คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณและจิตวิญญาณความเป็นครู

22

เรียนรู้ เป็ นแบบอย่างที่ดีมีจรรยาบรรณในวิชาชีพครู มีจิตวิญญาณของความเป็ นครู สามารถ
ถ่ายทอดความรู้ไดเ้ ป็ นอยา่ งดี มีวิธีการสอนที่หลากหลาย มีวิสัยทัศน์กว้างไกล มีความยุติธรรม
ยอมรบั ฟังความคดิ เห็นของผอู้ ื่น รวมถงึ ยอมรับและเขา้ ใจความแตกตา่ งของเด็กแตล่ ะคนดว้ ย

คณุ ลกั ษณะครูท่ีดี

กรมการฝึ กหัดครู กระทรวงศึกษาธิการ ไดท้ าการวจิ ยั เรื่องของครูท่ดี ีโดยการสอบถามจาก
บุคคลหลายฝ่ าย คือ นักเรียน ครู ผูบ้ ริหารการศึกษา ผูท้ รงคุณวุฒิ ศึกษานิเทศก์ และผูป้ กครอง ใช้
เวลาในการวิจยั พ.ศ.2518 – พ.ศ.2520 : ซ่ึงเป็ นคร้ังแรกในประเทศไทยที่ทาการวจิ ยั เร่ืองลกั ษณะ
ของครูทดี่ ีท่ไี ดก้ ระทาในวงกวา้ ง ผลจากการวิจยั ลกั ษณะของครูทด่ี ี สรุปผลไดด้ งั น้ี (กรมการฝึกหัด
ครู 2520 : 363 – 371 )

1. ดา้ นคุณธรรมและความประพฤติ ไดแ้ ก่ ความเที่ยงธรรม ความซื่อสัตยส์ ุจริต การตรงต่อ
เวลา ร่าเริงแจ่มใส รู้จกั เสียสละ วาจาสุภาพเรียบร้อย เป็ นกนั เองกบั เด็ก และเข้ากบั เด็กได้ เป็ น
ตวั อยา่ งในการประพฤติดี มีมนุษยสัมพนั ธ์ แต่งกายเรียบร้อย มีบุคลิกลกั ษณะท่ีดี มีวาจาสุภาพ
อ่อนโยนเวน้ จากอบายมุขต่างๆ ไม่ทาตวั เสเพล มีระเบียบวินัย อารมณ์มน่ั คง มีความปรานี รู้จกั
ปกครองแบบประชาธิปไตย เป็นคนมเี หตุผล รูจ้ กั สิทธิและหนา้ ที่

2. ดา้ นความยดึ มน่ั ในสญั ชาติ ศาสนา พระมหากษตั ริย์ อนั เป็นหลกั สาคญั และความจาเป็น
อยา่ งยงิ่ สาหรบั บคุ คลทีท่ าหนา้ ทเ่ี ป็นครูท่ใี ห้การศึกษาแก่
อนุชนของชาติ ให้มคี วามรักและห่วงแหนในส่ิงท่เี ป็นองคป์ ระกอบสาคญั ของความเป็นไทย

3. ความรบั ผิดชอบต่อหนา้ ทก่ี ารงาน รู้จกั เตรียมการสอนเพอ่ื ใหก้ ารสอนและการเรียนของ
นกั เรียนบรรลุเป้าหมายท่ีตอ้ งการเอาใจใส่การสอนอบรมความประฟฤตแิ ละปลูกฝ่ังค่านิยมดีงาม
ใหแ้ ก่นกั เรียน มีความขยนั ขนั แขง็ มคี วามกระตอื รือรน้ ในการทางาน มีความศรทั ธาตอ่ อาชีพครู
อุทศิ ตวั เพอื่ ราชการ มสี ุขภาพทางกายและจติ ใจท่ดี ี รูจ้ กั ตดิ ตอ่ กบั ผปู้ กครอง และพยายามเขา้ ใจเด็ก

23

4. ความสามารถในการใชภ้ าษาสื่อสาร รู้จกั หลกั การพูด การอภิปรายบทเรียนแจ่มชดั รู้จกั
ใชภ้ าษาถูกตอ้ ง

5.. เอาใจใส่คน้ ควา้ ความรู้อยเู่ สมอ รูแ้ ละตามความเคลือ่ นไหวทางการศกึ ษาอยเู่ สมอ
โดยเฉพาะแผนการศกึ ษาแห่งชาตแิ ละหลกั สูตรรูจ้ กั ปรับวิธีการสอนแบบใหม่และเหมาะสมอยู่
ตลอดเวลา

การเป็นครูสอนใหค้ นเป็นมนุษยท์ ีส่ มบรู ณ์ คอื ความรูค้ คู่ ุณธรรมมิใช่เป็นส่ิงท่ที าไดง้ ่าย การเป็นครู
ทีด่ ีตอ้ งอาศยั ความอดทน เสียสละ มีเมตตาซ่ึงเป็นคณุ สมบตั ิเพียงส่วนหน่ึงของความเป็นครูท่ีดี
คณุ ลกั ษณะของครูท่ีดีมหี ลายประการ ซ่ึงจะไดน้ ามากล่าวถงึ ลกั ษณะของครูท่ดี ีตามคาสอนในพุทธ
ศาสนา

จากการศกึ ษาวิจยั เก่ียวกบั ลกั ษณะครูดีในประเทศไทยของนกั การศึกษาหลายท่าน ดิเรก พร
สีมา และคณะ (2543) พบวา่ ครูที่ดีควรมลี กั ษณะทจ่ี าเป็น 3 ดา้ น ดงั น้ี

1. ดา้ นคุณลกั ษณะ
1.1 ตอ้ งมีความรักและศรทั ธาในวชิ าชีพครู และพรอ้ มทีจ่ ะพฒั นาวชิ าชีพของตนอยเู่ สมอ
1.2 ประพฤติตนเป็ นแบบอย่างแก่ผู้เรียนท้ังด้าน ศีลธรรม วฒั นธรรม กิจนิสัย สุข

นิสยั และอุปนิสยั มคี วามเป็นประชาธิปไตย
1.3 ใฝ่หาความรู้และพฒั นาตนเองอยเู่ สมอ
1.4 มีความเมตตาแกศ่ ษิ ย์ และเหน็ คุณค่าของศิษย์
1.5 มสี ุขภาพสมบูรณ์
1.6 มีความคิดริเร่ิมสร้างสรรค์ทางวิชาการสามารถใช้กระบวนการคิดวิเคราะห์ เพื่อแกไ้ ข

ปัญหาตา่ ง ๆ ได้
1.7 มีบทบาทในการพฒั นาชุมชน สามารถเป็นผนู้ าชุมชนได้
1.8 ใชเ้ ทคโนโลยที ่ีทนั สมยั ภาษา และการวิจยั เพอ่ื เป็นเครื่องมือในการพฒั นาตนเอง

24

1.9 สามารถพฒั นาตนเองใหเ้ ป็ นครูแบบใหม่ในระบบสากลได้ คอื การรูใ้ นวทิ ยาการด้าน
คอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศมากข้ึน มีความหลากหลายเพ่ือตอบสนองผูเ้ รียนเป็ น
หลกั สามารถพฒั นาผูเ้ รียนไดอ้ ยา่ งเต็มศกั ยภาพ และสร้างสรรคข์ อ้ มูลสะทอ้ นกลบั สู่ ผูเ้ รียนได้
อยา่ งต่อเน่ือง รวมท้งั เป็นครูทเี่ ขา้ หาผเู้ รียนและชุมชนไดม้ ากข้นึ
2. ดา้ นความรู้ของครู

2.1 ครูตอ้ งเป็นผทู้ ่ีมีความรูใ้ นวชิ าทีส่ อนอยา่ งแทจ้ ริง สามารถเช่ือมโยงทฤษฎีในศาสตร์
ความรู้มาสู่การปฏิบตั ไิ ด้ ท้งั การปฏิบตั ใิ นระดบั สากลและ
ในระดบั ทอ้ งถิน่

2.2 มีความรู้ด้านการวิจัย วิทยาการคอมพิวเตอร์ และภาษาเพื่อเป็ นเครื่องมือในการ
แสวงหาความรู้

2.3 มีความรู้เรื่องเทคนิคการสอน จิตวิทยา การวัดผลและประเมินผล และสามารถ
ประยกุ ตใ์ ชใ้ นการจดั กิจกรรมการเรียนการสอน

2.4 รู้ขอ้ มูลข่าวสารรอบตวั และเรื่องราวในทอ้ งถ่นิ เพื่อแลกเปล่ียนความรู้และฝึ กผูเ้ รียน
คิดวเิ คราะหว์ จิ ารณ์ได้
3. ดา้ นการถ่ายทอดของครู

3.1 สามารถประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคนิคการสอนตา่ ง ๆ เพ่ือจดั บรรยากาศการเรียนรูท้ ี่
น่าสนใจ ทาใหผ้ เู้ รียนเขา้ ใจเน้ือหาวิชาท่ีเรียนสามารถเชื่อมโยงความรู้น้นั สู่การนาไปประยกุ ตใ์ ชใ้ น
ชีวิตประจาวนั และการเรียนรูต้ อ่ ไปได้

3.2 สามารถอบรมนิสัยใหผ้ เู้ รียนมีศลี ธรรม วฒั นธรรม กิจนิสัย สุขนิสัย และอุปนิสัย
รวมท้งั รกั ในความเป็นประชาธิปไตย เพอ่ื เป็นบรรทดั ฐานในการใช้ชีวติ อยรู่ ่วมกบั ผอู้ ่นื ในสงั คมได้
อยา่ งมคี วามสุข

3.3 สามารถพฒั นาให้ผเู้ รียนใฝ่รู้ กา้ วทนั เทคโนโลยี ตลอดจนสามารถใชภ้ าษาสื่อสาร
กนั ไดเ้ พื่อให้ผเู้ รียนไดพ้ ฒั นาตนเองอยเู่ สมอ และสามารถใชเ้ ครื่องมือตา่ ง ๆ ในการแสวงหาความรู้
และเรียนรูไ้ ดด้ ว้ ยตนเอง

25

3.4 สามารถพฒั นาให้ผูเ้ รียนมองกวา้ ง คิดไกล และมีวิจารณญาณท่ีจะวิเคราะห์และ
เลอื กใชข้ า่ วสารขอ้ มูลให้เกิดประโยชนต์ อ่ ตนเองได้

3.5 พฒั นาผเู้ รียนเรียนรู้เร่ืองราวตา่ ง ๆ ของชุมชน สามารถนาความรูไ้ ปประยกุ ตใ์ ชเ้ พ่ือ
พฒั นาชุมชน และแกป้ ัญหาตา่ ง ๆ ในชุมชนได้

สรุปไดว้ า่ ครูดีจะตอ้ งมีคณุ ลกั ษณะทดี่ ีท้งั ใจคอื มีความศรัทธาในวิชาชีพครู มีจติ ใจเมตตา มี
ศลี ธรรม และกายทดี่ ี คอื มสี ุขภาพสมบูรณ์ พฒั นาตวั เองให้ทนั ต่อความกา้ วหนา้ ทางเทคโนโลยี
สามารถนามาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการเรียนการสอนในปัจจุบนั พร้อมท้งั พฒั นานกั เรียนให้รู้และใช้
เครื่องมอื ต่าง ๆ
ในการแสวงหาความรูใ้ ห้ตวั เองได้ ครูตอ้ งเขา้ ใจชุมชน และเขา้ หาชุมชนมากข้ึน และสามารถให้
นกั เรียนนาความรูท้ ี่ไดม้ าประยกุ ตใ์ ชพ้ ฒั นา และแกป้ ัญหาของชุมชนได้

คณะกรรมการส่งเสริมวชิ าชีพครูไดก้ าหนดวา่ บุคคลทป่ี ระกอบวิชาชีพครูควรมคี วามรกั
ความเมตตาและความปรารถนาดี มีความเสียสละและอุทิศตนและเวลาเพ่อื ส่งเสริมใหน้ กั เรียนทกุ
คนไดเ้ จริญเตบิ โตและมพี ฒั นาการในทุกดา้ น ท้งั ควรมีลกั ษณะอยา่ งนอ้ ย 4 ประการ คอื 1 รอบ
รู้ 2 สอนดี 3 มีคณุ ธรรม

จรรยาบรรณ 4 มุ่งมน่ั พฒั นา
1. รอบรู้ คอื จะตอ้ งมีความรูเ้ ก่ียวกบั สภาพเศรษฐกิจและสงั คม รวมท้งั ความเปลี่ยนแปลง

และพฒั นาการท่ีเกิดข้นึ ในสงั คมของตนและของโลกมคี วามรอบรู้ในวิชาชีพของตน เช่น ปรญั ญา
การศึกษา ประวตั ิการศกึ ษา หลกั การศึกษานโยบายการศึกษา แผนและโครงการพฒั นาการศึกษา
และจะตอ้ งมี
ความรูอ้ ยา่ งเชี่ยวชาญในเรื่องหลกั สูตร วธิ ีสอนและวธิ ีประเมนิ ผลการศึกษาในวิชาชีพ หรือกิจการท่ี
ตนรบั ผิดชอบ

2. สอนดี คือ จะตอ้ งทาการสอนอยา่ งมปี ระสิทธิภาพ มกี ารพฒั นาการสอนใหส้ อดคลอ้ ง
กบั ความสามารถ และความสนใจของนกั เรียน อกี ท้งั สามารถให้บริการแนะแนวในดา้ นการเรียน

26

การครองตนและการรักษาสุขภาพอนามยั จดั ทาและใชส้ ่ือการเรียนการสอนอยา่ งมีประสิทธิภาพ
รวมท้งั สามารถปรบั การเรียนการสอนให้เหมาะสมกบั สถานะการของบา้ นเมอื ง

3. มีคุณธรรมจรรยาบรรณ คือ มีศรัทธาในวิชาชีพครู ต้งั ใจใชค้ วามรู้ความสามารถทาง
วิชาชีพเพ่ือให้บริการแก่นักเรียนและสังคม มีความซื่อสัตย์ต่อหลักการของอาชีพครูมีความ
รับผิดชอบในด้านการศึกษาต่อสังคม ชุมชน และนักเรียน มีความรัก ความเมตตาและความ
ปรารถนาดีต่อนกั เรียน อุทศิ ตนและเวลาเพอื่ ส่งเสริมให้นกั เรียนทุกคนไดร้ บั ความเจริญเตบิ โตและ
พฒั นาการในทกุ ดา้ น

4. มุ่งมน่ั พฒั นา คือ รู้จกั สารวจและปรับปรุงตนเอง สนใจใฝ่ รู้ และศึกษาหาความรูต้ า่ งๆ
รู้จกั เพ่ิมพูนวิทยฐานะของตน คิดคน้ และทดลองใชว้ ิธีการใหม่ๆ ท่ีเป็ นประโยชน์ต่อการเรียนการ
สอน และเป็นประโยชนต์ อ่ ชุมชนดว้ ย

ลกั ษณะครูท่ีดีในทศั นะ
ในทศั นะของครูทีด่ ีซ่ึง ส. ศิวรตั น์ (2516: 26-42) ดงั กล่าวถงึ ลกั ษณะของครูไทยในอดุ มคตไิ วด้ งั น้ี

1. รูว้ ชิ าท่ตี นสอนเป็นอยา่ งดี
2. ส่งเสริมให้นกั เรียนสนใจการเรียน
3. ชอบวชิ าทต่ี นสอน
4. มีความจาดีพอสมควร
5. มีความรบั ผิดชอบงาน
จากทศั นะของบคุ คลตา่ งๆ ท่กี ลา่ วถงึ ลกั ษณะของครูท่ดี ีจงึ สรุปไดว้ ่า ลกั ษณะของครูท่ดี ีมดี งั น้ี
1. ประพฤติตนเป็นแบบอยา่ งทดี่ ีของคนทวั่ ไป
2. เป็นคนตรงตอ่ เวลา
3. การแต่งกายสุภาพเรียบรอ้ ย
4. บคุ ลกิ ภาพดี และการวางตวั ดีรูจ้ กั กาลเทศะ
5. การเป็นผมู้ เี หตผุ ล

27

6. เป็นผูม้ ีเมตตา
7. เป็นผูม้ ีความรู้ดี มนั่ ศกึ ษา คน้ ควา้ หาความรู้ให้ทนั สมยั อยเู่ สมอ
8. เป็นผมู้ ีความเสียสละ และจริงใจตอ่ ตนเองและผอู้ ่นื
9. เป็นผรู้ ูจ้ กั เสียสละ
10. รู้จกั ดาเนินชีวติ ในทางท่ถี ูกทค่ี วร
11. มคี วามขยนั หมน่ั เพียร ที่ทางานในทางสุจริต
12. มีความเอ้ือเฟ้ื อเผอื่ แผ่
13. มีความรบั ผดิ ชอบ
14. มคี วามคิดริเร่ิมสรา้ งสรรค์
15. มีความยตุ ธิ รรม
16. ยดึ มนั่ ในการทาความดีดว้ ยกาย วาจา และใจ
17. ส่งเสริมในคา่ นิยมที่ถูกตอ้ งและดีงาม
18. เป็นครูที่พร้อมดว้ ย ภมู ิความรู้ ภมู ิธรรม และภูมฐิ าน
19. มีความมนั่ คงทางอารมณ์
20. ทาหนา้ ท่สี อนใหล้ ูกศิษยเ์ ป็นคนดีมคี วามรู้ และคุณธรรม
การสอนที่ไดผ้ ลและเป็นไปตามจดุ ม่งุ หมายท่ีแทจ้ ริงจะตอ้ งมีการเปลยี่ นแปลงพฤติกรรม
ค่านิยม ทศั นะคติของผเู้ รียนในทางสรา้ งสรรคท์ ี่สังคมปรารถนา รูจ้ กั ตนเอง รู้จกั ชีวิต รูจ้ กั นาความรู้
ความเขา้ ใจและช่วยแกป้ ัญหา และเสริมสรา้ งชีวติ ของตนและสังคมให้ดีข้ึนน้นั คอื การนาความ

การพฒั นาจติ วญิ ญาณของความเป็ นครู

DEVELOPMENT
Development หรือ พฒั นาการ

พฒั นาการ หมายถึง การเปลย่ี นแปลงดา้ นการทาหนา้ ท่ี (Function)และวุฒภิ าวะ
(Maturation) ของอวยั วะระบบต่างๆรวมท้งั ตวั บุคคล ใหส้ ามารถทาหนา้ ทีไ่ ดอ้ ยา่ งมปี ระสิทธิภาพ

28

การพฒั นาดา้ นจิตวิญญาณน้นั ไมค่ วรถูกลดความสาคญั ลงไมว่ า่ จะยคุ ใดสมยั ใด องคก์ ารอนามยั โลก
(World Health Organization: WHO) ระบชุ ดั เจนวา่ สุขภาพของ คนเราน้นั ประกอบดว้ ย 4 มติ ิ
ดว้ ยกนั คือ มิตดิ า้ นร่างกาย มติ ิดา้ นจิตใจ มติ ดิ า้ นสังคม และ มิติดา้ นจิตวิญญาณ ท้งั น้ีเป็นทยี่ อมรับ
กนั โดยทว่ั ไปวา่ มติ ดิ า้ นจิตวิญญาณน้ันถอื เป็น “องค รวม” (holistic) ของชีวติ ดว้ ย

ทาส่ิงทีย่ ากสลบั ซบั ซอ้ นมากข้นึ ตลอดจนการเพมิ่ ทกั ษะใหม่ๆ และความสามารถในการ
ปรับตวั ตอ่ สภาวะแวดลอ้ มหรือภาวะใหม่ในบริบทของครอบครัวและสงั คม พฒั นาการของมนุษย์
จาแนกเป็น 5 ดา้ นไดแ้ ก่ ดา้ นร่างกาย ดา้ นอารมณ์ ดา้ นจติ ใจ ดา้ นสังคม ดา้ นจติ วิญญาณ

พฒั นาการ ในภาษาองั กฤษมีคาทห่ี มายถึงการพฒั นาการอยู่ 2 คาคอื “growth” กบั
“development” คาสองคาน้ีใชค้ ละปะปนกนั ไป ในภาษาไทยกใ็ ชป้ นๆกนั วา่ ความเจริญงอกงามบา้ ง
พฒั นาการบา้ ง บางคนก็ใชว้ า่ การเจริญงอกงามและการพฒั นาการที่จริงแลว้ ความหมายของคา
ภาษาองั กฤษ 2 คาน้นั น่าจะมีความหมายต่างกนั อยบู่ า้ ง คาวา่ “growth” น่าจะแปลวา่ งอกงามหรือ
เติบโตซ่ึงหมายถงึ การเปลย่ี นแปลงทางดา้ นปริมาณ เช่นเปล่ยี นแปลงทางด้านขนาดและรูปร่างคอื
โตข้ึน สูงข้ึน ใหญ่ข้ึน ยาวออก มากข้นึ และยงั หมายรวมถงึ การเพิม่ ขนาดและรูปร่างของอวยั วะ
ภายในและขนาดของสมอง ฯลฯ ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงปริมาณและสัดส่วนของความสามรถ
ทางสมองเช่น จาไดม้ ากข้นึ เรียนรูไ้ ดม้ ากข้นึ ความคิดหาเหตุผลมีมากข้นึ ดงั น้นั การเจริญเติบโตจงึ
เกิดข้ึนไดท้ ้งั ทางร่างกายและทางสมอง ส่วนคาว่า “development” น้นั หมายถึงความเปลี่ยนแปลง
ทางดา้ นท่ีเก่ียวกบั คุณภาพเป็นใหญ่ และเป็นการเปลย่ี นแปลงท่เี ป็นกระบวนการตอ่ เนื่องสืบสายกนั
ไปเป็นลาดบั เพือ่ บรรลจุ ุดเจริญบริบรู ณข์ องพฒั นาการทีเ่ รียกว่า วฒุ ิภาวะ ซ่ึงหมายความว่าก่อนท่ี
การเปลยี่ นแปลงทางร่างกายและทางสมองจะบรรลขุ ดี สูงสุด จะตอ้ งมีการเปลย่ี นแปลงในส่วน
ปลีกยอ่ ยมากมายตดิ ต่อกนั มาไม่ขาดตอน และแตล่ ะข้นั ตอนตอ้ งสมั พนั ธก์ นั อยา่ งใกลช้ ิดในลกั ษณะ
ทก่ี ารเปลยี่ นแปลงข้นั ตน้ เป็นฐานรองรับการเปลย่ี นแปลงข้นั สูงข้นึ ไปเร่ือยๆ ซ่ึงการเปลี่ยนแปลง
ดงั กล่าวน้ีตรงกบั ภาษาไทยว่า “การเจริญข้ึนหรือการเติบโต”ซ่ึงหมายถึงการเพม่ิ ข้นึ ทางดา้ นคณุ ภาพ
โดยตรง โดยส่วนมากจะใชค้ าว่า “development” คาเดียวว่าหมายถึงพฒั นาการ

พฒั นาการของมนุษยต์ อ้ งเกี่ยวขอ้ งกบั ส่ิงต่อไปน้ี คอื วฒุ ิภาวะ(Maturation)

29

วฒุ ิภาวะ หมายถงึ การบรรลุถงึ ข้นั การเจริญเตบิ โตเต็มที่ในระยะใดระยะหน่ึงและพรอ้ มทจ่ี ะ
ประกอบกิจกรรมอยา่ งใดอยา่ งหน่ึงไดพ้ อเหมาะกบั วยั เช่น จะเดินและพูดไดเ้ มื่อร่างกายมีความ
พร้อม

วฒุ ภิ าวะของมนุษยจ์ ะเจริญเติบโตเป็นข้นั ๆ ตามลาดบั วยั ของธรรมชาติ และมีกาหนดเวลาเป็นของ
ตนเอง

การเรียนรู้ หมายถงึ การเปล่ียนแปลงของพฤตกิ รรมตอ้ งมกี ารเรียนการสอน มีแบบแผน
และประสบการณ์ การเรียนรู้จะสมบูรณห์ รือไม่เพยี งใดมผี ลมาจากการฝึกหักอบรมตลอดจนจะตอ้ ง
มี ความมุง่ หมายในการเรียนสิ่งน้นั ๆ ดว้ ยวุฒิภาวะมีส่วนสัมพนั ธ์เกี่ยวขอ้ งกบั การเรียนรู้ และการ
เปลย่ี นแปลงซ่ึงหลกั การพฒั นาในดา้ นของจติ วิญญาณความเป็นครูน้นั ประกอบดว้ ย

ไมห่ ยดุ ย้งั การพฒั นาตวั เอง
ผทู้ ี่จะประสบความสาเร็จในหนา้ ทกี่ ารงานได้ จาเป็นตอ้ งมีการพฒั นาตนเองอยู่ตลอดเวลา

ไม่วา่ จะเป็นเร่ืองของบคุ ลกิ ภาพ ลกั ษณะพฤตกิ รรม หรือแมแ้ ต่วธิ ีการทางาน คณุ จะตอ้ งเป็น
ผสู้ ารวจและประเมินความสามารถตนเองอยา่ งสมา่ เสมอ หาขอ้ บกพร่อง ปรับปรุงให้ดีข้นึ อยา่ งเช่น
ถา้ ไมเ่ กง่ ภาษาองั กฤษ แตจ่ าเป็นตอ้ งใชใ้ นการทางาน คณุ ตอ้ งศึกษาและเรียนรูเ้ พิ่มเติมเพอ่ื ใหต้ นเอง
เก่งภาษาองั กฤษมากยิ่งข้ึน นอกจากน้ีคณุ จาเป็นตอ้ งพฒั นาแนวทางในการทางานใหม่ ทีเ่ หมาะกบั
คณุ เพ่อื ให้การทางานมีความง่ายสาหรับคุณ จะทาใหค้ ุณประสบความสาเร็จในหนา้ ทก่ี ารงานมาก
ข้นึ ได้

สารวจและประเมนิ ความสามารถของตนเองอยตู่ ลอดเวลา
คอยตรวจสอบวา่ เรามีจดุ แขง็ และจุดบกพร่องในดา้ นใดบา้ ง
Endurance
Endurance หรือ ความอดทน

30

ความอดทน มาจากคาว่าขนั ติ หมายถงึ การรักษาปกติภาวะของตนไวไ้ ด้ ไม่วา่ จะถกู
กระทบกระทง่ั ดว้ ยส่ิงอนั เป็นทีพ่ งึ ปรารถนาหรือไมก่ ็ตาม มคี วามมน่ั คงหนกั แน่นเหมือนแผ่นดิน
งานทกุ ช้ินในโลกไมว่ า่ เลก็ หรือใหญท่ ่ีสาเร็จมาไดก้ ด็ ว้ ยคณุ ธรรมขอ้ น้ีคือ ขนั ติ
ผลของความอดทน

เป็นพลงั ของความสาเร็จ การอดทนต่อคาพูด อดทนต่อพฤติกรรมการดหู ม่ินหรือสบประมาท
อดทนตอ่ ความเครียดในการทางาน เป็นอีกส่ิงที่สาคญั และเป็นแรงพลก่ั ดนั ให้คุณกา้ วไปหา
ความสาเร็จไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว เนื่องจากการทางานไมว่ า่ จะเป็นอาชีพอะไรก็แลว้ แต่ จะตอ้ งพบกบั ผคู้ น
ท่อี าจจะมคี าพดู ทไ่ี มด่ ี หรือมพี ฤตกิ รรมทค่ี ณุ ไม่สามารถรบั ได้ แต่การท่ีคณุ มคี วามอดทน อดกล้นั
จะทาใหค้ ณุ สามารถประเชิญหนา้ กบั ปัญหา ของคนเหล่าน้นั ได้ หนา้ ท่กี ารงานของคณุ ก็จะไม่เสีย
และสามารถดาเนินการตอ่ ไปไดอ้ ยา่ งราบร่ืน เพยี งแค่คุณไม่ใส่ใจกบั ปัญหาคนอ่ืน ๆ คณุ กส็ ามารถ
พบกบั ความสาเร็จไดอ้ ยา่ งแน่นอน
วิธีฝึกใหม้ ีความอดทน

ตอ้ งคานึงถงึ หิริโอตปั ปะให้มาก (หิริโอตปั ปะ หมายถึง ความละอายและเกรงกลวั ตอ่ บาป
เป็นหลกั ทคี่ อยเตอื นใจเมอ่ื เราจะทาบาปท้งั ปวง)

ตอ้ งรูจ้ กั เชิดอารมณท์ ี่มากระทบน้นั ให้สูงข้ึน คอื นึกเสียวา่ เขาทาแก่เราอยา่ งน้นั ดีแลว้ เช่น
เขาดา่ กย็ งั ดีกวา่ เขาตี

ตอ้ งฝึกสมาธิให้มาก เพราะท้งั ขนั ตแิ ละสมาธิเป็นคณุ ธรรมทีเ่ ก้ือหนุนกนั ขนั ติจะหนกั แน่น
กต็ อ้ งมสี มาธิมารองรบั
Versatile

Versatile หรือ ความสามารถทห่ี ลากหลาย

หลากหลายความสามารถ
ความสามารถ สามารถพฒั นาและปรับปรุงเดก็ นกั เรียนให้ดีข้นึ
ไมป่ ฏเิ สธหรือหลีกเลยี่ งงานทไี่ ดร้ บั หมอบหมายพเิ ศษ
Energetic

Energetic หรือ ความกระตือรือรน้

31

กระตือรือร้นอยเู่ สมอ
ความกระตือรือร้น สร้างไดไ้ มอ่ ยาก แคท่ าตาม 5 ขอ้ ท่ี jobsDB แนะนาน้ีค่ะ
Stay hungry, Stay Foolish
ถา้ ใครเป็นสาวก สตีฟ จ็อปส์ ผปู้ ฏวิ ตั ิโลกเขา้ สู่เครื่องมอื การส่ือสารแบบใหม่ ๆ คงเคยไดย้ นิ มา
บา้ งแลว้ ประโยคน้ี หมายถึงว่า ใหเ้ รามีความหิวกระหายท่อี ยากจะเรียนรู้ตลอดเวลา โดยทาตวั ไม่รู้
ในเร่ืองต่าง ๆ เขา้ ไว้ เขา้ ข่ายวา่ อยา่ ทาตวั เป็นน้าเต็มแกว้ คิดวา่ ตวั เองรูท้ กุ เร่ือง ส่ิงท่คี ุณรู้มนั อาจไม่
จริง หรือเปลยี่ นไปแลว้ กไ็ ด้ ดงั น้นั จงหิวกระหายท่จี ะเรียนรูอ้ ยเู่ สมอ
คดิ ใหไ้ กลกว่า
เวลาทางาน หรืออยใู่ นทป่ี ระชุมที่มีขอ้ มูล ขา่ วสารไหลผา่ นวนเวียนไปรอบตวั เราอยมู่ ากมาย
อยา่ ทาตวั เป็นเหมือนทองไม่รู้รอ้ น ปล่อยให้มวลสารความรูต้ า่ ง ๆ ไหลเขา้ หูซ้าย ทะลอุ อกหูขวา นงั่
เป็นอิฐ เป็นปูนอยแู่ บบน้นั โดยไม่ไดค้ ิด ส่ิงที่ควรทาคอื คดิ ตามไปดว้ ยตลอดเวลา ถา้ เรื่องเป็นแบบน้ี
แลว้ เราจะทาอยา่ งไรต่อ? มไี อเดียอะไรเพิม่ เติมบา้ งไหม? ถา้ เราฝึกคดิ อยตู่ ลอดเวลา นอกจากจะเกิด
ความกระตือรือรน้ ความสนุกสนานจากการที่ไดค้ ดิ แลว้ ผลพลอยไดท้ ี่จะไดร้ บั อกี อยา่ ง คอื ความคิด
ทีแ่ หลมคมอกี ดว้ ย

Think Positive
อยา่ มองโลกในแง่รา้ ยไปเสียทกุ อยา่ ง อยา่ ปรุงแต่งจติ ตวั เองแลว้ สร้างทศั นคติทไ่ี มด่ ีในการ

ทางานให้เกิดข้ึน มองโลกในแงบ่ วกตามกฎของแรงดึงดูด เมอ่ื เกิดปัญหาข้ึน ค่อยแกป้ ัญหาตาม
ความเป็นจริง อยา่ คดิ ไมด่ ีต้งั แตย่ งั ไม่ไดเ้ ริ่มลงมือทา เวน้ เสียแตว่ ่าคณุ ไดล้ องลงมือทาแลว้

ยอมรบั ความเปล่ียนแปลง
เมือ่ เกิดความเปล่ียนแปลงข้ึนในองคก์ ร เช่นมีการปรบั หรือแกไ้ ข Job description อยา่ เพ่ิง

ตอ่ ตา้ น คดั คา้ น ลองปฏิบตั ติ ามสกั ต้งั จะเป็นไร ความเปลย่ี นแปลงไมใ่ ช่ไม่ดีเสมอไป ในหลาย ๆ
คร้ังความเปลี่ยนแปลงนามาซ่ึงส่ิงท่ีดีกวา่ เดิมดว้ ยซ้า และเม่ือเกิดความเปล่ียนแปลงทกุ คร้งั ถา้ จิต
คณุ ไมค่ ดิ รา้ ย ความกระตือรือรน้ จะเกิดข้ึนเสมอ เพราะคณุ ตอ้ งรบั มอื กบั ส่ิงใหม่ ๆ ออกจาก comfort
zone เดิม ๆ ของตวั เอง ลองดูสิสนุกกวา่ ท่ีคิดเยอะ

32

หาแงม่ มุ ดี ๆ ของสิ่งทไี่ ดร้ บั ผดิ ชอบ
ความกระตือรือร้นตามธรรมชาติน้นั เกิดข้ึนไดเ้ ม่อื เรารู้สึกสนใจ หรือพอใจในอะไรบางอยา่ ง

ดงั น้นั ถา้ เราไดห้ นา้ ทค่ี วามรับผิดชอบอะไรมา ลองพิจารณาดูว่า มนั มสี ่วนไหนที่โดนอก โดนใจกบั
ความชอบของคุณบา้ งหรือไม่ อยา่ งนอ้ ยที่สุดให้คดิ ถึงผลลพั ธท์ ปี่ ลายทางว่า ถา้ เราเอาชนะตวั เองใน
การไดท้ างานใดทางานหน่ึงไดป้ ระสบความสาเร็จไดล้ ุลว่ งไปดว้ ยดี ก็มีความสุขแลว้ ความ
กระตือรือรน้ จะไหลมาเองแบบไม่ตอ้ งสร้างเลยค่ะ

มีความตน่ื ตวั ทจ่ี ะแสวงหาความรู้ใหม่ ๆ
ให้มงุ่ มนั่ ในการพฒั นาตนเอง มคี วามขวนขวายศึกษาหาความรู้ความกา้ วหนา้ เพื่อให้ชีวิตมี

ความมน่ั คง มสี งั คมทด่ี ีงาม ไม่สร้างความลาบาก หรือเบียดเบยี นผูอ้ นื่ กล่าวว่า “มนุษย”์ เป็นสตั ว์
ประเสริฐ เราโชคดีที่เกิดมาแลว้ ตอ้ งใชช้ ีวิตใหค้ มุ้ คา่ อยา่ ยดึ ตดิ อยกู่ บั ท่ี พยายามทจ่ี ะกา้ วไปขา้ งหนา้
เสมอ

การรบั ฟังขอ้ มลู ขา่ วสาร ปัญหาและอปุ สรรคต่าง ๆ ที่เกิดข้ึนพรอ้ มท้งั มีความมุง่ มนั่ ทจ่ี ะแกไ้ ข
ปัญหาและอปุ สรรคที่เกิดจากการเรียนการสอนใหป้ ระสบผลสาเสร็จ
Love

รักงานทที่ า
เหตุผลทีส่ าคญั ตอ่ การมคี วามรักในอาชีพการงานของเรา

ในวนั ทางาน ถา้ เกิดคุณเร่ิมรู้สึกเบือ่ หรือรูส้ ึกไมค่ ่อยอยากจะทางานข้ึนมา น่นั หมายถงึ ไดว้ ่า
คุณอาจจะไม่เหมาะกบั งานน้นั ๆ แลว้ ก็ได้

คุณอาจจะไม่ลงทุนลงแรงกบั งานท่ที าอยู่ อาจจะเป็นเพราะว่าคณุ ยงั ไม่รู้ตวั เองว่ารกั งานทีท่ า
อยรู่ ึเปล่า หรืออาจจะยง่ิ ทาใหค้ ณุ เสียเวลา แลว้ ผลลพั ธ์ท่ีออกมาจะส่งผลเสียต่อบริษทั กเ็ ป็นได้

คุณจะไม่สามารถทางานไดอ้ ยา่ งเตม็ ความสามารถ ถา้ หากวา่ งานทค่ี ณุ ทาอยไู่ มไ่ ดท้ าใหค้ ุณมี
ความสุข และอาจจะทาให้ตวั คณุ ไม่อยากพฒั นาทกั ษะการทางานดว้ ย

คุณจะไม่ไดร้ บั การโปรโมทจากบริษทั ใด ๆ ถา้ หากวา่ คุณทางานไดไ้ ม่เตม็ ที่
คุณจะไม่มชี ีวิตชีวาเลย หากวา่ คุณไมไ่ ดม้ ีความสุขกบั การทางาน คุณอาจจะคอยแต่มอง
นาฬกิ าว่าเม่ือไหร่จะเลกิ งาน

33

Organizing

สามารถจดั สรรเวลาและทรพั ยากรตา่ ง ๆ ท่มี อี ยใู่ ห้เกิดประสิทธิภาพไดอ้ ยา่ งเตม็ ที่
ลกั ษณะสาคญั ของเวลา5 ประการคอื

1.เพื่อช่วยใหใ้ ชช้ ีวิตไดง้ ่ายข้นึ ส่วนหน่ึงของการบริหารเวลาเป็นเรื่องของเทคนิคและทกั ษะ
ซ่ึงจะช่วยใหส้ ลดั การเสียเวลาทไ่ี มจ่ าเป็นออกไป ทาให้ผทู้ ี่ฝึกฝนรูส้ ึกว่ามีเวลามากข้ึนและอยากทา
อะไรมากข้นึ

2.เพ่อื ใหม้ เี วลาให้กบั คนสาคญั และสิ่งสาคญั มากข้นึ คนท่ีเป็นนกั บริหารเวลามกั จะไม่ พลาด
ในการให้เวลากบั คนสาคญั และสิ่งสาคญั และจะตอ่ สู้เต็มท่รี วมถงึ เรียนรูว้ ธิ ีการต่างๆ เพือ่ ให้ ไดม้ า
ซ่ึงเวลาที่จะอยกู่ บั สิ่งท่มี ีคณุ คา่ สาหรบั ตวั เอง

3.เพือ่ รกั ษาความสมดลุ ในชีวิตทกั ษะการบริหารเวลาเป็นเสมอื นผชู้ ่วยใหส้ ามารถปฏิบตั ิ
หนา้ ท่ไี ดท้ กุ บทบาททต่ี นเองตอ้ งรับผิดชอบ ท้งั เร่ือง ครอบครวั สังคมการเรียน สุขภาพ การเงนิ การ
งาน ฯลฯ

4.เพื่อให้มีความสุขกบั การใชช้ ีวิต คนท่บี ริหารเวลาไดด้ ีจะรูส้ ึกวา่ ชีวิตมคี ุณคา่ สิ่งเหล่าน้ี
นาไปสู่ความสบายใจและสุขใจ

5.เพื่อใหไ้ ดบ้ รรลุเป้าหมายชีวิตทีไ่ ดต้ ้งั ไวแ้ น่นอนคนที่เป็นนกั บริหารเวลา ยอ่ มเป็นคนที่ทา
อะไรอยา่ งมเี ป้าหมาย และจะมงุ่ มน่ั จนกว่าถึง จดุ หมาย ของตน เมื่อผสมกบั ทกั ษะและเทคนิคใน
การ บริหารเวลา โอกาสทีจ่ ะบรรลุเป้าหมายก็ยอ่ มมากข้นึ การบริหารเวลาเป็นสิ่งท่ีมีประโยชนต์ ่อ
ชีวติ เป็น อยา่ งยิ่ง
Positive Thinking
คิดแต่ทางบวก

ความคดิ ทางบวก เป็นส่วนช่วยให้คุณสามารถทางานไดอ้ ยา่ งมีความสุขมากยงิ่ ข้ึน เมือ่ คณุ พบ
ปัญหาหรืออุปสรรคต์ า่ ง ๆ เวลาทางาน เพยี งคุณมคี วามคิดในทางท่ดี ี คุณก็สามารถกา้ วขา้ มปัญหา
เหลา่ น้นั ไดโ้ ดยงา่ ย และรวดเร็ว ความสาเร็จในหนา้ ทีก่ ารงานอาจจะไมม่ าในวนั น้ี แตจ่ ะตอ้ งมาหา
คณุ ในสกั วนั เราเชื่อวา่ การคิดแต่เร่ืองดี ๆ หรือการมองโลกในแง่ดี จะทาใหก้ ารทางานของคุณมีแต่
ความสุขได้

34

ความคดิ ทางบวกจะเป็นสิ่งทีช่ ่วยให้มองโลกในแง่ดี และพฒั นาจติ วญิ ญาณความเป็นครู
มีกาลงั ใจและพลงั ทจี่ ะทางานตา่ ง ๆ ที่ไดร้ ับมอบหมายใหป้ ระสบผลสาเสร็จ

แนวทางการพฒั นาจติ วญิ ญาณความเป็นครู
นกั วชิ าการไดเ้ สนอแนวทางท่เี กีย่ วขอ้ งกบั การพฒั นาจิตวิญญาณความเป็นครู ดงั น้ี

ธวชั ชยั เพง็ พินิจ (2558 :1) กล่าวถงึ วิธีปฏิบตั สิ ู่ความถึงพรอ้ มแห่งจติ วญิ ญาณท่ชี ่วยในการ
เสริมสร้างความ
ดีอนั เจริญงอกงามใหม้ ีข้นึ ท้งั ต่อบคุ คลและสงั คมอยา่ งยงั่ ยืนประกอบดว้ ย
(1) มีความเจริญและสมดุลท้งั ดา้ น IQ และ EQ

1.1)I.Q. ยอ่ มาจาก Intelligence Quotient หมายถงึ ความ เฉลยี วฉลาดทางสติปัญญา ซ่ึง IQ
นน่ั เกิดจากการศกึ ษาคน้ ควา้ วิเคราะห์ พินิจพิจารณา สร้างความรูใ้ ห้มขี ้นึ ในตวั เองคนท่ี
มี IQ สูงหรือมีอจั ฉริยภาพเพยี งอยา่ ง เดยี วน้นั อาจไมป่ ระสบความสาเร็จในชีวติ ได้
เพราะภาวะสังคมทเ่ี ป็นพษิ ทาให้ 18 จติ ใจคนแปรเปลยี่ นไป สมอง เฉ่ือยชา ไมร่ ู้จกั
จดั ระบบใหก้ บั ตวั เอง

1.2)E.Q. ยอ่ มาจาก Emotional Quotient หรือ Emotional Intelligence หมายถึง ความฉลาด
ทางอารมณ์ E.Q นั่นเกิดจากการฝึกฝนและพฒั นาภายในตวั ตนของบคุ คล คนท่ปี ระสบ
ความสาเร็จในชีวิต EQ มกั จะนา IQ ดงั น้ันในความเป็นครู ท้งั สองน้ีตอ้ งสมดลุ กนั
มฉิ ะน้นั จะเป็นไปไดย้ ากทจ่ี ะพฒั นาผูอ้ ่ืนได้

(2) ยดึ หลกั ศาสนธรรม

ท้งั น้ีเพราะศาสนธรรมเป็นหลกั พ้ืนฐานในการดารงชีวิตร่วมกบั ผูอ้ นื่ ไม่วา่ จะเป็นศีล 5
มรรค 8 (อฏั ฐงั คกิ มรรค) พรหมวหิ าร 4 อทิ ธิบาท 4 เป็นตน้

ศีล 5 ประกอบดว้ ย

๑. ปาณาติปาตา เวรมณี งดเวน้ จากการทาชีวติ สตั วใ์ หต้ กลว่ งไป
๒. อทนิ นาทานา เวรมณี งดเวน้ จากการถือเอาของท่ีเจา้ ของมิไดใ้ ห้

35

๓. กาเมสุ มิจฉาจารา เวรมณี งดเวน้ จากการประพฤตผิ ดิ ในกาม
๔. มสุ าวาทา เวรมณี งดเวน้ จากการกล่าวเทจ็
๕. สุราเมรยมชั ชปมาทฏั ฐานา เวรมณี งดเวน้ จากการด่ืมสุราและเมรยั อนั เป็นท่ตี ้งั แห่งความ
ประมาท

มรรค 8 ประกอบดว้ ย
1. สัมมาทิฏฐิ - ความเห็นชอบ ความเห็นถกู ตอ้ งตามความเป็นจริง เห็นว่าอะไรคอื ทกุ ข์

อะไรคอื เหตุแห่งทกุ ข์ สภาวะเช่นใดคือความดบั ไม่เหลือแห่งทกุ ข์ วิธีการใดคอื ทางปฏิบตั เิ พ่ือความ
ดบั ไม่เหลือแห่งทกุ ข์

2. สัมมาสงั กปั ปะ - ดาริชอบ คอื ดาริในการออกจากกาม ออกจากความพยาบาท ออกจาก
ความเบยี ดเบยี น

3. สัมมาวาจา - วาจาชอบ คือ งดเวน้ จากการพดู ปด พดู ส่อเสียด พดู คาหยาบ พดู เพอ้ เจอ้
4. สมั มากมั มนั ตะ - การงานชอบ หรือ ประพฤติชอบ (ทางกาย) คอื เวน้ จากการฆา่ สัตว์ ลกั
ทรัพย์ ประพฤตผิ ดิ ในกาม
5. สัมมาอาชีวะ - เล้ยี งชีพชอบ คือ การประกอบอาชีพท่ีสุจริต ไม่ผดิ ศลี ธรรม
6. สัมมาวายามะ - ความเพยี รชอบ คอื

1.) เพียรระวงั บาปอกศุ ลธรรมที่ยงั ไม่เกิด มิให้เกิดข้ึน
2.) เพยี รละบาปอกศุ ลธรรมทเ่ี กิดข้นึ แลว้
3.) เพยี รทากศุ ลธรรมท่ยี งั ไมเ่ กิด ใหเ้ กิดข้ึน
4.) เพียรรกั ษากุศลธรรมท่เี กิดข้ึนแลว้ ให้ต้งั มน่ั มน่ั คงต่อไป
7. สัมมาสติ - ระลกึ ชอบ คอื ตามระลึกรูค้ วามเป็นไปของกาย เวทนา จติ ธรรม
8. สมั มาสมาธิ - ต้งั ใจมน่ั ชอบ ไดแ้ ก่ สมาธิในระดบั ตา่ งๆ อนั เป็นไปเพื่อการกาจดั กิเลส

36

พรหมวหิ าร 4
1. เมตตา หมายถึง ความปรารถนาให้ผอู้ ืน่ ไดร้ บั สุข
2. กรุณา หมายถึง ความปราถนาใหผ้ อู้ ่นื พน้ ทกุ ข์
3. มทุ ติ า หมายถงึ ความยินดีเมื่อผอู้ ืน่ ไดด้ ี
4. อเุ บกขา หมายถงึ การรูจ้ กั วางเฉย

อทิ ธิบาท 4
1. ฉนั ทะ ความพอใจรักใคร่ในส่ิงน้นั
2. วิริยะ ความพากเพยี รในสิ่งน้นั
3. จิตตะ ความเอาใจใส่ฝักใฝ่ในส่ิงน้นั
4. วิมงั สา ความหมน่ั สอดส่องในเหตผุ ลของส่ิงน้นั
เพื่อให้การดาเนินชีวิตไปดว้ ยความสุขมุ ลมุ่ ลกึ มสี ติ และขดั เกลาจิตใจใหม้ ีความนบนอ้ ม

ออ่ นโยน เมตตาจิต มี จติ ประภสั สร เชื่อมน่ั ในเรื่องผลแห่งกรรม (การกระทา) ดงั พุทธพจนท์ ่วี ่า
“ธม. โม สุจณิ . โณ สุขมา วหาติ ผู้ ประพฤติดีแลว้ ยอ่ มนาความสุขมาให้”
(3) เคารพตนเองและผอู้ น่ื

เช่ือมนั่ ในสิ่งที่ทา มองเหน็ คุณค่าและศกั ด์ิศรีความเป็นมนุษย์ เชื่อ ว่ามนุษยท์ ุก คนลว้ นมี
ศกั ยภาพท่สี ามารถพฒั นาได้ รวมท้งั มสี านึกดีต่อสงั คม มงุ่ มน่ั ในการทาความดีในทุกขณะ มองโลก
ในแงด่ ี ศรทั ธาในพทุ ธพจนท์ ีว่ ่า “ทาดีไดด้ ี ทาชวั่ ไดช้ ว่ั ”
(4) ใชช้ ีวิตอยทู่ ว่ั จกั รวาล

มีคากล่าวว่า มนุษยเ์ ป็นสตั วช์ นิดเดียวทอี่ ยทู่ ว่ั จกั รวาล ท้งั น้ีเพราะ มนุษยม์ อี ดีต มี ปัจจบุ นั
และมอี นาคต ดงั น้นั ครูจะตอ้ งเช่ือมโยงท้งั 3 มติ ิน้ีเขา้ ดว้ ยกนั โดยนาอาอดีตมาเรียง รอ้ ยประสาน
เขา้ กบั ปัจจบุ นั แลว้ มองภาพอนาคต (Scenario) ทีพ่ งึ ปรารถนาใหเ้ หน็ โดยมสี มมตฐิ านว่า อนาคต
ทดี่ ีมาจากการ วางรากฐานของปัจจุบนั ทพี่ ฒั นามาจากประสบการณข์ องอดีต
(5) คร่ึงหน่ึงของชีวิตอทุ ิศเพอ่ื สงั คม

37

คนเราไมไ่ ดเ้ กิดมาดว้ ยตวั คนเดียวโดดๆ แตช่ ีวติ คอื ผลรวมของความม่งุ มน่ั จากสิ่ง
รอบตวั เพราะฉะน้นั ชีวติ แตล่ ะชีวติ ตา่ งติดหน้ีสังคมอยคู่ ร่ึงชีวติ การกระทาทีย่ ตุ ิธรรมท้งั ตอ่ ตนเอง
และบุคคลอื่นคือ การแบ่งผลประโยชนค์ ร่ึงหน่ึงของชีวิตคนื ให้สังคม เปิ ดกระบวนทศั น์ (Paradigm)
ของตวั เองให้พน้ กรอบของความเห็นแกต่ วั ความยดึ มน่ั ถือมน่ั และการไขว่ควา้ เพ่ือสนองตณั หา
เฉพาะในช่วงชีวิตของตวั เอง ตอ้ ง ระลกึ อยเู่ สมอว่า มนุษยช์ าตนิ ้ันมรี ะยะเวลาทยี่ าวไกลมากนกั เรา
ในฐานะ “ผูม้ าเยอื น” จะหลงเหลอื อะไรไวบ้ า้ ง นนั่ จะเป็นคา“ขอบคุณ” หรือ “ประณาม”
(6) ครูคอื ผสู้ ร้างค่านิยมกระแสสังคม

การกระทาใดๆจะตอ้ งใส่ใจและรบั ผิดชอบต่อสงั คม ไม่ใช่เพือ่ สนองตอบต่อมายาคติ
ของตนเองเท่าน้นั ท้งั น้ีเพราะบทบาทของครูน้นั มีอทิ ธิพลต่อการกาหนดคา่ นิยม ทศั นคติ และ
กระแสสังคมอยา่ งหลกี เล่ยี งไม่ได้ ดงั น้นั ตวั อยา่ งที่ดียอ่ มมคี วามสาคญั เสมอ

ปัญหาขาดจติ วิญญาณความเป็ นครู

ปัญหาของครูไทยซ่ึงมผี ลต่อการพฒั นาระบบการศึกษา สิ่งทีต่ อ้ งเร่งแกไ้ ข คอื เร่ืองครู มผี ล
การศึกษาตอกย้าใหเ้ หน็ ว่า นกั เรียนคนเดียวกนั ถา้ เรียนกบั ครูเก่งและมีจิตวญิ ญาณทีด่ ี จะมีคะแนน
ดี เรียนกบั ครูออ่ น กจ็ ะออ่ นตามไปดว้ ย ดงั น้นั รฐั บาลตอ้ งจดั ระบบคดั เลอื กครูที่ดีให้โรงเรียนมี
ส่วนร่วมมากข้นึ แลว้ ตอ่ ยอดไปจากน้นั ไปดรู ะบบพฒั นาครู จากการรวบรวมปัญหาของครูไทยจาก
งานวจิ ยั ขอ้ เสนอต่างๆในช่วงทผ่ี า่ นมา อาจแบง่ ไดเ้ ป็น

1. ปัญหาคณุ ภาพของครูทีต่ กต่าลง
2. ปัญหาชีวิตส่วนตวั ครูจานวนมากมหี น้ีสินโดยเฉพาะครูจากภาคอสี าน ทาใหไ้ มท่ มุ่ เทกบั
การสอนอยา่ งเต็มที่
3. ปัญหาการขาดแคลนครูสะสม ผลิตครูไมส่ มั พนั ธ์กบั จานวนนกั เรียน สอนไมต่ รงกบั วุฒิ
4. ครูรุ่นใหม่ ขาดจติ วญิ ญาณ ขณะท่ีครูรุ่นเกา่ ไมป่ รบั ตวั ขาดทกั ษะดา้ นไอซีที
5. ปัญหาเร่ืองค่าตอบแทน สวสั ดิการทยี่ งั ไม่เทา่ เทียมกนั ระหว่างครูแต่ละสังกดั

38

อกี ปัญหา คอื การคดั เลอื กครู ซ่ึงเป็นการจดั การแบบรวมศนู ยเ์ กินไป ครูถูกบรรจโุ ยกยา้ ยให้
ห่างไกลบา้ นท่ตี นอาศยั หรือไปอยใู่ นท่ีที่ครูเองไม่อยากไป ตรงน้ี ควรมีการกระจายอานาจในการ
คดั เลอื กครูให้มากข้นึ เพ่ือสวสั ดิภาพของครูเองและหากครูไดอ้ ยใู่ นท่ที ่ีตนเองอยากไปก็อาจทาให้
คณุ ภาพการเรียนการสอนดีข้ึนดว้ ย

อีกปัญหาจากมมุ มองของ ผอ.โรงเรียนสันตริ าษฎร์วิทยาลยั เหน็ ว่า ในอนาคตอนั ใกล้ ครูรุ่น
เก่าเกษียณอายรุ าชการมากข้ึนตรงน้ีตอ้ งเร่งแก้ เพราะครูทเี่ กษียณไปแลว้ ไมส่ ามารถหามาทดแทน
กนั ได้ โรงเรียนตอ้ งสรรหาและใชเ้ งินของโรงเรียนเองในการจา้ งครูใหม่ ซ่ึงบางคร้ังกส็ อนไดไ้ ม่
เตม็ ท่ี ค่าใชจ้ ่ายในการจา้ งครูใหม่น้นั ก็ไมใ่ ชน้ อ้ ย ๆ โดยทางส่วนกลางเองก็ไมไ่ ดช้ ่วยเร่ืองค่าใชจ้ า่ ย
ของโรงเรียนในดา้ นน้ี

นอกจากน้ี ดา้ นการสอนคณุ ธรรมจริยธรรมในปัจจุบนั น้นั ลาบากกว่าเดิมเพราะสื่อทไี่ ม่พงึ
ประสงคส์ ามารถเขา้ ถงึ เดก็ ไดโ้ ดยง่าย อกี ท้งั กฎกระทรวงท่ที าใหเ้ กิดความเปล่ยี นแปลงเช่นกฎการ
ยกเลกิ ไมเ้ รียว หรือกฎให้นกั เรียนไวผ้ มยาวได้ ทาให้ครูในปัจจุบนั ตอ้ งสรรหาวิธีใหม่ในการสอน
ให้เดก็ อยใู่ นทศิ ทางทถ่ี ูกตอ้ ง ส่วน หลกั สูตรการเรียนการสอนในปัจจุบนั เป็นปัญหาเนื่องจากไมม่ ี
ความชดั เจน อีกท้งั ยงั เนน้ ใหน้ กั เรียนเรียนมากเกินไป ควรเนน้ ดา้ นกิจกรรมใหม้ ากข้ึน แต่ละ
โรงเรียนจึงตอ้ งพฒั นาแนวทางในการจดั การเรียนการสอนใหม่

จะเห็นไดว้ ่าครูไทยในปัจจุบนั พบเจอกบั ปัญหามากมายท้งั ในและนอกหอ้ งเรียน ปัญหา
ระดบั การเรียนการสอนของตวั เองไปจนถงึ ปัญหาเชิงนโยบายของประเทศ ดงั น้นั ในกระแสปฏิรูป
รฐั บาลตอ้ งเร่งแก้ เพราะครูคอื หวั ใจสาคญั ของการพฒั นาประเทศและตอ่ ระบบการศกึ ษาไทย ท่ี
หลายฝ่ายเรียกรอ้ งใหม้ กี ารแกไ้ ขกอ่ นทจี่ ะตกต่าดาดิ่งไปกว่าน้ี

การสรา้ งสรา้ งจิตวิญญาณของครูทแี่ ทจ้ ริง
นบั ว่าปัจจบุ นั น้ีเป็นยคุ ของวตั ถุและสงั คมนิยมท่ีกาลงั เจริญงอกงาม แตไ่ ฉนจิตวญิ ญาณของ

ครูกลบั สวนทางจนสัมผสั ได้ ครูทม่ี หี วั ใจแห่งความเป็นครูอยทู่ ี่ไหนกนั หรือว่าไม่มอี ยแู่ ล้วใน
สงั คมไทย

39

ครูท่เี รารกั และให้ความเคารพนบั ถอื เชิดหนา้ ชูตาว่าเป็นครูท่ดี ี ครูทอ่ี ยใู่ นดวงใจของเขา
เหล่าน้นั มนั ถูกกลนั่ ออกมาดว้ ยความรูส้ ึกอยา่ งแทจ้ ริง เม่ือไดไ้ ปสัมผสั กบั โรงเรียนท่ไี กล
ทุรกนั ดารยากตอ่ ความสะดวกสบายจะเขา้ ถึงการเดินทางทแ่ี สนเหน็ดเหนื่อยเมื่อล้า แต่ตอ้ งอดทน
ฟันฝ่าอุปสรรค กา้ วขา้ มผา่ นไปให้ไดเ้ พอ่ื หนา้ ท่ีของครู เพือ่ คนท่ีครูรกั และทมุ่ เทสุดหวั ใจ เพอ่ื
อนาคตของชาติ ดินทีค่ รูป้ันในวนั น้ีไม่ใช่ดินธรรมดาแต่อยา่ งใด หากเป็นดินทีม่ ชี ีวิตจิตใจ สมั ผสั
ไดแ้ ละพร้อมทจี่ ะเรียนรู้ในสิ่งทฉี่ ันท่มุ เทใหท้ ้งั แรงกายและแรงใจ ครูทม่ี คี วามรักและหวงั ดีตอ่ ศษิ ย์
สกั วนั ครูคงไดเ้ หน็ ดินทีค่ รูป้ันออกมาหลากหลายสวยงามไม่ตา่ งกนั แต่ใครกนั เล่าจะรกั และยงั คง
ศรทั ธาในวิชาชีพครูอยา่ งแทจ้ ริง

หากแตบ่ างส่ิงทไี่ ดป้ ระมาณคา่ ของวชิ าชีพครูใหต้ ่าลงดว้ ยการกระทาทไี่ ม่น่ายกยอ่ ง ไรซ้ ่ึง
ความรับผิดชอบต่อหนา้ ที่ คงไมเ่ หมาะกบั วิชาชีพครูอยา่ งสิ้นเชิง ครูที่สอนโดยไรจ้ ิตวิญญาณก็ไม่
ตา่ งอะไรกบั ส่ิงทไ่ี ม่ใหค้ ุณประโยชน์ หากจะเปรียบกบั พืชเม่ือแหง้ เหี่ยวไปยงั กลายเป็นป๋ ยุ ครูท่เี ห็น
แก่ประโยชนส์ ่วนตนมากกวา่ ส่วนรวม แลว้ จะคงเหลอื ค่าอะไรท้ิงทวนไว้ เมอื่ หมดวาระหนา้ ทีก่ าร
งานลงไป ถา้ วชิ าชีพครูตอ้ งตกต่าลงเพยี งเพราะการกระทาของครูทไ่ี ร้ซ่ึงความรกั และศรัทธาใน
วิชาชีพครู นึกแลว้ น่าสงสารเด็กทมี่ โี อกาสไดเ้ รียนแต่ตอ้ งมาพบวิบากกรรมกบั แมพ่ ิมพข์ องชาติ ถา้
หากครูมีความรกั และศรัทธาในวชิ าชีพครูแลว้ เหตุใดจงึ อยากมีความมน่ั คงทางการงานแต่ไม่มจี ิต
วิญญาณของความเป็นครูอยเู่ ลย

ขอ้ แตกต่างอยา่ งเห็นไดช้ ดั คอื ภาระหนา้ ที่ของครูทตี่ อ้ งรบั ผดิ ชอบตอ่ ลกู ศษิ ยข์ องตนเอง แต่
กลบั ไม่ทา หากแตไ่ ม่เหลยี วหลงั งานในหนา้ ท่ีก็ควรหนั มองเดก็ ตาดา ๆ อนาคตของชาติจะเป็น
อยา่ งไรหากไมช่ ่วยกนั ดูแลในวนั น้ีคงมแี ตค่ วามลม้ เหลวทางการศกึ ษาทรี่ อคอยประเทศชาตอิ ยู่ และ
ยงั คงเป็นแบบน้ีต่อไปกไ็ ดช้ ่ือว่าเป็นประเทศทก่ี าลงั พฒั นาอยเู่ ช่นน้นั การศกึ ษานบั วนั จะถอยหลงั
ลงทกุ ที ๆ ขาดคนดีมีคุณธรรมมาเป็นครู ขาดคนท่ีรักและศรทั ธาในวิชาชีพ มคี วามตอ้ งการอยาก
เป็นครู เพราะไดม้ ีหนา้ ทกี่ ารงานมน่ั คง เพราะไดเ้ ป็นขา้ ราชการ เป็นเพราะไดเ้ บกิ ค่ารักษาพยาบาล
ได้ เป็นเพราะไดเ้ ขียนผลงานทาตาแหน่งทางวิชาการ เป็นเพราะสามารถสรา้ งหน้ีสินไดใ้ นพริบตา
แต่ถา้ จะสร้างลกู ศษิ ยต์ อ้ งขอเวลา นนั่ กเ็ พราะขาดจติ วญิ ญาณความเป็นครูอยา่ งแทจ้ ริง

40

สังคมไทยทเ่ี คยยกยอ่ งครูดี ยงั มอี ยจู่ ริงหรือไม่ ครูท่ีเคยหวงแหนศกั ด์ิศรี ครูทีเ่ คยรกั และ
ศรัทธาใน วชิ าชีพคงมีแตค่ าเล่อื งลือ แตไ่ ม่มีใหเ้ หน็ อกี ตอ่ ไปเพราะวตั ถุและสงั คมนิยมกาลงั กลนื กิน
ไปหมดแลว้ ไม่มีแมเ้ วลาทจ่ี ะสอน ขาดความรกั และเอาใจใส่อนาคตของชาติ เพราะเราไดเ้ หน็ ภาพ
ครูในสงั คมไทย ห่วงขายประกนั ชีวิต และเป็นตวั แทนขายตรงสินคา้ ต่าง ๆ อกี มากมาย

อยา่ ให้วิชาชีพครูถดถอยลงมากกวา่ น้ี เพราะการกระทาของบางกลุม่ บางคน ลองยอ้ นกลบั
และหันมารกั ลกู ศิษยเ์ ท่าท่จี ะทาได้ ให้ความรกั เขาเหมือนทรี่ ักลูกหลานของตนเอง สอนเพราะใจที่
อยากสัง่ สมความดีงามเพ่ือใหเ้ ขาเตบิ โตข้ึนไป ใหเ้ ขาทาในสิ่งท่เี ขาอยากเป็น มุ่งมน่ั สอนเพราะแรง
บนั ดาลใจของครูท่ีความกระหายใคร่รู้ในวิชาชีพท่ีมนั ประดงั ออกมา และพร่งั พรูจนเกบ็ เอาไวค้ น
เดียวไม่ไดต้ อ้ งหาทางถา่ ยทอดวิชาท่รี ่าเรียนมา ไมว่ ่าจะสอนจนหมดเรี่ยวแรงแตก่ ไ็ ดท้ าหนา้ ทขี่ อง
ครูอยา่ งแทจ้ ริง ไมม่ ีใครทีไ่ มร่ กั ความกา้ วหนา้ ในงานท่ีทา ไมม่ ใี ครที่เห็นแกต่ วั ไดม้ ากทสี่ ุด เพียงแต่
ตอบแทนสังคม เพอื่ ไม่ใหว้ ชิ าชีพครูไม่ตกตา่ ลงไปมากกว่าน้ี

ให้บคุ คลที่ไดช้ ่ือว่าครู คอื แบบอยา่ งทีด่ ีของศิษย์ ครูทีเ่ ป็นทร่ี ักน่าเคารพยกยอ่ ง ครูทใ่ี คร
หลายคนอยากเดินตามเป็นแบบอยา่ งฟังดแู ลว้ คงภมู ใิ จกว่าคาสาปแช่งในหนา้ ท่ีเสียมากกวา่ เป็น
ไหนๆ เพยี งแต่เราแคห่ ันไปหลงระเริงกบั บางสิ่งบางอยา่ ง อนั ทาให้ตอ้ งละเลยหนา้ ท่ี แตไ่ ม่นานก็จะ
หนั หลงั กลบั มาเพราะกน้ เบ้อื งลกึ ของหัวใจ เช่ือว่าทกุ คนคงยงั มคี วามเป็นครูไมม่ ากกน็ อ้ ย เพยี งแต่
เรากลา้ ทจี่ ะคดิ และลงมือทา คิดเสียวา่ ใครไมท่ าเราแต่เราต้องทา เพราะวชิ าชีพมนั กลน่ั ออกมาจาก
หัวใจ ให้เรารกั ลูกศิษย์ และอยากเหน็ ลกู ศิษยไ์ ดด้ ี ไม่วา่ ดว้ ยเหตุใดกต็ ามอยา่ ให้วตั ถมุ าอยเู่ หนือ
อดุ มการณ์มากนกั ถงึ แมก้ ินไม่ไดแ้ ต่ยงั มคี วามดีติดตวั กอ่ นวยั เกษียณอายรุ าชการ ยงั มเี ร่ืองราวของ
ความเป็นครูทส่ี งั คมไดป้ ระณามวิชาชีพครูเพียงเพราะคนบางกลมุ่

ครูทดี่ ีเรายงั คงเชิดชู นบั ว่าเขาเกิดมาเพื่อวชิ าชีพน้ีอยา่ งแทจ้ ริง เกิดมาเพอื่ เป็นผูท้ ่ีเสียสละ เกิด
มาเพ่อื รักคนอืน่ มากกว่าตนเองและพร้อมท่ีจะร่วมกนั ป้ันดินธรรมดาๆให้เป็นรูปเป็นร่าง หากแต่ดิน
ทปี่ ้ันเป็นดินท่ีมีชีวติ มคี วามงดงามอยใู่ นตวั ของมนั เอง ขาดกเ็ พียงแต่คนที่ป้ันตอ้ งป้ันดว้ ยความรกั
เอาใจใส่และเตม็ ใจทีจ่ ะป้ัน เท่าน้นั กค็ งพอท่ีเราจะรอดูรูปป้ันเหลา่ น้นั มาเดินอยา่ งสงา่ งามในโลก
อนาคต และเราคงจะภมู ิใจถงึ แมไ้ มใ่ ช่สิ่งท่ตี อ้ งตอบแทนเราดว้ ยเงินทอง แต่เป็นการตอบแทน

41

ทางดา้ นจิตใจ มากกว่าทีเ่ ราจะยดึ ถือของนอกกายมาแทนทีจ่ ิตใจ ความรูส้ ึก นึกคิด หรืออุดมการณท์ ่ี
เราเคยมีแตก่ ลบั เก็บเขา้ ลิน้ ชกั ไวจ้ นนานเกินไป ทาให้จิตวญิ ญาณของครูเหลอื นอ้ ยลง และสวนทาง
กลบั วชิ าชีพอยา่ งสิ้นเชิง ถา้ เรามองขา้ มจดุ เล็กๆแบบน้ีไป วิชาชีพหรือจรรยาบรรณท่คี ้าคอเราอยกู่ ็
คงไม่มคี ่าอะไรทีใ่ ห้เราใส่ใจ มีไวเ้ ป็นขอ้ บงั คบั ที่ให้เราท่องจากนั จนข้ึนใจ หากแต่ปฏบิ ตั กิ นั ไมไ่ ด้
สกั ที

ความรักและศรัทธาในวิชาชีพ มนั ถกู ฝังจนหยงั่ รากลึกไม่สามารถถอนราก ถอนโคนได้
เสียแลว้ เพราะความรักทม่ี ตี ่อศษิ ย์ เพราะอยากเหน็ เด็กเป็นคนดี และครูอาจจะกลายเป็นอนุสาวรีย์
แห่งความดีทใ่ี ครๆพากนั กราบไหว้ เมือ่ ครูคอื ความหวงั เป็นทห่ี วงั และเป็นความปรารถนาอนั สูงส่ง
ของสังคมดงั น้ีแลว้ พฤตกิ รรมของครูจึงถกู จบั ตามองอยตู่ ลอดเวลาจากสังคมทว่ั ไปๆ นบั ไดว้ ่าเป็น
ส่ิงที่น่ายกยอ่ งในสงั คมไทยหากครูยงั คงมหี วั ใจ แรงใฝ่ดีจะทางานตามหนา้ ทข่ี องอุดมการณ์ที่ฉุกคิด
ข้ึนไดอ้ ยา่ งไม่รู้เน้ือรูต้ วั ประเด็นท่ียงั เป็นปัญหาในสงั คม คอื จะกระตนุ้ ปลกุ จติ วญิ ญาณของครูให้
กลบั มาดงั เดิม ไดอ้ ยา่ งไรจงึ จะเป็นแบบอยา่ งครูดีในดวงใจเหมือนทใ่ี ครหลายคนใฝ่ฝันอยากเป็น
ตอ้ งเป็นครูดว้ ยหวั ใจทอี่ ยากเป็นไมใ่ ช่เป็นเพราะใคร แต่ที่ใจเรานนั่ เอง ความศรทั ธามนั สร้างไดแ้ ต่
คงตอ้ งใชเ้ วลา แตก่ ไ็ มน่ านเกินรอเพราะวชิ าชีพน้ีก็ยงั อยกู่ บั เราอกี นานจากรุ่นสู่รุ่น ต่อให้ครูลาออก
จากวิชาชีพน้ีไปแลว้ ก็ ก็ยงั คงตราตรึงกบั ลกู ศิษยเ์ สมอเพราะเขากจ็ ะเรียกเราติดปากว่าครู อาชีพท่ี
ไมใ่ ช่พระแตท่ กุ คนตอ้ งยกมอื ไหว้ ให้ความรกั และเคารพ นอบนอ้ มไม่เคยเปลยี่ น เราสอนคนอื่นได้
แตด่ ว้ ยเพราะอะไรกนั ท่เี ราจะไม่ยอ้ นกลบั มาสอนตวั เองกนั เสียบา้ งให้ เขด็ หลาบกบั การกระทาที่
ผา่ นเลยไป ท้งิ เสียแลว้ เริ่มตน้ ใหม่ เป็นครูดีทีเ่ รารู้อยแู่ กใ่ จ ไมต่ อ้ งรอหรือหวงั ให้ใครกลา่ วขาน ยงั ดี
เสียกวา่ ถกู ตราหนา้ ว่าใชว้ ชิ าชีพทามาหากิน หวงั ผลประโยชน์ หรือหารายไดจ้ ากหนา้ ที่การงานโดย
ต้งั ใจ อยา่ งนอ้ ยไมม่ ีใครสะอาดขาวบริสุทธ์ิ และกไ็ มม่ ใี ครทีม่ สี ีเทาจนเกินไป ในดีมเี สียปะปนกนั
ไป หากแต่เราจะยืนหยดั ดว้ ยหลกั ของพระบรมราโชวาทในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั ทท่ี ่านได้
พระราชดารัสไว้ เมอ่ื วนั ที่ ๑๕ มีนาคม ๒๕๑๒ วา่

“ ผทู้ ่เี ป็นครูก็มี ทจี่ ะเป็นครูก็มี ตอ้ งนึกถึงความรบั ผิดชอบเหมือนกนั
เพราะวา่ ถา้ เป็นครูแลว้ ลกู ศษิ ยจ์ ะตอ้ งนบั ถอื ได้ ตอ้ งวางตวั ใหเ้ หมาะสมกบั ท่ี

42

เป็นครู ไมใ่ ช่วางตวั อยา่ งหน่ึงแลว้ มาสอนศิษยอ์ ีกอยา่ งหน่ึง ลกู ศิษยเ์ ขาเอา
อยา่ ง ”

ขอ้ ความขา้ งตน้ เป็นเพยี งบางส่วนท่พี อจะกระตุน้ และดึงจิตวิญญาณของครูให้พอกลบั มาได้
ไม่มากก็นอ้ ย เพราะถา้ เราสอนคนอื่นไดเ้ ราก็ตอ้ งสนเองไดก้ อ่ น และเรากต็ อ้ งตระหนกั ถงึ ลกู ศษิ ย์
ให้เขาไดร้ บั รู้ เขา้ ใจถงึ พฤติกรรมอนั ดีงามเพราะเพยี งแคเ่ ขามคี รูดีอยใู่ นดวงใจวนั ขา้ งหนา้ เขาอาจ
ยดึ ถอื เป็นแบบอยา่ ง แลว้ วนั น้นั สิ่งที่ภาคภมู ใิ จท่สี ุด จะตอบไดว้ า่ ไม่ใชท้ รัพยส์ ินเงิน ทองแตเ่ ราจะ
พูดวา่ ความสุขของคนเป็นครูก็มเี ท่าน้ีแหละ่ คอื วนั ทเี่ ห็นศิษยไ์ ดด้ ี หวงั ว่าสงั คมไทยเราเป็นสังคมที่
เก้ือหนุน ใหอ้ ภยั กบั ความพลาดพล้งั ของวชิ าชีพที่สูง แต่ส่ิงท่ีมอี ยสู่ ูง และเหนือกว่าน้นั คือจติ ใจอนั
ดีงามของผูท้ ร่ี ักและศรัทธาในวิชาชีพดว้ ยใจท่มี น่ั คง หวงั วา่ เราคงไดเ้ หน็ เมลด็ พนั ธุท์ ี่ดี ตกไปอยทู่ ่ี
ใดก็เจริญงอกงาม เพราะถูกหว่านลงดว้ ยความรักและเมตตา เม่ือไรท่ฝี ันน้ีจะเป็นจริงเสียท.ี ...อยา่
ใหว้ ิชาชีพครูตกตา่ ไปกวา่ น้ีอีกเลย

ความเหน็ ในเรื่องจิตวญิ ญาณความเป็นครู
ขอ้ มลู จาก คอลมั นเ์ วงิ้ วิภาษ หนงั สือพมิ พส์ ยามรฐั รายวนั ฉบบั ประจาวนั ศกุ ร์ท่ี 30 ธนั วาคม

2554 เขียนโดย อติภพ ภทั รเดชไพศาล
สยามรฐั ออนไลน์รายงานเม่อื วนั ที่ 22 ธนั วาคมทผ่ี ่านมาถงึ กรณีทีท่ างสภาคณบดีคณะครุ

ศาสตร์/ศกึ ษาศาสตร์แห่งประเทศไทย (ส.ค.ศ.ท.) ต้งั คาถามถึงการดาเนินงานโครงการ “ครูพนั ธุ์
ใหม”่ ตอ่ นายวรวจั น์ เอ้ืออภิญญกลุ รมว.ศกึ ษาธิการ ว่ารัฐบาลจะยงั สนบั สนุนโครงการดงั กล่าวอยู่
หรือไม่

นอกจากน้นั ประธาน ส.ค.ศ.ท. ยงั แสดงความเห็นต่อโครงการ “ครูคลงั สมอง” ทเ่ี ป็น
โครงการใหมข่ องรฐั บาลท่นี ายวรวจั นเ์ สนอออกมาเมือ่ สัปดาห์กอ่ นหนา้ น้ันว่า

“การมีนโยบายครูคลงั สมอง ผมกอ็ ยากจะเตือนว่า อาชีพครูไมใ่ ช่เอาใครมาสอนก็
ได้ เพราะครูตอ้ งมจี ติ วิญญาณความเป็นครูดว้ ย ไม่ใช่สกั แต่มคี วามรู้อยา่ งเดียว”

43

คงเร็วเกินไปที่ผมจะวพิ ากษว์ จิ ารณเ์ ปรียบเทียบโครงการท้งั สองน้ี แต่คาท่ีผมสะดุดใจใน
ประโยคของประธาน ส.ค.ศ.ท. น้นั กค็ ือคาวา่ “จติ วิญญาณความเป็นครู” เนื่องจากเป็นคาทีน่ ่าสนใจ
มากและช่างฟังดยู ง่ิ ใหญ่และเต็มไปดว้ ยขุมพลงั อนั มหาศาล

แตผ่ มกต็ อ้ งผดิ หวงั เป็นอยา่ งยิ่ง เพราะจากการพยายามสอบคน้ ทางอนิ เตอร์เนต็ โดยเฉพาะ
จากเวบ็ ไซตท์ ่ีเก่ียวขอ้ งกบั อาชีพครู-อาจารยใ์ นประเทศไทย ผมไม่พบการอธิบายความหมายของ
คาๆ น้ีเลยแมแ้ ตน่ ิดเดียว ส่วนมากแลว้ เวบ็ ไซตจ์ านวนมากมกั ระบุคุณสมบตั ิและจรรยาบรรณของ
ครูเท่าน้นั ซ่ึงกเ็ ป็นทีร่ ูๆ้ กนั อยแู่ ลว้ เช่นตอ้ งเป็นคนดี มีศีลธรรม ต้งั ใจทางาน สอนใหเ้ ต็มเวลา ทาตวั
ใหเ้ ป็นท่ีรัก ถ่ายทอดความรู้ใหศ้ ษิ ยโ์ ดยไม่ปิ ดบงั และมเี มตตาตอ่ ศิษย์ เป็นตน้

ผมคิดว่าท้งั หมดน้นั ไม่เหน็ จะมอี ะไรท่โี ดดเด่นออกไปจากความเป็นพลเมืองดีสกั เทา่ ไรเลย
นอกจากขอ้ ทเี่ ก่ียวขอ้ งกบั การสอนหนงั สือ - ซ่ึงทจี่ ริงกจ็ ดั เป็นเพยี งจรรยาบรรณในการประกอบ
วิชาชีพเทา่ น้นั เอง หาใช่เรื่องของจิตวิญญาณอนั ย่ิงใหญ่ใดไม่

แตใ่ นคาบรรยายเรื่อง “วญิ ญาณของความเป็นครู” ของท่านพทุ ธทาสภิกขุ ในโอกาสงาน
อบรมครูของทางราชการ ทคี่ ่ายธรรมบุตรเมื่อวนั ท่ี ๘ เมษายน ๒๕๑๓ มีการอธิบายความหมายของ
คาๆ น้ีไวอ้ ยา่ งน่าสนใจว่า

“เม่อื พดู ว่าวิญญาณของความเป็นครู น้ีกห็ มายความวา่ เจตนารมณ์ของความเป็น
ครู, เน้ือแท้ หวั ใจของความเป็นครู, กล่าวกค็ อื พดู เร่ืองครู ในแง่ท่เี กี่ยวกบั ธรรมะมี
ธรรมะกเ็ ป็นครู ไม่มธี รรมะกไ็ ม่เป็นครู.

ความหมาย (ของการเป็นครู) ท่ีสูงสุด หรือเป็นวญิ ญาณเป็น spirit น้นั ไมพ่ น้ ไป
จากคาเดิมของคาว่าครุ ุ หรือครู คอื ผนู้ าในทางวิญญาณ. แมเ้ ราจะสอนหนงั สือเด็ก ก็
ขอให้สอนไปในลกั ษณะทวี่ า่ ให้วิญญาณของเดก็ สวา่ งไสวแจม่ แจง้ เจริญงอกงามข้นึ ”

ขณะท่ีเปาโล แฟรร์ (Paulo Freire) นกั การศึกษาคนสาคญั ชาวบราซิล กลา่ วไวอ้ ยา่ งน่าสนใจ
ว่า ถา้ ประชาธิปไตยเป็นเป้าหมายของสังคมแลว้ ล่ะก็ ครูทุกๆ คนกค็ วรจะเป็นนกั เคลอื่ นไหวทาง
การเมอื งเพอื่ ประชาธิปไตยไปดว้ ย ครูทีด่ ียอ่ มตอ้ งเป็นนกั ประชาธิปไตย เพราะเมอื่ ใดกต็ ามทคี่ รูเป็น
นกั เผดจ็ การอานาจนิยม เมือ่ น้ัน

44

“เขากจ็ ะพดู อยแู่ ต่ฝ่ายเดียว โดยมีนกั เรียนเป็นแค่ผฟู้ ัง เป็นการพดู จากขา้ งบนลงมา
ขา้ งล่างอยา่ งแน่ใจวา่ ส่ิงทีต่ นพดู น้นั เป็นความจริงทถ่ี ูกตอ้ ง... ครูที่นิยมอานาจคิด
แต่จะประเมินนกั เรียนอยตู่ ลอดเวลา คอยมองวา่ นกั เรียนทาตามทค่ี รูบอกหรือไม่”

หนา้ ทขี่ องครูในทศั นะของเปาโล แฟรร์จงึ ไม่เพยี งหยดุ อยแู่ ค่การสอนเทา่ น้นั แตย่ งั รวมไปถึง
การพูดคยุ กบั นกั เรียน ท้งั ฝ่ายครูและนกั เรียนตอ้ งรบั ฟังซ่ึงกนั และกนั เพอ่ื ทจ่ี ะสร้างสรรคค์ วามรู้
ชนิดใหม่ๆ ข้นึ มาและนาพาสงั คมไปสู่เสรีภาพทางความคดิ หลดุ พน้ จากการครอบงาของอคตติ ่างๆ
อยา่ งสมบรู ณ์

แต่เทา่ ท่ีผมเห็นมาต้งั แต่เลก็ จนโต แนวคดิ ของท่านพุทธทาสและเปาโล แฟรร์ไม่เคยมอี ยใู่ น
สารบบของการศกึ ษาไทยมาก่อนเลย เพราะครูบาอาจารยข์ องไทยแทบจะเกือบท้งั หมด ลว้ นแลว้ แต่
อยใู่ นสถานะเป็นเพียงขา้ ราชการ ท่ีทาตามคาสง่ั เบ้อื งบนไปวนั ๆ โดยมีครูจานวนนอ้ ยย่งิ กว่านอ้ ยที่
จะกลา้ ต้งั คาถามกบั นโยบายหรือตาราเรียนต่างๆ ท่ีใชอ้ ยถู่ ึงความถกู ตอ้ งและเหมาะสม

ยิง่ มาเผชิญกบั การบริหารงานการศกึ ษาแบบรวบอานาจในลกั ษณะเดียวกบั ระบอบอาณา
นิคมดว้ ยแลว้ ครูจึงถูกกระทาใหก้ ลายเป็นผทู้ ่สี ยบยอมเพ่อื ความอยรู่ อดของตวั เอง และกลายเป็น
บคุ คลผตู้ กอยใู่ นความหวาดกลวั กถ็ า้ ครูเองกลวั เสียแลว้ ต้งั แต่ตน้ ครูจะไปสอนให้เด็กๆ รู้จกั กบั
เสรีภาพไดอ้ ยา่ งไรเล่า

ยิ่งแนวคิดแบบอนุรกั ษนิยมท่ีเนน้ คตทิ ว่ี า่ “ครูคอื พอ่ แมค่ นท่สี อง หรือครูคอื พ่อแม่ของ
นกั เรียน” น้นั ยิ่งเป็นวธิ ีคดิ ท่ลี า้ หลงั และไมส่ มเหตสุ มผลอยา่ งย่งิ (ครูบางคนถงึ กบั เรียกตวั เองว่า
อาจารยแ์ ม่) เพราะครูเป็นอาชีพ ในขณะทก่ี ารเป็นพอ่ แมน่ ้นั ไมใ่ ช่อาชีพ

นอกจากน้นั สถานะของพ่อแม่ท่ีถูกยกมาสวมใหก้ บั ความเป็นครูกไ็ ม่ไดเ้ ป็นเพยี งเรื่องของ
ความรกั ความเมตตา แต่มนั ยงั ผนวกเอา “อานาจ” ของความเป็นพอ่ แม่เขา้ มาเป็นส่วนหน่ึงในตวั ครู
อยา่ งผิดที่ผิดทางอกี ดว้ ย เพราะถา้ นกั เรียนอยใู่ นสถานะลูก ลูกยอ่ มไมม่ ีวนั โตเ้ ถยี งกบั พ่อแม่ได้ และ
ลูกยอ่ มไม่อาจแมก้ ระทงั่ เพยี งจะต้งั คาถามกบั พอ่ แม่ ซ่ึงส่งผลให้ “ครู” ผูอ้ ยใู่ นสถานะของพอ่ แม่ใน
สังคมไทยจงึ ดารงอยเู่ หนือการตรวจสอบใดๆ จากนกั เรียนโดยสิ้นเชิง

45

จิตวญิ ญาณความเป็นพอ่ เป็นแมแ่ บบน้ีแหละ ทที่ าให้สังคมไทยเป็นสงั คมคร่ึงๆ กลางๆ เป็น
ประชาธิปไตยแบบสยบยอม และทาให้การศึกษา ที่ควรจะเป็นไปเพ่อื เสรีภาพทางความคิดกลบั ตอ้ ง
ตกอยใู่ นกรอบกรงของอานาจท่ีแสนจะลา้ หลงั และป่ าเถื่อนมาเป็นเวลานานแสนนานแลว้

พระราชดารัสของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั รชั กาลที่ 9

“…ครูที่แทน้ ้นั เป็นผทู้ าแตค่ วามดี คือ ตอ้ งหมน่ั ขยนั และอุตสาหะพากเพยี ร ตอ้ ง
เอ้ือเฟิ้อเผือ่ แผแ่ ละเสียสละ ตอ้ งหนกั แน่น อดกล้นั และอดทน ตอ้ งรักษาวนิ ยั
สารวม ระวงั ความประพฤติปฏบิ ตั ติ นอยใู่ นระเบยี บแบบแผนทดี่ ีงาม ตอ้ งปลีกตวั
ปลีกใจจากความสะดวกสบาย และความสนุกสนานร่ืนเริงท่ีไม่สมควรแก่
เกียรติภูมขิ องตน ตอ้ งต้งั ใจใหม้ นั่ คงแน่วแน่ ตอ้ งซ่ือสตั ย์ รักษาความจริงใจ ตอ้ ง
เมตตาหวงั ดี ตอ้ งวางใจเป็นกลาง ไม่ปลอ่ ยไปตามอานาจอคติ ตอ้ งอบรมปัญญาให้
เพ่ิมพนู สมบูรณ์ข้นึ ท้งั ดา้ นวิทยาการ และความฉลาดรอบรู้ในเหตุและผล…”

พระราชดารสั พระราชทานแก่ครูอาวุโส ประจาปี 2523 ในโอกาสเขา้ เฝา้ ฯ รับพระราชทาน
เครื่องหมายเชิดชูเกียรติ วนั ที่ 28 ตุลาคม 2523

กลา่ วสรุปแลว้
จากท่ีกลา่ วมาขา้ งตน้ จิตวญิ ญาณความเป็นครูน้นั สาคญั หากมนุ่ เนน้ ที่จะสอนหรือหวงั เพยี ง

ความมน่ั คง สวสั ดิการทดี่ ี แตห่ ามีจติ วญิ ญาณครูไมอ่ นาคตของชาติน้นั คงจะลดลงไปในทุกที เป็น
ครูดีทเี่ รารู้อยแู่ กใ่ จ ไม่ตอ้ งรอหรือหวงั ใหใ้ ครกล่าวขาน ยงั ดีเสียกวา่ ถกู ตราหนา้ วา่ ใชว้ ิชาชีพทามา
หากิน หวงั ผลประโยชน์ หรือหารายไดจ้ ากหนา้ ท่ีการงานโดยต้งั ใจ อยา่ งนอ้ ยไมม่ ีใครสะอาดขาว
บริสุทธ์ิ และก็ไม่มใี ครท่มี ีสีเทาจนเกินไป ในดีมีเสียปะปนกนั ไป

อาชีพครูไม่ใช่เอาใครมาสอนก็ได้ เพราะครูตอ้ งมีจิตวญิ ญาณความเป็นครูดว้ ย ไมใ่ ช่สกั แต่มี
ความรู้อยา่ งเดียว และจติ วิญญาณครูจะตอ้ งมี เจตนารมณ์ของความเป็นครู, เน้ือแท้ หัวใจของความ
เป็นครูความหมายของการเป็นครู ทีส่ ูงสุด ไมพ่ น้ ไปจากคาเดิมของคาวา่ ครุ ุ หรือครู คอื ผนู้ าในทาง
วิญญาณ แมเ้ ราจะสอนหนงั สือเด็ก กข็ อให้สอนไปในลกั ษณะทีว่ ่า ให้วิญญาณของเดก็ สว่างไสว

46

แจ่มแจง้ เจริญงอกงามข้ึนเมอื่ ใดก็ตามทีค่ รูเป็นนกั เผดจ็ การอานาจนิยม เม่อื น้นั เขากจ็ ะพดู อยแู่ ต่ฝ่าย
เดียว โดยมนี กั เรียนเป็นแคผ่ ฟู้ ัง ครูที่นิยมอานาจคิดแตจ่ ะประเมนิ นกั เรียนอยตู่ ลอดเวลา คอยมองวา่
นกั เรียนทาตามทค่ี รูบอกหรือไม่ ครูจงึ ไมเ่ พยี งหยดุ อยแู่ ค่การสอนเทา่ น้นั แต่ยงั รวมไปถึงการพูดคยุ
กบั นกั เรียน ท้งั ฝ่ายครูและนกั เรียนตอ้ งรับฟงั ซ่ึงกนั และกนั เพือ่ ทจ่ี ะสรา้ งสรรคค์ วามรู้ชนิดใหมๆ่
ข้นึ มาและนาพาสังคมไปสู่เสรีภาพทางความคดิ หลดุ พน้ จากการครอบงาของอคตติ า่ งๆ อยา่ ง
สมบรู ณ์

จติ วญิ ญาณน้นั เป็นส่ิงทจ่ี ะกระตุน้ ให้ทาในสิ่งที่ถกู ตอ้ ง ส่ิงทคี่ ิดวา่ ดี และสิ่งท่ีคดิ วา่ เหมาะสม
และถา่ ยทอดอยา่ งมชี ้นั เชิง เพื่อให้นกั เรียนไดเ้ กิดการเรียนรู้ ไม่ใช่แคส่ ่ิงทอี่ ยใู่ นหอ้ งเรียน แตเ่ ป็น
การกระตนุ้ วิญญาณของเดก็ สว่างไสวแจ่มแจง้ เจริญงอกงามข้นึ เตบิ โตเพอ่ื ทาในส่ิงท่ีเขาตอ้ งการจะ
เป็ น

มุมมองทางจิตวิญญาณของต่างประเทศ
THE PROCESS OF BECOMING A SPIRITUAL TEACHER

มีวิธีการปลกู ฝังใหม้ ีจติ วญิ ญาณความเป็นครูลายทาง และจติ วญิ ญาณการสอนของครู มี
หลายประเภท อาชีพครูมรี ะดบั ความสามารถทีแ่ ตกตา่ งกนั และการเรียนรูค้ วามสาคญั ในแตล่ ะ
ระดบั มีความสาคญั ที่จะทาใหเ้ ราทางานไดม้ ีประสิทธิภาพมากข้นึ
What Is a Spiritual Teacher?
อะไรคอื : จติ วญิ ญาณความเป็นครู
Ego Corruptions of Teaching (การไมห่ วงั ผลตอบแทน)

สาหรบั บางคนรู้วา่ ครูมีหนา้ ท่เี พื่อสอน แต่สิ่งสาคญั คอื วสิ ยั ทศั น์ในการทางาน วิสัยทศั นใ์ น
การทางานเป็นส่วนหน่ึงของอตั ตา เพ่อื ใหเ้ ขา้ ใจตวั ตนไดอ้ ยา่ งถ่องแท้ หลายคนคดิ วา่ อาชีพครูกแ็ คม่ ี
หนา้ ท่สี อนหรือรกั ษาคนไข้ หลายคนคิดว่าอาชีพครูเป็นอาชีพท่ีมเี กียรติ มคี นยกยอ่ งและนบั ถือ ทา
ให้ความรู้สึกพเิ ศษกวา่ อาชีพอ่ืนและพวกเขาเขา้ ใจวา่ จติ วิญญาณความเป็นครูเป็นสิ่งท่ี "พิเศษ"

47

ความพิเศษของจิตวญิ ญาณความเป็นครูเป็นอะไรทพี่ เิ ศษ เพราะมนั เกี่ยวกบั การทางานเบอ้ื
หลงั เพราะมนั เหมอื นกบั การปิ ดทองหลงั พระ ในการทางานส่วนใหญท่ ี่ตวั เราและคนรอบขา้ งเรา
เท่าน้นั ท่รี ูว้ ่าเราน้นั ทาอะไร
Many Trees in the Forest: All Are Sacred (ตน้ ไมแ้ ตล่ ะตน้ มคี วามเฉพาะในตวั ของมนั เอง)

คณุ ไมจ่ าเป็นตอ้ งเป็นเหมอื นกบั Eckhart Tolle หรือ Rumi มนั เป็นไปไมไ่ ด้ คุณไม่ใช่พวก
เขา ตวั เราคอื ตวั เราและเราจะมวี ธิ ีการบางอยา่ งในการสอนให้กบั นกั เรียน จติ วิญญาณของตวั เรามนั
มาจากขา้ งใน มนั เหมือนตน้ ไมต้ ่าง ๆ ในป่ า มงุ มองท่คี นอ่ืนมองป่ าและสภาพแวดลอ้ มเขาน้นั
แตกต่างกนั อยา่ งมาก เปรียบกบั ตน้ พชี กบั ตน้ เรดวูด้ ตน้ ไมเ้ รดวูด้ ทีย่ ิง่ ใหญ่ใหท้ พี่ กั พงิ อนั ย่ิงใหญ่
ใหก้ บั ส่ิงมีชีวติ มากมายรอบตวั มนั ดว้ ยความสูงและกิ่งกา้ นที่แผ่ขยายใหญ่ มนั เป็นส่วนท่ีดีตอ่ โลกที่
มรี ากและทาให้สภาพแวดลอ้ มรอบ ๆ มนั มคี วามพอเหมาะพอดี แตต่ น้ พีชไม่ไดท้ าส่ิงเหล่าน้ี แต่
กลบั ช่วยใหอ้ าหารผคู้ นและสัตวด์ ว้ ยผลไมร้ สหวานทอี่ อกผลในฤดูใบไมผ้ ลแิ ละฤดรู ้อน ท้งั สองตน้
มคี วามสาคญั มากและมสี ิ่งที่น่าอศั จรรยแ์ ตกต่างกนั

แตล่ องคิดดวู า่ จะเกิดอะไรข้ึนถา้ ตน้ ไมพ้ ีชตดั สินใจในทนั ใดวา่ มนั ควรจะเป็นเรดวดู้ หรือถา้
เรดวดู้ คดิ ว่ามนั ควรจะเป็นตน้ พชี ? ตน้ พีชจะส่งผลออกมาและพยายามต่อสู้และพยายามทจ่ี ะเพมิ่
ความสูงและขยายรากเพ่อื ขยายออกไปให้ไกลข้ึน ในขณะเดียวกนั เรดวดู้ ทยี่ ิ่งใหญ่จะบิดงอและงอ
เพือ่ พยายามยืนอยทู่ ่ีระดบั ของตน้ พีชและทางานหนกั อยา่ งไมร่ ูจ้ บเพอื่ ผลิตผลไมท้ ี่กินได้ แต่ไม่มี
ใครจะไดล้ ิ้มรสทีถ่ กู ตอ้ ง และในป่ าจะสงสัยว่าทาไมตน้ ไมท้ ีส่ วยงามท้งั สองน้ีจึงสบั สนในตวั เอง

Types of Development as Spiritual Teacher (ประเภทของการพฒั นาในจิตวิญญาณของครู)
มหี ลายวธิ ีทีจ่ ะพฒั นาจติ วิญญาณความเป็นครู ยกตวั อยา่ ง: การพฒั นาท่ีศกั ยภาพรอบตวั - มนั

เหมือนกบั ว่าคณุ กาลงั "จดจา" วิธีที่จะมจี ิตวิญญาณความเป็นครู ตอ้ งมกี ารเรียนรู้ "เรียนรู้" ที่
มากกว่า

แนวทางในการเรียนรู้ – เพื่อศกึ ษาแนวทางของจติ วญิ ญาณ เพ่ือกาหนดกฎเกณฑแ์ ละตรงตาม
จิตวิญญาณความเป็นครูภายใตว้ ฒั นธรรม

48

ในการสวบบทบาทความเป็นครู – คุณไม่จาเป็นตอ้ งทาตามแบบครูคนอนื่ หรือแค่รูต้ วั ว่าคุณมี
จติ วญิ ญาณความเป็นครู ถึงแมค้ นอ่ืนจะขอใหค้ ณุ เป็นแบบอยา่ งการประพฤตติ วั แก่บคุ คลอ่นื ฯลฯ

สาหรับคนส่วนใหญก่ ารเรียนรูจ้ ากประเพณีต่าง ๆ เป็นสิ่งจาเป็น มีคนเพียงไม่กี่คนทที่ าส่ิงน้ี
โดยการจดจา คนท่ีมีการพฒั นาทางดา้ นจิตวญิ ญาณความเป็นครูจะสามารถตดั สินใจสิ่งตา่ ง ๆ ได้
อยา่ งรวดเร็วและแม่นยา ผคู้ นส่วนใหญจ่ ะตอ้ งเรียนรู้วธิ ีการกลนั่ กรองผ่านความรูท้ างปัญญา ซ่ึง
ท้งั หมดไดม้ าจากการรบั รูแ้ ละจากการทดลองและขอ้ ผดิ พลาด หาสิ่งที่เหมาะกบั พวกเขา เมื่อพวก
เขาไดพ้ ฒั นา ความรูข้ องพวกเขาจะมเี พม่ิ มากข้นึ

อยา่ งไรก็ตาม ความตอ้ งการพ้นื ฐานก็คอื แรงจงู ใจในการทางานเหมอื นกบั คนทว่ั ไป บางคร้งั
เรากอ็ าจจะลมื ส่ิงสาคญั ของจิตวิญญาณความเป็นครู ทาให้เราหลงผดิ และถูกชกั จงู ใหท้ าผดิ ไดง้ ่าย

What is Intuition?
อะไรคอื การรูโ้ ดยสญั ชาตญาณ

เหน็ ไดช้ ดั วา่ ความรู้ทางปัญญาจะไดร้ บั จากอบรมดา้ นอารมณ์ จติ ใจ และร่างกายเพราะจิต
วิญญาณความเป็นครูเป็นส่ิงท่ีสาคญั ในการสอนผูค้ นให้ผคู้ นเป็นหน่ึงเดียวกนั ดงั น้นั อาจพูดไดว้ ่า
จิตวิญญาณความเป็นครูมีหลายประเภทและเชื่อไดเ้ ลยว่าการเช่อื มนั่ ในตวั เองกเ็ ป็นส่ิงสาคญั คุณไม่
จาเป็นทจี่ ะสอนทกุ คนทุกระดบั ช้นั

เหมอื นกบั ตน้ ไมท้ คี่ ุณอยากจะเป็น
Expanding Your Natural Gifts (สิ่งที่ธรรมชาติมอบให้)

ในขอ้ สนั นิฐานเราสามารถบอกไดว้ ่าคนท่มี ีจติ วญิ ญาณในการทางาน เช่นคนท่ีมจี ติ วญิ ญาณ
ความเป็นครู คุณไม่สามารถท่ีจะดแู ลไดท้ ุกคนเวน้ แตค่ ณุ จะดูแลตวั เอง หากคณุ ไดเ้ ขา้ สอนจริง ๆ
คุณจะตอ้ งเรียนรู้ดว้ ยตวั เองกอ่ นทจี่ ะเริ่มไปช่วยเหลอื ผอู้ ่ืน

49

แต่ในการทางานคณุ เพ่ือไมใ่ หเ้ ราลดความไม่จริงใจ ทม่ี าจากสัญชาตญาณ พวกเขาสามารถ
แนะนาแนวทางท่ีคณุ ตอ้ งการในการพฒั นาทกุ ดา้ น กลายเป็นสิ่งทเี่ ราไม่ตอ้ งพยายามดว้ ยตวั เอง ใน
ตอนแรกอาจมีบางอยา่ งท่ที า้ ยทายตวั เราเพราะเราซึงซบั ดา้ นดีและไม่ดีมาจากบุคคลอ่ืน แต่เรา
สามารถนามนั ออกไปได้ ไม่เช่นน้นั เสน้ ทางของเราจะถูกบดิ เบอื นโดยส่ิงที่แนบมาดว้ ยอตั ตา
เหล่าน้นั และส่ิงท่แี นบมาเพยี งนอ้ ยนิดน้นั ดว้ ยความกลวั และความปรารถนานอ้ ย (โดยเฉพาะอยา่ ง
ยิง่ ความปรารถนาทจี่ ะช่วย) ยงิ่ คณุ มีความบริสุทธ์ิและความเขา้ ใจมาก การสอนของคณุ กจ็ ะเป็นไป
ตามทเ่ี ราตอ้ งการ

Knowing Your Limits (รู้ถึงขีด จากดั ของตวั เอง)
ไม่ใช่ทุกคนทคี่ ุณสามมารถสอนไดใ้ ห้เขา้ ใจได้ บางคร้ังนี่เป็นส่วนหน่ึงของการทดสอบ เพือ่

ดวู า่ เราสามารถเห็นความเหมาะสมในการสอนไดห้ รือไม่ บางคนไมพ่ ร้อมสาหรบั คุณ บางคนทคี่ ุณ
ยงั ไม่พรอ้ ม

ดว้ ยความทะเยอทะยานของเราทาใหเ้ ราคิดวา่ เราน้นั ตอ้ งพสิ ูจนต์ วั เองและแกป้ ัญหาใหส้ าเร็จ
มีปัญหามากมายใหเ้ ราตอ้ งแกไ้ ข แต่เราไมไ่ ดอ้ ยเู่ พ่อื แกป้ ัญหารอบตวั เราตอ้ งเป็นตวั ของตวั เองแต่
เราไมไ่ ดอ้ ยเู่ พื่อแกไ้ ขปัญหารอบตวั เราตอ้ งเป็นตวั ของตวั เอง เราไม่ควรทจ่ี ะแกไ้ ขปัญหาที่เราไม่
สามารถรับมือได้ เพราะมนั จะทาใหเ้ ราทอ้ ตอ่ การทางาน รวมถึงจิตวญิ ญาณของเราจะเป็นทุกข์ ใน
ส่วนน้ีน้นั ไมไ่ ดจ้ ะทาใหค้ ณุ รูส้ ึกวาดกลวั แตม่ ีไวเ้ พยี งเพอื่ เตอื นเก่ียวกบั ความสาคญั ในการทางาน
และอยกู่ บั ตวั เรา จากการทท่ี างานของตวั เองทาให้เรามีทศั นคติทีด่ ีกอ่ ให้เกิดการคดิ อยา่ งมเี หตุผล
Discovering Unconscious Associations and Feelings (การคน้ หาตวั ตนและความรูส้ ึกทไี่ ม่เรายงั ไม่
รู้)

50

No Where to Go as a Spiritual Teacher ไม่ควรไปทไ่ี หนในฐานะครูทางวิญญาณ
ไม่มีทไี่ หนท่ีตอ้ งไปสอนเป็นพเิ ศษ ตอนน้ีอาจจะรูส้ ึกวา่ เราถูกพาไปในท่ีทีเ่ หมาะสมและ

สถานทนี่ ้นั ก็เหมาะสมจนเรียกไดว้ ่าสมบรู ณแ์ บบตามทคี่ าดหวงั แต่สาหรบั ความตอ้ งการท่ีมอี ยนู่ ้นั
ตอ้ งการทจี่ ะมน่ั คงในสถานทน่ี ้นั

คนบางคนอาจไม่แน่ใจกบั การตดั สินใจของตวั เอง ดงั น้นั จงึ แนะนาไดว้ า่ ให้คุณทางานของ
คณุ ตอ่ ไปกอ่ น ดูแลตวั เองและการทางาน ถา้ หากเราไมม่ ีความทะเยอทะยานมากพอ เราอาจจะไม่
สามารถทนแรงกดดนั ได้ ซ่ึงเกิดจากการทเ่ี ราขาดจติ วญิ ญาณ

เราไม่ตอ้ งแขง่ ขนั กบั คนอื่น ขอแคเ่ รามีความซ้ือสัตยใ์ นการทางาน มคี วามมุ่งมน่ั ในการ
ทางาน ซ่ึงจติ วิญญาณดา้ นน้ีไมใ่ ช่เรื่องงา่ ยๆ

The Four Kinds of Spiritual Teachers (จิตวิญญาณครูท้งั ส่ีชนิด)
[(C) ลขิ สิทธ์ิ 2005 โดย Timothy Conway]
Nonduality (Advaita) จริยธรรมปราชญท์ ี่แทจ้ ริงและไม่ไดร้ บั อนุญาต
วนั อาทติ ยท์ ่ี 27 กุมภาพนั ธ์ 2548
ภายในความฝันของชีวติ ที่ไมม่ ีการเสแสร้งโดยจิตสานึกท่ีทาจากอะไรนอกจากความมีสติเรา
สามารถพจิ ารณา "ความจริงสัมพทั ธ"์ โลกตามแบบแผนของ "สิทธิและความผิด", "ผพู้ ิพากษาและ
ความอยตุ ิธรรม", "สุขภาพ / ความสะดวกและความไมส่ บาย / ความไม่สบายใจ
จติ วญิ ญาณท่ี แทจ้ ริง มีส่ีประเภท มีดงั น้ี:

1. ส่ิงมชี ีวติ ท่อี สิ ระอยา่ งทด่ี าเนินการในรูปแบบด้งั เดิมของปราชญน์ กั บญุ หรือผเู้ ช่ียวชาญ
กลา่ วคอื แบบอยา่ งของการไม่ยดึ ติดร่างกายและไมม่ ีกิเลสและความเกลยี ดชงั เหล่าน้ีคอื ตวั อยา่ งท่ี
ส่องแสงของความสงบสุข ความรกั ความเมตตา ความเห็นอกเห็นใจ ความเอ้อื อาทร ความกลา้ หาญ
ความใจเยน็ และเสียสละเสียสละ สิ่งมีชีวติ อิสระท่เี ป็นแบบอยา่ งเหลา่ น้ีส่ือสารภมู ิปัญญาด้งั เดิมที่
เนน้ ถงึ การอยเู่ หนือธรรมชาติตลอดจนความไม่แน่นอนความไม่มน่ั คงและไมน่ ่าเชื่อถือของ

51

ปรากฏการณ์ท้งั หมด ความม่งุ มนั่ อยา่ งมากใน “การดิน้ รน” ต่ออิสรภาพอนั ศกั ด์ิสิทธ์ิน้ีและยงั เป็น
พระคุณอนั ศกั ด์ิสิทธ์ิจากสวรรค์

2. คนผูด้ ิบเถื่อน หรือ ผทู้ โี่ ง่เขลา หรือบางคร้งั กเ็ รียกว่า "ประเพณีภมู ปิ ัญญาที่บา้ " คนที่
ค่อนขา้ งลกึ ลบั เหล่าน้ีไดห้ ายตวั ไปอยา่ งเป็นธรรมชาตหิ รือหายไปโดยเจตนา บางคร้งั กเ็ ป็นเพราะ
สานึกของพระเจา้ และการปลดปล่อยใหเ้ ป็นอสิ ระสาหรับ พวกเขาเคร่งมาจนเกินไปจนมีการคิดที่
ผิดปกติ สตั วป์ ่ าเหล่าน้ีทีม่ กั ไม่แสดงความรู้สึกสบายใจและความตอ้ งการทางร่างกายข้นั พ้นื ฐาน
(อาหาร ของเหลว การนอนหลบั ท่พี กั พงิ สุขอนามยั ข้นั พ้นื ฐาน) มกั ไม่รูจ้ กั กนั ในเร่ือง "ความเมตตา
- ความรกั " ท่ีเห็นไดช้ ดั เจนในระดบั บุคคลทว่ั ไป เป็นท่ที ราบกนั วา่ พวกเขาทาเสียงฮึดฮดั รอ้ งกรีด
ร้องอยา่ งแรงผลกั ดนั ปัสสาวะไมถ่ กู ทแี่ ละในหลาย ๆ ทาง“ การละเมิด” ผทู้ ี่พวกเขาพบ - แตก่ ลบั มี
การเปลยี่ นแปลงในเชิงบวกอยา่ งคาดไมถ่ งึ .” ในคาอน่ื ๆ เช่นเดียวกบั สิ่งมีชีวติ ทอ่ี ิสระหมวด 1
ดงั น้นั ยงั สามารถมีความรู้สึกท่ชี ดั เจนของการใหศ้ ลี ให้พรท่ีศกั ด์ิสิทธ์ิ ทีม่ ีประสบการณโ์ ดย ผมู้ ี
ประสบการโดยตรงหรือหลงั จากพบสิ่งแปลกประหลาดกบั "คนโง"่ ของหมวดหมทู่ ่ี 2 พลงั แห่งพร
น้ีนามาซ่ึงความรู้สึกของอิสรภาพความสงบความสงบสุขความสาราญความรักและอตั ลกั ษณท์ ไี่ มม่ ี
ตวั ตนพรอ้ มกบั ส่ิงมชี ีวิตทกุ ชนิด

3. รูปแบบทางจิตวิญญาณท่แี ทจ้ ริงประเภทท่ีสามคือ "เพือ่ นทีด่ ี" (กลั ยาณมติ ร ในศาสนาพุทธ)
เพอ่ื นครูคนน้ีจะทาหนา้ ท่ีให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปไดโ้ ดยแบ่งปันความรูท้ ่ชี ดั เจน จากใจความ
ห่วงใยและความจริงใจ บคุ คลเช่นน้ีอาจเป็นครูทม่ี ีพรสวรรค์ เป็นครูทช่ี ่วยเพ่มิ ขีดความสามารถ
นกั เรียนดว้ ยการพฒั นาความแข็งแกร่งและจติ ใจ บางคนอาจเกง่ ข้นึ ไดจ้ ากการคบหาสมาคมกบั ครูที่
ยงั ไม่ไดเ้ กง่ 100%

4. การไม่เสแสรง้ เป็นคนท่ีดี เพราะการเสแสรง้ เป็นคนดีน้นั อาจทาใหไ้ มน่ ่าไวว้ างใจ ไม่
สามารถยอมรับคนอนื่ พดู วา่ ตวั เองน้นั ไม่ดี และอาจไมร่ ูว้ ่าเร่ืองไหนเรื่องจริงหรือเรื่องไหนทเี่ ส
แสร้ง ถกู ผกู มดั กล่าวคอื ไม่มีอิสระโดยสิ้นเชิงและผูอ้ า้ งจะตอ้ งหาเหตผุ ลเขา้ ขา้ งตนเอง การทเี่ ขาขาด
มกั จะคดิ แต่ “ที่อยา่ งน้นั โอเค” “ส่วนหน่ึงของการประสบความสาเร็จทส่ี มบรู ณ์แบบ” “ไมเ่ ป็น
ปัญหาจริงๆเพราะสิ่งทเี่ กิดข้ึนน้นั สมบรู ณแ์ บบ”

52

ในการแข่งขนั ในตลาดโลก จติ วิญญาณ แตล่ ะประเทศจะเสนอความสามารถประเทศของ
ตวั เอง เพอ่ื ดงึ ดดู นกั เรียนให้มีความต้งั ใจ สรา้ งช่ือเสียง แรงกระตนุ้ เพอ่ื สรา้ งความเขม้ แขง็ ของ
สังคม ส่งผลใหป้ ระเทศกลายเป็นผมู้ ีอานาจในจติ วญิ ญาณ

ปัญญาหาทีเ่ ราพบให้การไม่มีจติ วิญญาณความเป็นครู
มกั จะเกิดข้นึ กบั ครูท่ไี ม่สามารถลดพฤตกิ รรมการเอาเปรียบ ความตอ้ งการ และความโลภ
หรือ พฤตกิ รรมทางเพศหรือการเงินที่ไมเ่ หมาะสม
ผคู้ นเหล่าน้นั มกั จะปฏิเสธขอ้ เท็จจริง และยึดมน่ั ว่าตวั เองน้นั ถูก ไรซ้ ่ึงความสานึกผิดใด ๆ
มกั จะหาวา่ ตวั เองถูกกระทา หากเจอสถานการณท์ ต่ี วั เองผดิ มกั จะแสดงความกา้ วร้าวออกมา จะมี
แนวคิดที่ ฉนั ไมไ่ ดท้ าอะไรผดิ ผอู้ า้ งสิทธิเหล่าน้ีเป็นผู้ นิยมอนาธิปไตย เพราะพวกเขาพยายามทจ่ี ะ
ทาลายพ้ืนฐานเหตผุ ลใด ท่ีไมใ่ ช่การหลอกน้ีวา่ มีอะไรเกิดข้ึน อยา่ งนอ้ ยก็เพอื่ ตนเองและเพอื่ น ไม่มี
มาตรฐานทางจริยธรรมทีจ่ ะกาหนดพฤตกิ รรมท่เี หมาะสมและไม่เหมาะสม

ใชห้ ลอกลวงเพ่ือหาผลประโยชน์
การแสดงทางจติ วิญญาณเราจะเห็นไดใ้ นหลาย ๆ ยคุ บางคนกเ็ สแส้รงวา่ ตนมีอิสระ ต้งั แต่

การทาทารุณกรรม แตท่ พ่ี บบอ่ ยทีส่ ุดคอื การเอารัดเอาเปรียบผคู้ นทางการเงินและทางเพศ และใช้
ความตอ้ งการของนกั เรียน จะทาให้ตวั เองรูส้ ึกภาคภูมิใจและหลอกเงนิ จากเดก็ โดยนกั จิตวิทยาชื่อ
ดงั Carl Gustav Jung

ในการแสวงหาผลประโยชนท์ างการเงิน
ปราชญท์ ี่แทจ้ ริง ไมม่ ีการคิดค่าธรรมเนียมสาหรบั การสอน แตอ่ าจบริจาคได้ มีการ

สนบั สนุนจากหลาย ๆ คนทีย่ อมรับในตวั เขา โดยทา่ นกฤษณะไดพ้ ดู ชดั เจนใน Bhagavad Gita ฉัน
สามารถบอกคุณจากประสบการณต์ รงวา่ เป็นเช่นน้ี ฉันไม่เคยคิดคา่ ใชจ้ ่ายเล็กนอ้ ยสาหรับการทา
ความเขา้ ใจกบั จิตวญิ ญาณใด ๆ ท่ฉี นั เคยแบ่งปันใน แมใ้ นช่วงเวลาทม่ี ีความตอ้ งการในการใชเ้ งนิ
เนื่องจากสุขภาพของภรรยา แต่เขาก็ไม่เกบ็ แมแ้ ต่แดงเดียว เพราะเขาไดร้ บั การคุม้ ครองโดย Divine

53

Grace ในโอกาสทห่ี ายากฉันอนุญาตใหม้ กี ารบริจาคเงินเพอ่ื ช่วยจ่ายคา่ เช่า (ถา้ ฉันไม่ไดจ้ า่ ยเอง) แต่
ก็ไม่เคยกดดนั นกั เรียนเรื่องเงนิ เช่นเดียวกบั พวกครูทหี่ ลอกคนหลายคน เก็บตวั การสอนค่าการสอน
แมแ้ ตก่ ารเรียกเกบ็ เงนิ ทกุ คน $ 10 - $ 15 สาหรับ 2 ชวั่ โมงก็ตาม และส่ิงที่ยง่ิ ใหญ่ในจิตวิญญาณของ
การรับรูท้ ่ีไม่ไดท้ าสิ่งน้ี ปัจจุบนั "แม่กอด" Amma (Mata Amritanandamayi) ไมไ่ ดท้ าเช่นน้ี
เร่ืองราวของครูท่หี ลอกคนหลายคนและลูกนอ้ งของพวกเขาเรียกเก็บเงนิ กอ้ น โดยพวกเขาไม่
เหมอื นกบั ท่านกฤษณะ

สาหรับการลว่ งละเมิดทางเพศ
ใครก็ตามที่ทางานในวชิ าชีพช่วยเหลือในปัจจบุ นั ไมว่ า่ จะเป็น หมอ ครู อาจารยท์ ่ปี รึกษา

ดา้ นการบาบดั รักษา ทนายความ ฯลฯ มแี นวทางดา้ นจริยธรรมทีช่ ดั เจนและเขม้ งวดโดยเฉพาะนกั
วชิ าชีพที่เป็นเพศชาย แมใ้ นสถานการณ์ท่มี แี รงดึงดดู ร่วมกนั วิชาชีพ จาเป็นตอ้ งมีเงอื่ นไขท่ไี ม่
แน่นอนโดยจรรยาบรรณของวิชาชีพทจี่ ะไมค่ กุ คามทางเพศใด ๆ กบั ผปู้ ่ วยและนกั เรียนจนกว่าจบ
ใช่ไม่มคี วามสัมพนั ธ์ระหวา่ งครูกบั นกั เรียน และผปู้ ่วยกบั หมออีกตอ่ ไป ผเู้ ช่ียวชาญผใู้ หญ่รูว้ า่ หาก
มีความสมั พนั ธท์ างเพศใด ๆ กบั อดีตนกั ศกึ ษา - ลกู คา้ – ผปู้ ่ วยคนหน่ึง ทางทด่ี ีอยา่ งนอ้ ยรออยา่ ง
นอ้ ยหลายเดือนถา้ ไมใ่ ช่ปี หรือสองปี เพื่อใหค้ วามสัมพนั ธ์มโี อกาสที่ดีข้ึน เป็นหน่ึงในผูใ้ หญ่ทค่ี ุม้
ทนุ มากข้ึนในสถานะท่เี ทา่ เทียมกนั คาเตอื นเหล่าน้ีช่วยป้องกนั แนวโนม้ ของมนุษยต์ ามธรรมชาติ
สาหรบั ใครบางคนทอ่ี ยใู่ นตาแหน่งทีร่ ับรู้ถึงอานาจที่จะใชอ้ านาจน้นั โดยการหลอกลอ่ ผทู้ ่ีมอี านาจ
ตามธรรมชาตใิ ห้กบั บคุ คลทีม่ ีอานาจน้นั

เมอื่ ใครบางคนทึกทกั วา่ จะเลน่ บทบาทของปราชญเ์ ขากาลงั ใชต้ าแหน่งอานาจ "หน่ึงข้ึน"
และอานาจน้นั ถา้ มนั จะตอ้ งถูกควบคุมและบารุงรกั ษา จะตอ้ งไดร้ บั เกียรตใิ นทางทศี่ กั ด์ิสิทธ์ิและ
ระมดั ระวงั ท่สี ุด การชกั ชวนนกั เรียนหญงิ ทีม่ ชี ่องโหวม่ ากข้ึนหรือนอ้ ยลงดว้ ยการสนองตณั หาของ
ตนเองเป็นการใชอ้ านาจอยา่ งไมเ่ หมาะสม หากผสู้ อนมีตอ้ งการทางเพศ เราควรจะเป็นผใู้ หญแ่ ละ
ตรงไปตรงมาเกี่ยวกบั เรื่องน้ีและพยายามท่จี ะปลกู ฝังความสัมพนั ธท์ ่เี ท่าเทียมและม่งุ มน่ั กบั ความรัก
น้นั หากเขาไม่สามารถทนตอ่ ความตอ้ งการทางเพศน้นั ได้ เขาสามารถใชบ้ ริการโสเภณี(ท่ถี กู

54

กฎหมาย) หรือเขาสามารถช่วยตวั เองดว้ ยการชมวดิ ีโอหรืออนิ เทอร์เน็ต แต่การยงุ่ กบั ร่างกายและ
จติ ใจของนกั เรียนหญิงหรือชาย นนั่ แสดงว่าเราขาดจติ วิญญาณ

Twenty Talks to Teachers
by Thomas E. Sanders
จาก CHAPTER 8: THE SPIRIT OF THE TEACHER
จิตวญิ ญาณความเป็นครูน้นั สาคญั

ยงิ่ มกี ารศกึ ษามากข้ึนจนทาใหโ้ รงเรียนประสบความสาเร็จมากเท่าไหร่ เขากย็ ่งิ เห็นวา่ ครู
เป็นปัจจยั สาคญั ท้งั หมด สิ่งก่อสร้างอาคารอปุ กรณเ์ คร่ืองใชห้ นงั สือท้งั หมดน้ีมีความสาคญั และ
วสั ดอุ ุปกรณข์ องโรงเรียนสร้างความแตกต่างอยา่ งมาก แต่เหนือส่ิงเหลา่ น้ีและท่ีสาคญั กวา่ สิ่งเหลา่ น้ี
คือจิตวิญญาณของครู จากการสมั ผสั ของจติ ใจดว้ ยใจจะพฒั นาสติปัญญาที่รวดเร็วข้ึน ครูผูซ้ ่ึงมไี ฟ
ในจิตวิญญาณ จาทาใหน้ กั เรียนทเ่ี ตม็ ใจเรียนรู้ส่ิงเหล่าน้ีเป็นส่ิงจาเป็นของโรงเรียนท่ดี ี ครูผูซ้ ่ึงมี
หัวใจในการทางานผตู้ ระหนกั ถึงศกั ด์ิศรี ความสาคญั ของการสอนท่ไี ม่เพยี งแต่จะสอน กฎของการ
พฒั นาจติ ใจแต่มีไหวพริบ ความคุม้ คา่ และความเป็นแมเ่ หลก็ ทดี่ ึงดูดคน นกั เรียนรู้สึกถงึ พลงั ของ
การสอน เขา้ มาในชีวติ ของพวกเขายกพวกเขาไปสู่สิ่งทดี่ ีข้ึนและเป็นผนู้ า

การใชจ้ ติ วิญญาณในการควบคุม
นกั เรียนในห้องหน่ึงคือความผดิ ปกติ มแี ต่ความเกียจคร้านและบางคร้งั ทา้ ทาย ความ

ประมาทและดูถูกทกุ สิ่งทที่ กุ ชีวิตในโรงเรียน กระดาษทโ่ี ต๊ะทม่ี ีรอยเป้ื อน กระดาษติดผนงั ทา
เครื่องหมาย คณุ รูส้ ญั ญาณ ครูพูดกนั ในเรื่องเหยยี ดหยามนกั เรียนเรียกเธอว่า "เจา้ เด็กน่าต่าตอ้ ย"
"เจา้ เดก็ น่ารงั เกียจ" เป็นตน้ เธอตอ้ งการแคไ่ ดร้ บั เงนิ เดือน ดงั น้นั เธอจงึ ดุ หวั เสียใส่ ลงโทษ ขู่เขญ็
ตดิ สินบน และการหลอกลวงมาต่อเนื่อง และจากน้นั เป็นการแสดงออกของนกั เรียนในหอ้ งของเธอ
สนใจงานของพวกเขาเพยี งเล็กนอ้ ย พวกเขาขาดศกั ด์ิศรีและความจริงจงั และสงสยั ว่าทาไมศิษยข์ อง
เธอไม่สาคญั เธอไมไ่ ดเ้ ตรียมบทเรียนรายวนั และไม่เขา้ ใจวา่ ทาไม เดก็ ๆ จงึ ไมเ่ รียน เธอเป็นคนท่ี

55

มีไหวพริบในการพดู คุยเกี่ยวกบั ครู่ ักของเธอและสงสยั วา่ ทาไมสาว ๆ ในโรงเรียนหยาบคายมาก
พอที่จะพดู เกีย่ วกบั "เพ่ือน" ของพวกเขา

นกั เรียนของอีกหอ้ งหน่ึง เป็นนกั เรียนคนเดียวกนั แตเ่ ป็นอีกครูคนนึงน้นั เงียบสงบเป็น
ระเบียบ เช่ือฟัง เคารพ และขยนั เรียน เธอทาไม่ไดพ้ ร่าดา่ เธอไมไ่ ดใ้ จแคบและไมม่ กี ารจบั เน้ือตอ้ ง
ตวั เธอเป็นรกั สงบ สดใส ร่าเริง เป็นระเบยี บ จริงจงั เป็นธรรมชาติ และมีความมน่ั ใจในแววตาของ
เธอ เธอพดู อยา่ งสุภาพ และออ่ นโยนตอ่ เดก็ ๆ ไม่คิดว่าพวกเขาไม่ผิดหรือยกยอ่ งมากเกินไป การ
กระทาของเธอทกุ คร้งั เป็นแรงบนั ดาลใจใหน้ กั เรียนของเธอ เธอวางแผนงานของเธอ เธอทางานตาม
แผนของเธอ และนกั เรียนต่างกเ็ ลยี นแบบเธอโดยไม่รูต้ วั เธอกาหนดชีวิตและชะตากรรม งานของ
ครูผสู้ อนน้นั เหนือกวา่ มลู ค่าเงนิ ท้งั หมด

จิตวญิ ญาณของครูแสดงใหเ้ หน็ ตวั เองในมมุ ของเดก็
ครูควรเป็นน้าพุมีชีวติ ไมใ่ ช่สระน้าน่ิง ใจที่กาลงั เติบโตน้นั เหมาะสมทีจ่ ะสอนคนเดียว ส่ิงท่ี

ดีที่สุดคือการสอนท่ใี หช้ ีวิตซ่ึงทาให้จติ ใจของนกั เรียนกระหายมากข้นึ หากกาลงั มองหาสถาบนั ท่ี
ให้การศกึ ษาแกเ่ ด็ก ควรจะดแู ลเอาใจใส่ตอ่ ความเช่ือทางศาสนาเพียงเลก็ นอ้ ย แตค่ วรจะชอบความ
หลากหลายในหมพู่ วกเขา และศลี ธรรมอนั ดี ควรใส่ใจเพียงเลก็ นอ้ ยต่อความเช่ือทางการเมอื งของ
ครูของเขา แต่ตอ้ งการใหพ้ วกเขาซ่ือสตั ยใ์ นความเช่ือมน่ั ของพวกเขา ขอ้ กงั วลแรกและทลี่ กึ ซ้ึงท่ีสุด
ของฉนั คอื จิตวญิ ญาณของครูผรู้ บั ผดิ ชอบโรงเรียน คนที่เติบโตในความรู้ในแต่ละวนั แตล่ ะคนมี
ความสามารถพเิ ศษท่ีเก่งของเขา แต่ผลกั ดนั ไปสู่ส่ิงใหม่และดีกว่าในวงกวา้ งพอทจ่ี ะเขา้ ใจชวี ิตและ
มองเห็นสิ่งต่าง ๆ จากมมุ มองมากกวา่ หน่ึงมุมมอง ผูช้ ายทีช่ นะเกียรติยศและสรา้ งชื่อในอาชีพของ
พวกเขามากกว่าผชู้ ายท่ไี ดร้ บั รางวลั เกียรติยศและต้งั ชื่อคงไว้

ฉนั มกั จะนึกถงึ ครูคนโปรดคนหน่ึงของฉัน ฉันลมื บทเรียนส่วนใหญ่ทเ่ี ขาสอนฉันจาก
หนงั สือ พชี คณิตส่วนใหญ่ที่เขาสอนฉัน น้ันถกู สอนดว้ ยการเรียนรู้ในส่ิงใหม่ ๆ หรืออนื่ ฉันไมร่ ู้ เขา
พยายามอยา่ งหนกั ทีจ่ ะสอนฉัน แตเ่ ขากส็ อนฉันหน่ึงในบทเรียนทยี่ ิ่งใหญท่ ่สี ุดในชีวิตของฉัน เขา
มองชีวิตดว้ ยมุมมองท่กี วา้ ง เขาเป็นคนใจกวา้ ง เขาสอนเราโดยไมร่ ูต้ วั อาจจะดูใจดีในมุมมองของ

56

ผูอ้ น่ื ทีม่ องเรา เขาเปิ ดใจและชีวติ เพอ่ื ความงดงามและความกลมกลืนของธรรมชาติ ท้งั หมด
เกี่ยวกบั เรา พระอาทิตยต์ กดินน้นั ใชโ้ ทนสีทีส่ ว่างกว่ารุ้งแสดงใหเ้ หน็ ถงึ สีทลี่ กึ กวา่ ให้กลนิ่ ที่
ละเอยี ดออ่ นกว่า ชีวิตทก่ี วา้ งข้นึ และเปลง่ ประกายสดใสย่ิงข้ึน เนื่องจากแรงบนั ดาลใจในชีวติ ของ
ชายผนู้ ้ี ความร่ืนเริง ความหวงั ศรัทธา วางใจในชยั ชนะท่ถี ูกตอ้ งชว่ั นิรนั ดร์ควรเป็นส่วนหน่ึงของ
ศรทั ธาของครูทกุ คน ไมม่ คี รูผสู้ อนที่มใี จรกั ห่วงใยและถอ่ มตวั ทาอะไรมากมายเพือ่ พฒั นามมุ มอง
ชีวิตทีม่ สี ุขภาพดีและมีใจรกั มากมายในนกั เรียน

ในการทางานประจาวนั ของเขา เธอส่งเสียงเชียร์หรือกดดนั การจูจ้ ้ี หากมสี ่ิงใดที่ทาให้ชีวติ
จิตใจของนกั เรียนแยล่ งไมต่ อ้ งการท่จี ะเรียน เมอ่ื น้นั พวกเขาจะเบอ่ื หน่ายกบั โรงเรียนและส่ิงตา่ ง ๆ
ทีเ่ กี่ยวขอ้ งกบั ส่ิงน้นั มนั กเ็ ป็นจติ วิญญาณของการบน่ ของครู บางคร้งั เราพบครูเช่นน้ีในโรงเรียน
และงานของเธอตามมาดว้ ยความพินาศของความหวงั และความทะเยอทะยานของเดก็ ๆ บรรยากาศ
รอบตวั ของเธอดูไมด่ ี ตวั อยา่ ง:
"ตอนน้ีจอร์จคุณอาจบอกเราเกีย่ วกบั ความพ่ายแพข้ องแบรดดอ็ กยนื ข้ึนและบอกเราเกี่ยวกบั เรื่องน้ี
คุณจาไดว้ า่ คุณมหี วั ขอ้ เม่ือวานน้ีและไมท่ ราบ ฉนั บอกให้คณุ นาหนงั สือกลบั บา้ นกบั คณุ เม่อื คนื น้ี
ทุกอยา่ งเกี่ยวกบั หวั ขอ้ น้ีคุณจาไดค้ ุณอาจลุกข้นึ และลองอกี คร้งั ลกุ ข้นึ ยืน ทนี ้ีฉันบอกคณุ หลายคร้งั
ว่า ฉนั ตอ้ งการใหค้ ณุ ยืนเมือ่ คุณท่อง เอามอื ออกจากกระเป๋ าของคณุ ฉนั จะบอกคุณเก่ียวกบั เรื่องน้ี
บอ่ ยแค่ไหน
"ดงั ข้นึ ฉันไมไ่ ดย้ นิ คุณฉันบอกคุณอีกแลว้ ให้พูดเสียงดงั พอท่คี นอ่นื จะไดย้ นิ คุณจะไดย้ นิ คุณตอ้ งจา
ส่ิงทฉ่ี นั บอกคุณ
"จาไวว้ า่ คณุ ตอ้ งเรียนรูบ้ ทเรียนน้ีในคร้ังต่อไป ถา้ ฉนั เป็นคุณฉันจะลองใชส้ มองของฉนั ถา้ ฉนั มีมนั
ทาใหฉ้ นั เหน่ือยเมื่อตอ้ งบอกและบอกคณุ ว่าจะทาอยา่ งไรและคุณไม่สนใจเซน็ ต์ ฉันแค่พยายามทา
ให้ดีทส่ี ุดเพื่อช่วยให้คณุ และคุณดเู หมอื นจะไม่รู้สึกขอบคุณสกั หน่อยฉันจะละอายใจและคุณจะเป็น
อยา่ งน้นั ถา้ คุณลกุ ข้ึนมาหาคุณ"

แน่นอนจอร์จออกจากการบรรยายดว้ ยความปรารถนาอนั แรงกลา้ ทจี่ ะเรียนรู้ทุกอยา่ ง
เก่ียวกบั ความพา่ ยแพข้ องแบรดดอ็ ก แรงบนั ดาลใจกเ็ พยี งพอทจ่ี ะทาใหเ้ ขาตลอดชีวติ แรงบนั ดาลใจ

57

จากการอ่านในวิชาอ่ืน ๆ เป็นประเภทเดียวกนั ทน่ี ่าพอใจเขาถอนตวั ออกจากโรงเรียนสองเดือน
ต่อมา บางคร้งั จติ วิญญาณของครูกจ็ ะถกู ทาใหห้ ายไป

โรงเรียนใหญห่ รือเล็ก ประเทศหรือเมอื ง เตม็ ไปดว้ ยอาจารยท์ ีม่ คี วามรูก้ วา้ งขวางมคี วาม
กระตอื รือรน้ กระตือรือร้นขยนั เรียนรูย้ งั คงมคี ณุ ธรรมและบริสุทธ์ิ เช่นโรงเรียนน้ีเป็นพลงั ทด่ี ี
สาหรบั คนในละแวกใกลเ้ คียง ครูคนน้ีไม่น่าเป็นห่วงเรื่องเลวร้าย พลงั งานของเธอไมไ่ ดล้ ดลงเมื่อ
รักษาความสงบเรียบรอ้ ย เธอไม่ไดป้ ระหมา่ ทศั นคติทีด่ ีของเธอทาใหเ้ กิดความเงยี บสงบโดยไม่
ตอ้ งเรียกรอ้ ง เธออาจนง่ั ลงและฟังคาปราศรยั ความสงบในส่วนของเธอไดร้ ับความสงบในส่วนของ
นกั เรียน หากนกั เรียนก่อความวุ่นวายให้กบั เธอ เธอไมต่ อ้ งหยดุ อา่ นทกุ สองสามนาทีเพอ่ื ตาหนิ เธอ
ไม่ประมาท เธอเดินตามทางเดินเพอ่ื รักษาความสงบ ในขณะท่เี ธอกาลงั ฟังคาปราศรยั หากเด็กชายไร้
หลกั การและยงั คงทาสิ่งท่นี ่าราคาญ เธอกป็ ลอ่ ยใหเ้ ขามาหาเธอแทนการตามเขากลบั มา การท่ีเธอดู
ขนุ่ เคอื งและดถู ูกทาใหเ้ ขารู้สึกไม่สาคญั และเขาไมไ่ ดล้ องบอ่ ย เธอเรียนรู้บทเรียนการให้ผู้กระทาผิด
เดินแทนครู

เม่อื ไดเ้ รียนรูว้ า่ มนั เป็นบุคลกิ ภาพและความเป็นปัจเจกบคุ คลหรือจิตวญิ ญาณความเป็นครูท่ี
มคี วามสาคญั ในการสอนพวกเขาจะแยกแยะระหวา่ งครูและผดู้ แู ลโรงเรียน และยนิ ดีจ่ายเงินเดือน
เดิมและสนบั สนุนใหผ้ อู้ ่ืนลองใหม่ สาขาแรงงาน

ค

บรรณานุกรม

กวา่ จะมาเป็นครู. (ม.ป.ป.).Kruchay. [ออนไลน์], เขา้ ถึงไดจ้ าก: https://www.blogger.com.
(2563, 29 กรกฎาคม)
พรพริ ุณ จนั ทราเลิศ B.Ed. 1.2 รหสั นกั ศึกษา 5780108213. (2552).คณุ ลักษณะของครูท่ดี ี.
[ออนไลน์], เขา้ ถึงไดจ้ าก: http://www.kruinter.com/. (2563, 29 กรกฎาคม)

ลลิ ิต วรวุฒิสุนทร. (2558). ปัญหาอมตะครูไทย เร่งแก้ก่อนการศึกษาดาด่ิง. [ออนไลน์], เขา้ ถงึ ได้
จาก: https://www.posttoday.com/politic/report/341473. (2563, 29 กรกฎาคม)
วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์ ปี ที่ 6 ฉบบั ที่ 1 (มกราคม – มีนาคม 2562). จิตวิญญาณความเป็ นครู.
31-37.(2563, 26 กรกฎาคม)

สานกั งานเลขาธิการครุ ุสภา. (2541). คณุ ลักษณะของครูทด่ี ี. [ออนไลน์], เขา้ ถงึ ได้
จาก:https://sites.google.com/site/orathaieducation/home/khunlaksna-thi-di-khxng-khru. (2563, 26
กรกฎาคม
Jim Tolles. (2555). THE PROCESS OF BECOMING A SPIRITUAL TEACHER. [ออนไลน]์ ,

เขา้ ถึงไดจ้ าก: https://www.spiritualawakeningprocess.com/2012/02/process-of-becoming-
spiritual-teacher.html. (2563, 9 สิงหาคม)
Sirirat Nakhin. (2555). จิตวิญญาณของครูอย่ทู ่ไี หน. [ออนไลน์], เขา้ ถึงไดจ้ าก:
https://www.gotoknow.org/posts/505119. (2563, 26 กรกฎาคม)
Thomas E. Sanders. (2451). Twenty Talks to Teachers. [ออนไลน์], เขา้ ถึงไดจ้ าก:
https://etc.usf.edu/lit2go/82/twenty-talks-to-teachers/1359/chapter-8-the-spirit-of-the-
teacher/. (2563, 1 สิงหาคม)
Timothy Conway. (2548). The Four Kinds of Spiritual Teachers. [ออนไลน์], เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:
https://www.gotoknow.org/posts/505119. (2563, 2 สิงหาคม)

การเปนแบบอย่างทีดี มี
คุณธรรม จรยิ ธรรมและ
เปนพลเมืองทีเข้มแข็ง
ดํารงตนใหเ้ ปนทีเคารพ
ศรทั ธาของผู้เรยี นและ

สมาชกิ ในชุมชน

แบ่งออกเปน ๕ แบบ

การเปนแบบอย่างทีดีสาํ หรบั ครู
การมีคุณธรรม จรยิ ธรรมสาํ หรบั ครู

การเปนพลเมืองทีเข้มแข็ง
การดาํ รงตนใหเ้ ปนทีดีเคารพศรทั ธา

ของผู้เรยี น
การดาํ รงตนใหเ้ ปนทีเคารพศรทั ธา

ต่อคนในชุมชน

๑.การเปนแบบอย่างทีดี
สาํ หรบั ครู

ลักษณะครูทีดีแบ่งออกเปน ๕
ลักษณะ ดังนี

๑.ลักษณะของครูทีดีตามแนว
พระพุทธศาสนา
๒.ลักษณะของครูทีดีตามแนว
พระราชดาํ รสั
๓.ลักษณะของครูทีดีตาม
แนวคิดนักการศึกษาและบุล
คลอืน ๆ
๔.ลักษณะของครูทีดีในยุคโลกา
ภิวตั น์
๕. ลักษณะของครูทีดีตามแนว
ในยุคของอนาคต

๑.๑ลักษณะของครูทีดีตาม
แนวพระพุทธศาสนา

ลักษณะครูทีดี
กัลยาณมิตรธรรม ได้แก่
๑.ปโย ๒.ครุ ๓.ภาวนีโย
๔.วตั ตา ๕.วจนักขโม
๖.คัมฺภีรญั จะ กถัง กัตตา
๗.โน จัฏฐาเน นิโยชเย

มงคลชวี ติ ๘ ได้แก่
๑.ความเปนพหสู ูต
๒.มีศิลปะ
๓.มีวาจาสุภาพ
๔.การงานไม่คังค้าง

๑.๒ ลักษณะของครูทีดีตาม
แนวพระราชดํารสั

ครูต้องเน้นทีคุณธรรม

ครูต้องประพฤติตัวใหเ้ ปนทีรกั
เคารพของนักเรยี น

ครูต้องอดทน เสียสละ และมี
ความเมตตา

ครูไม่ควรมุ่งยศศักดิ ความ
ราํ รวย และผลตอบแทนทาง
วตั ถุ

ครูต้องยึดมันในคุณความดี
พระผู้ทรงเปนครูของแผ่นดิน

๑.๓ ลักษณะของครูทีดีตาม
แนวคิดนักการศึกษาและบุล

คลอืน ๆ

ลักษณะของครูทีดีตามแนวคิด
นักการศึกษาไทย

-ดร.ก่อ สวสั ดิพาณิชย์ลักษณะ
ของครูทีดีตามแนวคิดนักการ
ศึกษาตะวนั ตก

-Hessong and Weeks

-Biddle

ลักษณะของครูทีดีจากผลการ
วจิ ัยต่างๆ
-เฉลียว บุรภี ักดี และคณะ

๑.๔ ลักษณะของครูทีดีในยุค
โลกาภิวัตน์

ยนต์ ชุม่ จิตรูด้ ี
-สอนดี
-มีวสิ ัยทัศน์
-เจนจัดฝกฝนศิษย์
-ดวงจิตใฝคุณธรรม
-งามเลิศลําด้วยจรรยา
-มีศรทั ธาความเปนครู
-ดาํ รงอยู่ด้วยศีล สมาธิ ปญญา

๑.๕ ตามแนวในยุคของอนาคต

น.ส.ขนิษฐา ตังวรสิทธชิ ยั
๑.นาํ เทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใชใ้ นการ
เรยี น
๒.กระตุ้นใหเ้ ด็กมีความคิดสรา้ งสรรค์
๓.เปลียนครูจากผู้สอนใหเ้ ปนผู้ฟง
๔.สอนใหเ้ ด็กมีทักษะชวี ติ ใหส้ ามารถปรบั
ตัวเข้ากับสังคม และมีภูมิคุ้มกันทีเข้ม
แข็งจากสังคมทัวไปและสังคมออนไลน์

๒.การมีคุณธรรม จรยิ ธรรม
สาํ หรบั ครู

1.คุณธรรมจรยิ ธรรมสําหรบั ครู

2.คุณธรรมจรยิ ธรรมทีสาํ คัญในวชิ าชพี
ครู

3.ปญหาและพฤติกรรมเบียงเบนจาก
จรยิ ธรรมวชิ าชพี ครู

4.แนวทางการพัฒนาและส่งเสรมิ
จรยิ ธรรมวชิ าชพี

๒.การมีคุณธรรม จรยิ ธรรม
สาํ หรบั ครู

คุณธรรมจรยิ ธรรมสําหรบั ครู

ความหมายของคุณธรรมจรยิ ธรรม
คุณธรรมจรยิ ธรรมและจรรยาบรรณ
โดยพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน
พ.ศ. 2542 ได้ใหค้ วามหมายของ ไว้
วา่ "คุณธรรม” หมายถึงสภาพคุณงาม
ความดีส่วน“ จรยิ ธรรม” หมายถึง ธรรม
ทีเปนข้อประพฤติปฏิบัติและ“ จรรยา
บรรณ” หมายถึง ประมวลความ
ประพฤติทีผู้ประกอบอาชพี การงาน
แต่ละอย่างกําหนดขึนและการกระทํา
โดยณรงค์สิทธปิ ระเสรฐิ (2532)

๒.การมีคุณธรรม จรยิ ธรรม
สาํ หรบั ครู

คุณธรรมจรยิ ธรรมสําหรบั ครู

๑.หลักจรยิ ธรรมวชิ าชพี ครู จาก
ลักษณะของความเปนครูทีดีนัน นัก
วชิ าการทีได้กล่าวไวว้ า่ ครูทีดีนันต้อง
ปฏิบัติตามบทบาทและหน้าทีความรบั ผิด
ชอบของตนอีกด้วยส่วนความหมาย
ของครูในทีนีจะอธบิ ายตามรูปคําภาษา
อังกฤษคือ "Teachers” โดยสรุปจากคํา
อธบิ ายของ ยนต์ ซุม่ จิต (2553)

๒.การมีคุณธรรม จรยิ ธรรม
สาํ หรบั ครู

คุณธรรมจรยิ ธรรมสําหรบั ครู

๒.จรยิ ธรรมวชิ าชพี ครู ผู้ทีประกอบ
อาชพี ครูต้องอยู่รว่ มกันในสังคมรว่ มกับ
บุคคลอืนซงึ มือาชพี แตกต่างกัน ซงึ
แต่ละคนแต่ละอาชพี ล้วนมีบทบาทมีหน้า
ทีการงานทีต้องปฏิบัติแตกต่างกัน
จรยิ ธรรมของผู้ประกอบอาชพี ครูมีดังนี
(สาํ นักงานคณะกรรมการการศึกษาแหง่
ชาติ, 2538)

๒.การมีคุณธรรม จรยิ ธรรม
สาํ หรบั ครู

คุณธรรมจรยิ ธรรมสําหรบั ครู

๓.รูปแบบจรยิ ธรรมครู กรมวชิ าการ
(2523) ได้ใหค้ วามสาํ คัญกับเรอื ง
คุณธรรมจรยิ ธรรมของบุคคลากร
ทางการศึกษาเปนอย่างมากซงึ ได้แบ่ง
รูปแบบจรยิ ธรรมในด้านต่างๆครูควรจะ
ประพฤติปฏิบัติดังต่อไปนี
3.1 จรยิ ธรรมด้านความซอื สัตย์
3.2 จรยิ ธรรมด้านความรบั ผิดชอบ
3.3 จรยิ ธรรมด้านความอดทนอดกลัน
3.4 จรยิ ธรรมด้านความอดออม
3.5 จรยิ ธรรมด้านความเสียสละ
3.6 จรยิ ธรรมด้านความมีระเบียบวินัย
3.7 จรยิ ธรรมด้านมีความสามัคคี
3.8 จรยิ ธรรมด้านความยุติธรรม