีปฏิกิริยาเคมีอื่นๆ อีกหรือไม. และปฏิกิริยาเคมีมี
ผลตอ. สิง่ มชี วี ติ และส่งิ ต.างๆรอบตวั อย.างไร (นักเรยี นตอบตามความเขาใจ)

ข้ันที่ 2 ขน้ั สำรวจและคนหา (Exploration) (40 นาที)
3) นักเรียนอ.านชื่อกิจกรรม จุดประสงค# และวิธีดำเนินกิจกรรม ตามหนังสือเรียนรายวิชา

พื้นฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปjที่ 3 เล.ม 2 ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ หน(า 26 และครูตรวจสอบความ
เข(าใจการอา. น โดยใชค( ำถามดงั ต.อไปนี้

- กิจกรรมนี้เกี่ยวกับเรื่องอะไร (การเกิดปฏิกิริยาเคมีต1าง ๆ และผลของปฏิกิริยาเคมีที่มีต1อ
สิง่ มชี ีวติ และสิง่ ตา1 ง ๆ รอบตัว)

- กิจกรรมน้ีมจี ดุ ประสงค#อะไร (สบื คนและอธิบายการเกิดปฏิกิรยิ าการเผาไหม การเกิดฝนกรด
และการสังเคราะห-ดวยแสง บอกประโยชน-และโทษของปฏิกิริยาเหล1านี้ จากนั้นอภิปรายและเสนอแนวทางการ
ปอ? งกันและแกไขปGญหาท่ีเกิดจากปฏิกริ ิยาเคมีทม่ี ีผลต1อสงิ่ มีชวี ติ และส่ิงต1าง ๆ รอบตัว)

- วิธีดำเนินกิจกรรมมีขั้นตอนโดยสรุปอย.างไร (สืบคนขอมูลการเกิดปฏิกิริยาการเผาไหม
การเกิดฝนกรด และการสังเคราะห-ดวยแสง ประโยชน-และโทษของปฏิกิริยาเหล1านั้น จากนั้นเสนอแนวทางการ
ป?องกนั และแกไขปGญหาที่เกิดจากปฏิกิรยิ าเคมีที่มผี ลต1อสง่ิ มชี ีวติ และส่ิงต1าง ๆ รอบตัว)

- ข(อควรระวงั ในการทำกิจกรรมมีอะไรบา( ง (การเลือกใชขอมลู จากแหลง1 ขอมูลท่เี ชือ่ ถือได)
- นักเรียนต(องสังเกตหรอื รวบรวมข(อมูลอะไรบ(าง (รวบรวมขอมูลการเกดิ ปฏิกิริยาการเผาไหม
การเกิดฝนกรดและการสังเคราะห-ดวยแสง ประโยชน-และโทษของปฏิกิริยาเหล1านั้น และแนวทางการป?องกัน
และแกไขปญG หาที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีที่มผี ลต1อสงิ่ มีชีวิตและสิ่งตา1 ง ๆ รอบตวั )

97

4) ขณะที่นักเรียนแต.ละกลุ.มทำกิจกรรม ครูเดินสังเกตการทำกิจกรรมของนักเรียนแต.ละกล.ุม
และให(คำแนะนำ ถ(านักเรียนมีข(อสงสัยในประเด็นต.าง ๆ ที่อาจเป6นปlญหา เช.น การเปรียบเทียบและเลือกใช(
ข(อมูลจากแหล.งข(อมูลที่เชื่อถือได( การอ(างอิงแหล.งที่มาของข(อมูล ซึ่งครูควรรวบรวมปlญหา และข(อสงสัยที่พบ
จากการทำกจิ กรรมของนกั เรียนเพื่อใชเ( ป6นข(อมูลประกอบการอภิปรายหลงั จากการทำกิจกรรม

ขนั้ ท่ี 3 ข้นั อธบิ ายและลงขอสรุป (Explanation) (20 นาที)
5) นกั เรียนบันทึกการทำกจิ กรรมลงในแบบบันทึกการค(นคว(ากิจกรรมท่ี 5.7 ปฏิกิริยาเคมีมีผล

ต.อส่งิ มีชีวติ และส่ิงต.าง ๆ รอบตวั อย.างไร โดยสรุปผลของกิจกรรมและตอบคำถามท(ายกจิ กรรม
เพื่อใหไดขอสรุปจากกิจกรรมวา

- การเผาไหม(เป6นปฏิกิริยาระหว.างเชื้อเพลิงกับแก\สออกซิเจน การเผาไหม(อย.างสมบูรณ#ของ
เชื้อเพลิงประเภทไฮโดรคาร#บอนจะได(ผลิตภัณฑ#เป6นแก\สคาร#บอนไดออกไซด#และน้ำ ปฏิกิริยาการเผาไหม(
ไม.สมบูรณ#จะได(ผลิตภัณฑ#เป6นแก\สคาร#บอนมอนอกไซด# เขม.า และน้ำ การเผาไหม(จะได(ความร(อนซึ่งสามารถ
นำไปใช(ประโยชน# เช.น การประกอบอาหาร การผลิตกระแสไฟฟ„า แต.จะได(แก\สคาร#บอนไดออกไซด# และแก\ส
คาร#บอนมอนอกไซด# ซึ่งเป6นอันตรายต.อสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล(อม การเผาไหม(เชื้อเพลิงประเภทอื่น ๆ จะเกิด
ผลิตภัณฑ#แตกต.างกนั ตามองค#ประกอบของเชื้อเพลิงนั้น ๆ เช.น การเผาไหม(เชื้อเพลงิ ทีม่ ีไนโตรเจนหรือซัลเฟอร#
เป6นองคป# ระกอบ จะไดผ( ลติ ภัณฑ#เป6นออกไซดข# องไนโตรเจน ออกไซด#ของซลั เฟอร#

- การเกิดฝนกรดเป6นปฏิกิริยาระหว.างออกไซด#ของไนโตรเจนหรือออกไซด#ของซัลเฟอร#กับน้ำ
ได(ผลิตภัณฑ#ที่มีสมบัติเป6นกรด ซึ่งเป6นอันตรายต.อสิ่งมีชีวิต และทำให(โลหะผุกร.อน สร(างความเสียหาย
ต.อส่งิ กอ. สร(างตา. ง ๆ

- การสังเคราะห#ด(วยแสงเป6นปฏิกิริยาระหว.างแก\สคาร#บอนไดออกไซด#และน้ำ โดยอาศัย
พลังงานจากแสงและคลอโรฟzลล#ของพืช ได(ผลิตภัณฑ#เป6นน้ำตาลซึ่งจำเป6นต.อการเจริญเติบโตของพืช และ
แก\สออกซเิ จนซ่ึงจำเป6นต.อการหายใจของสิง่ มีชวี ิต

ขัน้ ท่ี 4 ขัน้ ขยายความรู (Elaboration) (30 นาที)
6) นักเรยี นเรยี นรู(เพิ่มเติมเกีย่ วกับ ปฏิกริ ิยาเคมีกับส่ิงแวดล(อม โดยอา. นเน้ือหาในหนังสือเรียน

หนา( 27-30 และตอบคำถามระหวา. งเรียน จากน้ันรว. มกันอภิปรายเก่ยี วกับปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด
และการสังเคราะหด# ว( ยแสง โดยใชป( ระเด็นคำถามดงั น้ี

- นักเรียนมวี ิธีสงั เกตไดอ( ย.างไรว.าสารประกอบไฮโดรคารบ# อนเกิดการเผาไหมอ( ย.างสมบูรณ#
(แนวคำตอบ สงั เกตจากเขม1า ถาพบวา1 การเผาไหมไมม1 ีเขมา1 เกิดขึน้ แสดงวา1 เป4นการเผาไหมอยา1 งสมบรู ณ-)

- นักเรียนคิดว.าปฏิกิริยาการเผาไหม( การเกิดฝนกรด และการสังเคราะห#ด(วยแสงเกี่ยวข(องกัน
อย.างไร (แนวคำตอบ ปฏิกิริยาการเผาไหมของเชื้อเพลิงบางชนิด นอกจากจะทำใหเกิดออกไซด-ของไนโตรเจน
หรอื ออกไซดข- องซัลเฟอรซ- ึ่งเปน4 สาเหตุหลกั ท่ีก1อใหเกิดฝนกรดแลว ยังทำใหเกดิ แกส5 คารบ- อนไดออกไซดซ- ึ่งส1งผล
ใหเกดิ ภาวะโลกรอนอีกดวย อยา1 งไรกต็ าม เราสามารถลดปริมาณแก5สคารบ- อนไดออกไซด-ได โดยอาศัยปฏิกิริยา
การสังเคราะหด- วยแสงของพืช

7) ครูเพิ่มเติมและนักเรียนร.วมกันสรปุ ส่ิงที่ได(เรียนรู(ในบทท่ี 1 ปฏิกิริยาเคมี โดยครูนำเสนอผงั
มโนทัศน#สง่ิ ทไี่ ดเ( รียนร(จู ากบทเรยี นปฏิกริ ยิ าเคมี (แนบท(ายแผนการจดั การเรยี นร(ู) และอภปิ รายร.วมกัน

ขั้นท่ี 5 ขน้ั ประเมนิ (Evaluation) (10 นาที)

98

8) ครูตรวจสอบการส.งแบบบันทึกการค(นคว(าของนักเรียนและให(คะแนนประเมินตามเกณฑ#
การประเมนิ (Rubrics Score)
8. สื่อการเรียนรู/แหลงเรยี นรู

8.1 อุปกรณ#ทำกจิ กรรม: อปุ กรณ#ทใี่ ชใ( นการสืบคน( เชน. โทรศพั ท#เคลื่อนท่ี คอมพวิ เตอร#
8.2 คลปิ วดี ิทศั น#: - เร่อื ง การเผาไหม(

- เรอ่ื ง การเกดิ ฝนกรด
- เรอื่ ง การสังเคราะหด# (วยแสง
8.3 แผนผังมโนทัศน#: สง่ิ ท่ไี ดเ( รยี นรูจ( ากบทเรียนปฏิกิริยาเคมี

8.4 ใบกจิ กรรม: ใบกจิ กรรมที่ 5.7 ปฏกิ ิรยิ าเคมีมีผลตอ1 ส่งิ มีชวี ติ และสง่ิ ต1าง ๆ รอบตัวอย1างไร

8.5 แบบบนั ทกึ กจิ กรรม: แบบบนั ทึกการคน( ควา( กจิ กรรมที่ 5.7 ปฏิกริ ิยาเคมีมผี ลตอ1 ส่ิงมีชีวติ และ

สิง่ ต1าง ๆ รอบตัวอยา1 งไร

8.6 แหลง. เรยี นรู(: - หนังสือเรียนรายวิชาพืน้ ฐานวิทยาศาสตร#และเทคโนโลยี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปjที่ 3
เล.ม 2 ตามหลักสตู รแกนกลางการศึกษาขนั้ พ้ืนฐาน พุทธศักราช 2551
(ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) สสวท. กระทรวงศึกษาธิการ
- กรมควบคมุ มลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดล(อม.
สารกรดในบรรยากาศ : มลพิษไร(พรมแดน. สบื คน( เม่ือ 30 กรกฎาคม 2562, จาก
http://www.pcd.go.th/info_serv/air_aciddeposition.html
- โครงการสารานกุ รมไทยสำหรบั เยาวชน โดยพระราชประสงค#พระบาทสมเด็จ
พระเจา( อยหู. ัว. การเผาไหม(เชื้อเพลิงทำให(เกิดมลพิษ. สืบค(นเมื่อ 30 กรกฎาคม
2562, จาก http://saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book=15&
chap=9&page=t15-9-infodetail02.html

9. การวัดและการประเมิน

ตวั ช้ีวัด/ผลการเรียนรู วธิ กี ารวดั เครอื่ งมอื วัด เกณฑท# ใ่ี ชในการประเมิน

1. อธิบายเกีย่ วกบั การ - ตรวจการตอบ - คำถามท(ายกิจกรรมที่ 5.7 - ไดไ( มน. (อยกว.า 2 คะแนน
เกิดปฏิกิรยิ าการเผาไหม( คำถามท(ายกจิ กรรม
การเกดิ ฝนกรด และการ ที่ 5.7 ปฏิกริ ิยาเคมมี ีผลต1อ ระดับคุณภาพดี ถือวา. ผ.าน
สังเคราะห#ด(วยแสงพร(อมท้ัง
บอกประโยชนแ# ละโทษของ สิ่งมีชีวิตและสง่ิ ต1าง ๆ การประเมินด(านความร(ู
ปฏิกริ ยิ า (ด(านความรู(: K)
รอบตวั อยา1 งไร

จำนวน 4 ข(อ

ตวั ช้วี ดั /ผลการเรียนรู วธิ กี ารวัด เครื่องมอื วดั เกณฑท# ีใ่ ชในการประเมิน

2. การใช(ทกั ษะการจดั กระทำ - ตรวจการทำแบบ - แบบบนั ทกึ การค(นควา( - ไดไ( มน. (อยกวา. 2 คะแนน

และสื่อความหมายข(อมลู โดย บนั ทึกการคน( คว(า กจิ กรรมท่ี 5.7 ปฏิกิริยา ระดับคุณภาพดี ถือว.า

นำข(อมูลท่ีได( จากการสบื ค(น กิจกรรมท่ี 5.7 เคมีมีผลต1อสงิ่ มชี วี ติ และ ผา. นการประเมิน
ส่งิ ต1าง ๆ รอบตวั อยา1 งไร ด(านกระบวนการ
เก่ียวกบั ผลของปฏิกริ ยิ าเคมี

ตา. ง ๆ ทีพ่ บในชีวติ ประจำวนั

99

ท่ีมีตอ. สง่ิ มีชีวิตและสงิ่ แวดล(อม

มานำเสนอในตารางบันทึกผล

(ด(านกระบวนการ: P)

3. ความม.งุ ม่นั ในการทำงาน - สังเกตพฤติกรรม - เกณฑ#การประเมินความ - ไดไ( ม.น(อยกว.า2 คะแนน
มุง. ม่ันและความ ระดบั คุณภาพดี ถือวา.
และความรับผิดชอบ ของนักเรยี นระหว.าง รบั ผิดชอบในการทำ ผ.านการประเมิน
กิจกรรมการเรียนรู( ดา( นเจตคติ
(ดา( นเจตคติ: A) และหลงั การจัด

กิจกรรมการเรยี นรู(

9.1 เกณฑ#การประเมนิ ผลนักเรยี น เกณฑก# ารประเมิน (Rubrics Score)

ประเดน็ การประเมิน คาน้ำหนกั แนวทางการใหคะแนน
คะแนน
การให(คะแนนตอบ ตอบคำถามท(ายกจิ กรรมท่ี 5.7 ถกู ต(อง จำนวน 3-4 ข(อ
คำถามทา( ย 3 ตอบคำถามทา( ยกิจกรรมที่ 5.7 ถูกต(อง จำนวน 2 ข(อ
กจิ กรรมท่ี 5.7 2 ตอบคำถามทา( ยกิจกรรมที่ 5.7 ถูกต(อง จำนวน 1 ข(อ หรือ ไม.ถูกตอ( ง
1 นำขอ( มูลท่ไี ด(จากการสืบคน( เก่ียวกบั ผลของปฏกิ ิรยิ าเคมตี า. ง ๆ ทพ่ี บใน
การใหค( ะแนนการบนั ทึก ชีวติ ประจำวันท่ีมตี .อสิง่ มชี วี ติ และส่ิงแวดลอ( ม แลว( นำมาเสนอในตาราง
แบบบนั ทึกการคน( คว(า 3 บนั ทึกผลไดช( ดั เจน ถูกตอ( ง ครบทกุ ประเด็นในการบนั ทึกผล
นำขอ( มูลทไี่ ด(จากการสบื ค(นเก่ียวกบั ผลของปฏิกิริยาเคมตี .าง ๆ ทพ่ี บใน
กจิ กรรมที่ 5.7 2 ชวี ติ ประจำวันท่มี ตี .อสง่ิ มีชวี ิตและส่ิงแวดล(อม แล(วนำมาเสนอในตาราง
บันทึกผลได( ถูกต(อง แตย. งั ไม.ครบทกุ ประเด็นในการบันทึกผล
1 นำขอ( มลู ท่ีได(จากการสืบค(นเก่ียวกบั ผลของปฏิกิริยาเคมตี .าง ๆ ที่พบใน
ชีวิตประจำวนั ที่มีต.อส่งิ มชี ีวิตและส่ิงแวดลอ( ม แลว( นำมาเสนอในตาราง
บันทกึ ผลได(ไม.ถูกต(อง มขี (อผิดพลาด ในประเด็นการบนั ทกึ ผล

ประเดน็ การประเมิน คาน้ำหนัก แนวทางการใหคะแนน
คะแนน
การใหค( ะแนนพฤติกรรม 1) นักเรยี นมีความสนใจและม.ุงมนั่ ในการทำกจิ กรรม ใหค( วามรว. มมอื
ความมุ.งม่นั และความ 3 และปฏบิ ตั ติ ามขน้ั ตอนการเรียนร(ูเป6นอย.างดี
รบั ผิดชอบในการทำ 2) นักเรียนมีความรบั ผดิ ชอบทำงานท่ีไดร( ับมอบหมายได(ตรงเวลาท่ี
กิจกรรมการเรยี นรู( 2 กำหนดเปน6 อย.างดี
1) นกั เรียนสนใจและม.ุงม่ันในการทำกิจกรรมเปน6 บางครั้ง และมกี ารคยุ
กนั เล.นขณะการเรยี นร(ู แต.ไม.กระทบผู(อ่ืน
2) นักเรียนมีความรบั ผดิ ชอบทำงานที่ได(รับมอบหมายตรงตามเวลาท่ี
กำหนด แต.เกิดปญl หาระหว.างการทำงาน