แผนวิชา ศิลปะไทย

130 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การคัดลอกแม่ลายกรวยเชิง หน่วยที่ 2 งานครั้งที่ 7 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1ให้นักเรียนเขียนคัดลอกลายกรวยเชิงตามแบบที่ก าหนดให้ ความสูงตัวลายไม่ต ่ากว่า 20 ซ.ม ความ กว้างตัวลายไม่ต ่ากว่า 8 ซ.ม การแบ่งรายละเอียดการเขียนตัวลาย การก าหนดขนาดให้แบ่งขนาด ลวดลายตามใบขนั้ตอนการปฎิบตัิงาน คะแนนเต็ม 100 คะแนน

131 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายกรวยเชิง หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การคดัลอกแม่ลายกรวยเชิง ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนแม่ลายกรวยเชิงตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนแม่ลายกรวยเชิง( X4 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม

132 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การคัดลอกแม่ลายกรวยเชิง ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยัช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 100 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2. การเขียนแม่ลายกรวยเชิงตามขั้นตอน (X2) 10 คะแนน 3. กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6. การเขียนแม่ลายกรวยเชิง( X 4 ) 20 คะแนน 7. จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน

133

134 แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่3 วิชา ศิลปะไทย รหัสวิชา 20300-1005 สอนครั้งที่ 9 ชั่วโมงรวม 16 ชื่อหน่วยการเรียนรู้การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว จ านวนชั่วโมง 4 สัปดาห์ที่ 9 เรื่อง กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์ การ ประเมิน 8.การ ออกแบบ แม่ลาย บัว ลูกแก้ว 8.1 น าเข้าสู่บทเรียนสอบถามประสบการณ์รูปแบบลายบัว กลุ่มประเภทลายบัวที่นักเรียนเคยมีประสบการณ์ 8.2 ทดสอบความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทยที่น าลวดลาย ออกแบบลวดแม่ลายบัวลูกแก้วมาใช้ในการออกแบบ เครื่องใช้และเครื่องประดับ 8.3 อธิบายรูปแบบวิวัฒนาการการเปลี่ยนแปลงลายกลุ่ม ประเภทลายบัวในแต่ละยุคสมัย 8.4 ทบทวนความรู้เกี่ยวกับรูปแบบวิวัฒนาการการ เปลี่ยนแปลงกลุ่มประเภทลายบัวในแต่ละยุคสมัย 8.5 สาธิตปฏิบัติงานออกแบบลวดลายบัวลูกแก้วลงใน กรอบพื้นที่สามเหลี่ยมโดยเริ่มจากการเขียนโครงส้าง ตัวลาย และการเขียนรายละเอียด 8.6 ให้นักเรียนปฏิบัติงานทดลองออกแบบลวดลายบัว ลูกแก้วลงในกรอบพื้นที่สามเหลี่ยม การซักถาม แบบทดสอบก่อน เรียน ใบความรู้/Power piont การสอบถาม ใบขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน ใบงาน 10 นาที 10 นาที 50 นาที 10 นาที 20 นาที 60 นาที

135 8.7 เรียกตรวจผลงานออกแบบลวดลายบัวลูกแก้วลงใน กรอบพื้นที่สามเหลี่ยมเป็นรายบุคคลพร้อมให้ ค าแนะน า การแก้ใขปรับปรุงผลงาน 8.8 ให้นักเรียนปฏิบัติงานออกแบบลวดลายบัวลูกแก้วลง ในกรอบพื้นที่สี่เหลี่ยม ต่อ 8.9 ตรวจผลงานออกแบบลวดลายบัวลูกแก้วลงในกรอบ พื้นที่สามเหลี่ยม พร้อมวิจารณ์ผลงานเป็นรายบุคคล 8.10 มอบหมายงานที่ต้องปฏิบัติงานนอกเวลาเรียน 8.11 สรุปผลการเรียนรู้การออกแบบลวดลายบัวลูกแก้วลง ในกรอบพื้นที่สามเหลี่ยม การประเมินผลสมัฤทธ์ิทางการเรียนเรื่อง การ ออกแบบลวดลายลายบัวลงในกรอบพื้นที่สามเหลี่ยม ผลงานการเขียนแสดงแบบต้องมีคะแนนผ่านเกณฑ์ คะแนนร้อยละ 60 แบบประเมินผล งาน ใบงาน อภิปราย ใบงาน บรรยาย/อภิปราย แบบประเมินผล งานออกแบบ ลวดลายลายบัวลง ในกรอบพื้นที่ สี่เหลี่ยม 20 นาที 30 นาที 10 นาที 10 นาที 10 นาที ผลงานการ เขียนแสดง แบบต้องมี คะแนนผ่าน เกณฑ์ค่า ระดับ คะแนนร้อย ละ 60

136 แผนการจัดการเรียนรู้ หน่วยที่ 3 หลักสูตร ประกาศนียบตัรวิชาชีพ พทุธศกัราช 2562 สอนครั้งที่ 8 รหสัวิชา 2300-1006 วิชา ศิลปะไทย หน่วยกิต 1-3-2 หน่วยการเรียนรู้ การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่องการเรียนรู้ การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว ทฤษฎี 1 ชม. ปฏิบัติ 3 ช.ม. 1. สาระส าคัญ ความรู้ ความเข้าใจ หลักการเขียนลายบัวหงาย บัวคว ่า บัวปากฐาน บัวถลา และปฏิบัติงานเขียน ลายบัวหงาย บัวคว ่า บัวปากฐาน บัวถลา การน าความรู้ไปปรับประยุกต์ใช้ ในการออกแบบลวดลาย การ เขียนลายบัวหงาย บัวคว ่า บัวปากฐาน บัวถลา มีขั้นตอนวิธีการเขียนลายที่แตกต่างจากลายประเภทลาย กนก การเขียนกลุ่มแม่ลายประเภทลายบัวมีการแบ่งพื้นที่ ขนาดที่ชัดเจน การเขียนตัวลายมีการแบ่งขนาด พื้นที่เท่ากัน การน าตัวลายบัวหงาย บัวคว ่า บัวปากฐาน บัวถลา สามารถน าไปใช้กับงานช่างทองหลวง การ ออกแบบกลุ่มงานประเภทลายฐาน เช่นฐานปัฐ ฐานย่อมุม ฐานพระ ล้วนแล้วแต่ต้องน าความรู้ประเภทลาย บัวไปท าการออกแบบชิ้นงานทั้งสิ้น การเข้าใจในหลักการ วิธีการเขียน การแบ่งตัวลาย จึงเป็นขั้นตอน พื้นฐานของการเขียนการออกแบบลวดลาย และการน าองค์ความรู้ไปปรับประยุกต์ใช้ 2. สมรถนะประจ าหน่วย 2.1 สมรรถนะประจ าหน่วย 2.1.1 สามารถแสดงความรู้เกี่ยวกับการเขียนลายบัวลูกแก้ว 2.1.2 สามารถปฏิบัติงานเขียนลายบัวลูกแก้ว 2.1.3 ความละเอียดรอบคอบในการดูแลรักษา เครื่องมืออุปกรณ์ในการเขียนลาย 2.2เกณฑก์ารปฏิบตัิงานประจา หน่วย 2.2.1 สามารถอธิบายความรู้เกี่ยวกับการเขียนลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 2.2.2 สามารถปฏิบัติขั้นตอนการเขียนลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 2.2.3 ความละเอียดรอบคอบในการดูแลรักษา เครื่องมืออุปกรณ์ในการเขียนลาย 3. จุดประสงค์การเรียนรู้ 3.1 จุดประสงค์ทั ่วไป 3.1.1 เพื่อให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเขียนลายบัวลูกแก้ว 3.1.2 เพื่อให้มีทักษะในการปฏิบัติงานเขียนลายบัวลูกแก้ว 3.1.3 มีความละเอียดรอบคอบในการดูแลรักษา เครื่องมืออุปกรณ์ในการเขียนลาย

137 3.2 จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 3.2.1 ระบุความหมายความเป็นมาเกี่ยวกับลักษณะลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 3.2.2 บอกประเภทความหมายลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 3.2.3 แสดงขั้นตอนการเขียนลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 3.2.4 ผู้เรียนแสดงพฤติกรรมที่ดีในการเข้าเรียน ตรงต่อเวลา ซักถามข้อสงสัยตามความเหมาะสม และท าความสะอาดห้องเรียนตามข้อตกลง 4. สาระการเรียนรู้ 4.1 ความหมายลายบัวลูกแก้ว 4.2 ลักษณะลายบัวลูกแก้ว 4.3 หลักการเขียนลายบัวลูกแก้ว 5. กิจกรรมการเรียนรู้ 5.1 การน าเข้าสู่บทเรียน 5.1.1 ครูผู้สอนแจ้งวัตถุประสงค์การเรียน กิจกรรมการเรียนการสอนและวิธีการประเมินผล 5.1.2 ครูผู้สอนน าเข้าสู่บทเรียนซักถามความรู้เดิมหรือปูพื้นฐานความรู้ลายบัวลูกแก้ว 5.1.3 ครูเปิด Power Point อธิบายความหมายของลายบัวลูกแก้ว และความสัมพันธ์ ความเกี่ยวเนื่อง การน าลายบัวลูกแก้ว ไปออกแบบลวดลายไทยในรูปแบบลวดลายชนิดอื่น และสอดแทรกคุณธรรมการมี พฤติกรรมที่ดีในการเข้าเรียน ตรงต่อเวลา ซักถามข้อสงสัยตามความเหมาะสม 5.2 การเรียนรู้ 5.2.1 ครูเปิด Power Point เรื่องความหมายความเป็นมาของลายบัวลูกแก้ว ครูผู้สอนบรรยาย ด าเนินการสอนหรือประกอบกิจกรรมการเรียนโดยที่น าเสนอรูปภาพฉายประกอบ 5.2.2 ครูน ารูปภาพลายบัวลูกแก้ว และลายที่เกี่ยวเนื่องกับลายบัวลูกแก้ว มาประกอบการอธิบาย 1) ครูถาม-ตอบกับนักเรียน โดยครูยกตัวอย่างรูปภาพลายบัวลูกแก้ว แล้วถาม-ตอบเกี่ยวกับ ความหมายความเป็นมาของลายบัวลูกแก้ว กับการน าไปใช้ 2) การออกแบบลวดลายไทยลายบัวลูกแก้ว มีส่วนส าคัญต่อการเขียนลายไทยด้านใดบ้าง 3) ข้อสังเกตการเขียนลายบัวลูกแก้ว มีหลักการสังเกตอะไรบ้าง 5.2.3 ครูนักเรียนช่วยกันสรุปความหมายความเป็นมาของลายบัวลูกแก้ว 5.2.4 ครูให้นักศึกษาท าใบงานที่ 1 เรื่องความส าคัญความเป็นมาลายบัวลูกแก้ว มีด้านใดบ้าง โดย ให้นักเรียนเขียนลงในสมุดบันทึกความรู้ของตนเอง 5.2.5 ครูให้นักเรียนฝึกทักษะการเขียนลายบัวลูกแก้ว ตามใบงาน 5.2.6 ครูเรียกตรวจการเขียนลายบัวลูกแก้ว บัวรวน บัวแวงเป็นรายบุคคลพร้อมชี้จุดแก้ไขเป็น รายบุคคล

138 5.2.7 ครูให้นักเรียนฝึกเขียนลายบัวลูกแก้ว ต่อ จนครบจ านวนการฝึกเขียนลายบัวลูกแก้ว บัว รวน บัวแวง 5.3 การสรุป 5.3.1 ครูสุ่มนักเรียนเล่าความรู้เกี่ยวกับลายบัวลูกแก้ว ความส าคัญด้านใดบ้าง 5.3.2 ครูสรุปเรื่องความหมายและเป็นมาของลายบัวลูกแก้ว 5.3.3 ครูสรุปหลักการสังเกตการณ์เขียนลายบัวลูกแก้ว ตามหลักการความงามด้านลวดลาย ศิลปะไทย 5.4 การวดัและประเมินผล 5.4.1 เครื่องมือประเมิน 5.4.2 แบบประเมินผลพฤติกรรม 5.4.3 แบบทดสอบความรู้ 5.4.4 แบบประเมินผลงาน 6. สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 6.1 สื่อโสตทัศน์ 6.1.1 คลิปวิดีโอ การเขียนลายบัวลูกแก้ว 6.2 โสตทัศน์อุปกรณ์ 6.2.1 คอมพิวเตอร์ 6.2.2 โทรศัพท์มือถือสมาร์ทโฟน 6.2.3 แท็บเล็ต 6.3 สื่อสิ่งพิมพ์ 6.3.1 หนังสือ ลายไทย ภาพไทย. ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). 6.3.2 หนังสือ ลายไทย. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). 6.4 สื่อบทเรียนอิเลก ็ ทรอนิกส์ 6.4.1 ใบความรู้ลายบัวลูกแก้ว 6.4.2 ใบล าดับขั้นตอนการปฏิบัติงาน 6.4.3 Power Point 7. หลักฐานการเรียนรู้ 7.1 หลักฐานความรู้ 7.1.1 แผนการจัดการเรียนรู้ 7.1.2 ใบความรู้ 7.1.3 ใบล าดับขั้นตอนการปฏิบัติงาน 7.1.4 บันทึกหลังการสอน

139 7.2 หลกัฐานการปฏิบตัิงาน 7.2.1 ใบงาน 7.2.2 เกณฑ์การประเมินผลงาน 8. การวดัและประเมินผลการเรียนรู้ 8.1เครื่องมือการประเมิน 8.1.1 ก่อนเรียนรู้ วิธีการวัดผล การสัมภาษณ์ การอภิปราย เครื่องมือวัด ค าตอบจากการสัมภาษณ์ แนวคิดจากการอภิปราย 8.1.2 ระหว่างเรียนรู้ วิธีการวัดผล ขั้นตอนในการปฏิบัติ เครื่องมือวัด การสังเกตุการปฏิบัติงานของนักเรียน 8.1.3 หลังเรียน วิธีการวัดผล ผลงานการเขียนลายบัวลูกแก้ว เครื่องมือวัด เกณฑ์การประเมินผลงานการเขียนลายบัวลูกแก้ว 8.2เกณฑก์ารประเมิน 8.2.1 เกณฑ์ประเมินพฤติกรรมผู้เรียนผ่านเกณฑ์ประเมินตามขั้นตอนปฏิบัติงานการเขียนลายบัว ลูกแก้ว 8.2.2 แบบทดสอบความรู้ผลการประเมินผ่านด้านรู้ความเข้าใจต่อหลักการเขียนลายบัวลูกแก้ว 8.2.3 เกณฑ์การประเมินการเขียนลายบัวลูกแก้ว ไม่ต ่ากว่าร้อยละ 60

140 9. บันทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้ 9.1 ข้อสรุปหลังการจัดการเรียนรู้ ด้านผู้สอน การจัดการเรียนการสอนในรูปแบบ online off line สอนได้ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ สอนได้ไม่ครบตามหัวข้อที่ก าหนดในแผนการจัดการเรียนรู้ยังขาดหัวข้อ ดังนี้ แนวทางการแก้ปัญหาการสอนไม่ครบหัวข้อตามแผน ด้านความพร้อมและผลการเรียนรู้ของผู้เรียน จ านวนนักเรียนทั้งหมด คน จ านวนนักเรียนที่เข้าเรียน คน จ านวนนักเรียนที่ขาดเรียน คน เกณฑ์ที่แนะน า คิดเป็นร้อยละ ดีมาก(80-100) ดี (70-79) พอใช้ (60-69) ต้องปรับปรุง (ต ่ากว่า 60) 1 การตรงต่อเวลา ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 2 การแต่งกาย, การปฏิบัติตามระเบียบ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 3 ความพร้อม, ความตั้งใจในการเรียน ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 4 มีความรับผิดชอบงานที่มอบหมาย ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง 5 มีความรู้ ความสามารถ ตรงวัตถุประสงค์ ดีมาก ดี พอใช้ ต้องปรับปรุง อื่นๆ 9.2 ปัญหา อุปสรรค 9.3 ข้อเสนอแนะและแนวทางแก้ปัญหา ลงชื่อ ผู้สอน ( นายพีระยศ แก้วปัญญา ) ลงชื่อ หัวหน้าสาขาวิชา ( นางสาวมาลาริน บุญวันต์ ) ลงชื่อ (นายธรรมนูญ เศวตสุทธิสิริกุล) ครู ท าหน้าที่ในต าแหน่ง รองผู้อ านวยการฝ่ายวิชาการ หมายเหตุปัญหา อุปสรรคและแนวทางแก้ปัญหา ผู้สอนน าไปพัฒนา ในรูปแบบของวิจัยชั้นเรียน หรือพัฒนาการจัดการเรียนรู้ในครั้งต่อไป

141 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน่วยที่ 3 สอนครั้งที่ 8 เวลา 4 ชม. 1. จุดประสงค์การเรียนรู้ 1.1 จุดประสงค์ทั่วไป 1.1.1 เพื่อให้มีความรู้ความเข้าใจความหมายลายบัวลูกแก้ว 1.1.2 เพื่อให้มีทักษะการเขียนลายบัวลูกแก้ว 1.1.3 เพื่อให้กิจนิสัยมีความรอบคอบและยอมรับฟังความคิดเห็นผู้อื่น 1.2 จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม 1.2.1 ระบุความหมายความเป็นมาเกี่ยวกับลักษณะลายบัวลูกแก้ว อย่างถูกต้อง 1.2.2 บอกประเภทความหมายลายลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 1.2.3 แสดงขั้นตอนการเขียนลายบัวลูกแก้ว ได้อย่างถูกต้อง 1.2.4 ผู้เรียนแสดงพฤติกรรมที่ดีในการเข้าเรียน ตรงต่อเวลา ซักถามข้อสงสัยตามความเหมาะสม และ ท าความสะอาดห้องเรียนตามข้อตกลง 2. สมรรถนะ 2.1 มีความรู้ความเข้าใจความหมายลายบัวลูกแก้ว 2.2 มีทักษะการเขียนลายบัวลูกแก้ว 2.3 แก้ปัญหาจากการเขียนลายบัวลูกแก้ว ได้ 3. เนื้อหาสาระ (ใบความรู้)

142 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 2 เรื่องการเรียนรู้ที่ 9 การเขียนลายบัวลูกแก้ว (สัปดาห์ที่ 8 ) คติความเชื่อเรื่องบวั • คติความเชื่อเรื่องบวัในศาสนาพทุธลทัธิมหายานลัทธิหินยาน มีคติความเชื่อและเรื่องราวของ ดอกบัวและสระบัวปรากฏอยู่มากมายใน พุทธประวัติ ชาดก พระสูตร และต านานต่างๆ และมีความหมายตาม นัยยะต่างๆดังนี้(บ้านจอมยุทธ. 2543 :ออนไลน์) • ดอกบัว เป็นสัญลักษณ์แทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และเป็นนิมิตหมายที่บอกให้รู้ถึงผู้ที่จะมา ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในกัลป์ หนึ่งๆ • ดอกบัว เป็นทิพยปทุมชาติที่มีปาฏิหาริย์ เป็นเครื่องรองรับมหาบุรุษ หรือผู้มีบุญญาธิการอันสูงส่ง • ดอกบัว เป็นดอกไม้ที่มีความส าคัญทางพุทธศาสนา • ดอกบัว เป็นนิมิตที่บังเกิดในวาระส าคัญ คือเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลกจนเข้าสู่พระนิพพาน • ดอกบัว เป็นดอกไม้ส าหรับบุคคลผู้เลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนา คติความเชื่อเรื่องบวัในศาสนาพทุธลทัธิมหายาน ในลัทธิมหายานมีความเชื่อว่า จ านวนดอกบัวซึ่งเบ่งบานขึ้นบนสวรรค์จะเป็นเครื่องบอกถึงการสร้างบุญบารมี ของผู้ที่จะขึ้นมาจุติบนสวรรค์ว่า เป็นผู้ส าเร็จญาณในขั้นใด • สระบัวในดินแดนสุขาวดีมีดอกบัวขนาดใหญ่ที่มีพระธยานิพุทธเจ้าประทับอยู่ • ดอกบัวเป็นที่ก าเนิดของอัจฉริยะบุคคลผู้วิเศษและส าคัญทางศาสนา • ดอกบัวเป็นดอกไม้พุทธบูชา • ดอกบัวเป็นอาสนะและเป็นเครื่องอุปโภคของพระโพธิสัตว์ต่างๆรวมทั้งนางศักติ คติความเชื่อเรื่องบวัในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูให้ความส าคัญกับดอกบัวเป็นอย่างมาก ถือว่าดอกบัวเป็นโลกจักรวาล และดอกบัวมี ก าเนิดอันเป็นทิพย์ ดังนี้ • ดอกบัวเป็นดอกไม้ที่เกี่ยวข้องกับการก าเนิดของเทพเจ้าทั้งหลาย • ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์และเป็นเครื่องอุปโภคที่ส าคัญของเทพเจ้า • ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ • ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์ของพลังอ านาจ และความบริสุทธิ์

143 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 3 คติความเชื่อดังกล่าว ได้ก่อให้เกิดรูปแบบงานศิลปกรรมมากมาย ที่ช่างได้จินตนาการสร้างสรรค์จากคติ ความเชื่อที่เป็นนามธรรม ให้ออกมาเป็นรูปธรรมโดยมีบัวเป็นองค์ประกอบในรูปแบบของงานศิลปกรรมด้าน ต่างๆ มากมายทั้งที่เป็นรูปแบบของดอกบัว และแบบที่ไม่เป็นรูปแบบของดอกบัวเป็นแต่เพียงน าเอาส่วนโค้ง ส่วนเว้าของดอกบัวที่เรียกว่า ลวดบัว มาสร้างสรรค์เป็นงานศิลปกรรมหลายแขนง เช่น สถาปัตยกรรม ประติมากรรม จิตรกรรม และประณีตศิลป์ ฯลฯ อันเป็นคติความเชื่อที่ปรากฏในโบราณวัตถุ และโบราณสถาน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จากการที่ไทยรับเอาคติความเชื่อทางศาสนาที่มีทั้งพุทธหินยาน พุทธมหายาน และพราหมณ์-ฮินดูเข้ามา เป็นหลักยึดถือตั้งแต่ศาสนาดังกล่าวแพร่มาสู่ดินแดนแถบนี้ เนื่องจากลัทธิศาสนาดังกล่าว จะผันแปรไปตามยุค สมัยที่ผู้น าประเทศน ามาเป็นเครื่องยึดถือปฏิบัติ หรือการแผ่ขยายอ านาจของประเทศข้างเคียงที่นับถือศาสนา นั้นๆน าเข้ามา ตามความเชื่อถือของแต่ละคน ด้วยเหตุนี้คติความเชื่อต่างศาสนาที่รับเข้ามาเป็นเวลานาน จึงถูก น ามาผสมผสานกลมกลืนกับพุทธศาสนาซึ่งเป็นศาสนาหลักจนแยกกันไม่ออกว่า ดังจะเห็นได้จากคติการสร้าง วัดทางพุทธศาสนา แต่ผสมผสานคติความเชื่อทางมหายานด้วยการสร้างรูปทรงอาคาร หรือฐานอาคารของพระ อุโบสถ วิหาร ให้มีลักษณะแอ่นโค้งเหมือนเรือส าเภา ด้วยคติความเชื่อที่ว่าเรือส าเภาจะเป็นพาหนะที่พาสัตว์ โลกข้ามพ้นวัฏสงสารได้มากที่สุด อันเป็นปณิธานของพระโพธิสัตว์ ในลัทธิมหายาน หรือ การตกแต่งหน้าบัน อาคารทางศาสนา ด้วยลวดลายปูนปั้น เช่นรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ พระนารายณ์ทรงสุบรรณ พระอินทร์ทรง ช้าง หรือพระอาทิตย์ทรงรถม้า เป็นต้น ซึ่งเทพดังกล่าวล้วนเป็นเทพที่ส าคัญในศาสนาพราหมณ์ – ฮินดู ทั้งนี้ เพราะคติเทวราชา หรือสมมติเทพของพระมหากษัตริย์ในคติของพราหมณ์ เป็นคติความเชื่อที่อยู่กับคนไทยมา นาน รวมทั้งประเพณี พิธีกรรมต่างๆของพระมหากษัตริย์ล้วนมีทั้งพราหมณ์และพุทธปะปนกันไป ซึ่งคติความ เชื่อดังกล่าวก่อให้เกิดรูปแบบทางสถาปัตยกรรมในรูปแบบต่างๆ และมีวิวัฒนาการไปตามยุคสมัย

144 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 4 บัวปลายเสา บัวปลายเสาทรงคลุ่มของเสากลมหรือเสาแปดเหลี่ยมมีมาแล้วในและในสมัยต้นกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย แล้วจึงมีปรากฏบัวปลายเสาของเสาสี่เหลี่ยมกลีบบัวแต่ละกรีบเรียวจนโคนขึ้นไปแหลมปลายคล้ายสามเหลี่ยม รูปใบหอก มีอยู่ที่เมรุทิศ เมรุมุม ในวัดชัยวัฒนาราม ระยะต่อมากลีบบัวของบัวปลายเสาเปลี่ยนลักษณะเป็น แนวตั้งตรงจากโคนขึ้นไปก่อนจะแหลมที่ปลายกรีบ ได้พบเสมอส าหรับบัวปลายเสาติดผนัง ลักษณะดังกล่าว สืบเนื่องมาในสมัยกรุงรัตนดกสินทร์ ประดิษฐ์รูปแบบให้แปลออกไป มักยืดปลายกลีบให้เรียวสะบัดเล็กน้อย ดัง ภาพประกอบที่ 9-1 ภาพที่ 9-1 บัวปลายเสาปูนปั้นศิลปะอยุธยา ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย : 65-66.

145 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 5 รูปแบบบัวปลายเสาในสมยัรตันโกสินทรช์ ่วง รัชกาลที่ 1 – รัชกาลที่ 2 พบว่าบัวหัวเสาที่ใช้ประดับเป็นบัวหัวเสาแบบบัวกลีบยาวซึ่งเรียกว่าบัวจงกล กลีบชั้นเดียว มีกลีบแซม และมีลวดลายที่กลีบบัว ใช้กับเสาเหลี่ยมย่อมุมไม้สิบสอง มีบัวคอเสื้ออยู่ระหว่างเสา กับหัวเสา เป็นรูปแบบที่สืบทอดมาจากอยุธยาตอนปลาย รัชกาลที่ 3 – รัชกาลที่ 4 พระอุโบสถและพระวิหารจะมีสองแบบ คือแบบมีบัวหัวเสา และแบบไม่มีบัวหัว เสา พระอุโบสถและพระวิหารที่ไม่มีบัวหัวเสาประดับ จะเป็ นพระอุโบสถหรือพระวิหารที่สร้างหรือ บูรณปฏิสังขรณ์อยู่ในช่วงรัชกาลที่ 3 เป็นส่วนใหญ่ (ยกเว้นวิหารยอดวัดพระศรีรัตนศาสดาราม) รัชกาลที่ 5 พบว่ารูปแบบศิลปกรรมจะมีลักษณะผสมผสานศิลปะแบบตะวันตกมากขึ้น ดังเช่นวัดราชบพิธฯ ซึ่งเป็นวัดประจ ารัชกาลของพระองค์ เป็นการสร้างวัดที่มีรูปแบบที่เป็นคติแบบเก่า แต่มีการผสมผสานการ ตกแต่งภายในด้วยศิลปะแบบตะวันตก ข้อสังเกต บัวหัวเสาในสมัยรัชกาลที่ 5 จะนิยมบัวหัวเสาที่มีกลีบบัวซ้อน สองชั้นทั้งเสากลมและเสาเหลี่ยม ซึ่งบัวหัวเสารูปแบบนี้เคยมีปรากฏมาแล้วในสมัยอยุธยา ดังภาพประกอบที่ 9-1 ภาพที่ 9-1 บัวปลายเสาปูนปั้นศิลปะอยุธยา ที่มา : บ้านจอมยุทธ. (2543). บัว : ออนไลน์.

146 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 6 ลายบัวลูกแก้วและลายบัวรวน สมใจ นิ่มเล็ก (2555:77) ฐานบัวลูกแก้ว ฐานบัวชนิดท้องไม้ลายลูกฟัก ในกรณีต้องการยกตัวอาคาร ให้สูงขึ้น เพิ่มความสูงของฐานบัวนั้นโดยเพิ่มความสูงตรงส่วนของท้องไม้ปรกตินิยมและยึดถือกันมากก็คือจะไม่ ยืดความสูงตรงส่วนหน้ากระดานเส้นลวดหรือบัวคว ่าบัวหงาย เพราะถ้ายืดตรงส่วนนี้แล้วสัดส่วนจะไม่สัมพันธ์ กับอาคารส่วนอื่น ๆ เมื่อยืดตรงส่วนท้องไม้ให้มีความพอดี ฐานบัวนั้นก็จะสวยงามและเหมาะสม แต่ถ้ายืดส่วน ท้องไม้มากกว่าปรกติ ความงามความพอดีก็จะหมดไป ฉะนั้นจะต้องเสริมองค์ประกอบเข้าไปตรงส่วนท้องไม้ที่ ยืด เช่น ใส่ลูกแก้วอกไก่หรือลูกแก้วแบบอื่นๆ แต่ถ้ายืดท้องไม้ให้สูงมาก ๆ แล้วใส่ลูกแก้ตรงกึ่งกลางของท้องไม้ จะไม่สวยงาม เพราะมีพื้นที่ว่างของท้องไม้บนและล่างของลูกแก้วมาก ดังนั้นจึงต้องใส่ลูกแก้วเพิ่มเป็น 2 ลูก ต าแหน่งของลูกแก้วจะอยู่ใกล้กับบัวคว ่าและบัวหงาย ความสูงหรือระยะห่างระหว่างลูกแก้วทั้งสองจะเป็นเท่าใด ก็ได้ ดังภาพประกอบที่ 9-2,9-3 ลายบัวลูกแก้ว ภาพที่ 9-2 ลายบัวลูกแก้ว ที่มา: ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2541). ลายไทย ภาพไทย : 132,191. ลายบัวรวน ภาพที่ 9-3 ลายบัวลูกแก้ว ที่มา: ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2541). ลายไทย ภาพไทย : 132,191.

147 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 7 ลายบัวแวง สมใจ นิ่มเล็ก (2559:57) บัวแวง , บัวจงกล ชื่อเรียกแบบอย่างบัวปลายเสาที่ออกแบบส่วน “กลีบบัว” ยาวรี และ “ปลายกลีบ” สะบัดออกเล็กน้อย โดยรูปบัวลักษณะนี้ช่างไทยถอดแบบอย่างมาจาก “บัว” ประเภทบัว “บัวสาย” เช่น บัวผัน บัวเผื่อน บัวจงกล ฯลฯ ซึ่งค าว่า “บัวจงกล” เป็นอีกชื่อที่ช่างไทยเรียกนอกจาก “บัวแวง” ที่มาของค าว่า “บัวแวง” นั้น สมเด็จครูทรงมีพระอรรถาธิบายว่า “…..บัวแวงนั้น แวงแปลว่าดาบหรือกระบี่ ตกว่า เป็นบัวยาวๆ อไรเปนบัวยาวๆ ก็เรียกบัวแวงทั้งนั้น......” ดังภาพประกอบที่ 9-4 ภาพที่ 9-4 ลายบัวลูกแก้ว ที่มา: ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2541). ลายไทย ภาพไทย : 132,191. การน าบัวไปใช้ในสถาปัตยกรรม 1.ส่วนฐานอาาร 2.ฐานเสมา 3.ส่วนฐานอาคาร 4.ส่วนผนังภายนอก 5.ส่วนก าแพง 6.ฐานพระ

148 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 8 การใช้ฐานบวักบัอาคารพระอโุบสถและพระวิหาร การใช้ฐานบวักบัอาคารพระอโุบสถและพระวิหารที่มีฐานบวัเฉลียงชนั้ลด และฐานบวัอาคารต่อเชื่อม กันพบว่า มีการใช้ฐานบัว 3 รูปแบบ คือ (บ้านจอมยุทธ. 2543 :ออนไลน์) 1.แบบแรก ใช้ฐานบัวรูปแบบเดียวกันแต่มีขนาดความสูงต่างกันต่อเชื่อมกันโดยตรง 2.แบบที่สอง ใช้ฐานบัวที่มีรูปแบบใกล้เคียงกันต่อเชื่อมกันโดยตรง ซึ่งการต่อเชื่อมจะท าที่ใกล้มุมอาคาร หรือที่ผนังราวบันใดพระอุโบสถและพระวิหาร 3. แบบที่สาม ใช้ฐานบัวที่มีรูปแบบใกล้เคียงกันต่อเชื่อมแบบลดรูปซึ่งการต่อเชื่อมจะท าที่ใกล้มุมอาคาร หรือที่ผนังราวบันใดพระอุโบสถและพระวิหาร รปูแบบพระเจดียแ์ละพระปรางคใ์นสมยัรตันโกสินทร์ช่วงร.1 -5 รัชกาลที่ 1 – 2 เจดีย์เหลี่ยมทรงเครื่องจะมีขนาดใหญ่ ซึ่งรูปแบบโดยรวมมีบัวเป็นองค์ประกอบที่ส าคัญ เริ่มจากชุดฐานสิงห์ บัวกลุ่มรองรับองค์ระฆัง บัลลังก์ แกนฉัตรบัวกลุ่มเถาหรือบัวคลุ่มเถา ปลี ลูกแก้ว ปลียอด และเม็ดน ้าค้าง ตามล าดับ บางแห่งมีปลีอยู่เหนือบัวกลุ่มเถาเพียงชั้นเดียวแล้วต่อด้วยเม็ดน ้าค้าง ซึ่งเจดีย์จะย่อ มุมไม้ยี่สิบ บางแห่งมีการตกแต่งองค์เจดีย์ด้วยการท าลวดลายประดับ และปิดทองทั้งองค์ เรียกว่าเจดีย์ ทรงเครื่อง เช่น เจดีย์ทองคู่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และบางแห่งก็มีการปิดกระเบื้องเคลือบสีต่างๆอย่าง สวยงาม เช่น เจดีย์เหลี่ยมทรงเครื่องวัดพระเชตุพนฯ เป็นต้น ซึ่งเจดีย์เหลี่ยมทรงเครื่องมักจะมีบัวคอเสื้อ ประดับอยู่เหนือองค์ระฆัง ส่วนแตกต่างอย่างอื่นได้แก่ จ านวนชั้นของเส้นลวดบัว รูปแบบของฐานสิงห์และ ส่วนประกอบของฐานสิงห์ รัชกาลที่ 3 เจดีย์เหลี่ยมทรงเครื่องที่พบมีหลายขนาด ซึ่งรูปแบบโดยรวมมีบัวเป็นองค์ประกอบที่ส าคัญ ประกอบด้วย ชุดฐานสิงห์เรียงซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไปสองถึงสามชั้น บัวกลุ่มรองรับองค์ระฆัง (ซึ่งบางแห่งก่อน ถึงบัวกลุ่มอาจขั้นด้วยลูกแก้วก่อนชั้นหนึ่ง) บัลลังก์ซึ่งอาจมีหรือไม่มี แกนฉัตรรองรับบัวกลุ่มเถาหรือบัวคลุ่มเถา ปลี ลูกแก้ว ปลียอด และเม็ดน ้าค้าง ตามล าดับ บางแห่งมีปลีอยู่เหนือบัวกลุ่มเถาเพียงชั้นเดียวแล้วเป็นเม็ด น ้าค้าง ซึ่งบางแห่งนิยมตกแต่งองค์เจดีย์ หรือปิดกระเบื้องเคลือบสีต่างๆ ส่วนการย่อมุมเจดีย์นั้นก็มีตั้งแต่ย่อ มุมไม้สิบสอง สิบหก และยี่สิบ ช่วงปลายรัชกาลที่ 3 ความนิยมในเจดีย์เหลี่ยมทรงเครื่องจึงได้เริ่มหายไป พร้อม กับการเข้ามาแทนที่ของเจดีย์ทรงระฆัง

149 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 9 สมัยรัชกาลที่ 4 นอกจากพระองค์จะนิยมสร้างเจดีย์ทรงระฆังแล้ว พระองค์ยังทรงสร้างเจดีย์เหลี่ยมเพิ่มมุม ที่วัดพระเชตุพนฯ เพื่อเป็นเจดีย์เหลี่ยมประจ ารัชกาลอีกด้วย สมัยรัชกาลที่ 5 พระองค์ยังคงมีความนิยมในการสร้างเจดีย์ทรงระฆัง คือเจดีย์ประธานวัดราชบพิธฯซึ่งเป็น วัดประจ ารัชกาล และในสมัยรัชกาลที่ 8 พระองค์ทรงสร้างเจดีย์ประธานที่วัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน กรุงเทพมหานคร เป็นต้น ดังภาพประกอบที่ 9-5 ภาพที่ 9-5 ภาพลายเส้นบัวองค์ประกอบเจดีย์เหลี่ยมย่อมุม ที่มา : บ้านจอมยุทธ. (2543). บัว : ออนไลน์.

150 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 10 ภาพที่ 9-6 ภาพลายเส้น บัวองค์ประกอบเจดีย์ทรงระฆัง ที่มา : บ้านจอมยุทธ. (2543). บัว : ออนไลน์.

151 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 11 ชื่อและหน้าที่วัสดุอุปกรณ์ในงานเขียนลายบัวลูกแก้ว บัวรวน บัวแวง ดินสอกดหรือดินสอด า ชนิด HB - ใช้ส าหรับร่างลายเขียนเส้นที่ต้องการ ยางลบ - ใช้ส าหรับลบเส้นดินสอที่ไม่ต้องการ ไม้บรรทัด - ใช้ส าหรับวัดขนาดรูปร่าง -รูปทรงเหลี่ยม กระดาษขนาด A4หรือกระดาษอาร์ต ชนิดเนื้อละเอียด เป็นมัน ขนาด 80-100 แกรม - ใช้ส าหรับเขียนลายไทยด้วยดินสอ ที่เหลาดินสอ - ใช้ส าหรับเหลาดินสอให้ไส้ดินสอมีความแหลม กระดาษช าระ - ใช้ส าหรับเช็ดผงดินสอที่ติดตามอุปกรณ์

152 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 12 แผ่นที่ : 1 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 1. 1.1 บอกชื่อและหน้าที่อุปกรณ์การเขียนลาย 2. 2.1 ก าหนดขนาดรูปทรงโครงสร้างการเขียนลายบัว ลูกแก้ว ชั้นที่ 1

153 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 13 แผ่นที่ : 2 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 3. 3.1 ก าหนดขนาดรูปทรงโครงสร้างการเขียนลายบัว ลูกแก้ว ชั้นที่2 4. 4.1 ก าหนดขนาดรูปทรงโครงสร้างการเขียนลายบัว ลูกแก้ว ชั้นที่3

154 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 14 แผ่นที่ : 3 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 5. 5.1 เขียนรูปทรงลายบัวลูกแก้ว และก าหนดความกว้าง ของกลีบลาย 6. 6.1 เขียนเส้นกลีบลายบัวลูกแก้วให้ครบทั้ง 3 ชั้น

155 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 15 แผ่นที่ : 4 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน 7. 7.1เขียนรายละเอียดกลีบลายบัวลูกแก้วให้ครบทั้ง 3 ชั้น 8. 8.1 ตัดเส้นด้วยดินสอ ให้น ้าหนักเส้นเข้ม ละคมชัด ลงน า หนักเส้นให้ครบตามการร่างลายบัวลูกแก้ว

156 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน้า 16 แผ่นที่ : 5 ข้อควรระวังการปฏิบตัิงาน คา อธิบายข้อควรระวังการปฏิบตัิงาน 1. 1.1รูปทรงภายนอกลายบัวลูกแก้วจะมีรูปทรงแหลมชะลูด คล้ายเส้นจอมแห 2. 2.1 การแบ่งกลีบลายในชิ้นงานการเขียนลายลูกแก้วต้อง ให้ลวดลายเต็มพื้นที่พอดี

157 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน่วยที่ 3 สอนครั้งที่ 8 1. จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 1.1 จัดเตรียมอุปกรณ์การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้วได้ 1.2 แสดงขั้นตอนการออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้วได้อย่างถูกต้อง 2. สมรรถนะ 2.1 มีทักษะการออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว 2.2 แก้ปัญหาจากการออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้วได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ ดินสอกดหรือดินสอด า ยางลบ ไม้บรรทัด กระดาษขนาด A4 ที่เหลาดินสอ กระดาษช าระ 4. การประเมินผล ผลงานการออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว ผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 60 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). ลายไทย ภาพไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). ลายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โพธิ์ ใจอ่อนน้อม. (2522). คู่มือลายไทย. โรงพิมพ์ธนาคารออมสิน. พระเทวาภินิมมิต. (2530). สมุดต าราลายไทย. โรงพิมพ์คุรุสภา. สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย. ส านักพิมพ์มติชน.

158 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน่วยที่ 3 งานครั้งที่ 8 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1ให้นักเรียนเขียนลายบัวลูกแก้ว จ านวน 1 แบบ ตามแบบที่ก าหนดให้ ขนาดความกว้าง และความสูง ของลายบัวลูกแก้วตามใบขั้นตอนการปฏิบตัิงานการเขียนลายบวัลูกแก้ว คะแนนเต็ม 100 คะแนน

159 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การออกแบบลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หน่วยที่ 3 งานครั้งที่ 8 ค าสั ่งที่ 2 ให้นักเรียนออกแบบลายบัว จ านวน 8 แบบ โดยออกแบบลวดลายไทยบรรจุลงในรูปทรงลายบัว พร้อมทั้งตัดเส้น และถมพื้นช่องไฟให้สมบูรณ์ คะแนนเต็ม 100 คะแนน

160 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนลายบัวลูกแก้วตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนลายบัวลูกแก้ว( X4 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม

161 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่องการเรียนที่1 การออกแบบแม่ลายบัวลูกแก้ว ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยัช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 100 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2.การเขียนลายบัวลูกแก้วตามขั้นตอน ( X2) 3. กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4. ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5. ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6. การเขียนลายบัวลูกแก้ว ( X4) 20 คะแนน 7. จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน

162 แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หน่วยที่ 3 วิชา ศิลปะไทย รหัสวิชา 20300-1005 สอนครั้งที่ 9 ชั่วโมงรวม 16 ชื่อหน่วยการเรียนรู้การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง การออกแบบแม่ลายดอก จ านวนชั่วโมง 4 สัปดาห์ที่ 10 เรื่อง กิจกรรมการเรียนรู้ สื่อ/เครื่องมือ การประเมิน เวลา เกณฑ์ การ ประเมิน 9.การ ออกแบบ แม่ลาย ดอก 9.1 น าเข้าสู่บทเรียนสอบถามประสบการณ์การออกแบบ ลวดลายดอกที่นักเรียนเคยมีประสบการณ์ 9.2 ทดสอบความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทยที่น าลวดลายการ คัดลอกแม่ลายดอกมาใช้ในการออกแบบเครื่องใช้และ เครื่องประดับ 9.3 อธิบายรูปแบบวิวัฒนาการการเปลี่ยนแปลงลายแม่ ลายดอกในแต่ละยุคสมัย 9.4 ทบทวนความรู้เกี่ยวกับรูปแบบวิวัฒนาการการ เปลี่ยนแปลงแม่ลายดอกในแต่ละยุคสมัย 9.5 สาธิตปฏิบัติงานการออกแบบแม่ลายดอกลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยมโดยเริ่มจากการเขียนโครงสร้างตัวลาย และการเขียนรายละเอียด 9.6 ให้นักเรียนปฏิบัติงานทดลองออกแบบแม่ลายดอกลง ในพื้นที่กรอบสี่เหลี่ยม 9.7 เรียกตรวจผลงานออกแบบแม่ลายดอกลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยมเป็นรายบุคคลพร้อมให้ค าแนะน า การ แก้ใขปรับปรุงผลงาน การซักถาม แบบทดสอบก่อน เรียน ใบความรู้/Power piont การสอบถาม ใบขั้นตอนการ ปฏิบัติงาน ใบงาน แบบประเมินผล งาน 10 นาที 10 นาที 50 นาที 10 นาที 20 นาที 60 นาที 20 นาที

163 9.8 ให้นักเรียนปฏิบัติงานออกแบบแม่ลายดอกลงในพื้นที่ กรอบสี่เหลี่ยม ต่อ 9.9 ตรวจผลงานออกแบบแม่ลายดอกลงในพื้นที่กรอบ สี่เหลี่ยม พร้อมวิจารณ์ผลงานเป็นรายบุคคล 9.10 มอบหมายงานที่ต้องปฏิบัติงานนอกเวลาเรียน 9.11 สรุปผลการเรียนรู้การออกแบบแม่ลายดอกลงใน พื้นที่กรอบสี่เหลี่ยม การประเมินผลสมัฤทธ์ิทางการเรียนเรื่องออกแบบแม่ ลายดอกลงในพื้นที่กรอบสี่เหลี่ยม ผลงานการเขียนแสดง แบบต้องมีคะแนนผ่านเกณฑ์คะแนนร้อยละ 60 ใบงาน อภิปราย ใบงาน บรรยาย/อภิปราย แบบประเมินผล งานออกแบบแม่ ลายก้านต่อดอกลง ในพื้นที่กรอบ สี่เหลี่ยม 30 นาที 10 นาที 10 นาที 10 นาที ผลงานการ เขียนแสดง แบบต้องมี คะแนนผ่าน เกณฑ์ค่า ระดับ คะแนนร้อย ละ 60

164 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 1 ลายดอก หรือดอกลอย ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ (2539 : 147) ได้อธิบายถึงลายดอก ดังนี้ ลายดอก คือลายไทยประเภทหนึ่งซึ่งเป็นดอกหรือดวงมาจัดเรียงรายซึ่งๆ กัน โดยเว้นระยะให้อยู่ในจังหวะ หรือช่องไฟ ให้ดูงดงาม ตามพื้นที่แบนราบทั่วไป ลายดอกลอยมักเรียกชื่อจากตัวลายที่น ามาประกอบ คือ ถ้า เป็นดอกใบเทศมาวางเรียงกันในแนวทแยง เรียกว่า ลายดอกลอยใบเทศ ลายดอกลอย มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้อง กับลายอื่นๆ เช่นลายประเภทดอกดวง ลายประเภทลายดาว เป็นลายที่ช่วยผลักดันรูปหรือลายอื่นๆ ให้เด่นชัด อาจเรียกว่าลายพื้น ซึ่งมักใช้ตามเนื้อที่กว้างมากๆ เช่นพื้นผ้า ผนังเพดาน ลายดอกลอย อาจแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือลายที่อยู่ในทรงกลม เช่น ลายดาว ทางการก่อสร้างอาคารมักใช้ตามเพดานและลายที่อยู่ในทรง อิสระ เช่นลายช่อดอกลอย ลายดอกไม้ร่วง ใช้ตกแต่งตามผนัง การประดิษฐ์ลายออกมาในรูปทรงเรขาคณิตใน รูปแบบต่างๆ เพื่อประดับซ ้าๆ กันโดยเน้นรูปแบบจากธรรมชาติมาดัดแปลงให้เป็นดอก (ช านาญ เล็กบรรจง. 2540 : 89) ดังภาพประกอบที่ 9-1 ถึง 9-7 ภาพที่ 9-1 ลักษณะลายดอก

165 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 2 ภาพที่ 9-2 ลายลายกนกสมัยต่างๆ ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 91.

166 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 3 ภาพที่ 9-3 ลายดอกสี่กลีบสลับสี่เหลี่ยม ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 91.

167 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 4 ภาพที่ 9-4 ลายดอกกลมสลับสี่เหลี่ยม ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 92.

168 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 5 ภาพที่ 9-5 ลายดอกกลมสลับสี่เหลี่ยมแบบต่างๆ ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 93.

169 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 6 ภาพที่ 9-6 ลายดอกรีสลับสี่เหลี่ยมแบบต่างๆ ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 97.

170 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 7 ภาพที่ 9-7 ลายดอกซีกดอกซ้อน ที่มา : สันติ เล็กสุขุม. (2545). กนกในดินแดนไทย. : 97.

171 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 8 ประโยชน์ของแม่ลายดอก การน าแม่ลายดาวไปใช้ได้ถูกระบุต าแหน่งไว้อย่างชัดเจนว่าอยู่ตรงส่วนที่เป็นฝ้าเพดานจอง อาคารทางศาสนา เช่น อุโบสถ์ วิหาร ซุ้มพระปรางค์ ซุ้มสถูป เจดีย์ เพดานธรรมมาสน์ เพราะถือว่าส่วนล่าง ของอาคารเป็นพื้นธรณี ส่วนที่เป็นเพดานเปรียบเหมือนท้องฟ้าซึ่งมีดาวประดับอยู่ หรือหากน าแม่ลายดาวมา เขียนผสมกับลายอื่นๆ ก็จะท าให้ได้ลายอีกหลายแบบหลายชนิด เช่น ลายดาวล้อมเดือน ลายราชวัตร ซึ่งใช้ ท าลายปูนปั้น แกะสลักไม้ ลายเพดาน ฝาผนังอาคาร ลายผ้าม่าน ผ้านุ่งหรือลายเสื้อ เป็นต้น ดังภาพประกอบที่ 9-8 ภาพที่ 9-8 ลายดอกบนเพดาน

172 ใบความรู้ วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้าที่ 9 ชื่อและหน้าที่วัสดุอุปกรณ์ในงานเขียนลายไทย ดินสอด า ชนิด HB - ใช้ส าหรับร่างลายเขียนเส้นที่ต้องการ ยางลบ - ใช้ส าหรับลบเส้นดินสอที่ไม่ต้องการ ไม้บรรทัด - ใช้ส าหรับวัดขนาดรูปร่าง -รูปทรงเหลี่ยม กระดาษอาร์ต ชนิดเนื้อละเอียดเป็นมัน ขนาด 80-100 แกรม - ใช้ส าหรับเขียนลายไทยด้วยดินสอ กระดาษช าระ - ใช้ส าหรับเช็ดผงดินสอที่ติดตามอุปกรณ์

173 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้า 10 แผ่นที่ : 1 ขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน เขียนเส้นโครงด้านนอก เส้นโครงด้านใน การสอดไส้ การบากลาย

174 ใบลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน้า 11 แผ่นที่ : 2 ลา ดบัขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน คา อธิบายขนั้ตอนการปฏิบตัิงาน เขียนเส้นโครงด้านนอก เส้นโครงด้านใน การสอดไส้ การบากลาย

175 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การการออกแบบลวดลายกนก เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน่วยที่ 3 สอนครั้งที่ 9 1. จดุประสงคเ์ชิงพฤติกรรม 1.1 จัดเตรียมอุปกรณ์การออกแบบแม่ลายดอกได้ 1.2 แสดงขั้นตอนการออกแบบแม่ลายดอกได้อย่างถูกต้อง 2. สมรรถนะ 2.1 มีทักษะการออกแบบแม่ลายดอก 2.2 แก้ปัญหาจากการออกแบบแม่ลายดอกได้ 3. เครื่องมือ วัสดุ และอุปกรณ์ ดินสอกดหรือดินสอด า ยางลบ ไม้บรรทัด กระดาษขนาด A4 ที่เหลาดินสอ กระดาษช าระ 4. การประเมินผล ผลงานการออกแบบแม่ลายดอกผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 60 5. เอกสารอ้างอิง/เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม ปฏิพัทธ์ ดาระดาษ. (2539). ลายไทย ภาพไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: ม.ป.พ. ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2546). ลายไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โพธิ์ ใจอ่อนน้อม. (2522). คู่มือลายไทย. โรงพิมพ์ธนาคารออมสิน. พระเทวาภินิมมิต. (2530). สมุดต าราลายไทย. โรงพิมพ์คุรุสภา. สันติ เล็กสุขุม. (2539). กระหนกในดินแดนไทย. ส านักพิมพ์มติชน.

176 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน่วยที่ 3 สอนครั้งที่ 9 6. การมอบหมายงาน ค าสั ่งที่ 1 ให้นักเรียนออกแบบแม่ลายประเภทลายดอก 2 แบบ โดยออกแบบลวดลายบรรจุอยู่ รูปทรงกลม ออกแบบลวดลายประเภทลายดอกให้เหมาะสมกับกับรูปทรง คะแนนเต็ม 100 คะแนน

177 ใบงาน วิชา : ศิลปะไทย หน่วยการเรียนรู้ : การคัดลอกลวดลายแม่ลาย เรื่อง : การออกแบบแม่ลายดอก หน่วยที่ 3 สอนครั้งที่ 9 ค าสั ่งที่ 2 ให้นักเรียนเขียนลายพุฒตาล 1 แบบ ในกรอบรูปทรงสี่เหลี่ยม ก าหนดขนาด ความสูง อย่างน้อย 10 เซนติเมตร ความกว้าง 16 เซนติเมตร พร้อมทงั้ถมพื้นชิองไฟด้วยหมึกสีดา ให้เตม ็ พื้น ช่องไฟ คะแนนเต็ม 100 คะแนน

178 7. เกณฑ์การประเมินผลงาน แบบประเมินผลงานนักเรียน ชื่อนักเรียน……………………………………………………………….เลขที่………………… ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง วิชา ศิลปะไทย เรื่อง การออกแบบแม่ลายดอก หมายเหตุ ( X2 ) = จ านวนคูณค่าระดับคะแนนกับค่าคะแนนเกณฑ์ประเมิน เช่น X2 ค่าคะแนน 5 = 10 คะแนน ข้อ จดุประเมินคณุภาพผลงาน การออกแบบแม่ลายดอก ผลการประเมิน ระดับคะแนน คะแนนรวม เก ณ ท์ป ระเมิ น ดีเยี่ยม ดีมาก ดี พอใช้ ปรับปรุง 5 4 3 2 1 ผ่าน ไม่ผ่าน 1 การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 2 การเขียนลายดอกตามขั้นตอน (X2) 3 การร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 4 ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 5 ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 6 การเขียนลายดอก( X4 ) 7 จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 8 ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) ผลคะแนนรวม

179 แบบสรปุผลการประเมินผลงานนักเรียน วิชา ศิลปะไทย เรื่องการเรียนที่1 การออกแบบแม่ลายดอก ระดับชั้น ปวช. สาขาวิชา ช่างทองหลวง กาญจนาภิเษกวิทยาลยัช่างทองหลวง ล าดับที่ ชื่อ นามสกุล ผ้รูบัการประเมิน จดุประเมินคณุภาพชิ้นงาน คะแนนรวม 100 คะแนน ค่าเฉลี่ยร้อยละ เก ณ ท์ที่ผ่า น ก า ร ป ระเมิ น ค่าเฉ ลี่ย ร้อ ย ละ 65 1. การเตรียมอุปกรณ์การเขียนลาย ( X2 ) 10 คะแนน 2.การเขียนลายดอกตามขั้นตอน (X2) 10 คะแนน 3.กการร่างสัดส่วนรูปทรง ( X2 ) 10 คะแนน 4. ความเหมาะสมของรูปทรง ( X4 ) 20 คะแนน 5. ลายเส้นมีความคมชัด ( X2 ) 10คะแนน 6.การเขียนลายดอก( X 4) 20 คะแนน 7.จ านวนการเขียนลายครบตามที่มอบหมาย( X2 ) 10คะแนน 8. ความสะอาด ปราณีตในการเขียนลาย( X2 ) 10คะแนน ผ่าน ไม่ผ่าน 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ผลรวมคะแนนค่าเฉลี่ยร้อยละของนักเรียนทั้งหมด (…………………………………………) นานพีระยศ แก้วปัญญา ผ้ปูระเมิน