หลักอาชวี อนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
5. ให้นายจ้างกยู้ มื เพ่อื แก้ไขสภาพความไม่ปลอดภยั หรอื เพ่ือป้องกนั การเกิดอบุ ตั เิ หตุ และโรคอัน
เนื่องจากการทางาน
6. เงินทดรองจ่ายในการดาเนินการกรณีเกิดเหตุรา้ ยแรงในสถานประกอบกิจการ โดยให้เปน็ ไปตาม
หลกั เกณฑ์ วธิ ีการ และเงอ่ื นไขท่ีคณะกรรมการบริหารกองทุน
ความปลอดภัยอาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางานกาหนดและใหน้ าเงิน
ดอกผลของกองทุนมาเปน็ คา่ ใช้จ่ายในการดาเนินการตามพระราชบัญญัตกิ าหนด
ได้ไม่เกินร้อยละ 75 ของดอกผลของกองทุนตอ่ ปี (มาตรา 46 )
9.บทกาหนดโทษ หากนายจา้ งฝา่ ฝนื ไมป่ ฏบิ ตั ติ ามพระราชบัญญัตนิ ้ีต้องระวางโทษจาคุก หรอื ท้ังจา
ทง้ั ปรบั ตามความหนกั เบา ของความผดิ ทีก่ ระทา ซึ่งกาหนดไวใ้ นพระราชบญั ญัติฉบับน้ี
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหาร จดั การ และดาเนนิ การดา้ นความ
ปลอดภัยอาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางานเก่ยี วกับสารเคมี พ.ศ. 2556
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดาเนนิ การด้านความปลอดภัยอาชวี อนา
มัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางานเก่ยี วกบั สารเคมี พ.ศ. 2556 สามารถสรุปสาระสาคไั ดด้ งั นี้
1.ความหมายของคาตามกฎกระทรวง
200
หลกั อาชีวอนามัยและความปลอดภัย20001-10001
-สารเคมีอันตราย หมายถึง ธาตุ สารประกอบ หรือสารผสม อาจมีสถานะเป็นของแข็งของเหลว
หรือก๊าซ หรอื อยู่ในรปู ของฝุ่น เส้นใย ละออง ไอ ฟูม ท่ีมีพษิ กัดกร่อน กอ่ ให้เกิดอาการระคายเคือง แพ้ หรือ
เปน็ สารท่กี อ่ ให้เกดิ โรครา้ ยต่างๆ
-ขีดจากดั ความเข้มขน้ ของสารเคมอี ันตราย หมายถงึ ระดับความเขม้ ข้นของสารเคมีอันตรายที่
กาหนดใหอ้ ยู่ไดใ้ นบรรยากาศแวดล้อมในการทางานทลี่ กู จา้ งซึ่งมสี ุขภาพปกติสามารถสัมผสั หรอื ได้รบั เขา้
สู่ร่างกายได้ทกุ วันตลอดเวลาโดยไมเ่ ป็นอันตรายต่อสขุ ภาพ
-การทางานเก่ียวกับสารเคมอี ันตราย หมายถงึ การกระทาใดๆ ท่ีอาจทาให้ลกู จ้างได้
รับสารเคมีอันตราย เช่น การผลิต การติดฉลาก การห่อหุม้ การเคลื่อนย้าย การเกบ็ รกั ษา การถา่ ยเท
การขนถา่ ย การขนส่ง การกาจัด การทาลาย การเก็บสารเคมีท่ีไมไ่ ด้ใช้แล้ว การบารงุ รกั ษา การซ่อมแซม
และการทาความสะอาดเครื่องมอื เครื่องใช้ ตลอดจนภาชนะบรรจสุ ารเคมีอนั ตราย
-ผลิต หมายถงึ ทา ผสม ปรงุ แต่ง ปรงุ เปล่ยี นรปู แปรสภาพ และหมายรวมถงึ การบรรจุและการแบง่
บรรจุด้วย
-ครอบครอง หมายถงึ การมีไวเ้ พอื่ ตนเองหรือผู้อนื่ ไม่ว่าจะมไี วข้ าย ขนส่ง ใชเ้ พ่อื ประการอื่นใด
รวมถึงการทงิ้ ไว้ หรอื ปรากฏอย่ใู นบรเิ วณครอบครองด้วย
-กา๊ ซ หมายถงึ ของไหลมปี ริมาตรหรอื รูปทรงไมแ่ น่นอนทสี่ ามารถพุง่ กระจายและเปลยี่ นสภาพ
เปน็ ของแขง็ หรือของเหลวได้ โดยการเพมิ่ ความดันหรือลดอุณหภมู ิ
201
หลกั อาชีวอนามยั และความปลอดภัย20001-10001
- เส้นใย หมายถงึ สารทม่ี ลี ักษณะเรียวยาว คล้ายเส้นดา้ ย มตี ้นกาเนิดจากแร่ พืช สัตว์หรือใย
สังเคราะห์
-ฝนุ่ หมายถงึ อนุภาคของของแข็งทส่ี ามารถฟังกระจาย ปลวิ หรอื ลอยอยใู่ นอากาศได้ละออง
หมายถงึ อนภุ าคของของเหลวที่สามารถลอยอยใู่ นอากาศได้
-ไอ หมายถงึ ก๊าซท่เี กิดข้ึนจากของเหลวหรือของแข็งในสภาวะปกติ
-ฟมู หมายถึง อนุภาคของแข็งท่เี กดิ จากการรวมตัวของไอสามารถลอยตวั อยใู่ นอากาศได้
2.ขอ้ มูลดา้ นความปลอดภัยของสารเคมี นายจ้างจะต้องทา
บญั ชีแจง้ รายการสารเคมีอันตรายทคี่ รอบครองแจ้งต่ออธิบดี หรือผูท้ ี่ได้รับมอบหมายภายใน 7 ทไ่ี ด้
ครอบครอง และแจง้ ให้ลูกจ้างไดเ้ ขา้ ใจความปลอดภยั ของสารเคมีอันตรายทอี่ ย่ใู นครอบครอง ทา
เครื่องหมาย ตดิ ฉลากตามทกี่ ระทรวงกาหนด รวมถึงการอธิบายให้ลูกจา้ งทราบถึงวธิ ีการในการทางานท่ี
ถูกต้องและปลอดภยั โดยการจัดทาเป็นคู่มือเกี่ยวกบั แนวปฏบิ ตั ิและข้นั ตอนการทางานเก่ียวกับสารเคมีไว้
ดว้ ย
3.การคุ้มครองความปลอดภัย นายจา้ งจะต้องจดั สภาพการ
ทางานท่ี
เกีย่ วกับสารเคมี ให้มลี ักษณะดังนี้
-ถกู สุขลักษณะ สะอาด เรียบรอ้ ย
-มีระบบระบายอากาศแบบทั่วไป หรือแบบที่ทาให้
สารเคมอี ันตรายเจือจาง
-มีระบบป้องกนั และกาจัดอากาศเสยี โดยใช้ระบบ
ระบายอากาเฉพาะที่
-จดั ใหม้ สี ถานทแี่ ละอุปกรณ์เพือ่ คมุ้ ครองความ
ปลอดภัย ไดแ้ ก่ ทีช่ าระลา้ งสารเคมี ทล่ี า้ งมือและล้างหน้า ห้อง
อาบน้า (ไมน่ ้อยกว่า 1 หอ้ งต่อลกู จา้ ง15 คน) นอกจากนย้ี ังต้อง
จัดเตรยี มอปุ กรณ์ป้องกนั สว่ นบคุ คล และจดั หอ้ งพยาบาลไว้ดว้ ย
202
หลักอาชวี อนามยั และความปลอดภัย20001-10001
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหาชจัดการและดาเนนิ การด้านความปลอดภัย
อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางานเกีย่ วกบั ไฟฟ้า
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหารจดั การ และดาเนนิ การด้านความปลอดภยั อาชีวอนา
มัยและสภาพแวดล้อมในการทางานเก่ียวกบั ไฟฟา้ สรปุ สาระสาคัญไดด้ ังนี้
1.ความหมายของคาตามกฎกระทรวง
-บริภัณฑ์ไฟฟา้ หมายถงึ อุปกรณ์ เครอื่ งมือ เครอื่ งใช้ วัสดุ เคร่ืองประกอบหรอื เครื่องจักรทใี่ ช้
ไฟฟา้ เปน็ ตน้ กาลงั หรือเป็นส่วนประกอบ หรอื ทใ่ี ช้เก่ยี วเนื่องกบั ไฟฟ้า
-ฉนวนไฟฟ้า หมายถึง วสั ดทุ ี่มีคุณสมบตั ใิ นการก้นั หรอื ขัดขวางการไหลของกระแสไฟฟา้ หรอื วสั ดุ
ทีก่ ระแสไฟฟา้ ไมส่ ามารถไหลผา่ นได้ง่าย เช่น ยาง ไฟเบอร์ พลาสติก
-แรงดันไฟฟ้า หมายถงึ ค่าความตา่ งศักย์ของไฟฟ้าระหว่างสายกบั สายหรอื สายกบั ดนิ หรอื ระหว่าง
จุดหนงึ่ กบั จุดหนง่ึ โดยมหี น่วยวัดเปน็ โวลต์
-กระแสไฟฟ้า หมายถงึ การถ่ายโอนประจไุ ฟฟา้ สทุ ธติ อ่ หน่งึ หน่วยเวลา โดยมหี น่วยวดั เปน็
แอมแปร์
-เครอื่ งกาเนิดฟ้า หมายถงึ เครือ่ งจกั รทเี่ ปล่ียนพลังงานใดๆ เปน็ พลงั งานไฟฟ้า
-สวิตซ์ หมายถงึ เครื่องปดิ เปิดวงจรไฟฟ้าและบริภณั ฑ์ไฟฟา้ ท่ีใช้ทาหน้าที่ตัดต่อวงจรไฟฟ้า
203
หลกั อาชีวอนามยั และความปลอดภยั 20001-10001
-การไฟฟา้ ประจาท้องถนิ่ หมายถึง การไฟฟ้านครหลวง การไฟฟ้าส่วนภมู ิภาค การไฟฟ้าฝ่ายผลิต
แหง่ ประเทศไทย หรอื หนว่ ยงานอ่นื ที่อธิบดปี ระกาศกาหนด
-วิศวกร หมายถงึ ผ้ซู ่ึงได้รบั ใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชพี วิศวกรรมควบคมุ สาขา
วิศวกรรมไฟฟา้ ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยวิศวกร
-ลูกจา้ งซ่ึงปฏบิ ัตงิ านเกีย่ วกับไฟฟ้า หมายถึง ลกู จ้างซ่ึงทาหน้าทเ่ี ก่ียวกบั การติดตั้ง ตรวจสอบ
ทดสอบ ซอ่ มแซม บารุงรักษาหรอื หนา้ ที่อน่ื ในลกั ษณะเดียวกันกับระบบไฟฟา้ บรภิ ณั ฑ์ไฟฟา้ หรือ
สายไฟฟ้า
2.บททวั่ ไป นายจา้ งจะต้องอบรมให้ลูกจ้างมีความรคู้ วามเขา้ ใจและมที ักษะท่ี
จาเปน็ เพ่ือใหส้ ามารถปฏบิ ัติงานไดอ้ ย่างปลอดภัย มีแผ่นปา้ ยทตี่ ัวอกั ษรหรือ
สัญลกั ษณ์เตือนใหร้ ะวังอนั ตรายจากไฟฟ้าตามแบบที่กระทรวงกาหนด ต้ังไว้
ในทเี่ ปดิ เผย มองเห็นได้อยา่ งชดั เจน นอกจานน้ี ายจา้ งยงั ต้องจดั เครื่องป้องกัน
อันตรายสว่ นบุคคลแกล่ กู จา้ ง โดยมีวศิ วกรคอยควบคุมการปฏบิ ัติงานของ
ลกู จ้างด้วย
3.อปุ กรณ์คมุ้ ครองความปลอดภยั ส่วนบุคคลและอปุ กรณ์ป้องกนั อนั ตรายจากไฟฟ้า
นายจ้างจะตอ้ งจัดอุปกรณ์ค้มุ ครองความปลอดภยั สว่ นบุคคลทีเ่ หมาะสมกบั ลักษณะงานเชน่ ถุงมอื หนัง ถงุ
มือยาง แขนเส้ือยาง หมวกนิรภยั รองเทา้ พน้ื ยางหุ้มข้อชนิดมสี น้ หรือรองเทา้ พ้ืนยางหมุ้ ส้น ให้ลูกจ้างซง่ึ
ปฏบิ ตั ิงานเกี่ยวกบั ไฟฟา้ สวมใสต่ ลอดเวลาทปี่ ฏบิ ตั งิ าน และจดั ใหม้ ีอุปกรณ์ป้องกนั อันตรายจากไฟฟ้าท่ี
เหมาะสมกบั ลกั ษณะงานเช่น แผน่ ฉนวนไฟฟ้า ฉนวนหมุ้ สาย ฉนวนครอบลกู ถว้ ยกรงฟาราเดย์ ชดุ ตัวนา
ไฟฟ้ากรณที ีล่ กู จา้ งตอ้ งปฏบิ ัตงิ านในทีส่ งู กวา่ 4 เมตรข้ึนไปใหน้ ายจ้างจดั ให้มกี ารใช้สายหรือเชอื กชว่ ยชวี ิต
และเขม็ ขัดนริ ภยั พรอ้ มอุปกรณ์ หรืออุปกรณ์ปอ้ งกันการตกจากท่สี งู ได้อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ และหมวก
204
หลกั อาชวี อนามัยและความปลอดภัย20001-10001
นริ ภัยทเ่ี หมาะสมตามมาตรฐานท่ีกาหนดสาหรบั ลกู จา้ งสวมใสร่ ะหวา่ งท่ีปฏิบตั งิ าน หากลักษณะงานมี
อันตรายมากข้นึ นายจา้ งตอ้ งจัดอปุ กรณด์ ้านความปลอดภัยให้มากขนึ้ ตามไปด้วย
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหารจัดการ และดาเนนิ การดา้ นความปลอดภยั
อาชีวอนามยั และสภาพแวดลัยมในการทางานเก่ียวกบั ทอี่ ับอากาศ พ.ศ. 2562
กฎกระทรวงกาหนดมาตรฐานในการบริหารจดั การ และดาเนนิ การด้านความปลอดภัย อาชวี อนา
มัยและสภาพแวดล้อมในการทางานเกย่ี วกบั ทอี่ นั อากาศ พ.ศ. 2562 สรปุ สาระสาคญั ได้ดังน้ี
1.ความหมายของคาตามกฏกระทรวง
-ที่อับอากาศ หมายถงึ ทซี่ ่ึงมที างเข้าออกจากัด และไม่ได้ออกแบบไวส้ าหรับเป็นสถานทท่ี างาน
อยา่ งตอ่ เน่ืองเปน็ ประจา และมสี ภาพอันตรายหรือมบี รรยากาศอนั ตราย เช่น อุโมงค์ ถ้า บ่อ หลมุ ห้องใตด้ นิ
ห้องนิรภยั ถังนา้ มนั ถังหมกั ถงั ไซโล ทอ่ เตา ภาชนะ หรือส่งิ ทีม่ ีลกั ษณะคล้ายกัน
-สภาพอนั ตราย หมายถงึ สภาพหรอื สภาวะท่ีอาจทาใหล้ กู จ้างได้รับอันตรายจากการทางาน ทอ่ี าจ
เกดิ จากการถกู วัตถุทับเข้าไปภายใน ตกและตดิ อยภู่ ายใน หรอื สภาพอนื่ ๆ ทีก่ อ่ ให้เกดิ
-บรรยากาศอันตราย หมายถึง สภาพอากาศทีอ่ าจทาให้ลูกจา้ งไดร้ ับอนั ตรายจากสภาวะอยา่ งใด
อย่างหน่งึ ไดแ้ ก่ มีออกซิเจนตา่ กว่าร้อยละ 19.5 หรือมากกวา่ รอ้ ยละ 23.5 โดยปริมาตร มกี า๊ ซไอฝน หรือมี
สารเคมที มี่ คี วามเขม้ ข้นเกนิ กว่ามาตรฐาน และสภาวะอ่ืนๆ ทีจ่ ะก่อให้เกิดอันตรายต่อมนษุ ย์ได้
205
หลกั อาชวี อนามยั และความปลอดภยั 20001-10001
2.บทท่วั ไป ให้นายจา้ งจัดทาป้ายแจ้งขอ้ ความวา่ “ท่ีอับอากาศ อนั ตราย หา้ มเขา้ ” ให้มีขนาดที่
มองเห็นไดช้ ัดเจน บรเิ วณทางเข้าออก ของสถานทอ่ี บั อากาศทกุ แห่ง และต้องมีมาตรการควบคุมเพื่อความ
ปลอดภัยในการเปิดทางเขา้ ออกและตอ้ งติดปา้ ยแจง้ ข้อความดังกล่าวดว้ ย และห้ามนายจา้ งอนุญาตให้ลูกจ้าง
หรอื บุคคลใดทีเ่ ป็นโรคเกี่ยวกบั ทางเดนิ หายใจ โรคหวั ใจ หรือโรคอื่นๆ ที่เหน็ ว่าสถานทอ่ี บั อากาศเป็น
อันตรายต่อบุคคลดงั กล่าว เข้าไปในทอ่ี บั อากาศ
3.มาตรการความปลอดภัย นายจ้างจะต้องประเมินสภาพอันตรายในที่อบั อากาศ หากพบวา่ มีสภาพ
อนั ตราย จะต้องจัดให้มาตรการควบคมุ อันตรายเพอ่ื ให้ลูกจ้างเกดิ ความปลอดภยั พร้อมทั้งเกบ็ หลักฐานการ
ดาเนินการไวใ้ หเ้ จ้าหน้าที่ตรวจสอบ นอกจากนี้นายจา้ งจะตอ้ งทาการตรวจวัด บนั ทกึ ผลการตรวจวัด และ
ประเมินสภาพอากาศก่อนที่จะใหล้ ูกจ้างเขา้ ไปทางาน และในระหวา่ งท่ีลูกจา้ งทางานหากพบวา่ บรรยากาศ
อนั ตรายให้นาลกู จา้ งออกมาทันที และหา้ มลูกจา้ งคนอืน่ เขา้ ไปในสถานทอ่ี บั อากาศนั้นและทง้ั น้ีนายจ้าง
จะตอ้ งจัดเตรยี มเครื่องป้องกันอนั ตรายส่วนบคุ คลสาหรบั ลกู จ้างด้วย
4.การฝกึ อบรม นายจา้ งจะต้องจัดให้มกี ารฝกึ อบรมความปลอดภัยในการทางานแก่ลกู จ้างทกุ คนที่
ทางานในสถานท่อี บั อากาศ รวมถงึ ผูท้ เ่ี กีย่ วข้องให้มีความรู้ความเขา้ ใจทกั ษะทจี่ าเป็นในการทางานอย่าง
ปลอดภัยตามหน้าทีท่ ่ไี ด้รบั มอบหมาย
ปญั หาการบังคับใช้กฎหมาย
ปญั หาในการบงั คบั ใชก้ ฎหมายอาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทางาน มีดงั น้ี
1 ดา้ นตัวกฎหมาย ไม่มบี ทบัญญตั ิ หรอื เกณฑ์ช้วี ัดทชี่ ัดเจน และกฎหมายยงั มคี วาม
ซา้ ซ้อนกัน
2 ดา้ นเจ้าพนกั งาน ยังไม่มคี วามรู้ ความเข้าใจ ทักษะ เก่ยี วกับกฎหมายอยา่ งถอ่ งแท้
และบางครั้งยังไม่กลา้ บังคับใชก้ ฎหมายเนอ่ื งจากกลัวความขัดแยง้ ที่จะเกิดข้ึน
3 ด้านผู้ประกอบการ ไมม่ ีความร้ไู ม่เขา้ ใจเหตุผล ไมร่ ับผิดชอบและจงใจหลกี เล่ียง
ไมป่ ฏบิ ัตติ ามกฎหมาย
4 ดา้ นประชาชน ไม่รู้กฎหมาย และไมเ่ ขา้ ใจถงึ สทิ ธขิ องตนเอง จงึ ไม่มีการ
เรียกร้องเม่ือเกิดเหตุข้ึน และไมไ่ ดม้ สี ว่ นร่วมในการดาเนินการของสถาน
ประกอบการเกย่ี วกับอาชีวอนามัยและความปลอดภยั
206
หลกั อาชวี อนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
หน่วยงานท่เี กยี่ วข้องกบั งานด้านอาชีวอนามยั และความปลอดภยั
หนว่ ยงานภาครัฐบาลมีความสาคัญอย่างยง่ิ ในการพัฒนาระบบความปลอดภัยในการทางาน ซึ่ง
บทบาทหลกั มดี ังน้ี
1 สนบั บสนุนทางวิชาการและการใหบ้ ริการวิชาการ เพื่อให้งานดาเนินไปไดด้ ้วยดี เช่นการ
จัดอบรม การจดั นทิ รรศการ การจัดสมั มนา การเผยแพร่เอกสาร วชิ าการ การตวจสุขภาพ
การให้คาปรกึ ษา เป็นต้น
2 การออกกฎหมายและการบังคบั ใชก้ ฎหมาย หนว่ ยงานราชการมีหนา้ ที่ออกกฎหมายเช่น
พระราชบัญญตั ิ พระราชกาหนด พระราชกฤษฎกี า กฎกระทรวงเป็นตน้ เพื่อให้หน่วยงานท่ี
เกี่ยวขอ้ งท้ังภาครฐั และเอกชนปฏิบตั ติ าม รวมถงึ การติดตามตรวจสอบบังคับใช้ หาก
องคก์ รใดฝ่าฝืนจะต้องได้รบั โทษตามทก่ี าหนด
หน่วยงานที่เกีย่ วขอ้ ง มดี งั น้ี
1.กระทรวงแรงงาน เปน็ หน่วยงานสาคัญในการดูแลด้านแรงงานของประเทศ โดยมีหน่วยงานท่ีดแู ลด้าน
ความปลอดภัยและสภาพแวดล้อมในการทางานโดยตรง คอื กรมสวัสดกิ ารและคุม้ ครองแรงงาน ตง้ั แต่ พ.ศ.
2552 กระทรวงแรงงานได้มีการปรบั ปรุงการแบง่ สว่ นราชการและอานาจหน้าทข่ี องกรมสวสั ดิการและ
คุ้มครองแรงงาน เพอื่ ใหก้ ารทางานมคี วามคลอ่ งตวั และมีประสิทธภิ าพเพม่ิ มากข้ึนโดยจัดตั้ง “สานกั ความ
ปลอดภยั แรงงาน” เพื่อรบั ผิดชอบการทางานด้านอาชีวอนามยั ความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการ
ทางาน สานักความปลอดภัยแรงงาน มีอานาจหนา้ ท่ดี งั น้ี
1.กาหนดและพัฒนาอาชวี อนามยั ความปลอดภยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน
2.ควบคุมดแู ล นายจา้ ง ลกู จา้ ง และบคุ คลหรือหนว่ ยงานที่เกยี่ วขอ้ งให้ปฏบิ ตั ิตามกฎหมายอาชีวอ
นามัย ความปลอดภยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน
3.พัฒนาระบบการคุม้ ครองความปลอดภยั แรงงานมาตรการ และวธิ ีปฏบิ ตั ิด้านการตรวจอาชวี อนา
มัย ความปลอดภัยและสภาพแวดล้อมในการทางาน
4.พฒั นาระบบสารสนเทศ อาชีวอนามยั ความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางาน
207
หลักอาชวี อนามัยและความปลอดภัย20001-10001
5.ศกึ ษาวเิ คราะหว์ ิจัย สง่ เสริมและพัฒนาเกีย่ วกับอาชีวอนามัย ความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มใน
การทางาน
6.สง่ เสรมิ และพฒั นาเครอื ข่ายอาชีวอนามัย ความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางาน
7.ปฏิบตั ิงานรว่ มหรือสนบั สนุนการปฏิบตั ิงานของหนว่ ยงานอ่นื ท่ีเก่ยี วข้องหรอื ตามท่ีได้รบั
มอบหมาย
ปัจจุบนั สานักความปลอดภัยได้มีการกระจายอานาจไปสู่สว่ นภูมภิ าค กระจายอย่ทู ่วั ประเทศจานวน12 ศนู ย์
เพือ่ ดาเนินการตามภารกิจ
2.กระทรวงอตุ สาหกรรม มบี ทบาทหน้าทใ่ี นการดูแลความปลอดภัย โดยเน้นเรื่องอาคารสถานที่
เครื่องจักร และอปุ กรณ์การทางานตา่ งๆ มหี น่วยงานทที่ าหนา้ ทีเ่ ก่ียวข้องกบั อาชวี อนามยั ความปลอดภยั และ
สภาพแวดลอ้ มในการทางาน ดังน้ี
2.1 กรมโรงงานอุตสาหกรรม มหี นา้ ท่ีในการกากบั ดแู ลโรงงานอุตสาหกรรมใหเ้ ป็นไปตามกฎหมายและ
ขอ้ ตกลง กฎ ระเบียบ รวมถงึ สง่ เสรมิ สนับสนุนข้อมูลและองคค์ วามรู้เกี่ยวกับการผลติ ส่งิ แวดล้อม
เครื่องจักร ความปลอดภัย วัตถุอันตราย ฯลฯ เพื่อประโยชนใ์ นการพัฒนาธรุ กิจอุตสาหกรรม
2.2 สานกั ควบคมุ วตั ถุอันตราย มีหน้าทใี่ นการกากับดูแลและควบคมุ วตั ถอุ ันตราย ต้งั แตน่ าเข้า
ครอบครอง จัดเก็บ อยา่ งเปน็ ระบบและเปน็ ไปตามข้อกาหนดของกฎหมาย
2.3สานักเทคโนโลยีความปลอดภยั ใหข้ ้อมูลความรู้ดา้ นวิชาการด้านอาชวี อนามัย ความปลอดภัยและ
สภาพแวดลอ้ มในการทางาน เช่น การจัดทาคมู่ ือความปลอดภยั การอบรมความรู้ด้านวิชาการการรวบรวม
อุบตั เิ หตใุ นสถานประกอบการ สาหรบั เปน็ ข้อมูลประสบการณไ์ มใ่ ห้เหตุการณ์เกดิ ขนึ้ อีก
208
หลกั อาชีวอนามยั และความปลอดภยั 20001-10001
2.4 ศูนยเ์ ฝ้าระวงั สิ่งแวดลอ้ มอุตสาหกรรมดา้ นตะวันออก ในจงั หวดั ชลบรุ ี เป็นศูนย์ควบคุมปฏิบตั ิการเฝ้า
ระวงั คณุ ภาพสิ่งแวดล้อมภาคตะวนั ออก ทาการเช่ือมโยงข้อมูลของระบบการตรวจวัดและรายงานคณุ ภาพ
สง่ิ แวดล้อมของโรงงานอุตสาหกรรมตา่ งๆ ทาให้สามารถรผู้ ลการตรวจวัดไดท้ นั ที ชว่ ยลดความเสี่ยงหรือ
อนั ตรายทอี่ าจเกิดข้ึน และนอกจากนยี้ งั เปน็ แหลง่ ข้อมลู และสารสนเทศมลพษิ อุตสาหกรรมภาคตะวนั ออก
ซ่ึงมปี ระโยชนต์ ่อการนาใชใ้ นการบริหารโรงงานอุตสาหกรรม
2.5 สานักมาตรฐานผลติ ภัณฑอ์ ุตสาหกรรม หรือ สมอ. มีบทบาทสาคัญในการพัฒนางานด้านอาชีวอนา
มัย ความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางานโดยมีพนั ธกิจ 3 ด้าน ไดแ้ ก่ กาหนดมาตรฐานที่ตรงกบั
ความต้องการและสอดคลอ้ งกบั แนวทางสากล กากบั ดแู ลผลิตภัณฑ์ การตรวจสอบและรบั รองด้านการ
มาตรฐานใหไ้ ด้รับการยอมรับ และสง่ เสริมและพฒั นาดา้ นการมาตรฐานของประเทศ มาตรฐาน
อุตสาหกรรมทีเ่ กย่ี วข้องกับงานดา้ นอาชวี อนามัย ความปลอดภยั และสภาพแวดล้อมในการทางานโดยตรง
เชน่ มอก. 18000-2554 ระบบการจดั การดา้ นอาชวี อนามัยและความปลอดภยั มอก. 368-2554 มาตรฐาน
หมวกนริ ภัย เปน็ ต้น
2.6 การนคิ มอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เปน็ รฐั วิสาหกจิ ทาหนา้ ทีพ่ ัฒนาและจดั ต้ังนคิ ม
อตุ สาหกรรม จัดพืน้ ที่สาหรับโรงงานอุตสาหกรรมให้เข้ารว่ มกนั อยา่ งเปน็ ระบบและมรี ะเบียบ มีการ
จัดการดา้ นสิง่ แวดล้อม การป้องกันและบรรเทาอบุ ัตภิ ยั อย่างมีประสทิ ธภิ าพให้กบั สถานประกอบ
การท้ังหมดท่ีอยภู่ ายใตอ้ ุตสาหกรรมนน้ั ๆ
3.กระทรวงสาธารณสุข รับผิดชอบด้านสุขภาพของประชาชน มบี ทบาทในงานอาชีวอนามัยความ
ปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางานทัง้ ดา้ นวิชาการและใหบ้ รกิ ารรกั ษาผ้ปู ่วยและผ้ไู ด้รบั บาดเจบ็ จาก
การทางาน โดยมีหนว่ ยใหบ้ รกิ ารหลายหน่วยงานทงั้ สว่ นกลางและส่วนภูมิภาค
4.กรุงเทพมหานคร โดยกองสุขาภบิ าลสิง่ แวดล้อม สานักอนามยั มหี นา้ ทสี่ ง่ เสริม สนับสนนุ จัดการ
บรกิ ารดา้ นสง่ เสริมสขุ ภาพการปอ้ งกันโรค การพัฒนาศกั ยภาพของประชาชนด้านพฤติกรรม และการมี
สานึกทางสขุ ภาพ การให้บริการดา้ นสาธารณสขุ การวิจัยและพฒั นาความรู้ และรูปแบบการจดั ระบบบรกิ าร
209
หลกั อาชีวอนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
สาธารณสขุ การสุขาภิบาลอาหาร การอาชวี อนามยั และการสขุ าภิบาลสิ่งแวดล้อม รวมท้งั การให้ความรู้ด้าน
การสง่ เสริมสขุ ภาพ การป้องกันโรค และการควบคุมสง่ิ แวดลอ้ มภายในอาคารสถานที่และชุมชน
5.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดล้อม โดย “กรมควบคมุ มลพิษ” ท่ีมีบทบาทในการดาเนินงาน
ด้านอาชีวอนามยั ความปลอดภัย และสภาพแวดล้อมในการทางาน กรมควบคมุ มลพษิ มีหนา้ ที่ ดังน้ี
1 จดั ทาแผนการจดั การคุณภาพสิง่ แวดลอ้ มและมาตรการควบคมุ ป้องกนั แก้ไขปัญหา
สง่ิ แวดลอ้ มอันเนื่องมาจากมลพษิ
2 เสนอแนะการกาหนดมาตรฐานคณุ ภาพส่ิงแวดลอ้ ม และมาตรฐานควบคมุ มลพิษจาก
แหลง่ กาเนิด
3 เสนอความคิดเห็นเพอื่ วางแผนนโยบายการส่งเสรมิ และรักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อมด้านการ
ควบคุมมลพิษ
4 พัฒนารูปแบบและวิธีการทเ่ี หมาะสมในการประยุกตใ์ ช้การจดั การของเสยี สารอนั ตรา
คณุ ภาพน้า ระดับเสียง ความส่ันสะเทือน
5 ให้คาปรึกษาดา้ นการกาจดั มลพษิ
6 ประสานและใหค้ วามรว่ มมือกับต่างประเทศด้านการกาจัดมลพษิ
7 ติดตาม ตรวจสอบคณุ ภาพส่งิ แวดลอ้ มและทารายงานสถานการณม์ ลพิษ
8 ดาเนินการเกีย่ วกบั เรอ่ื งราวร้องทกุ ขด์ า้ นมลพษิ
9 ดาเนนิ การตามกฎหมายดา้ นการส่งเสริม และรกั ษาคุณภาพสง่ิ แวดล้อมดา้ นการควบคุม
มลพิษ และกฎหมายอน่ื ท่ีเก่ยี วข้อง
แบบประเมนิ ผลการเรียนรู้หน่วย 10
ตอนท่ี 1 จงเลือกคาตอบทถ่ี กู ต้องท่สี ุดเพียงขอ้ เดยี ว
1. กฎหมายทเ่ี กีย่ วข้องกับงานอาชวี นามยั และความปลอดภยั มปี ระโยชนต์ ามข้อใด
210
หลักอาชวี อนามยั และความปลอดภยั 20001-10001
ก.ทาใหน้ ายจา้ งมอี านาจต่อรองกับลกู จา้ ง
ข.ทาใหล้ กู จ้างมีอานาจต่อรองกบั นายจ้าง
ค.ทาให้เกดิ ความปลอดภยั แกท่ กุ ฝ่ายทเ่ี กี่ยวข้องกับการทางาน
ง. ทาให้องค์กรเป็นทย่ี อมรบั ของบุคคลทัว่ ไป
2. ตามพระราชบัญญัตคิ วามปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดล้อมในการทางาน พ.ศ. 2554 ขอ้ ใดเป็น
หนา้ ทีข่ องนายจ้าง
ก. จา่ ยค่าแรงแกล่ ูกจา้ งตามเวลาทีก่ าหนด
ข. ดูแลครอบครวั ของลูกจา้ งตามสมควร
ค. จัดให้มเี จา้ หน้าที่ความปลอดภยั เพื่อดาเนินการดา้ นความปลอดภยั ในสถานประกอบการ
ง. จดั ให้มเี จ้าหนา้ ท่ีรักษาความปลอดภัยหนา้ ประตูเพื่ออานวยความสะดวกในการเขา้ และออก
3. นายจ้างตอ้ งการให้ลกู จ้างทราบถงึ อนั ตรายทเี่ กดิ ขน้ึ จากการทางาน ควรปฏิบัตติ ามข้อใด
ก. จัดทาคมู่ ือแจกแก่ลูกจ้างทุกคนกอ่ นเขา้ ทางาน
ข. ใหล้ ูกจ้างเรียนรดู้ ว้ ยตนเอง
ค. ใหห้ วั หนา้ งานดาเนนิ การตามความเหมาะสม
ง. ใหข้ ้อมลู แกล่ กู จ้างในวนั ปฐมนิเทศพนกั งานใหม่
4. เมื่อลูกจ้างเร่มิ งานเปลยี่ นงาน หรือมีการเปลย่ี นแปลงเคร่อื งจกั รอุปกรณ์ นายจ้างควรดาเนินการตามข้อใด
ก. จดั การอบรมความปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน
ข. พจิ ารณาอัตราค่าตอบแทนก่อนเร่ิมงาน
ค. ให้เจา้ หนา้ ท่ีฝา่ ยบุคคลบันทกึ ข้อมูลการเปล่ียนแปลงอย่างละเอยี ด
ง. ไมต่ อ้ งดาเนนิ การใด จนกวา่ จะพน้ ระยะเวลา 3 เดือน
5. หากลกู จา้ งไมส่ วมใสอ่ ปุ กรณ์ความปลอดภัยส่วนบคุ คล นายจา้ งควรปฏิบัติอยา่ งไร
ก. ไม่รบั ผิดชอบหากเกดิ ภยั ขึ้น
ข. ตดั เงินเดือน
ค. ส่ังให้ลกู จ้างหยุดทางานช่วั คราวจนกว่าลกู จ้างจะสวมใส่
ง. ไม่ตอ้ งจัดการเพราะเปน็ สิทธสิ ว่ นบุคคล
6. การควบคมุ กากับดแู ลการดาเนินงานด้านความปลอดภัย อาชีวอนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน
นายจ้างควรปฏบิ ตั ิตามขอ้ ใด
211
หลกั อาชีวอนามัยและความปลอดภัย20001-10001
ก. จ้างบคุ คลภายนอกเขา้ มาดาเนนิ การทง้ั หมด
ข. ประเมนิ อนั ตรายท่อี าจเกดิ ขึน้ และวางแผนดาเนินการเพอื่ ใหล้ กู จ้างปลอดภยั
ค. ออกระเบียบปฏบิ ัติให้ลกู จา้ งปฏิบัติอย่างครง่ ครัด
ง. รณรงค์ใหล้ ูกจา้ งดูแลและควบคมุ พฤติกรรมตนเองไมใ่ หป้ ฏบิ ตั ิสง่ิ ที่จะกอ่ ใหเ้ กดิ อันตราย
7. หากลกู จา้ งเสยี ชวี ติ นายจา้ งจะต้องปฏิบตั ิตามข้อใด
ก. จ่ายเงินชดเชยตามสมควร
ข. รับผดิ ชอบตามความเหมาะสม
ค. แจง้ ต่อพนกั งานตรวจความปลอดภัยพร้อมระบสุ าเหตุการเสียชีวิตภายใน 7 วันนบั แต่วนั เกดิ เหตุ
ง. แจง้ เจ้าหนา้ ท่ตี ารวจเพ่อื ลงบันทึกประจาวนั
8. ขอ้ ใดเป็นอานาจของเจ้าหนา้ ที่ตรวจความปลอดภยั เมื่อพบวา่ นายจ้างไมป่ ฏบิ ัตติ ามพระราชบัญญัติฯซ่งึ จะ
สง่ ผลใหเ้ กดิ ความไมป่ ลอดภัยในการทางาน
ก. เรียกนายจ้างมาว่ากลา่ วตักเตือนแลว้ ให้กระทาตอ่ ไป
ข. สั่งให้หยุดการกระทาอันไมป่ ลอดภัย และให้ปรบั ปรงุ ใหเ้ หมาะสมภายในระยะเวลาทกี่ าหนด
ค. จัดการอบรมความปลอดภัย อาชีวอนามยั และความปลอดภัยในการทางานทันที
ง. ส่ังให้นายจ้างเลกิ กจิ การ
9. ขอ้ ใดหมายถงึ กา๊ ซ
ก. สารที่มลี กั ษณะเรียวยาว คล้ายเส้นดา้ ย
ข. ของเหลวมีปรมิ าตรหรอื รูปทรงไมแ่ น่นอนที่สามารถฟงั กระจายแปรสภาพได้
ค. อนุภาคของของแขง็ ท่สี ามารถฟังกระจาย ปลิว หรือลอยอย่ใู นอากาศได้
ง. อนภุ าคของของแขง็ ท่เี กิดจากการรวมตัวของไอ ลอยอยู่ในอากาศได้
10. การจดั สถานท่ที างานเพ่ือใหป้ ลอดภยั จากสารเคมคี วรปฏิบตั ติ ามขอ้ ใด
ก. มรี ะบบระบายอากาศท่ีทาให้สารเคมเี จอื จาง
ข. ปิดประตู หน้าต่างอย่างมิดชิด
ค. ติดเคร่อื งปรบั อากาศเพอื่ เพิม่ ความเย็น
ง. ใชผ้ นังห้องทที่ าด้วยกระจก
212
หลักอาชวี อนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
11. ขอ้ ใดหมายถึงฉนวนไฟฟา้
ก. อุปกรณ์ เครื่องมือ เคร่ืองใชท้ เ่ี ก่ยี วกับไฟฟ้า
ข. การถ่ายโอนประจไุ ฟฟ้าสุทธติ อ่ หนงึ่ หน่วยเวลา
ค. เครื่องจกั รท่ีเปล่ียนพลังงานใดๆ เป็นพลังงานไฟฟ้า
ง. วัสดุทมี่ คี ุณสมบัตใิ นการกั้นหรือขดั ขวางการไหลของไฟฟ้า
12.ขอ้ ใดกลา่ วถึงไฟฟา้ ประจาทอ้ งถิ่นถูกต้องท่สี ุด
ก.ไฟฟา้ ทีใ่ ชต้ ามหมู่บา้ น
ข. การไฟฟ้าส่วนภมู ิภาค
ค. การไฟฟา้ นครหลวง
ง. ท้งั ข. และ ค.
13.พนักงานท่มี หี น้าทีซ่ อ่ มแซมและบารงุ รกั ษาไฟฟ้า ตามกฎกระทรวงฯ มคี วามหมายตรงกับข้อใด
ก. ชา่ งซอ่ มไฟ
ข. ช่างบริการไฟฟ้า
ค. พนกั งานไฟฟา้
ง. ลกู จ้างซ่งึ ปฏบิ ตั ิงานเกี่ยวกับไฟฟ้า
14.ในพืน้ ทท่ี ีม่ ีอันตรายจากไฟฟา้ จะต้องปฏบิ ัตติ ามข้อใด
ก.อนุญาตใหล้ ูกจ้างเข้าใกล้ได้เป็นบางคนเทา่ นนั้
ข.ติดป้ายอกั ษรหรือสัญลักษณ์เตือนให้ระวังอนั ตราย
ค. ตดั กระแสไฟฟา้ เพ่อื ป้องกันอนั ตราย
ง. ประกาศแจง้ เตอื นเปน็ ระยะ
15.ขอ้ ใดเป็นสถานที่อบั อากาศ
ก. หา้ งสรรพสนิ คา้
ข. โรงภาพยนตร์
ค. ตลาดสด
213
หลักอาชวี อนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
ง. ถา้
16. บริเวณสถานที่อับอากาศ นายจ้างควรทาปา้ ยแจง้ ข้อความว่าอย่างไร
ก. สถานทีส่ ว่ นบุคคล ห้ามเข้า
ข. ท่ีอับอากาศ อันตราย ห้ามเข้า
ค. เข้าไดเ้ ฉพาะผ้มู ีสุขภาพแข็งแรง
ง. ห้ามเขา้ ทุกกรณี
17. ข้อใดเป็นปัญหาในการบังคบั ใช้กฎหมายทเี่ กิดจากผู้ประกอบการ
ก. กฎหมายมีความซ้าซ้อน
ข. ไมก่ ลา้ บงั คับใช้
ค. ไมม่ ีความรู้ ไม่เขา้ ใจเหตุผล
ง. ไม่เข้าใจสทิ ธิของตนเอง
18. หนว่ ยงานทดี่ ูแลด้านความปลอดภัยและสภาพแวดลอ้ มในการทางานโดยตรง คอื ข้อใด
ก. กรมสวัสดกิ ารและคมุ้ ครองแรงงาน ข. กรมโรงงานอตุ สาหกรรม
ข.กรมโรงงานอุตสาหกรรม
ค. สานกั งานมาตรฐานผลติ ภัณฑอ์ ุตสาหกรรม ง.
กระทรวงสาธารณสุข
19. หนว่ ยงานใดรับผิดชอบด้านสขุ ภาพของประชาชน
ก. กรงุ เทพมหานคร
ข. กระทรวงสาธารณสขุ
ค. กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดล้อม
ง. สานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑอ์ ุตสาหกรรม
20.หากต้องการขอ้ มลู ดา้ นวิชาการด้านอาชวี อนามยั ความปลอดภัย และสภาพแวดล้อมในการทางานคว
ตดิ ต่อหน่วยงานใด
214
หลกั อาชวี อนามยั และความปลอดภัย20001-10001
ก. กรมสวัสดิการและคมุ้ ครองแรงงาน
ข. สานกั เทคโนโลยีความปลอดภัย
ค.กระทรวงอตุ สาหกรรม
ง. กรุงเทพมหานคร
ตอนท่ี 2 จงตอบคาถามต่อไปน้ี
1. จงอธิบายความหมายของ “ความปลอดภยั อาชีวอนามัย และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน”
2.จงอธบิ ายความหมายของ “สารเคมอี ันตราย”
3.จงอธบิ ายรายละเอยี ดของ “ความเข้มขน้ ของสารเคมีอันตราย”
4.จงอธบิ ายความหมายของ “ทอ่ี ับอากาศ”
5.จงอธบิ ายความหมายของ “บรรยากาศอันตราย”
6.จงบอกหน้าท่ีของกรมโรงงานอตุ สาหกรรม
7.จงบอกพนั ธกจิ ของสานักมาตรฐานผลิตภณั ฑ์อุตสาหกรรม
8.จงบอกหนา้ ทขี่ องกระทรวงสาธารณสุข
215
หลกั อาชีวอนามัยและความปลอดภัย20001-10001
9. จงบอกหนา้ ทีข่ องกรงุ เทพมหานคร
10.กระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดลอ้ มมอบหมายให้หน่วยงานใดทาหน้าท่ีดาเนินการด้านมลพษิ
ใบงานท่ี 10.1
ขั้นตอนการปฏิบตั ิกิจกรรม
นักเรยี นแสดงความคิดเห็น กรณที ่ีไมม่ กี ฎหมายเกยี่ วกับความปลอดภยั อาชวี อนามัย และสภาพแวดล้อมใน
การทางานมาบังคบั ใช้ จะกอ่ ใหเ้ กิดผลดแี ละผลเสียต่อนายจา้ ง ลกู จ้าง และประเทศชาติอยา่ งไร แสดงความ
คดิ เห็นลงบนท่ีวา่ งดา้ นลา่ ง
ส่ิงท่ีได้รับจากการปฏิบตั กิ จิ กรรม
ใบงานท่ี 10.2
ข้ันตอนการปฏบิ ตั กิ ิจกรรม
นกั เรียนสบื คน้ ข้อมลู สถานประกอบกจิ การทไ่ี มป่ ฏิบัติตามกฎหมาย โดยหารายละเอียดของการกระทา
ความผิดนน้ั นาขอ้ มูลมาวิเคราะห์ผลเสยี ท่ีเกิดข้นึ จากการกระทาความผดิ นั้น บนั ทึกลงทว่ี า่ งด้านลา่ ง
สิง่ ทีไ่ ด้รบั จากการปฏิบตั ิกิจกรรม
216
หลักอาชีวอนามัยและความปลอดภยั 20001-10001
บรรณานุกรม
การไฟฟ้าฝ่ายผลติ แห่งประเทศไทย, ข้อกาหนดมาตรฐานเครื่องหมายความปลอดภัยสาหรบั
ส่ิงแวดลอ้ มในการทางาน. กองวศิ วกรรมความปลอดภัยฝ่ายควบคมุ ความปลอดภยั , 2552พรพิมล กองทพิ ย์,
สขุ ศาสตรอ์ ุตสาหกรรม Industrial Hygiene. ภาควิชาอาชวี อนามยั และความปลอดภยั , มหาวิทยาลัยมหิดล.
2545พระราชบญั ญัติความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทางาน พ.ศ. 2554 ให้ไว้ ณ วนั ท่ี
12 มกราคม พ.ศ. 2554 ประกาศในราชกิจจานเุ บกษา หน้า 5 เล่ม 128 ตอนท่ี 4 กโสภณ เสือพนั ธ์ และคณะ,
อาชีวอนามยั และความปลอดภัย. กรุงเทพฯ : เอมพันธ์, 2556.เอกสารประกอบการสอนชุดวชิ า การ
บรหิ ารงานอาชีวอนามยั และความปลอดภยั หน่วย 1-7. พิมพ์ครง้ั ที่ 3 สาขาวิชา วิทยาศาสตรส์ ขุ ภาพ.
มหาวิทยาลัยสโุ ขทัยธรรมาธริ าช. 2552U.S. Department of Labor, Informational Booklet on Industrial
Hygiene, U.S.Department of Labor Occupational Safety and Health Administration OSHA 31491998
(Revised)
217