แผนวิชา ศิลปะไทย

30 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 4 ชื่อและหน้าที่วัสดุอุปกรณ์ในงานเขียนลายกนกใบเทศ ดินสอกดหรือดินสอด า ชนิด HB - ใช้ส าหรับร่างลายเขียนเส้นที่ต้องการ ยางลบ - ใช้ส าหรับลบเส้นดินสอที่ไม่ต้องการ ไม้บรรทัด - ใช้ส าหรับวัดขนาดรูปร่าง -รูปทรงเหลี่ยม กระดาษขนาด A4หรือกระดาษอาร์ต ชนิดเนื้อละเอียด เป็นมัน ขนาด 80-100 แกรม - ใช้ส าหรับเขียนลายไทยด้วยดินสอ ที่เหลาดินสอ - ใช้ส าหรับเหลาดินสอให้ไส้ดินสอมีความแหลม กระดาษช าระ - ใช้ส าหรับเช็ดผงดินสอที่ติดตามอุปกรณ์

31 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 5 แผ่นที่ : 1 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 1. 1.1 บอกชื่อและหน้าที่อุปกรณ์การเขียนลาย 2. 2.1 ก าหนดขนาดรูปทรงโครงสร้างช่อลายกนก

32 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 6 แผ่นที่ : 2 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 3. 3.1 ร่างโครงสร้างลายให้ป็นลักษณะลายกนกใบเทศ 4. 4.1 ก าหนดกลีบใบลายกนกใบเทศ ลงในช่อลายกนก

33 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 7 แผ่นที่ : 3 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 5. 5.1 ร่างการบากลายใบเทศ เขียนกลีบลายใบเทศให้เต็ม พื้นที่ช่อลายกนกใบเทศ 6. 6.1 ตัดเส้นด้วยดินสอให้เส้นมีน ้าหนักเข้ม ให้เส้นคมชัด ตามรูปแบบการเขียนช่อลายกนกใบเทศ

34 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 8 แผ่นที่ : 4 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 7. 7.1 ร่างก าหนดเส้นการแรลาย ลงในกลีบใบลายใบเทศ 8. 8.1 เขียนเส้นแรลายลงในกลีบลายใบเทศ ให้เต็มช่อลาย ที่ร่างไว้

35 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 9 แผ่นที่ : 5 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 9. 9.1 เขียนเส้นแรลายให้เต็มพื้นที่ช่อลายกนกใบเทศ 10. 10.1 ลักษณะการเขียนช่อลายกนกใบเทศมี่เขียนเสร็จ สมบูรณ์

36 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน้า 10 แผ่นที่ : 6 ข้อควรระวังการปฏิบตัิงาน คา อธิบายข้อควรระวังการปฏิบตัิงาน 1. 1.1 การแบ่งกลีบลายในแต่ละจังหวะการเขียนกลีบใบใน แต่ละตัวต้องมีขนาด และพื้นที่จังหวะเท่ากัน 2. 2.1 การเขียนเส้นแรลายต้องให้ทิศทางของเส้นแรลายไป ตามทิศทางปลายยอดกลีบลายใบเทศ

37 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน่วยที่ 1 สอนครั้งที่ 2 1. จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 1.1 จัดเตรียมอุปกรณ์การเขียนแม่ลายกนกได้ 1.2 แสดงขั้นตอนการเขียนแม่ลายกนกได้อย่างถูกต้อง 2. สมรรถนะ 2.1 มีทักษะการเขียนแม่ลายกนก 2.2 แก้ปัญหาจากการเขียนการเขียนแม่ลายกนกได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ ดินสอกดหรือดินสอด า ยางลบ ไม้บรรทัด กระดาษขนาด A4 ที่เหลาดินสอ กระดาษช าระ 4. การประเมินผล ผลงานการเขียนแม่ลายกนกผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 60 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). ลายไทย ภาพไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). ลายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โพธิ์ ใจอ่อนน้อม. (2522). คู่มือลายไทย. โรงพิมพ์ธนาคารออมสิน. พระเทวาภินิมมิต. (2530). สมุดต าราลายไทย. โรงพิมพ์คุรุสภา. สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย. ส านักพิมพ์มติชน.

38 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ หน่วยที่ 1 งานครั้งที่ 2 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1 ให้นักเรียนออกแบบช่อลายกนกใบเทศ ความสูง 18 เซนติเมตร ความกว้าง 12 เซนติเมตร พร้อมเขียนเส้นแรลายลงในตัวลายกนกใบเทศ ภายในระยะเวลาที่ก าหนด คะแนนเต็ม 10 คะแนน

39 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชาเครื่องประดบัอญัมณี วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนลายกนกใบเทศตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนแม่ลายกนก ( X4 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน

40 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบลวดลายกนกใบเทศ ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยัช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 100 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2. การเขียนลายกนกใบเทศตามขั้นตอน (X2) 10 คะแนน 3. กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4. ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5. ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6. การเขียนลายกนกใบเทศ( X 4 ) =20 คะแนน 7. จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน

41 แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่1 วิชา ศิลปะไทย รหัสวิชา 20300-1005 สอนครั้งที่ 3 ชั่วโมงรวม 12 ชื่อหน่วยการเรียนรู้การออกแบบลวดลายกนก เรื่อง การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม จ านวนชั่วโมง 4 สัปดาห์ที่ 3 เรื่อง กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์ การ ประเมิน 1.การ ออกแบบ ลวดลาย กนกใน งาน เครื่องถม 1.1 น าเข้าสู่บทเรียนสอบถามประสบการณ์การออกแบบ ลวดลายกนกในงานเครื่องถมที่นักเรียนเคยมีประสบ การณณ์ 1.2 ทดสอบความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทยที่น าลวดลาย กนกในงานเครื่องถมมาใช้ในการออกแบบ 1.3 อธิบายรูปแบบวิวัฒนาการน าลายกนกในแต่เทคนิค เชิงช่างในงานช่างทองหลวง 1.4 ทบทวนความรู้เกี่ยวกับรูปแบบวิวัฒนาการ เปลี่ยนแปลงลายกนกในแต่เทคนิคเชิงช่างในงาน ช่างทองหลวง 1.5 สาธิตปฏิบัติงานออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่อง ถมลงในกรอบสี่เหลี่ยมโดยเริ่มจากการเขียนโครงส้าง ตัวลาย และการเขียนรายละเอียด 1.6 ให้นักเรียนปฏิบัติงานทดลองออกแบบลวดลายกนกใน งานเครื่องถมลงในกรอบสี่เหลี่ยม 1.7 เรียกตรวจผลงานการออกแบบลวดลายกนกในงาน เครื่องถมเป็นรายบุคคลพร้อมให้ค าแนะน า การแก้ใข ปรับปรุงผลงาน การซักถาม แบบทดสอบก่อน เรียน ใบความรู้/Power piont การสอบถาม ใบขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน ใบงาน แบบประเมินผล งาน 10 นาที 10 นาที 50 นาที 10 นาที 20 นาที 60 นาที 20 นาที

42 1.8 ให้นักเรียนปฏิบัติงานออกแบบลวดลายกนกในงาน เครื่องถมลงในกรอบสี่เหลี่ยมต่อ 1.9 ตรวจผลงานออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมลง ในกรอบสี่เหลี่ยมพร้อมวิจารณ์ผลงานเป็นรายบุคคล 1.10 มอบหมายงานที่ต้องปฏิบัติงานนอกเวลาเรียน 1.11 สรุปผลการเรียนรู้การออกแบบลวดลายกนกในงาน เครื่องถมลงในกรอบสี่เหลี่ยม การประเมินผลสมัฤทธ์ิทางการเรียนเรื่อง การ ออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมลงในกรอบ สี่เหลี่ยมผลงานต้องมีคะแนนผ่านเกณฑ์คะแนนร้อยละ 60 ใบงาน อภิปราย ใบงาน บรรยาย/อภิปราย แบบประเมินผล งานออกแบบ ลวดลายกนกใน งานเครื่องถมลง ในกรอบสี่เหลี่ยม 30 นาที 10 นาที 10 นาที 10 นาที ผลงานการ เขียนแสดง แบบต้องมี คะแนนผ่าน เกณฑ์ค่า ระดับ คะแนนร้อย ละ 60

43 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 1 เรื่องการเรียนรู้ที่ 3 การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม "เครื่องถม" หรือมักเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “ถมนคร” เป็นงานศิลปหัตถกรรมชั้นสูงที่คนนครศรีธรรมราชและคน ไทยภาคภูมิใจมาตั้งแต่สมัยโบราณ ในอดีตใช้เป็นเครื่องราชูปโภคของกษัตริย์หรือเป็นเครื่องยศของขุนนางชั้นสูง ทั้งยังใช้เป็นเครื่องราชบรรณาการส าหรับกษัตริย์ประเทศต่าง ๆ ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พุทธศักราช ๒๕๒๕ ได้ให้ความหมายค าว่า "ถม" ว่า "เรียกภาชนะหรือเครื่องประดับที่ท าโดยใช้ผงยาถมผสมน ้า ประสานทอง ถมลงบนลวดลายที่แกะสลักบนภาชนะหรือเครื่องประดับนั้น แล้วขัดผิวให้เป็นเงางามว่าเครื่องถม เช่น ถมนคร ถมเงิน ถมทอง" ส าหรับความเป็นมาของเครื่องถมนั้น สันนิษฐานว่าน่าจะเริ่มผลิตมาตั้งแต่สมัยอยุธยาในสมัยสมเด็จพระ รามาธิบดีที่ 2 หรือราว พ.ศ. 2061 ส่วนที่มาของการผลิตเครื่องถม ปัจจุบันยังคงเป็นที่ถกเถียงกัน บ้างก็สันนิษฐาน ว่าอาจได้รับอิทธิพลมาจากโปรตุเกส เนื่องจากโปรตุเกสเป็นชาติแรกที่ได้รับอนุญาตให้เข้ามาท าการค้าขายใน ราชอาณาจักรไทยได้ ๔ เมือง คือ กรุงศรีอยุธยา นครศรีธรรมราช ปัตตานี และมะริด ขณะที่สมเด็จฯกรมพระยา นริศรานุวัดติวงศ์ทรงมีความเห็นว่า ชาวนครศรีธรรมราชได้รับรู้เรื่องเครื่องถมจากชาวอินเดีย ส่วนศาสตราจารย์ วิศาลศิลปกรรมให้ความเห็นว่า ยาถมไทยมิได้รับต้นต ารับมาจากประเทศใด เกิดขึ้นในประเทศไทยโดยแท้ คือเกิด ที่นครศรีธรรมราช ความส าคัญของเครื่องถมในแต่ละยุคสมัย มีดังนี้ สมัยกรุงศรีอยุธยา ราว พ.ศ. 2032 - 2072 สมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีรับสั่งให้เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช ในสมัยนั้น จัดหาช่างถมที่ฝีมือเยี่ยมที่สุดของจังหวัดนครศรีธรรมราชส่งไปยังกรุงศรีอยุธยา เพื่อท าไม้กางเขนถม ส่งไปถวายพระสันตปาปา ณ กรุงโรม ประเทศอิตาลี และท าเครื่องถมด าลายอรหันไปบรรณาการพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งประเทศฝรั่งเศส ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัยของพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) การท าเครื่องถมได้รับการ ท านุบ ารุงเป็นอย่างดีในช่วงสมัยนี้ ถือเป็นของสูงศักดิ์ ใช้เป็นเครื่องราชูปโภค และเครื่องราชบรรณาการ ได้รับ ความนิยมอย่างสูงในราชส านัก จากนั้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) เจ้าพระยา นคร (น้อย) นอกจากจะมีฝีมือทางการรบแล้วยังเป็นช่างท าถมฝีมือดี ได้ทรงท าพระแท่นเสด็จออกขุนนางกับพระ เสลี่ยงถวาย

44 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 2 สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เจ้าพระยานคร (กลาง) เป็นผู้อุปถัมถ์ช่างถมคนส าคัญ ในนครศรีธรรมราชและชักชวนช่างถมหลายคนเข้าไปอยู่ในวัง ช่างเหล่านี้ได้ท าเก้าอี้ถมอนุโลมจากพระแท่นและพนัก เรือพระที่นั่ง และในโอกาสที่กรุงสยามได้แต่งตั้งราชทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับประเทศอังกฤษ พระบาทสมเด็จพระ จอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงรับสั่งให้ช่างถมนครจัดท าเครื่องราชบรรณาการส่งไปถวายแด่พระนางเจ้าวิคตอเรีย ซึ่งปัจจุบัน จัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์พระราชวังบัคกิ้งแฮม ประเทศอังกฤษ สมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5 ) เมื่อสร้างพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ทรงพระกรุณา โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม) เป็นแม่กองให้ช่างถมนครท าพระราชอาสน์ราชบัลลังก์ พระที่นั่ง พุดตานถม ซึ่งเป็นพระราชอาสน์ที่ประดิษฐานอยู่ในพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท และเป็นศิลปกรรมเครื่องถมชิ้นเอกของ ประเทศไทย ใช้ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และในโอกาสเสด็จออกมหาสมาคมวันเฉลิมพระชนมพรรษา ทรงพระ กรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้คณะบุคคลถวายพระพรชัยมงคล สมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช (รัชกาลที่ 9 ) โปรดเกล้าฯ ให้ช่างท าหีบบุหรี่ถมทอง ส าหรับพระราชทานแก่ประธานาธิบดีไอเซนเฮ้าว์ และ ดร.ริสบอร์ นายแพทย์ที่ถวายการประสูติ และพระราชทานตลับ แป้งถมทองแก่นางพยาบาลที่โรงพยาบาลในเมืองบอสตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา กระทั่งถึงยุคสมัยปัจจุบัน ช่างถมนครก็ยังได้รับความไว้วางใจให้สร้างผลงานสู่ราชส านัก เช่น ในปี พ.ศ. 2561 ถึงปัจจุบัน ผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นผู้ประสานงานจัดหาช่างถมฝีมือดีในนครศรีธรรมราช จัดท าเครื่อง ราชูปโภคและเครื่องใช้ในพิธีต่างๆ เพื่อถวายแด่ส านักพระราชวัง เช่น ชุดขันพานตักบาตรถมทอง เป็นต้น ขั้นตอนการท าเครื่องถม ปัจจุบันการท าเครื่องถมนคร มี 2 แบบ คือ ถมเงิน และถมทองหรือถมตะทอง โดยนิยมท าตามขั้นตอน ดังนี้ 1. การท าถมเงิน 1.1 การท าน ้ายาถม เป็นหัวใจส าคัญในการท าเครื่องถม ลักษณะเด่นเป็นเอกลักษณ์ของยาถมของช่างนคร คือ มีลักษณะแข็ง สีด าเป็นนิล ขึ้นเงา ประกอบด้วยโลหะ 3 ชนิด คือ ตะกั่ว ทองแดง และเงิน ต าราถมโบราณท่านมีไว้ ว่า “วัว 5 ม้า 6 บริสุทธิ์ 4 ผสมกันแล้วขัดด้วยก ามะถัน ได้ยาถมแล” 1.2 การท ารูปพรรณ หรือ การขึ้นรูปให้ได้รูปทรงตามต้องการ เช่น สร้อย แหวน ก าไล ขัน เป็นต้น วัตถุดิบ ส าคัญที่ต้องใช้ คือ เนื้อเงินบริสุทธิ์ร้อยละ 92.5 และทองค าบริสุทธิ์ร้อยละ 99.99 1.3 การเขียนและแกะลาย การวาดภาพหรือลวดลายลงบนภาชนะที่ขึ้นรูปเสร็จแล้ว และลงมือแกะสลักด้วย สิ่ว

45 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 3 1.4 การลงยาถม คือการน ายาถม ถมลงในร่องที่แกะลาย ใส่จนเต็มร่อง แล้วเกลี่ยให้เสมอกันทุกส่วน จากนั้นใช้ไฟเป่า หรือ เรียกว่าวิธี “เป่าแล่น” ลงบนภาชนะนั้น รอให้เย็นแล้วใช้ตะไบถูบนส่วนที่ไม่ต้องการให้มียาถมนั้นออกไปให้เห็นเนื้อเงินที่พื้น ซี่งเรียกว่า “พื้นขึ้น” 1.5 การปรับแต่งรูป ในขั้นตอนลงยาถม จะต้องใช้ไฟด้วยความร้อนสูงเพื่อเผาภาชนะอยู่เป็นเวลานานพอสมควร อาจท าให้ ภาชนะบิดเบี้ยว ขั้นตอนนี้จึงจ าเป็นต้องปรับแต่งรูปทรงให้คงสภาพเดิมอีกครั้ง และแต่งผิว/ขัดผิวของภาชนะด้วยกระดาษทรายละเอียด เมื่อผิวเกลี้ยงแลดูเงาสวยแล้วจึงขัดด้วยยาขัดโลหะ จากนั้นน าไปล้างท าความสะอาดแล้วเช็ดให้แห้ง 1.6 การแกะผิวและแกะแร วิธีการแกะผิวแกะแรหรือการเพลาลาย ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ส าคัญที่สุดก็ว่าได้ เพราะจะช่วยให้ รายละเอียดของลายบนภาชนะมีความโดดเด่นขึ้น ขึ้นเงา ต้องแสงเป็นประกายสวยงาม โดยขั้นตอนนี้ต้องอาศัยฝีมือ ประสบการณ์ และ ความช านาญของช่าง 1.7 การขัดเงา เป็นการท าความสะอาด ขัดเงา โดยการเช็ดกับผ้าที่นุ่มๆ ให้สะอาดและขึ้นเงาสวยงาม รูปแบบการท าถมเงิน ดังภาพ ลายของเครื่องถม ลายเครื่องถมเป็นรูปแบบทางทัศนศิลป์ ประเภทหนึ่ง ประกอบด้วยเส้นเป็นส าคัญต่อเนื่องกันไป มีทั้งลายแบบ ธรรมชาติ และลายแบบประดิษฐ์ โดยลายเครื่องถมมี 9 แบบ คือ 1.ลายกนกเปลว มีลักษณะลวดลาย เลียนแบบธรรมชาติจากเปลวไฟ 2.ลายใบเทศ มีลักษณะเป็นช่อ มีก้าน กาบ ดอก ใบ สามารถน ามาต่อลายอื่นได้ 3.ลายประจ ายาม มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมด้านเท่า ภายในแบ่งเป็นดอกสี่กลีบ มีเกสรอยู่ตรงกลาง 4.ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ มีลักษณะเป็นทรงพุ่มคล้ายหยดน ้า 5.ลายกระจังมีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว ใช้ตามขอบริมฐานของชิ้นงาน 6.ลายก้านขด เป็นการน าลายต่างๆ มาเขียนลายต่อเนื่องกันเป็นเถา 7.ลายบัวคว ่าบัวหงาย มีลักษณะเป็นรูปกลีบบัว นิยมใช้ประกอบฐานของรูปพรรณ 8.ลายเม็ดบัว มีลักษณะหลายแบบ ได้แก่ กลม รี มักใช้ต่อเนื่องเป็นเส้น 9.ภาพประกอบลาย มีลักษณะเป็นภาพแบบต่างๆ น ามาใช้ประกอบลาย รูปแบบการท าถมเงิน ดังภาพ ภาพที่ 3 -1 ก าไลถมเงิน

46 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 4 ภาพที่ 3 -1 ชุดพานถมเงิน

47 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 5 ภาพที่ 3 -2 ต่างหูและกระดุมถมเงิน

48 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 6 ภาพที่ 3-3 ก าไลถมเงิน

49 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 7 ภาพที่ 3-4 ก าไลถมเงิน

50 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 8 ภาพที่ 3-5 ก าไลถมเงิน

51 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 9 2 .การท าถมทอง หรือ ถมตะทอง การถมทองเป็นการท าให้เครื่องถมมีคุณค่าสูงขึ้นกว่าถมเงินธรรมดา ซึ่งขั้นตอนนี้ต้องอาศัยฝีมือช่างที่ ช านาญและมีประสบการณ์อย่างมาก โดยในขั้นตอนที่ 1 – 4 ใช้วิธีการเดียวกับการท าถมเงิน แต่เมื่อเสร็จขั้นตอนที่ 4 คือ ลงยาถมและขัดยาถมส่วนเกินออกแล้ว ในส่วนของการท าถมทองจะเพิ่มวิธีการทาทอง หรือเรียกว่า “การ เปียกทอง” เป็นการน าทองค าแผ่นบริสุทธิ์ 99.99 บดจนเป็นผงแล้วเทปรอทบริสุทธิ์ลงไปผสมกับผงทอง บดด้วย ครกหินจนผสมเป็นเนื้อเดียวกัน และใช้ส าลีชุบทองเปียกถูบนภาชนะ เมื่อทาทองผสมปรอทเสร็จแล้วจึงน าไปตาก แดดให้แห้งหรืออบด้วยความร้อนอ่อนๆบนเตา ประมาณ 3 – 4 ครั้ง และครั้งสุดท้ายใช้ความร้อนสูงกว่าเดิม เมื่อ ปรอทระเหยออกหมด ก็จะเหลือแต่เนื้อทองเคลือบติดแน่นบนภาชนะ น าไปขัดเงาให้ผิวทองเกลี้ยงใสขึ้น ถือเป็น อันเสร็จขั้นตอนการทาทอง จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอน ที่ 5 – 7 เช่นเดียวกับการท าถมเงิน ในปัจจุบันเครื่องถมไม่ได้มีใช้กันเฉพาะชั้นเจ้านายชั้นสูงเหมือนในอดีต แต่มีการปรับเปลี่ยนให้ร่วมสมัยขึ้น เพื่อให้เข้าถึงคนทุกช่วงวัย โดยการท าเป็นของชิ้นเล็ก เช่น ต่างหู แหวน ที่ติดผม ล๊อกเกต ก าไล จากการท าถม นครสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน การได้รับการท านุบ ารุงจากพระมหากษัตริย์ในยุคสมัยต่างๆ นับเป็นเป็น ระยะเวลาหลายร้อยปี รวมถึงมีการพัฒนาฝีมือการออกแบบลวดลายให้วิจิตรสวยงาม ด้วยลวดลายที่ยังคงแสดงถึง เอกลักษณ์ความเป็นไทย จึงถือว่างานเครื่องถมเป็นงานที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้คู่คนไทยสืบต่อไป ภาพที่ 3 -6 ก าไลถมทอง

52 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 10 ภาพที่ 3- 7 ก าไลถมทอง

53 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 11 ภาพที่ 3-8 ต่างหูถมทอง

54 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน้า 12 ภาพที่ 3-9 ต่างหูและก าไลถมทอง

55 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถมกนก หน้า 13 ภาพที่ 3-10 ชุกขันถมทอง

56 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน่วยที่ 1 สอนครั้งที่ 3 1. จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 1.1 จัดเตรียมอุปกรณ์การเขียนแม่ลายกนกได้ 1.2 แสดงขั้นตอนการเขียนแม่ลายกนกได้อย่างถูกต้อง 2. สมรรถนะ 2.1 มีทักษะการเขียนแม่ลายกนก 2.2 แก้ปัญหาจากการเขียนการเขียนแม่ลายกนกได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ ดินสอกดหรือดินสอด า ยางลบ ไม้บรรทัด กระดาษขนาด A4 ที่เหลาดินสอ กระดาษช าระ 4. การประเมินผล ผลงานการเขียนแม่ลายกนกผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 60 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). ลายไทย ภาพไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). ลายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โพธิ์ ใจอ่อนน้อม. (2522). คู่มือลายไทย. โรงพิมพ์ธนาคารออมสิน. พระเทวาภินิมมิต. (2530). สมุดต าราลายไทย. โรงพิมพ์คุรุสภา. สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย. ส านักพิมพ์มติชน.

57 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม หน่วยที่ 1 งานครั้งที่ 3 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1ให้นักเรียนออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม ลงในพื้นที่ขนาดความสูง 18 เซนติเมตร ความ กว้าง 6เซนติเมตร พร้อมเขียนเส้นแรลายลงในตวัลวดลายกนกในงานเครื่องถม ภายในระยะเวลาที่ ก าหนด คะแนนเต็ม 10 คะแนน ภาพตัวอย่างการเขียนลวดลายกนกลงในงานเครื่องถม

58 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชาเครื่องประดบัอญัมณี วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนลายกนกในงานเครื่องถมตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนแม่ลายกนกในงานเครื่องถม( X4 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน

59 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบลวดลายกนกในงานเครื่องถม ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยั ช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 100 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2. การเขียนลายกนกในงานเครื่องถมตามขั้นตอน (X2) 10 คะแนน 3. กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4. ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5. ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6. การเขียนลายกนกในงานเครื่องถม( X 4 ) 20 คะแนน 7. จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน

60

61 แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่2 วิชา ศิลปะไทย รหัสวิชา 20300-1005 สอนครั้งที่ 4 ชั่วโมงรวม 16 ชื่อหน่วยการเรียนรู้การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายบัว จ านวนชั่วโมง 4 สัปดาห์ที่ 4 เรื่อง กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์ การ ประเมิน 4.การ คัดลอก แม่ลาย บัว 4.1 น าเข้าสู่บทเรียนสอบถามประสบการณ์รูปแบบลายบัว กลุ่มประเภทลายบัวที่นักเรียนเคยมีประสบการณ์ 4.2 ทดสอบความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทยที่น าลวดลาย ออกแบบลวดแม่ลายบัวมาใช้ในการออกแบบเครื่องใช้ และเครื่องประดับ 4.3 อธิบายรูปแบบวิวัฒนาการการเปลี่ยนแปลงลายกลุ่ม ประเภทลายบัวในแต่ละยุคสมัย 4.4 ทบทวนความรู้เกี่ยวกับรูปแบบวิวัฒนาการการ เปลี่ยนแปลงกลุ่มประเภทลายบัวในแต่ละยุคสมัย 4.5 สาธิตปฏิบัติงานออกแบบลวดลายกลุ่มประเภทลายบัว ลงในกรอบสี่เหลี่ยมโดยเริ่มจากการเขียนโครงส้างตัว ลาย และการเขียนรายละเอียด 4.6 ให้นักเรียนปฏิบัติงานทดลองการคัดลอกแม่ลายบัวลง ในพื้นที่กรอบสี่เหลี่ยม 4.7 เรียกตรวจผลงานการคัดลอกแม่ลายบัวลงเป็น รายบุคคลพร้อมให้ค าแนะน า การแก้ใขปรับปรุง ผลงาน การซักถาม แบบทดสอบก่อน เรียน ใบความรู้/Power piont การสอบถาม ใบขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน ใบงาน แบบประเมินผล งาน 10 นาที 10 นาที 50 นาที 10 นาที 20 นาที 60 นาที 20 นาที

62 4.8 ให้นักเรียนปฏิบัติงานคัดลอกแม่ลายบัวลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยมต่อ 4.9 ตรวจผลงานคัดลอกแม่ลายบัวลงในพื้นที่กรอบ สี่เหลี่ยมพร้อมวิจารณ์ผลงานเป็นรายบุคคล 4.10 มอบหมายงานที่ต้องปฏิบัติงานนอกเวลาเรียน 4.11 สรุปผลการเรียนรู้การคัดลอกแม่ลายบัวลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยม การประเมินผลสมัฤทธ์ิทางการเรียนเรื่อง การคัดลอก แม่ลายบัวลงในพื้นที่กรอบสี่เหลี่ยมผลงานการเขียนแสดง แบบต้องมีคะแนนผ่านเกณฑ์คะแนนร้อยละ 60 ใบงาน อภิปราย ใบงาน บรรยาย/อภิปราย แบบประเมินผล งานคัดลอกแม่ลาย บัวลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยม 30 นาที 10 นาที 10 นาที 10 นาที ผลงานการ เขียนแสดง แบบต้องมี คะแนนผ่าน เกณฑ์ค่า ระดับ คะแนนร้อย ละ 60

63 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 1 เรื่องการเรียนรู้ที่ 4 การคดัลอกแม่ลายบวั การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัว เป็นพันธ์ไม้ที่นิยมใช้รูปดอกเป็นสัญลักษณ์ในศาสนาพุทธและพราหมณ์ รูปทรงของดอกบัวเป็นต้นเค้าหรือ บ่อเกิดของลายไทย โดยใช้เส้นรอบนอกอันอ่อนโค้งซึ่งถือว่างาม น ามาสร้างรูปต่างๆ ไม่ว่าจะปรากฏรูปร่างที่ เด่นชัดของกลีบบัวหรือไม่ก็ตาม บัวจึงเป็นลวดลายส าคัญยิ่งในการเขียนภาพ ปั้นสลักและสิ่งก่อสร้าง ปรากฏเป็น ชื่อลายอยู่ทั่วไป ลายเส้นที่ประดิษฐ์ให้มีส่วนนูน ส่วนเว้า บนพื้นระนาบที่เรียกว่า ท้องไม้มีความยาวต่อเนื่องรอบฐานอุโบสถ วิหารหรือฐานเจดีย์ เรียกว่า ลวดบัว หากเป็นเส้นนูนโค้งไปตลอดเรียกว่า ลวดบัวลูกแก้ว แล้วลวดบัวลูกแก้วท า เป็นเส้นแหลม เรียกว่า ลวดบัวลูกแก้วอกไก่ ตรงลูกแก้วของหัวเม็ดถ้าใส่ลายบัวลงไป เรียกว่า บัวลูกแก้ว บัวคว ่า บัวหงาย เป็นลายคู่กัน บัวคว ่าอยู่ส่วนล่างของฐาน บัวหงายอยู่ส่วนบน ฐานนี้เรียก ฐานบัว หรือ ฐานปัทม์ลายบัวคว ่าหากมีส่วนลาดมากเรียก บัวถลา ซึ่งมักท ากลีบบัวแยกกันเป็นกลีบและมีกลีบซ้อนระหว่าง กลีบ บัวรวน เป็นบัวคว ่า บัวหงายอีกแบบหนึ่งซึ่งท าเป็นเส้นบัวขนานกันไป ตามส่วนโค้งของบัว คล้ายกระจังรวน จึงอ่อนช้อยไม่แข็งกระด้างเหมือนบัวธรรมดา บุญมา แฉ่งฉายา (2533 : 75 – 83) กล่าวเกี่ยวกับ“ลายบัว” ว่า เป็นลายที่มีลักษณะคล้ายกลีบดอกบัว ดอกบัวที่เป็นบ่อเกิดของลวดลายไทยนั้น โดยมากจะใช้รูปดอกบัว 3 ชนิด ชนิดแรกคือ 1. บัวสัตตบงกช เป็นบ่อเกิดของลวดลายบัวกนก 2. บัวสัตบุตร เป็นบ่อเกิดของลวดลายกรวยเชิง 3. ดอกบัวหลวง เมื่อน าดอกบัวหลวงมาผ่าซีกตรงกลางจะเห็นส่วนโค้งเว้า คล้ายชายมุมฉากหรือ ชายธงเป็นบ่อเกิดของกระหนกนารี หรือกนกหางกินนร “ลายบัว” จะมีลักษณะต่อเนื่องกันไปตามแนวนอน ลายกลีบบัวนี้ยังสามารถแบ่งลายละเอียดภายในได้ อีกเช่น น าเอาลายของตัวกระจังเข้ามาใส่ในทรงกลีบบัวก็ได้ ผู้ออกแบบต่างก็ดัดแปลงทั้งส่วนละเอียดภายใน และรูปทรงไปบ้าง จึงมีชื่อเรียกเฉพาะไปแต่ละแบบๆ โอกาสที่จะใช้ลายบัวนั้นส่วนใหญ่จะใช้เป็นลายประกอบ ฐาน เช่น ใช้เป็นลายประดับที่ชั้นบัวหงาย หรือชั้นบัวคว ่า และบางชนิดก็ใช้เป็นบัวหัวเสา เช่น บัวกลีบขนุน และบัวกาบปลี เป็นต้น กล่าวคือลายกลีบบัวมักใช้ในองค์ประกอบทาง ศาสนศิลป์ เช่น ใช้เป็นที่รองรับพระพุทธ ปฏิมากร และเครื่องราชูปโภคโดยเฉพาะ ส่วนในด้านสถาปัตยกรรมไทยก็มีมากดังเห็นได้จากโบสถ์ วิหาร เจดีย์ ได้มีลายบัวประดับตกแต่งอย่างงดงาม

64 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 2 พระเทวาภินิมมิต (2537 : ไม่ปรากฏเลขหน้า) กล่าวว่า รูปดอกบัว เป็นบ่อเกิดแห่งลายได้มากกว่าอย่างอื่น ลายบัวซึ่งได้มาจากกลีบหรือดอกบัวหลวงมีหลายลักษณะ เป็นพันธ์ไม้ที่นิยมใช้รูปดอกเป็นสัญลักษณ์ในศาสนา พุทธและพราหมณ์ รูปทรงของดอกบัวเป็นต้นเค้าหรือบ่อเกิดของลายไทย โดยใช้เส้นรอบนอกอันอ่อนโค้งซึ่งถือว่า งาม น ามาสร้างรูปต่างๆ ไม่ว่าจะปรากฏรูปร่างที่เด่นชัดของกลีบบัวหรือไม่ก็ตาม บัวจึงเป็นลวดลายส าคัญยิ่งใน การเขียนภาพ ปั้นสลักและสิ่งก่อสร้าง ปรากฏเป็นชื่อลายอยู่ทั่วไป ลายบัวคว ่า บัวหงาย บัวรวน ซึ่งประดิษฐ์มาจากกลีบดอกบัว และใบเทศ ลายบัวกลุ่ม อยู่ทรงเครื่องยอด กลมหรือแปดเหลี่ยม หรืออยู่ในฐานสี่เหลี่ยมย่อมุมไม้ 12 (คือย่อ มุมละ 3) ลายบัวกลีบขนุน ซึ่งใช้เป็นกลีบยอดปรางค์หรือชนิดซ้อนซึ่งใช้เป็นลายเสาและกลีบพาน ลายบัวจงกล ส่วนมากใช้เป็นบัวปลายเสาและกลีบพาน ลายบัวกาบปลี ใช้ตอนชั้นปลี เครื่องยอดมณฑป ลายบัวแวงหรือบัวเกสร ใช้เป็นลายฐานชั้นเชิงบาท ลายบัวกระจับหรือบัวคอเสือ ส่วนมากใช้ใต้ฐานบัลลังก์เครื่องยอด ลายบัวกระจาด ใช้ในการท ากระจาดบรรจุเครื่องไทยธรรมหรือเป็นกลีบฉัตรเบญจรงค์ ลายบัวฐานและบัวปากปลิง ประกอบอยู่ในฐานต่างๆ ของชั้นยอด ลายบัวหลังเจียด ส่วนมากใช้เป็นก าแพงวัดหรือตามพนักและราวบันไดปูน ลายบัวกระหนก ใช้เป็นลายเชิงฝ้าหรือสิ่งอื่นใดได้มากอย่าง ลายบัวฟันยักษ์ ใช้เป็นลายหน้ากระดานหรือลวดลายขนาดใหญ่ ลายบัวลูกแก้ว ใช้ในชั้นลูกแก้วของยอดหรือฐานชั้นต่างๆ ลายบัวถลาหรือบัวคว ่า น่าจะเป็นบัวระฆังองค์พระเจดีย์ ลายบัวกลีบบายศรี เป็นบัวเลียนแบบมาจากการเย็บบายศรี ดังภาพประกอบที่ 2-1 และ2-2

65 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 3 ลายบัวจงกล ลายบัวกาบปลี ลายบัวคอเสื้อ ลายบัวกลุ่มหรือบัวฐานกลุ่มหรือบัวกลุ่มเครื่องยอด ลายบัวฟันยักษ์ ภาพที่ 2-1 ลายบัว ที่มา : บุญมา แฉ่งฉายา. (2533). ศิลปะลายไทย : 76 – 83.

66 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 4 ภาพที่ 2-2 ลายบัวแบบต่างๆ ที่มา: ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2541). ลายไทย ภาพไทย : 132,191. ลายบัวลูกแก้ว ลายบัวปากฐาน ลายบัวแวง ลายบัวรวน ลายบัวกลีบขนุน ลายบัวคว ่าบัวหงาย

67 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 5 บัวหงาย และ บัวคว ่า ลายบัวคว ่าบัวหงาย รูปร่างลักษณะลวดลายคล้ายกลีบบัวหรือดอกบัว ซึ่งช่างแต่ละสมัยได้น ากลีบบัวนี้ มาประดิษฐ์เป็นลวดลาย และนิยมใช้กันแพร่หลายลักษณะลายบัวคว ่า ยอดกลีบบัวจะคว ่าชี้ลง ส่วนบัวลายหงาย ลักษณะยอดกลีบบัวจะ หงายขึ้น รูปทรงของลวดลาย อยู่ในสามเหลี่ยมยอดแหลม มุมที่ฐานสองมุมจะโค้งเท่ากัน มาจดฐานที่จะประดับ ข้าง จะบากขอบกลีบทั้งสองข้าง ตัวลายนูนหนาทั้งสองข้างตัว ลายนูนหนาตรงกลางจะค่อย ๆ บางเรียวไปทาง ขอบลาย ท าให้เห็นปริมาตรรายละเอียด ภายในลาย ช่างจะเดินเส้นเหมือนขอบลายด้านนอก อีกชั้นหนึ่ง หรือ สองชั้นตามขนาดที่น าไปใช้ เช่น ถ้าเป็นลายบัวคว ่าบัวหงาย ที่ขนาดโต อาจจะท าสามชั้น จะมีความหนาของ ปูนลดหลั่น จากชั้นในสุด ถึงชั้นนอกบางที่สุด เมื่อน าไปประดับสถาปัตยกรรม ลายบัวคว ่าจะเรียบเป็นลาย ให้ ยอดคว ่าลงเรียง ตามความยาวของหน้ากระดาน และจะอยู่ส่วนล่างของลาย บัวหงาย ลายบัวหงายจะจัดประดับ เอายอดกลีบลาย ตั้งเรียงติดต่อเช่นเดียวกัน ช่องว่างระหว่างยอดกลีบลาย ช่างจะ แก้ปัญหาช่องว่าง โดยการท าเป็นกลีบแทรก หรือกลีบดอกเล็ก ๆ เพิ่มขึ้น การน าไปประดับ มักจะใช้ประดับใน ส่วนฐานของ สถาปัตยกรรม เช่น ฐานโบสถ์ฐานซุ้มประตูโบสถ์ และฐานซุ้มประตูวัด หรือฐานของจั่วต่างๆ ลาย บัวคว ่าบัวหงายนี้มีลักษณะเช่นเดียวกันกับ ลายกระจังตาอ้อย เพราะลายกระจังตาอ้อย ถ้าน ามาปิดให้ยอดตั้ง เรียกว่า “บัวหงาย” และถ้าใช้บิดให้ยอดลง เรียกว่า “บัวคว ่า” และถ้าประดิษฐ์ให้ยอดเอน เรียกว่า “บัวรวน” (ช านาญ เสกบรรจง 2540:38) อิทธิพลจากการใช้ลายบัวแบบต่าง ๆ นี้ช่างลวดลายในอิสาน ก็น ามาประดิษฐ์ตกแต่งสถาปัตยกรรม ทางศาสนา โดยประดิษฐ์เป็น กลีบบัวยาว สันกลีบนูน ปลายกลีบโค้งเป็นจั่วแหลม สะบัดปลายงอโค้งออก เล็กน้อยเพื่อรับกับขื่อหรือคานด้านบน ลักษณะคล้ายลายกาบพรหมศร แต่หัวกลีบเล็กกว่า ภายในตัวลายสอด ไส้ เป็นกลีบเล็กหนึ่งชั้น ขนานกับขอบด้านนอก แนวกลางลายด้านตั้ง เป็นสันนูนลาดลงไปทั้งสองข้าง ขอบลาย บากเป็นกลีบเล็ก ด้วยเส้นลึกลงไปจนถึงปลายจั่วยอด ส่วนฐานลายประดิษฐ์เป็นกลีบบัวสั้น หรือคล้ายกระจังตา อ้อยปิดฐานลาย และสอดไส้ภายในหนึ่งขั้น พร้อมบากขอบกลีบ ทั้งชั้นนอกและชั้นนอกชั้นใน กลางสันกลีบมี ลักษณะนูน

68 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 6 บัวหงายและบัวคว ่า ประกอบด้วยกระจังตาอ้อย หรือกระจังใบเทศ ใช้เขียนต่อกันไปทั้งซ้ายและขวา จนถึงที่เราต้องการ แล้วใช้กระจังใบเทศ ใช้เขียนต่อกันไปทั้งซ้ายและขวา จนถึงที่เราต้องการ แล้วใช้กระจัง ครั้งตัวห้ามทั้งสองข้าง ระหว่างตัวที่ว่างใช้กระจังแทรก ตัวแทรกนี้คือตัวกระจังนั้นเอง เอาเฉพาะตอนยอดของ กระจังมาใส่ถ้าเป็นลายยังขนาดโตก็ใช้ตัวแทรกขึ้นไปเป้นล ากับลายบัวหงาย-บัวคว ่า เป็นชายช่วยประกอบ ลายอื่นๆ ไม่มีใช้เฉพาะตัวของมันเอง หมายเลข 1 บัวหงาย หมายเลข 2 บังคว ่า ดังภาพประกอบที่ 2-3 ที่มา: พ.พรหมพิจิตร ,พุทธศิลปสถาปัตยกรรม ภาคต้น,พระนคร : โรงพิมพ์พระจันทร์,2495.หน้า59. 1 บัวหงาย 2 บัวคว ่า ภาพที่ 2-3 ลายบัวคว ่าบัวหงาย

69 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 7 บัวปากฐาน บัวถลา "บัว" เป็นรูปแบบศิลปะไทย ที่ช่างศิลป์ เกือบทุกแขนงน ามาใช้ในการตกแต่งอาคารต่างๆ โดย รูปแบบได้รับแรงบันดาลใจมาจากบัวหลวงในธรรมชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในงานตกแต่งสถาปัตยกรรมไทย พบว่ามีการเรียกชื่อ "บัว" น าหน้าหรือต่อท้าย อาจเป็นเพราะชิ้นส่วนเหล่านั้นมีเส้นขอบนอกของชิ้นส่วนเป็นรูป วงโค้งเหมือนกลีบดอกบัว เช่น บัวหัวเสา บัวคอเสื้อ ฐานปัทย์ ฐานบัวคว ่า ฐานบัวหงาย เป็นต้น ซึ่งบางครั้งมี การตกแต่งให้มองเห็นเป็นรูปลวดลายกลีบบัวโดยตรง ดังนั้นเมื่อกล่าวถึงบัวในงานตกแจ่งสถาปัตยกรรมไทย ซึ่งถือกันได้ว่าเป้นส่วนประกอบส าคัญจนอาจกลายเป็นเอกลักษณ์ประจ าชาติที่นักออกแบบจะต้องศึกษาเรียนรู้ และน าไปใช้ให้ถูกต้อง ไม่ว่าจะใช้ในเชิงอนุรักษ์ หรือดัดแปลงแบบร่วมสมัย ก็จ าเป็นต้องศึกษารูปแบบและ วิธีการใช้ วิธีการเขียน เพื่อจะน าไปสู่การออกแบบที่ถูกต้องสวยงามต่อไป บัวปากฐาน คือ ชื่อเรียกอีกอย่าง ของบัวหงาย คือบัวที่ซ้อนกันไม่มีบัวคว ่า บัวถลา คือ ชื่อเรียกอีกอย่างของบัวคว ่า ที่มีส่วนที่ลดมากกกว่า ปกติ ดังภาพประกอบที่ 2-4 ลายบัวปากฐาน บัวถลา ภาพที่ 2-4 ลายบัวปากฐาน บัวถลา

70 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 8 ชื่อและหน้าที่วัสดุอุปกรณ์ในงานเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐาน ดินสอกดหรือดินสอด า ชนิด HB - ใช้ส าหรับร่างลายเขียนเส้นที่ต้องการ ยางลบ - ใช้ส าหรับลบเส้นดินสอที่ไม่ต้องการ ไม้บรรทัด - ใช้ส าหรับวัดขนาดรูปร่าง -รูปทรงเหลี่ยม กระดาษขนาด A4หรือกระดาษอาร์ต ชนิดเนื้อละเอียด เป็นมัน ขนาด 80-100 แกรม - ใช้ส าหรับเขียนลายไทยด้วยดินสอ ที่เหลาดินสอ - ใช้ส าหรับเหลาดินสอให้ไส้ดินสอมีความแหลม กระดาษช าระ - ใช้ส าหรับเช็ดผงดินสอที่ติดตามอุปกรณ์

71 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 9 แผ่นที่ : 1 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการ ปฏิบตัิงาน 1. 1.1 บอกชื่อและหน้าที่อุปกรณ์การ เขียนลาย 2. 2.1 ก าหนดขนาดรูปทรงโครงสร้าง ลายตัวลายบัวหงาย

72 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 10 แผ่นที่ : 2 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการ ปฏิบตัิงาน 3. 3.1 ก านดขนาดการแบ่งกลีบลายบัว หงาย 4. 4.1 ร่างเส้นกลีบลายบัวหงายตาม แบบการเขียนเส้นโครงสร้าง

73 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 11 แผ่นที่ : 3 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการ ปฏิบตัิงาน 5. 5.1ร่างรายละเอียดตัวลายให้ครบ ตามพื้นที่การเขียนลายบัวหงาย 6. 6.1ลงน าหนักเส้นให้เข้มตามรูปแบบ การเขียนลายบัวหงาย

74 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน้า 12 แผ่นที่ : 4 ข้อควรระวังการปฏิบตัิงาน คา อธิบายข้อควรระวังการ ปฏิบตัิงาน 1. 1.1 การแบ่งความสูงของกลีบซ้อน ลายบัวหงายควรมีความสูง เท่ากัน 2. 2.1 การแบ่งระยะในแต่ละกลีบลาย ต้องมีระยะเท่ากัน

75 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน่วยที่ 2 สอนครั้งที่ 4 1. จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 1.1 จัดเตรียมอุปกรณ์การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐาน ได้ 1.2 แสดงขั้นตอนการเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐาน ได้อย่างถูกต้อง 2. สมรรถนะ 2.1 มีทักษะการเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐาน 2.2 แก้ปัญหาจากการเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐานได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ ดินสอกดหรือดินสอด า ยางลบ ไม้บรรทัด กระดาษขนาด A4 ที่เหลาดินสอ กระดาษช าระ 4. การประเมินผล ผลงานการเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย บัวปากฐาน ผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 60 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). ลายไทย ภาพไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). ลายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โพธิ์ ใจอ่อนน้อม. (2522). คู่มือลายไทย. โรงพิมพ์ธนาคารออมสิน. พระเทวาภินิมมิต. (2530). สมุดต าราลายไทย. โรงพิมพ์คุรุสภา. สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย. ส านักพิมพ์มติชน.

76 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายบัว หน่วยที่ 2 งานครั้งที่ 4 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1ให้นักเรียนเขียนลายบัวหงาย 1 แบบ ความสูง 3.8 เซนติเมตร ความกว้าง14 เซนติเมตร และเขียน ลายบัวคว ่า 1 แบบ ความสูง 3.8เซนติเมตร ความกว้าง 14เซนติเมตร คะแนนเต็ม 100 คะแนน ลายบัวหงาย ลายบัวคว ่า

77 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายบัว หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การคัดลอกแม่ลายบัว ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงายตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย ( X6 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม

78 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายบัว ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยัช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 110 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2.การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงายตามขั้นตอน (X2) 3. กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4. ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5. ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6. การเขียนลายบัวคว ่าบัวหงาย ( X6 ) 30 คะแนน 7. จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน

79 แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่2 วิชา ศิลปะไทย รหัสวิชา 20300-1005 สอนครั้งที่ 5 ชั่วโมงรวม 16 ชื่อหน่วยการเรียนรู้การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายก้านต่อดอก จ านวนชั่วโมง 4 สัปดาห์ที่ 5 เรื่อง กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์ การ ประเมิน 5.การ คัดลอก แม่ลาย ก้านต่อ ดอก 5.1 น าเข้าสู่บทเรียนสอบถามประสบการณ์การออกแบบ ลวดลายก้านต่อดอกที่นักเรียนเคยมีประสบการณ์ 5.2 ทดสอบความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทยที่น าลวดลาย การคัดลอกแม่ลายก้านต่อดอกมาใช้ในการออกแบบ เครื่องใช้และเครื่องประดับ 5.3 อธิบายรูปแบบวิวัฒนาการการเปลี่ยนแปลงลายแม่ ลายก้านต่อดอกในแต่ละยุคสมัย 5.4 ทบทวนความรู้เกี่ยวกับรูปแบบวิวัฒนาการการ เปลี่ยนแปลงแม่ลายก้านต่อดอกในแต่ละยุคสมัย 5.5 สาธิตปฏิบัติงานคัดลอกแม่ลายก้านต่อดอกลงในกรอบ สี่เหลี่ยมโดยเริ่มจากการเขียนโครงส้างตัวลาย และ การเขียนรายละเอียด 5.6 ให้นักเรียนปฏิบัติงานทดลองคัดลอกแม่ลายก้านต่อ ดอกลงในกรอบสี่เหลี่ยม 5.7 เรียกตรวจผลงานคัดลอกแม่ลายก้านต่อดอกเป็น รายบุคคลพร้อมให้ค าแนะน า การแก้ใขปรับปรุง ผลงาน การซักถาม แบบทดสอบก่อน เรียน ใบความรู้/Power piont การสอบถาม ใบขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน ใบงาน แบบประเมินผล งาน 10 นาที 10 นาที 50 นาที 10 นาที 20 นาที 60 นาที 20 นาที