No. 16, 2014

Թ. 16 ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

Հ­ Ի­ՊՈ­ԹԱԼ­ Ա­ՄՈՒ­ՍԻ ՎԵՐՏ­ ԵՍ­ ՈՂ­ Ա­ԿԱՆ ԿՈՐ­ ԻԶ­ Ի ՔԱՅՔ­ ԱՅՄ­ ԱՆ
ԱԶԴԵ­ՑՈՒԹՅՈՒՆ­ Ը ՍԹՐ­ Ե­ՍԻ ԵՆ­ԹԱՐԿՎ­ ԱԾ ԱՌՆ­ ԵՏՆ­ ԵՐ­ Ի
ՍԻՐՏ­-Ա­ՆՈԹ­ ԱՅԻՆ ՀԱ­ՄԱԿ­ ԱՐԳ­ Ի ԳՈՐԾ­ ՈՒՆ­ ԵՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ
ՏԱՈՒՐ­ ԻՆ ՆԵՐ­ ԱՐԿ­ ԵԼ­ ՈՒ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ ԷՋ 3

ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ՀԱՆ­ՐԱՊ­ ԵՏ­ ՈՒ­ԹՅԱՆ ԽՄԵԼ­ ՈՒ ՋՐԱՄ­ Ա­ՏԱ­ԿԱՐ­ ԱՐՄ­ ԱՆ
ԱՂ­ԲՅՈՒՐՆ­ Ե­ՐՈՒՄ ԿԱԼ­ՑԻՈՒՄ­ Ի ԵՎ ՄԱԳՆ­ ԵԶ­ ԻՈՒՄ­ Ի
ՊԱ­ՐՈՒՆ­ Ա­ԿՈՒԹ­ ՅԱՆ ՀԻ­ԳԻԵՆԻԿ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ ԱԿ­ Ա­ՆԸ ԷՋ 142

Ո­ՐՈՇ ՀԱԿ­ Ա­ԿՈ­ՌՈԶ­ ԻՈՆ ԾԱԾԿ­ ՈՒՅԹՆ­ Ե­ՐԻ
ՀԻԳ­ ԻԵՆԻԿ-ԹՈՒՆ­ Ա­ԲԱՆ­ ԱԿ­ ԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ ՈՒ­ՄԸ ԷՋ 153



ISSN 1829-1775

ԵՐԵՎԱՆԻ Մ. ՀԵՐԱՑՈՒ ԱՆՎԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ
YEREVAN STATE MEDICAL UNIVERSITY AFTER M. HERATSI

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԻՏԱՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՀԱՆԴԵՍ

MEDICINE

SCIENCE AND EDUCATION

SCIENTIFIC AND INFORMATIONAL JOURNAL

ՓԵՏՐՎԱՐ ‑ թ. 16
FEBRUARY - No. 16

ԵՐԵՎԱՆ - 2014
YEREVAN - 2014

2

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ ԿԱԶՄ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Գլխավոր խմբագիր, Նարիմանյան Մ.Զ. ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
խորհրդի նախագահ`

Գլխավոր խմբագրի ­ՀԻ­ՊՈ­ԹԱ­ԼԱՄ­ ՈՒ­ՍԻ ՎԵՐ­ՏԵ­ՍՈ­ՂԱ­ԿԱՆ ԿՈՐ­ ԻԶ­ Ի ՔԱՅՔ­ ԱՅՄ­ ԱՆ ԱԶԴԵ­ՑՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ ՍԹՐ­ Ե­ՍԻ ԵՆ­ 3
տեղակալ, խորհրդի ԹԱՐԿ­ՎԱԾ ԱՌՆ­ ԵՏ­ՆԵ­ՐԻ ՍԻՐՏ-­Ա­ՆՈԹ­ ԱՅԻՆ ՀԱ­ՄԱ­ԿԱՐԳ­ Ի ԳՈՐ­ԾՈՒ­ՆԵՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ ՏԱՈՒՐ­ ԻՆ
նախագահի տեղակալ` Ավետիսյան Լ.Ռ. ՆԵՐ­ ԱՐ­ԿԵԼ­ ՈՒ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ

Պատասխանատու ВЛИЯНИЕ ТАУРИНА НА ПОКАЗАТЕЛИ ВАРИАБЕЛЬНОСТИ РИТМА СЕРДЦА И МОРФОФУНКЦИ- 7
քարտուղար` ОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПАРАВЕНТРИКУЛЯРНЫХ ЯДЕР КРЫС ПРИ ИММОБИЛИЗАЦИОННОМ
Բայկով Ա.Վ. СТРЕССЕ

Խորհրդի անդամներ` Աշոտյան Ա.Գ. Հ­ Ա­ՄԱ­ԿԱՐԳ­ ԱՅԻՆ ԲՈՐԲ­ Ո­ՔԱՅԻՆ ՌԵԱԿ­ՑԻԱՅԻ ՀԱՄ­ ԱԽՏ­ Ա­ՆԻՇ­ ՈՎ ԱՌՆ­ ԵՏՆ­ ԵՐ­ Ի ԹՈ­ՔԵ­ՐԻ ՁԵՎԱ­ 11
Ավագյան Տ.Գ. ԲԱՆ­ Ա­ԿԱՆ ՓՈ­ՓՈԽ­ ՈՒ­ԹՅՈՒՆՆ­ ԵՐ­ Ը ՆԵ­ՐՈ­ՐՈՎ­ ԱՅ­ՆԱՅԻՆ ՀԻՊ­ ԵՐՏ­ ԵՆԶ­ ԻԱՅԻ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ
Ավետիսյան Ս.Ա.
Բաբլոյան Ա.Ս. Ա­ՂԻ­ՔԻ ՊԱՏ­ Ի ՁԵՎԱ­ԲԱ­ՆԱԿ­ ԱՆ ՓՈՓ­ Ո­ԽՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ ԴՈ­ԼԻԽ­ ՈՍ­ ԻԳՄ­ ԱՅՈՎ ՊԱՅՄ­ ԱՆ­ Ա­ՎՈՐ­ՎԱԾ 16
Բիշարյան Մ.Ս. ՔՐՈՆ­ Ի­ԿԱԿ­ ԱՆ ՓՈՐԿ­ Ա­ՊՈՒԹ­ ՅԱՆ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ
Հակոբյան Վ.Պ.
Սիսակյան Հ.Ս. ՍԻԳՄ­ ԱՅ­ ԱՁԵՎ ՀԱՍՏ ԱՂԻ­ՔԻ ՄՈՐ­ՖՈ­ԼՈԳ­ ԻԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆ­ ԱՀ­ ԱՏ­ԿՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ ՊՐԱԿՏ­ ԻԿ 20
Մկրտչյան Լ.Մ. ԱՌՈՂՋ ՄԱ­ՀԱ­ՑԱԾ ՄԱՐԴԿ­ ԱՆՑ ՄՈՏ
Նավասարդյան Գ.Ա.
Շաքարյան Ա.Ա. ՈՐ­ ՈՇ ՔՐՈՆ­ Ի­ԿԱ­ԿԱՆ ՀԻՎ­ ԱՆԴ­ ՈՒԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ԲՈՒԺ­ՄԱՆ ՄԵՋ ՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ «ՉՈՐ­ ԱԹ­ ԱՆ» ԹԹՎ­ Ա­ 24
Սահակյան Լ.Ա. ԿԱԹ­ՆԱՅԻՆ ՍՆՆԴ­ ԱՆՅՈՒԹ­ Ը ԿԻ­ՐԱ­ՌԵԼ­ ՈՒ ՀՆԱՐ­ Ա­ՎՈՐ­ ՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍ­ ՈՒՄ­ՆԱՍ­ ԻՐ­ ՈՒԹՅՈՒՆ­ Ը
Տատինցյան Վ.Գ.
ՄԵԿ­ ՈՒ­ՍԱՑ­ՎԱԾ ԳԱՆԳ­ ՈՒՂ­ Ե­ՂԱՅԻՆ ՎՆԱՍՎ­ ԱԾՔ­ ՈՎ (ԳՈՒՎ), ԳԼԽ­ ՈՒ­ՂԵ­ՂԻ ՑՆՑ­ ՈՒ­ՄՈՎ ՀԻՎ­ ԱՆԴ­ 30
ՆԵՐ­ Ի ՍՏԱ­ՑԻՈՆԱՐ ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ԿԱԶՄ­ Ա­ԿԵՐՊ­ՄԱՆ ԲԱՐ­ Ե­ԼԱՎ­ՄԱՆ ՈՒՂ­ Ի­ՆԵ­ՐԸ ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ՀԱՆ­
ՐԱՊ­ Ե­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆՈՒՄ

ՄԵ­ԿՈՒՍ­ ԱՑ­ՎԱԾ ԳՈՒՎ-­ԻՑ ՀԵ­ՏՈ ԶԱՐԳ­ Ա­ՑՈՂ ՔՐՈ­ՆԻԿ­ Ա­ԿԱՆ ՍՈՒԲԴ­ ՈՒ­ՐԱԼ ՀԵ­ՄԱՏ­ Ո­ՄԱՅԻ ԲՈՒԺ­ 37
ՄԱՆՆ ԱՌՆՉՎ­ ՈՂ ՄՈ­ՏԵՑ­ ՈՒՄՆ­ Ե­ՐԸ ՀՀ ՏԱՐԲ­ ԵՐ ՀԻ­ՎԱՆԴ­ Ա­ՆՈՑՆ­ Ե­ՐՈՒՄ, ԴՐԱ ԲԱՐ­ ԵԼ­ ԱՎՄ­ ԱՆ ՈՒ­
Սրբագրիչներ` Հակոբյան Ա.Է. ՂԻՆ­ Ե­ՐԸ
Հովսեփյան Գ.Կ.
Ն­ Ա­ԽԱՀ­ ԻՎ­ ԱՆԴ­ Ա­ՆՈՑ­ ԱՅԻՆ ՀՐԱՏ­ ԱՊ ԲՈՒ­ԺՕԳ­ՆՈՒԹՅԱՆ ՈՐԱԿ­ Ի Կ­ Ա­ՌԱ­ՎԱՐ­ՄԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ՄԱՆ 45
ՈՐՈՇ ՄՈՏ­ Ե­ՑՈՒՄ­ՆԵՐ

Համակարգչային К ВОПРОСУ О РАЗВИТИИ “ЭЛЕКТРОННОГО ЗДРАВООХРАНЕНИЯ” В РЕСПУБЛИКЕ АРМЕНИЯ. 50
ձևավորող-օպերատոր` Աղաջանյան Ա.Ս. ТЕЛЕМЕДИЦИНА

Ձ­ՎԱՐ­ ԱՆ­ Ի ՔԱՂՑ­ԿԵ­ՂԻ ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ԱՐԴՅՈՒ­ՆԱՎ­ Ե­ՏՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀ­ Ա­ՏՈՒՄ­ Ը` ԿԱԽՎ­ ԱԾ ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ 64
ՄԵ­ԹՈԴ­ՆԵՐ­ Ի ՀԵՐԹ­ Ա­ԿԱՆ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԻՑ

EDITORIAL BOARD ЗАВИСИМОСТЬ ХАРАКТЕРА И ВЫРАЖЕННОСТИ ЛИМФАДЕНОПАТИИ ПРИ ИНФЕКЦИОННОМ 67
МОНОНУКЛЕОЗЕ ОТ ВОЗРАСТА БОЛЬНОГО, ОСТРОТЫ МАНИФЕСТАЦИИ БОЛЕЗНИ, ВЫРАЖЕН-
Editor in Chief: Narimanyan M.Z. НОСТИ И ПРОДОЛЖИТЕЛЬНОСТИ ТЕМПЕРАТУРНОЙ РЕАКЦИИ

Ա­ԼԻՍԿ­ Ի­ՐԵ­ՆԸ ՈՐ­ՊԵՍ ՆՈՐ ՀԱԿ­ Ա­ԳԵՐՃՆՇ­ ՈՒՄ­ ԱՅԻՆ ԴԵՂ 73

Deputy Editor: Avetisyan L.R. К ВОПРОСУ О ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИХ МЕХАНИЗМАХ ДЕЙСТВИЯ ЭНТЕРОТОКСИНА ТИПА А C. 78
PERFRINGENS ПРИ ОСТРЫХ КИШЕЧНЫХ ИНФЕКЦИЯХ

Executive secretary: Baykov A.V. ՎԵՐՔ­ Ե­ՐԸ ԲՈՒ­ԺԵԼ­ ՈՒ ՀԱՄ­ ԱՐ ՆՈՐ ԴԵՂ­ ԱՁ­ԵՎԵ­ՐԻ ՍՏԵՂԾ­ՄԱՆ ՏԵԽՆ­ ՈԼ­ Ո­ԳԻԱԿԱՆ ԼՈՒ­ԾՈՒՄՆ­ ԵՐ­ Ը 83

Editorial advisory board: Ashotyan A.G. ԵՐԿ­ՐՈՐԴ ՏԻ­ՊԻ ՇԱՔ­ Ա­ՐԱՅԻՆ ԴԻԱԲԵ­ՏԻ ՖԵ­ՆՈ­ՏԻ­ՊԱՅԻՆ ՀԵ­ՏԵ­ՐՈԳ­ Ե­ՆՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ Ը ԵՎ ԵՆԹ­ ԱՍ­ 89
Avagyan T.G. ՏԱ­ՄՈՔՍ­ ԱՅԻՆ ԳԵՂ­ՁԻ ՁԵՎԱ­ԲԱՆ­ ԱԿ­ ԱՆ ՓՈՓ­ Ո­ԽՈՒ­ԹՅՈՒՆՆ­ ԵՐ­ Ը (ԳՐ­ ԱԿ­ ԱՆ­ ՈՒԹ­ ՅԱՆ ՏԵ­ՍՈՒԹ­ ՅՈՒՆ)
Avetisyan S.A.
Babloyan A.S. ՕՆ­ԿՈ­ՄԱՐԿ­ ԵՐ­ՆԵ­ՐԻ ՈՐՈՇՄ­ ԱՆ ՆՇԱՆ­ ԱԿ­ ՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԿՐԾ­ՔԱ­ԳԵՂ­ՁԻ ՔԱՂՑԿ­ Ե­ՂԻ ԱԽՏ­ Ո­ՐՈՇ­ՄԱՆ 92
Bisharyan M.S. ԵՎ ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ԳՈՐ­ԾՈՒՄ
Hakobyan V.P.
Sisakyan H.S. ПРИМЕНЕНИЕ ТРОМБОЛИТИЧЕСКОЙ ТЕРАПИИ В ОСТРЫЙ ПЕРИОД ИШЕМИЧЕСКОГО ИНСУЛЬ- 95
Mkrtchyan L.M. ТА (ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ)
Navasardyan G.A.
Shakaryan A.A. СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ ПРЕЖДЕВРЕМЕННОЙ ЭЯКУЛЯЦИИ 102
Sahakyan L.A.
Tatintsyan V.G. ԹՎ­ ԱՅԻՆ ՄԱՄ­ ՈԳ­ՐԱՖ­ ԻԱՅԻ ԴԵ­ՐԸ ԵՎ ԴՐԱ ԱՌԱՋ­ ԱԴ­ ԵՄ ԿԻ­ՐԱՌ­ ՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ ԿՐԾՔ­ ԱԳ­ ԵՂ­ՁԻ 114
ՔԱՂՑ­ԿԵՂ­ Ի ԱԽ­ՏՈ­ՐՈՇՄ­ ԱՆ ՄԵՋ. ԳԻՏ­ Ա­ԿԱՆ ԱԿ­ՆԱՐԿ

SCHWANNOMA OF THE ULNAR NERVE: A CASE AND REVIEW OF THE LITERATURE 119

SUDDEN CARDIAC DEATH 123

Technical Editors: Hakobyan A.E. ԶԻՆՎ­ ԱԾ ԸՆԴ­ՀԱՐ­ ՈՒՄՆ­ ԵՐ­ Ի ԺԱՄ­ Ա­ՆԱԿ ԱՌԱ­ՋԻՆ ԲՈՒԺ­ ՕԳ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ԿԱԶՄ­ Ա­ԿԵՐՊ­ՄԱՆ ՎԵՐ­ ԱԲ­ Ե­ 129
Hovsepyan G.K. ՐՅԱԼ ՊԱՐ­ ԷՆՏ­ Ե­ՐԱԼ ՃԱ­ՆԱՊ­ ԱՐՀ­ ՈՎ ՓՈԽ­ ԱՆՑՎ­ ՈՂ ՎԱՐ­ Ա­ԿԻՉ ՀԻՎ­ ԱՆԴ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ԿԱՆԽ­ ԱՐ­
ԳԵԼՄ­ ԱՆ ՄԵՐ ՄՈՏ­ ԵՑ­ ՈՒՄ­ՆԵՐ­ Ը

Layout/Design: Aghajanyan A.S. ՔԻ­ՄԻԱԿԱՆ ԶԵՆՔ­ ԻՑ ՍԱՆ­ ԻՏ­ Ա­ՐԱԿ­ ԱՆ ԿՈՐ­ ՈՒՍՏ­ՆԵՐ­ Ի ԲՆՈՒԹ­ Ա­ԳԻՐ­ Ը 132

Լրատվական գործունեություն իրականացնող` ՑԻՆ­ԿԻ ԿԱՐԵ­ ՎՈՐ ՆՇԱՆ­ Ա­ԿՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ Ը ՕՐԳ­ Ա­ՆԻԶ­ՄՈՒՄ ԵՎ ՀԻ­ՎԱՆԴ­ ՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ԶԱՐԳ­ ԱՑ­ ՈՒ­ 136
«Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական ՄԸ ՄԱՆԿ­ Ա­ԿԱՆ ՏԱՐ­ ԻՔ­ ՈՒՄ ՆՐԱ ԱՆԲ­ ԱՎ­ ԱՐ­ Ա­ՐՈՒ­ԹՅԱՆ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ 142

համալսարան» ՊՈԱԿ ՀԱՅ­ ԱՍՏ­ ԱՆ­ Ի ՀԱՆՐ­ ԱՊ­ Ե­ՏՈՒԹ­ ՅԱՆ ԽՄԵԼ­ ՈՒ ՋՐԱ­ՄԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՐԱՐՄ­ ԱՆ ԱՂԲ­ ՅՈՒՐ­ՆԵՐ­ ՈՒՄ ԿԱԼ­ՑԻՈՒ­ՄԻ
Հասցե` Երևան, Կորյունի 2, 0025 ԵՎ ՄԱԳՆ­ Ե­ԶԻՈՒՄ­ Ի ՊԱ­ՐՈՒՆ­ ԱԿ­ ՈՒ­ԹՅԱՆ ՀԻԳ­ ԻԵՆԻԿ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ Ա­ԿԱ­ՆԸ

Հեռախոս` (+374 10) 58 25 32 ԻՐ­ ԱՎ­ ԱԲ­ Ա­ՆԱ­ԿԱՆ ԱՆՁ­ ԱՆՑ ԻՐԱՎ­ ԱԿ­ ԱՆ ՊԱՏ­ ԱՍԽ­ ԱՆ­ ԱՏՎ­ ՈՒԹՅԱՆ ՔՐԵԱԿԱՆ ՀԱՏԿ­ Ա­ՆԻ­ՇԵ­ՐԸ 149
Էլ. փոստ` [email protected]
Ո­ՐՈՇ ՀԱԿ­ Ա­ԿՈ­ՌՈԶ­ ԻՈՆ ԾԱԾԿ­ ՈՒՅԹ­ՆԵ­ՐԻ ՀԻ­ԳԻԵՆԻԿ-ԹՈՒՆ­ Ա­ԲԱՆ­ Ա­ԿԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ ՈՒ­ՄԸ 153
Գրանցման վկայականի համար` 03Ա054456,
տրված` 07.06.2002թ. ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ
Տպաքանակ` 200
ОБУЧЕНИЕ, ОСНОВАННОЕ НА ПРОБЛЕМЕ 160
Համարի թողարկման պատասխանատու`
Բայկով Ա.Վ. ԱԽՏ­ Ա­ՖԻ­ԶԻՈԼՈ­ԳԻԱԿԱՆ ՎԵՐԼ­ ՈՒԾ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒՆ­ Ը ՈՐ­ՊԵՍ ԱՐ­ՁԱ­ՆԱԳՐ­ ԱՅԻՆ ԵՎ ԱՆՀ­ ԱՏ­ ԱԿ­ ԱՆ­ ԱՑՎ­ ԱԾ 164
ԲԺՇԿ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ԿԱՊ­ ԱԿՑ­ՄԱՆ, ՄԱՍՆ­ Ա­ԳԻՏ­ Ա­ԿԱՆ ՄՏԱԾ­ Ե­ԼԱԿ­ ԵՐ­ՊԻ ՁԵ­ՎԱՎ­ ՈՐՄ­ ԱՆ ԳՈՐ­ԾԻՔ
Թողարկման տարեթիվ` 2014
ՄԵՐ ՄՈՏ­ ԵՑ­ ՈՒՄՆ­ Ե­ՐԸ ՍԵՌ­ ԱԿՐ­ԹՈՒԹՅԱՆ ՁԵՎ­ ԱՉ­ ԱՓ­ Ի ԵՎ ՈՒՂՂ­ ՈՐ­ԴԻՉ­ՆԵՐ­ Ի ՎԵՐ­ ԱԲ­ ԵՐՅԱԼ 168
Տպագրումը` «Լեգալ Պլյուս» հրատարակչություն
Հասցե` ք. Երևան, Հակոբ Հակոբյան 3 ՍԵ­ՌԱ­ԿԱՆ ԴԱՍ­ՏԻԱՐԱԿ­ ՈՒԹՅԱՆ ԿՐԹ­ Ա­ԿԱՆ ԾՐԱԳ­ՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆ­ ԱՎ­ ԵՏ­ ՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ Ա­ԿԱՆ­ Ը 172

Հեռ.` (+374 10) 23 11 09, (+374 10) 27 69 92

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 3

ՀՏԴ. 612.117։612.821

Հ­ Ի­ՊՈ­ԹԱ­ԼԱ­ՄՈՒ­ՍԻ ՎԵՐՏ­ Ե­ՍՈ­ՂԱ­ԿԱՆ ԿՈ­ՐԻԶ­ Ի ՔԱՅ­ՔԱՅՄ­ ԱՆ
ԱԶԴԵՑ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ ՍԹՐ­ ԵՍ­ Ի ԵՆԹ­ ԱՐԿՎ­ ԱԾ ԱՌՆ­ ԵՏ­ՆԵ­ՐԻ
ՍԻՐՏ­-Ա­ՆՈԹ­ ԱՅԻՆ ՀԱՄ­ Ա­ԿԱՐ­ԳԻ ԳՈՐԾ­ ՈՒՆ­ ԵՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ
ՏԱՈՒՐ­ ԻՆ ՆԵՐ­ ԱՐ­ԿԵԼ­ ՈՒ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ

Սա­հա­կյան Ն.Ա., Սիմ­ ոն­ յան Լ.Յու., Շող­ ե­րյան Ս.Ա.
ՀՊՄՀ, մար­դու և կենդ­ ա­նի­ներ­ ի ֆիզ­ իոլոգ­ իայի ամբ­ իոն

Բ­ ան­ ալ­ի բառ­ եր` հո­գեհ­ ուզ­ ա­կան սթր­ ես, տաու­րին, ՍՌՓ գնահ­ ատմ­ ան տես­ անկ­ յուն­ ից ուշ­ ագր­ ավ է ՍՌՓ ՄՎ-­ի
ՄՎ, ՀՀՄՀ, իմո­բի­լիզ­ աց­ իա, ԷՍԳ, հի­պոթ­ ալ­ամ­ ուս։ (սրտ­ ային ռիթմ­ ի փոփ­ ոխ­ ակ­ ան­ ութ­ յան մաթ­ եմ­ ա­տի­կա­
կան վերլ­ուծ­ ութ­ յուն) մեթ­ ոդ­ ը, որը կիր­ առ­ ե­լի է ոչ միայն
­Սիրտ-­ա­նո­թային հա­մակ­ ար­գի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րը փորձ­ ար­ ար­ ակ­ ան ֆիզ­ իոլոգ­ իայում, այլև բժշ­կութ­ յան
գեր­ ակշռ­ ում են բնակչ­ութ­ յան մահ­ աց­ ութ­ յան տե­սակ­ ա­ բնա­գավ­ ա­ռում։ ՍՌՓ-ն օրգ­ ան­ իզմ­ ի ամբ­ ողջ հա­մընդ­
րար կշռ­ ի մեջ` դրան­ ով իսկ դառն­ ալ­ով սո­ցիալ-բժշկ­ ա­ հա­նուր ռեակց­ իան է՝ ի պա­տասխ­ ան արտ­ ա­քին և ներ­
կան ար­դի խն­դիր։ Մարդ­ ու օր­գա­նիզմ­ ի հարմ­ ար­վող­ ա­ քին միաջա­վայր­ ի ազդ­ եց­ ութ­ յան, որն արտ­ ա­հայտ­ ում է
կան մեխ­ ան­ իզմն­ եր­ ին ներկ­ այ­ացվ­ ող ֆիզ­ իոլոգ­ իական սիրտ-­ան­ ոթ­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի վրա բազմ­ աթ­ իվ կար­գա­
պա­հանջ­ներ­ ը օրեց­ օր մեծ­ ա­նում են նրա վրա ուն­ եց­ ած վո­րիչ ազդ­ եց­ ութ­ յունն­ եր­ ի հետև­ անք­ ը[1]։ Ներկ­ ա­յաց­վող
ծայ­րահ­ եղ գործ­ ոնն­ ե­րի ազդ­ ե­ցութ­ յամբ։ Հատ­կան­շակ­ ան աշ­խատ­ անք­ ում սրտ­ ային ռիթմ­ ի վերլ­ուծ­ ութ­ յան ամբ­ ողջ
է, որ այս հա­մա­կար­գի հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի զարգ­ ացմ­ ան գործ­ ընթ­ աց­ ը կատ­ ար­վել է «ELEPHIS» ծրագր­ ային հա­
մեջ մեծ նշա­նակ­ ութ­ յուն ուն­ են տա­րաբն­ ույթ, առա­վել­ա­ մա­կարգ­ ի միջ­ ոց­ ով[3]։ Աշխ­ ատ­ անք­ ում ուս­ ումն­ աս­ իրվ­ ել
պես հոգ­ եհ­ ուզ­ ա­կան սթ­րե­սի ազդ­ եց­ ութ­ յուն­ ը։ Վերջ­ ինս, է վերտ­ ես­ ող­ ա­կան կոր­ իզ­ ի քայք­ այ­ման ազ­դեց­ ու­թյուն­ ը
ինչպ­ ես նաև ցան­կաց­ ած տե­սակ­ ի սթր­ ես­ ի հետ­ևանք­ ով սթ­րես­ ի ենթ­ արկ­ված առ­նետն­ եր­ ի սիրտ-­ան­ ոթ­ ային հա­
ձևա­վոր­վող պրեմ­ որբ­ իդ (նա­խա­հիվ­ անդ­ ութ­ յուն) շրջան­ մա­կարգ­ ի գործ­ ուն­ եութ­ յան վրա տաուր­ ին ներ­ արկ­ ել­ու
նե­րը բնոր­ ոշվ­ ում են սթր­ ես­ ային ռեակ­ցիայի առա­ջա­ դեպք­ ում։
տար մեխ­ ան­ իզմ­ ի` հիպ­ ոթ­ ա­լամ­ ո-հիպ­ ոֆ­ իզ-մակ­ եր­ ի­
կա­մային համ­ ակ­ արգի (ՀՀՄՀ) ակ­տի­վաց­մամբ [8], որի Հ­ ետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան նյութ­ ը և մեթ­ ոդն­ եր­ ը
հա­մար պա­տասխ­ ան­ ատ­ ու գլ­խու­ղեղ­ ի բարձր­ ա­գույն ­Հե­տա­զո­տու­թյունն­ ե­րը կա­տարվ­ ել են սպի­տակ ոչ
կա­ռույց­ներ­ ի, մասն­ ավ­ որ­ ապ­ ես վեր­տես­ ող­ ա­կան (supra-
optic nucleus (SON)) և հար­փոր­ ոք­ ային (paraventricular գծային առ­նետն­ եր­ ի վրա (քա­շը` 200-220գ)։ Աշ­խա­տան­
nucleus (PVN)) կոր­ իզն­ եր­ ի ազ­դեց­ ու­թյամբ էլ նշվ­ ած իրա­ քում սթր­ ես­ ը (5 ­ժամ տևո­ղութ­ յամբ) առա­ջաց­վել է ան­շար­
վիճ­ ակն­ ե­րում պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած է վեգ­ ետ­ ա­տիվ ֆունկ­ ժաց­մամբ` (իմ­ ոբ­ իլ­իզ­ աց­ իոն սթր­ ես) մեջք­ ի վրա վեր­ջույթ­
ցիանե­րի (սիրտ-­ան­ ոթ­ ային, շնչ­առ­ ակ­ ան համ­ ա­կար­գի) նե­րը ամր­ ակց­ ել­ով։ Հարկ է նշել, որ փորձ­ ար­ ար­ ակ­ ան
կար­գա­վո­րիչ գոր­ծընթ­ ացն­ եր­ ի և օրգ­ ան­ իզմ­ ի ընդհ­ ա­ ֆիզ­ իոլոգ­ իայում անշ­ արժ­ ա­ցում­ ը հոգ­ եհ­ ուզ­ ակ­ ան սթր­ ե­
նուր ֆունկց­ իոնալ վիճ­ ա­կի վեր­ ահս­կո­ղութ­ յուն­ ը [13]։ սի մոդ­ ել է և գնահ­ ատվ­ ում է որպ­ ես հար­ ուցվ­ ած սթր­ ես`
Սթ­րես­ ային իրավ­ իճ­ ակն­ եր­ ում նյարդ­ ային դիսֆ­ ունկ­ թույլ ֆիզ­ իկ­ ակ­ ան, հոգ­ եբ­ ան­ ակ­ ան ուժ­ եղ բաղ­ ադր­ իչն­ ե­
ցիայի հետ­ևանք­ ով ձևա­վոր­վող բազ­մաթ­ իվ ախ­տա­ րով [6]։ SON-­ի միակողմ­ ան­ ի էլեկտր­ ոլ­իտ­ իկ քայք­ ա­յում­ ը
հար­ ումն­ եր­ ի դեպք­ ում (սրտ­ ային անբ­ ավ­ ա­րար­ ութ­ յուն, նեմբ­ ուտ­ ա­լային անզ­ գայ­աց­մամբ (35մգ/կգ) անո­դային
ռիթ­մի խան­գար­ ումն­ եր) խիստ կարև­ որ­վում են դրանց հո­սանք­ ով (70 միկր­ ով­ ոլտ) իրակ­ ան­ ացվ­ ել է երկբև­ եռ,
կան­խար­գելմ­ ան­ ը նպաստ­ ող միջ­ ոցն­ եր­ ը, որոնց շար­քը խող­ ով­ ակ­ աձև էլեկտ­րոդ­ ով։ SON-­ի կոորդ­ ին­ ատն­ երն են`
աստ­ իճ­ ան­ ա­բար ընդլ­այն­վում է։ Այս առում­ ով հետ­ աքր­ AP=1,3, L=1,8, DV=9,6 [10]։ ԷՍԳ-­ի (է­լեկտր­ ասր­տա­գիր)
քիր է տաու­րին ամինթթ­ ուն, որի բա­րեր­ ար ազ­դեց­ ու­ գրան­ցու­մը (5 րոպ­ ե տևո­ղութ­ յամբ) կատ­ արվ­ ել է արծ­ ա­
թյուն­ ը սրտ­ ային անբ­ ավ­ ար­ ա­րութ­ յան դեպք­ ում դեռևս թյա էլեկտ­րոդն­ եր­ ով արտ­ ած­ման ստան­դարտ երկ­րորդ
1980­-ա­կան թվա­կանն­ եր­ ին բա­ցահ­ այտ­վել է Ազում­ այի եղան­ ակ­ ով` ձախ թաթ, աջ ոտք։ ՍՌՓ-­ի ցուց­ ա­նիշն­ ե­րի
կող­մից [5]։ Եվ չնայ­ած տաու­րի­նի հա­կասթր­ ե­սային ազ­ մաթ­ եմ­ ատ­ իկ­ ակ­ ան վերլ­ուծ­ ու­թյուն­ ը կա­տար­վել է ան­
դեց­ ու­թյան բա­ցա­հայտմ­ ան որոշ ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յուն­ շար­ժա­ցում­ ից առաջ, անմ­ իջ­ ապ­ ես հետ­ ո, ինչպ­ ես նաև
ներ­ ին [8]՝ այն­ ուամ­ ե­նայն­ իվ այս ուղ­ղութ­ յամբ կատ­ ար­ SON­-ի քայ­քայ­ում­ ից 7 և 14 օր անց­ , ինչպ­ ես առանց
ված բա­ցահ­ այ­տումն­ եր­ ը սակ­ ավ­ աթ­ իվ են։ տաուր­ ին­ ի, այնպ­ ես էլ տաուր­ ի­նի ներ­ արկմ­ ամբ (50մգ/կգ
չա­փա­բաժն­ ով)։ ՍՌՓ-­ի մաս­ ին սով­ որ­ աբ­ ար դա­տում են
Վերջ­ ին տա­րի­նե­րին սթ­րես­ ային իրավ­ ի­ճակն­ եր­ ի ըստ R-R ինտ­ երվ­ ալն­ եր­ ի տևող­ ութ­ յան։ Այդ նպա­տա­կով
ժա­ման­ ակ օրգ­ ա­նիզմ­ ի վեգ­ ետ­ ա­տիվ ֆունկց­ իաներ­ ի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

4 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

3000 CR IVЕ ITRS 3000 CR IVЕ ITRS
2500 Սթրեսից առաջ 2500 Սթրեսից առաջ
2000 Սթրեսից հետո 2000 Սթրեսից հետո
1500 SON-ի քայքայումից 7 օր անց 1500 SON-ի քայքայում+տաուրին 7 օր անց
1000 SON-ի քայքայումից 14 օր անց 1000 SON-ի քայքայում+տաուրին 14 օր անց
500 500

0 0

Նկ. 1 SON-ի քայքայման ազդեցությունը ՍՌՓ-ի Նկ. 2 SON-ի քայքայման ազդեցությունը ՍՌՓ-ի
ցուցանիշների վրա հետսթրեսային փուլի 7-րդ և 14-րդ ցուցանիշների վրա հետսթրեսային փուլի 7-րդ և 14-րդ
օրերին առանց տաուրինի օրերին տաուրինի ներարկման պայմաններում

մա­թեմ­ ատ­ ի­կակ­ ան վեր­լուծ­ ութ­ յան են են­թարկ­վել ԷՍԳ­-ի սային փուլ­ում գնահ­ ատվ­ ել է առանց տաու­րին­ ի։ Փոր­
R-R ատա­միկն­ եր­ ի մի­ջակ­ այքն­ ե­րի ժա­ման­ ակ­ ային շար­ ձաշ­ ար­ ի այս փուլ­ում հետ­ ա­զոտ­վող ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ը` CR,
քեր­ ը (ինտ­ երվ­ ա­լագ­րան­ցում)։ ՍՌՓ ՄՎ մեթ­ ոդ­ ը բնու­ IVE, ITRS, դրսև­ որվ­ ել են գրեթ­ ե նույն օրի­նաչ­ափ­ ու­թյուն­
թագր­վում է ստա­տիստ­ իկ և հիստ­ ոգր­ ա­ֆիկ մի շարք ներ­ ով։ Նշվ­ ած ցուց­ ա­նիշն­ եր­ ից հետսթ­րես­ ային փուլ­ի 14-
ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ով, որոնց­ ից աշխ­ ատ­ անք­ ում ներկ­ այ­աց­ րդ օրը որոշ­ ակ­ իորեն վեր­ ա­կանգնվ­ ել է միայն սրտ­ ային
վում են հետև­ յալ 3-ը`­ ռիթմ­ ը` (CR)։ Հետսթ­րես­ ային փուլ­ի 7 և նույն­ իսկ 14-րդ
օրեր­ ին IVE՝ վե­գետ­ ա­տիվ հա­վաս­ ար­ ակշ­ռութ­ յան և կար­
•• CR (cardial Rate)՝ սրտ­ ային ռիթմ, գա­վոր­ իչ համ­ ակ­ ար­գեր­ ի լար­վա­ծութ­ յան ինդ­ եքսն­ եր­ ի
•• IVE (index of vegetative equilibrium)՝ վե­գետ­ ա­ (ITRS) բարձր ցուց­ ա­նիշն­ ե­րը հա­վա­նաբ­ ար բա­ցատր­վում
են այն տե­ղա­շարժ­ եր­ ով, որոնք ընկ­ ած են վա­զոպր­ ես­ ի­
տիվ հավ­ ա­սա­րակշ­ռու­թյան ին­դեքս, ներգ­ իկ նեյր­ ոնն­ եր­ ի կողմ­ ից իրակ­ ան­ ացվ­ ող օսմ­ ո­կար­
•• ITRS (index of tension of regulatory systems)՝ գավ­ որ­ իչ ֆունկց­ իաներ­ ի և օրգ­ ա­նիզմ­ ի ջրային հաշվ­ եկշ­
ռի կար­գավ­ որ­ման հիմք­ ում [7]։
կարգ­ ա­վո­րիչ հա­մա­կար­գեր­ ի լար­վա­ծու­թյան
ինդ­ եքս։ ­Վազ­ ոպ­րես­ ին­ ի քան­ ակ­ ի նվազ­ ում­ ը, որը տվյալ դեպ­
քում պայ­մա­նա­վոր­ված է SON-­ի քայք­ այ­մամբ, հա­վա­նա­
Հ­ ետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան ար­դյունքն­ եր և դրանց քն­նար­կում­ ը բար ուղ­ եկց­վում է պա­թո­լոգ­ իկ մի շարք պրոց­ եսն­ ե­րով`
ՍՌՓ-­ի ցուց­ ան­ իշն­ ե­րը ար­տա­ցոլ­ում են ոչ միայն օրգ­ ան­ իզմ­ ի հեղ­ ուկ հոմ­ եոստ­ ա­զի հիմն­ ա­կան հս­կո­ղու­
թյան խան­գար­մամբ և որ­պես հետև­ անք՝ ըն­թա­նում հե­
բուն սիրտ-­ան­ ոթ­ ային համ­ ակ­ ար­գի վե­գետ­ ա­տիվ կար­ ղու­կի մեծ քա­նա­կի ար­տա­զատ­մամբ։ Համ­ ա­ձայն որոշ
գա­վորմ­ ան առանձն­ ա­հատկ­ ութ­ յունն­ ե­րը, այլև բնու­ տվյալն­ եր­ ի [11] վա­զոպր­ ես­ ին­ ը ակ­տիվ­ ացն­ ում է սիմ­
թագ­րա­կան են վեգ­ ետ­ ա­տիվ նյար­դային համ­ ակ­ արգ­ ի պա­թոադր­ են­ ա­լային հա­մակ­ արգ­ ը՝ դրա­նով իսկ ինչ-­որ
բոլ­որ կարգ­ ավ­ ո­րիչ գործ­ ըն­թացն­ ե­րի հա­մար [2]։ Այս չափ­ ով նվազ­ եցն­ ե­լով սթր­ ե­սային ազդ­ եց­ ու­թյան շե­մը։
հան­գամ­ անք­ ը, բնակ­ ա­նա­բար զգալ­իորեն բարձր­ աց­ Ենթ­ ադրվ­ ում է, որ սթ­րես­ ային իրա­վիճ­ ակ­ ում վեր­ջին­ իս
նում է նշվ­ ած ցուց­ ա­նիշն­ ե­րի դերն ու նշա­նակ­ ութ­ յուն­ ը քա­նակ­ ի կտ­րուկ նվազ­ ում­ ը և դրան­ ով պայ­մա­նա­վոր­
ուղ­ եղ­ ի կարգ­ ավ­ ո­րիչ մեխ­ ա­նիզմն­ ե­րի ֆունկց­ իանե­րի ված ախ­տա­բան­ ակ­ ան տեղ­ ա­շարժ­ ե­րը օրգ­ ա­նիզմ­ ում
գնա­հատմ­ ան ախ­տոր­ ոշ­ իչ գործ­ ըն­թաց­նե­րում։ Մեր փոր­ ձևա­վո­րում են գերլ­ար­ված իրավ­ իճ­ ակ։ Մեր կող­մից հե­
ձեր­ ում գնա­հատ­վել է հիպ­ ո­թալ­ամ­ ուս­ ի վերտ­ ես­ ո­ղա­կան տա­զոտ­ված բարձր ցուց­ ա­նիշն­ եր­ ը վկայ­ում են մի կող­
կոր­ իզ­ ի քայք­ այմ­ ան ազդ­ եց­ ութ­ յուն­ ը առ­նետն­ եր­ ի սիրտ-­ մից՝ սիմպ­ ա­թիկ ազ­դեց­ ութ­ յունն­ եր­ ը գեր­ ակշ­ռել­ու (IVE),
-ան­ ոթ­ ային համ­ ա­կարգ­ ի գործ­ ուն­ եութ­ յան վրա հետսթ­ մյուս կողմ­ ից՝ սրտ­ ային ռիթմ­ ը կարգ­ ա­վո­րող բարձ­րա­
րես­ ային փու­լում, ինչպ­ ես առանց տաու­րին­ ի, այնպ­ ես էլ գույն կա­ռույցն­ եր­ ի լար­ված­ ու­թյան մաս­ ին (ITRS) (Նկ.
տաու­րին­ ի նե­րարկ­մամբ։ Փորձ­ աշ­ ա­րում հետ­ ա­զոտվ­ ել 1)։ Այլ պատ­կեր է դիտվ­ ել սթր­ ե­սի ենթ­ արկ­ված այն
են 2 խումբ առ­նետն­ եր։ 1-ին խմբ­ ում սթ­րես­ ի ենթ­ արկ­
ված առ­նետն­ եր­ ի SON-­ի քայք­ այմ­ ան ազ­դեց­ ութ­ յուն­ ը
ՍՌՓ­-ի հետ­ ա­զոտ­վող ցուց­ ան­ իշն­ ե­րի վրա հետսթր­ ե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 5

առն­ ետն­ եր­ ի դեպ­քում, որոնց վերտ­ ե­սող­ ա­կան կո­րիզ­ ի յում­ ից հետ­ ո տաուր­ ին ստաց­ ած կենդ­ ան­ ին­ եր­ ի դեպ­քում
քայ­քայմ­ ա­նը 14 օր շար­ ուն­ ակ հաջ­ որդ­ ել է տաուր­ ին­ ի դիտ­վել է սիմպ­ ա­թիկ ակտ­ իվ­ ութ­ յան նվազ­ ում` պա­րա­
ներ­ որ­ ով­ այն­ ային ներ­ արկ­ ում­ ը։ Այս ընթ­ ացք­ ում հե­տա­ սիմպ­ ա­թիկ ազ­դեց­ ութ­ յան գեր­ ակշռմ­ ամբ։ Հարկ է նշել,
զոտվ­ ող հիստ­ ոգր­ ա­ֆիկ ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ը` CR, IVE, ITRS, որ տաուր­ ին ստա­ցած կենդ­ ան­ ին­ եր­ ի սիմպ­ ա­թո-պա­րա­
վեր­ ա­կանգնվ­ ել են։ Ինչպ­ ես երև­ ում է տվյալն­ եր­ ից (Նկ. սիմպ­ ա­թիկ փոխհ­ ար­ աբ­ եր­ ութ­ յունն­ եր­ ի նորմ­ ա­լաց­ ու­մը
2), սթր­ ես­ ից հե­տո ստուգ­ իչ­ի հետ համ­ եմ­ ատ կտր­ ուկ հաստ­ ատ­վում է նաև մասն­ ագ­ իտ­ ա­կան գրակ­ ա­նութ­ յան
աճել է սրտ­ ային ռիթ­մը, որը, նույն մակ­ արդ­ ակ­ ում պահ­ այն տվյալն­ եր­ ով, համ­ ա­ձայն որոնց՝ սիմպ­ ա­թիկ նյար­
պանվ­ ել­ով վերտ­ ե­սո­ղա­կան կոր­ իզ­ ի քայք­ ա­յում­ ից հետ­ ո, դային հա­մակ­ արգ­ ի գեր­ ակտ­ իվ­ ութ­ յան դեպք­ ում այս
լիար­ժեք վեր­ ակ­ անգնվ­ ել է միայն տաու­րին նե­րար­կել­ու ամի­նաթթ­ ուն օգտ­ ա­գործվ­ ել է որպ­ ես հանգս­տաց­նող
դեպք­ ում։ Հատկ­ անշ­ ակ­ ան է, որ սթր­ ես­ ից հետ­ ո դիտ­վող պրե­պա­րատ, միևն­ ույն ժա­ման­ ակ ամ­րապնդ­ ել սր­տամ­
IVE-­ի բարձր ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ը, որոնք վկայ­ում են սիմ­պա­ կա­նը` պահ­պա­նել­ով կալ­ցիում իոնն­ եր­ ի հաշվ­ եկշ­ ի­ռը [4]։
թիկ ազ­դեց­ ութ­ յունն­ եր­ ը գեր­ ակշռ­ ել­ու մա­սին, նույն մա­ Մեր փորձ­ եր­ ում, տաուր­ ին­ ի ազ­դեց­ ութ­ յան տվյալ­նե­րից
կարդ­ ակ­ ում պահպ­ անվ­ ել­ով SON-­ի քայք­ այ­ում­ ից հետ­ ո, դատ­ ել­ով, կար­ ել­ի է եզր­ ակ­ ացն­ ել, որ այս ամին­ աթ­թուն
աստ­ ի­ճան­ ա­բար վեր­ ակ­ անգնվ­ ել են միայն տաուր­ ին­ ի օրգ­ ան­ իզմ­ ի ադապ­տիվ հնա­րավ­ որ­ ութ­ յունն­ եր­ ը կա­րող
նե­րարկ­ ում­ ից հետ­ ո։ ՍՌՓ–­ ի մա­թեմ­ ատ­ իկ­ ակ­ ան վերլ­ու­ է բար­ ել­ա­վել նաև սիրտ-­ան­ ոթ­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի գոր­
ծութ­ յամբ կատ­ արվ­ ող հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ում առա­վել ծու­նեութ­ յուն­ ը կարգ­ ավ­ որ­ ող բարձր­ ա­գույն կառ­ ույց­ներ­ ի
հա­ճախ հանդ­ իպ­ ող ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ից է ITRS-ն, որն ար­ (լիմ­բիկ համ­ ակ­ արգ, գլխ­ ու­ղեղ­ ի կեղև) վրա ու­նեց­ ած իր
տա­ցոլ­ում է սիմպ­ ա­թիկ մեխ­ ա­նիզմն­ եր­ ի ընդգ­ րկմ­ ամբ վե­րակ­ անգն­ ող հատկ­ ութ­ յան շնորհ­ իվ՝ հատ­կապ­ ես կար­
ընթ­ ա­ցող կարգ­ ավ­ որմ­ ան գործ­ ընթ­ ացն­ եր­ ի կենտ­րո­ ևո­րել­ով այն հանգ­ ամ­ անք­ ը, որ վեր­ջինս գլխ­ ուղ­ եղ­ ում
նաց­ման չա­փը։ Մեր փորձ­ եր­ ում ստուգ­ իչ­ը մոտ­ ա­վոր­ ա­ գեր­ ակշռ­ ող հինգ ամին­ աթթ­ ուն­ եր­ ից մեկն է։ Հա­վան­ ա­
պես 3 ան­գամ գեր­ ազ­ անց­ ած այս բարձր ցուց­ ան­ իշն­ ե­րը, բար սթր­ ես­ ային պայ­մանն­ ե­րում օրգ­ ան­ իզ­մում առաջ­ ա­
անփ­ ոփ­ ոխ մնալ­ով SON-­ի քայ­քայ­ում­ ից հետ­ ո, վեր­ ա­ ցող տաու­րին­ ի պակ­ աս­ ուրդ­ ի լրա­ցու­մը նպաս­տում է
կանգնվ­ ել և նոր­մային են հա­սել միայն հետսթ­րես­ ային սիրտ­-ան­ ոթ­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի գործ­ ուն­ եութ­ յունն ապա­
փու­լում տաուր­ ին ներ­ արկ­ ել­ու դեպք­ ում։ Այս­պիս­ ով, հով­ ող բարձր­ ագ­ ույն կառ­ ույցն­ եր­ ի կարգ­ ավ­ որմ­ ա­նը։
գնահ­ ատ­ ել­ով SON-­ի քայ­քայմ­ ան ազ­դեց­ ութ­ յուն­ ը սթր­ ե­
սի ենթ­ արկվ­ ած առն­ ետն­ եր­ ի ՍՌՓ-­ի վրա՝ կար­ ող ենք եզ­ Այսպ­ ի­սով, ելն­ ե­լով նշ­ված համ­ ա­կարգ­ ի գործ­ ու­նեու­
րա­կաց­նել, որ առա­ջին խմբ­ ի սթր­ ե­սի ենթ­ արկվ­ ած առ­ թյան վրա ուն­ եց­ ած կարգ­ ավ­ որմ­ ան բնույթ­ ից, կա­րող
նետ­ներ­ ի դեպ­քում SON-­ի քայ­քայ­ում­ ից հետ­ ո դիտ­վող ենք ենթ­ ադր­ ել, որ տաուր­ ին­ ը ուն­ ի վեր­ ակ­ անգն­ ող ազ­դե­
սիմպ­ ա­թիկ համ­ ակ­ ար­գի ընդգ­ րկվ­ ած ակ­տիվ­ ա­ցում­ ը ցու­թյուն և կար­ ող է դառն­ ալ այն միջ­ ոցն­ եր­ ից մեկ­ ը, որը
պահպ­ անվ­ ել է նաև հետսթր­ ես­ ային փուլ­ում։ Երկր­ որդ կանխ­ ում է սթր­ ես­ ի հետև­ անք­ ով զարգ­ աց­ ող սիրտ-­ան­ ո­
խմբ­ ի սթր­ ես­ ի ենթ­ արկվ­ ած առ­նետ­ներ­ ի SON-­ի քայ­քա­ թային հա­մակ­ արգ­ ի մի շարք ախտ­ ա­հար­ ումն­ եր։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 7. Ihrasher T.N., Brouen C.J. Drinking and vazopresin release during ventricular
in fusions of hipotalamic solutions. American journal of physiology, 2000, 238,
1. Баевский Р.М. Математический анализ сердечного ритма при стрессе. М., B 340-5
Наука, 1984, с. 22
8. Herman J.P., Ostrander M.M., Muller N.K. Limbic system mechanisms of stress
2. Баевский Р.М. Научно-теоретические основы использования анализа сер- regulation։ hypotalamic-pituitary-adrenocortical axis // Prog. Neuropsychophar-
дечного ритма для оценки степени напряжения регуляторных систем ор- macol. Biol. Psychiatry, 2005, Vol. 29, № 8, pp. 1201-1213
ганизма. Материалы международного симпозиума. ,,Компьютерная ЭКГ на
рубеже столетии’’. М., 1999, Электронное издание 9. Nakagawa K., Kuriyama K. // Effect of taurine on alteration in adrenal functions
induced by stress. Jpn J. Pharmacol., 1975 Dec; 25 (6), pp. 737-746
3. Геворкян Э.Г. Система компьютерной оценки функционального состояния
регуляторных механизмов мозга человека в норме и патологии. Сборник: 10. Paxinos G., Watson C. The rat brain in stereotaxic coordinates Elsevier, Aca-
,,Современные аспекты радиацион. медицины и ожогов’’ Ереван, 2003, с. demic press., 5 th-ed, 367p. 2005
105-115
11. Schrier R.W., Abraham W.T. Hormones and hemodynamics in heart failure // N.
4. Захаров И.В. Клиническая эффективность дибикора при лечении артери- Engl. J. Med., 1999, Vol. 341, pp. 577-585
альной гипертензии у беременных // Автореферат диссертации на соиска-
ние ученой степени кандидата медицинских наук, Волгоград, 2007 12. Viveros-Paredes J.M. Dysregulation of the Th1/Th2 cytokine profile is associated
witհ immunosuppression induced by hypotalamic-pituitary-adrenal axis activa-
5. Azuma J., Takihara K., Awata N. et al. Taurine and failing heart ։ experimental tion in mice. // Int. immunopharmacol., 2006, Vol. 6, N 5, p. 774-781
and clinical aspects. Prog. Clin. Biol. Res., 1985, 179։ 195-213
13. Zelena D., Mergl Z., Foldes A. et al. Role of hypothalamic inputs in maintaining
6. Boldwine O.R. Zheng G. The effects of voluntary exercise and immobilization pituitary-adrenal responsiveness in repeated restraint // Am. J. Physiol. Endo-
on hormonal immunity and endocrine responses in rats. Phisid. Behav., 61, pp. crinol. Metab., 2003, Vol. 285, N 5,pp. 1110-1117
447-453, 1997

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

6 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

РЕЗЮМЕ

ВЛИЯНИЕ РАЗРУШЕНИЯ СУПРАОПТИЧЕСКИХ ЯДЕР НА ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ СЕРДЕЧНО-
СОСУДИСТОЙ СИСТЕМЫ КРЫС В ПОСТСТРЕССОВЫЙ ПЕРИОД В УСЛОВИЯХ ДЕЙСТВИЯ
ТАУРИНА

Саакян Н.А., Симонян Л.Ю., Шогерян С.А.

АГПУ, кафедра физиологии человека и животных

Ключевые слова։ психоэмоциональный стресс, таурин, ма- разрушенными СОЯ в постстрессовом периоде приводит к
тематический анализ вариабельности ритма сердца, иммоби- восстановлению изученных показателей ВРС. Из полученных
лизация, ЭКГ, гипоталамус. нами экспериментальных данных можно предположить, что
в стрессовых ситуациях в организме возникает дефицит тау-
Целью данного исследования явилось изучение влияния рина и для улучшения деятельности сердечно-сосудистой си-
разрушения супраоптических ядер (СОЯ) на деятельность стемы необходимо применение таурина, оказывающего, веро-
сердечно-сосудистой системы крыс в постстрессовый период ятно, модулирующее действие на функциональное состояние
в условиях действия таурина. Для изучения и оценки функ- организма и способствующее стабилизации деятельности
ции сердечно-сосудистой системы нами применялась мето- сердечно-сосудистой системы.
дика математического анализа вариабельности ритма сердца
(МА ВРС). Интраперитонеальное введение таурина крысам с

SUMMARY

THE INFLUENCE OF THE SUPRAOPTIC NUCLEUS DECOMPOSITION ON THE ACTIVITY OF THE
CARDIOVASCULAR SYSTEM OF RATS UNDER STRESS IN THE CONDITIONS OF INJECTION WITH
TAURINE

Sahakyan N.A., Simonyan L.Yu., Shogeryan S.A.

ASPU, Chair of Human and Animal Physiology

Keywords։ stress, psychoemotion stress, taurine, HRV MA, im- ter immobilization for 5 hours, and intra abdominal injection with
mobilization, ECG, hypothalamus. 50mlg/kg dose of taurine was carried out immediately after the
decomposition. The influence of taurine was evaluated on the 7th
In the present report the influence of the supraoptic nucleus and then the 14th days. The results of the studies showed that all
(SON) destruction on the activity of the cardiovascular system the examined parameters were restored in the animals that had
of rats under stress in the conditions of taurine injection was received taurine. This which allows assuming that taurine has
studied. For the evaluation of the cardiovascular system, the HRV beneficial influence on the activity of the cardiovascular system
MA (the method of mathematical analysis of the heart rhythm and is endowed with recovery features.
variability) was applied. There was SON destruction in rats af-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 7

УДК: 612.117:612.821

ВЛИЯНИЕ ТАУРИНА НА ПОКАЗАТЕЛИ ВАРИАБЕЛЬНОСТИ
РИТМА СЕРДЦА И МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ
ИЗМЕНЕНИЯ ПАРАВЕНТРИКУЛЯРНЫХ ЯДЕР КРЫС ПРИ
ИММОБИЛИЗАЦИОННОМ СТРЕССЕ

Саакян Н.А.
Армянский государственный педагогический университет, Кафедра физиологии человека и животных

Ключевые слова: математический анализ вариабель- после иммобилизации. Далее производилось односто-
ности ритма сердца, гипоталамо-гипофизарно-адре- роннее разрушение ПВЯ. На 7-ой и 14-ый день пост-
нокортикальная система, таурин, иммобилизационный стрессового периода регистрировали ЭКГ при еже-
стресс, ЭКГ, паравентрикулярные ядра. дневном введении таурина (50 мг/кг внутрибрюшинно).
Данные были обработаны с помощью электронной та-
На протяжении десятилетий функциональная ак- блицы Microsoft Excel. Уровень статистической досто-
тивность гипоталамо-гипофизарно-адренокортикаль- верности различий сравниваемых экспериментальных
ной системы (ГГАС) при стрессе остается интригующим данных определяли с помощью t-критерия Стьюдента.
объектом изучения в области медицины и физиологии. Гистохимический анализ изменений ПВЯ гипоталаму-
Как известно, при многих патологических состояниях са в постстрессовый период, как без таурина, так и с
отмечается гиперактивация ГГАС, что связано с ее ди- таурином оценивался по активности Ca2+-зависимой
срегуляцией на уровне паравентрикулярных ядер (ПВЯ) кислой фосфатазы [2]. Данный методический подход
гипоталамуса, который представляет собой уникаль- основан на выявлении внутриклеточных фосфорсодер-
ный центр регуляции вегетативных функций организ- жащих соединений, занимающих ключевые позиции в
ма (дыхательной, сердечно-сосудистой). В настоящее обменных энергетических процессах, направленных на
время все большее внимание уделяется механизмам сохранение и поддержание жизненно-важных систем.
регуляции сердечно-сосудистой системы со стороны
лимбических структур, в частности гипоталамуса, при Результаты и их обсуждение
различных патологических состояниях либо психоэмо- Наряду с частотой сердечных сокращений (до и
циональном стрессе, вызывающих различного рода из-
менения в ее деятельности. Для изучения и оценки этих после стресса - 284 и 404 уд/мин, спустя 7 и 14 дней
изменений при воздействии стресса нами применялась после применения таурина - 329 и 290 уд/мин соответ-
методика математического анализа вариабельности ственно, p<0,001) нами приведены два функционально
ритма сердца (МА ВРС) [1] на фоне разрушения ПВЯ значимых индекса ВРС: вегетативный показатель рит-
и в условиях применения таурина – одной из пяти ами- ма (ВПР) и индекс напряжения регуляторных систем
нокислот, необходимых для нормальной деятельности (ИНРС). Повышение уровня ВПР до и после стресса
организма [3]. (8,9 и 34 у.е. соответственно, p<0,001), свидетельству-
ет о сдвиге вегетативных процессов в сторону преоб-
Материалы и методы ладания симпатических влияний, который после разру-
Эксперименты были проведены на белых лабора- шения ПВЯ в постстрессовом периоде в течение 7-и и
14-и дневного применеия таурина почти нормализуется
торных крысах-самцах (n=30), массой 200-220 г. Им- (16,8 и 11,5 у.е. соответственно). Выраженные измене-
мобилизация животных (5 часов) проводилась в поло- ния обнаружены и в динамике ИНРС, почти пятикрат-
жении на спине с фиксацией конечностей. Во II-ом ное повышение которого после стресса указывает на
стандартном отведении регистрировали ЭКГ живот- напряженность функционирования вегетативной нерв-
ных с помощью серебряных электродов, прикреплен- ной системы (до 333 и после 1635 у.е. соответствен-
ных на соответствующих конечностях. Одностороннее но, p<0,001). Иная картина наблюдается у животных с
элетролитическое разрушение ПВЯ анодным током у разрушенными ПВЯ, получивших в постстрессовом пе-
наркотизированных нембуталом крыс (35 мг/кг внутри- риоде таурин в течение 7-и и 14-и дней (702 и 475 у.е.
брюшинно) осуществлялось с помощью биполярного соответственно, p<0,001). Уже на 7-ой день наблюда-
концентрического электрода по атласу Вистар. Запись ется тенденция нормализации показателей, а к 14-ому
ЭКГ проводилась у бодрствующих животных до и сразу

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

8 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

АБ

АБ

Рис. 1 А В цитоплазме парвоцеллюлярных клеток ПВЯ пред- Рис. 1 Б В цитоплазме магноцеллюлярных клеток ПВЯ наблю-

ставлен крупноглыбчатый центральный хроматолиз дается осадок свинца с высокой фосфатазной активностью

Рис. 2 Клеточные структуры (А, Б) паравентрикулярного ядра (PVN) крыс, подвергнутых 5-часовому иммобилизационному
стрессу и инъецированных таурином. Представлены регенерированные нейроны с высокой фосфатазной активностью: в ци-
топлазме парвоцеллюлярных клеток (А), в эктопированных ядрах и цитоплазме магноцеллюлярных клеток (Б), в перикарионе
и коротких толстых отростках мелкозернистый осадок фосфата свинца локализован равномерно

дню происходит почти полное их восстановление, что дов КРФ (кортиколиберин-рилизинг-фактор) и аргинин-
свидетельствует о положительном протекторном влия- вазопрессина, которые стимулируют секрецию АКТГ
нии таурина. Необходимо отметить, что в наших экспе- (адренокортикотропный гормон) в передней доле ги-
риментах животные после стресса (даже при односто- пофиза [6], то можно предположить, что повреждение
роннем разрушении ПВЯ) без применения таурина не ПВЯ снижает нейрогуморальную связь между гипота-
выживали. ламусом и гипофизом, оставляя последний без полно-
ценной центральной регуляции, в связи с чем у живот-
Нормальная активация центральных гипоталами- ных, по-видимому, уменьшается возможность быстрого
ческих и экстрагипоталамических центров, продуци- реагирования на острый стресс. Вероятно длительное
рующих кортиколиберин при стрессе, представляет интраперитонеальное введение таурина у крыс с раз-
собой необходимое условие для развития адаптивного рушенными ПВЯ в постстрессовом периоде приводит к
стрессорного ответа, в то время как недостаточная восстановлению изученных показателей ВРС. Однако
или избыточная секреция кортиколиберина приводит активация центрального звена ГГАС при стрессе во
к развитию постстрессовой патологии. Поскольку ПВЯ многом определяется участием не только гипоталаму-
являются источником гипофизотропных нейропепти-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 9

са, но и других структур лимбической системы голов- нокислоты таурина на структуру ПВЯ гипоталамуса
ного мозга (миндалевидное тело, аммонов рог, меди- крыс, подвергнутых 5-часовому иммобилизационному
альная префронтальная кора и др.) и таурин, являясь стрессу, в разные постстрессовые сроки (3-7 дней)
одной из 5-и необходимых для нормального функциони- показало, что в исследуемом нами отделе мозга на-
рования мозга аминокислот, по-видимому, возмещает, блюдается полная регенерация нейронов; морфологи-
коррегирует возникшую дисфункцию ПВЯ гипоталаму- ческая картина практически не отличается от таковой
са и других звеньев лимбических структур в стрессовых интактных клеток по форме и размерам. В гипотала-
ситуациях. Важно отметить, что существуют дастаточно мическом паравентрикулярном ядре представлены ре-
убедительные данные, демонстрирующие роль таурина генерированные парвоцеллюлярные клетки с высокой
как активного осморегулятора, что особенно важно для фосфатазной активностью в цитоплазме (рис. 2 А). У
нейронов головного мозга [4]. По некоторым данным в этих клеток пока еще ядра эктопированы и отличаются
гипоталамусе выход во внеклеточное пространство та- фосфатазной активностью, что характерно для дегене-
урина оказывает протекторное действие на нейроны рированных клеток, тогда как в цитоплазме регенери-
[5]. Наряду с указанными исследованиями нами про- рованных магноцеллюлярных клеток, у которых видны
водился гистохимический анализ изменений структу- короткие толстые отростки, равномерно рассеян мел-
ры ПВЯ гипоталамуса крыс, подвергнутых 5-часовому козернистый осадок фосфата свинца (рис. 2 Б).
иммобилизационному стрессу. На представленных ри-
сунках ясно видно, что в клетках ПВЯ резко замедлены Из полученных нами экспериментальных данных
процессы фосфорилирования (рис. 1 А): в цитоплазме можно предположить, что в стрессовых ситуациях в
гранулярный осадок фосфата свинца обнаруживается организме возникает дефицит таурина. В связи с этим
в виде тонкого кольца под клеточной мембраной или же для улучшения центральной регуляции сердечно-со-
равномерно рассеян. Фосфатазная активность крупных судистой системы необходимо применение таурина, с
нейронов выше (рис. 1 Б): ядра набухшие, эктопирован- целью оказания протекторного действия на нейроны
ные, осадок фосфата свинца сконцентрирован в одном ПВЯ, улучшения функционального состояния мозга и
из полюсов клетки, что придает им вид полулунья. тем самым стабилизации деятельности сердечно-сосу-
дистой системы.
Гистохимическое исследование воздействия ами-

Л И Т Е РАТ У РА 4. Huxtable R. Role of taurine in the central nervous system // Journal of Biomedical
Science, 2010, V. 72, pp. 101-163
1. Баевский Р.М. и соавт. Математический анализ сердечного ритма при
стрессе. М., Наука, 1984 5. Sha D., Wei J., Jin H. Mechanism of neuro-protective function of taurine. Exp.
Med. Biol., 2009, 643: pp. 169-179
2. Меликсетян И.Б. Выявление активности Са2+- зависимой кислой фосфата-
зы в клеточных структурах мозга крыс. Морфология (Санкт-Петерб.), 2007, 6. Zelena D., Mergl Z., Foldes A. Role of hypothalamic inputs in maintaining
т. 131, № 2, с. 77-80 pituitary-adrenal responsiveness in repeated restraint // Am. J. Physiol.
Endocrinol. Metab., 2003, V. 285, N 5, pp. 1110-1117
3. Azuma J., Sawamura A., Awata N. et al. // Therapeutic effect of taurine in
congestive heart failure: a double-blind crossover trial. Clin. Cardiol., 1985, N
8, pp. 276-282

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

10 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

­ԻՄՈԲ­ ԻԼ­ ԻԶ­ ԱՑ­ ԻՈՆ ՍԹՐ­ Ե­ՍԻ ՊԱՅՄ­ ԱՆՆ­ ԵՐ­ ՈՒՄ ՏԱՈՒ­ՐԻՆ­ Ի ԱԶԴ­ ԵՑ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ ԱՌՆ­ ԵՏՆ­ Ե­ՐԻ
ՍՌՓ­-Ի ԵՎ ՀԱՐՓ­ Ո­ՐՈՔ­ ԱՅԻՆ ԿՈՐ­ ԻԶ­ Ի ՄՈՐՖ­ Ո­ՖՈՒՆԿ­ՑԻՈՆԱԼ ՓՈՓ­ ՈԽ­ ՈՒԹՅՈՒՆՆ­ ԵՐ­ Ի ՎՐԱ

Սահ­ ակ­ յան Ն.Ա.

ՀՊՄՀ, մար­դու և կենդ­ ա­նին­ եր­ ի ֆիզ­ իոլոգ­ իայի ամբ­ իոն

­Բա­նա­լի բառ­ եր` իմոբ­ ի­լիզ­ աց­ իոն սթ­րես, հարփ­ ո­րոք­ ային կո­ դիտ­վող հետ­ ա­զոտվ­ ող ՍՌՓ-­ի ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ի վե­րա­կանգ­
րիզ, տաուր­ ին, ՀՀՄՀ, ՍՌՓ ՄՎ, ԷՍԳ:­ նում­ ը հնար­ ավ­ ո­րութ­ յուն է տա­լիս եզ­րա­կացն­ ե­լու, որ այս
ամին­ աթթ­ ուն օրգ­ ան­ իզմ­ ի հարմ­ արվ­ ող­ ա­կան հնա­րա­վո­րու­
Աշ­խա­տան­քի հիմ­նա­կան նպա­տակն է գնահ­ ա­տել տաուր­ ի­ թյունն­ եր­ ը կա­րող է բա­րել­ա­վել սիրտ-­ան­ ոթ­ ային համ­ ա­կար­գի
նի ազդ­ եց­ ու­թյուն­ ը սթր­ ե­սի ենթ­ արկ­ված առ­նետ­ներ­ ի սրտ­ ային գործ­ ու­նեութ­ յուն­ ը կար­գավ­ ո­րող բարձր­ ագ­ ույն կա­ռույց­նե­րի
ռիթմ­ ի փո­փո­խակ­ ան­ ութ­ յան (ՍՌՓ) և հար­փոր­ ոք­ ային կոր­ իզ­ ի վրա ուն­ ե­ցած իր վե­րա­կանգն­ ող հատկ­ ութ­ յան շնորհ­ իվ: Դրա
մորֆ­ ոֆ­ ունկց­ իոնային փո­փոխ­ ութ­ յունն­ ե­րի վրա: Սթ­րես­ ի են­ վառ ապա­ցույցն է տաուր­ ին ստա­ցած կենդ­ ան­ ի­նե­րի ՀՓԿ­-ի
թարկ­ված առ­նետ­ներ­ ի ՀՓ­-ի կոր­ ի­զի քայ­քայ­մա­նը հաջ­ որդ­ ել մորֆ­ ոֆ­ ունկց­ իոնալ փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ ե­րի գնահ­ ա­տու­մը:
է տաուր­ ին­ ի ներ­ ո­րո­վայն­ ային ներ­ արկ­ ում­ ը, որի արդ­ յունք­ ում

SUMMARY

INFLUENCE OF TAURINE IN RATS HEART RHYTHM VARIABILITY AND MORPHOLOGICAL CHANG-
ES OF PARAVENTRICULAR NUCLEUS AFTER IMMOBILIZATION STRESS

Sahakyan N.A.

ASPU, Chair of Human and Animal Physiology

Keywords: stress, immobilization, taurine, heart rhythm variabil- immobilization for 5 hours, and immediately after decomposition
ity, cardio-vascular system. with intra abdominal injection with taurine with the does 50mg/kg
was carried out. The influence of taurine was evaluated on the
This report is about the studies of the influence of the para- 7th and then the 14th days. The results of these studies showed
ventricular nucleus (PVN) destruction on the activity of the car- that all the examined parameters were restored in the animals
dio-vascular system of rats under stress in the conditions of tau- that had received taurine. This allows assuming that taurine has
rine injection. For the evaluation of the cardiac system, the MA beneficial influence on the activity of the coronel system and is
HRV (the method of mathematical analysis of the heart rhythm endowed with recovery features. We have also studied the mor-
variability) was applied. There was PVN destruction in rats after phofunctional changes of PVN.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 11

ՀՏԴ. 616.381-008.718

Հ­ ԱՄ­ ԱԿ­ ԱՐԳ­ ԱՅԻՆ ԲՈՐԲ­ ՈՔ­ ԱՅԻՆ ՌԵԱԿ­ՑԻԱՅԻ ՀԱՄ­ ԱԽՏ­ Ա­ՆԻՇ­ ՈՎ
ԱՌ­ՆԵՏՆ­ Ե­ՐԻ ԹՈ­ՔԵՐ­ Ի ՁԵՎԱ­ԲԱ­ՆԱ­ԿԱՆ ՓՈՓ­ ՈԽ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ
ՆԵ­ՐՈ­ՐՈ­ՎԱՅՆ­ ԱՅԻՆ ՀԻ­ՊԵՐՏ­ ԵՆ­ԶԻԱՅԻ ԴԵՊ­ՔՈՒՄ

Միր­ իջ­ ան­ յան Մ.Մ.1, Պա­պյան Ա.Վ.2, Հա­րութ­ յուն­ յան Հ.Վ.1
1 ԵՊԲՀ, վիր­ աբ­ ուժ­ ութ­ յան թիվ 4 ամբ­ իոն
2 ԵՊԲՀ, ախ­տա­բան­ ակ­ ան անա­տոմ­ իայի և կլին­ իկ­ ակ­ ան մորֆ­ ոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն

­Բան­ ալ­ի բառ­ եր՝ ներ­ որ­ ով­ այն­ ային ճնշ­ ում, հա­մակ­ ար­ է, որն ուղ­ եկցվ­ ում է առնվ­ ազն մեկ օրգ­ ա­նի
գային բորբ­ ոք­ ային ռեակց­ իայի համ­ ախտ­ ա­նիշ: ֆունկց­ իայի խանգ­ ար­ ում­ ով [6]:
­Վերջ­ ին տա­րի­նե­րին հրա­տա­րակ­ված մաս­նա­գի­
­Ներ­ ա­ծութ­ յուն։ Նե­րո­րով­ այ­նային հիպ­ եր­տեն­զիան տա­կան գրակ­ ան­ ութ­ յան (WSACS, 2011) տվյալն­ ե­րի հա­
(ՆՈՀ) ժա­մա­նակ­ ա­կից բժշ­կութ­ յան ար­դիական խն­դիր­ մաձ­ այն՝ ՆԿՀ-­ի առա­ջաց­ման պատ­ճառն­ եր­ ը բազ­մազ­ ան
ներ­ ից մեկն է [5, 7]: ՆՈՀ-­ով հիվ­ անդն­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում որո­ են. ըստ Մ. Մալբռ­ են­ ի (2000)՝ դրանք բաժ­ անվ­ ում են չորս
վայն­ ի խոռ­ ո­չում ճնշմ­ ան բարձր­ ա­ցում­ ը հանգ­ եցն­ ում է խմ­բի՝ 1) հետվ­ ի­րահ­ ատ­ ա­կան, 2) հետվն­ ասվ­ ած­քային,
բազ­մաօր­գան­ ային ան­բավ­ ա­րար­ ութ­ յան համ­ ախ­տա­նի­ 3) հիմն­ ակ­ ան հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի բարդ­ ութ­ յունն­ եր և 4)
շի (ԲՕԱՀ) զարգ­ ացմ­ ան­ ը [9]: Հա­րա­ճող ՆՈՀ-­ով հի­վանդ­ նպաս­տող գոր­ծոնն­ եր: Վերջ­ ին խմբ­ ին են պատ­կան­ ում
ներ­ ի մահ­ աց­ ութ­ յուն­ ը 40-100% է [1, 4]: համ­ ակ­ արգ­ ային բորբ­ ոք­ ային ռեակց­ իայի հա­մախ­տա­նի­
շը (ՀԲՌՀ) և սեպ­սիս­ ը:
­Ներ­ որ­ ո­վայ­նային ճն­շում­ ը (ՆՈՃ) որով­ այ­նի խոռ­ ո­չում Չն­ ա­յած վերջ­ ին տաս­նա­մյա­կում սեպ­սիս­ ի և ՀԲՌՀ-­ի
առ­կա ճնշ­ ումն է: Ըստ Կ. Թոյեն­սի և համ­ ահ­ եղ­ ի­նակն­ եր­ ի վեր­ աբ­ եր­ յալ բազմ­ աթ­ իվ ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յունն­ եր­ ին՝ այս
(2000)՝ ներ­ ո­րո­վայ­նային ճնշմ­ ան նորմ­ ալ արժ­ եք­ ը 0-7 մմ համ­ ախտ­ ա­նիշն­ եր­ ի մահ­ աց­ ութ­ յուն­ ը էակ­ ան­ որ­ են նվա­
ջրի սյուն է, և գրեթ­ ե յուր­ աք­ անչ­յուր որո­վայն­ ա­հա­տու­ զեց­նել դեռ չի հաջ­ ողվ­ ում: Այն կայ­ուն բարձր է (40-70%)
մից հետ­ ո գործն­ ա­կա­նո­րեն բարձր­ ան­ ում է մինչև 5-12 [6, 13, 15, 19], ուստ­ ի ՀԲՌՀ-ն և սեպս­ իս­ ը շա­րուն­ ա­կում
մմ ջրի սյուն: են մնալ ժա­ման­ ակ­ ակ­ ից բժշկ­ ագ­ իտ­ ութ­ յան ամեն­ աար­
դիական խնդ­ իրն­ եր­ ից մեկ­ ը [14, 17]: Ըստ որոշ մաս­նա­
ՆՈՃ-­ի առա­վե­լագ­ ույն ար­ժե­քը, ըստ որի կա­րել­ի է գետն­ եր­ ի [2, 17]՝ բարձր մահ­ աց­ ութ­ յան պատ­ճառն այն
ենթ­ ադ­րել ՆՈՀ-­ի մաս­ ին, մինչ օրս վիճ­ ել­ի է, քան­ ի որ այս է, որ ՀԲՌՀ­-ի և սեպս­ իս­ ի ախտ­ որ­ ոշ­ ում­ ը կատ­ արվ­ ում է
բարդ­ ութ­ յան ձևա­վոր­ ում­ ը, ըստ Բ. Գելֆ­ ան­դի (2005), ուշ­ աց­ ում­ ով, ուստ­ ի և նպատ­ ա­կային բուժ­ ում­ ը սկսվ­ ում է
հիմն­ ակ­ ան­ ում պայ­ման­ ա­վորվ­ ած է հիվ­ անդն­ ե­րի ֆի­ ոչ ժա­ման­ ակ­ ին:
զիոլոգ­ իական առանձն­ ահ­ ատկ­ ությ­ունն­ ե­րով: ՀԲՌՀ-ն օրգ­ ա­նիզ­մի հա­մա­կար­գային բոր­բո­քային
պա­տասխ­ անն է ցանկ­ աց­ ած ազդ­ ակ­ ի նկատմ­ ամբ
10 մմ սնդ. սյ­-ից ցածր ՆՈՃ ուն­ ե­ցող հիվ­ անդ­նե­րի (վն­ ասվ­ ածք, վար­ ակ, վիր­ ա­հատ­ ութ­ յուն և այլն), որի
դեպ­քում հիմն­ ակ­ ա­նում ՆՈՀ չի դիտ­վում, իսկ 25 մմ սնդ. դեպ­քում խաթ­ արվ­ ում է բորբ­ ո­քամ­ ետ և հակ­ ա­բորբ­ ո­
սյ­-ից բարձր­ ի դեպք­ ում հաճ­ ախ զարգ­ ան­ ում է ներ­ ո­րո­ քային միջն­ որդն­ եր­ ի միջև դին­ ամ­ իկ հավ­ աս­ ար­ ակշ­ռու­
վայն­ ային կոմ­պարտ­մենտ համ­ ախտ­ ա­նիշ­ ը (ՆԿՀ) [11]: թյուն­ ը [18, 20]:
10-25 մմ սնդ. սյ. ՆՈՃ ուն­ եց­ ող հիվ­ անդն­ ե­րի դեպ­քում Ռ. Բոն­ եի (1992) բնոր­ ոշմ­ ամբ և 2001 թ. Internation-
ՆԿՀ-­ի առա­ջաց­ման հավ­ ան­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը պայ­ման­ ա­ al Sepsis Definitions Conference եզր­ ակ­ աց­ ութ­ յամբ հաս­
վոր­ված է զարկ­ ե­րակ­ ային ճնշմ­ ան և որով­ այն­ ի առա­ տատ­վել է, որ ՀԲՌՀ-­ի ախտ­ որ­ ոշ­ ում­ ը հիմն­ ավ­ որվ­ ում է
ջային պա­տի առաձգ­ ա­կան­ ութ­ յան առանձ­նահ­ ատկ­ ու­ հետև­ յալ 4 կլի­նիկ­ ա-լաբ­ որ­ ատ­ որ ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ից առն­
թյունն­ եր­ ով [10, 12]: վազն եր­կուս­ ի առկ­ այ­ութ­ յան դեպք­ ում՝
1. ջերմ­ աստ­ ի­ճա­նը 38°С և բարձր կամ 36°С և ցածր,
­Նե­րոր­ ո­վայ­նային կոմ­պարտ­մենտ հա­մախտ­ ա­նի­շի 2. սրտ­ ի կծ­կումն­ ե­րի հաճ­ ախ­ ա­կա­նութ­ յուն­ ը (ՍԿՀ)
միջ­ ազ­գային միութ­ յան (WORLD SOCIETY OF THE AB- 90 զարկ/ր­ ո­պե և ավե­լի,
DOMINAL COMPARTMENT SYNDROME - Antwerp, Bel- 3. շն­չա­ռութ­ յան հա­ճա­խա­կան­ ու­թյուն­ ը (ՇՀ) 20/ր­ ոպե
gium 2007) բնո­րոշմ­ ամբ՝ և ավել­ի կամ PaCO2 32 մմ ս.ս.-ից ցածր,
4. լեյկ­ ո­ցիտ­նե­րը 12,0x109/լ և ավե­լի կամ 4,0x109/լ և
•• ն­ ե­րո­րո­վայն­ ային հիպ­ երտ­ ենզ­ իան (ՆՈՀ) ՆՈՃ-­ի ցածր, կամ տհաս ձևե­րի քա­նա­կը 10%-­ից ավե­լի:
կա­յուն աճն է 12 մմ ս.ս. և բարձր, որն արձ­ ա­ Ծ­ այ­րա­հեղ վի­ճակ­նե­րում հիվ­ անդն­ եր­ ի ախ­տա­
նագր­վում է 4-6 ժամ­վա ընթ­ ացք­ ում առնվ­ ազն
երեք ան­գամ չափ­ ել­իս, առանց տես­ ան­ ել­ի օրգ­ ա­
նա­կան ախ­տա­հա­րումն­ եր­ ի,

•• ­ներ­ որ­ ով­ այն­ ային կոմպ­ արտ­մենտ հա­մախտ­ ա­
նիշ­ ը (ՆԿՀ) ՆՈՃ-­ի 20 մմ ս.ս. բարձր ցու­ցան­ իշն

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

12 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ֆիզ­ իոլոգ­ իական պրոց­ եսն­ եր­ ի հիմք­ ում ՀԲՌՀ­-ի պատ­ նաբ­ ար 12-15 և 16-20 մմ ս.ս. ՆՈՃ: Ներ­ ո­րով­ այ­նային
ճա­ռով առաջ­ աց­ ող մա­զան­ ոթ­ներ­ ի թա­փանց­ ել­իութ­ յան ճնշ­ ում­ ը չափ­վել է նե­րուղ­ ի­ղա­ղիք­ ային եղան­ ա­կով՝ ME-
բարձր­ աց­ ումն է: ՀԲՌՀ-ն հանգ­ եց­նում է մա­զա­նոթն­ ե­րից DIPLUS 5410 Rectal balloon catheter, 4.5 Fr.-ով­ :
հե­ղուկ­ ի ար­տա­հոսք­ ին դեպ­ ի միջբջջ­ ային տար­ ած­ ու­
թյուն, հատ­կապ­ ես դեպ­ ի աղիք­նե­րի պատ­ եր, մի­ջընդ­ երք ՀԲՌՀ և ՆՈՀ մոդ­ ել­ավ­ որ­ ել­ուց 24 ժամ ան­ց օր­
և հե­տո­րով­ այ­նամ­զային տա­րած­ ու­թյուն [8]: գան­ներ­ ի և հյուսվ­ ածքն­ եր­ ի ձևաբ­ ա­նա­կան փո­փոխ­ ու­
թյունն­ ե­րը ուս­ ումն­ աս­ իր­ ե­լու նպատ­ ա­կով կա­տարվ­ ել է
Ն­ ՈՃ-­ի բարձր­ աց­ման և հա­մա­կար­գային բորբ­ ոք­ առ­նետն­ ե­րի դե­կապ­ իտ­ ա­ցիա՝ նեմբ­ ուտ­ ա­լային ան­զգա­
ման ռեակց­ իայի հա­մախ­տան­ ի­շի միջև առ­կա ախ­տա­ յացմ­ ամբ:­
ծին կապ­ եր­ ը ուս­ ումն­ ա­սիր­ ել­ու հա­մար կա­տարվ­ ել է առ­
նետն­ եր­ ի փորձ­ ար­ ա­րակ­ ան հետ­ ա­զոտ­ ու­թյուն: Ուսումն­ աս­ իրվ­ ել են առն­ ետն­ եր­ ի թոք­ եր­ ում առա­ջա­
ցած ձևա­բա­նա­կան փոփ­ ո­խութ­ յունն­ ե­րը:
­Հե­տա­զո­տու­թյան նպատ­ ակն է ուս­ ումն­ աս­ ի­րել
ՀԲՌՀ­-ով առն­ ետ­նե­րի թոք­ եր­ ի ձևա­բա­նա­կան փո­փո­ Հյուսվ­ ածքն­ եր­ ը պահ­պանվ­ ել են 10%­-ան­ ոց չեզ­ ոք
խու­թյունն­ եր­ ը՝ պայ­մա­նավ­ որվ­ ած ՆՈՃ-­ի ցուց­ ան­ ի­շի բուֆ­ եր­ ային ֆորմ­ ալ­ին­ ի լուծ­ ույ­թում: Պատ­րաստ­վել
բարձր­ ացմ­ ամբ: են պա­րա­ֆին­ ային սա­լիկն­ եր, որոն­ցից ստաց­վել են 4
մկմ հաստ­ ու­թյուն ուն­ ե­ցող հատ­ ույթն­ եր: Հատ­ ույթն­ եր­ ը
Նյութ­ ը և մե­թոդ­ներ­ ը: Հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը իրա­ ներկվ­ ել են հեմ­ ո­տոք­սի­լին և էո­զին եղա­նա­կով: Ձևա­բա­
կա­նացվ­ ել է 30 սեռ­ ահ­ ա­սուն, 160-200 գրամ քաշ­ ով, նակ­ ան փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ եր­ ը գնահ­ ատվ­ ել են OLYMPUS
սպի­տակ ոչ ցեղ­ ային արու առ­նետ­նե­րի վրա: Կենդ­ ա­ CX41 SYSTEM մանր­ ադ­ իտ­ ա­կով, պատ­կերն­ ե­րի x40,
նին­ եր­ ը պահվ­ ել են 5 վան­դակն­ ե­րի մեջ, յու­րաք­ անչ­յու­ x100, x200, x400 խո­շո­րաց­ ումն­ եր­ ով:
րում 6 առ­նետ, 18-22°С ջեր­մաս­տիճ­ ան­ ային (օ­րա­կան
12 ժամ լույս, 12 ժամ մութ) պայ­մանն­ ե­րում՝ սննդ­ ից և Արդ­ յունք­ներ­ ը և դրանց վեր­լուծ­ ու­թյու­նը­
ջրից ազատ օգտվ­ ե­լու հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յամբ: Ջուր­ ը տե­ Առ­ աջ­ ին (վեր­ ահսկվ­ ող) խմբ­ ի առն­ ետն­ եր­ ի (n=6) թո­
ղադրվ­ ած է եղել հա­տուկ կաթ­ ոց­ իկն­ ե­րով, իսկ սնունդ­ ը
դրվ­ ած է եղել կեն­դան­ ին­ ե­րի գլխ­ ի վերև­ ում տեղ­ ադր­ված քե­րի ձևաբ­ ա­նա­կան պատ­կե­րը եղել է նորմ­ այի սահ­ման­
կեր­ ակ­րամ­ անն­ եր­ ում: Հետ­ ա­զո­տու­թյուն­ ը որև­ է էթի­կա­ նե­րում:­
կան խնդ­ իրն­ եր բարձր­ աց­նող գործ­ ող­ ու­թյունն­ եր (ցա­վի
առա­ջաց­ ում, ջրի կամ սնն­դի ըն­դունմ­ ան սահմ­ ա­նափ­ ա­ Երկր­ որդ խմբ­ ի (n=8) առն­ ետ­ներ­ ի դեպք­ ում ՀԲՌՀ-ն
կում, զգայ­ակ­ ան սահմ­ ա­նափ­ ա­կում կամ խթա­նում և մոդ­ ել­ավ­ որ­ ե­լուց հետ­ ո թոք­ եր­ ի պա­րենք­ իմ­ ում նկատ­վել
այլն) չի պար­ ուն­ ա­կել: է գե­րա­րյուն­ ութ­ յուն, ալվ­ եոլն­ եր­ ի միջն­ ա­պա­տում և խո­
ռոչն­ ե­րում օջախ­ ային պո­լիմ­ որֆ ինֆ­ իլտ­րաց­ իա (ն­կ. 1):
Կ­ ենդ­ ան­ ի­ներ­ ի վրա մի­ջամտ­ ու­թյունն­ եր­ ը կատ­ ար­վել
են «Լա­բոր­ ատ­ որ կենդ­ ան­ ի­նե­րի պահ­ման և փորձ­ եր ան­ Նկ­ . 1. Երկր­ որդ խմ­բի առն­ ետ­նե­րի թո­քե­րի ձևա­բան­ ակ­ ան փո­
ցկաց­նել­ու ուղ­ եց­ ույ­ցի» պա­հանջ­նե­րին համ­ ա­պա­տաս­ փո­խու­թյունն­ ե­րը (x100 ներկվ­ ած H&E եղա­նակ­ ով)
խան, ինչպ­ ես նաև հաշվ­ ի են առն­վել փոր­ձար­ ա­րա­կան
նպատ­ ա­կով ողն­ ա­շա­րավ­ որ կենդ­ ան­ ի­նե­րի պաշտ­պա­ Երր­ որդ խմբ­ ի առ­նետն­ եր­ ի թոք­ ե­րում հայտն­ աբ­ եր­
նութ­ յան Եվր­ ո­պա­կան կոնվ­ են­ցիայի պա­հանջն­ եր­ ը (Ստ­ վել են անոթն­ ե­րի գեր­ ա­յուն­ ութ­ յուն, ալվ­ եոլն­ ե­րի պա­
րաս­բուրգ, 18.03.1986թ.), ասեպտ­ ի­կայի և անտ­ իս­ եպ­ տեր­ ի արտ­ ա­հայտ­ված հաստ­ ա­ցում, նկատ­վել է լիմ­
տի­կայի կան­ ոնն­ եր­ ը: ֆո-հիստ­ իոցիտ­ ար (մակր­ ոֆ­ ա­գալ) ինֆ­ իլտ­րաց­ իա,
ալվ­ եոլոց­ իտ­ներ­ ի պրոլ­իֆ­ եր­ աց­ իա (ին­տերս­տից­ իալ թո­
­Հե­տա­զո­տու­թյան մեջ ընդգ­ րկվ­ ած կենդ­ ա­նին­ եր­ ը քա­բորբ­ ի պատկ­ եր): Սա­կայն թոք­ ի դրունք­ ի ավշ­ ային
բաժ­ անվ­ ել են 4 խմբ­ ի: Առա­ջին (վե­րահսկվ­ ող) խմ­բում հանգ­ ույցն­ ե­րը եղել են ինտ­ ակտ (ն­կար 2-3):
(n=6) եղել են ինտ­ ակտ առողջ առ­նետ­ներ: Երկր­ որդ
(n=8), երր­ որդ (n=8) և չորր­ որդ (n=8) խմ­բեր­ ի առ­նետն­ ե­
րին ներ­ որ­ ով­ այն­ ային ներ­ արկվ­ ել է 100մկգ/կգ չափ­ ա­
բաժ­նով պիր­ ոգ­ են­ ալ (լի­պո­պո­լիս­ ա­խա­րիդ) դեղ­ ը, որից
2-4 ժամ ան­ց ի հայտ են եկել ՀԲՌՀ ախ­տա­նիշն­ եր­ ը: Եր­
րորդ և չորր­ որդ խմ­բեր­ ի առ­նետն­ եր­ ի դեպ­քում ՀԲՌՀ-ն
մոդ­ ել­ա­վո­րել­ուց հե­տո կատ­ արվ­ ել է ՆՈՀ-­ի մոդ­ ել­ա­վո­
րում հետև­ յալ եղա­նակ­ ով. թեթև եթեր­ ային գոլ­որշ­ ի­
նե­րի ազդ­ եց­ ութ­ յամբ մեջք­ ի վրա պառ­կած վի­ճակ­ ում
ներ­ որ­ ով­ այն­ ային նե­րարկվ­ ել է 15-35մլ 0,9%­-ան­ ոց ֆի­
զիոլոգ­ իական լուծ­ ույթ և ստաց­վել է համ­ ապ­ ա­տասխ­ ա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 13

տա­ցում, լիմֆ­ ո-հիստ­ իոցիտ­ ար չափ­ ա­վոր ինֆ­ իլտ­րա­
ցիա, ալ­վեոլոց­ իտն­ եր­ ի չափ­ ա­վոր բազմ­ աց­ ում և արտ­ ա­
հայտվ­ ած շուրջբ­րոնխ­ ային բորբ­ ո­քային ռեակց­ իա:

Չոր­րորդ խմբ­ ի առ­նետ­նե­րի թո­քե­րի ձևա­բա­նակ­ ան
փո­փո­խութ­ յունն­ եր­ ի պատ­կեր­ ը ներկ­ այ­ացվ­ ած է նկար
7-8-­ու­ մ:

Ն­կ. 2. Երր­ որդ խմբ­ ի առ­նետ­նե­րի թոք­ ե­րի ձևաբ­ ա­նա­կան փո­
փո­խու­թյունն­ ե­րը (x100 ներկվ­ ած H&E եղա­նակ­ ով)

Ն­կ. 5. Երր­ որդ խմբ­ ի առ­նետն­ ե­րի թոք­ եր­ ի ձևաբ­ ան­ ակ­ ան փո­
փոխ­ ութ­ յունն­ ե­րը (x200 ներկվ­ ած H&E եղա­նա­կով)

Ն­կ. 3. Երր­ որդ խմբ­ ի առն­ ետ­ներ­ ի թոք­ ե­րի ձևաբ­ ա­նակ­ ան փո­
փոխ­ ութ­ յունն­ ե­րը (x200 ներկվ­ ած H&E եղա­նակ­ ով)

Նկ­ . 6. Երր­ որդ խմբ­ ի առն­ ետ­նե­րի թոք­ եր­ ի ձևաբ­ ան­ ա­կան փո­
փոխ­ ութ­ յունն­ ե­րը (x200 ներկվ­ ած H&E եղա­նա­կով)

Ն­կ. 4. Երր­ որդ խմբ­ ի առն­ ետ­նե­րի թոք­ ե­րի ձևաբ­ ա­նա­կան փո­ Ն­կ. 7. Չոր­րորդ խմբ­ ի առ­նետն­ եր­ ի թոք­ եր­ ի ձևաբ­ ան­ ակ­ ան
փոխ­ ութ­ յունն­ եր­ ը (x100 ներկվ­ ած H&E եղա­նակ­ ով) փո­փոխ­ ու­թյունն­ եր­ ը (x40 ներկվ­ ած H&E եղա­նա­կով)

Երր­ որդ խմ­բի առ­նետ­նե­րի դեպք­ ում ինտ­ երս­տի­
ցիալ թոք­ աբ­ որ­բին զուգ­ ընթ­ աց հայտ­նա­բերվ­ ել են նաև
օջախ­ ային արյուն­ ազ­ եղ­ ում­ներ հե­մո­սի­դեր­ ո­զով, օջա­
խային այտ­ ուց (ն­կար 4-6):

­Չոր­րորդ (n=8) խմ­բի առ­նետ­նե­րի դեպ­քում ՀԲՌՀ-­
-ի ախ­տա­նիշն­ եր առաջ­ ան­ ալ­ուց հետ­ ո մոդ­ ել­ավ­ որ­վել է II
աս­տի­ճան­ ի ՆՈՀ (16-20 մմ ս.ս.): Այս խմբ­ ի առն­ ետն­ եր­ ի
թո­քեր­ ում հայտ­նա­բերվ­ ել են ալ­վեոլն­ եր­ ի պա­տե­րի հաս­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

14 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ն­կ. 8. Չոր­րորդ խմբ­ ի առն­ ետն­ ե­րի թոք­ եր­ ի ձևաբ­ ա­նակ­ ան ՀԲՌՀ-­ով առ­նետն­ եր­ ի դեպք­ ում թո­քեր­ ի պար­ ենք­ իմ­ ում
փո­փո­խու­թյունն­ ե­րը (x100 ներկվ­ ած H&E եղա­նակ­ ով) նկատ­վում է գեր­ ա­րյուն­ ութ­ յուն, ալվ­ եոլն­ եր­ ի միջ­նա­պա­
տում և խոռ­ ոչն­ եր­ ում օջախ­ ային պոլ­իմ­ որֆ բջ­ջային ին­
Եզ­րա­հանգ­ ումն­ եր: Այսպ­ իս­ ով, մեր փորձ­ ա­րար­ ա­ ֆիլտ­րաց­ իա: Իսկ ՀԲՌՀ­-ով առն­ ետն­ եր­ ի դեպք­ ում և՛ I
կան հե­տա­զոտ­ ութ­ յան տվյալ­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ աս­տի­ճա­նի (12-15 մմ ս.ս.), և՛ II աս­տի­ճան­ ի (16-20 մմ
ս.ս.) ներ­ որ­ ով­ այ­նային հիպ­ եր­տենզ­ իա մոդ­ ել­ավ­ ո­րե­լուց
հե­տո թոք­ եր­ ում հայտ­նաբ­ երվ­ ում է անոթն­ ե­րի գեր­ ա­
րյուն­ ութ­ յուն, ալվ­ եոլն­ եր­ ի պատ­ ե­րի հաստ­ ա­ցում, լիմֆ­ ո-
հիստ­ իոցի­տար (մակր­ ո­ֆագ­ ալ) ինֆ­ իլտր­ ա­ցիա (ինտ­ երս­
տից­ իալ թո­քա­բորբ), ինչպ­ ես նաև ալվ­ եոլոց­ իտն­ եր­ ի
պրոլ­իֆ­ եր­ ա­ցիա: Այս փուլ­ի ձևա­բա­նակ­ ան փո­փոխ­ ու­
թյունն­ ե­րը վկա­յում են նաև սիրտ-­ա­նոթ­ ային հա­մակ­ ար­
գի հնար­ ա­վոր ախտ­ ա­հար­ման մա­սին, և անհ­ րա­ժեշտ է
սրտ­ ամ­կան­ ի լրաց­ ուց­ իչ ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յունն­ եր կատ­ ա­
րել՝ զուգ­ ահ­ եռն­ եր անց­ կաց­նե­լու նպատ­ ա­կով:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ compartment syndrome. Br J Surg 1998; 85:1027.
12. Sugrue M (2005) Abdominal compartment syndrome. Curr Opin Crit Care
1. An G, West MA. Abdominal compartment syndrome: a concise clinical review.
Crit Care Med 2008; 36:1304. 11:333–338
13. Yol S. Is urinary bladder pressure a sensitive indicator of intra-abdominal
2. Beat Mullera, Kenneth L. Becker. - Procalcitonin: how a hormone became a
marker and mediator of sepsis. //SWISS MED WKLY 2001;131:595-602 www. pressure?/S. Yol, A. Kartal, S. Tavli et al.//Endoscopy. – 1998. – Vol. 30. – P.
smw.ch 778-780
14. Бархатова Н. А. – Детоксикационная и противовоспалительная терапия
3. Cheatham ML, Ivatury RR, Malbrain ML, Sugrue M (2006) Options and генерализо­ванн­ ых форм инфекции мягких тканей//Научно-практический
challenges for the future. In: Ivatury R, Cheatham M, Malbrain M, Sugrue M журнал Хирургия им. Н. И. Пирогова, 2009, N5, стр. 27 – 30
(eds) Abdominal Compartment Syndrome. Landes Bioscience, Georgetown, pp 15. Гаин Ю.М. Синдром абдоминальной компрессии в хирургии/Ю.М. Гаин, С.А.
295–300 Алексеев, Б.Г. Богдан// Белорусский мед. журнал. 2004., №3,9. – С.20-31.
16. Гельфанд Б.Р., Проценко Д.Н., Игнатенко О.В., Ярошецкий А.И.. Синдром
4. Cheatham ML, Safcsak K. Is the evolving management of intra-abdominal интраабдоминальной гипертензии (обзор литературы) // Consilium medicum.
hypertension and abdominal compartment syndrome improving survival? Crit 2005. Том 07/N 1.
Care Med 2010; 38:402. 17. Гельфанд Б.Р., Проценко Д.Н., Игнатенко О.В., Ярошецкий А.И.. Синдром
интраабдоминальной гипертензии (обзор литературы) // Consilium medicum.
5. Cheatham ML, Safcsak K. Percutaneous catheter decompression in the 2005.Том 07/N 1.
treatment of elevated intraabdominal pressure. Chest 2011; 140:1428. 18. Гельфанд Е.Б., Гологорский В.А., Гельфанд Б.Р. Клиническая характе-
ристика абдоминального сепсиса у хирургических больных // Consilium
6. Engel C., Brunkhorst M., Bone H. G. et al. – Epidemiology of sepsis in Germany: medicum, Интенсив. тер. – 2000. - №1.
results from a national prospective multicenter study // Intensive Care Med., 19. Руднов В.А. Сепсис, современное состояние проблемы: Учебно-методиче-
2007, V. 33, №4, P. 606 – 618 ское пособие. - Екатеринбург, 2000. - 29 с.
20. Шестопалов А.Е., Бакеев Р.Ф. Современные аспекты объёмзамещающей
7. Gestring M. et al., 2012 http://www.uptodate.com/contents/abdominal- терапии острой кровопотери у раненых // Акт. вопр. интенсив. тер. – 2001.
compartment-syndrome/contributors -№ 8-9.-С.6-12.

8. http://en.wikipedia.org/wiki/Abdominal_compartment_syndrome
9. Malbrain M.L.N.G. Abdominal pressure in the critically ill/M.L.N.G. Malbrain//

Curr.Opin.Crit.Care. - 2000. – Vol.6. – P.17-29.
10. Malbrain ML, Chiumello D, Pelosi P, et al (2005) Incidence and prognosis of

intraabdominal hypertension in a mixed population of critically ill patients: a
multiple-center epidemiological study. Crit Care Med 33:315–322
11. Schein M, Ivatury R. Intra-abdominal hypertension and the abdominal

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 15

РЕЗЮМЕ

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЕ ЛЕГКИХ У КРЫС С СИНДРОМОМ СИСТЕМНОЙ
ВОСПАЛИТЕЛЬНОЙ РЕАКЦИИ ПРИ РАЗВИТИИ ВНУТРИБРЮШНОЙ ГИПЕРТЕНЗИИ

Мириджанян М.М.1, Папян А.В.2, Арутюнян Г.В.1

1 ЕГМУ, Кафедра Хирургии № 4
2 ЕГМУ, Кафедра патологической анатомии и клинической морфологии

Ключевые слова: экспериментальное исследование, внутри- воспалительной реакции и внутрибрюшной гипертензии изуча-
брюшное давление, синдром системного воспалительного от- лись развившиеся морфологические изменения легких.
вета.
В данном экспериментальном исследовании при синдро-
Внутрибрюшная гипертензия — одна из актуальных проблем ме системной воспалительной реакции выявлены гиперемия
современной медицины. У больных с внутрибрюшным давлени- паренхимы легких, с очаговой полиморфно-клеточной ин-
ем повышение давления в брюшной полости приводит к разви- фильтрацией в альвеолах. А у крыс при синдроме системной
тию синдрома полиорганной недостаточности. воспалительной реакции с внутрибрюшной гипертензией (I и
II степени) в легких обнаружено полнокровие сосудов, утол-
Для изучения патогенетических связей между повышением щение перегородок альвеол с лимфо-гистоцитарной (макро-
внутрибрюшного давления и синдромом системной воспали- фагальной) инфильтрацией (интерстициальная пневмония), с
тельной реакции было проведено экспериментальное иссле- пролиферацией альвеолоцитов. Морфологические изменения
дование на крысах, целью которого являлось изучение морфо- в этой стадии свидетельствуют о возможном вовлечении сер-
логических изменений легких у крыс с синдромом системной дечно-сосудистой системы, что требует изучение изменений
воспалительной реакции, в зависимости от степени повыше- миокарда.
ния внутрибрюшного давления.

Спустя 24 часа после моделирования  синдрома системной

SUMMARY

LUNG CHANGES OF RATS WITH SYSTEMIC INFLAMMATORY RESPONSE SYNDROME IN STAGE OF
INTRA ABDOMINAL HYPERTENSION

Mirijanyan M.M.1, Papyan A.V.2, Harutyunyan H.V.1

1 YSMU, Department of Surgery No. 4

2 YSMU, Department of Pathologycal Anatomy and Clinical Morphology

Keywords: experimental research, intra-abdominal pressure, eling.
systemic inflammation reaction syndrome. Our experimental research data indicate that hyperemia of

Intra-abdominal hypertension (IAH) is one of the actual prob- lungs parenchyma, focal polymorph cellular infiltration in alveoli
lems of modern medicine. The increase of intra abdominal pres- septum and cavities are observed in rats with SIRS.
sure in patients with IAH leads to the development of multiple
organ dysfunction syndrome (MODS). At modeles with intra abdominal hypertension of both grades
I (12-15mm Hg) and II (16-20 mm Hg), hyperemia of vessels,
Experimental research has been carried out to investigate thickening of alveoli septa, lymphohistiocytic (macrophageal) in-
pathogenic links between the increase of intra abdominal pres- filtration (interstitial pneumonia) as well as proliferation of alveo-
sure (IAH) and systemic inflammatory reaction syndrome (SIRS) cytes are revealed in lungs of rats with SIRS.
in rats. The aim of this research is to study lungs morphological
changes in rats with SIRS depending on level of intra abdomi- Morphological changes of this stage are sugestive for possi-
nal hypertension (IAH). Morphological changes originated in rats’ ble involvement of cardiovascular system and require additional
lungs were examined 24 hours later after SIRS and IAH mod- studies of myocardium.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

16 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 611.345։616.34-009.11-036.12

Ա­ՂԻ­ՔԻ ՊԱՏ­ Ի ՁԵՎԱԲ­ Ա­ՆԱ­ԿԱՆ ՓՈՓ­ ՈԽ­ ՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ
ԴՈ­ԼԻ­ԽՈ­ՍԻԳ­ՄԱՅՈՎ ՊԱՅՄ­ ԱՆ­ Ա­ՎՈՐՎ­ ԱԾ ՔՐՈ­ՆԻ­ԿԱԿ­ ԱՆ
ՓՈՐ­ԿԱ­ՊՈՒ­ԹՅԱՆ ԴԵՊՔ­ ՈՒՄ

Խոս­տի­կյան Ն.Գ.1, Հա­կոբ­ յան Ա.Ս.2, Հա­կոբ­ յան Գ.Ա­.1
1 ԵՊԲՀ, Ախ­տա­բան­ ա­կան անա­տոմ­ իայի և կլին­ իկ­ ակ­ ան մորֆ­ ոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն
2 ԵՊԲՀ, Կո­լոպր­ ոկտ­ ո­լոգ­ իայի ամբ­ իոն

Բանալի բառեր` դոլիխոսիգմա, աղիքների նյարդային Ի տարբ­ եր­ ու­թյուն ագանգ­լիոնար ձևեր­ ի՝ խթա­ղիք­ ի ինտ­
համակարգ, մորֆոլոգիա։ րա­մու­րալ նյար­դային համ­ ակ­ ար­գի պա­թո­մոր­ֆո­գեն­ ե­զը
իդեոպաթ­ իկ և նեյր­ ո­գեն մեգ­ ա­դոլ­իխ­ ոկ­ ոլ­ոն­ ի դեպ­քում
Արդ­ իական­ ություն­ ը­ անբ­ ավ­ ար­ ար է ու­սումն­ աս­ իրվ­ ած [1]։ Սիգ­մայ­աձև խթա­
Ըստ Ս. Նավ­ են­ ի տվյալ­ներ­ ի՝ քրոն­ իկ­ ա­կան փոր­կա­ ղի­քի՝ նորմ­ այից ավե­լի երկ­ ար­ աց­ ում­ ը (1մ և ավել­ի) հա­
վել­յալ գա­լարն­ եր­ ի ձևավ­ որ­մամբ գնա­հատ­վում է որ­պես
պութ­ յուն­ ը Անգ­լիայում թաքնվ­ ած ազ­գային խնդ­ իր է, որի դո­լիխ­ ո­սիգմ­ ա։ Դո­լի­խոս­ իգմ­ այով պայ­ման­ ա­վոր­ված քրո­
կապ­ ակց­ ու­թյամբ բուժ­վում է բնակչ­ութ­ յան 50%-­ը, Գեր­ նիկ­ ա­կան փորկ­ ա­պութ­ յան դեպ­քում առկ­ ա են ոչ միայն
ման­ իայի բնակ­չու­թյան՝ 30%­-ը, աշ­խարհ­ ի բնակչ­ու­թյան՝ հաստ­ ա­ղի­քային կանգ­ ի ախտ­ ան­ իշն­ եր, այլև ի հայտ են
37-50%­-ը, զար­գա­ցած երկրն­ ե­րի երիտ­ ա­սարդ բնակչ­ու­ գա­լիս ար­տաղ­ ի­քային ախ­տան­ իշն­ եր, որոնք և դառ­նում
թյան՝ 3%­-ը, մի­ջին տա­րիք­ ի բնակչ­ութ­ յան՝ 8%­-ը, ծե­րե­րի` են առաջ­նային։ Դրանք են՝ էն­ցեֆ­ ալ­ո­պաթ­ իան (ու­ղե­
20%­-ը։ Քրո­նիկ­ ա­կան կոլ­ոս­տազ­ ի տա­րածվ­ ած­ ու­թյունն ղախ­տու­թյու­նը), լե­ղու­ղին­ ե­րի դիս­կի­նե­զիան (դժ­վա­րա­
ամբ­ ողջ աշ­խարհ­ ում այդ խն­դիր­ ը դարձն­ ում է քաղ­ ա­ շար­ժու­թյու­նը), քրոն­ իկ­ ակ­ ան ենթ­ աս­տամ­ ոք­սա­գեղ­ձա­
քակր­թութ­ յան հիվ­ անդ­ ու­թյուն [8,9]։ բոր­բը, լե­ղապ­ արկ­ ա­բորբ­ ը, տասն­ երկ­ ում­ ատն­ յա աղիք­ ի
բոր­բոք­ ու­մը, ստա­մոք­սի և տաս­ եր­կու­մատն­ յա աղիք­ ի
­Մասն­ ա­գի­տակ­ ան գրակ­ ան­ ու­թյան տվյալ­նե­րի հա­ խո­ցը, քրո­նի­կակ­ ան պիելո­նեֆ­րիտ­ ը, հե­նա­շարժ­ ակ­ ան
մա­ձայն՝ մինչև 20 տար­ եկ­ ան անձ­ անց քրոն­ իկ­ ա­կան և սիրտ-­ան­ ոթ­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի հի­վանդ­ ու­թյունն­ եր­ ը,
փոր­կա­պու­թյուն­ներ­ ի պատճ­ առ­ ը հաստ աղի­քի անա­տո­ մաշկ­ ի, աչք­ եր­ ի ախ­տա­հար­ ումն­ ե­րը, որոնք հավ­ ան­ ա­բար
միական առանձ­նա­հատկ­ ութ­ յունն­ երն են, 20-40 տա­րի­ կապվ­ ած են հաստ աղիք­ ում անտ­ րո­պո­մորֆ տի­պի պոր­
քային խմ­բի դեպ­քում` անոռ­ եկ­տալ ախտ­ ա­բա­նութ­ յու­ տոկ­ ա­վալ հավ­ ել­յալ բե­րա­նակ­ցում­ներ­ ի առ­կա­յու­թյամբ։
նը։ 40-ն ան­ց տա­րի­քային խմբ­ ի դեպք­ ում քրոն­ ի­կա­կան Այդ պատճ­ ա­ռով, լյար­դը շրջ­ ան­ցե­լով, ընդհ­ ա­նուր արյան
փորկ­ ապ­ ութ­ յան պատճ­ առ կար­ ող են լի­նել անոռ­ եկտ­ ալ, հոսք են անց­ նում տար­բեր նյու­թեր, այդ թվում նաև հիս­
հո­գե­ծին, նյար­դած­ ին, էն­դոկ­րին, ստամ­ ոքս­ աղ­ ի­քաբ­ ա­նա­ տա­մի­նը [3]։ Կ. Ն. Սա­լա­մով­ ը և հա­մա­հե­ղի­նակ­նե­րը, Մ.
կան ախ­տա­բա­նու­թյունն­ եր­ ը [6]։­ Մ. Հենր­ ին նշում են, որ եր­կար­ ած հաստ աղիք­ ը նպաս­
տում է աղի­քային պա­րու­նա­կու­թյան տե­ղա­շար­ժի դան­
Ըստ վի­ճակ­ ագր­ ակ­ ան հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յունն­ ե­րի տվյալ­ դաղ­ եցմ­ ան­ ը, որն էլ իր հերթ­ ին նպաստ­ ում է հե­ղուկ­ ի
նե­րի՝ տնտ­ ե­սա­պես զարգ­ ա­ցած երկ­ներ­ ում բնակչ­ու­թյան հա­վե­լյալ հետն­ երծծ­ման­ ը և ծան­րաց­նում է չներծծվ­ ած
2,5-20%-­ը տառ­ ա­պում է քրոն­ իկ­ ակ­ ան փոր­կապ­ ու­թյամբ, ածխ­ աջր­ եր­ ի բակ­տե­րիային ֆեր­մեն­տային ճեղք­ ում­ ը։
որոն­ցից յու­րա­քանչ­յուր երր­ որ­դը պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած է Աղի­քային պա­րու­նակ­ ու­թյան ծա­վա­լի քչա­ցում­ ը և մա­
չբա­ցա­հայտ­ված պատճ­ ա­ռա­գիտ­ ու­թյան կամ նյարդ­ ա­ ծու­ցի­կու­թյան փո­փո­խու­թյուն­ ը հան­գեցն­ ում են օր­գա­նի
ծին մե­գա­դո­լի­խոկ­ ոլ­ոն­ ով [1]։ Հայտն­ ի է, որ քրոն­ ի­կա­կան պա­տի զգաց­ ող­ ութ­ յան թու­լացմ­ ան և պա­րուն­ ա­կութ­ յան
հաստ­ աղ­ իք­ ային կանգ­ ը, որը կայ­ուն է պահ­պա­նող­ ակ­ ան կանգ­ ի` խո­րացն­ ե­լով ախ­տա­բա­նա­կան տեղ­ ա­շարժ­ եր­ ը։
բուժ­ման նկատմ­ ամբ, հաճ­ ախ պայմ­ ան­ ավ­ որ­ված է հաստ Այսպ­ իս­ ով, հաստ աղիք­ ի չա­փեր­ ը կարև­ որ դեր ու­նեն
աղի­քի զար­գաց­ման և կպմ­ ան անո­մալ­իաներ­ ով։ Խթա­ քրո­նի­կա­կան փոր­կապ­ ու­թյան ախ­տածն­ ութ­ յան գոր­ծում
ղի­քի ինտ­րա­մուր­ ալ նյար­դային հա­մա­կարգ­ ի զար­գաց­ [1,3]։ Չնայ­ած որոշ մասն­ ա­գետ­ներ նշում են, որ խթաղ­ իք­ ի
ման արատն­ եր­ ը կա­րող են հանգ­ եցն­ ել հաստ աղի­քի որո­ երկ­ ա­րած հատվ­ ածն­ ե­րի և փորկ­ ապ­ ութ­ յան միջև ու­ղիղ
շա­կի հատ­վածն­ եր­ ի գա­լար­ ակծ­կանք­ներ­ ից անջ­ ատ­ման­ ը, համ­ եմ­ ա­տա­կան կապ­ ը բա­ցա­կայ­ում է [2,4]։ Մեր կող­մից
ինչ­պես նաև վեր տեղ­ ակ­ այվ­ ած հատվ­ ած­նե­րի ատո­նիայի իրակ­ ա­նացվ­ ող գի­տա­կան աշ­խա­տանք­ ը նվիրվ­ ած է վի­
և լայ­նաց­ման, որն էլ ար­տահ­ այտ­վում է փոր­կապ­ ու­ րա­հա­տու­թյան են­թարկ­ված մե­ծա­հա­սակ հի­վանդն­ եր­ ի
թյամբ և ներ­թու­նա­վոր­մամբ։ Քրո­նիկ­ ա­կան կոլ­ոստ­ ա­զի դոլ­ի­խոս­ իգ­մայով պայ­ման­ ա­վորվ­ ած քրոն­ իկ­ ակ­ ան փոր­
հա­մախ­տա­նի­շը, որը զու­գակց­վում է խթա­ղիք­ ի չբա­ցա­
հայտ­ված պատ­ճառ­ ագ­ իտ­ ութ­ յան չափ­ ե­րի մե­ծացմ­ ամբ,
գնա­հատվ­ ում է որ­պես իդեոպաթ­ իկ մե­գա­դո­լիխ­ ո­կոլ­ոն։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 17

ա) Աղի­քի լորձ­ աթ­ աղ­ ան­թի բորբ­ ո­քային ին­ֆիլտր­ ա­ցիա, ենթ­ ա­ բ) Աղի­քի միջմկ­ ա­նային գանգլ­իոնի այտ­ ուց՝ նեյր­ ոնն­ եր­ ի

լորձ­ ային շերտ­ ի այ­տուց, հենք­ ի ֆիբր­ ոզ, ուռ­ճա­ցում, անոթն­ ե­ վա­կուոլ­ային սնուց­ ա­խան­գար­ման երև­ ույթն­ եր­ ով (հեմ­ էոզին
×400)։
րի գեր­ ա­րյուն­ ութ­ յուն (հեմ­ էոզին ×100)։

գ) Աղի­քի շճաթ­ աղ­ ան­թի անոթն­ ե­րի գե­րա­րյուն­ ութ­ յուն, կանգ և դ) Լիմֆ­ ո­ցիտ­նե­րի օջախ­ ային կուտ­ ա­կում շճաթ­ ա­ղան­թի անո­
շուրջ­ ան­ ո­թային լիմֆ­ ոլ­եյկ­ ոց­ իտ­ ար ին­ֆիլտր­ աց­ իա (հե­մէոզին թի շուրջ­ ը (հեմ­ էոզին ×400)։
×100)։

Նկ.1. Սիգմ­ այ­աձև աղի­քի ձևաբ­ ան­ ակ­ ան պատ­կեր­ ը դոլ­իխ­ ոս­ իգմ­ այով հիվ­ անդն­ եր­ ի դեպք­ ում

կապ­ ութ­ յան դեպ­քում հաստ աղիք­ ի ձևա­բան­ ա­կան ու­ պատ­րաստվ­ ել են պա­րա­ֆին­ ային բլոկ­ներ և սե­րիական
սումն­ աս­ իր­ ու­թյա­նը։ Հիմք ըն­դու­նե­լով, որ քրո­նի­կա­կան հյուս­վա­ծա­բա­նակ­ ան հատ­վածն­ եր, որոնք ու­սումն­ աս­ իր­
կոլ­ոս­տազ­ ի ախ­տաբ­ ա­նու­թյան հիմք­ ում աղի­քի պատ­ ի վել են հեմ­ ա­տոք­սի­լին­-էոզի­նի, ալ­ցիան կա­պույտ­ ի, ըստ
նյար­դամ­կան­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի ախտ­ ահ­ ար­ ումն է [3,7,5], Վան Գի­զոն­ ի՝ պիկ­րո­ֆուք­սին­ ի, Նիսլ­ի և Գոլջ­ իի՝ ըստ Ֆոք­
կատ­ արվ­ ել է հիվ­ անդ­ներ­ ի մաս­նա­հատվ­ ած սիգմ­ այ­աձև սի մո­դի­ֆի­կա­ցիայի հյուս­վա­ծա­բա­նա­կան մե­թոդ­ներ­ ով։
աղիք­ ի­նե­րի հյուս­ված­ աբ­ ան­ ա­կան հե­տազ­ ո­տու­թյուն։
Հ­ ե­տա­զո­տության արդյունք­նե­րը­
Հ­ ետ­ ա­զո­տության նյու­թը և մե­թոդ­ներ­ ը Ի­գակ­ ան սեռ­ ի հի­վանդն­ եր­ ի սիգմ­ այ­աձև խթաղ­ իքն­ ե­
­Հյուսվ­ ած­ աբ­ ան­ ակ­ ան հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յան են ենթ­ արկ­
րի հյուս­վա­ծա­բա­նա­կան պատ­րաս­տուկ­ներ­ ի ու­սում­նա­
վել “Իզմ­ իր­լյան” բժշ­կա­կան կենտր­ ո­նում վի­րահ­ ատվ­ ած սի­րու­թյամբ պա­տի շեր­տեր­ ում հայտն­ աբ­ եր­վել են հետ­
20-40 տար­ եկ­ ան 29 հիվ­ անդ­նե­րի (20 իգակ­ ան սե­ռի, 9 ևյալ փո­փո­խու­թյուն­նե­րը՝ լոր­ձա­թա­ղան­թի սեփ­ ակ­ ան
արակ­ ան սե­ռի, մի­ջի­նը՝ 28 տա­րե­կան) սիգմ­ ա­յաձև խթա­ թի­թե­ղի քրո­նի­կա­կան բոր­բո­քում, անոթ­ներ­ ի գե­րար­ յու­
ղիք­ներ­ ը։ Բոլ­որ խթա­ղիք­նե­րի տար­բեր հատ­վածն­ եր­ ից նու­թյուն, կանգ, հե­մոս­ ի­դե­րո­զի մանր տե­ղա­մաս­ եր, էպի­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

18 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

թե­լի դեսկ­վա­մաց­ իայի օջախն­ եր, որոշ հատ­վածն­ եր­ ում ղե­քու­մը, ֆրագմ­ են­տաց­ իան, հեն­քի այ­տու­ցը։ Միջմ­կա­
գեղձ­ ե­րի կիս­տոզ լայ­նաց­ ում (նկ.1ա, հեմ­ էոզին)։ նային գանգ­լիոնն­ ե­րը նույնպ­ ես աչք­ ի են ըն­կել բազ­մա­
զան­ ութ­ յամբ, սակ­ այն դրանք առավ­ ել պահ­պան­ված են
Ենթ­ ալ­որ­ձային շերտ­ ում հայտն­ աբ­ երվ­ ել են այտ­ ուց, գնահ­ ատվ­ ել իգա­կան սե­ռի նույն տար­ ի­քային խմբ­ ի հա­
ուռճա­ցում, անոթն­ ե­րի գեր­ ա­րյու­նութ­ յուն, տեղ-տեղ մանր մեմ­ ա­տու­թյամբ։ Մեծ գանգ­լիոնն­ ե­րում հնար­ ավ­ որ է եղել
արյու­նա­զեղ­ ում­ներ, շուրջ­ ան­ ոթ­ ային լիմֆ­ ո­լեյ­կո­հիս­ հաշվ­ ել 8-9 նեյ­րոն­ներ, իսկ կլոր, փոքր գանգլ­իոնն­ ե­րում`
տիոցի­տար ին­ֆիլտր­ ատ­ներ, որոշ դեպ­քեր­ ում լիմ­ֆոիդ 2-3 նեյ­րոն­ներ։ Պետք է նշել, որ այս դեպ­քեր­ ում նույնպ­ ես
ֆո­լի­կուլ­նե­րի հի­պերպ­լա­զիա՝ դրանց անոթ­ ավ­ որ­մամբ որոշ գանգ­լիոն­ներ հյուծ­ված են եղել բոր­բո­քային բջիջն­ ե­
(նկ.1բ, հե­մէոզին)։ րի՝ դեպ­ ի գանգ­լիոն թափ­ անցմ­ ան և մկա­նա­թել­ե­րի փե­
ղեքմ­ ան պատճ­ առ­ ով։
Մկ­ ան­ ային շերտ­ եր­ ի փոփ­ ոխ­ ութ­ յունն­ ե­րը ներկ­ ա­յաց­ ­
ված են եղել հի­պերտ­րոֆ­ իայով, ֆրագ­մեն­տաց­ իայով, Եզ­րա­կա­ցություն
փե­ղեքմ­ ամբ, միջմ­կա­նային բոր­բո­քային լիմֆ­ ո­հիստ­ իոցի­
տար կուտ­ ակ­ ում­նե­րով, եր­կայն­ ա­կան մկան­ ային շեր­տի ­Մեր հե­տա­զոտ­ ու­թյու­նը հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­
անգ­ իոմա­տոզ­ ով, այդ անոթ­նե­րի կանգ­ ով, որոշ դեպք­ ե­ լիս եզր­ ակ­ աց­նել­ու, որ երկ­ ու սե­ռեր­ ի դե­պում էլ աղի­քի
րում մանր արյուն­ ա­զեղ­ ումն­ ե­րով և հեմ­ ոս­ ի­դեր­ ին­ ի մանր պա­տի բոլ­որ շերտ­ եր­ ում առկ­ ա են եղել ար­տահ­ այտ­ված
կու­տակ­ ումն­ ե­րով։ Մկան­ աթ­ ե­լե­րի միջև նկա­րագրվ­ ել են ախտ­ աբ­ ա­նա­կան տեղ­ ա­շար­ժեր, սակ­ այն ակ­նա­ռու փո­
նաև շուր­ջա­նո­թային լիմֆ­ ոիդ կուտ­ ա­կումն­ եր, առկ­ ա է փոխ­ ութ­ յուն­ներ նկար­ ագր­վել են միջմկ­ ա­նային գանգ­
եղել նաև թույլ ֆիբր­ ոզ, իսկ որոշ պատ­րաստ­ ուկ­նե­րում լիոնն­ ե­րում։ Դրանք աչք­ ի են ըն­կել բազ­մաձև­ ու­թյամբ,
բոր­բո­քային ին­ֆիլտ­րատն­ ե­րը գրավ­ ել են միջմկ­ ա­նային որոշ գանգ­լիոնն­ եր­ ում հս­տակ հաշվ­վել են հսկ­ ա նեյ­րոն­
գանգ­լիոն­նե­րի տեղ­ ը։ Բո­լոր դեպք­ ե­րում միջմկ­ ան­ ային ներ­ ը, մյուս գանգլ­իոն­ներ­ ը եղել են հյուծվ­ ած, եր­բեմն
գանգ­լիոն­նե­րը առկ­ ա են եղել հատ­ ած­ ի ամ­բողջ եր­կա­րու­ գնահ­ ատ­վել են դա­տարկ։ Նրանց­ ում նկա­րագրվ­ ել են նեյ­
թյամբ և հան­դես են եկել բազ­մաձ­ևութ­ յամբ` կլոր, օվալ, րոնն­ եր­ ի վակ­ ոո­ լ­ային դիստ­րո­ֆիա, բոր­բո­քային բջիջն­ ե­րի
շղ­թայ­ակ­ ան ձգ­վող խիտ կազմ­ ութ­ յամբ, փռ­ված, ուռճաց­ առ­կայ­ութ­ յուն՝ գանգ­լիոնն­ ե­րի լրիվ տրանսֆ­ որ­մաց­ իայով։
ված, ձևա­խախտ­ված, դա­տարկ։ Այն հատվ­ ածն­ ե­րում, Գանգ­լիոն­նե­րում նկա­րագրվ­ ել է նաև անոթ­ներ­ ի ներ­ աճ։
որ­տեղ մկան­ աթ­ ել­իկ­նե­րի ցրիվ դա­սա­վո­րութ­ յուն­ ը և հեն­ Ինչպ­ ես վե­րը նկար­ ագրվ­ ած է արակ­ ան սե­ռի հիվ­ անդն­ ե­
քի այ­տու­ցը առավ­ ել ար­տահ­ այտվ­ ած են եղել, միջմ­կա­ րի դեպ­քում, միջմ­կան­ ային գանգ­լիոն­ներն առավ­ ել պահ­
նային գանգլ­իոնն­ ե­րը մեր կողմ­ ից ցրվ­ ած և դատ­ արկ են պանվ­ ած են եղել նույն տա­րիք­ ային խմբ­ ի իգա­կան սե­ռի
գնա­հատ­վել։ Այն գանգլ­իոն­նե­րում, որտ­ եղ թա­փանց­ ել են հի­վանդ­ներ­ ի համ­ ե­մատ։
անոթ­ներ և բոր­բո­քային բջիջ­ներ, նեյր­ ոնն­ եր­ ը բաց­ ակ­ այել
են։ Հայտն­ ա­բերվ­ ել են միայն գլիալ բջիջն­ եր։ Ուռճ­ աց­ված Այսպ­ իս­ ով, մեր ուս­ ում­նաս­ իր­ ու­թյունն­ ե­րը լրաց­նում
գանգլ­իոն­նե­րում հաշվ­վել են 2-4 հս­կա նեյ­րոն­ներ, որոն­ են տարբ­ եր պատճ­ առ­ներ­ ով առաջ­ աց­ ած քրո­նիկ­ ակ­ ան
ցից շատ­ ե­րը են­թարկվ­ ած են եղել վակ­ ուո­լային սնու­ցա­ փոր­կապ­ ու­թյան հետ­ևան­քով վի­րա­հատվ­ ած հիվ­ անդն­ ե­
խանգ­ արմ­ ան։ Մեր կող­մից քիչ քան­ ա­կի գանգլ­իոնն­ եր­ ում րի հաստ աղիք­ ի ձախ հատ­վածն­ ե­րի ձևա­բա­նակ­ ան հե­
հնար­ ավ­ որ է եղել հայտն­ աբ­ եր­ ել նոր­ ա­գո­յա­ցող գանգ­ տա­զո­տու­թյան նկար­ ագ­րու­թյուն­նե­րի վե­րաբ­ եր­ յալ մաս­
լիոնն­ եր։ Գոլ­ջիի մե­թոդ­ ով կլոր և ձգվ­ ող գանգ­լիոնն­ ե­րում նա­գի­տակ­ ան գրա­կան­ ութ­ յան մեջ առ­կա տվյալ­ներ­ ը [3,5]։
հայտ­նա­բեր­վել են 3-5 տան­ձաձև նեյր­ ոնն­ եր­ ի ուր­վագծ­ եր, Մեր հետ­ ազ­ ո­տութ­ յան ար­դյունք­ներ­ ից պարզ է դառն­ ում,
որոնց կոր­ իզն­ եր­ ը բաց­ ակ­ այել են։ որ աղի­քի պատ­ ի ձևա­բան­ ա­կան փոփ­ ո­խութ­ յունն­ ե­րը՝
դոլ­իխ­ ո­սիգմ­ այով պայ­մա­նավ­ որ­ված քրոն­ իկ­ ակ­ ան փոր­
Բո­լոր պատ­րաստ­ ուկն­ ե­րում նկա­րագր­վել է աղիք­ ի կա­պութ­ յան դեպք­ ում առա­վել ծանր են արտ­ ահ­ այտվ­ ած
շճա­թա­ղան­թի և հա­րաղ­ ի­քային ճար­պաբջջ­ անք­ ի անոթ­ իգակ­ ան սե­ռի հի­վանդ­ներ­ ի շր­ջան­ ում։ Իգա­կան սեռ­ ը
նե­րի գեր­ ա­րյու­նու­թյուն, կանգ, մանր և խոշ­որ արյուն­ ա­ քան­ ա­կա­պես գեր­ ակշ­ռում է նշվ­ ած տար­ ի­քային խմ­բում,
զե­ղում­ներ, նեյտր­ ոֆ­ իլ լեյ­կոց­ իտն­ եր­ ից կազմվ­ ած բորբ­ ո­ հատ­կան­շակ­ ան է նրանց աղի­քային գանգ­լիոնն­ եր­ ում
քային ին­ֆիլտ­րատն­ եր։ Ին­ֆիլտ­րատ­ ում հայտն­ աբ­ եր­վել ծանր, բարդ ախ­տա­բան­ ակ­ ան տեղ­ աշ­արժ­ ե­րը՝ պայ­մա­
են նաև էո­զի­նո­ֆիլն­ եր, մակր­ ոֆ­ ագ­ եր, լիմֆ­ ոց­ իտ­նե­րի նավ­ որ­ված նեյր­ ոն­նե­րի քան­ ա­կակ­ ան, որակ­ ակ­ ան, ձևա­
շուր­ջան­ ոթ­ ային կուտ­ ա­կումն­ եր (նկ.1գ, դ, հեմ­ էոզին)։ բա­նակ­ ան փո­փոխ­ ու­թյուն­նե­րով։ Աղի­քային գանգ­լիոն­
ներ­ ի քա­նակ­ ակ­ ան և որակ­ ա­կան գնահ­ ատ­մամբ մեր
­Նույն տա­րիք­ ային խմբ­ ի արակ­ ան սե­ռի հիվ­ անդ­ներ­ ի հետ­ ա­զո­տութ­ յան արդ­ յուն­քում ակն­կա­լում ենք դո­լի­խո­
սիգ­մայ­աձև խթաղ­ իք­ ին­ եր­ ի հյուս­ված­ ա­բա­նակ­ ան հե­տա­ սիգ­մայի դեպ­քում սահմ­ ան­ ել չափ­ ո­րո­շիչ­ներ՝ հաստ աղի­
զո­տու­թյամբ հայտն­ աբ­ երվ­ ած ձևաբ­ ան­ ակ­ ան փո­փոխ­ ու­ քի մասն­ ահ­ ատ­ման սահմ­ անն­ եր­ ը որոշ­ել­ու համ­ ար։
թյուն­նե­րը էակ­ ան տարբ­ եր­ ութ­ յուն չեն ուն­ եց­ ել իգա­կան
սե­ռի շրջ­ ա­նում վե­րը նկա­րագր­ված­ ից։ Սակ­ այն առա­վել
ար­տա­հայտ­ված է եղել մկան­ ային շերտ­ ե­րի գե­րաճ­ ը, փե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 19

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ стов-на-Дону, 2008, 160 c.
6. Хаммад Е.В., Григорьева Г.А., Анализ причин хронических запоров, резуль-
1. Андреев Е.В. Обоснование хирургического лечения идеопатического ме-
гадолихоколон; Автопеф. Дисс. Канд. Мед наук, Ростов-на-Дону, 2006 г. таты лечения, Москва - РЖГГК- 2000- N4-с. 84-87
7. Gabrio Bassotti1, et al.Chronic constipation։ no more idiopathic, but a true
2. Воробьев Г.И., Жученко А.П.и сооав. Хирургические аспекты хронических
запоров у взрослых. Материалы научно-практической конференции прок- neuropathological entity Gastroenterology and Hepatology From Bed to Bench.
тологов. Тула 1986;8-10 2011;4(3)։109-115
8. George Peppas, Vangelis G. Alexiou, Eleni Mourtzoukou and Matthew E.
3. Джавадов Э.А Хирургическое лечение хронического колостаза, Хирургия Falagas Epidemiology of constipation in Europe and Oceania։ a systematic
12, 2009г. review, BMC Gastroenterology 2008, 8։5 
9. Higgins P.D., Johanson J.F. Epidemiology of constipation in North America։ a
4. Кабанова И.Н. Клинические значение радионуклидных исследований в диа- systematic review. Am J. Gastroenterol. 2004;99։750–759.
гностике хронических запоров։ Дис. Д-ра. Мед. Наук М 1997

5. Лымарь М.С. Аспекты диагностики и хирургическое лечение хроническо-
го запора у взрослых Автореф.диссер. кандидата медицинских наук ։ Ро-

РЕЗЮМЕ

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ СТЕНКИ КИШКИ ПРИ ХРОНИЧЕСКИХ ЗАПОРАХ,
ОБУСЛОВЛЕННЫХ ДОЛИХОСИГМОЙ

Хостикян Н.Г.1, Акопян А.С.2, Акопян Г.А.1

1 ЕГМУ, Кафедра патологической анатомии и клинической морфологи

2 ЕГМУ, Кафедра колопроктологии

Ключевые слова։ долихосигма, энтеральная нервная систе- врастание сосудов. Как было описано выше, у лиц мужского
ма, морфология. пола межмышечные ганглии были более сохранны, чем у лиц
женского пола той же возрастной группы.
Вышеуказанными методами нами были подвергнуты гисто-
логическому исследованию отделы сигмовидной кишки опе- Таким образом, полученные результаты идентичны с дан-
рированных больных, страдающих долихосигмой – 29 боль- ными, имеющимися в литературе. Это относится к морфоло-
ных (20 – женщин, 9 – мужчин) 20-40 лет, средний возраст гическим описаниям левых отделов толстой кишки опериро-
которых составил 28 лет. У больных обоих полов во всех обо- ванных больных, страдающих хроническим запором в силу
лочках стенки кишки наблюдались патологические сдвиги, различных причин. Очевидно, что морфологические измене-
однако выраженные изменения наблюдались в межмышеч- ния стенки кишки при хроническом запоре, обусловленном
ных ганглиях. Они отличались полиморфизмом։ в некоторых долихосигмой, наиболее тяжело выражены у лиц женского
ганглиях отчетливо подсчитывались гигантские нейроны, в пола. Представители женского пола количественно превали-
других обнаруживались истощенные нейроны, некоторые ровали в отмеченной возрастной группе; обращают на себя
- описываемые как пустые (в них наблюдались вакуольная внимание характерные тяжело выраженные патологические
дистрофия нейронов, наличие воспалительных клеток, пол- сдвиги в их кишечных ганглиях, связанные с количественными
ная трансформация ганглиев). В ганглиях имело место также и качественными морфологическими изменениями ганглиев.

SUMMARY

МORPHOLOGICAL CHANGES OF LARGE INTESTINAL WALL IN CHRONIC CONSTIPATION
CONDITIONED WITH DOLICHOSIGMOID

Khostikyan N.G.1, Hakobyan A.S.2, Hakobyan G.A.1

1 YSMU, Department of Pathological Anatomy and Clinical Morphology

2 YSMU, Department of Coloproctology

Keywords։ dolichosigmoid, enteric nervous system, morphology. above, myenteric ganglions are considered to be more preserved
Parts of sigmoid colon of operated patients suffering from in the males than in the females of the same age group.

dolichosigmoid have undergone histological investigation by the Thus, our investigations add to the data in the literature on
above mentioned methods. 29 patients at the age of 20-40 (20 the description of morphological examination of the left parts of
females and 9 males, the average age was 28 years old) have large intestine in patients operated for chronic constipation of
been investigated. Expressed pathological shifts have been in all different etiology. Our data obtained show that the morphologi-
layers of the intestine in both sexes. But visible changes were cal changes of the intestinal wall are more severely expressed
noted in myenteric ganglions. They varied in shape, giant neu- in females with chronic constipation caused by dolichosigmoid.
rons existed in some ganglions, other ganglions were sometimes Females prevail in number in the mentioned age group. It is of
exhausted. They were evaluated as empty. In some of them neu- special attention that complicated and severe pathological shifts
rons vacuolar dystrophy was noted, presence of inflammatory in ganglions are due to quantitative and qualitative morphological
cells (lymphocytes) with complete transformation of ganglions. changes of neurons.
Vessels have developed in ganglions. As we have mentioned

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

20 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 616.3-091։611.3-018.8

ՍԻԳՄ­ ԱՅ­ ԱՁԵՎ ՀԱՍՏ ԱՂԻՔ­ Ի ՄՈՐՖ­ Ո­ԼՈԳ­ ԻԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁ­ՆԱՀ­ ԱՏ­ԿՈՒ­
ԹՅՈՒՆՆ­ Ե­ՐԸ ՊՐԱԿՏ­ ԻԿ ԱՌՈՂՋ ՄԱ­ՀԱՑ­ ԱԾ ՄԱՐԴ­ԿԱՆՑ ՄՈՏ

Խոս­տիկ­ յան Ն.Գ.1, Հա­կոբ­ յան Ա.Ս.2,­Հա­կոբ­ յան Գ.Ա­.1, Ավետ­ իս­ յան Է.Ե­.3
1 ԵՊԲՀ, ախ­տա­բան­ ակ­ ան անա­տոմ­ իայի և կլին­ իկ­ ա­կան մորֆ­ ոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն
2 ԵՊԲՀ, կո­լոպ­րոկտ­ ո­լոգ­ իայի ամբ­ իոն
3 Ի.Մ. Սեչենովի անվան առաջին պետական բժշկական համալսարան

­Բա­նա­լի բառ­ եր` սիգ­մայ­աձև հաստ աղիք, մոր­ֆոլ­ո­ մատ­ ած, հի­պերս­թե­նիկ կոնս­տի­տուց­ իոնալ տի­պի մոտ
գիա, աղի­քային նյար­դային հա­մակ­ արգ։ ավե­լի շատ է նորմ­ ո- և ասթ­ են­ իկն­ եր­ ի հա­մե­մատ, 17-74
­ տա­րե­կան­ ում նկատվ­ ում է հաստ աղիք­ ի բոլ­որ հատ­ված­
ԱՐԴ­ ԻԱԿԱՆ­ ՈՒԹՅՈՒՆ­ Ը նե­րի եր­կա­րութ­ յան փո­փո­խու­թյուն` կարճ­ աց­ ում, բա­ցի
սիգմ­ այ­աձև հատ­վա­ծի, որտ­ եղ տար­ իք­ ի հետ հաուստ­
Ն­պատ­ ակ ուն­ են­ ալ­ով ու­սումն­ աս­ իր­ ել դո­լիխ­ ո­ րա­ներ­ ի թիվ­ ը աճում է, ոչ թե նվազ­ ում։ Հաստ աղի­քի
սիգ­մայով տառ­ ա­պող հիվ­ անդն­ եր­ ի հաստ աղիք­նե­րի դիստ­ ալ հատ­ված­նե­րի երկ­ ա­րութ­ յան աճը պայ­մա­նա­
ձևա­բան­ ակ­ ան առանձն­ ա­հատ­կու­թյուն­ներ­ ը՝ կապ­ված վորվ­ ած է հա­վել­յալ գալ­արն­ եր­ ի առա­ջաց­մամբ [2]։ Սիգ­
աղի­քային նյարդ­ ային հա­մա­կարգ­ ի ձևաբ­ ա­նակ­ ան փո­ մայ­աձև հաստ աղի­քի միջ­ ընդ­ երք­ ի տե­ղագր­ ակ­ ան անա­
փո­խութ­ յուն­ներ­ ի հետ և ավե­լի ճշգր­ իտ որո­շել­ու նրա տոմ­ իան նույնպ­ ես բնոր­ ոշվ­ ում է տա­րատ­ ե­սակ­ ութ­ յամբ
դե­րը այդ հիվ­ ան­դու­թյան պաթ­ ոգ­ են­ եզ­ ում, մենք կար­ և կախ­ված է մարդ­ ու մարմն­ ակ­ ազմ­ ութ­ յան տի­պից։
ծում ենք, որ շատ ավել­ի հա­վաստ­ ի տվյալն­ եր կս­տաց­ Նրա արտ­ աօրգ­ ան­ ային զարկ­ եր­ ա­կային հուն­ ը նույնպ­ ես
վեն, եթե հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը սկս­ ենք պրակ­տիկ առողջ աչք­ ի է ընկն­ ում որոշ­ ակ­ ի առանձն­ ա­հատկ­ ութ­ յունն­ ե­րով
մա­հա­ցած մարդկ­ անց մոտ սիգմ­ այ­աձև աղիք­ ի ձևաբ­ ա­ և կախ­ված է մարմն­ ա­կազմ­ված­քից և միջընդ­ երք­ ի չա­
նակ­ ան առանձն­ ա­հատ­կու­թյունն­ եր­ ի ուս­ ումն­ ա­սիր­ ու­ փեր­ ից, իսկ ներ­ օրգ­ ա­նային զար­կե­րակ­ ային հու­նը նույն­
թյու­նից։ Ստացվ­ ած տվյալ­ներ­ ը կհամ­ ե­մատվ­ են այն փո­ պես ուն­ ի առանձն­ ահ­ ատ­կութ­ յունն­ եր, սակ­ այն կախ­ված
փո­խու­թյուն­նե­րի հետ, որոնք ակնկ­ ա­լում ենք ստան­ ալ չէ մարմ­նա­կազ­մութ­ յան տիպ­ ից [2]։
դո­լի­խոս­ իգմ­ այով տառ­ ա­պող հիվ­ անդ­նե­րի մասն­ ա­հատ­
ված աղիքն­ եր­ ի ձևաբ­ ա­նակ­ ան ու­սումն­ ա­սի­րու­թյան ժա­ Հաստ աղի­քը մշտ­ ա­պես գտնվ­ ում է որոշ­ ակ­ ի տո­
մա­նակ։ նուս­ ի մեջ, որը ապահ­ ով­ ում է մկան­ ային հա­մա­կար­
գը` նյարդ­ ային կարգ­ ավ­ որ­ման շնորհ­ իվ (ի­նտ­րա­մուր­ ալ
Հաստ աղի­քը մարս­ ո­ղա­կան հա­մակ­ ար­գի հե­ռա­ աղի­քային նյարդ­ ային համ­ ակ­ արգ, թա­փա­ռող նյարդ­ ի
կա հատ­վածն է, որի երկ­ ա­րութ­ յուն­ ը կա­րող է լին­ ել150- և սիմպ­ ա­թիկ նյարդ­ եր­ ի ճյուղ­ ա­վոր­ ումն­ եր)։ Նյար­դային
200սմ, իսկ լայն­ ութ­ յուն­ ը` 3-8 սմ։ Հաստ աղի­քի տար­բեր բջիջ­նե­րի և թե­լեր­ ի հս­կայ­ակ­ ան ամ­բողջ­ ու­թյուն­ ը, որը
հատվ­ ած­ներ ուն­ են կա­ռուց­ված­քային և ֆունկց­ իոնալ անվ­ ան­վում է աղի­քային նյարդ­ ային հա­մակ­ արգ տե­
յուր­ ահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ եր։ Սիգմ­ ա­յաձև աղի­քի երկ­ ար­ ու­ ղա­կայվ­ ած է ստա­մոքս-­աղ­ ի­քային հա­մա­կար­գի պա­
թյուն­ ը մեծ­ ա­հաս­ ակ մար­դու մոտ կազմ­ ում է 15-67 սմ, տում, որտ­ եղ նյարդ­ ային և շր­ջապ­ ա­տող գլիալ բջիջ­նե­
իսկ 70% դեպք­ ե­րում այն տա­տանվ­ ում է 24-46 սմ սահ­ րը առա­ջաց­նում են մի­մյանց հետ սերտ­ որ­ են կապ­ված
ման­ներ­ ում։ Այս պա­րա­գա­յում այն անվ­ ա­նում են նոր­մո­ գանգլ­իոնն­ եր։ Նրանց­ ում կուտ­ ակ­ված են միլ­իոնավ­ որ
սիգմ­ ա, 24 սմ-­ից կարճ լի­նել­ու դեպք­ ում` բրախ­ իս­ իգմ­ ա, բջիջ­ներ, որոնց ելուստն­ եր­ ը նյար­դավ­ որ­ ում են հարթ
իսկ 46 սմ-­ը գեր­ ա­զան­ցե­լու դեպք­ ում` դո­լիխ­ ոս­ իգմ­ ա։ մկան­նե­րը, գեղձ­ ային էպի­թել­ը, մարս­ ո­ղա­կան տրակ­տի
Սիգմ­ այ­աձև աղի­քի տրա­մա­գիծ­ ը միջ­ ի­նում տա­տան­ արյան մա­զա­նոթ­ ային ցան­ցը, լեղ­ ուղ­ ին­ ե­րը, են­թաստ­ ա­
վում է 4-6 սմ սահմ­ ան­ներ­ ում, իսկ 6 սմ­-ը գեր­ ա­զանց­ ե­ մոքս­ ային գեղձ­ ը։ Բար­ ակ և հաստ աղիք­ ում նյարդ­ ային
լու և պա­տեր­ ի լայ­նացմ­ ան դեպ­քում այն անվ­ ան­ ում են բջիջ­ներ­ ի զգա­լի քա­նակն­ եր­ ը ձևավ­ որ­ ում են երկ­ ու հիմ­
մեգ­ աս­ իգմ­ ա [4,1]։ Սիգմ­ այ­աձև աղիք­ ում հաուստ­րա­նե­ նակ­ ան գանգլ­իոնն­ եր` ենթ­ ալ­որձ­ ային Մեյսն­ եր­ յան և
րի թիվ­ ը կախ­ված է նրա երկ­ ար­ ութ­ յուն­ ից։ Նրանց քա­ միջմկ­ ան­ ային Աուե­ րբ­ ա­խյան։ Միջմկ­ ա­նային հյուս­ ակ­ ը
նա­կը կար­ ող է լին­ ել 9-35, միջ­ ի­նում 18, լայն­ ութ­ յուն­ ը գտն­վում է ար­տա­քին երկ­ ա­յակ­ ան և ներ­քին շրջ­ ա­նաձև
1-3 (1,6±0,6)։ Հա­սուստր­ ան­ եր­ ի միջև եղած հատվ­ ած­ մկան­ ային շերտ­ ե­րի միջև, կազմ­ված է փոքր գանգ­լիոնե­
նե­րի տրա­մագ­ իծ­ ը 1-4 (1,9±0,1)սմ է [3]։ Հաստ աղի­քի րի և նյարդ­ ա­թել­եր­ ի ցան­ցից, որոնք առանց ընդհ­ ատվ­ ե­
երկ­ ար­ ութ­ յուն­ ը գնա­հատվ­ ում է հաուստր­ ա­ներ­ ի թվով, լու առ­կա են գաստր­ ոինտ­ եստ­ ին­ ալ տրակ­տի ողջ եր­կա­
որը կախվ­ ած է սեռ­ ից, տա­րիք­ ից, կոնստ­ իտ­ ուց­ իոնալ րութ­ յամբ և լայն­ ութ­ յամբ։ Միջմ­կան­ ային գանգլ­իոնն­ եր­ ը
առանձ­նահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ ե­րից։ Տղա­մարդ­կանց մոտ տարբ­ երվ­ ում են իրենց ձևով, չափ­ եր­ ով, կենդ­ ա­նին­ եր­ ի
հաուստր­ ան­ եր­ ի թիվ­ ը ավե­լի շատ է կա­նանց հետ համ­ ե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 21

տարբ­ եր տե­սակ­նե­րի աղի­նե­րում տեղ­ ա­կայմ­ ան առանձ­ րով, տեղ-տեղ մա­կեր­ ես­ ային էպի­թել­ի դեսկվ­ ա­մա­ցիայի
նա­հատկ­ ութ­ յունն­ ե­րով [5]։ օջախ­ներ­ ով։ 60-­ից բարձր տար­ իք ուն­ եց­ ող դիակ­ներ­ ի
սիգմ­ այ­աձև աղիքն­ եր­ ում նկար­ ագրվ­ ել է լորձ­ աթ­ աղ­ ան­
Ներկ­ այ­ումս գրակ­ ա­նութ­ յան մեջ բավ­ ակ­ ան­ ին մեծ թի գեղձ­ ային էպիթ­ ել­ի ապա­ճակ­ ան փո­փո­խութ­ յունն­ եր։
թվով հրապ­ ա­րա­կումն­ եր կան աղի­քային նյարդ­ ային Բոլ­որ դեպք­ եր­ ի պրեպ­ ա­րատն­ եր­ ում ենթ­ ալ­որձ­ ային շեր­
հա­մակ­ ար­գի ախ­տա­բան­ ութ­ յան վեր­ աբ­ եր­ յալ։ Ինչ­պես տում նկար­ ագրվ­ ում է տարբ­ եր արտ­ ա­հայտվ­ ա­ծու­թյան
հայտ­նի է աղի­քային նյարդ­ ային համ­ ա­կարգ­ ի վնաս­ ում­ ուռ­ճեց­ ում, թել­եր­ ի փեղ­ եք­ ում, մանր անոթն­ եր­ ի գե­
ներ­ ը բե­րում են հաստ աղի­քի ֆունկց­ իոնալ խանգ­ ա­րում­ րա­րյուն­ ութ­ յուն, տեղ-տեղ եզակ­ ի արյուն­ ազ­ եղ­ ում­ներ։
նե­րի առա­ջաց­ման։ Այժմ ժա­ման­ ակ­ ակ­ ից բժշկ­ ութ­ յան Մկան­ ային շեր­տի հարթ մկան­ ային բջիջն­ եր­ ի հի­պերտ­
ար­դիական խնդ­ իրն­ ե­րից է խրոն­ ի­կակ­ ան փորկ­ ապ­ ու­ րոֆ­ իա նկար­ ագրվ­ ել է 3 դեպք­ ում, 3 դեպք­ ում նկար­ ագր­
թյուն­ ը։ Խրոն­ ի­կա­կան փորկ­ ապ­ ու­թյան առա­ջաց­ման վել է հարթ մկան­ ային բջիջ­ներ­ ի փեղ­ եք­ ում, 1 դեպք­ ում
բազ­մաթ­ իվ պատ­ճառն­ եր կան։ Այն­ ու­ամ­ են­ այն­ իվ շատ նկար­ ագրվ­ ել է հարթ մկան­ ային շերտ­ ի հոմ­ ո­գեն­ ի­զա­
հեղ­ ին­ ակն­ եր խրոն­ իկ­ ակ­ ան փոր­կապ­ ու­թյան առա­ջաց­ ցիա։ Միջմկ­ ան­ ային գանգ­լիոնն­ եր­ ը տես­ ան­ ել­ի են աղի­
ման պատ­ճառ են համ­ ար­ ում դոլ­իխ­ ոկ­ ոլ­ոն­ ը` հաստ աղի­ քի պա­տի ամբ­ ողջ լայն­ ութ­ յամբ, դրանք ներկ­ այ­ացվ­ ած
քի երկ­ ար­ ա­ցում­ ը, որը բեր­ ում է աղիք­ ային պար­ ուն­ ակ­ ու­ են կլոր կամ երկ­ այն­ աձ­ իգ ձգվ­ ած կուտ­ ա­կումն­ եր­ ի տես­
թյան երկ­ ար­ ատև կանգ­ ի։ Մեր կողմ­ ից իրակ­ ան­ աց­վող քով։ Վեր­ ը նշվ­ ած 3 դեպք­ երում` 60-­ից բարձր տա­րիք
գիտ­ ա­կան աշ­խատ­ անք­ ի նպա­տակն է ուս­ ումն­ ա­սի­րել ուն­ եց­ ող դիակն­ եր­ ի միջմկ­ ա­նային որոշ գանգ­լիոնն­ եր
աղիք­ ի պա­տի բոլ­որ շերտ­ եր­ ի ձևաբ­ ան­ ա­կան փոփ­ ո­ եղել են դիստր­ ոֆ­ իկ փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ ե­րով և Գոլջ­ իի
խու­թյունն­ ե­րը դոլ­իխ­ ոս­ իգմ­ այով պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած խրո­ մեթ­ ոդ­ ով ուս­ ումն­ ա­սիր­ ել­իս գանգլ­իոնն­ եր­ ի նեյ­րոնն­ ե­րը
նի­կակ­ ան փորկ­ ապ­ ութ­ յունն­ ե­րի ժա­մա­նակ։ Հե­տա­զո­ դժ­վար­ ութ­ յամբ են հայտ­նաբ­ երվ­ ել։ Շճաթ­ ա­ղանթ­ ի հիս­
տու­թյան ճշգր­ իտ, հա­վաստ­ ի արդ­ յունքն­ եր ստան­ ալ­ու տոլ­ոգ­ իական հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յամբ նկատ­ ե­լի տե­ղա­շար­
համ­ ար մեր կողմ­ ից ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յան կենթ­ արկվ­ են ժեր չեն նկար­ ագրվ­ ել, միայն մի դեպք­ ում հար­ աղ­ իք­ ային
հիվ­ անդն­ ե­րի թվին հավ­ աս­ ար պրակ­տիկ առողջ մահ­ ա­ ճարպ­ աբջջ­ անք­ ում նկար­ ագրվ­ ել է թույլ ար­տա­հայտ­ված
ցած­նե­րի սիգմ­ այ­աձև հաստ աղիք­նե­րը։ բորբ­ ոք­ ային ներսփռ­ անք։ Արակ­ ան սեռ­ ի 16 դիակն­ ե­
րի հաստ աղիքն­ եր­ ի հիստ­ ոլ­ոգ­ իական պրեպ­ ա­րատ­նե­
Հ­ Ե­ՏԱԶ­ ՈՏ­ ՈՒԹՅԱՆ ՆՅՈՒԹ­ Ը ԵՎ ՄԵԹ­ ՈԴՆ­ ԵՐ­ Ը րի հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յամբ հայտն­ աբ­ երվ­ ել են գրեթ­ ե նույն
Հ­ աստ աղի­քի բոլ­որ շեր­տե­րի ձևաբ­ ան­ ա­կան ու­ փո­փո­խութ­ յունն­ եր­ ը, որոնք նկար­ ագրվ­ ած են վերև­ ում,
այստ­ եղ նույնպ­ ես ավել­ի մեծ տա­րիք­ ի դիակն­ ե­րի հաստ
սումն­ աս­ իր­ ութ­ յան համ­ ար դատ­ աբժշ­կակ­ ան դիահեր­ աղիք­ ային գանգլ­իոնն­ եր­ ի դիստր­ ոֆ­ իկ փոփ­ ո­խու­թյուն­
ձումն­ եր­ ի ժամ­ ան­ ակ վերցվ­ ել են 22 պրակտ­ իկ առողջ ներ են նկատ­վել։ Շճա­թաղ­ անթ­ ի և հար­ ա­ղիք­ ային ճար­
մահ­ աց­ ած­նե­րի սիգմ­ այ­աձև աղիք­ ի 6-8 սմ երկ­ ար­ ու­ պաբջջ­ անք­ ի անոթն­ ե­րի գեր­ այ­ուն­ ութ­ յուն նկար­ ագրվ­ ել է
թյամբ հատ­ված­ներ։ Մակր­ ոսկ­ ոպ­ իորեն բոլ­որ դեպք­ ե­ մի քա­նի դեպք­ եր­ ում։­
րում հաստ աղի­քի շճա­թաղ­ անթ­ ը հարթ էր, փայ­լուն, առ
կա էին 2 հաուստր­ ան­ եր, տրամ­ ա­գիծ­ ը 4-6 սմ էր, բնոր­ ոշ ԵԶՐ­ ԱԿ­ ԱՑ­ ՈՒԹՅՈՒՆ­
աղիք­ ային պար­ ուն­ ակ­ ութ­ յամբ։ Մահ­ աց­ ած­ներ­ ը եղել են Այսպ­ ի­սով սիգմ­ ա­յաձև աղի­քի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յուն­ ը
19-79 տա­րե­կան, միջ­ ին­ ում` 48 տա­րեկ­ ան, կին՝ 6, տղա­
մարդ՝ 16։ Բոլ­որ 22 դեպք­ եր­ ի հաստ աղիք­ներ­ ից պատ­ վեր­ ը նշվ­ ած մեթ­ ոդն­ եր­ ով թույլ է տվել եզր­ ա­կաց­նել, որ
րաստ­վել են պա­րաֆ­ ին­ ային բլոկն­ եր, որոնց­ ից ստաց­վել համ­ ար­ յա բոլ­որ դեպք­ եր­ ում դիտվ­ ել է լորձ­ ա­թա­ղան­թի
սեր­ իական հիստ­ ո­լոգ­ իական հատ­ ած­ներ։ Մեր կողմ­ ից սե­փա­կան շերտ­ եր­ ի թույլ արտ­ ա­հայտվ­ ած բորբ­ ոք­ ային
օգտ­ ա­գործվ­ ել են ներկմ­ ան հետև­ յալ մեթ­ ոդն­ եր­ ը. հե­ ներսփռ­ ում լիմ­ֆոց­ իտն­ ե­րով, պլազ­մատ­ իկ բջիջ­ներ­ ով,
մա­տոքս­ իլ­ին-­էոզին, ալ­ցիան կապ­ ույտ, պիկր­ ո­ֆուքս­ ին լեյկ­ ոց­ իտն­ ե­րով, մակ­ եր­ ե­սային էպիթ­ ել­ի դեսկվ­ ամ­ աց­ իա,
ըստ Վան-Գիզ­ ոն­ ի, Գոլ­ջիի մեթ­ ո­դը ըստ Ֆոքս­ ի մոդ­ իֆ­ ի­ ավե­լի մեծ տար­ ի­քային խմբ­ ի մոտ` գեղ­ձեր­ ի ապա­ճա­
կա­ցիայի։ կան փո­փոխ­ ութ­ յունն­ եր (նկ.1ա)։ Ենթ­ ալ­որձ­ ային շեր­
տում դիտ­վել է այտ­ ուց, ուռճ­ եց­ ում, թել­եր­ ի փե­ղեք­ ում,
ԱՐԴՅՈՒՆՔՆ­ Ե­ՐԸ­ անոթ­ներ­ ի գեր­ ար­ յուն­ ութ­ յուն, տեղ-տեղ մանր արյու­նա­
Իգ­ ա­կան սե­ռի 6 դիակն­ ե­րի սիգմ­ ա­յաձև աղիք­ներ­ ից զեղ­ ումն­ եր (նկ.1բ)։ Մկան­ ային շերտ­ ում` շրջ­ ան­ աձև և
երկ­ այ­նակ­ ան շերտ­ եր­ ի միջև աղիք­ ի պա­տի ամ­բողջ եր­
պատ­րաստվ­ ած հիս­տո­լոգ­ իական պրե­պա­րատն­ եր­ ի հե­ կար­ ութ­ յամբ տես­ ան­ ել­ի են միջմկ­ ան­ ային գանգլ­իոնն­ ե­րը
տա­զո­տու­թյուն­ ը վեր­ ը նշվ­ ած մեթ­ ոդն­ եր­ ով թույլ է տվել (նկ 1գ)։ Որոշ դեպ­քեր­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յան ժա­մա­նակ
նկա­րագր­ ել լոր­ձա­թա­ղանթ­ ի սեփ­ ա­կան շերտ­ եր­ ի թույլ հայտն­ աբ­ երվ­ ել են մկան­ ային շերտ­ ի հիպ­ երտր­ ոֆ­ իա,
ար­տա­հայտվ­ ած բորբ­ ո­քային ներսփռ­ ում լիմֆ­ ոց­ իտն­ ե­
րով, պլազ­մա­տիկ բջիջն­ ե­րով, նեյտր­ ո­ֆիլ լեյկ­ ո­ցիտ­նե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

22 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ա) Աղիքի լորձաթաղանթը պահպանված է ենթալորձային բ) նկատվում է լորձաթաղանթի մակերեսային ծածկող

և մկանային շերտերի հենքը այտուցված է (հեմատոքսիլին- էպիթելի աննշան դեսկվամացիա, հենքի մուկոիդ ուռճեցում

էոզին ×100) (ալցիան-կապույտ ×200)

գ) Աղիքի շրջանաձև և երկայնական շերտերի միջև ամբողջ դ) Աղիքի միջմկանային շերտի գանգլիոնում առկա են խոշոր
երկարությամբ տեսանելի են միջմկանային գանգլիոնները նեյրոնները (Գոլջիի մեթոդ ×400)
(հեմատոքսիլին էոզին ×200)

Նկ­ . 1. Սիգմ­ այ­աձև հաստ աղի­քի մորֆ­ ոլ­ոգ­ իական պատ­կեր­ ը պրակտ­ իկ առողջ մա­հա­ցած մարդկ­ անց մոտ

հարթ մկան­ ային բջիջ­ներ­ ի դիստր­ ոֆ­ իկ փո­փոխ­ ութ­ յուն­ Այս նեյր­ ոնն­ ե­րի առ­կայ­ութ­ յուն­ ը բոլ­որ ուս­ ումն­ ա­սիրվ­ ած
ներ, հոմ­ ոգ­ են­ իզ­ ա­ցիա, պիկր­ ո­ֆուքս­ ի­նով ներկմ­ ան ժա­ դեպ­քեր­ ում վկա­յում է պրակտ­ իկ առողջ մարդկ­ անց մոտ
մա­նակ դեղն­ ավ­ ուն ներկվ­ ած հարթ մկան­ ային շեր­տում նյար­դային հա­մակ­ ար­գի հա­մեմ­ ատ­ ա­բար պահ­պան­
որոշ դեպ­քեր­ ում նկատվ­ ել են վար­դա­գույն ներկ­ված ված­ ութ­ յան մա­սին (նկ.1դ)։ Որոշ դեպք­ եր­ ում նկատ­վել
շա­րակց­ ահ­ յուսվ­ ած­քային թել­եր` ֆիբր­ ոզ­ ի օջախ­ներ­ ի է շճաթ­ ա­ղանթ­ ի հաստ­ ա­ցում և անոթ­նե­րի գեր­ ա­րյու­
ձևով։ Գոլջ­ իի մեթ­ ո­դով ներկ­ ե­լիս աղի­քի պա­տի դեղ­ նութ­ յուն, հար­ աղ­ իք­ ային ճարպ­ աբջջ­ անք­ ի անոթ­ներ­ ի
նա­վուն ֆո­նի վրա, ամ­բողջ եր­կար­ ութ­ յամբ հայտն­ ա­ ան­նշան գեր­ ա­րյուն­ ութ­ յուն և շուրջ­ ան­ ո­թային թույլ ար­
բերվ­ ել են գանգ­լիոնն­ ե­րը, մուգ ներկվ­ ած նեյր­ ոնն­ եր­ ով։ տա­հայտ­ված բորբ­ ո­քային ներսփռ­ անք­ ի առ­կա­յութ­ յուն։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 23

Այս­պի­սով հետ­ ա­զոտ­ ու­թյունն­ եր­ ը ցույց են տա­լիս, որ ­Մեր հետ­ ա­գա հրապ­ ա­րա­կումն­ ե­րում կտր­վեն
պրակտ­ իկ առողջ մահ­ աց­ ած մարդկ­ անց մոտ, հիվ­ ան­ պրակտ­ իկ առողջ մահ­ աց­ ած­ներ­ ի սիգմ­ այ­աձև աղիք­
դութ­ յան կլին­ իկ­ ա­կան և անամն­ եստ­ իկ գանգ­ ատն­ եր­ ի ներ­ ի և դոլ­իխ­ ոս­ իգմ­ այով տա­ռապ­ ող հիվ­ անդն­ ե­րի
բա­ցակ­ այ­ութ­ յան դեպք­ ում, սիգմ­ ա­յաձև աղիք­ ի ձևաբ­ ա­ մաս­նահ­ ատվ­ ած աղիք­ներ­ ի ձևաբ­ ան­ ակ­ ան առանձ­նա­
նակ­ ան առանձն­ ահ­ ատկ­ ութ­ յունն­ եր­ ը պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած հատկ­ ութ­ յունն­ եր­ ի հա­մե­մատ­ ա­կան վերլ­ուծ­ ութ­ յան ար­
են տար­ իք­ ային, կոնստ­ իտ­ ուց­ իոնալ գործ­ ոնն­ եր­ ով։ դյունքն­ եր­ ը։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. Байтингер В.Ф., Аксененко А.В Сфинктеры сигмовидной ободочной кишки кишки в рентгеновском изображении // Кафедра лучевой диагностики, Бел-
человека // Сибирский государственный университет, Томск, 1994, с. 174-181 МАПО, Материалы конференции, 2001, с. 97-102
4. Трифонов Е.В Пневмапсихосоматология человека // Русско-англо-русская
2. Макаров А.Ф. Типовая анатомия брыжейки и артериального русла сигмовид- энциклопедия, 15-е изд., 2012
ной кишки человека // Анатомия человека, / Автореферат диссертации, 2010 5. John Barton Furness The enteric nervous system, 2006

3. Черненко А.Н., Жук Е.Г. Анатомо-физиологические особенности толстой

РЕЗЮМЕ

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ СИГМОВИДНОЙ ТОЛСТОЙ КИШКИ У ПРАКТИЧЕСКИ
ЗДОРОВЫХ УМЕРШИХ ЛЮДЕЙ

Хостикян Н.Г.1, Акопян А.С.2, Акопян Г.А.1, Аветисян Э.Е.3

1 ЕГМУ, кафедра патологической анатомии и клинической морфологии

2 ЕГМУ, кафедра колопроктологии

3 Первый Московский государственный медицинский университет имени И.М. Сеченова

Ключевые слова։ сигмовидный толстый кишечник, морфоло- трофия мышечных слоев с дистрофическими изменениями
гия, энтеральная нервная система. железистых клеток и стромы. В части случаев описаны։ утол-
щениe серозной оболочки, незначительная гиперемия сосудов
В данной работе нами изучалась морфологическая карти- околокишечной жировой клетчатки. Таким образом, изучение
на сигмовидной кишки у 22 практически здоровых лиц муж- морфологической картины сигмовидной кишки практически
ского и женского пола от 19 до 79 лет, умерших по разным здоровых лиц, умерших по тем или иным причинам, выявило
причинам. Из тканей сигмовидной кишки были изготовлены незначительные морфологические изменения, связанные с
парафиновые блоки, гистологические препараты, которые возрастными, а также конституциональными особенностями.
были исследованы различными методами при обработке ге- Данные литературы также указывают, что анатомические осо-
матоксилин-эозином, альциановой синью, пикрофуксином по бенности сигмовидой кишки, топографические и сосудистые
Ван-Гизону и методом Гольджи в модификации Фокса. В ре- особенности брыжейки зависят от пола, возраста и типа те-
зультате исследования во всех случаях была выявлена слабо лосложения. В планируемой нами работе в дальнейшем будут
выраженная лимфоплазмоцитарная инфильтрация собствен- проведены параллели и различия между морфологической
ных слоев слизистой оболочки кишечника. У лиц старше 60 картиной сигмовидной кишки у практически здоровых лиц и
лет наблюдались։ атрофические изменения желез слизистой больных с долихосигмой.
оболочки, слабо выраженный отек подслизистой оболочки,
набухание, гиперемия сосудов, а в некоторых случаях - гипер-

SUMMARY

MORPHOLOGICAL FEATURES OF COLON SIGMOIDEUM IN PRACTICALLY HEALTHY PEOPLE WHO
DIED

Khostikyan N.G.1, Hakobyan A.S.2, Hakobyan G.A.1, Avetisyan E.E.3

1 YSMU, Department of Pathological Anatomy and Clinical Morphology

2 YSMU, Department of Coloproctology

3 First Moscow State Medical University after I.M.. Sechenov

Keywords։ colon sigmoideum, morphology, enteric nervous sys- with dystrophic changes of glandular cells and stroma were re-
tem. vealed. In some cases micro-preparations thickening of serous
membrane and slight congestion of the vessels of perienteric
In this work we studied the morphological picture of the sig- adipose tissue were describes. Thus, the study of sigmoid colon
moid colon from healthy individuals who died. We studied the of healthy individuals who died showed that the insignificant mor-
sigmoid colon among 22 healthy males and females who died at phological changes were associated with the age and constitu-
the age of 19-79. In all cases, colon paraffin blocks and histologi- tion. The literature also claims that the anatomical features of
cal preparations were prepared and examined with hematoxylin- the colon and vascular topographical features of the mesentery
eosin, alcian blue, picro-fuchsin by Van Gieson, by Golgi in the depend on sex, age, and body type. In the proposed work we will
modifications by Fox. The study found that all the cases in the continue to draw parallel and discover the differences between
age group of above 60 had a poorly marked lymphoplasmacyt- the morphological picture of the sigmoid colon in healthy individu-
ic infiltration of the intestinal mucosa, atrophic changes in the als and patients with dolichosigma.
glands, poorly defined sub-mucosal edema, swelling, congestion
of blood vessels, and in some cases muscle layers hypertrophy

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

24 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 613.287.58:616­

Ո­ՐՈՇ ՔՐՈՆ­ ԻԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ՀԻ­ՎԱՆԴ­ ՈՒԹՅՈՒՆ­ՆԵՐ­ Ի ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ՄԵՋ ՀԱՅ­
ԿԱ­ԿԱՆ «ՉՈ­ՐԱԹ­ ԱՆ» ԹԹ­ՎԱ­ԿԱԹՆ­ ԱՅԻՆ ՍՆՆԴ­ ԱՆՅՈՒ­ԹԸ ԿԻՐ­ Ա­ՌԵ­
ԼՈՒ ՀՆԱ­ՐԱ­ՎՈՐ­ ՈՒԹՅԱՆ ՈՒՍ­ ՈՒՄ­ՆԱ­ՍԻՐ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ

Ավ­ ա­գյան Մ.Ն., Կալ­իկ­ յան Զ.Գ., Ավա­գյան Վ.Մ., Սել­ի­մյան Ա.Ե­., Աբ­րա­համ­ յան Ա.Հ., Հա­կո­բյան Վ.Է­., Վարդ­ ան­ յան Լ.Շ.
«Ալտ­Մեդ» բժշկ­ ակ­ ան կենտր­ ոն

Բ­ ա­նալ­ի բա­ռեր՝ աղիքն­ եր­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ ա, քրոն­ ի­կակ­ ան իմուն­ ի­տե­տի խան­գա­րումն­ եր­ ի դեպք­ ում [6,9,15]: Հե­
հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր, թթ­վակ­ աթն­ ային սննդ­ ան­ յութ: տա­զոտվ­ ել են որոշ պրո­բիոտիկն­ ե­րի ազ­դեց­ ու­թյունն­ ե­
րը ատոպ­ իկ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի, ռևմ­ ա­տոիդ արթ­րի­տի
Ն­ եր­ ա­ծութ­ յուն դեպ­քում: Կան տվյալ­ներ, որ այդ միջ­ ոցն­ եր­ ը նպաստ­ ում
Ն­ երկ­ ա­յում ամ­բողջ աշ­խար­հում, այդ թվում Հա­ են արյան մեջ խո­լեստ­ ե­րի­նի և շաք­ ար­ ի մակ­ արդ­ ակ­ ի
կար­գա­վորմ­ ան­ ը [7,10,12-14]:
յաստ­ ա­նում չափ­ ա­զանց շա­տա­ցել են քրոն­ ի­կա­կան հի­
վան­դութ­ յունն­ եր­ ը, որոնք զգա­լիորեն ազ­դում են երկր­ ի ­Հայ­րեն­ ակ­ ան մասն­ ա­գիտ­ ա­կան գրա­կա­նութ­ յան մեջ
նե­րուժ­ ի վրա: Հայտ­նի է, որ այդ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ը նույնպ­ ես կան հրա­տա­րա­կութ­ յունն­ եր՝ նվիրվ­ ած պրո­
անառ­ ողջ սնն­դի, շրջ­ ակ­ ա միջ­ ավ­ այ­րի և ապ­րել­ա­կերպ­ ի բիոտիկ մի­ջոցն­ եր­ ի, մասն­ ա­վոր­ ա­պես «Նա­րի­նե» սնն­
ազ­դեց­ ու­թյան հետ­ևանք են: Նպաստ­ ող գործ­ ոն­նե­րից դան­ յութ­ ի կի­րառմ­ ան ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յունն­ եր­ ին [1,3,4]:
են նաև ախ­տա­բա­նակ­ ան որոշ վի­ճակ­ներ (կենս­ աբ­ ա­ Այն­ ուամ­ են­ այ­նիվ, առ­կա տե­ղեկ­ ատվ­ ութ­ յուն­ ը հա­կաս­ ա­
նակ­ ան գործ­ ոնն­ եր), ինչպ­ ե­սիք են՝ աղիք­նե­րի դիսբ­ իոզը, կան է և ոչ միշտ գիտ­ ա­կան­ որ­ են հիմն­ ա­վորվ­ ած [17]:
նյութ­ ա­փոխ­ ան­ ա­կութ­ յան և իմուն­ ային համ­ ակ­ արգ­ ի
խան­գար­ ումն­ եր­ ը, որոնք բար­դաց­նում են թե՛ հի­վան­դու­ ­
թյան, թե՛ դրա բուժմ­ ան ըն­թաց­քը [11]: Այս աշ­խա­տան­քի նպա­տակն է գնա­հատ­ ել նոր
հայկ­ ակ­ ան «Չո­րաթ­ ան» թթվ­ ակ­ աթ­նային սննդ­ ան­ յութ­ ի
Ա­ղիքն­ եր­ ի դիսբ­ իոզը մակ­րոօրգ­ ա­նիզմ-­ա­ղիքն­ ե­ կիր­ առմ­ ան ազդ­ եց­ ու­թյուն­ ը մի շարք քրոն­ ի­կակ­ ան ոչ վա­
րի միկր­ ոֆլ­որ­ ա-շրջ­ ա­կա միջ­ ա­վայր էկո­հա­մա­կար­գի րա­կիչ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րի դեպք­ ում աղիք­ներ­ ի միկր­ ոֆ­
բաղ­ ադր­ իչն­ ե­րի փոխ­գործ­ ակ­ցու­թյան մե­խա­նիզմն­ եր­ ի լոր­ այի շե­ղումն­ եր­ ի կար­գավ­ որմ­ ան վրա և ուս­ ումն­ ա­սի­
խան­գար­ ումն է: Այն միշտ երկր­ որդ­ ակ­ ան և կլին­ իկ­ ա-լա­ րել տվյալ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի բուժմ­ ան սխե­մա­ներ­ ում
բո­րատ­ որ հա­մախ­տա­նիշ է, որը զար­գա­նում է մի շարք «Չո­րաթ­ ա­նը»՝ որպ­ ես կանխ­ արգ­ ել­իչ և վեր­ ակ­ անգն­ ող­ ա­
հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րի ու ախ­տա­բան­ ութ­ յունն­ եր­ ի դեպ­ կան մի­ջոց ընդգ­ րկ­ ե­լու հնար­ ա­վո­րութ­ յունն­ եր­ ը:
քում և բնոր­ ոշվ­ ում է աղիքն­ եր­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ այի քան­ ակ­ ա­
կան և որա­կակ­ ան կազմ­ ի փո­փոխ­ ութ­ յունն­ եր­ ով, ինչպ­ ես Ն­ յութ­ ը և մեթ­ ոդն­ եր­ ը
նաև նյութ­ ա­փոխ­ ան­ ա­կութ­ յան և իմուն­ ային համ­ ակ­ ար­ ­Հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը իրա­կան­ ացվ­ ել է ՀՀ ԱՆ ԱԱԻ-ի
գի շե­ղումն­ եր­ ով, որոնք կար­ ող են արտ­ ա­հայտ­վել կլի­
նի­կակ­ ան ախտ­ ա­նիշն­ եր­ ով: Հիմ­նա­կան ախ­տա­նիշն­ ե­ «Ալտ­Մեդ» բժշ­կա­կան կենտ­րո­նում ՀՀ Գի­տու­թյան պե­
րը պայ­ման­ ա­վորվ­ ած են աղիքն­ եր­ ի գործ­ ուն­ եութ­ յամբ՝ տա­կան կո­միտ­ եի գիտ­ ա­կան և գիտ­ ա­տեխն­ ի­կակ­ ան
փոր­լուծ­ ութ­ յուն, փոր­կապ­ ու­թյուն, վքն­ ա­ծու­թյուն, որո­ գործ­ ուն­ եութ­ յան բա­զային ֆին­ անս­ ավ­ որ­ման հիմն­ ար­ ար
վայն­ ային ցավ­ եր և այլն [9,13,15]: և կարև­ որ­ ագ­ ույն կիր­ ա­ռակ­ ան նշան­ ա­կութ­ յուն ու­նե­ցող
հե­տա­զո­տու­թյունն­ ե­րի կիր­ առ­ ակ­ ան արդ­ յունք­ ի ձեռք­
­Վերջ­ ին տա­րի­նե­րին կա­տար­վել են բազմ­ աթ­ իվ հե­ բերմ­ անն ուղղ­ված «Հայ­կա­կան «Չոր­ աթ­ ան» թթվակ­ աթ­
տա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր տար­բեր ախ­տա­բա­նութ­ յունն­ եր­ ի նային սննդ­ ան­ յութ­ ի կի­րառ­ ու­մը ավան­դակ­ ան և այլ­ընտ­
դեպ­քում աղիքն­ եր­ ի միկր­ ոէ­կո­լոգ­ իական շեղ­ ումն­ եր­ ի դե րան­քային բժշկ­ ութ­ յան մեջ» ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում:
րի և դրանց շտկմ­ ան ուղ­ ի­նե­րի վե­րա­բե­րյալ: Ներկ­ այիս
պատ­կեր­ աց­ ումն­ ե­րի հա­մա­ձայն՝ առա­վել տար­ ած­ված Տար­բեր ախտ­ ա­բան­ ութ­ յունն­ եր­ ով (մարս­ ող­ ա­կան
քրոն­ ի­կակ­ ան հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի բուժ­ման համ­ ալ­ի­ համ­ ակ­ արգ, ալեր­գիկ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր, երկր­ որդ
րում ընդ­ ունվ­ ած է կի­րա­ռել վեր­ ա­կանգն­ ո­ղա­կան գոր­ տիպի շաք­ ար­ ային դիաբետ) բժշ­կի դիմ­ ած հիվ­ անդն­ եր­ ը
ծընթ­ ա­ցին և հիմն­ ա­կան բուժմ­ ան ար­դյուն­ ա­վե­տութ­ յա­ նախ՝ մանր­ ամ­ ասն զնն­վել են, այ­նուհ­ ետև՝ կատ­ արվ­ ել
նը նպաս­տող լրաց­ ուց­ իչ պրոբ­ իոտիկ մի­ջոց­ներ [2,5,8]: է լա­բո­րա­տոր և գործ­ ի­քային հա­մա­պա­տաս­խան հե­
Մաս­նավ­ որ­ ապ­ ես նշ­վում են պրո­բիոտիկ թեր­ ա­պիայի տա­զո­տու­թյունն­ եր, որոնց­ ից պար­տա­դիր է եղել կղան­
տար­բեր ազ­դեց­ ու­թյունն­ ե­րը ստամ­ ոքս-­ա­ղիք­ ային բազ­ քի բակտ­ եր­ իոլո­գիական հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը: Կղանք­ ի
մա­թիվ հի­վան­դութ­ յունն­ ե­րի, սեռ­ ա­կան ինֆ­ եկց­ իանե­րի, նախն­ ակ­ ան («ա­ռաջ») բակտ­ եր­ իոլոգ­ իական քնն­ ութ­ յան
ար­դյունքն­ եր­ ի հի­ման վրա աղիք­ներ­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ այի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 25

Ա­ղյու­սակ 1
«Չո­րաթ­ ան» ընդ­ ուն­ ե­լուց առաջ և հետ­ ո հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան մեջ ընդգ­ րկվ­ ած մաս­նա­կիցն­ ե­րի բաշխ­վա­ծութ­ յուն­ ը՝ ըստ
կլին­ իկ­ ակ­ ան ախտ­ ո­րոշմ­ ան

Հետ­ ա­ Ա­րա­կան Ի­գա­կան Ընդ­ ա­մեն­ ը Մինչև 18 տ. և
զոտ. 18 տ. բարձր
Ախ­տա­բան­ ութ­ յուն­ներ n=42 n=99 n=141
ա­ռաջ n=40 n=80 n=120 n=35 n=106
% n=33 n=87
հե­տո 12 32 44
11 25 36 31,2 11 33
Մար­սո­ղա­կան հա­մա­կարգ­ ի հի­ առ­ աջ 9 25 34 30,0 10 26
9 20 29 24,1 9 25
վանդ­ ութ­ յունն­ եր հետ­ ո 12 20 32 24,2 9 20
12 15 27 22,7 - 32
Ա­լերգ­ իկ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր ա­ռաջ 9 22 31 22,5 - 27
հետ­ ո 8 20 28 22,0 15 16
23,3 14 14
Շա­քա­րային դիաբետ երկր­ որդ առ­ աջ

տի­պի հետ­ ո

Ա­ռանց կլին­ ի­կա­կան ախտ­ ո­րոշ­ առ­ աջ
ման հետ­ ո

շեղ­ ումն­ եր ուն­ ե­ցող ընդհ­ ան­ ուր առմ­ ամբ 141 ան­ձինք տիտ­ ուտ» ՓԲԸ-­ի լաբ­ որ­ ատ­ որ փորձ­ աքնն­ ութ­ յուն­ ը և
տե­ղեկ­ ացվ­ ած հա­մաձ­ այ­նութ­ յամբ ընդգ­ րկվ­ ել են «Չո­ դրա արդ­ յունքն­ եր­ ի հիմ­ ան վրա ստաց­ ել տեխն­ իկ­ ա­կան
րա­թան» թթ­վակ­ աթն­ ային սննդ­ ա­նյութ­ ի կիր­ առմ­ ամբ պա­հանջն­ եր­ ին համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ ութ­ յան վկայ­ակ­ ան՝
հե­տա­զոտ­ ու­թյան հիմն­ ա­կան խմ­բեր­ ի մեջ՝ ըստ ախ­ 26.07.2010թ.:
տա­հարվ­ ած օրգ­ ան-համ­ ակ­ արգ­ եր­ ի՝ մարս­ ող­ ա­կան հա­
մա­կարգ­ ի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր (ՄՀՀ), ալեր­գիկ հիվ­ ան­ «Չո­րա­թա­նը» ըն­դուն­ ե­լու տևո­ղութ­ յուն­ ը եղել է
դութ­ յունն­ եր (Ա­Հ), երկր­ որդ տիպ­ ի շաք­ ա­րային դիաբետ 8 շաբ­ աթ, իսկ չափ­ ա­բաժ­ ի­նը որոշվ­ ել է ըստ տա­րիք­ ի,
(ՇԴ): Այդ ախ­տա­բան­ ութ­ յունն­ եր­ ի կլին­ իկ­ ակ­ ան ախ­ աղիք­ներ­ ի դիսբ­ իոզի աստ­ իճ­ ան­ ի և անհ­ ատ­ ա­կան տա­
տան­շանն­ ե­րից բաց­ ի, հիվ­ անդ­ներ­ ը նշել են աղիքն­ եր­ ի նե­լիութ­ յան մա­կարդ­ ա­կի՝ կազմ­ ել­ով 1-2 պա­տիճ­ ից օրա­
գործ­ ու­նեութ­ յան խանգ­ ար­ման գան­գատն­ եր՝ որով­ այ­ կան 2-3 ան­գամ: Բուժմ­ ան ընթ­ ացք­ ում հիվ­ անդն­ եր­ ի
նի ցավ­ եր, ծա­կոցն­ եր, վքն­ ած­ ութ­ յուն, փորլ­ուծ­ ու­թյուն, վիճ­ ակ­ ը վեր­ ահսկվ­ ել է որոշ­ ակ­ ի պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յամբ:
փոր­կապ­ ութ­ յուն: Որպ­ ես վեր­ ահսկ­ իչ խումբ՝ հետ­ ա­զո­ «Չո­րաթ­ ան­ ի» թեր­ ընկ­ ալ­ութ­ յան դեպք­ ում, որն արտ­ ա­
տու­թյան մեջ ընդգ­ րկվ­ ել են նաև աղի­ներ­ ի դիսբ­ իոզով, հայտ­վել է հիմն­ ակ­ ա­նում այ­րո­ցով, չափ­ ա­բաժ­ ին­ ը նվա­
բայց առանց կլի­նիկ­ ա­կան ախ­տոր­ ոշմ­ ան անձ­ ինք (ԱԱ), զեց­վել է: Վիճ­ ակ­ ի վատթ­ ար­ ացմ­ ան պատ­ճառ­ ով բու­
որոնք չեն ուն­ եց­ ել ծրագր­ ում ընդգ­ րկվ­ ած հի­վան­դու­ ժումն ընդհ­ ատ­ ե­լու կամ հետ­ ա­գա մասն­ ակց­ ութ­ յուն­ ից
թյունն­ ե­րի որև­ է ախ­տոր­ ոշ­ ում, սակ­ այն աղի­ներ­ ի գոր­ հրա­ժարվ­ ել­ու հետև­ ան­քով կղան­քի կրկն­ ա­կի («­հետ­ ո»)
ծուն­ եութ­ յան հետ կապ­ված որոշ­ ակ­ ի գան­գատն­ եր են բակ­տեր­ իոլոգ­ իական քնն­ ութ­ յուն կատ­ արվ­ ել է միայն
ուն­ ե­ցել: 120 մաս­նակ­ իցն­ ե­րի դեպ­ ում (85,1%):

Հ­ իվ­ անդ­նե­րին նշա­նակ­վել են համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան Հ­ ետ­ ա­զո­տու­թյան ար­դյունքն­ ե­րի տվյալն­ ե­րի վի­ճա­
դեղ­ որ­ այք­ ային բուժմ­ ան սխե­ման­ եր, որոնց մեջ ներ­ առ­ կագր­ ակ­ ան վերլ­ուծ­ ութ­ յուն­ ը իրակ­ ան­ ացվ­ ել է Microsoft
վել է նաև Չո­րա­թան թթվ­ ակ­ աթ­նային սննդ­ ա­նյութ­ ը, Office Excel ծրագր­ ի միջ­ ո­ցով համ­ ընդհ­ ան­ ուր ճա­նա­
իսկ առանց կլին­ ի­կակ­ ան ախտ­ որ­ ոշմ­ ան անձ­ անց նշա­ չում ստաց­ ած վիճ­ ակ­ ագր­ ակ­ ան մեթ­ ոդն­ եր­ ով: Որոշվ­ ել
նակ­վել է միայն «Չո­րաթ­ ան»: «Չո­րա­թան» թթվ­ ակ­ աթ­ են երև­ ույթ­նե­րի տար­ ածվ­ ած­ ութ­ յան ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ը (P)
նային սննդ­ ան­ յութ­ ը ստեղծվ­ ել է Ա. Սել­իմ­ յան­ ի կող­մից տո­կոսն­ եր­ ով, ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ի մի­ջին սխալ­նե­րը (m): Ար­
մշակվ­ ած կեն­սա-տեխն­ ոլ­ոգ­ իական եղա­նակ­ ով՝ մա­ դյունքն­ եր­ ի հա­վաստ­ իութ­ յուն­ ը 95% (p<0,05) հավ­ ան­ ա­
ծու­նը քամ­ ել­ուց ստաց­ված խտա­նյութ­ ը չոր­ ացն­ ե­լու կա­նութ­ յամբ գնահ­ ատվ­ ել է Ֆիշ­ եր­ ի φ* ոչ պա­րամ­ ետր­ իկ
միջ­ ո­ցով: Այն դեղն­ ավ­ ուն փոշ­ ի է և մոտ 50 մլն. չա­փա­ չա­փոր­ ոշ­ իչ­ի կիր­ առմ­ ամբ:
քան­ ա­կով 100գ նյութ­ ի մեջ պա­րուն­ ակ­ ում է լակ­տոմ­ ան­
րէ­ներ և 6 ամին­ աթթ­ ուն­ եր՝ ընդհ­ ան­ ուր քա­նակ­ ով 0,5 «Չո­րա­թան» ըն­դուն­ ե­լուց առաջ և հե­տո կղանք­ ի
գ 100գ նյութ­ ի մեջ [16]: «Չո­րաթ­ ան» թթվ­ ա­կաթն­ ային բակքնն­ ութ­ յուն անց­ ած խմ­բեր­ ի բաշխվ­ ած­ ու­թյուն­ ը, ըստ
սննդ­ ան­ յութ­ ը անց­ ել է «Ս­տանդ­ արտն­ եր­ ի ազգ­ ային ինս­ ախ­տոր­ ոշմ­ ան, սեռ­ ի և տա­րիք­ ի, ներկ­ այ­ացվ­ ած է աղյու­
սակ 1-ում:

­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

26 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Հե­տա­զոտ­ ութ­ յան ար­դյունք­ներ­ ը և դրանց քն­նար­կում­ ը լով 50,0% և 52,3% համ­ ա­պա­տաս­խա­նաբ­ ար, այն դեպ­
Այսպ­ իս­ ով, հե­տա­զոտ­ ութ­ յան առա­ջին փու­լում քում, երբ հատկ­ ապ­ ես վեր­ջին խմ­բում թեթև շեղ­ ումն­ եր­ ի
տես­ ակ­ ար­ ար կշիռ­ ը նվա­զա­գույնն է և կազ­մում է 13,6%:
ստաց­վել են կղանք­ ի նախ­նա­կան բակտ­ ե­րիոլոգ­ իական
քն­նութ­ յան տվյալ­ներ­ ը (n=141), հա­մա­ձայն որոնց՝ ար­ 120
ձան­ ագր­վել են աղիք­ներ­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ այի առան­ձին բա­
ղադր­ իչն­ եր­ ի էակ­ ան քա­նա­կակ­ ան շեղ­ ումն­ եր: Տվյալ­նե­ 100
րը պատ­կե­րավ­ որ կերպ­ ով ներկ­ ա­յացվ­ ած են նկ­ . 1-ում:
29,4 22,6

80 39,7

52,3 50

100 97,1 93,2

87,1 60 41,9

81,6 81,3 78,7 78,1 40 33,3 38,2 35,5
80 Առանց ախտորոշման
20
65,9 70,667,7 63,6 27 18,75
60
56 58,8 0 34,1
53,1 Ընդամենը

45,2 32,4 31,25

40 36,4

29,126,5282,12,6 31,3 13,6

23,5 ՄՀՀ ԱՀ ՇԴ
I-II աստիճան III աստիճան IV աստիճան
20 13,5 16,1 11,8 1715,9 15,9
14,7

6,8 9,1 6,5 7,1 5,93,1 0 Նկ. 2. Հի­վանդն­ եր­ ի կառ­ ուց­ված­քը՝ ըստ աղիքն­ ե­րի դիսբ­ իոզի
3,1 5,7 3,1 3,2 աս­տի­ճա­նի

0

Ընդամենը ՄՀՀ ԱՀ ՇԴ Առանց ախտորոշման «Չո­րաթ­ ան» ընդ­ ուն­ ել­ուց հետ­ ո 120 հիվ­ անդն­ եր­ ի
կղան­քը ենթ­ արկ­վել է կրկն­ ակ­ ի բակտ­ եր­ իոլոգ­ իական
Նկ. 1. Աղիքն­ ե­րի միկր­ ոէ­կոլ­ոգ­ իական շեղ­ ումն­ ե­րը­ քն­նութ­ յան, որի տվյալն­ ե­րը ներկ­ ա­յաց­ված են աղյուս­ ակ
2-ում:
Ինչպ­ ես երև­ ում է, առա­վել մեծ շեղ­ ումն­ եր­ ը նկատ­
վում են լակ­տո- և բիֆ­ իդ­ ոբ­ ակ­տեր­ իաներ­ ի քան­ ակ­նե­ «Չո­րաթ­ ան» ընդ­ ուն­ ել­ուց առաջ և հետ­ ո աղիքն­ ե­
րում, որոնք նվա­զել են հա­մա­պա­տասխ­ ա­նաբ­ ար 81,6% րի բակտ­ եր­ իոլոգ­ իական պատ­կեր­ ը ընդհ­ ան­ ուր առ­մամբ
և 78,7% դեպք­ եր­ ում: Պայմ­ ա­նակ­ ան ախ­տա­ծին միկր­ ոֆ­ բա­րել­ավ­վել է, իսկ միկր­ ոֆլ­որ­ այի առան­ձին ցուց­ ան­ իշ­
լոր­ այի ներկ­ այ­աց­ ուց­ իչն­ եր­ ից առավ­ ել հա­ճախ դիտվ­ ում է նե­րի շեղ­ ում­ներ­ ի վերլ­ուծ­ ու­թյուն­ ը ցույց է տա­լիս դրանց
կլոստր­ ի­դիաներ­ ի քա­նա­կի աճ 29,1% դեպք­ եր­ ում: Հատ­ էա­կան տար­բե­րութ­ յունն­ ե­րը՝ ըստ խմբ­ եր­ ի: Լակտ­ ոբ­ ակ­
կան­շակ­ ան է, որ աղիքն­ եր­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ այի պատ­կեր­ ում տե­րիաներ­ ի շեղ­ ում­նե­րը հա­վաստ­ իորեն (p<0,05) նվա­
առ­կա են որոշ­ ակ­ ի տարբ­ ե­րութ­ յունն­ եր՝ պայ­ման­ ա­վոր­ զել են բոլ­որ խմբ­ ե­րում, բաց­ ի մար­սող­ ա­կան հա­մակ­ ար­
ված ախ­տա­բան­ ութ­ յունն­ ե­րով. այսպ­ ես՝ մարս­ ող­ ա­կան գի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի խմ­բից, մինչդ­ եռ վեր­ջին­ ում և
հա­մակ­ ար­գի ախ­տա­բան­ ութ­ յունն­ եր­ ով հիվ­ անդն­ եր­ ի առանց ախ­տո­րոշմ­ ան խմբ­ ում հավ­ աստ­ իորեն նվա­զել
շր­ջան­ ում առա­վել տա­րած­ված է բիֆ­ իդ­ ոբ­ ակտ­ եր­ իանե­ են (p<0,05) բի­ֆիդ­ ոբ­ ակտ­ եր­ իաներ­ ի շեղ­ ումն­ եր­ ը: Պայ­
րի քա­նակ­ ի նվա­զում­ ը (93,2%), այն դեպք­ ում, երբ լակ­ մա­նակ­ ան ախ­տա­ծին և ախ­տա­ծին միկր­ ոֆլ­որ­ այի աճը
տոբ­ ակտ­ եր­ իաներ­ ի նվազ­ ում­ ը բավ­ ակ­ ա­նին ցածր է զգա­լիորեն նվազ­ ել է գրեթ­ ե բո­լոր խմբ­ եր­ ում: Միևն­ ույն
(65,9%): Աչք­ ի է ընկն­ ում Candida սն­կե­րի աճը շա­քա­ ժա­մա­նակ որոշ առան­ձին ցու­ցան­ իշն­ եր­ ի շեղ­ ումն­ եր մե­
րային դիաբետ­ ով հի­վանդն­ եր­ ի շրջ­ ա­նում (31,3%):­ ծա­ցել են, սա­կայն այդ տար­բե­րութ­ յունն­ ե­րը վի­ճա­կագ­
րոր­ են հավ­ աստ­ ի չեն (p>0,05):
Ա­ղիքն­ եր­ ի միկ­րոֆլ­որ­ այի շեղ­ ումն­ ե­րի գործ­ ող դա­
սա­կարգմ­ ան համ­ ա­ձայն՝ որոշվ­ ել է դիսբ­ իոզի աստ­ ի­ճա­ «Չո­րաթ­ ան» ըն­դուն­ ե­լուց առաջ և հետ­ ո աղիքն­ եր­ ի
նը: Ըստ այդմ՝ հիվ­ անդն­ ե­րի բաշխ­վա­ծու­թյուն­ ը պատ­կե­ միկր­ ոֆլ­որ­ այի ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ի կարգ­ ավ­ որմ­ ան համ­ ե­մա­
րավ­ որ կերպ­ ով ներկ­ ա­յացվ­ ած է նկ. 2-ում: տա­կան վեր­լուծ­ ութ­ յուն­ ը ցույց է տվել, որ առա­վել կար­
գա­վոր­վել են պայ­ման­ ա­կան ախ­տա­ծին և ախ­տա­ծին
Ինչ­պես երև­ ում է աղուս­ ա­կում և գծա­պատ­կե­րում, միկր­ ոֆլ­որ­ այի ցուց­ ան­ իշն­ ե­րը (70,3-100,0%), ինչպ­ ես
թեթև դիսբ­ իոտիկ շե­ղումն­ ե­րի բաժ­ ին­ ը հատ­կա­պես մեծ նաև 63,2-68,3%-­ով բարձր­ ա­ցել է նորմ­ ալ միկր­ ոֆլ­ո­
է առանց կլին­ իկ­ ակ­ ան ախ­տո­րոշմ­ ան և ալեր­գիայով հի­ րայի մակ­ արդ­ ակ­ ը (լակտ­ ո-, բիֆ­ իդ­ ոբ­ ակ­տեր­ իաներ և
վանդն­ եր­ ի խմ­բեր­ ում՝ կազ­մե­լով 35,5% և 32,4%, իսկ աղի­քային ցուպ­ իկ): Տար­բեր հի­վան­դութ­ յունն­ ե­րով մաս­
առա­վել ծանր շեղ­ ում­նե­րի բա­ժին­ ը այդ խմբ­ ե­րում կազ­ նակ­ իցն­ ե­րի տվյալ­ներ­ ում առ­կա են որոշ­ ա­կի առանձ­
մում է միայն 22,6% և 29,4% հա­մա­պա­տասխ­ ա­նա­բար: նա­հատկ­ ութ­ յունն­ եր: Ի տարբ­ եր­ ութ­ յուն մյուս խմբ­ ե­րի՝
Մինչդ­ եռ ծանր դիսբ­ իոտիկ շեղ­ ումն­ ե­րը գե­րակշռ­ ում են մարս­ ո­ղա­կան հա­մակ­ արգ­ ի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի դեպ­
շա­քար­ ային դիաբետ­ ով և առա­վել ևս մարս­ ող­ ա­կան հա­ քում լակտ­ ոբ­ ակ­տե­րիաներ­ ի մակ­ արդ­ ակ­ ի բա­րել­ա­վում­ ը
մա­կարգ­ ի ախտ­ ա­բան­ ութ­ յունն­ ե­րով խմբ­ ե­րում՝ կազ­մե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 27

Աղ­ յու­սակ 2
Հ­ ի­վանդ­նե­րի բաշխ­վա­ծու­թյուն­ ը՝ ըստ աղիք­նե­րի միկ­րոֆլ­որ­ այի առանձ­ ին ցու­ցա­նիշ­նե­րի, «Չոր­ ա­թան» ընդ­ ուն­ ել­ուց
առաջ և հետ­ ո

Հե­տա­զոտ­ված խմբ­ եր

Ա­ղիք­ներ­ ի միկր­ ոֆլ­որ­ այի ՄՀՀ ԱՀ ՇԴ Ա­ռանց ախ­տոր­ ոշ­ Ընդ­ ա­մեն­ ը
առանձ­ ին ցու­ցա­նիշ­նե­րի (n=36) (n=29) (n=27) ման (n=120)

խան­գա­րում­ներ (n=28)

Լակտ­ ոբ­ ակ­տե­ բաց. Ա­ռաջ Հե­տո Առ­ աջ Հե­տո Ա­ռաջ Հե­տո Առ­ աջ Հետ­ ո Առ­ աջ Հետ­ ո
րիաներ­ ի նվազ­ ում %±m 25 26 28 21 23 10 101 73
25 16

69,4±7,7 72,2±7,5 96,6±3,6 72,4±8,5* 85,2±7,0 37,0±9,5* 89,3±6,0 57,1±9,5* 84,2±3,3 60,8±4,5*

Բիֆ­ իդ­ ոբ­ ակտ­ ե­ բաց. 35 19 19 12 22 18 19 11 95 60
րիաներ­ ի նվազ­ ում %±m 97,2±2,8 52,8±8,3* 65,5±9,0 41,4±9,3 81,5±7,6 66,7±9,2 67,9±9,0 39,3±9,4* 79,2±3,7 50,0±4,6*

E.coli­-ի նվազ­ ում բաց. 24 18 18 16 15 16 12 11 69 61
%±m 66,7±7,9 50,0±8,3 62,1±9,2 55,2±9,4 55,6±9,7 59,3±9,6 42,9±9,5 39,3±9,4 57,5±4,5 50,8±4,6

Թույլ ֆերմ­ ենտ­ ա­ բաց. 2 17 - 1 - 5 1 17 2
տիվ ակտ­ ի­վութ­ յամբ %±m 5,6±3,8 2,8±2,8 24,1±8,1 - 3,7±3,7 - 17,9±7,4 3,6±3,6 14,2±3,2 1,7±1,2
E.coli-­ի քա­նա­կի աճ

E.coli­-ի հեմ­ ոլ­իզ­ ող և բաց. 2 - 4 - 1 2 1 - 62
լակ­տոզ­ աբ­ աց­ աս­ ա­
կան ձևե­րի քան­ ակ­ ի %±m 5,6±3,8 - 13,8±6,5 - 3,7±3,7 7,4±5,1 3,6±3,6 - 5,0±2,0 1,7±1,2
աճ 2 37 20
բաց. 13 8 9 4 8 6 7 7,1±4,9
Կ­լոստր­ իդ­ իաներ­ ի 30,8±4,2 16,7±3,4*
քան­ ակ­ ի աճ %±m 36,1±8,0 22,2±6,9 31,0±8,7 13,8±6,5 29,6±9,0 22,2±8,2 25,0±8,3

Candida սնկ­ եր­ ի քա­ բաց. 6 1 5 1 10 4 1 - 22 6
- 18,3±3,5 5,0±2,0*
նակ­ ի աճ %±m 16,7±6,2 2,8±2,8 17,2±7,1 3,5±3,5 37,0±9,5 14,8±7,0 3,6±3,6

Այլ ախտ­ աֆլ­որ­ այի բաց. 6 1 2 - 1 - - -9 1
քան­ ակ­ ի աճ 2,8±2,8 6,9±4,8 - 3,7±3,7 - - - 7,5±2,4 0,8±0,8
%± 16,7±6,2
m

* Ցուց­ ան­ իշն­ ե­րի տարբ­ ե­րութ­ յուն­ ը «Չո­րա­թան» ըն­դուն­ ե­լուց առաջ և հե­տո հա­վաս­տի է p<0,05 հա­վան­ ա­կան­ ութ­ յամբ։

բարձր չէ (36,0%), մինչդ­ եռ բիֆ­ իդ­ ոբ­ ակ­տեր­ իաներ­ ի և ղեկցվ­ ած վի­ճակ­ ի վատ­ ա­ցում՝ պայ­մա­նա­վոր­ված «Չո­
պայ­մա­նակ­ ան ախտ­ ա­ծին ֆլոր­ այի բար­ ել­ավ­ ում­ ը ցածր րա­թան­ ի» թեր­ ընկ­ ա­լութ­ յամբ:
է շաք­ ար­ ային դիաբե­տով (45,5% և 37,5%, հա­մա­պա­
տաս­խան­ աբ­ ար), իսկ աղի­քային ցուպ­ իկ­ ի կար­գա­վոր­ ու­ 120
մը՝ ալերգ­ իայով հիվ­ անդն­ եր­ ի շրջ­ ա­նում (44,4%): Մյուս
ցու­ցան­ իշն­ ե­րի բար­ ել­ավ­ ում­ ը գեր­ ազ­ անց­ ում է 50%­-ը, և 100 5 11,4 2,9 3,3 0
հատ­կապ­ ես լավ են կար­գավ­ որվ­ ել առանց ախ­տո­րոշ­ 18 20,5 14,7 26,7 12,9
ման խմ­բի ցուց­ ա­նիշն­ եր­ ը (առ­ նվ­ ազն 66,7%­-ով­ ):
80 54,6 61,8 65,6 71
«Չո­րաթ­ ան» ըն­դուն­ ե­լու ընթ­ ացք­ ում և ավարտ­ ին
կա­տար­վել է հիվ­ անդն­ եր­ ի ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ի գնա­ 60
հա­տում, որի դեպք­ ում դիտ­ արկվ­ ել են հատ­կապ­ ես
աղիք­նե­րի գործ­ ուն­ եութ­ յան հետ կապվ­ ած սուբյեկտ­ իվ 63,1
փո­փոխ­ ութ­ յունն­ եր՝ կղմ­ ան կարգ­ ավ­ որ­ ում, ցավ­ ե­րի, վք­ 40
նա­ծութ­ յան և այլ ախտ­ ա­նիշն­ եր­ ի վե­րաց­ ում /նվ­ ա­զում/
կամ հակ­ ա­ռակ­ ը: Նկ. 3-ում ներկ­ ա­յացվ­ ած է հիվ­ անդն­ ե­ 20
րի (n=141) բաշխվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը՝ ըստ նրանց վիճ­ ակ­ ի փո­
փո­խութ­ յունն­ եր­ ի: 14,2 13,6 20,6 16,1
ՄՀՀ ԱՀ 6,3
­Այսպ­ ես՝ «Չոր­ ա­թան» ըն­դուն­ ած հիվ­ անդ­նե­րի մեծ 0
մա­սը (77,3%) նշում է դրակ­ ան ազդ­ եց­ ութ­ յան առ­կա­յու­ Ընդամենը ՇԴ Առանց ախտորոշման
թյուն­ ը: Միայն 18%­-ը չի զգաց­ ել որ­ևէ տար­բե­րութ­ յուն
և 5%-­ի դեպք­ ում նկատվ­ ել է հիմն­ ա­կան­ ում այ­րոց­ ով ու­ Զգալի բարելավում Բարելավում Առանց էական փոփոխությունների Վատթարացում

Նկ. 3. Հիվ­ անդն­ ե­րի կա­ռուցվ­ ած­քը՝ ըստ «Չոր­ ա­թան» ըն­դու­
նել­ու հետ կապ­ված վի­ճակ­ ի սուբյեկտ­ իվ փո­փո­խութ­ յունն­ ե­րի

Առավ­ ել նկա­տել­ի փո­փո­խու­թյունն­ եր նշում են առանց
ախտ­ որ­ ոշմ­ ան և ալեր­գիայով (համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ աբ­ ար
87,1% և 82,4%), իսկ ավել­ի քիչ՝ շա­քար­ ային դիաբետ­ ով
և հատկ­ ապ­ ես մար­սո­ղա­կան համ­ ակ­ արգ­ ի հի­վան­դու­
թյունն­ եր­ ով մասն­ ա­կիցն­ ե­րը (համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ ա­բար

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

28 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

71,9% և 68,2%), որը հա­վան­ ա­բար պա­յա­մա­նավ­ որվ­ ած տումն­ եր ավե­լի կարճ ժա­ման­ ակ­ ահ­ ատվ­ ած­ ում, սա­կայն
է առկ­ ա (հիմն­ ակ­ ան­ ում քրոն­ իկ­ ա­կան և ծանր ըն­թաց­ ստաց­ված ար­դյունքն­ եր­ ը հավ­ աս­տի չեն:
քով) հի­վանդ­ ու­թյունն­ ե­րի զարգ­ ացմ­ ան մեխ­ ա­նիզմն­ ե­
րով: ­
Եզր­ ա­կա­ցու­թյուն
Հե­տա­զո­տու­թյան մեջ ընդ­գրկվ­ ած հիվ­ անդ­ ութ­ յուն­ 1. «Չո­րա­թան» կիր­ առ­ ե­լուց առաջ և հե­տո ստաց­ված
նե­րի բուժմ­ ան սխե­ման­ ե­րում «Չո­րաթ­ ան» թթվ­ ակ­ աթ­
նային սննդ­ ամթ­ երք­ ի վե­րա­կանգն­ ող­ ա­կան և կանխ­ ար­ կղան­քի բակտ­ եր­ իոլոգ­ իական հետ­ ա­զո­տու­թյան
գել­իչ ազ­դեց­ ութ­ յուն­ ը ուս­ ումն­ ա­սիր­ ել­ու նպա­տա­կով տվյալ­ներ­ ում առ­կա են որոշ դրա­կան փո­փոխ­ ու­
նաև վերլ­ուծ­ ութ­ յուն է կա­տարվ­ ել տար­բեր ախ­տա­բա­ թյունն­ եր, որոնք դեռևս հս­տա­կեցմ­ ան ան­հրաժ­ եշ­
նութ­ յունն­ եր­ ով հիմն­ ա­կան և համ­ եմ­ ա­տա­կան խմ­բեր­ ի տու­թյուն ուն­ են:
հի­վանդն­ եր­ ի հա­մա­պա­տաս­խան հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի 2. «Չո­րա­թա­նը» ընդ­ ուն­ ել­ուն զուգ­ ընթ­ աց՝ հիվ­ անդ­
բուժմ­ ան ընթ­ ացք­ ի միջև: Այս­պես՝ «Չո­րաթ­ ան» ստա­ցող նե­րի կղանք­ ի բակ­տեր­ իոլոգ­ իական պատ­կեր­ ի և
հիմն­ ակ­ ան ախտ­ ա­բան­ ակ­ ան խմ­բեր­ ում, ստան­դարտ սուբյեկտ­ իվ վիճ­ ակ­ ի փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ ե­րը պայ­մա­
սխե­ման­ եր­ ով բուժ­վող հիվ­ անդն­ եր­ ի համ­ եմ­ ատ (ա­ռանց նավ­ որվ­ ած են առ­կա հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ի բնույթ­ ով
«Չո­րաթ­ ա­նի»), նկատվ­ ել է բուժմ­ ան տևո­ղու­թյան (օր­ ե­ և ըն­թաց­քի ծանր­ ութ­ յամբ:
րի) որոշ­ ակ­ ի կր­ճա­տում, ինչպ­ ես նաև համ­ ապ­ ա­տաս­ 3. «Չո­րա­թան­ ի»՝ տար­բեր ախ­տա­բա­նութ­ յունն­ ե­
խան կլին­ իկ­ ա-լաբ­ ո­րա­տոր ցուց­ ա­նիշն­ ե­րի (կենս­ ա­քի­ րի բուժմ­ ան արդ­ յուն­ ավ­ ե­տութ­ յան բարձր­ աց­ման­ ը
միական ցուց­ ա­նիշն­ եր­ ը մար­սո­ղա­կան համ­ ակ­ ար­գի նպաս­տող ազ­դեց­ ութ­ յուն­ ը առա­վել լիարժ­ եք ուս­ ում­
հի­վանդ­ ութ­ յունն­ ե­րի, արյան մեջ գլյուկ­ ոզ­ այի մակ­ ար­ նաս­ իր­ ե­լու և որպ­ ես կանխ­ ար­գել­իչ ու վեր­ ակ­ անգն­ ո­
դակ­ ը շաք­ ար­ ային դիաբետ­ ի, իմուն­ աբ­ ա­նա­կան ցուց­ ա­ ղա­կան մի­ջոց թեր­ ապևտ­ իկ սխե­մա­նե­րում ընդգ­ րկ­ ե­
նիշն­ եր­ ը ալերգ­ իայի դեպք­ ում և այլն) բար­ ե­լավմ­ ան մի­ լու ցուց­ ումն­ եր­ ը մշակ­ ե­լու նպա­տա­կով ան­հրա­ժեշտ
են մի շարք լրաց­ ուց­ իչ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 9. Hwang J.S., Im C.R., Im S.H. Immune disorders and its correlation with gut
microbiome. Immune Network 2012; 12(4): 129-138.
1. Акопян Л.Г., Чарян Л.М., Дадиванян О.А. Сравнение лечебно-диетического
продукта «Наринэ» с другими бактериальными препаратами. Медицинская 10. Kim N.Y., Ji G.E. Effects of probiotics on the prevention of atopic dermatitis.
наука Армении 2002; 42 (4): 108-112. Korean J Pediatr 2012; 55(6): 193-201.

2. Андреева И.В. Потенциальные возможности применения пробиотиков в 11. Mai V., Draganov P.V. Recent advances and remaining gaps in our knowledge
клинической медицине. Клин микробиол антимикроб химиотер 2006; 8; 2: of associations between gut microbiota and human health. World J Gastroent
151-172. 2009;15(1):81-85.

3. Давтян О.Я., Габриелян С.А. Новый взгляд на кисломолочный продукт «На- 12. Moroti C., et al. Effect of the consumption of a new symbiotic shake on glycemia
рине». Сб. мат. VI нац. научно-мед. конгресса «Здоровье человека», НИЗ МЗ and cholesterol levels in elderly people with type 2 diabetes mellitus. Lipids in
РА; Ереван 2007; 308-311. Health and Disease 2012, 11: 29.

4. Ерзнкян Э.Л. Молочнокислые бактерии и их роль в оздоровлении челове- 13. Musso G., Gambino R., Cassander M., Obesity, Diabetes, and Gut Microbiota.
ка. Нелекарственные методы лечения, профилактики ряда заболеваний и The hygiene hypothesis expanded? Diabetes Care 2010; 33: 2277–2284.
долголетие. Сб. арм. технол. акад. по материалам семинаров Арзни-2005,
Ереван 2005: 48-58. 14. QuanToh Z., Anzela A., Tang M.L.K., Licciardi P.V. Probiotic therapy as a novel
approach for allergic disease. Frontiersin Pharmacology 2012; 3 (Article 171):
5. Ливзан М.А., Костенко М.Б. Пробиотики в практике врача-терапевта. Спра- 1-14.
вочник поликлинического врача  2008; 3: 8-12.
15. Ritchie M.L., Romanuk T.N. A Meta-Analysis of Probiotic Efficacy for
6. Ушкалова Е.А. Роль пробиотиков в гастроэнтерологии. Фармация 2007; 6: Gastrointestinal Diseases. PLoS ONE 2012; 7(4): 1-11.
16-23.
16. Selimian A., Tamanian G. New Approach to the Significant Reduction of Green
7. Brophy S., et al. Internet-based randomised controlled trials for the evaluation House Gases (GHG) in Pork and Poultry Production. IOSR J of Agricult and
of complementary and alternative medicines: probiotics in spondyloarthropathy. Veterin Science, 2013; 2(2): 18-22.
BMC Musculoskel Disorders 2008;9(4):1-8.
17. Szajewska H. Advances and Limitations of Evidence-Based Medicine – Impact
8. Gill H.S., Guarner F. Probiotics and human health: a clinical perspective. for Probiotics. Ann Nutr Metab 2010; 57(1): 6–9.
Postgrad Med J 2004; 80: 516–526.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 29

РЕЗЮМЕ

ИЗУЧЕНИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ АРМЯНСКОГО КИСЛО-МОЛОЧНОГО ПРОДУКТА
ЧОРАТАН В ТЕРАПИИ НЕКОТОРЫХ ХРОНИЧЕСКИХ ЗАБОЛЕВАНИЙ

Авакян М.Н., Каликян З.Г., Авакян В.М., Селимян А.Е., Абраамян А.Г., Акопян В.Э., Варданян Л.Ш.

Медицинский центр “АльтМед”

Ключевые слова: микрофлора кишечника, кисло-молочные новных заболеваний, а участникам без диагноза был назначен
продукты, хронические заболевания. только Чоратан. Представлен сравнительный анализ данных
исследования кала 120 участников до и после применения
В статье представлены результаты исследования, прове- продукта Чоратан, а также субъективного состояния пациен-
денного в рамках проекта базового финансирования Госу- тов на фоне применения Чоратана, на основании чего можно
дарственного комитета по науке РА “Применение армянского сделать вывод об имеющихся позитивных изменениях, уровень
кисло-молочного продукта Чоратан в традиционной и альтер- которых зависит от исходного состояния больных и имеюще-
нативной медицине”. Демонстрируются данные изучения на- гося клинического диагноза. Тем не менее, с целью получе-
рушений микрофлоры кишечника у пациентов с различными ния более достоверных данных и уточнения возможности и
патологиями (болезни пищеварительного тракта, аллергия, показаний к применению кисло-молочного продукта Чоратан
сахарный диабет 2 типа), на основании бактериологического в качестве вспомогательного восстановительного средства
анализа кала. В качестве контрольной группы включены паци- в терапии вышеуказанных патологий требуются дальнейшие
енты без клинического диагноза, но с жалобами, связанными углубленные исследования.
с деятельностью кишечника. Больным с клиническим диагно-
зом продукт Чоратан был включен в комплексную терапию ос-

SUMMARY

THE STUDY OF POSSIBILITIES OF USE OF THE ARMENIAN FERMENTED MILK PRODUCT “CHO-
RATAN” IN THE TREATMENT OF SOME CHRONIC DISEASES

Avakyan M.N., Kalikyan Z.G., Avakyan V.M., Selimyan A.E., Abrahamyan A.H., Hakobyan V.E., Vardanyan L.Sh.

Medical Center “AltMed”

Keywords: gut microflora, fermented milk products, chronic dis- plex therapy of basic diseases and was only prescribed to the
eases. participants without diagnosis. The comparative analysis of data
of 120 patients’ stool bacanalyses performing before and after
The results of study which was implemented in the frame of use of Choratan and also the changes in subjective states of the
project “The use of Armenian fermented milk product “Choratan” patients during the treatment with use of Choratan is presented.
in traditional and alternative medicine” of State Committee of According to this analysis it can be concluded that the positive
Sience of RA with basic financing are presented in the article. changes are taken place and their level depends on the initial
The data of gut microflora disturbances revealted on the base state and the clinical diagnosis of the patients. Nevertheless, in
of bacteriological analysis of stool of the patients with different order to recieve more significant data and clarify the possibilities
pathologies (digestive tract diseases, allergy, II type diabetes mel- and indications to use of Choratan fermented milk product as an
litus) are demonstrated. The patients without any clinical diagno- auxiliary restorative remedy in the therapy of above mentioned
sis but with some complaints regarding to bowels activity were diseases the further deeper studies are needed.
included as control group. The Choratan was inserted in the com-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

30 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 616-001.34

ՄԵ­ԿՈՒ­ՍԱՑՎ­ ԱԾ ԳԱՆԳ­ ՈՒՂ­ Ե­ՂԱՅԻՆ ՎՆԱՍ­ՎԱԾՔ­ ՈՎ, ԳԼ­ԽՈՒՂ­ ԵՂ­ Ի
ՑՆ­ՑՈՒ­ՄՈՎ ՀԻ­ՎԱՆԴՆ­ ԵՐ­ Ի ՍՏԱՑ­ ԻՈՆԱՐ ԲՈՒԺ­ՄԱՆ ԿԱԶ­ՄԱԿ­ ԵՐՊ­
ՄԱՆ ԲԱ­ՐԵԼ­ ԱՎ­ՄԱՆ ՈՒՂ­ ԻՆ­ Ե­ՐԸ ՀԱՅ­ ԱՍ­ՏԱՆ­ Ի ՀԱՆՐ­ Ա­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­
ՆՈՒՄ

Միր­զո­յան Հ.Հ. ­
ԵՊԲՀ, նյարդ­ ա­վի­րաբ­ ու­ժութ­ յան ամբ­ իոն
«Ար­մե­նիա» ՀԲԿ, նյարդ­ ավ­ իր­ ա­բու­ժակ­ ան բաժ­ անմ­ ունք

Բ­ ա­նալ­ի բառ­ եր՝ գան­գուղ­ եղ­ ային վնասվ­ ած­ք, մեկ­ ու­ նոց­նե­րում կան հա­մակ­ արգ­չային շերտ­ ագր­ ութ­ յան (ՀՇ)
սաց­ված բուժ­ ում, գլխ­ ու­ղեղ, ցն­ցում, բա­րե­լա­վում։ հետ­ ա­զո­տութ­ յուն իրա­կան­ ացն­ ող ու նյար­դավ­ իր­ ա­բու­
ժա­կան ծա­ռա­յութ­ յունն­ եր, աշխ­ ա­տում է 1 նյարդ­ ավ­ ի­
Վն­ աս­վածք­նե­րի թիվ­ ը ամ­բողջ տա­րեց­տա­րի աշ­ րա­բույժ, մնաց­ ած քա­ղաք­ներ­ ում նման ծա­ռա­յութ­ յուն­
խար­հում աճում է [5,8], և գանգ­ ուղ­ ե­ղային վնասվ­ ած­քը ներ չկան, նյարդ­ ա­բան­ ա­կան զն­նում իրա­կան­ ացն­ ում
(ԳՈՒՎ) մա­հաց­ ու­թյան աճի և ազգ­ աբ­նակչ­ութ­ յան աշ­ է նյարդ­ ա­բան­ ը։ Կա­պա­նը քա­ղա­քը Երև­ ա­նից 320 կմ
խա­տուն­ ակ­ ութ­ յան նվազմ­ ան հիմն­ ակ­ ան պատ­ճառն­ ե­ հեռ­ ավ­ որ­ ութ­ յան վրա է, Հրազ­դա­նը` 40 կմ, Աշ­տա­րա­
րից մեկն է` կազմ­ ե­լով բո­լոր վնասվ­ ածքն­ ե­րի շուրջ 30- կը` 13 կմ (ՀՀ մարզ­պե­տա­րան­ներ­ ի պաշտ­ ո­նա­կան կայք
60%-­ը [1,3,7]։ ԳՈՒՎ-­եր­ ից գլխ­ ուղ­ եղ­ ի ցն­ցում­ ը կազ­մում էջ)։ Ուս­ ումն­ ա­սիրվ­ ել է 1376 հիվ­ ան­դութ­ յան նկար­ ա­գիր։
է շուրջ 50% [6]։ Գործ­նա­կա­նում առող­ջա­ցում կամ կա­ Կատ­ ար­վել է պարզ տոկ­ ո­սային հաշ­վարկ։ Ըն­դունվ­ ե­լիս
յուն փոխ­հատ­ ուց­ ում դիտ­վում է փակ ԳՈՒՎ-­ով հիվ­ անդ­ հի­վանդ­նե­րի նյար­դաբ­ ա­նա­կան վիճ­ ակ­ ի տվյալ­ներն ար­
ներ­ ի միայն 30%­-ի շր­ջա­նում։ Նույն­ իսկ թեթև ԳՈՒՎ-­ով տա­ցոլ­ված են աղյու­սակ 1-ում։
հիվ­ անդն­ եր­ ի շուրջ 15%-­ի դեպք­ ում դիտվ­ ում են որոշ
խան­գար­ ումն­ եր, այս­պես կոչվ­ ած, «պոստ­կոմ­ ոց­ իոն» Հ­ իվ­ անդն­ եր­ ը ընդ­ ունվ­ ել են հիվ­ ան­դան­ ոց վնաս­
հա­մախտ­ ա­նի­շի ձևով, որը հան­գեցն­ ում է աշխ­ ատ­ ու­նա­ վածք ստան­ ա­լու տարբ­ եր օրեր­ ին, ըստ այդմ նրանք բա­
կութ­ յան ժամ­ ան­ ա­կա­վոր կորստ­ ի [2, 9]։ Թեթև աստ­ ի­ճա­ ժան­վել են խմ­բե­րի` վնասվ­ ած­քի 1-ին օրն ըն­դունվ­ ած
նի ԳՈՒՎ­-ի ժամ­ ան­ ա­կին ախ­տո­րոշ­ ումն ու բու­ժում­ ը էա­ հի­վանդ­ներ, 2-3-րդ օրեր­ ին ընդ­ ունվ­ ած հիվ­ անդ­ներ,
պես նպաս­տում է հի­վանդ­նե­րի վաղ ապա­քինմ­ անն ու 4-րդ օրը և դրան­ ից հետ­ ո ընդ­ ունվ­ ած հի­վանդն­ եր։ Տար­
աշխ­ ատ­ ուն­ ակ­ ութ­ յան վեր­ ակ­ անգնմ­ ան­ ը [4]։ Հաշ­վի առ­ բեր հիվ­ ան­դան­ ոցն­ ե­րում հիվ­ անդն­ եր­ ի բաշխ­ված­ ու­թյու­
նել­ով գլխ­ ուղ­ եղ­ ի ցնցմն­ եր­ ի լայն տար­ ածվ­ ած­ ու­թյուն­ ը, նը ներկ­ այ­աց­ված է աղյու­սակ 2-ում։
հետվն­ ասվ­ ած­քային շր­ջա­նում դիտ­վող բարդ­ ութ­ յունն­ ե­
րը՝ մշտ­ ա­պես արդ­ իական են գլ­խուղ­ եղ­ ի ցն­ցում­ ով հի­ Հ­ ի­վանդ­ներ­ ը ընդ­ ունվ­ ել են վե­րակ­ ենդ­ ան­ ացմ­ ան
վանդ­նե­րի բուժմ­ ան, դրա կազ­մակ­ երպմ­ ան խն­դիրն­ ե­րը։ բաժ­ անմ­ ունք կամ այլ բաժ­ անմ­ ունքն­ եր, որոնք նախ­ ա­
Սրանք մշտ­ ա­կան կա­տա­րե­լագ­ ործմ­ ան կա­րիք ուն­ են, տեսվ­ ած են կա­յուն վիճ­ ակ­ ում գտնվ­ ող հիվ­ անդն­ եր­ ի
որը հնա­րավ­ որ է կուտ­ ակվ­ ած փոր­ձը պարբ­ ե­րաբ­ ար ու­ բուժ­ման համ­ ար։ Նեղ մաս­նագ­ իտ­ աց­ված հիվ­ անդ­ ա­նոց­
սումն­ աս­ իր­ ե­լու դեպք­ ում։ ներ­ ում դրանք նյարդ­ ավ­ ի­րա­բուժ­ ա­կան, իսկ մյուս հի­
վանդ­ ան­ ոց­ներ­ ում` վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան, վնաս­ված­քա­բան­ ա­
Նպ­ ա­տա­կը։ Ուս­ ումն­ աս­ ի­րել մե­կուս­ աց­ված ԳՈՒՎ-­ կան, ընդհ­ ան­ ուր մասն­ ա­գիտ­ աց­ված բա­ժանմ­ ունքն­ երն
-ը, գլխ­ ուղ­ ե­ղի ցնց­ ու­մով հիվ­ անդ­նե­րի բուժ­ման կազ­մա­ են։ Վեր­ ա­կենդ­ ան­ աց­ման բաժ­ ան­մունք են ըն­դունվ­ ել
կերպմ­ ան խնդ­ իրն­ ե­րը ՀՀ տար­բեր հի­վանդ­ ան­ ոցն­ ե­րում, «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ­-ում 33 (12,6%) հիվ­ անդ, «Է­րեբ­ ուն­ ի»
առա­ջարկ­ ել դրա բա­րե­լավ­մանն ուղղ­ված մո­տե­ցումն­ եր։ ԲԿ-­ում` 15 (19,2%), «Սբ. Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-­ում` 529
(95,8%), Գյումր­ իում` 11 (5,8%), Վան­ աձ­ որ­ ում` 2 (1,9%)։
Մե­թոդ­ներ­ ը և նյու­թը։ Ուս­ ումն­ աս­ իրվ­ ել են Երև­ ա­ Մնաց­ ած հիվ­ անդն­ եր­ ը ընդ­ ունվ­ ել են վե­րը նշվ­ ած մյուս
նի 3 նեղ մասն­ ա­գիտ­ աց­ված հիվ­ անդ­նա­նոցն­ եր­ ում` «Ար­ բաժ­ անմ­ ունքն­ եր։ Ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ը կա­յուն­ ան­ ալ­ուց
մե­նիա» ՀԲԿ-­ում, «Սուրբ Գրիգ­ որ Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում, հետ­ ո «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ-­ի վեր­ ակ­ ենդ­ ա­նացմ­ ան բաժ­ ան­
«Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում և ՀՀ մարզ­ ային 5 կենտր­ ո­նե­րում` մունք­ ում 3 օր և ավե­լի տևող­ ու­թյամբ բուժ­ ում են ստա­
Գյումր­ իում, Վա­նաձ­ որ­ ում, Աշ­տա­րակ­ ում, Հրազ­դա­ ցել 5 (1,9%) հիվ­ անդ, «Սբ.Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում` 11
նում, Կապ­ ա­նում (այս­ ուհ­ ետ կտր­վեն միայն քա­ղաք­ներ­ ի (2%) հիվ­ անդ, Գյում­րիում` 3 (1,6%) հիվ­ անդ։
անունն­ ե­րը) տեղ­ ա­կայվ­ ած հիվ­ անդ­ ա­նոց­նե­րում 2007-
2011­-ին ստա­ցիոնար բուժ­ ում ստա­ցած մեկ­ ուս­ ացվ­ ած Հա­ջորդ` աղյուս­ ակ 3-ում, ներ­կայ­ացվ­ ած են գանգ­ ի
ԳՈՒՎ­-ով­ , գլխ­ ուղ­ ե­ղի ցնց­ ու­մով հի­վանդն­ ե­րի հիվ­ անդ­ ու­ ռենտ­գեն­ ա­բա­նակ­ ան և ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան ար­դյունք­
թյան նկա­րագր­ եր­ ը։ Գյումր­ իի և Վան­ ա­ձոր­ ի հիվ­ ան­դա­ ներ­ ը.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 31

Աղյուս­ ակ 1
Հիվ­ անդ­ներ­ ի նյարդ­ ա­բան­ ակ­ ան վի­ճակ­ ի տվյալն­ եր­ ը ընդ­ ունվ­ ել­իս*

նյարդ­ ա­բան­ ական վի­ «Արմ­ են­ իա» «Սբ. Գ. Լու­սա­վո­ «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ Գյումր­ ի Վան­ ա­ձոր Հ­րազ­դան Կա­պան Աշտ­ ա­րակ
ճա­կի տվյալ­ներ­ ը ՀԲԿ րիչ» ԲԿ
Գի­տակ­ցու­թյան մա­կար­դակ 53 147 53 54 46 30
Գի­տակ­ցու­թյան կո­ 192 318 67,95% 76,96% 50,48% 72,97% 56,79% 88,24%
րուստ 73,56% 57,61%
38 89 42 42 40 31
Ամ­նե­զիա­ 103 103 48,72% 46,60% 40% 56,76% 49,38% 91,18%
39,46% 18,66% 97
Ընդհ­ ան­ ուր գանգ­ ուղ­ ե­ 63 176 92,38% 72 62 33
ղային եր­ևույթն­ եր 210 394 80,77% 92,15% 78 97,30% 76,54% 97,06%
80,46% 71,38% 74,29%
Պարզ 62 161 24 67 63 25
233 431 79,49% 84,29% 22,86% 90,54% 77,78% 73,53%
Չա­փա­վոր մթագն­ ած 89,27% 78,08%
11 23 2 6 13 9
Խոր մթագ­նած 19 114 14,10% 12,04% 1,90% 8,11% 16,05% 26,47%
7,28% 25,65%
Սոպ­ որ 2 1 0 0 2 0
5 5 2,56% 0,52% 2,47%
Կոմ­ ա 1 1,92% 0,91% 1 1 0
1 6 0,95% 1,35% 2
Չի որոշվ­ ել հարբ­ ած­ ու­ 2 0 1,28% 3,14% 2,47% 0
թյան պատ­ճա­ռով 0,77% 0
Մե­նինգ­ ային ախտ­ ան­ 0 1 0 1 0
շան­ներ 1 1,28% 0 1,23%
Օջ­ ախ­ ային ախ­տան­ 0,38% 2 00 13
շան­ներ 0,35% 1 13 0 38,24%
1 1,28% 13 7 17,57%
Նիստ­ ագմ (ակ­նա­խաղ) 0,38% 69 6,80% 6,66% 64 3
12,50% 5 3 79,01% 8,82%
3 6,41% 52 45 4,05%
1,15% 7 27,23% 42,86% 26 23
1,27% 8 64 32,09% 67,65%
14 10,25% 166 68 86,49%
5,36% 450 86,1% 64,76% 56
81,52% 70 69,14%
246 89,74%
94,25%

* տր­ված են հիվ­ անդն­ եր­ ի թիվ­ ը և նրանց տոկ­ ո­սային մասն­ աբ­ աժ­ ին­ ը։

Աղյու­սակ 2
Ընդ­ ունվ­ ե­լիս հիվ­ անդն­ եր­ ի բաշխվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը ըստ վնաս­վածք ստա­նալ­ու օրվ­ ա*

հի­վան­դա­նոց 1-­ին օրը 2-3-րդ օրեր­ ին 4-րդ օրը և դրա­նից հե­տո
«Ար­մե­նիա» 222 (85,06%) 28 (10,73%) 11 (4,21%)
Աշտ­ ա­րակ 33 (97,06%) 1 (2,94%) 0
Գյում­րի 166 (86,91%) 21 (10,99%) 4 (2,09)
«Է­րեբ­ ուն­ ի» 65 (83,33%) 9 (11,54%) 4 (5,13%)
Կապ­ ան 75 (95,59%) 4 (4,94%) 2 (2,47%)
Հ­րազ­դան 62 (83,78%) 12 (16,22%) 0
«Սբ. Գ. Լու­սավ­ ո­րիչ» 499 (81,34%) 31 (5,62%) 22 (3,99%)
Վա­նա­ձոր 92 (87,62%) 11 (10,48%) 2 (1,9%)

* աղյու­սակ­ ում ներկ­ ա­յացվ­ ած են հի­վանդն­ եր­ ի թիվ­ ը և մասն­ աբ­ ա­ժին­ ը։

Մ­նա­ցած հի­վան­դան­ ոց­նե­րում ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն Հ­ ի­վանդ­ներ­ ի մի մա­սը դուրս է գր­վել լա­վա­նա­լուց
չի իրակ­ ան­ ացվ­ ել, իսկ գանգ­ ի ռենտ­գեն­ աբ­ ան­ ակ­ ան հե­ հետ­ ո, մնաց­ ած­ներ­ ը հրա­ժարվ­ ել են հե­տա­գա ստա­
տա­զոտ­ ու­թյան արդ­ յունքն­ եր­ ը ներկ­ ա­յացվ­ ած են աղյու­ ցիոնար բուժ­ ում­ ից կամ տեղ­ ա­փոխվ­ ել են այլ հի­վան­
սակ 4-ում. դան­ ոց։ Լավ­ ան­ ալ­ուց հետ­ ո «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ից դուրս է
գրվ­ ել 73 (28%) հիվ­ անդ, «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ից­ `
Ակն­ ահ­ ա­տա­կի զն­նում է իրակ­ ա­նացվ­ ել «Ար­մեն­ իա» 211 (38,2%), «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ից­ ` 36 (46,2%), Գյումր­ իի
ՀԲԿ-­ում 219 (83,9%), «Սբ. Գ. Լու­սավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում` 355 հի­վանդ­ ան­ ո­ցից` 68 (35,6%), Հրազդ­ ան­ ի հի­վանդ­ ա­նո­
(64,3%), «Է­րե­բուն­ ի» ԲԿ-­ում` 39 (50%), Գյումր­ իում` 16 ցից` 26 (35,1%), Վա­նաձ­ որ­ ի հիվ­ անդն­ ոց­ ից` 35 (100%),
(8,4%), Հրազ­դա­նում` 4 (5,4%) հիվ­ անդն­ եր­ ի շրջ­ ա­նում, Կապ­ ա­նի հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ից 74 (91,4%), Աշտ­ ա­րակ­ ի հի­
Վան­ աձ­ որ­ ում` 1 (0,95%) հիվ­ ան­դի դեպք­ ում։ վան­դա­նոց­ ից՝ 6 (17,7%) հիվ­ անդ, հետ­ ա­գա ստա­ցիոնար
բուժ­ ում­ ից հրաժ­ արվ­ ել են համ­ ապ­ ա­տասխ­ ա­նա­բար`
Ըստ ստա­ցիոնար բուժ­ման տևո­ղութ­ յան՝ առանձ­ 187 (71,7%), 339 (61,4%), 42 (53,9%), 122 (63,9%), 41
նաց­վել են հետ­ևյալ խմբ­ եր­ ը. հի­վանդն­ եր, որոնք բուժ­ (55,4%), 0%, 6 (7,4%), 28 (82,4%)։
վել են 1-2 օր, 3-7 օր, 8-14 օր, 15 օր և ավել­ի։ Ըստ այդմ՝
տար­բեր հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ ե­րում հիվ­ անդն­ եր­ ը բաշխ­վել են Հիվ­ անդ­ներ­ ը հիվ­ ան­դա­նոց­ ից դուրս են գր­վել ան­փո­
այնպ­ ես, ինչպ­ ես ներկ­ այ­ացվ­ ած է աղյու­սակ 5-ում.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

32 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Աղյու­սակ 3
Գանգ­ ի ռենտգ­ են­ աբ­ ան­ ա­կան և ՀՇ հետ­ ա­զո­տու­թյան ար­դյունքն­ ե­րը

Հի­վանդ­ ա­նոց Ռենտգ­ ե­նագր­ ու­թյուն ՀՇ-հե­տա­զոտ­ ութ­ յան ար­դյունքն­ եր­ ը Թիվ­ ը Մասն­ ա­բաժ­ ին­ ը
«Ար­մե­նիա» Գծ­ ային կոտր­վածք
Ընդհ­ ա­նուր թիվ­ ը Չի կա­տարվ­ ել 1 0,4%
«Սբ. Գ. Լու­սա­վո­րիչ» Նորմ­ ա Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հարմ­ ան
Ընդ­հա­նուր թի­վը Չի կատ­ ար­վել նշան­ներ­ ի 2 0,8
«Էր­ եբ­ ուն­ ի» Չի կա­տար­վել
Ընդհ­ ա­նուր թիվ­ ը Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հարմ­ ան 222 85,1%
նշանն­ եր­ ի
Գյումր­ ի Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հարմ­ ան 28 10,7%
նշան­ներ­ ի
Ընդհ­ ա­նուր թիվ­ ը 8 3,1%
Չի կա­տար­վել Չի կա­տար­վել
Նորմ­ ա 261 100%
Չի կա­տար­վել 1 0,18%
Չի կա­տար­վել
Ա­ռանց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման 513 92,9%
նշան­ներ­ ի
28 5,1%
Չի կա­տարվ­ ել
4 0,72%
Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման
նշան­ներ­ ի 6 1,09%

Գ­ծային կոտր­վածք Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման 552 100%
Ներհրվ­ ած կոտրվ­ ածք նշան­ներ­ ի
Նորմ­ ա 1 1,28%
Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման
Չի կա­տար­վել նշան­ներ­ ի 1 1,28%
26 33,33%
Չի կա­տար­վել
3 3,85%
Ա­ռանց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հարմ­ ան 1 1,28%
նշան­ներ­ ի 46 58,97%
78 100,00%
Չի կա­տարվ­ ել 4 2,1%
1 0,5%
Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման
նշանն­ եր­ ի

Գ­ծային կոտր­վածք Չի կատ­ ար­վել 1 0,5%
Ներհրվ­ ած կոտրվ­ ածք 164 85,9%
Նորմ­ ա Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման
Չի կա­տար­վել նշան­ներ­ ի 10 5,2%
Ներհրվ­ ած կոտրվ­ ածք առանց ու­ղեղ­ ա­ 6 3,1%
նյութ­ ի վնասմ­ ան 5 2,6%
Չի կա­տար­վել
Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման 191 100,00%
նշան­նե­րի
Չի կատ­ արվ­ ել
Առ­ անց տրավ­մատ­ իկ ախ­տա­հար­ման
նշանն­ ե­րի

փոխ վիճ­ ակ­ ում, լավ­ ա­ցու­մով կամ զգալ­ի լավ­ ա­ցում­ ով, նոց­ ից դուրս գրվ­ ե­լիս հիվ­ անդն­ եր­ ի մի մասն է ստա­ցել
երբ ընդհ­ ան­ ուր և նյարդ­ ա­բան­ ակ­ ան վիճ­ ակ­ ում առկա խոր­հուրդն­ եր, իսկ մնաց­ ած­ ը` ոչ։ «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ­-ում
շե­ղում­ներ­ ը գրե­թե ամ­բող­ջո­վին նահ­ անջ­ ել են։ Ըստ խորհ­ ուրդն­ եր չեն ստա­ցել 47 (18%), «Է­րե­բուն­ ի» ԲԿ-­
այդմ՝ «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ-­ից զգա­լի լա­վաց­ ում­ ով են դուրս ում` 4 (5,1%), «Սբ. Գ. Լուս­ ա­վոր­ իչ» ԲԿ-­ում` 141 (25,5%),
գրվ­ ել 57 (21,8%) հի­վանդ, «Սբ. Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-­ից­ ` Գյումր­ իում` 12 (6,3%), Վա­նաձ­ որ­ ում` 18 (17,1%), Կա­
143 (25,9%), «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ­-ից­ ` 19 (24,4%), Գյումր­ իի պա­նում` 5 (6,2%), Հրազ­դան­ ում` 3 (4,1%), Աշտ­ ա­րակ­ ում`
հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ից` 9 (4,7%), Հրազ­դան­ ի հի­վան­դան­ ո­ցից` 9 (26,5%) հի­վանդ­ներ։
0, Վա­նաձ­ որ­ ի հիվ­ ան­դա­նո­ցից` 15 (14,3%), Կապ­ ա­նի
հիվ­ ան­դա­նոց­ ից՝ 44 (79%), Աշ­տա­րակ­ ի հիվ­ անդ­ ա­նո­ Քնն­ արկ­ ում։ Նեղ մասն­ ա­գիտ­ աց­ված հիվ­ անդ­ ա­
ցից` 2 (5,9%), լավ­ աց­ ու­մով՝ հա­մապ­ ա­տասխ­ ա­նա­բար` նոց­ներ­ ում էակ­ ան­ որ­ են տար­բերվ­ ում են աշ­խա­տանք­ ի
95 (36,4%), 180 (32,6%), 37 (47,4%), 108 (56,5%), 48 կա­զա­կերպ­ման սկզբ­ ունքն­ ե­րը գլխ­ ուղ­ ե­ղի ցնց­ ում­ ով հի­
(64,9%), 43 (41%), 13 (16,1%), 13 (38,2%)։ Հի­վան­դա­ վանդ­նե­րի բուժմ­ ան հարց­ ում։ Այսպ­ ես՝ «Սուրբ Գ. Լու­
սավ­ ո­րիչ» ԲԿ­-ում վեր­ ակ­ են­դա­նացմ­ ան բա­ժան­մունք

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 33

­Ա­ղյուս­ ակ 4
Գ­ անգ­ ի ռենտ­գեն­ ագր­ ությն տվյալն­ եր­ ը այն հիվ­ ան­դան­ ոցն­ ե­րից, որտ­ եղ միայն ռենտ­գեն­ ագր­ ութ­ յուն է կատ­ ար­վել

Հի­վան­դա­նոց Ռենտգ­ ե­նագր­ ու­թյուն Հի­վանդն­ եր­ ի թի­վը Հի­վանդն­ եր­ ի մասն­ աբ­ ա­ժին­ ը
Աշ­տա­րակ Նորմ­ ա 32 94,12%
Կա­պան Չի կա­տար­վել 2 5,88%
Ընդհ­ ան­ ուր 34
Հր­ ազդ­ ան Գծ­ ային կոտրվ­ ածք 16 100,00%
Վան­ ա­ձոր Ներհրվ­ ած կոտր­վածք 1 19,75%
Նորմ­ ա 61 1,23%
Չի կատ­ ար­վել 3 75,31%
Ընդհ­ ան­ ուր 81 3,70%
Գծ­ ային կոտրվ­ ածք 1
Նորմ­ ա 39 100,00%
Չի կա­տարվ­ ել 34 1,35%
Ընդհ­ ան­ ուր 74
Գծ­ ային կոտր­վածք 7 52,70%
Նորմ­ ա 94 45,95%
Չի կատ­ արվ­ ել 4 100,00%
Ընդհ­ ա­նուր
105 6,67%
89,52%

3,81%
100,00%

Աղյու­սակ 5
Ս­տա­ցիոնար բուժմ­ ան տևո­ղու­թյուն­ ը*

Հի­վանդ­ ա­նոց 1-2 օր 3-7 օր 8-14 օր 15 և ավել­ի
«Արմ­ են­ իա» 100 (38,31%) 95 (36,4%) 55 (21,07%) 11 (4,21%)
Գյումր­ ի 74 (38,74%) 76 (39,79%) 40 (20,94%) 1 (0,52%)
«Էր­ եբ­ ուն­ ի» 21 (26,92%) 43 (55,12%) 12 (15,38%) 2 (2,56%)
Կապ­ ան 2 (2,47%) 21 (25,93%) 53 (65,43%)
Հր­ ազդ­ ան 5 (6,17%) 35 (47,3%) 1 (1,35%)
«Սբ. Գ. Լու­սա­վոր­ իչ» 36 (48,65%) 177 (30,07%) 2 (2,7%) 16 (2,9%)
Վան­ ա­ձոր 224 (40,58%) 37 (35,24%) 135 (24,46%)
Աշտ­ ա­րակ 54 (51,43%) 11 (32,55%) 14 (13,33%) 0
23 (67,65%) 0
0

* աղյու­սակ­ ում ներկ­ ա­յացվ­ ած են հի­վանդ­նե­րի թիվ­ ը և մաս­նաբ­ աժ­ ի­նը։

է ընդ­ ուն­վել հի­վանդն­ եր­ ի 95,83%-­ը, իսկ մյուս 2 նեղ Նեղ մասն­ ա­գիտ­ աց­ված և նյարդ­ ա­վի­րաբ­ ուժ­ ա­կան
մաս­նագ­ իտ­ աց­ված հիվ­ անդ­ ա­նոց­ներ­ ում՝ 12,6-19,2%­-ը։ ծա­ռայ­ութ­ յուն ուն­ ե­ցող հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում հիվ­ անդ­
Շր­ջան­ ային հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում այս տվյալն­ երն առա­ ներ­ ի մոտ 40%­-ը դուրս է գր­վել ան­փո­փոխ վի­ճակ­ ում,
վել հա­մեստ են (0-5,9%)։ Նյարդ­ ավ­ իր­ աբ­ ուժ­ ա­կան ծա­ մնա­ցած հիվ­ անդն­ եր­ ի մեծ մաս­ ը դուրս է գրվ­ ել լա­վա­
ռայ­ութ­ յուն ուն­ եց­ ող շրջ­ ան­ ային հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում վե­ ցու­մով։ Առա­վել սակ­ ավ­ աթ­ իվ մաս­ ի դեպք­ ում նկատ­վել
րա­կենդ­ ա­նաց­ման բաժ­ ան­մունք են ընդ­ ունվ­ ել 1,9-5,7% է զգա­լի լավ­ աց­ ում` նյարդ­ աբ­ ան­ ակ­ ան վիճ­ ակ­ ում ուն­ ե­
դեպ­քում, իսկ մնաց­ ած շրջ­ ա­նային հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ ե­րում ցած շեղ­ ումն­ եր­ ի գրեթ­ ե լրիվ նահ­ անջ­ ով։ Հիվ­ անդ­նե­րի
վե­րակ­ ենդ­ ա­նաց­ման բաժ­ անմ­ ունք չեն ընդ­ ունվ­ ել։ Սա մեծ մա­սը դուրս է գրվ­ ել հետ­ ա­գա ստաց­ իոնար բուժ­ ու­
վտան­գավ­ որ է, եթե հաշ­վի առն­ ենք, որ գլ­խուղ­ ե­ղի ցն­ մից հրա­ժարվ­ ել­ու պատ­ճառ­ ով, նրանց 38-51%­-ը ստա­
ցում ախ­տոր­ ոշվ­ ում է գանգ­ ոսկր­ ի կոտրվ­ ած­քով (մինչև ցիոնա­րում անց­ կացր­ ել է 1-2 օր։ Այս օրին­ աչ­ափ­ ու­թյուն­ ը
21%), խոր մթագնմ­ ան, սոպ­ ո­րի կամ կոմ­ այի մակ­ արդ­ ա­ խախտ­վում է միայն «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում, որտ­ եղ ան­փո­
կով գիտ­ ակ­ցու­թյան խանգ­ ար­ ումն­ եր­ ով (մինչև 6,2%), փոխ վի­ճակ­ ում դուրս է գրվ­ ել հիվ­ անդն­ ե­րի ավել­ի քան
մե­նինգ­ ային (մինչև 79%) և օջախ­ ային ախտ­ ա­հարմ­ ան 28,2%-­ը, լավ­ աց­ ում­ ով` 47,4%­-ը, զգալ­ի լավ­ ա­ցում­ ով`
(մինչև 42,9%) ախ­տա­նիշն­ եր­ ով հիվ­ անդն­ եր­ ի դեպք­ ում։ 24,4%-­ը։ Սա պայ­մա­նավ­ որվ­ ած է նրան­ ով, որ այս­տեղ­ ից
հիվ­ անդն­ եր­ ի գրեթ­ ե կես­ ը դուրս են գրվ­ ել լավ­ ա­նա­լուց
«Ար­մե­նիա» ՀԲԿ-­ում, «Սբ.Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-­ում հետ­ ո՝ ստան­ ալ­ով 3-7 օր տևող­ ութ­ յամբ ստա­ցիոնար
և Գյումր­ իում հիվ­ անդն­ ե­րի շուրջ 2%-­ը ընդ­ ունվ­ ել ու շա­ բուժ­ ում, իսկ 1-2 մահճ­ ակ­ ալ-­օր բու­ժում ստաց­ ած հի­
րուն­ ակ­ ել են 3 օր և ավել­ի տևող­ ութ­ յամբ բուժ­ ում ստա­ վանդ­ներ­ ի մասն­ աբ­ աժ­ ին­ ը ընդհ­ ան­ ուր հիվ­ անդ­նե­րի
նալ վե­րակ­ ենդ­ ա­նացմ­ ան բաժ­ անմ­ ունք­ ում ընդհ­ ան­ ուր թվով այս հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ում ամեն­ աք­ իչն է եղել՝ վեր­ ոն­
վիճ­ ա­կը կա­յուն­ ան­ ալ­ուց հետ­ ո՝ անհ­ արկ­ ի ավե­լացն­ ե­լով շյալ հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ի համ­ եմ­ ատ (26,9%)։ Առավ­ ել շատ
բա­ժանմ­ ունք­ ի ծանր­ աբ­ եռնվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

34 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

մահ­ճակ­ ալ-­օր են զբաղ­ եց­րել հիվ­ անդն­ ե­րը Կապ­ ա­նում, հի­վան­դան­ ոցն­ ե­րից հիվ­ անդն­ եր­ ին դուրս գրե­լիս 5,1-
որ­տեղ­ ից անփ­ ո­փոխ վիճ­ ա­կով ամե­նա­քիչ հիվ­ անդն­ երն 25,4%­-ի դեպք­ ում խոր­հուրդն­ եր չեն տր­վել, որն, ան­
են դուրս գրվ­ ել (4,9%)։ Սա հա­վա­նաբ­ ար պայմ­ ան­ ավ­ որ­ շուշտ, մտա­հո­գիչ է, քա­նի որ նման հիվ­ անդն­ ե­րի դեպ­
ված է նրա­նով, որ այն հեռ­ ա­դիր քա­ղաք է, նյար­դա­վի­ քում պոստ­կոմ­ ո­ցիոն հա­մախտ­ ա­նիշ­ ի զար­գացմ­ ան
րաբ­ ույժն­ եր չկան, նյար­դա­բան­նե­րը քիչ են, և հիվ­ անդ­ հա­վա­նակ­ ան­ ութ­ յունն ավե­լի մեծ է, որը կհան­գեցն­ ի աշ­
նե­րը ամ­բուլ­ատ­ որ բուժ­ օգ­նութ­ յուն ստա­նալ­ու կամ այլ խա­տու­նա­կութ­ յան նվազմ­ ա­նը։ Այս իմաս­տով ամե­նա­
կլին­ իկ­ ա տե­ղա­փոխվ­ ե­լու հնա­րավ­ որ­ ութ­ յուն չուն­ են, ուս­ ցածր ցուց­ ան­ իշն ուն­ ի «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-ն, ամե­նա­բարձ­
տի նախ­ ընտր­ ում են երկ­ ար­ ատև բու­ժում ստա­ցիոնար րը` «Սուրբ Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-ն, որը պայմ­ ան­ ա­վոր­ված
պայ­մանն­ եր­ ում։ Այստ­ եղ հիվ­ անդն­ եր­ ի 91,4%­-ը ստա­ է նրա­նով, որ «Էր­ ե­բուն­ ի» ԲԿ­-ում հիվ­ անդ­ներն առա­վել
ցիոնար բուժ­ ում է ստաց­ ել ավե­լի քան 1 շա­բաթ տևո­ երկ­ ար­ ատև, խոր ստա­ցիոնար հե­տա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր և
ղու­թյամբ ու դուրս գրվ­ ել լավ­ ան­ ալ­ուց հետ­ ո։ Աշ­տա­րա­ բուժ­ ում են անց­ նում, քան մյուս հիվ­ անդն­ ա­նոց­նե­րում։
կում շատ բարձր է ան­փո­փոխ վի­ճակ­ ում դուրս գրվ­ ած «Սուրբ Գ. Լուս­ ա­վոր­ իչ» ԲԿ-­ում 40,6%­-ը բուժվ­ ում է 1-2
հի­վանդ­ներ­ ի թիվ­ ը (55,8%), քան­ ի որ հի­վանդն­ ե­րի մեծ օր, հա­ճախ ան­ցնում միայն գանգ­ ի ռենտգ­ են­ աբ­ ա­նակ­ ան
մաս­ ը (67,6%), ստա­նա­լով 1-2 օր բու­ժում, տե­ղա­փոխ­ հե­տա­զո­տութ­ յուն և դուրս գր­վում հետ­ ա­գա բու­ժու­մից
վել է կամ հրաժ­ ար­վել հե­տա­գա ստաց­ իոնար բուժ­ ում­ ից, հրաժ­ ար­վել­ու կապ­ ակց­ ութ­ յամբ։ Նման դեպք­ եր­ ում դժ­
հա­վան­ աբ­ ար մեկն­ ել Եր­ևան, դիմ­ ել նեղ մասն­ ա­գետ­ ի, վար է տեղ­ ա­մաս­ ային նյարդ­ աբ­ ան­ ի հսկ­ ո­ղու­թյան տակ
բուժ­ ում ստա­ցել ստա­ցիոնար կամ ամ­բուլ­ա­տոր պայ­ լին­ ել­ու կամ ամ­բուլ­ատ­ որ պայ­մանն­ ե­րում բու­ժում նշա­
մանն­ ե­րում։ Երև­ ան քաղ­ ա­քից միջ­ ին հեռ­ ա­վոր­ ութ­ յամբ նակ­ ել­ու խորհ­ ուրդ տալ, քա­նի որ հիվ­ անդ­ներ­ ը լիար­ժեք
Հրազդ­ ան քաղ­ ա­քում այս տվյալն­ ե­րը մոտ են Կապ­ ա­նի չեն հետ­ ա­զոտ­վում։ Կապ­ ա­նում և Հրազ­դա­նում միայն
և Աշ­տա­րակ­ ի տվյալն­ ե­րի մի­ջին թվաբ­ ա­նա­կա­նին (35%). 4,1-6,2% հի­վանդ­ներ­ ը խորհ­ ուրդն­ եր չեն ստա­ցել դուրս
հի­վանդ­ներ­ ի 48,6%-ն է բուժ­վել 1-2 օր, 55,4%­-ը դուրս գրվ­ ե­լիս, իսկ Աշ­տա­րա­կում` 26,5%-­ը, հավ­ ան­ ա­բար պայ­
է գր­վել ստաց­ իոնար բուժ­ ու­մից հրաժ­ ար­վել­ու կա­պակ­ մա­նավ­ որ­ված նրան­ ով, որ Աշտ­ ա­րա­կը մոտ է Երև­ ա­նին,
ցութ­ յամբ։ Բուժմ­ ան տևո­ղութ­ յուն­ ը դի­տարկ­ ել­իս կար­ և հիվ­ անդ­ներ­ ը հաճ­ ախ ինք­նա­կամ դիմ­ ում են Երև­ ան­ ի
ևոր է նաև քն­նար­կել, թե հիվ­ անդն­ եր­ ը վնասվ­ ած­քի որ տար­բեր նյարդ­ ա­վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան ստա­ցիոնար­ներ՝ հրա­
օրն են ընդ­ ունվ­ ել հիվ­ ան­դա­նոց։ Դի­ցուք՝ հիվ­ անդն­ եր­ ի ժարվ­ ել­ով Աշտ­ ա­րակ­ ում առա­ջարկ­ված ստա­ցիոնար
գեր­ ակշ­ իռ մաս­ ը ընդ­ ունվ­ ել է հիվ­ ան­դա­նոց վնասվ­ ած­ հե­տա­գա բուժ­ ու­մից։ Նման հնար­ ա­վո­րութ­ յունն­ եր­ ը Եր­
քի 1-ին օրը (նեղ մասն­ ա­գիտ­ աց­ված հիվ­ անդ­ ան­ ոց­նե­ ևա­նից ուն­ ե­ցած հե­ռա­վոր­ ութ­ յան պատ­ճա­ռով գրեթ­ ե
րում 81,3-85,1%­-ը, շր­ջա­նային հիվ­ անդ­ ան­ ոց­նե­րում` հաս­ ու չէ Հրազ­դան­ ի, առա­վել ևս Կա­պա­նի բնակչ­ութ­ յա­
83,8-97,1%)։ Վնասվ­ ած­քի առա­վել ուշ շր­ջա­նում` 4-րդ և նը, որի պատ­ճառ­ ով էլ բժիշկն­ ե­րը այդ քա­ղաք­ներ­ ում
ավե­լի օրեր­ ին հազվ­ ա­դեպ են դեպք­ ե­րը (նեղ մաս­նագ­ ի­ նշան­ ա­կում են ամբ­ ուլ­ա­տոր բուժ­ ում կամ սահմ­ ան­ ում
տաց­ված հիվ­ ան­դան­ ոց­ներ­ ում` 4-5,1%, որոշ շր­ջա­նային են տե­ղա­մաս­ ային նյարդ­ աբ­ ան­ ի հսկ­ ող­ ութ­ յուն։ Նյար­
հիվ­ անդ­ ա­նոցն­ եր­ ում` 1,9-2,5%, իսկ Աշտ­ ա­րակ­ ում և դա­վիր­ ա­բուժ­ ա­կան ծա­ռա­յութ­ յուն ուն­ եց­ ող մի հի­վան­
Հրազդ­ ան­ ում նման դեպք­ եր չկան)։ Այս դեպ­քեր­ ի նմա­ դան­ ոց­ ից մյուս­ ը հիվ­ անդ­նե­րի տեղ­ ա­փոխ­ ու­թյունն­ եր­ ը
նօր­ ին­ ակ սակ­ ավ­ ութ­ յունն էլ հաշվ­ ի առն­ ե­լով՝ կար­ ե­լի է հազվ­ ա­դեպ են (0,4-1%)։ Հե­ռա­վոր Կա­պա­նից Երև­ ան է
պն­դել, որ գլխ­ ու­ղե­ղի ցնց­ ու­մով հի­վանդ­ներ­ ի բուժմ­ ան տե­ղա­փոխվ­ ում հի­վանդն­ եր­ ի 1,2%­-ը, Հրազդ­ ան­ ից` շուրջ
տևո­ղութ­ յան մա­սին դա­տող­ ու­թյուն անե­լիս հիմն­ ակ­ ան 12,2%­-ը։ Վեր­ջին հանգ­ ամ­ անք­ ը վկայ­ում է այս քա­ղա­
կողմն­ որ­ ոշ­ իչ­ը լի­նե­լու է ստաց­ իոնար բուժմ­ ան տևող­ ու­ քում բուժկ­ ազ­մակ­ երպ­չակ­ ան այնպ­ ի­սի խնդր­ ի մա­սին,
թյուն­ ը։ Ելն­ ել­ով նյարդ­ ավ­ իր­ ա­բուժ­ ա­կան ծառ­ ա­յութ­ յուն­ որը հանգ­ եցն­ ում է չհիմն­ ավ­ որ­ված լրա­ցու­ցիչ ծախ­սե­
ներ ուն­ եց­ ող հի­վանդ­նա­նոց­ներ­ ի տվյալ­ներ­ ից՝ կա­րել­ի րի, քա­նի որ նման հիվ­ անդն­ ե­րին կար­ ել­ի է բու­ժել տե­
է պն­դել, որ գլխ­ ու­ղեղ­ ի ցն­ցում­ ով հի­վանդ­նե­րին բավ­ ա­ ղում, եթե բաց­ աս­ ակ­ ան դին­ ա­մի­կա չի դիտ­վում հիվ­ ան­
րար են մինչև 1 շա­բաթ տևո­ղու­թյամբ ստա­ցիոնար հե­ դի նյար­դաբ­ ան­ ա­կան կամ ընդհ­ ա­նուր վիճ­ ակ­ ում։ Նման
տա­զոտ­ ութ­ յունն­ երն ու բուժ­ ու­մը, եթե հե­տա­զո­տու­թյուն­ խնդ­ իր­ ը բնոր­ ոշ է առ­հա­սար­ ակ ՀՀ բոլ­որ շրջ­ ան­ ային հի­
նե­րում ներ­ առվ­ ել են գլխ­ ու­ղե­ղի ՀՇ հետ­զո­տու­թյուն­ ը և վան­դա­նոցն­ ե­րին, եթե նկատ­ ենք, որ «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ ո­
ակն­ ահ­ ատ­ ա­կի զն­նում­ ը։ Այս դեպք­ ում գանգ­ ի ռենտգ­ ե­ րիչ» ԲԿ­-ում և «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ում բուժվ­ ած գլ­խուղ­ ե­ղի
նաբ­ ան­ ակ­ ան հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը ավել­որդ ֆին­ ան­սա­ ցն­ցում­ ով հի­վանդ­ներ­ ի 5,4-7,6%­-ը, «Է­րե­բուն­ ի» ԲԿ-­ում`
կան ծախս է և ճա­ռագ­ այթ­ման չա­փա­բա­ժին հիվ­ ան­դի 20,5%-­ը տեղ­ ա­փոխվ­ ել են շրջ­ ան­ ային հի­վան­դա­նոցն­ ե­
հա­մար. այն դիտվ­ ել է 5,3-11,5%­-ի դեպք­ ում, առա­վել րից։ Ընդ որում, «Է­րե­բուն­ ի» ԲԿ-ն շր­ջանն­ եր­ ից կենտր­ ոն
հաճ­ ախ` «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ում։ հիվ­ անդն­ ե­րին տարհ­ ան­ ել­ու սե­փա­կան շտա­պօգն­ ութ­ յան
ծա­ռայ­ութ­ յուն ուն­ ի, որի շնորհ­ իվ էլ այդտ­ եղ նման բարձր
Նյարդ­ ավ­ իր­ աբ­ ուժ­ ա­կան ծա­ռա­յութ­ յուն ուն­ ե­ցող

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 35

ցուց­ ա­նիշ է արձ­ ան­ ագրվ­ ել։ պես նյար­դավ­ իր­ աբ­ ույժ­ ի հետ քնն­ ար­կել հետ­ ա­գա
Հ­ ետ­ևութ­ յունն­ եր բուժմ­ ան և հնար­ ավ­ որ բուժտ­ արհ­ անմ­ ան հար­ցը։
1. Գլխ­ ուղ­ ե­ղի ցնց­ ումն­ ե­րի բու­ժում­ ը կազմ­ ակ­ երպ­ ե­ 3. ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն և նյար­դավ­ իր­ ա­բուժ­ ա­կան ծա­
ռայ­ութ­ յուն ուն­ եց­ ող հիվ­ անդ­ ա­նոցն­ եր­ ում հի­վան­դին
լու առում­ ով ՀՀ տա­րածք­ ում չկա համ­ ակ­ արգվ­ ած ընդ­ ուն­ ե­լիս իրակ­ ան­ ացվ­ ող հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ ե­րում
միասն­ ակ­ ան մոտ­ եց­ ում։ Խնդր­ ին վեր­ աբ­ եր­ ող մոտ­ ե­ անհ­ րաժ­ եշտ է ընդգ­ րկ­ ել նյարդ­ աբ­ ան­ ակ­ ան զն­նում,
ցումն­ եր­ ի տարբ­ եր­ ութ­ յուն­ ը զգալ­ի է բոլ­որ հիվ­ ան­ գլխ­ ուղ­ եղ­ ի ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն, ակն­ ահ­ ատ­ ա­կի զն­
դան­ ոցն­ եր­ ում։ նում, որից հետ­ ո կայ­ուն վիճ­ ակ­ ում գտնվ­ ող հի­վան­
2. Շրջ­ ան­ ային հի­վան­դան­ ոցն­ եր­ ում, որտ­ եղ չկան նյար­ դին ընդ­ ուն­ ել նյարդ­ ավ­ իր­ աբ­ ուժ­ ա­կան բաժ­ անմ­ ունք։
դա­վի­րա­բուժ­ ա­կան և ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն իրա­ Վեր­ ակ­ ենդ­ ան­ ացմ­ ան բաժ­ անմ­ ունք ընդ­ ունվ­ ած հի­
կան­ աց­նող ծա­ռայ­ութ­ յունն­ եր, պետք է ներդն­ ել վանդն­ եր­ ին պետք է տե­ղա­փոխ­ ել նյարդ­ ավ­ իր­ ա­բու­
համ­ ակ­ արգ­չային ծա­ռայ­ութ­ յուն, որը համ­ ա­ցան­ ժա­կան բա­ժանմ­ ունք հիվ­ անդ­ ի ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ը
ցի օգն­ ութ­ յամբ հնար­ ա­վոր­ ութ­ յուն կտա բուժ­մանն կայ­ուն­ ա­նալ­ուց հետ­ ո։ Ստաց­ իոնար բուժմ­ ան մի­
առնչվ­ ող հար­ցե­րը քնն­ արկ­ ել նյարդ­ ավ­ իր­ ա­բույժ­ ի ջին տևո­ղութ­ յուն­ ը սահմ­ ա­նել 1 շա­բաթ, որից հե­տո
հետ։ Գլ­խուղ­ եղ­ ի ցնց­ ու­մով հիվ­ անդն­ ե­րի բուժ­ ու­ իրակ­ ան­ ացն­ ել ամ­բուլ­ատ­ որ բուժ­ ում տեղ­ ա­մաս­ ային
մը պետք է կազ­մա­կերպ­ ել տեղ­ ի հիվ­ անդ­ ան­ ո­ցում։ նյարդ­ աբ­ ան­ ի հսկ­ ող­ ութ­ յամբ։
Բուժմ­ ան ընթ­ ացք­ ում նյարդ­ աբ­ ան­ ակ­ ան վիճ­ ակ­ ում
բաց­ աս­ ա­կան փոփ­ ոխ­ ութ­ յուն­ներ ի հայտ գա­լուն

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ России и медицинских учреждений // Скорая мед. помощь, 2007, № 1, с.
12- 13
1. Гайдар Б.В. Современные принципы хирургии сосудов головного мозга. 6. Талыпов А.Э., Петриков С.С., Пуруас Ю.В., Солодов А.А., Титова Ю.В. Совре-
Новые технологии в неврологии и нейрохирургии на рубеже тысячелетий. менные методы лечения ушибов головного мозга. // журнал։ “Неврология,
Материалы Российского конгресса, г. Ступино, 7-9 декабря 1999, с. 32 нейропсихиатрия, психосоматика”, т. N 1, 2011, с. 8-15
7. Халмуратов А.М. Научное обоснование системы оказания медицинской по-
2. Левин О.С., Черняк З.В. Обозрение книги “Черепномозговая травма и пост- мощи на догоспитальном этапе пострадавшим с нейротравмой // Авторефе-
коммоционный синдром”. Под ред. М. Ризо, Д. Транела, 1996, Неврол. журн., рат дисс. на соиск. уч. степ. к.м.н., специальность 14.02.03 / Общественное
1997; 5։ 53–9 здоровье и здравоохранение. [Центр. НИИ орг. и информатизации здравоох-
ранения], Москва, 2010, 25 с.
3. Лебедев Э.Д. Анализ послеоперационной летальности в нейрохирургиче- 8. Davis D.P. Paramedic rapid sequence intubation for serve traumatic brain injury։
ских и травматологических отделениях при внутричерепных вмешательствах perspectives from an expert panel / D.P. Davis, S.M. Faldiry, H.E. Wang et al. // J.
/ Материалы III съезда нейрох. России, СПб, 2002, с. 690 prehospital emerg. care, 2007, Vol. 11, №1, PP. 1- 8
9. Muzic-Pavcov J., Bozic K. Subjective syndrome after head injury. Med Pregl.,
4. Одинак М.М., Емельянов А.Ю., Коваленко П.А. Структура боевой травмы 1998; 51 (1–2)։ 41–4
мозга и организация оказания неврологической помощи на этапах медицин-
ской эвакуации в вооруженных конфликтах // Военно-медицинский журнал,
1997, № 1, с. 56-61

5. Стожаров В.В, Михайлов Ю.М., Мирошниченко А.Г. и соавт. Сравнительный
анализ показателей дорожно- транспортного травматизма по данным МВД

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

36 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

РЕЗЮМЕ

ПУТИ ОПТИМИЗАЦИИ МЕДОРГАНИЗАЦИИ СТАЦИОНАРНОГО ЛЕЧЕНИЯ БОЛЬНЫХ С
ИЗОЛИРОВАННОЙ ЧЕРЕПНОМОЗГОВОЙ ТРАВМОЙ, СОТРЯСЕНИЕМ МОЗГА В РЕСПУБЛИКЕ
АРМЕНИЯ

Мирзоян А.О.

ЕГМУ, Кафедра нейрохирургии

РМЦ “Армения”, Отделение нейрохирургии

Ключевые слова։ изолированная черепномозговая травма, тики лечения больных с нейрохирургами специализированных
мозг, сотрясение, лечение, оптимизация. клиник. Лечение больных с сотрясением мозга необходимо
организовать на уровне местных больниц. В случае появления
Целью данной работы является изучение проблем медорга- в процессе лечения отрицательной динамики в неврологиче-
низации стационарного лечения больных с изолированной че- ском статусе больного необходимо обсудить с нейрохирургом
репномозговой травмой (ИЧМТ), сотрясением мозга и путей их вопросы дальнейшего лечения больного на месте или перево-
оптимизации в Республике Армения. В этой связи были изуче- да его в специализированную клинику. В больницах с возмож-
ны медицинские документы стационарных больных с ИЧМТ и ностью проведения нейрохирургического и КТ- обследований
сотрясением мозга (с 2007 по 2011 гг.) в нейрохирургических в комплекс проводимых диагностических мероприятий при по-
отделениях трех узкоспециализированных больниц города ступлении больного необходимо включить։ неврологическое
Еревана։ РMЦ “Армения”, МЦ “Сурб Григор Лусаворич”, МЦ обследование, КТ- обследование, осмотр глазного дна, после
“Эребуни”, а также пяти региональных больниц РА (в городах։ чего больного в стабильном состоянии принять в нейрохирур-
Гюмри, Ванадзор, Аштарак, Раздан, Капан). В общей сложно- гическое отделение. Из реанимационного отделения в ней-
сти были изучены данные 1376 больных. рохирургическое перевод больного возможен только после
стабилизации его состояния. Средней продолжительностью
Выводы. В Республике Армения нет общего системно- стационарного лечения следует считать одну неделю, после
го подхода в вопросах лечения сотрясения мозга. Подходы чего больного можно перевести на амбулаторное лечение под
к решению данной проблемы во всех больницах достаточно контролем участкового невропатолога.
различны. В региональных клиниках, где отсутствуют возмож-
ности нейрохирургической помощи и КТ- обследования, необ-
ходимо наладить систему интернет связи для обсуждения так-

SUMMARY

OPTIMIZATION OF MEDICAL ORGANIZATION OF PATIENTS WITH ISOLATED TRAUMATIC BRAIN IN-
JURY, CONCUSSION OF BRAIN IN HOSPITALS OF THE REPUBLIC OF ARMENIA

Mirzoyan H.H.

YSMU, Department of Neurologic Surgery

“Armenia” RMC, Department of Neurosurgery

Keywords։ isolated traumatic brain injury, treatment, optimiza- sibility of neurosurgical care and CT scan, there is need in inter-
tion, brain, concussion. net connection to discuss treatment issues with a neurosurgeon.
Treatment of patients with brain concussion should be organized
The aim is to study organizational issues of patients with in local hospitals, but in case of negative dynamics in the neuro-
Isolated Traumatic Brain Inj­ury (ITBI), concussion of the brain logical status it would be necessary to discuss with a neurosur-
in the hospitals of the Republic of Armenia (RA), develop the geon further tactics of treatment and possible transportation of a
ways of optimization. The medical records of patients with patient. In the hospitals with the neurosurgical, CT scan services,
ITBI and concussion of the brain, treated from 2007 to 2011, neurologic examination, CT scan, eye grounds examination are
were studied in 3 hospitals of Yerevan (“Armenia” RMC, needed when patient is admitted to the hospital, after that the pa-
“Saint Gregory The Illuminator ” MC, “Erebuni” MC,) and tients with compensative status should be taken to the neurosur-
in the regional hospitals of the cities of Gyumri, Vanadzor, gical department. A patient admitted to reanimation department
Hrazdan, Kapan, Ashtarak. The study involved 1376 patients. should be transferred to neurosurgical department after the sta-
Conclusions։ There is no unified organizational system for treat- bilization of his state. The average duration of inpatient treatment
ment of patients with ITBI, and concussion of the brain. There is considered to be a week, after that it’s necessary to conduct
are significant differences in approaches to address challenges an outpatient treatment controlled by a local neurologist.
in all hospitals. In the regional hospitals, where there is no pos-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 37

ՀՏԴ. 616.831.957-001.2-053.89

ՄԵ­ԿՈՒՍ­ ԱՑՎ­ ԱԾ ԳԱՆ­ԳՈՒ­ՂԵ­ՂԱՅԻՆ ՎՆԱՍ­ՎԱԾՔ­ ԻՑ ՀԵՏ­ Ո ԶԱՐ­ԳԱ­
ՑՈՂ ՔՐՈՆ­ Ի­ԿԱԿ­ ԱՆ ՍՈՒԲ­ԴՈՒ­ՐԱԼ ՀԵ­ՄԱ­ՏՈՄ­ ԱՅԻ ԲՈՒԺ­ՄԱՆՆ ԱՌՆՉ­
ՎՈՂ ՄՈՏ­ ԵՑ­ ՈՒՄՆ­ Ե­ՐԸ ՀՀ ՏԱՐԲ­ ԵՐ ՀԻՎ­ ԱՆԴ­ Ա­ՆՈՑ­ՆԵ­ՐՈՒՄ, ԴՐԱ ԲԱ­
ՐԵ­ԼԱՎՄ­ ԱՆ ՈՒ­ՂԻՆ­ Ե­ՐԸ

Մ­ իրզ­ ոյ­ան Հ.Հ.1,2, Պատ­րի­կյան Դ.Ա­.1,2, Ֆա­նարջ­ յան Ռ.Վ.1, Եղուն­ յան Մ.Ա­.1,3
1­ ԵՊԲՀ , նյար­դա­վի­րա­բու­ժու­թյան ամ­բիոն
2 «Ար­մե­նիա» ՀԲԿ, նյար­դա­վի­րաբ­ ու­ժա­կան բաժ­ անմ­ ունք
3 «Էր­ ե­բու­նի» ԲԿ, նյարդ­ ա­վիր­ աբ­ ու­ժա­կան բաժ­ ան­մունք

Բ­ ա­նա­լի բառ­ եր՝ քրոն­ իկ­ ակ­ ան, հեմ­ ատ­ ոմ­ ա, մեկ­ ուս­ աց­ ծա­ռայ­ութ­ յունն­ եր, աշ­խատ­ ում է 1 նյարդ­ ավ­ իր­ աբ­ ույժ,
ված, գան­գուղ­ ե­ղային վնասվ­ ած­ք, սուբդ­ ուր­ ալ, վիր­ ա­ մնա­ցած քաղ­ աք­նե­րում նման ծառ­ այ­ութ­ յունն­ եր չկան.
հատ­ ա­կան, բուժ­ ում, օպտ­ իմ­ ալ­ա­ցում։ նյար­դաբ­ ան­ ակ­ ան զնն­ ում իրակ­ ան­ ացն­ ում է նյար­դա­բա­
նը։ Ուս­ ումն­ աս­ իրվ­ ել են 2007-2011-­ին ստա­ցիոնար բու­
Քր­ ո­նիկ­ ա­կան սուբդ­ ուր­ ալ հե­մա­տո­ման­ եր­ ը (ա­րյու­ ժում ստա­ցած մեկ­ ուս­ ացվ­ ած ԳՈՒՎ-­ից հետ­ ո զար­գա­
նուռ­ ուցքն­ եր­ ը) հաճ­ ախ զար­գան­ ում են նախ­կի­նում տա­ ցած քրոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ այով (ա­րյուն­ ու­
րած գանգ­ ուղ­ եղ­ ային վնասվ­ ած­քի (ԳՈՒՎ) հետ­ևանք­ ով ռուց­քով) 166 հիվ­ անդն­ եր­ ի հիվ­ ան­դութ­ յան նկար­ ագ­րե­
[1,3]։ Խնդր­ ի կարև­ որ­ ութ­ յունն առավ­ ել է ընդգ­ ծ­վում, եթե րը։ Նման նկարգր­ եր եղել են միայն Երև­ ան­ ի և Գյումր­ իի
նկատ­ ենք, որ ամբ­ ողջ աշ­խար­հում տա­րեցտ­ ա­րի ավե­ հի­վանդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում։ Կա­տարվ­ ել է պարզ տո­կո­սային
լա­նում է տրավ­մատ­ իզմ­ ը [4,6]։ Դեռևս դիսկ­ ուտ­ ա­բիլ են հաշ­վարկ։
քրոն­ ի­կակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ այի բուժմ­ անն առնչ­
վող մո­տեց­ ումն­ ե­րը, որոնք վեր­ աբ­ եր­ ում են վիր­ ա­հատ­ ա­ Ընդ­ ունվ­ ե­լիս հի­վանդ­նե­րի շրջ­ ա­նում իրա­կան­ աց­վել
կան եղա­նակ­ ին և ծավ­ ա­լին, վիր­ ահ­ ա­տութ­ յան իրակ­ ա­ է օբյեկտ­ իվ և նյարդ­ աբ­ ան­ ա­կան զնն­ ում, որի արդ­ յունք­
նաց­ման ժամ­կետն­ եր­ ին։ Այդ իսկ պատ­ճառ­ ով մեծ նշա­ ներ­ ը ներկ­ այ­աց­ված են աղյուս­ ակ 1-ում.
նա­կութ­ յուն պիտ­ ի տր­վի հիվ­ անդ­ ի վիճ­ ակ­ ին, հա­մա­լիր
հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի արդ­ յունքն­ եր­ ին [4,5]։ Բազմ­ ա­թիվ Հ­ ի­վանդ­նե­րի շրջ­ ա­նում կա­տարվ­ ած գլխ­ ու­ղե­ղի
հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի նպատ­ ա­կը եղել է բուժմ­ ան հար­ ՀՇ հետ­ ա­զո­տութ­ յան ար­դյունքն­ եր­ ը ներկ­ այ­ացվ­ ած են
ցում մշա­կել այնպ­ իս­ ի մոտ­ եց­ ումն­ եր, որոնք հնա­րավ­ ո­ աղյու­սակ 2-ում.
րութ­ յուն կտան հի­վանդ­ ութ­ յան ընթ­ ացք­ ի այս կամ այն
փուլ­ում առա­վել պահպ­ ա­նող­ ա­կան բնույթ­ ի վի­րահ­ ա­ ­«Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ-­ում 1 հիվ­ անդ չի վիր­ ա­հատ­վել,
տա­կան մեթ­ ոդն­ եր կիր­ առ­ ել­ու [1,2,3,5,7,8]։ Բուժմ­ ան մնաց­ ած բոլ­որ հիվ­ անդն­ եր­ ը վիր­ ահ­ ատվ­ ել են տարբ­ եր
հար­ցում առ­կա մոտ­ ե­ցումն­ եր­ ը, անխ­ ոս, պետք է մշ­տա­ հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում։ Պայմն­ ավ­ որվ­ ած նրա­նով, թե հի­
պես կա­տա­րե­լա­գործվ­ են, որը հնար­ ա­վոր է կուտ­ ակվ­ ած վանդ­ներն ընդ­ ունվ­ ել­ուց հետ­ ո ինչ ժամ­ ան­ ա­կահ­ ատվ­ ա­
փոր­ձը պար­բեր­ ա­բար ուս­ ումն­ աս­ իր­ ել­ու դեպք­ ում։ ծում են վիր­ ահ­ ատվ­ ել, բա­ժանվ­ ել են հետ­ևյալ խմ­բեր­ ի.
հիվ­ անդն­ եր, որոնք վիր­ ահ­ ատ­վել են ընդ­ ունվ­ ել­ուց հե­տո՝
Ն­պա­տա­կը։ Ուս­ ումն­ ա­սիր­ ել մե­կուս­ աց­ված ԳՈՒՎ-­ 1) 0-12 ժա­մեր­ ի ընթ­ ացք­ ում, 2)13-24 ժա­մեր­ ի ընթ­ աց­
ից հետ­ ո զար­գաց­ ող քրոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ա­տո­ քում, 3) 25 և ավել­ի ժամ­ եր­ ի ընթ­ ացք­ ում։ Այդ խմ­բեր­ ում
մայի բուժ­մանն առնչվ­ ող մո­տեց­ ումն­ եր­ ը ՀՀ տար­բեր հի­ հի­վանդն­ եր­ ի բաշխվ­ ա­ծութ­ յուն­ ը տար­բեր հիվ­ անդ­ ա­նոց­
վանդ­ ան­ ոցն­ ե­րում, մշակ­ ել դրա բար­ ե­լավմ­ անն ուղղ­ված նե­րում ներկ­ այ­ացվ­ ած է աղյու­սակ 3-ում։
մո­տեց­ ումն­ եր­ ը։
Տ­ ար­բեր հի­վանդ­ ան­ ոցն­ ե­րում տար­բեր հի­վանդն­ եր­ ի
Մեթ­ ոդ­ներ­ ը և նյու­թը։ Հե­տազ­ ոտ­ ութ­ յուն­ ը կատ­ ար­ շր­ջա­նում վիր­ ա­հա­տա­կան տար­բեր մուտ­քեր են կի­րառ­
վել է Երև­ ա­նի 3 նեղ մաս­նագ­ իտ­ աց­ված հիվ­ անդն­ ա­ վել հեմ­ ա­տոմ­ ան դա­տար­կե­լու հա­մար։ Դրանք ներկ­ ա­
նոցն­ եր­ ում` «Արմ­ ե­նիա» ՀԲԿ-­ում, «Սուրբ Գրիգ­ որ Լու­ յացվ­ ած են աղյուս­ ակ 4-ում, որտ­ եղ նշ­ված են նաև այդ
սավ­ ո­րիչ» ԲԿ-­ում, «Է­րե­բուն­ ի» ԲԿ-­ում և ՀՀ մարզ­ ային վի­րա­հատ­ ու­թյուն­ներ­ ից հե­տո կատ­ արվ­ ած կրկ­նա­կի վի­
5 կենտր­ ոնն­ եր­ ում` Գյումր­ իում, Վա­նաձ­ որ­ ում, Աշտ­ ա­ րա­հատ­ ու­թյուն­ներ­ ը։
րակ­ ում, Հրազ­դան­ ում, Կապ­ ա­նում (այ­սուհ­ ետ կտրվ­ են
միայն քաղ­ աք­ներ­ ի անունն­ եր­ ը) տե­ղա­կայ­ված հի­վան­ Առ­ ա­ջին վիր­ ա­հա­տութ­ յուն­ ից հետ­ ո կա­տա­րա­ված
դան­ ոցն­ ե­րում։ Գյումր­ իի և Վան­ աձ­ որ­ ի հի­վանդ­ ա­նոց­նե­ ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յամբ «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում, «Սբ. Գ. Լու­
րում կան հա­մակ­ արգչ­ային շերտ­ ագր­ ութ­ յուն (ՀՇ) հե­տա­ սա­վոր­ իչ» ԲԿ-­ում, Գյումր­ իում 1-ակ­ ան հիվ­ անդ­ ի դեպ­
զո­տութ­ յուն իրակ­ ան­ ացն­ ող ու նյար­դավ­ իր­ ա­բուժ­ ա­կան քում հայտ­նաբ­ երվ­ ել է հիգր­ ոմ­ ա /ջ­րուռ­ ուցք/ և գլխ­ ու­ղե­
ղի այ­տուց, դատ­ արկվ­ ած հեմ­ ատ­ ոմ­ այի մնաց­ որ­դային
ծա­վալ` «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում, Գյումր­ իում, իսկ «Ար­մե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

38 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Աղյուս­ ակ 1

­Նյար­դաբ­ ան­ ակ­ ան և ընդհ­ ա­նուր վիճ­ ակ­ ի տվյալ­նե­րը*

Գի­տակ­ցու­թյուն Ախտ­ ան­շանն­ եր­ ը (սիմպտ­ ոմն­ եր) Արմ­ են­ իա­ Ս.Գ.Լուս­ ա­վոր­ իչ Է­րեբ­ ուն­ ի Գյումր­ ի
Գիտ­ ակց­ ութ­ յան կոր­ ուստ 21(28%) 10(32,26%) 6(15,38%) 11(52,38%)
Ամն­ եզ­ իա­ 15(20%) 0
Ընդհ­ ան­ ուր գանգ­ ուղ­ ե­ղային եր­ևույթն­ եր 29(64,44%) 23(46%) 0 1(4,76%)
Պարզ 24(32%) 8(25,81%) 18(51,43%) 9(50%)
Չա­փա­վոր մթագն­ ած 27(36%) 10(32,26%) 19(48.72%) 3(14,29%)
Խոր մթագ­նած 16(21,33%) 8(25,81%) 6(15,38%) 8(38,10%)
Սոպ­ որ 4(12,90%) 9(23,08%) 1(4,76)
Կոմ­ ա 1 3(4%) 1(3,25%) 6(28,57%)
Կոմ­ ա 2 3(4%) 0 3(7,69%) 3(14,29%)
Կոմ­ ա 3 1(1,33%) 0 1(2,56%)
Ե­ղել է սեդ­ ա­ցիայի փուլ­ում 1(1,33%) 0 0
Պ­սիխ­ ոմ­ ո­տոր գրգռվ­ ած­ ութ­ յուն 3(9,68%) 0 0
Մեն­ ինգ­ ային ախտ­ անշ­ անն­ եր 0 30(96,77%) 0 0
Ա­նիզ­ ո­կոր­ իա­ 1(1,33%) 2(6,45%) 1(2,56%) 3(14,29%)
Ֆո­տոռ­ եակց­ իան բաց­ ակ­ այ­ում է 42(56%) 0 2(5,13%) 12(57,14%)
Թույլ արտ­ ա­հայտվ­ ած օջա­խային 2(2,67%) 14(45,16%) 21(57,14%) 5(23,81%)
Չա­փա­վոր արտ­ ա­հայտվ­ ած օջա­խային 2(2,67%) 11(35,48%) 3(7,69%) 0
Խիստ ար­տա­հայտ­ված օջա­խային 29(38,67%) 6(19,35%) 1(2,56%) 11(52,38%)
Ակ­նագնդ­ եր­ ի նիստ­ ագմ (ակ­նախ­ աղ) 23(30,67%) 11(35,48%) 11(28,21%) 1(4,76%)
Ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ը ծայր­ ահ­ եղ ծանր 19(25,33%) 0 16(41,03%) 9(42,86%)
Ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ը ծանր 9(12%) 21(67,7%) 9(23,08%) 3(14,29%)
Ընդհ­ ան­ ուր վիճ­ ակ­ ը միջ­ ին ծանր­ ութ­ յան 7(9,3%) 10(32,3%) 16(41,03%) 0
Շնչ­առ­ ութ­ յուն­ ը սարք­ ե­րով** 24(32%) 0 0 18(85,7%)
44(58,7%) 28(71,8%) 3(14,3%)
4(5,33%) 11(28,2%) 0
0

* աղ­ յու­սա­կի առան­ձին բաժն­ ում տրվ­ ած են հի­վանդ­ներ­ ի թի­վը և մաս­նա­բա­ժի­նը։
** շնչ­առ­ ակ­ ան ֆունկ­ցիայի խանգ­ արմ­ ան հետ­ևանք­ ով իրա­կան­ աց­վել է ար­հեստ­ ա­կան շն­չառ­ ու­թյուն։

Աղյու­սակ 2
Գլ­խուղ­ եղ­ ի հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան արդ­ յուն­ եր­ ը

Հի­վան­դա­նոց ՀՇ­-ի տվյալ­ներ­ ը թի­վը մասն­ ա- գլխ­ ու­ղե­ղի մի­ջային կա­ռույց­ներ­ ի շեղ­ ու­մը
բաժ­ ին­ ը
7 0-2մմ 3-10մմ 11մմ և ավել­ի
15 9,3%
«Ար­մե­նիա­ » Բազ­մախ­ ո­ռոչ սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա 3 20% 9(12%) 26(34,7%) 38(50,7%)
Գյում­րի Երկկ­ ող­ման­ ի սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա 35 4%
Ք­րո­նիկ­ ակ­ ան էպի­դուր­ ալ հե­մա­տոմ­ ա 46,7% 2(9,5%) 12(57,1%) 7(33,3%)
Է­րե­բուն­ ի Ք­րոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ա­տոմ­ ա 15
Սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա օրգ­ ան­ իզ­ աց­ իայի 20% 4(10,3%) 17 (43,6%) 18(46,1%)
«Սբ. Գրիգ­ որ փուլ­ում 75
Լուս­ ավ­ ո­րիչ» Ընդհ­ ան­ ուր 1 100% 7(22,6%) 13(41,9%) 11(35,5%)
Բազմ­ ախ­ ո­ռոչ սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա 7 4,8%
Երկկ­ ողմ­ ան­ ի սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա 10 33,3%
Ք­րոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա 47.6%
Սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա օրգ­ ան­ իզ­ աց­ իայի 3
փուլ­ում 14,3%
Ընդհ­ ան­ ուր 21
Բազ­մախ­ ոռ­ ոչ սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա 4 100%
Երկկ­ ողմ­ ան­ ի սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա 7 10,3%
Է­պի­դուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա օր­գան­ իզ­ աց­ իայի 17,9%
փու­լում 1
Ք­րոն­ իկ­ ակ­ ան էպիդ­ ուր­ ալ հե­մա­տոմ­ ա 2,6%
Ք­րոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ա­տոմ­ ա 2
Հիգր­ ո­մա /ջ­րուռ­ ուցք/ 16 5,1%
Սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա օրգ­ ան­ իզ­ ա­ցիայի 1 41%
փու­լում 2,6%
Ընդհ­ ան­ ուր 8
Երկկ­ ող­ման­ ի սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ա­տո­մա 20,5%
Ք­րոն­ իկ­ ակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ոմ­ ա 39
Սուբդ­ ուր­ ալ հեմ­ ատ­ ո­մա օրգ­ ան­ իզ­ ա­ցիայի 6 100%
փու­լում 27 19,4%
Ընդհ­ ան­ ուր 87.1%
4
12,9%
31
100%

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 39

Աղյուս­ ակ 3
Ընդ­ ունվ­ ե­լուց հետ­ ո մինչև վիր­ ա­հատ­ ութ­ յուն ընկ­ ած ժա­ման­ ա­կա­հատ­վա­ծը

Հի­վանդ­ ա­նոց 0-6 ժամ 13-24 ժամ 1 օր հետ­ ո

«Արմ­ ե­նիա» 40(53,33%) 19(25,33%) 15(20%)

Գյում­րի 18(85,71%) 1(4,76%) 2(9,52%)

«Է­րե­բուն­ ի» 22(56,41%) 14(35,9%) 3(7,69%)

«Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ ո­րիչ» 22(70,97%) 5(16,13%) 4(12,9%)

*-­առ­ ան­ձին բաժն­ ում տրվ­ ած է տվյալ հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ում վի­րահ­ ատվ­ ած հի­վանդ­նե­րի թիվն ու մաս­նաբ­ ա­ժին­ ը։

Աղ­ յու­սակ 4

­Վի­րա­հատ­ ու­թյան մուտք­ եր­ ը, կրկն­ ակ­ ի վի­րա­հատ­ ու­թյունն­ եր­ ը*

Հի­վան­դա­նոց Վի­րա­հա­տա­կան մուտք Կրկն­ ակ­ ի վի­րա­հա­տութ­ յուն

Ոսկր­ ապլ­աս­տիկ տրե­պա­նա­ցի­ա 18(24%) Հե­մա­տոմ­ այի դա­տար­կում հա­վել­յալ տրեֆ­ ին­ աց­ իոն 1
Ռե­զեկ­ցիոն տրեպ­ ա­նա­ցի­ա ան­ցքով 1
«Ար­մե­նի­ա»
8(10,7%) Հե­մա­տո­մայի դա­տար­կում հավ­ ել­յալ ռե­զեկ­ցիայով 1
1
Տ­րե­ֆին­ ա­ցիոն անց­ քեր 48(64%) - 1
1
Գյումր­ ի Ոսկր­ ապ­լաստ­ իկ տրե­պա­նա­ցի­ա 5(23,8%) -

Ռեզ­ եկ­ցիոն տրեպ­ ա­նա­ցի­ա 16(76,2%) -

Ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրե­պա­նա­ցի­ա 5(12,8%) Ռ­ևի­զիա, հիգ­րոմ­ ա­նե­րի դրեն­ ա­վոր­ ում

«Էր­ ե­բուն­ ի» Ռեզ­ եկ­ցիոն տրե­պա­նա­ցի­ա 1(2,6%) -

Տր­ ե­ֆի­նաց­ իոն ան­ցքեր 33(84,6%) Ռև­ ի­զիա, հիգ­րոմ­ ա­ներ­ ի դրեն­ ա­վո­րում

Ռ­ևի­զիա, հիգր­ ոմ­ ա­ներ­ ի դրեն­ ա­վո­րում

«Սբ. Գ. Լու­սա­վո­րիչ» Կ­լոր ռեզ­ եկ­ցիոն տրե­պա­նա­ցիա* 31(100%) Հե­մա­տոմ­ այի դատ­ արկ­ ում հա­վե­լյալ տրեֆ­ ին­ աց­ իոն
ան­ցքով

*-հե­մատ­ ոմ­ ան դա­տարկվ­ ել է կլոր ռեզ­ եկ­ցիոն պա­տուհ­ ան­ ից, որն ստեղծ­վել է շրջ­ ա­նաձև գլ­խիկ ուն­ ե­ցող տրա­պա­նով։­

Աղյուս­ ակ 5
Ինտ­ են­սիվ բուժմ­ ան տևող­ ութ­ յուն­ ը վե­րակ­ ենդ­ ա­նացմ­ ան բա­ժան­մունք­ ում*

Հի­վան­դա­նոց 1-2 օր 3-7 օր 8 օր և ավե­լի
3(4%)
«Արմ­ ե­նիա» 47(62,67%) 6(8%) 1(4,76%)
3(7,69%)
Գյումր­ ի 13(61,9%) 7(33,33%) 1(3,23%)

«Է­րե­բուն­ ի» 25(64,1%) 1(2,56%)

«Սբ. Գ. Լու­սա­վո­րիչ» 21(67,74%) 4(12,9%)

* աղյուս­ ա­կում ներ­կայ­ացվ­ ած են հիվ­ անդ­նե­րի թի­վը և մաս­նա­բա­ժի­նը։

Աղյու­սակ 6
Ստ­ ա­ցիոնար բուժմ­ ան տևո­ղութ­ յուն­ ը*

Հի­վան­դա­նոց 0-7 օր 8-14 օր 15 և ավել­ի
44(58,67%) 29(38,67%)
«Արմ­ ե­նի­ա» 2(2,66%) 11(52,38%) 10(47,62%)
22(56,41%) 7(17,95%)
Գյում­րի 0 12(38,71%) 18(58,06%)

«Էր­ ե­բուն­ ի» 10(25,64%)

«Սբ. Գ. Լու­սա­վո­րիչ» 1(3,23%)

* աղյուս­ ա­կում ներ­կայ­ացվ­ ած են հիվ­ անդ­ներ­ ի թի­վը և մասն­ աբ­ աժ­ ի­նը։

նիա» ՀԲԿ-­ում և «Էր­ եբ­ ուն­ ի» ԲԿ­-ում 5-ա­կան հիվ­ ան­դի ևոր ֆունկց­ իաներ­ ի վեր­ ակ­ անգն­ ում­ ից, գիտ­ ակց­ ութ­ յան
դեպ­քում դատ­ արկ­ված հեմ­ ատ­ ոմ­ այի խոռ­ ոչ­ում հայտ­ պար­զեց­ ում­ ից հետ­ ո ավել­ի քան 2 օր շար­ ուն­ ակվ­ ել է
նաբ­ երվ­ ել են օդային բշտ­ եր։­ բուժ­ ում­ ը վեր­ ակ­ ենդ­ ա­նացմ­ ան բա­ժանմ­ ունք­ ում՝ «Ար­մե­
նիա» ՀԲԿ-­ում` 10 (13,3%), «Էր­ եբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում` 2 (5,1%),
Ըստ վեր­ ա­կենդ­ ան­ աց­ման բա­ժան­մունք­ ում իրա­կա­ «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում` 4 (12,9%), Գյումր­ իում` 7
նաց­ված ին­տենս­ իվ բուժմ­ ան տևող­ ութ­ յան՝ առանձ­նաց­ (33,3%) դեպ­քում։­
վել են հետև­ յալ խմբ­ եր­ ը. հիվ­ անդն­ եր, որոնք բուժվ­ ել են՝
1)1-2 օր, 2) 3-7 օր, 3) 8 օր և ավե­լի։ Ըստ այդմ տարբ­ եր Ըստ ստա­ցիոնար բուժ­ման տևո­ղու­թյան՝ առանձ­
հի­վանդ­ ա­նոցն­ եր­ ում հիվ­ անդ­ներ­ ը բաշխվ­ ել են այն­պես, նաց­վել են հետ­ևյալ խմբ­ ե­րը. հիվ­ անդն­ եր, որոնք բուժ­
ինչպ­ ես ներկ­ այ­ացվ­ ած է աղյու­սակ 5-ում. վել են՝ 1) 0-7 օր, 2) 8-14 օր, 3)15 օր և ավե­լի։ Ըստ այդմ
տար­բեր հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում հիվ­ անդն­ եր­ ը բաշխվ­ ել են
­Հիվ­ ան­դի վիճ­ ա­կի կա­յուն­ աց­ ում­ ից, կեն­սա­կան կար­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

40 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

­Ա­ղյու­սակ 7
­Հ­ ի­վանդ­ ութ­ յան ել­քերն ու բարդ­ ութ­ յունն­ ե­րը

Հի­վանդ­ ան բար­դու­թյուն­ներ և ելք­ եր

Հեմ­ ատ­ ոմ­ ան լիարժ­ եք չի դատ­ արկ­վել, պնևմ­ ոց­ եֆ­ ալ­իա­ 2 2,7%
1 1,3%
Գլխ­ ուղ­ ե­ղի այտ­ ուց 2 2,7%
2 2,7%
Պնևմ­ ոց­ եֆ­ ա­լիա, մեն­ ինգ­ ոէնց­ ե­ֆալ­իտ 1 1,3%
2 2,7%
Թո­քային զար­կեր­ ա­կի թրոմբ­ ոէմբ­ ոլ­իա­ 4 5,3%
1 1,3%
«Արմ­ ե­նի­ա» Ս­տա­մոքս-­աղ­ իք­ ային ուղ­ ու արյուն­ ահ­ ո­սութ­ յուն, սուր անեմ­ իա, պոստհ­ ե­մո­ռա­գիկ շոկ, թոք­ ի այտ­ ուց 8 10,67%
Թո­քաբ­ որբ, պառ­կե­լախ­ ոց 1 1,3%
1 4,8%
Մահ 1 4,8%
1 2,7%
Խիստ ար­տա­հայտ­ված հեմ­ իպ­ ա­րեզ 1 2,7%
1 2,7%
Թույլ արտ­ ա­հայտ­ված հե­մի­պա­րեզ 1 2,7%
8 20,5%
Ա­ֆա­զիա /խոս­ ե­լակ­ ո­րուստ/ 2 5,1%
1 3,2%
Գյում­րի Թո­քաբ­ որբ 1 3,2%
Ճակ­ ա­տային պսիխ­ ի­կա 1 3,2%
1 3,2%
Հեմ­ ա­տոմ­ ան լիար­ժեք չի դատ­ արկվ­ ել, պնև­մոց­ եֆ­ ա­լիա­ 4 12,9%

Գլխ­ ուղ­ եղ­ ի այտ­ ուց

«Էր­ ե­բուն­ ի» Թո­քաբ­ որբ
Մահ

Թույլ արտ­ ա­հայտ­ված հե­մի­պա­րեզ

Ա­ֆա­զիա /խոս­ ե­լակ­ որ­ ուստ/

Գլ­խուղ­ ե­ղի այ­տուց, հիգր­ ոմ­ ա

«Սբ. Գ. Գլխ­ ուղ­ եղ­ ի այ­տուց
Լուս­ ավ­ ո­րիչ» Թո­քաբ­ որբ
Մահ

Թույլ արտ­ ա­հայտ­ված հե­մի­պա­րեզ

այն­պես, ինչպ­ ես ներկ­ այ­ացվ­ ած է աղյու­սակ 6-ում. հա­ճախ ստա­ցիոնար բուժ­ման են դիմ­ ում հիվ­ անդ­ ու­
­Հի­վան­դութ­ յուն­ ը ուն­ ե­ցել է տար­բեր ելք­ եր ու բար­ թյան սուբկ­ ոմպ­ ենս­ ա­ցիայի կամ չա­փա­վոր դեկ­ ոմպ­ են­
սա­ցիայի փու­լում։ Գրեթ­ ե բո­լոր հիվ­ ան­դա­նոցն­ եր ըն­
դութ­ յունն­ եր, որոնք ներկ­ այ­ացվ­ ած են աղյուս­ ակ 7-ում. դունվ­ ած հի­վանդ­նե­րից ոչ մեկ­ ը ծայ­րահ­ եղ ծանր վիճ­ ա­
«­ Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ում 1 հիվ­ անդ չի վիր­ ա­հատ­վել, կում չի եղել, բա­ցառ­ ու­թյամբ «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ­-ի (79,3%),
որոնց­ ից միայն 4 (5,3%) դեպք­ ում շն­չառ­ ակ­ ան խան­գա­
մնաց­ ած բոլ­որ հիվ­ անդն­ եր­ ը վիր­ ա­հատ­վել են տարբ­ եր րումն­ եր­ ը շտ­կել­ու հա­մար իրա­կան­ ացվ­ ել է արհ­ եստ­ ա­
հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում։ Պայ­ման­ ա­վորվ­ ած նրա­նով, թե հի­ կան շնչ­առ­ ութ­ յուն։ Այդ իսկ պատ­ճառ­ ով վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան
վանդ­ներն ընդ­ ունվ­ ե­լուց հետ­ ո ինչ ժա­մա­նակ­ ա­հատ­վա­ բուժ­ման ելք­ ե­րը բա­վա­կան լավ են, եզա­կի են մահվ­ ան
ծում են վիր­ ահ­ ատվ­ ել, բա­ժանվ­ ել են հետ­ևյալ խմ­բե­րի. դեպք­ եր­ ը, որ գրանցվ­ ել են «Էր­ ե­բուն­ ի» ԲԿ­-ում և «Սբ.
հիվ­ անդ­ներ, որոնք վի­րա­հատվ­ ել են ըն­դունվ­ ել­ուց հետ­ ո՝ Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-­ում, բա­ցա­ռութ­ յամբ «Ար­մե­նիա»
1) 0-12 ժա­մեր­ ի ընթ­ աց­քում, 2)13-24 ժա­մե­րի ընթ­ աց­ ՀԲԿ-­ում գրանց­ված 4 (5,3%) դեպք­ ի, որոնց­ ից 3-ի դեպ­
քում, 3) 25 և ավել­ի ժա­մեր­ ի ընթ­ ացք­ ում։ Այդ խմ­բեր­ ում քում, ի տար­բե­րութ­ յուն մնաց­ ած մա­հա­ցած հիվ­ անդ­
հիվ­ անդ­ներ­ ի 1-ակ­ ան դեպ­քում մահվ­ ան պատ­ճա­ռը գլ­ ներ­ ի, մահվ­ ան ելքն ուն­ ե­ցել է արտ­ աու­ղե­ղային պատ­
խուղ­ եղ­ ում կենս­ ա­կան կարև­ որ կենտր­ ոնն­ ե­րի կաթ­վածն ճառ­բան­ ութ­ յուն` թոք­ ային զարկ­ ե­րակ­ ի թրոմ­բոէմբ­ ո­լիա,
է եղել, 2 դեպք­ ում` թոք­ ային զարկ­ եր­ ակ­ ի թրոմբ­ ոէմբ­ ո­ սր­տամկ­ ան­ ի ինֆ­ արկտ, ստամ­ ոքս-­ա­ղիք­ ային ուղ­ ու սուր
լիան /մակ­ արդ­ ուկ­ ախ­ցան­ ում­ ը/, 1 դեպք­ ում` սուր անե­ արյուն­ ա­հոս­ ութ­ յուն, թո­քի այտ­ ուց, ՍՇԱ, ՍՍԱԱ։ Բուժ­
միան /սա­կավ­ ա­րյուն­ ութ­ յուն­ ը/, պոստ­հեմ­ ոռ­ ա­գիկ շո­կը, ման արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յունն առ­հա­սա­րակ գնա­հատ­ ե­լու
թոք­ ի այտ­ ու­ցի զար­գա­ցու­մը, սուր շնչ­առ­ ա­կան ան­բա­ հա­մար կար­ևոր է հաշվ­ ի առն­ ել նաև հաշմ­ անդ­ ամ­ ութ­ յա­
վա­րար­ ութ­ յուն­ ը։ «Արմ­ ե­նիա» ՀԲԿ-­ում 1 (1,3%), «Էր­ ե­ նը հանգ­ եցն­ ող օջա­խային ախ­տա­հարմ­ ան երև­ ույթ­ներ­ ի
բուն­ ի» ԲԿ-­ում 2 (5,1%) հիվ­ անդ ընդ­ ունվ­ ե­լուց 1-2 ամիս ար­տա­հայտվ­ ած­ ու­թյան աս­տիճ­ ան­ ը դուրս գրվ­ ել­իս և
առաջ վիր­ ահ­ ատ­վել էին քրո­նի­կակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հե­ այն համ­ ե­մատ­ ել ընդ­ ունվ­ ե­լիս ուն­ ե­ցած տվյալն­ եր­ ի հետ։
տա­մա­տոմ­ այի կապ­ ակց­ ութ­ յամբ, վի­րահ­ ատ­ ութ­ յուն­ ից հե Այս­պես՝ դուրս գր­վե­լիս հեմ­ իպ­լեգ­ իա չի դիտ­վել, խորը
տո գլխ­ ուղ­ եղ­ ի ՀՇ հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն չէր իրակ­ ան­ աց­վել, հեմ­ իպ­ ա­րեզ դիտ­վել է «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ­-ում ըն­դա­մեն­ ը
դուրս էին գրվ­ ել լա­վա­ցու­մով։ 1 դեպ­քում։ Սակ­ այն թույլ արտ­ ա­հայտ­ված հեմ­ ի­պա­րե­
զով դուրս են գրվ­ ել հիվ­ անդ­նե­րի 10,7-20,5%­-ը, մյուս՝
Քնն­ ար­կում։ Քրոն­ ի­կա­կան սուբդ­ ուր­ ալ հե­մատ­ ո­
ման հաճ­ ախ ուղ­ եկց­վում է օջախ­ ային ախ­տա­հարմ­ ան
նշան­ներ­ ով (92,3-100%), որի պատ­ճա­ռով հիվ­ անդ­ներ­ ը

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 41

2 նեղ մաս­նագ­ իտ­ աց­ված հի­վանդ­ ան­ ոցն­ եր­ ի համ­ ե­մատ՝ դա­տարկվ­ ել է ռեզ­ եկց­ իոն տրե­պա­նաց­ իայով, մնա­
գրեթ­ ե կրկ­նակ­ ի հաճ­ ախ դուրս են գրվ­ ել «Էր­ եբ­ ուն­ ի» ցած դեպք­ եր­ ում` ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իայով
ԲԿ-­ից­ ։ Աֆա­զիայի /խո­սել­ակ­ որ­ ուստ­ ի/ երև­ ույթն­ եր­ ով են (23,8%)։ Այս կամ այն հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ում իրակ­ ան­ ացվ­ ած
դուրս գրվ­ ել 1 հիվ­ անդ «Ար­մե­նիա» ՀԲԿ-­ից­ , 2-ը` «Է­րե­ վիր­ ահ­ ա­տա­կան մուտք­ ի ընտ­րութ­ յան վեր­ աբ­ ե­րյալ դա­
բուն­ ի» ԲԿ-­ից­ ։ Գյումր­ իի հիվ­ անդ­ ան­ ո­ցից բոլ­որ հի­վանդ­ տո­ղութ­ յունն­ եր անել­ու համ­ ար ան­հրա­ժեշտ է հաշվ­ ի
ներ­ ը դուրս են գրվ­ ել առանց էակ­ ան շեղ­ ում­նե­րի, բա­ առն­ ել նաև ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան արդ­ յունքն­ եր­ ը։ Մաս­
ցա­ռու­թյամբ 1 հիվ­ անդ­ ի, որի դեպք­ ում առ­կա են եղել նա­վոր­ ա­պես բազմ­ ախ­ ոռ­ ոչ հեմ­ ատ­ ոմ­ ան կամ օրգ­ ան­ ի­
ճակ­ ա­տային պսի­խոզ­ ի եր­ևույթ­ներ։ Ինչպ­ ես արդ­ են նշել զաց­ իայի փուլ­ում եղած հեմ­ ատ­ ոմ­ ան կար­ ել­ի է լիար­ժեք
ենք, ընդ­ ունվ­ ել­իս գրեթ­ ե բոլ­որ հիվ­ անդն­ երն ուն­ ե­ցել են դա­տարկ­ ել ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իայով։ Ըստ
օջա­խային ախտ­ ա­հարմ­ ան նշանն­ եր, ընդ որում, «Էր­ ե­ այդմ ՀՇ-­ի նկար­ ագր­ ութ­ յունն­ եր­ ում նման արդ­ յունքն­ եր
բուն­ ի» ԲԿ-­ում առա­վել հա­ճախ են ըն­դունվ­ ել չա­փա­ նշվ­ ած են «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ի 29,3%-­ի դեպք­ ում, սակ­ այն
վոր (41%) և խիստ (23,1%) ար­տա­հայտվ­ ած օջա­խային ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իան քիչ է իրակ­ ա­նացվ­ ել
ախ­տա­հարմ­ ան երև­ ույթն­ ե­րով հիվ­ անդ­ներ, քան «Ար­ (28%), «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում ՀՇ­-ի նման արդ­ յունքն­ եր`
մե­նիա» ՀԲԿ-­ում և «Սբ.Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում, որ­տեղ 30,8%, ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իան իրա­կա­նացվ­ ել
նրանք կազ­մել են համ­ ա­պա­տասխ­ ա­նաբ­ ար 30,7-35,5% է 23,8% դեպ­քում, որը վկայ­ում է ՀՇ հետ­ ա­զո­տու­թյան
և 19,4-25,3%։ Գյումր­ իում առավ­ ել շատ են եղել խիստ թե­րացմ­ ան մաս­ ին, քա­նի որ քիչ չեն նման դեպք­ ե­րը, երբ
ար­տա­հայտվ­ ած օջա­խային ախ­տա­հարմ­ ան երև­ ույթ­նե­ հե­մա­տոմ­ ան դատ­ արկվ­ ել է տրե­ֆին­ աց­ իոն անց­ քե­րի մի­
րով հիվ­ անդն­ եր­ ը (42,9%)։ ջո­ցով։ Գյումր­ իի և «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ի տվյալ­ներն
էա­կան ազ­դեց­ ութ­ յուն չեն ուն­ եց­ ել մուտք­ ի ընտր­ ութ­ յան
Հիվ­ անդ­նե­րի մեծ մա­սը վի­րա­հատ­վել է ըն­դունվ­ ե­ հար­ցում, քա­նի որ բոլ­որ դեպք­ եր­ ում իրակ­ ա­նաց­վել է
լու առա­ջին 12 ժամ­վա ընթ­ ացք­ ում, սակ­ այն նրանց 7,7- ռե­զեկց­ իոն կամ ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իա, որի
21,3%-­ը վի­րահ­ ատվ­ ել է ըն­դունվ­ ել­ու հաջ­ որդ­ ող օրեր­ ին։ դեպք­ ում հե­մատ­ ոմ­ ան լիարժ­ եք դա­տարկվ­ ում է, չնայ­ած
Ընդ­ ունվ­ ել­ու առա­ջին ժա­մե­րին հիվ­ անդ­ներ­ ը սկզբ­ ուն­ մեծ է վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան ագր­ ես­ իան, հատ­կապ­ ես ռե­զեկ­
քոր­ են վիր­ ա­հատ­ ել են հատ­կապ­ ես Գյում­րիում (85,7%) ցիոն տրե­պա­նաց­ իայի դեպք­ ում։ «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ­-ում
և «Սբ. Գ. Լուս­ ա­վո­րիչ» ԲԿ-­ում (71%)։ «Էր­ եբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ եղել է եզա­կի դեպք, երբ հեմ­ ատ­ ոմ­ ան ներծծվ­ ել է պահ­
-ում հիվ­ անդն­ եր­ ի մեծ մաս­ ը վիր­ ահ­ ատվ­ ել է առաջ­ ին 24 պա­նող­ ա­կան բուժմ­ ան արդ­ յունք­ ում։
ժամվ­ ա ընթ­ աց­քում (առ­ աջ­ ին 12 ժա­մեր­ ին՝ 56,41%, հա­
ջորդ 12 ժա­մեր­ ին` 35,9%)։ «Ար­մե­նիա» ՀԲԿ-­ում 45,3%­ Հետ­վի­րահ­ ա­տա­կան շր­ջա­նում 1-2 օր տևո­ղու­
-ը վի­րա­հատվ­ ել են ընդ­ ուվ­ ել­ուց ավե­լի քան 12 ժամ թյամբ վեր­ ակ­ ենդ­ ան­ ացմ­ ան բաժ­ ան­մունք­ ում ինտ­ ենս­ իվ
հետ­ ո, ընդ որում, գրեթ­ ե միևն­ ույն թվով հիվ­ անդն­ եր են թեր­ ապ­ իա է իրակ­ ան­ ացվ­ ել հիվ­ անդն­ եր­ ի 61,9-67,7%­-ի
վիր­ ա­հատվ­ ել 13-24 ժամ և դրան­ ից հետ­ ո ընկ­ ած ժա­ դեպ­քում, բոլ­որ հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում գրեթ­ ե հավ­ ա­սա­
ման­ ակ­ ահ­ ատ­ված­ ում։ Անկ­ ախ միմ­ յանց­ ից տար­բերվ­ ող պես՝ 3 օրից 1 շա­բաթ` 2,6-12,9%-­ի դեպք­ ում, առա­վել
այս մոտ­ ե­ցումն­ եր­ ից՝ բուժմ­ ան արդ­ յուքն­ ե­րը, ինչպ­ ես հա­ճախ՝ «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում, իսկ Գյումր­ իում՝
քն­նարկ­ ե­ցինք վե­րը, գրեթ­ ե նույնն են։ Մոտ­ եց­ ումն­ եր­ ը 33,3%­-ի դեպք­ ում, 1 շաբ­ աթ­ ից ավել­ի տևող­ ութ­ յամբ`
տարբ­ երվ­ ում են նաև վիր­ ա­հատ­ ա­կան եղա­նակ­ներ­ ի, նեղ մաս­նագ­ իտ­ աց­ված հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ ե­րում՝ 3,2-4,8%-­ի
մասն­ ա­վոր­ ապ­ ես վի­րահ­ ա­տա­կան մուտք­ եր­ ի ընտր­ ու­ դեպք­ ում, Գյում­րիում` 7,7%­-ի դեպք­ ում։ Նկատ­ ենք նաև,
թյան հարց­ ում։ Այսպ­ ես՝ «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում որ հի­վանդն­ եր­ ի 5,1-33,3%-­ը շար­ ուն­ ակ­ ել է բու­ժում
բո­լոր վի­րահ­ ատ­ ութ­ յունն­ ե­րի դեպք­ ում հեմ­ ատ­ ոմ­ ան դա­ ստան­ ալ վեր­ ակ­ ենդ­ ան­ ացմ­ ան բաժ­ անմ­ ունք­ ում ընդ­հա­
տարկվ­ ել է կլոր ռե­զեկց­ իոն տրե­պա­նաց­ իայի միջ­ ո­ցով, նուր վիճ­ ակ­ ի կայ­ուն­ աց­ ում­ ից հետ­ ո 3 և ավել­ի օր տևո­
«Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ­-ում՝ հիմն­ ակ­ ա­նում տրեֆ­ ին­ ա­ցիոն ան­ ղութ­ յամբ` ծանր­ աբ­ եռն­ ել­ով բաժ­ անմ­ ունք­ ի աշ­խա­տան­
ցքե­րի միջ­ ո­ցով (84,6%), շատ ավել­ի հազվ­ ա­դեպ` ոսկ­ քը։ Առա­վել հա­ճախ դա դիտվ­ ել է Գյուր­ իում (33,3%),
րապ­լաս­տիկ տրեպ­ ա­նաց­ իայով (23,8%), եզա­կի դեպ­քե­ ավե­լի քան կրկն­ ակ­ ի պակ­ աս «Արմ­ են­ իա» ՀԲԿ-­ում
րում` ռեզ­ եկ­ցիոն տրեպ­ ա­նաց­ իայով՝ ի տարբ­ ե­րութ­ յուն (13,3%) և «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում (12,9%)։ Բուժ­
«Արմ­ ե­նիա» ՀԲԿ-­ի, որտ­ եղ 8% (6) դեպք­ ում է այն իրա­ ման ընդ­հան­ ուր տևո­ղութ­ յուն­ ը առա­վել երկ­ ար է եղել
կան­ աց­վել, իսկ տրեֆ­ ին­ ա­ցիոն ան­ցքեր­ ով հեմ­ ա­տոմ­ ան «Սբ. Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում և Գյումր­ իում. ավել­ի քան
դատ­ արկ­վել է 64% դեպք­ ում, մնաց­ ած դեպք­ եր­ ում կա­ 2 շա­բաթ տևող­ ութ­ յամբ այս հիվ­ անդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում բուժ­
տար­վել է ոսկր­ ապ­լաստ­ իկ տրեպ­ ա­նաց­ իա (28%)։ Գյում­ վել են հիվ­ անդն­ եր­ ի համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան­ աբ­ ար 58,1% և
րիում մոտ­ եց­ ում­ ը առանց­քայ­նոր­ են է տար­բերվ­ ում նեղ 47,6%-­ը, փոքր-­ին­ չ քիչ են նման դեպք­ ե­րը «Ար­մե­նիա»
մասն­ ագ­ իտ­ աց­ված հի­վանդ­ ան­ ոցն­ եր­ ում ցուց­ ա­բեր­ ած ՀԲԿ­-ում (38,7%), շատ ավել­ի քիչ` «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում
մոտ­ եց­ ու­մից։ Այդտ­ եղ 76,2%­-ի դեպք­ ում հե­մա­տո­ման (18%), որտ­ եղ հիվ­ անդն­ եր­ ի 25,6%­-ը հիվ­ անդ­ ան­ ո­ցից

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

42 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

դուրս է գրվ­ ել առաջ­ ին շաբ­ աթ­վա ընթ­ աց­քում։ Չ ն­ ա ­ կը և կեն­սա­կան կարև­ որ ֆունկց­ իաներ­ ի խանգ­ ար­ ում­
յած ստա­ցած բուժմ­ ա­նը՝ բոլ­որ հի­վան­դա­նոց­ներ­ ում էլ նե­րը, քան ԿՏ հետ­ ա­զո­տութ­ յան ար­դյունքն­ ե­րը։
2,7-4,8% դեպ­քում դիտվ­ ել են արտ­ աու­ղեղ­ ային բար­
դութ­ յունն­ եր՝ կան­գային թո­քաբ­ որբ­ ի ձևով։ «Արմ­ ե­նիա» Հ­ ետ­ևութ­ յունն­ եր։ Քրոն­ ի­կակ­ ան սուբդ­ ուր­ ալ հե­մա­
ՀԲԿ-­ում առանձ­ ին դեպք­ եր­ ում դիտ­վել են նաև ար­ տոմ­ այով հիվ­ անդն­ ե­րի բուժմ­ ան վի­րա­հա­տա­կան եղա­
տաու­ղե­ղային այնպ­ ի­սի բարդ­ ութ­ յունն­ եր, ինչպ­ իս­ իք են նակ­ներ­ ի ընտ­րութ­ յան հարց­ ում նախ­ ա­պատ­վութ­ յուն­ ը
պառ­կել­ա­խոց­ ը, թոք­ ային զար­կե­րակ­ ի թրոմբ­ ոէմբ­ ո­լիան, պետք է տալ այն եղա­նակն­ ե­րին, որոնք ուն­ են նվազ­ ա­
ստա­մոքս-­աղ­ իք­ ային ուղ­ ու սուր արյու­նա­հո­սութ­ յուն­ ը, գույն վիր­ ա­հատ­ ա­կան ագր­ ես­ իա։ Մաս­նավ­ որ­ ա­պես ան­
սուր անե­միան, պոստ­հե­մոռ­ ա­գիկ շո­կը, թոք­ ի այ­տու­ցը, հրաժ­ եշտ է դա­տար­կել հե­մատ­ ոմ­ ան տրեֆ­ ին­ ա­ցիոն ան­
սուր շնչ­առ­ ակ­ ան և սրտ­ ա­նո­թային ան­բավ­ ար­ ար­ ութ­ յու­ ցքեր­ ի միջ­ ո­ցով և միայն դրա անհ­ նար­ ի­նութ­ յան դեպք­ ում
նը։ Իզուր չէ նկատ­ ել, որ որոշ հիվ­ անդ­նանոցն­ եր­ ում 1,3- իրակ­ ան­ ացն­ ել ոսկր­ ապլ­աստ­ իկ տրե­պա­նաց­ իա։ ՀՇ հե­
5,1% դեպք­ ում հիվ­ անդ­նե­րը նախ­քան ընդ­ ունվ­ ել­ը վի­րա­ տա­զո­տու­թյան արդ­ յունքն­ երն ան­հրաժ­ եշտ են, սակ­ այն
հատ­ ութ­ յուն են տա­րել քրոն­ ի­կա­կան սուբդ­ ուր­ ալ հե­մա­ միշտ չէ, որ կա­րող են վճ­ռոր­ ոշ լի­նել վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան
տո­մայի կապ­ ակ­ցութ­ յամբ, վի­րահ­ ատ­ ու­թյուն­ ից հետո՝ մուտք­ ի ընտ­րութ­ յան հար­ցում։ Հիվ­ անդ­ ի ընդհ­ ան­ ուր վի­
ստա­ցիոնար բուժմ­ ան ըն­թաց­քում, չի կատ­ ար­վել ՀՇ ճակ­ ի կոմպ­ ենս­ ացվ­ ած լին­ ե­լու, դին­ ամ­ իկ­ ա­յում բաց­ աս­ ա­
հե­տա­զոտ­ ութ­ յուն։ Վիր­ ա­հա­տու­թյուն­ ից հե­տո առհ­ աս­ ա­ կան փոփ­ ո­խու­թյունն­ եր չլին­ ե­լու դեպք­ ում հի­վանդն­ եր­ ին
րակ բոլ­որ հիվ­ անդ­ ա­նոց­ներ­ ում էլ ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ու­թյուն, կա­րել­ի է վիր­ ահ­ ա­տել առա­ջին 24 ժամ­վա ընթ­ աց­քում՝
որը հստ­ ակ պատ­կեր­ ա­ցում կտար զարգ­ աց­ ող հնա­րա­ մանր­ ակրկ­ իտ նա­խավ­ ի­րահ­ ատ­ ա­կան շրջ­ ան ան­ցկաց­
վոր ուղ­ եղ­ ային բար­դութ­ յունն­ եր­ ի մա­սին, իրակ­ ա­նացվ­ ել նե­լուց հետ­ ո՝ հե­տա­գա ար­տաուղ­ ե­ղային բարդ­ ութ­ յուն­
է սա­կավ դեպք­ ե­րում (8-19,3%), առա­վել քիչ՝ «Ար­մե­ նե­րից խուս­ ա­փել­ու նպա­տա­կով։ Ընդհ­ ան­ ուր կամ նյար­
նիա» ՀԲԿ-­ում։ Դի­նա­մի­կա­յում կատ­ ար­ված ՀՇ հետ­ ա­ դաբ­ ան­ ա­կան վի­ճա­կում ան­նշան բաց­ ա­սա­կան դին­ ամ­ ի­
զոտ­ ութ­ յամբ հիմն­ ակն­ ում օդ է հայտ­նաբ­ երվ­ ել հե­մա­տո­ կայի դեպ­քում պետք է անհ­ ապ­ աղ վիր­ ա­հատ­ ել։ Հետ­
մայի խո­ռոչ­ում (60-83,3%), Գյումր­ իում և «Սբ. Գ. Լուս­ ա­ վի­րահ­ ատ­ ա­կան շրջ­ ան­ ում իրա­կան­ ացվ­ ող ինտ­ ենս­ իվ
վո­րիչ» ԲԿ­-ում եզա­կի դեպ­քեր­ ում` հիգր­ ո­մա, գլ­խուղ­ ե­ղի բուժ­ման ըն­թացք­ ում անհ­ րաժ­ եշտ է մեծ ուշ­ ադ­րութ­ յուն
այ­տուց, «Է­րեբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում և Գյում­րիում եզակ­ ի դեպ­ դարձն­ ել ոչ միայն ներգ­ ան­գային փոփ­ ոխ­ ութ­ յունն­ եր­ ին,
քեր­ ում` հեմ­ ատ­ ո­մայի մնաց­ որ­դային ծա­վալ։ Հետ­վիր­ ա­ այլև ուղ­ եկ­ցող հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ին՝ խորհրդ­ ակ­ցե­լով
հա­տա­կան բար­դութ­ յունն­ ե­րի առի­թով 2,7-6,4% դեպք­ ե­ համ­ ապ­ ա­տասխ­ ան մաս­նագ­ ետն­ եր­ ի` սրտ­ ա­բա­նի, էն­
րում իրա­կան­ աց­վել են կրկն­ ա­կի վիր­ ահ­ ա­տու­թյունն­ եր։ դոկր­ ին­ ո­լոգ­ ի և այլ­ոց հետ` ար­տաու­ղե­ղային տար­բեր
«Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ-­ում կրկն­ ակ­ ի վիր­ ա­հատ­ ու­թյունն­ երն բարդ­ ութ­ յունն­ ե­րից խու­սա­փել­ու հա­մար, որոնք կա­րող
իրա­կան­ աց­վել են մի դեպք­ ում լրա­ցու­ցիչ տրեֆ­ ին­ ա­ են հան­գեց­նել մահ­վան ել­քի։ Վե­րակ­ ենդ­ ան­ ացմ­ ան բա­
ցիոն անց­ քեր­ ով, մյուս դեպք­ ում հա­վե­լյալ ռե­զեկ­ցիոն ժանմ­ ունք­ ում հիվ­ ան­դի վի­ճակ­ ը կա­յուն­ ան­ ալ­ուց 1-2 օր
տրե­պա­նաց­ իայով դա­տարկվ­ ել է հե­մա­տոմ­ այի մնաց­ որ­ հե­տո կենս­ ա­կան կարև­ որ ֆունկց­ իաներ­ ի խան­գար­ ում­
դային ծա­վալ­ը, օդը, իսկ «Էր­ եբ­ ուն­ ի» ԲԿ-­ում և «Սուրբ ներ չլին­ ել­ու, պարզ գիտ­ ակց­ ութ­ յուն ու­նեն­ ալ­ու դեպ­
Գ. Լուս­ ավ­ որ­ իչ» ԲԿ-­ում մեկ­ ա­կան հիվ­ ան­դի դեպք­ ում քում անհ­ րաժ­ եշտ է հե­տա­գա բուժ­ ում­ ը շար­ ուն­ ա­կել
կատ­ արվ­ ել է հեմ­ ա­տոմ­ այի խոռ­ ոչ­ի ռևիզ­ իա և հիգր­ ո­ նյար­դավ­ ի­րա­բուժ­ ա­կան բա­ժանմ­ ունք­ ում՝ դրան­ ով իսկ
ման­ եր­ ի դրեն­ ավ­ որ­ ում, ևս մեկ­ ի դեպ­քում` հե­մա­տոմ­ այի ան­հարկ­ ի չծանր­ աբ­ եռն­ ել­ով վեր­ ա­կենդ­ ա­նաց­ման բա­
մնաց­ որ­դային ծա­վալ­ի հե­ռաց­ ում՝ լրաց­ ու­ցիչ տրեֆ­ ի­ ժան­մունք­ ի աշ­խատ­ անք­ ը։ Հետ­վի­րահ­ ա­տա­կան շրջ­ ա­
նաց­ իոն անց­ քեր­ ի միջ­ ոց­ ով։ Չնա­յած հի­վանդ­ներ­ ից շա­ նի 2-3 օրեր­ ի ընթ­ աց­քում նյարդ­ աբ­ ա­նակ­ ան վիճ­ ակ­ ում
տեր­ ը ուն­ եց­ ել են գլխ­ ու­ղեղ­ ի միջ­ ային կառ­ ույցն­ եր­ ի շե­ դրա­կան դին­ ամ­ իկ­ այի բաց­ ա­կա­յութ­ յան դեպ­քում պետք
ղումն­ եր նորմ­ այից (77,4-89,7%), սակ­ այն վիր­ ահ­ ատ­ ու­ է իրա­կան­ աց­նել գլխ­ ուղ­ ե­ղի ՀՇ հետ­ ա­զոտ­ ու­թյուն, իսկ
թյունն­ երն իրակ­ ան­ ացվ­ ել են տար­բեր ժամ­կետն­ ե­րում՝ մնաց­ ած դեպ­քեր­ ում այն անհ­ րաժ­ եշտ է իրակ­ ան­ ացն­ ել
առանց բուժմ­ ան ար­դյունքն­ եր­ ի էա­կան տար­բե­րութ­ յան, մինչև ստա­ցիոնա­րից դուրս գրվ­ ե­լը և դրա­նից հետ­ ո 1-2
հետ­ևա­պես կար­ ել­ի է պն­դել, որ վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյան ժամ­ ամս­վա ընթ­ աց­քում։ Հի­վանդ­ներ­ ի ստաց­ իոնար բուժ­ ու­
կետն­ եր­ ը հստ­ ա­կեց­նել­իս առավ­ ել կար­ևոր են հիվ­ անդ­ ի մը մեծ մաս­ ամբ կա­րել­ի է իրա­կա­նացն­ ել 1-2 շաբ­ աթ
նյար­դաբ­ ան­ ակ­ ան վիճ­ ա­կում առկ­ ա շեղ­ ումն­ ե­րը, մաս­ տևող­ ութ­ յամբ, որը կթեթև­ աց­նի նյարդ­ ավ­ ի­րաբ­ ուժ­ ա­
նավ­ ո­րապ­ ես գի­տակց­ ու­թյան խան­գար­ման մակ­ արդ­ ա­ կան բա­ժան­մունք­ ի ծանր­ աբ­ եռնվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 43

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 2007, № 1, 12- 13
5. Щиголев Ю.С., Цехановский Г.Б. Материалы II Российско-Американской на-
1. Кротов А.В., Валеев Е.К. Травматические хронические субдуральные гема-
томы у больных пожилого возраста։ диагностика, хирургическое лечение // учно-практической конференции. М., 2003, с. 188–191
Казанский медицинский журнал, 2004, т. 85, N 4, с. 271-274 6. Davis D.P. Paramedic rapid sequence intubation for serve traumatic brain injury։

2. Лихтерман Л.Б., Кравчук А.Д., Потапов Т.К. и др. Хронические субдуральные perspectives from an expert panel / D.P. Davis, S.M. Faldiry, H.E. Wang et al. // J.
гематомы։ концепция саногенеза и результаты лечения // Диагностика и ле- prehospital emerg. care. 2007, Vol. 11, № 1, PP. 1- 8
чение тяжелой ЧМТ. М., 1997, с. 31-34 7. Destandau J., Dartigues J.F., Cohadon F. Hematome sous-dural chronique de
l,adulte // Neurochirurgie.1987, 33, N 1.-PP. 17-22
3. Потапов А.А., Лихтерман Л.Б., Кравчук А.Д. Хронические субдуральные ге- 8. Narayan R.K., Narayan T.M., Katz D.A., Kornblith P.L. Lysis of intracranial
матомы. М., 1997 hematomas with urokinase in rabbit model // J. Neurosurg. 1985, Vol. 62, N 4
PP.580-586
4. Стожаров В.В. Сравнительный анализ показателей дорожно- транспортного
травматизма по данным МВД России и медицинских учреждений / В.В. Сто-
жаров, Ю.М. Михайлов, А.Г. Мирошниченко и соавт. // Скорая мед. помощь.

РЕЗЮМЕ

ПОДХОДЫ ЛЕЧЕНИЯ ХРОНИЧЕСКОЙ СУБДУРАЛЬНОЙ ГЕМАТОМЫ, РАЗВИВАЮЩЕЙСЯ ПОСЛЕ
ИЗОЛИРОВАННОЙ ЧЕРЕПНОМОЗГОВОЙ ТРАВМЫ, В РАЗНЫХ БОЛЬНИЦАХ РЕСПУБЛИКИ
АРМЕНИЯ: ПУТИ ОПТИМИЗАЦИИ

Мирзоян А.О.1,2, Патрикян Д.А.1,2, Фанарджян Р.В.1, Егунян М.А.1,3

1 ЕГМУ, Кафедра нейрохирургии

2 РМЦ “Армения”, Отделение нейрохирургии

3 МЦ “Эребуни”, Отделение нейрохирургии

Ключевые слова։ хроническая субдуральная гематома, изо- 24 часов после тщательного предоперационного обследова-
лированная ЧМТ, хирургическое лечение, оптимизация. ния для исключения возможных внемозговых осложнений. В
случае незначительной отрицательной динамики в общем или
Целью настоящего исследования является изучение под- неврологическом состоянии необходимo проведение срочной
ходов лечения хронической субдуральной гематомы (ХСГ), операции. Во время постоперационной интенсивной терапии
развивающейся после изолированной черепномозговой трав- особое внимание нужно уделять не только внутричерепным
мы (ИЧМТ), в разных больницах РА и путей их оптимизации. изменениям, но и сопутствующим заболеваниям. Необходим
С 2007 по 2011 годы были изучены медицинские документы консилиум разных специалистов (кардиолога, эндокринолога
166 стационарных больных ХСГ (развивающейся после ИЧМТ) и т.д.) во избежание внемозговых осложнений, которые могут
в нейрохирургических отделениях трех узкоспециализировaн- привести к летальному исходу. После стабилизации состоя-
ных больниц города Еревана։ РMЦ “Армения”, МЦ “Сурб Гри- ния больного в реанимационном отделении, при отсутствии
гор Лусаворич”, МЦ “Эребуни”, а также двух региональных жизненно важных нарушений, при наличии ясного сознания,
больниц РА (в городе Гюмри). после 1-2 дней лечение можно продолжить в нейрохирургиче-
ском отделении, таким образом разгружая реанимационное
Выводы. В выборе оперативного метода лечения ХСГ отделение. В течение 2-3 послеоперационных дней в случае
предпочтение нужно отдать тем методам, которые имеют отсутствия положительной динамики в неврологическом ста-
минимальную оперативную агрессию. В частности, гематому тусе необходимо проведение КТ- обследования, в остальных
нужно очистить через трепанационные отверстия, в случае случаях - перед выпиской из стационара и после выписки в
невозможности- делать костно-пластическую трепанацию. течение 1-2 месяцев. Для стационарного лечения больных в
Результаты компьютерной томографии (КТ) являются важ- большинстве случаев достаточно 1-2 недель, что приведет к
ными, но не решающими при выборе оперативного доступа. разгрузке нейрохирургического отделения.
При компенсированном состоянии больного, отсутствии отри-
цательной динамики больного можно оперировать в течение

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

44 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

SUMMARY

APPROACHES TO TREATMENT OF CHRONIC SUBDURAL HEMATOMA DEVELOPING AFTER ISOLAT-
ED TRAUMATIC BRAIN INJURY IN VARIOUS HOSPITALS IN THE REPUBLIC OF ARMENIA, THE WAYS
OF OPTIMIZATION

Mirzoyan H.H.1,2, Patrikyan D.A.1,2, Fanarjyan R.V.1, Yeghunyan M.A.1,3

1 YSMU, Department of Neurologic Surgery

2 “Armenia” RMC, Department of Neurosurgery

3 “Erebuni” MC, Department of Neurosurgery

Keywords։ isolated traumatic brain injury, surgical treatment, op- tive examination to avoid possible extra cerebral complications.
timization, chronic subdural hematoma. Emergency surgery is required in case of insignificant negative
dynamics in general or neurological condition of a patient. Dur-
The aim is to study the approaches to treatment of chronic sub- ing postoperative intensive therapy special attention should be
dural hematoma (CSH) developing after isolated traumatic brain paid to intracranial changes and related diseases. Consultation
injury (ITBI) in various hospitals in the Republic ofArmenia (RA), and with different specialists (cardiologist, endocrinologist, etc) is
develop the ways of optimization. The medical records of patients needed in order to avoid extra cerebral complications that can
with CSH developing after ITBI, treated from 2007 to 2011, were lead to death. After stabilization of the patient’s status, recovery
studied in 3 hospitals of Yerevan (“Armenia” RMC, “Saint Grego- of consciousness within 1-2 days, the decision of transferring the
ry the Illuminator ” MC, “Erebuni” MC,) and in the regional hospi- patient from the intensive care ward of the neurosurgical depart-
tal of the city of Gyumri. 166 patients were included in the study. ment must be taken by a neurosurgeon. In case of absence of
Conclusions։ when choosing surgical treatment method for CSH, positive dynamics of neurological status of the operated patients,
it’s necessary to give preference to those methods which have CT scan within 2-3 postoperative days is necessary, and in other
minimal operational aggression. In particular, CSH must be evac- cases the CT scan is need before patient’s discharge from the
uated through trephination holes, and if that’s impossible – then hospital and after discharge within 1-2 months. Postoperative
by bone-plastic trepanation. CT scan results are important but hospital treatment in most cases can be made for 1-2 weeks for
not decisive for the selection of operational access. If the patient unloading neurosurgical department.
is in a compensated condition and there is no negative dynam-
ics, he can be operated within 24 hours after careful preopera-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 45

ՀՏԴ. 614.2:616.083.98

Ն­ Ա­ԽԱ­ՀԻՎ­ ԱՆԴ­ ԱՆ­ Ո­ՑԱՅԻՆ ՀՐԱ­ՏԱՊ ԲՈՒԺ­ ՕԳՆ­ ՈՒԹՅԱՆ ՈՐԱ­ԿԻ
Կ­ ԱՌ­ ԱՎ­ ԱՐՄ­ ԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏՄ­ ԱՆ ՈՐՈՇ ՄՈ­ՏԵ­ՑՈՒՄ­ՆԵՐ

­Հա­րութ­ յուն­ յան Ջ.Մ., Սարգս­ յան Հ.Տ.
Ե­ՊԲՀ, հանր­ ային առողջ­ ութ­ յան և առղ­ջապ­ ա­հութ­ յան ամբ­ իոն
ՌԲՖ, արտ­ ա­կարգ իրավ­ իճ­ ակն­ եր­ ի բժշկ­ ութ­ յան և ռազ­մակ­ ան թուն­ աբ­ ան­ ութ­ յան ամ­բիոն

Բ­ ան­ ալ­ի բառ­ եր՝ բու­ժօգն­ ու­թյան որակ, որակ­ ի կոմպ­ ո­ ռիս­կը:
նենտ­ներ, որակ­ ի կա­ռա­վա­րում, շտապ, հրա­տապ բու­ժօգ­ Վե­րոնշ­ յալ­ից ակն­ երև է նախ­ ա­հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ային
նութ­ յուն, ար­տակ­ արգ իրա­վի­ճակն­ ե­րի բժշ­կու­թյուն:­
հրատ­ ապ բուժ­ օգն­ ու­թյան որակ­ ի կառ­ ավ­ արմ­ ան համ­ ա­
Ա­ռողջ­ ա­պա­հութ­ յան հա­մակ­ ար­գի որակ­ ի կառ­ ավ­ ար­ կար­գի հիմ­նա­հար­ցե­րի ու­սում­նա­սի­րութ­ յա­նը նվիր­ված
ման հիմ­նախնդ­ ի­րը ար­դի ժամ­ ա­նա­կաշր­ջա­նում ձեռք է հա­տուկ գի­տա­հետ­ ազ­ ո­տա­կան աշ­խա­տանքն­ եր­ ի ան­
բե­րում խիստ կար­ևոր նշա­նակ­ ու­թյուն: Այն պայմ­ ան­ ա­ ցկացմ­ ան ար­դիակա­նութ­ յունն ու ան­հրաժ­ եշտ­ ութ­ յու­նը:
վոր­ված է ցուց­ ա­բեր­վող բու­ժօգն­ ութ­ յան ոչ պատշ­աճ Էակ­ ան նշան­ ակ­ ու­թյուն է ձեռք բե­րում նախ­ ա­հիվ­ ան­
որա­կով, բժշ­կակ­ ան ծա­ռա­յու­թյուն­ներ­ ի մա­տուցմ­ ան և դա­նո­ցային բժշ­կա­կան ծառ­ ա­յու­թյուն­ներ­ ի մա­տուցմ­ ան
կառ­ ավ­ ար­ման ցան­կա­ցած փու­լում առ­կա թեր­ ութ­ յուն­նե­ կազ­մա­կերպ­ման և որա­կի կա­ռավ­ ար­ման հար­ցե­րի խոր
րով, ռե­սուրս­ ախն­ այող կազ­մակ­ երպ­ման ձևեր­ ի (տ­նային, և բազ­մա­կող­մա­նի վեր­լուծ­ ո­ու­թյու­նը:
ցեր­ եկ­ ային ստա­ցիոնար), ինչպ­ ես նաև նոր տեխ­նո­լո­
գիանե­րի (հեռ­ աբժշկ­ ու­թյուն) օգ­տա­գործ­ման ցածր մա­ Ներկ­ այ­ումս առողջ­ ապ­ ահ­ ու­թյան համ­ ակ­ արգ­ ի ֆի­
կարդ­ ա­կով: Հակ­ առ­ ակ այդ ամեն­ ի՝ օրե­ցօր մե­ծա­նում են նանս­ ավ­ որ­ման պակ­ աս­ ուրդ­ ի պայմ­ ան­նե­րում բուժ­ օգ­նու­
հանր­ ութ­ յան պահ­ անջն­ ե­րը բժշ­կա­կան ծառ­ ա­յու­թյունն­ եր­ ի թյան որա­կի բա­րե­լավ­ման խն­դիր­ներ­ ը և բու­ժօգն­ ու­թյան
որակ­ ի հանդ­ եպ: Բժշ­կա­կան ծառ­ ա­յու­թյուն­ներ­ ի որա­կի որա­կը գնա­հա­տել­ու հա­մար ան­հրա­ժեշտ չա­փոր­ ո­շիչն­ ե­
խն­դիրն­ ե­րին են ան­դրա­դար­ձել ամեր­ ի­կյան և եվր­ ոպ­ ա­ րի մշա­կու­մը դառ­նում է հրա­մա­յակ­ ան:­
կան մի շարք բժշկ­ ա­կան կազմ­ ա­կեր­պու­թյունն­ եր: Նրանց
կող­մից իրակ­ ա­նաց­ված գի­տա­կան աշխ­ ա­տանքն­ եր­ ի Այս­ օր դեռևս մշակ­ված չեն նախ­ ահ­ ի­վանդ­ ան­ ոց­ ային
ար­դյունք­ներ­ ը վկա­յում են, որ բուժ­ օգն­ ութ­ յան որա­կի փուլ­ում իրակ­ ա­նացվ­ ող հրատ­ ապ բուժ­ օգ­նութ­ յան որա­
թե­րու­թյունն­ եր­ ի 24,7%-­ը պայ­մա­նա­վոր­ված է բու­ժանձ­ կի գնա­հատ­ման մոտ­ եց­ ում­ներ­ ը: Չնայ­ած կան մի շարք
նակ­ ազ­մի որակ­ ավ­ որ­մամբ, 14,7%­-ը՝ հիվ­ անդն­ եր­ ի թեր­ ի քա­նակ­ ակ­ ան (կան­չեր­ ի թիվ, 1000 բնակ­չին ընկն­ ող շտա­
հետ­ ա­զոտ­մամբ, 13,8%–­ ը՝ բուժ­հիմն­ ար­կի աշ­խատ­ անք­ պօգ­նու­թյան մե­քե­նա­նե­րի թիվ, բժիշկ­նե­րով ապահ­ ով­
նե­րի սխալ կազմ­ ա­կերպ­մամբ, 14,1%­-ը՝ հիվ­ ան­դի նկատ­ ված­ ու­թյուն) և որակ­ ակ­ ան (կանչ­ի սպաս­ արկմ­ ան տևո­
մամբ անտ­ ար­բեր վե­րա­բերմ­ ունք­ ով, 2,6%­-ը՝ հի­վանդ­ ի վի­ ղու­թյուն, կան­չի ելք) չա­փոր­ ո­շիչն­ եր, ինչ­պես նաև որոշ
ճակ­ ի թե­րագն­ ահ­ ատ­մամբ: Ըստ Ամե­րիկ­ յան բժշ­կակ­ ան ցուց­ ա­նիշ­ներ, որոնք «վի­ճակ­ ագ­րակ­ ան հնաբն­ ակ­ներ» են
ասոց­ իացիայի տվյալն­ ե­րի՝ ԱՄՆ­-ում տար­ ե­կան 200 000 (մա­հա­բե­րու­թյուն, շտա­պօգ­նու­թյան և կլին­ ի­կա­կան ախ­
մարդ մա­հա­նում է բու­ժաշխ­ ա­տող­ներ­ ի մեղ­քով [6], Եվ­ տո­րո­շումն­ ե­րի համ­ ընկ­նե­լիու­թյուն) և բնու­թագր­ ում են
րոպ­ այ­ում բուժ­ օգ­նու­թյուն ստա­ցած անձ­ անց շրջ­ ա­նում հենց բուն որակ­ ը, ոչ թե քա­նակ­ ը: Սակ­ այն այդ ցուց­ ան­ իշ­
տաս­ ից մեկ դեպ­քում հի­վան­դի առող­ջու­թյան­ ը վնաս նե­րի հաշվ­ ա­ռու­մը լիար­ժեք չէ, որի պատ­ճառ­ ով էլ որա­կի
է հասց­վում: Ուս­ ում­նաս­ ի­րութ­ յուն­ներ­ ը ցույց են տվել, գնա­հա­տում­ ը դառ­նում է պա­կաս ար­դյուն­ ավ­ ետ [3,4]:
որ, բուժսպ­ ա­սարկմ­ ան խնդ­ իր­ներ­ ով պայմ­ ան­ ավ­ որ­ված,
միջն­ որդ (ար­բիտ­րա­ժային) դատ­ ա­րան­ ում տա­րե­կան 10 Սույն աշ­խա­տանք­ ի նպատ­ ա­կը բու­ժօգն­ ու­թյան որա­
հազ­ ար բո­ղոք­ արկ­ված դեպ­քե­րի 52%­-ը առնչ­վում է բժշ­ կը գնա­հա­տե­լու հա­մար ան­հրա­ժեշտ գի­տակ­ ան­ ո­րեն
կակ­ ան սխալն­ ե­րին, 10%­-ը՝ վի­րաբ­ ու­ժա­կան մի­ջամ­տու­ հիմ­նա­վոր­ված չա­փո­րո­շիչ­նե­րը որո­շելն է, որոնք կիր­ ա­ռե­
թյուն­նե­րին, 10%-­ը՝ հետ­վի­րահ­ ա­տա­կան բար­դութ­ յուն­նե­ լի կլի­նեն նա­խա­հի­վան­դա­նո­ցային հրա­տապ բու­ժօգն­ ու­
րին, իսկ մնա­ցած­ ը՝ այլ պատճ­ առ­ներ­ ին: Ռուս­ աստ­ ան­ ում թյան կա­ռա­վար­ման բո­լոր մա­կար­դակ­նե­րում (ռազմ­ ա­
կատ­ ար­ված հետ­ ա­զո­տու­թյուն­նե­րի հա­մա­ձայն՝ հիվ­ անդ­ վա­րակ­ ան, մար­տավ­ ա­րակ­ ան, օպե­րատ­ իվ): Անհր­ աժ­ եշտ
ներ­ ի շր­ջա­նում հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի ախտ­ ո­րո­շումն­ ե­րից է գտ­նել բու­ժօգ­նու­թյան որա­կը բնու­թագ­րող հանգ­ ու­
յու­րա­քանչ­յուր 3-րդ­ ը սխալ է լի­նում [7]: Պարզ է, որ ան­հե­ ցային ցուց­ ա­նիշն­ եր, որոնք թույլ կտան գնա­հա­տել ինչ­
տաձ­գե­լի իրավ­ ի­ճակ­նե­րում, հատ­կապ­ ես նա­խահ­ իվ­ ան­ պես առան­ձին բուժ­հիմ­նար­կի, այն­պես էլ ամբ­ ողջ համ­ ա­
դան­ ո­ցային փու­լում զգալ­իորեն մեծ­ ա­նում է սխալվ­ ե­լու կար­գի գոր­ծու­նեու­թյու­նը:

Հարկ է նշել, որ բու­ժօգն­ ութ­ յան որա­կը սուբյեկտ­ իվ
հաս­կա­ցու­թյուն է, և ժա­մա­նա­կա­կից գի­տու­թյան մեջ գո­
յու­թյուն ու­նի ավել­ի քան 100 սահ­ման­ ում:

Հ­ ամ­ աձ­ այն ISO 8401 միջ­ ազգ­ ային ստանդ­ արտ­ ի՝

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

46 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

որակն ապր­ ան­քի կամ ծառ­ այ­ու­թյան հատ­կա­նիշն­ եր­ ի •• ­կան­չի սպա­սարկմ­ ան միջ­ ին տևող­ ու­թյու­նը (րո
և բնու­թագ­րիչ­ներ­ ի ամ­բողջ­ ութ­ յուն է, որոնք որո­շում են պե),
նրա ուն­ ա­կութ­ յու­նը բավ­ ա­րա­րել­ու հաստ­ ատվ­ ած և առա­
ջարկ­վող պահ­ անջն­ եր­ ը: •• շ­տապ­ օգ­նութ­ յան բրիգ­ ա­դի մի­ջին ծան­րա­բեռն­
ված­ ութ­ յու­նը,
Ո­րակ­ ի կա­ռա­վար­ ու­մը ոչ միայն վերջ­նա­կան ար­
դյունք­ ի գնահ­ ա­տումն է, այլև հատ­ ուկ տեխ­նո­լո­գիական •• կրկ­նա­կի կան­չե­րի թի­վը,
պրոց­ ե­սի ստեղ­ծու­մը, որն ապա­հով­ ում է որո­շակ­ ի պա­ •• չ­հիմ­նա­վոր­ված հոսպ­ իտ­ ալ­ա­ցումն­ ե­րի տե­սա­կա­
հանջն­ ե­րի և նոր­մե­րի կա­տար­ ում: Պետք է նշել նաև, որ
որա­կի գնահ­ ա­տում­ ը դեռ չի նշա­նակ­ ում նրա բա­րել­ա­վու­ րար կշի­ռը,­
մը:­ արդ­ յուն­քի գնա­հատ­ ում­ ը՝
•• շտ­ ապ­ օգն­ ու­թյան և ստա­ցիոնա­րի ախ­տո­րոշ­ում­
Ո­րա­կի կառ­ ավ­ արմ­ ան համ­ ա­կար­գը կազմ­ ա­կերպ­չա­
կան, տեխ­նո­լո­գիական, կառ­ ուցվ­ ածք­ ային, մեթ­ ոդ­ ա­բա­ նե­րի համ­ ընկն­ ե­լիութ­ յու­նը,
նա­կան գոր­ծըն­թաց­ներ­ ի հան­րա­գում­ ար է, որի կարև­ որ •• ­մինչհ­ իվ­ ան­դա­նո­ցային մա­հա­բե­րու­թյուն­ ը,
պահ­ անջ­նե­րից է որակ­ ի գնահ­ ատ­ման ցուց­ ան­ իշ­ներ­ ի չա­ •• մ­ ին­չօր­ յա մա­հաբ­ եր­ ու­թյուն­ ը,
փել­իու­թյու­նը: Այդ առու­մով աք­սիոմատ­ իկ բնույթ է ձեռք •• մ­ ահվ­ ան դեպ­քեր­ ի թի­վը շտապ­ օգ­նու­թյան բրի­
բե­րել «մենք չենք կա­րող կա­ռա­վար­ ել այն, ինչ չենք կա­
րող չա­փել» արտ­ ահ­ այտ­ ութ­ յու­նը: Հիվ­ անդ­ ի բավ­ ար­ ար­ գա­դի ներկ­ ա­յութ­ յամբ,
ված­ ու­թյուն­ ը, դժվ­ ար չա­փել­ի, հետ­ևա­բար դժվ­ ար գնա­ •• ս­ իրտ-թո­քային վեր­ ա­կենդ­ ան­ ացմ­ ան (ՍԹՎ)
հա­տե­լի լին­ ե­լով, այ­նուհ­ անդ­ երձ, բուժ­ օգ­նու­թյան որա­կի
կառ­ ա­վար­ման հա­մա­կարգ­ ի և սո­ցիալա­կան արդ­ յու­նա­ միջ­ ո­ցառ­ ում­նե­րի ընդ­հա­նուր թվա­քան­ ակ­ ում
վետ­ ութ­ յան գնա­հատ­ման հիմ­նակ­ ան ցու­ցա­նիշ է:­ հա­ջող իրա­կա­նաց­րած ՍԹՎ դեպք­ ե­րի տե­սա­
կար­ ար կշիռ­ ը,
Ան­կասկ­ ած, նա­խա­հի­վանդ­ ան­ ո­ցային հրատ­ ապ •• բ­նակ­չութ­ յան բա­վա­րարվ­ ա­ծու­թյան ցու­ցա­նիշ­ը:
բու­ժօգ­նու­թյան կառ­ ա­վարմ­ ան մոտ­ եց­ ումն­ եր մշակ­ ե­լիս
պետք է նկա­տի առն­ ել ար­տա­կարգ իրավ­ ի­ճակ­ներ­ ի բժշ­ Հարկ է նշել, որ միայն այս հան­գուց­ ային չա­փոր­ ո­շիչ­
կու­թյան հա­մակ­ արգ­ ը, քան­ ի որ բնակչ­ու­թյան­ ը հրատ­ ապ նե­րը բա­վար­ ար չեն բնու­թագ­րե­լու այս ոլորտ­ ի ծառ­ այ­ու­
բուժ­ օգ­նու­թյուն ցուց­ ա­բերվ­ ում է ոչ միայն հանկ­ արծ­ ա­կի թյան որակ­ ը: Կար­ իք կա դրանց զուգ­ ա­հեռ ու­սումն­ աս­ իր­ ե­
հի­վան­դու­թյու­նե­րի և վնասվ­ ածք­ներ­ ի, այլև բնա­կան և լու նաև որակ­ ի վրա որոշ գոր­ծոնն­ ե­րի, մաս­նավ­ որ­ ա­պես
տեխ­նո­գեն աղետն­ ե­րի ժա­ման­ ակ: աշխ­ ա­տողն­ եր­ ի տա­րի­քի, սե­ռի, աշ­խա­տանք­ ային ստաժ­ ի,
մեկ հեր­թա­փո­խում նրանց ծան­րա­բեռնվ­ ած­ ու­թյան, աշ­
­Նա­խահ­ իվ­ անդ­ ան­ ոց­ ային հրատ­ ապ բուժ­ օգ­նութ­ յան խատ­ ան­քի և հանգս­տի հերթ­ ագ­ ա­յու­թյան, կո­լեկտ­ ի­վի
որակ­ ի գնա­հատ­ման հիմք­ ում Ա. Դո­նաբ­ եդ­ իանի որա­կի բա­րոյ­ա­հո­գեբ­ ա­նա­կան մթն­ ո­լորտ­ ի և այլ հատ­կան­ իշ­նե­րի
կառ­ ա­վար­ման երեք բա­ղադր­ իչ­ներն են՝ կա­ռուց­ված­քի ազդ­ ե­ցութ­ յու­նը:
(ռե­սուրս­ներ), պրոց­ ե­սի (տեխն­ ոլ­ոգ­ իա) և արդ­ յունք­ ի (ե­լք):
Հա­մա­ձայն այդ մո­դել­ի՝ նա­խա­հիվ­ անդ­ ան­ ոց­ ային հրա­ Ինչ­պես ցան­կա­ցած, այնպ­ ես էլ նա­խա­հի­վան­դա­
տապ բու­ժօգ­նութ­ յան հանգ­ ուց­ ային չափ­ ո­րո­շիչ­ներն են՝ նոց­ ային հրա­տապ բուժ­ օգն­ ութ­ յա­նը ներկ­ այ­ացվ­ ող պա­
հանջ­նե­րից առավ­ ել կար­ևոր­վում են՝
ռե­սուր­սային ապա­հո­վու­մը՝
•• ­սան­ իտ­ ա­րա­կան տրանսպ­ որ­տով ապա­հովվ­ ա­ 1. արդ­ յու­նա­վե­տութ­ յու­նը (արտ­ ա­քին, ներ­քին),­
2. անվտ­ ան­գու­թյու­նը,­
ծութ­ յան ցուց­ ա­նիշ­ը, 3. ադ­ եկվ­ ատ­ ու­թյուն­ ը,
•• կապ­ ի մի­ջոց­ներ­ ով ապա­հովվ­ ա­ծու­թյան ցու­ցա­ 4. դեպ­ ի հիվ­ անդ ուղղ­ված­ ու­թյու­նը:­
Ո­րոշ մաս­նա­գետ­ներ որա­կը, հա­վա­սա­րեց­նե­լով
նի­շը, սպա­ռո­ղի բավ­ ար­ արվ­ ա­ծու­թյան­ ը, այն հաշ­վարկ­ ում են
•• բուժախտ­ ո­րոշ­իչ սար­քա­վոր­ ումն­ եր­ ով ապա­հով­ հետ­ևյալ բա­նաձ­ևով՝

ված­ ութ­ յան ցուց­ ան­ իշ­ը, Q=Cs=V/C, որ­տեղ՝
•• ­դե­ղո­րայք­ ային ապահ­ ով­ված­ ութ­ յան ցուց­ ան­ իշ­ը, Q-ն որակն է, Cs-ն՝ սպա­ռող­ ի բավ­ ար­ ար­վա­ծու­թյու­
•• բժշ­կա­կան կադր­ ե­րով ապա­հովվ­ ած­ ու­թյան ցու­ նը, V-ն արտ­ ադր­ անք­ ի արժ­ եքն է սպառ­ ո­ղի տես­ ան­կյու­
նից, C-ն՝ սպառ­ման գի­նը:
ցա­նիշ­ ը, Ն­ ախ­ ա­հի­վան­դա­նո­ցային հրա­տապ բու­ժօգն­ ու­թյան
պր­ ոց­ ես­ ի գնահ­ ա­տում­ ը՝ որակ­ ի չա­փոր­ ո­շիչ­նե­րը ան­հրաժ­ եշտ են ոչ միայն ցուց­ ա­
•• շտ­ ապ­ օգն­ ութ­ յան բրի­գադ­ ի դուրս գալ­ու միջ­ ին բեր­վող բուժ­ օգ­նութ­ յան որակ­ ը գնա­հատ­ ե­լու, այլև հոս­
պիտ­ ալ­ացմ­ ան գործ­ ըն­թաց­ ում առկ­ ա թեր­ ու­թյուն­ներ­ ը
տևող­ ու­թյուն­ ը (րո­պե), բա­ցահ­ այ­տել­ու համ­ ար, որոնք հետ­ ա­գա ճիշտ կա­ռավ­ ա­
•• շտ­ ապ­ օգն­ ութ­ յան բրիգ­ ա­դի տեղ հասն­ ել­ու միջ­ ին րան դեպ­քում հնա­րա­վոր է վեր­ աց­նել կամ նվա­զեցն­ ել:

տևող­ ու­թյու­նը (րո­պե),

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 47

Ա­ղյու­սակ 1.
ՀՀ­-ում 2010-2012թթ. պոլ­իկլ­ի­նիկ­ ա­կան հաճ­ ա­խում­ներ­ ը, ստաց­ իոնա­րի Մահճ­ ակ­ ալ-­օր­ ե­րը, շտապ բուժ­ օգն­ ութ­ յան կան­
չեր­ ը և դրանց փոխ­հա­րա­բե­րութ­ յու­նը

տա­րի շտ­ ա­պօգ­նութ­ յան ս­տա­ցիոնար­ ի մահ­ճա­ պո­լիկլ­ի­նի­կակ­ ան ­ՇՕԿ : ՍՄՕ : ՊՀ
կանչ­եր­ ի թի­վը կալ օրեր­ ի թի­վը հ­ ա­ճա­խումն­ եր­ ի թի­վը

N P, ‰ N P, ‰ N P, 1 բն.հաշվ.

2010 386 598 118,8 3 012 1080 10 401 3,6 1 : 7,8 : 26,9
847 700

2011 409 214 125,2 3 088 1058 10 610 3,6 1 : 7,5 : 25,9
291 100

2012 428 831 141,.8 3 227 937 11 828 3,9 1 : 7,5 : 27,6
718 700

­Չափ­ ո­րո­շիչն­ ե­րի գիտ­ ակ­ ան­ ո­րեն հիմն­ ավ­ որվ­ ած մշա­ նի­կա­կան հա­ճա­խում­նե­րի­նը՝ 9198 [1]:
կում­ ը և դրանց գործն­ ակ­ ան կիր­ առ­ ու­մը դրակ­ ան կանդ­ Միգր­ ա­ցիոն պրոց­ եսն­ եր­ ի առկ­ այ­ութ­ յան պայմ­ անն­ ե­
րա­դառն­ ա նաև ներ­գեր­ ա­տես­չա­կան և ար­տա­գե­րա­տես­
չակ­ ան (օ­րի­նակ՝ ապա­հով­ ագր­ ակ­ ան ըն­կե­րու­թյուն­ներ­ ի րում նպատ­ ա­կահ­ ար­մար է ուս­ ումն­ ա­սիրվ­ ող ցուց­ ան­ իշ­
կող­մից) որա­կի վեր­ ահսկ­ման գոր­ծըն­թա­ցին, ինչպ­ ես նաև նե­րի կա­պը դի­տար­կել փոխ­հա­րա­բե­րու­թյան մեջ, որն
դա­տակ­ ան վե­ճե­րի ժամ­ ան­ ակ կայ­ացվ­ ող որո­շում­նե­րին: ավե­լի խո­սուն է և օբյեկ­տի­վո­րեն է ար­տա­հայ­տում հա­
մակ­ ար­գի աշ­խա­տան­քը:
Նախ­ ա­հի­վան­դան­ ոց­ ային հրատ­ ապ բու­ժօգն­ ութ­ յան
որակ­ ը, պայ­ման­ ա­վորվ­ ած այդ փուլ­ում կազմ­ ակ­ երպվ­ ող ՇՕԿ : ՍՄՕ : ՊՀ, որտ­ եղ՝
այլ օղակ­ներ­ ի (պոլ­իկլ­ին­ ի­կա­կան) գոր­ծու­նեու­թյան որա­ ­ՇՕԿ-­ը շտապ­ օգն­ ութ­ յան կանչ­եր­ ի թիվն է, ՍՄՕ-ն՝
կով, ինք­նին կա­րող է ազդ­ ել հաջ­ որդ փուլ­եր­ ում (ս­տա­ ստաց­ իոնա­րի մահ­ճա­կալ­-օ­րե­րի թիվ­ ը, ՊՀ-ն՝ պո­լիկլ­ի­նի­
ցիոնա­րային) իրակ­ ան­ աց­վող բու­ժօգ­նութ­ յան որակ­ ի կա­կան հա­ճախ­ ում­նե­րի թի­վը:
վրա: Ռու­սա­տա­նում ընդ­ ուն­ված նորմ­ ատ­ իվն­ ե­րի փոխհ­ ա­
րա­բե­րու­թյունն ու­նի հետև­ յալ տեսք­ ը՝ ՇՕԿ : ՍՄՕ : ՊՀ =
­Մեր կողմ­ ից վերլ­ու­ծութ­ յան է ենթ­ արկվ­ ել առող­ 1 : 8,7 : 28,6:­
ջա­պահ­ ութ­ յան ոլոր­տի ռազ­մավ­ ար­ ակ­ ան մակ­ ար­դակ­ ի Ըստ էու­թյան՝ ՊՀ-ն մի քա­նի անգ­ ամ պետք է մեծ
գործ­ ուն­ եու­թյու­նը որա­կի կա­ռա­վար­ման տե­սան­կյու­ լի­նի ՇՕԿ և ՍՄՕ ար­տադ­րյա­լից, որի ար­ժե­քը պայմ­ ա­նա­
նից՝ հիմք ըն­դու­նել­ով շտապ­ օգ­նու­թյան կան­չեր­ ը (ՇՕԿ), վոր­ված է երկ­րի առող­ջա­պահ­ ու­թյան հա­մա­կարգ­ ի ռազ­
պոլ­իկ­լի­նի­կա­կան հա­ճախ­ ում­նե­րը (ՊՀ) և ստաց­ իոնար­ ի մա­վա­րու­թյուն­ ից և ֆի­նան­սա­վոր­ման ծա­վալ­նե­րից:
մահճ­ ա­կալ-­օր­ ը (Ս­ՄՕ), որոնք ըստ Ա. Դո­նա­բե­դիանի մո­ Մեր երկ­րի առող­ջա­պահ­ ութ­ յան ոլորտ­ ում իրակ­ ա­
դել­ի գնա­հատվ­ ում են որպ­ ես պրո­ցե­սի բաղ­ ադր­ իչ­ներ: նաց­վող քա­ղա­քա­կան­ ու­թյան հիմ­քում առող­ջու­թյան
Վերլ­ուծ­ ու­թյան ժամ­ ա­նակ պետք է նկատ­ ի ու­նեն­ ալ ՇՕԿ-­ առաջ­նային պահ­պան­ման գե­րա­կա­յու­թյունն է, որի բա­
-ի, ՊՀ­-ի և ՍՄՕ­-ի միջև գո­յու­թյուն ուն­ ե­ցող փոխ­կա­ րե­լավ­ ու­մը ենթ­ ադ­րում է շտա­պօգ­նութ­ յան կան­չե­րի և
պակցվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը: ստաց­ իոնա­րում բուժ­վող հիվ­ անդ­ներ­ ի թվի նվա­զեց­ ում:
Հաշվ­ ի առն­ ել­ով ՀՀ­-ում ու­սումն­ աս­ իրվ­ ող ցուց­ ան­ իշ­
ՀՀ­-ում մինչ օրս մշակվ­ ած չեն վե­րոգր­ յալ ցուց­ ա­ նե­րի նոր­մա­տիվ­նե­րի բա­ցա­կա­յու­թյու­նը՝ նպա­տա­կա­հար­
նիշն­ եր­ ի նոր­մա­տիվ­նե­րը, նրանց բնու­թագ­րող չա­փոր­ մար է դրանց փոխհ­ ա­րաբ­ եր­ ութ­ յու­նը դի­տարկ­ ել ՌԴ ըն­
շիչն­ ե­րը, որոնց կի­րա­ռու­մը հնար­ ա­վո­րու­թյուն կըն­ձեռ­ ի դունվ­ ած նորմ­ ա­տիվ­նե­րի հիմ­ ան վրա:
վերլ­ուծ­ ել­ու և գնահ­ ատ­ ե­լու բու­ժօգ­նու­թյան մատչ­ե­լիու­ ՀՀ-­ում 2010-2012թթ. պո­լիկլ­ին­ իկ­ ակ­ ան հաճ­ ախ­ ում­
թյուն­ ը, առող­ջա­պա­հու­թյան հա­մա­կար­գի կա­ռա­վար­ման նե­րի, ստա­ցիոնա­րի մահ­ճա­կալ­-օ­րե­րի, շտապ բու­ժօգն­ ու­
որա­կը, աշխ­ ա­տանք­ներ­ ի արդ­ յու­նա­վե­տու­թյու­նը և այլն: թյան կան­չե­րի թվա­քան­ ա­կի փո­փո­խու­թյան ու­սումն­ աս­ ի­
Յուր­ աք­ ան­չյուր երկ­րի նոր­մա­տիվ­նե­րի ար­ժե­քը պայմ­ ա­ րու­թյու­նը դին­ ա­մի­կա­յում և դրանց փոխ­հա­րա­բեր­ ութ­ յան
նավ­ որվ­ ած է տվյալ երկ­րի առողջ­ ա­պա­հու­թյան մո­դե­լով, վեր­լու­ծութ­ յան ար­դյունք­նե­րը վկայ­ում են դի­տարկ­ման
ռազմ­ ավ­ ար­ ութ­ յամբ, գե­րա­կա­յու­թյուն­նե­րով և այլն: Այս­ տա­րի­նե­րին դրանց բա­ցար­ձակ ար­ժեք­նե­րի ավե­լացմ­ ան
պես՝ Ռուս­ աս­տան­ ի Դաշն­ ութ­ յու­նում նշվ­ ած ցու­ցա­նիշ­նե­ մա­սին, մինչ­դեռ հա­րա­բե­րա­կան մե­ծու­թյուն­ներ­ ով դրանց
րի նորմ­ ա­տիվն­ եր­ ը (1000 բնակ­չի հաշ­վար­կով), մաս­նա­ մա­կար­դակ­նե­րը զգա­լի հետ են մնում ՌԴ նոր­մատ­ իվն­ ե­
վոր­ ապ­ ես ստաց­ իոնար­ ային մահ­ճա­կալ­-օր­վա համ­ ար րից (ա­ղ. 1):
2812,5 է, շտապ օգ­նութ­ յան կանչ­եր­ ին­ ը՝ 322, իսկ պո­լիկլ­ի­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014

48 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Թերևս հարկ է նշել, որ վերջ­ ին ժա­մա­նակ­նե­րում ՀՀ հանգ­ եցր­ ել է պոլ­իկլ­ի­նիկ­ ակ­ ան հաճ­ ա­խումն­ եր­ ի ակ­տի­
որոշ մաս­նագ­ ետ­նե­րի աշխ­ ա­տանքն­ ե­րում, ինչպ­ ես նաև վաց­ման­ ը, սա­կայն դրան զուգ­ ահ­ եռ շար­ ու­նա­կում է ավե­
առողջ­ ա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րութ­ յան վա­րած ռազ­ լա­նալ շտապ­ օգն­ ու­թյան կանչ­եր­ ի թի­վը, որը կա­րե­լի է
մա­վա­րութ­ յամբ շտա­պօգն­ ու­թյան կան­չեր­ ի ավե­լա­ցում­ ը դիտ­ ար­կել եր­կու ուղ­ղութ­ յամբ. ընդլ­այն­վել է պետ­ ա­կան
դիտ­վում է որ­պես հիմ­նախնդ­ իր: Նորմ­ ա­տիվ­ներ­ ի բա­ պատվ­ եր­ ի շր­ջան­ ակ­ներ­ ում նա­խա­հի­վան­դա­նո­ցային
ցա­կա­յու­թյուն­ ը դժվ­ ար­ աց­նում է բարձ­րաց­վող խնդ­րին հրատ­ ապ բուժ­ օգն­ ու­թյուն ստան­ ա­լու վեր­ ա­բե­րյալ բնակ­
հիմ­նավ­ որ­ված լուծ­ ում տալ­ը: Այլ հարց է, որ շտա­պօգ­ չութ­ յան իրա­զեկ­վա­ծու­թյուն­ ը կամ չի լա­վա­ցել առաջ­նային
նութ­ յան ծառ­ ա­յու­թյու­նը մաս­ ամբ ծանր­ ա­բեռնվ­ ում է ոչ օղակ­ ում ցուց­ ա­բերվ­ ող բուժ­ օգն­ ու­թյան որա­կը: Պետք է
հիմն­ ա­վոր­ված հրատ­ ապ կան­չե­րով, որոնք ուղ­ղա­կիորեն փաստ­ ել նաև, որ չի նկատվ­ ում հան­րային առողջ­ ութ­ յու­նը
վե­րա­բեր­ ում են ամբ­ ու­լատ­ որ-պո­լիկլ­ին­ իկ­ ակ­ ան օղակ­ ի բնու­թագր­ ող ցու­ցան­ իշն­ ե­րի բար­ ե­լավմ­ ան մի­տում:
գոր­ծա­ռույ­թին:
2010-2012թթ. ու­սում­նաս­ իր­վող ցու­ցա­նիշ­նե­րի փոխ­
Ներ­կա­յաց­ված տվյալ­ներ­ ից երև­ ում է, որ 2010- հա­րա­բե­րու­թյուն­ ը հա­մե­մատ­ ել­ով ՌԴ ֆեդ­ ե­րալ ցուց­ ա­
2012թթ. մեր կողմ­ ից վեր­լուծվ­ ող ցուց­ ա­նիշն­ ե­րի փոխհ­ ա­ նիշ­ներ­ ի նորմ­ ա­տիվ­նե­րի հար­ աբ­ ե­րութ­ յան հետ՝ կա­րող
րա­բե­րու­թյուն­ ը շատ չի տար­բեր­վում ֆեդ­ եր­ ալ նոր­մա­ ենք եզր­ ակ­ ացն­ ել, որ մե­զան­ ում առկ­ ա է ստաց­ իոնար­ ային
տիվ­նե­րի հար­ ա­բեր­ ութ­ յուն­ ից (2010թ.՝ 1:7.8:26.9, 2011թ.՝ բուժ­ օգ­նութ­ յան մատ­չե­լիու­թյան խն­դիր, քան­ ի որ ՌԴ ցու­
1:7.5:25.9, 2012թ.՝ 1:7.5:27.6): Չնայ­ած ՀՀ­-ում պոլ­իկ­լի­նի­ ցան­ իշն­ ե­րի փոխ­հար­ ա­բեր­ ութ­ յան մեջ ՍՄՕ-ն կազմ­ ել է
կա­կան հաճ­ ա­խումն­ եր­ ի թի­վը դի­նամ­ ի­կայ­ում մեծ­ ա­ցել 8,7, իսկ ՀՀ­-ում դի­տարկ­ման երեք տա­րին­ ե­րի ընթ­ աց­քում
է ինչ­պես բաց­ ար­ձակ, այնպ­ ես էլ հա­րա­բեր­ ա­կան մե­ծու­ այն փոքր է եղել այդ արժ­ ե­քից և տա­տան­վել է 7,5-7,8
թյունն­ ե­րով, սակ­ այն չի նվազ­ ել շտա­պօգն­ ու­թյան կան­չե­ սահ­մանն­ եր­ ում:
րի թիվ­ ը, հակ­ առ­ ակ դրանց՝ ավե­լա­ցել է ստաց­ իոնար­ ի
մահ­ճա­կալ­-օր­ ե­րի թիվ­ ը, որը մեկ ան­գամ ևս փաստ­ ում ­Վերլ­ուծ­ ու­թյան ար­դյունք­նե­րը վկա­յում են, որ բու­
է նախ­ ա­հի­վանդ­ ան­ ո­ցային փու­լի բուժ­ օգն­ ութ­ յան որա­ ժօգն­ ու­թյան ցուց­ ա­բերմ­ ան ցանկ­ աց­ ած փու­լում և մա­
կի կա­ռավ­ ար­ման հա­մա­կարգ­ ում առ­կա թե­րութ­ յուն­նե­րի կար­դակ­ ում իրա­կան­ ացվ­ ող (այդ թվում նա­խահ­ ի­վան­
մա­սին: դան­ ո­ցային հրա­տապ բուժ­ օգ­նու­թյան) գոր­ծուն­ եու­թյան
որակ­ ը պետք է գնահ­ ա­տել բժշկ­ ա­կան, սո­ցիալակ­ ան և
Դի­տարկվ­ ող տար­ ի­ներ­ ի ՊՀ/(ՇՕԿ×Ս­ՄՕ) հա­րա­բե­ տնտ­ ե­սագ­ ի­տա­կան արդ­ յու­նավ­ ետ­ ութ­ յան տես­ ան­կյու­
րու­թյան վերլ­ուծ­ ութ­ յու­նը ցույց է տա­լիս, որ նրա արժ­ ե­քը նից: Մար­զային մա­կարդ­ ա­կում բուժ­ օգն­ ութ­ յան որա­կը
2010թ. եղել է 3,83, 2011թ.՝ 3,85, 2012թ.՝ 3,66: Ակնհ­ այտ է, գնա­հա­տել­իս առաջ­նահ­ եր­թութ­ յու­նը տրվ­ ում է բժշ­կա­
որ 2012­-ին ավե­լա­ցել են պոլ­իկլ­ին­ իկ­ ակ­ ան հաճ­ ա­խում­նե­ կան և սո­ցիալա­կան արդ­ յու­նավ­ ե­տու­թյան ցու­ցան­ իշն­ ե­
րը, սակ­ այն չեն նվա­զել շտապ­ օգն­ ութ­ յան կան­չե­րի, ստա­ րին: Առողջ­ ա­պահ­ ու­թյան համ­ ա­կար­գի գոր­ծու­նեութ­ յու­
ցիոնա­րի մահ­ճակ­ ալ­-օ­րեր­ ի թիվ­ ը, որի հետ­ևան­քով ՊՀ/ նը գնա­հատ­վում է ըստ արդ­ յու­նավ­ ե­տութ­ յան ին­տեգ­րալ
(ՇՕԿ×Ս­ՄՕ) հար­ ա­բե­րութ­ յան ամե­նափ­ ոքր ար­ժե­քը նշ­վել ցու­ցան­ ի­շի, այ­սինքն՝ հաշ­վի է առնվ­ ում նաև տն­տես­ ա­գի­
է 2012թ.: Վեր­ ոն­շյալ­ից հետ­ևում է, որ տվյալ ժա­ման­ ա­ տա­կան ար­դյուն­ ա­վե­տու­թյուն­ ը, որը ռազմ­ ավ­ ա­րա­կան
կա­հատ­վա­ծում նա­խահ­ ի­վան­դան­ ո­ցային փուլ­ում որա­կի մակ­ արդ­ ա­կի կա­ռա­վարմ­ ան գնա­հատմ­ ան չափ­ ան­ իշ է՝ լի­
կառ­ ա­վար­ման հա­մա­կար­գում առկ­ ա են եղել որո­շա­կի նե­լով նախ­ որդ տար­ ի­ներ­ ին մշակ­ված ֆին­ անս­ ավ­ որմ­ ան
բաց­թո­ղում­ներ: մե­խա­նիզմ­նե­րի և մոտ­ եց­ ում­նե­րի հետ­ևանք:­

Մ­ եր կո­ղից ստացվ­ ած արդ­ յունքն­ ե­րը հնար­ ավ­ որ­ ու­ Ամ­փո­փե­լով կար­ ե­լի է եզր­ ա­կացն­ ել, որ նա­խա­հի­
թյուն են տալ­իս եզ­րակ­ ացն­ ել­ու, որ ու­սումն­ ա­սիրվ­ ած վան­դան­ ոց­ ային հրատ­ ապ բու­ժօգն­ ու­թյու­նը, մաս­նավ­ ո­
տար­ ի­նե­րին առող­ջապ­ ահ­ ութ­ յան համ­ ակ­ արգ­ ի ռազ­մա­ րապ­ ես շտապ բու­ժօգ­նութ­ յու­նը շա­րուն­ ա­կում է մնալ
վա­րակ­ ան մա­կար­դա­կում ներդր­ված մեխ­ ա­նիզ­մե­րը ամ­ բնակ­չութ­ յան կողմ­ ից ամեն­ ա­պահ­ անջվ­ ած ծա­ռա­յու­
բող­ջո­վին ար­դար­ աց­ված չեն: Տար­ եցտ­ ար­ ի պետ­ ա­կան թյունն­ ե­րից մե­կը: Ուս­տի նա­խա­հիվ­ ան­դան­ ո­ցային հրա­
բյու­ջեից ավել­ան­ ում են առողջ­ ապ­ ա­հու­թյան առաջն­ ային տապ բուժ­ օգ­նու­թյան որա­կի բար­ ել­ավ­ման ուղ­ղութ­ յամբ։
օղակ­ ի ֆի­նանս­ ակ­ ան հատ­կա­ցումն­ ե­րը, որը իս­կապ­ ես

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՓԵՏՐՎԱՐ 2014