ETP105 คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ และจิตวิญญาณความเป็นครู

46

บรรณำนุกรม

ขอ้ กำหนดครุ ุสภา. (2559). [ออนไลน์]. เขา้ ถงึ ไดจ้ าก : https://www.kruwandee.com/news-
id31547.html

ครุ ุสภา สำนักงานเรขาอธิการ. คู่มอื สมาชิกคุรุสภา. กรงุ เทพมหานคร. : โรงพมิ พ์คุรสุ ภาลาดพรา้ ว, 2542.

จรรยาบรรณครตู า่ งประเทศ. (2558). [ออนไลน์]. เข้าถงึ ได้จาก : http://swis.acp.ac.th/html_edu/cgi-
bin/acp/main_php/print_informed.php?id_count_inform=2406&fbclid=IwAR15x5Um8wAtGgA
ww4Ow5uPimecSoCYL-MaYPmtUiXwoARvGJ76H_iah8c4 (วันทคี่ ้นหาขอ้ มูล : 20 พฤศจิกายน 2563)

สมัยสุโขทยั . (2544). [ออนไลน์]. เข้าถึงไดจ้ าก :
http://home.acn.ac.th/html_edu/cgibin/acn/main_php/print_informed.php?id_count_inform=
266&fbclid=IwAR0DoPgPMlFpPZ0TkdGis7x-FYuWNLXB2DPeDX9CIIkNoPcE7fU88iMz1Yg

สมัยอยธุ ยา. (2545). [ออนไลน์]. เข้าถึงไดจ้ าก :
https://www.baanjomyut.com/library_3/extension1/study_of_thailand/04.html?fbclid=IwAR1x
s2ds_j6qFT12-XJlkfoETKxARkS7xBeuurXz4OLRKj6hce7EoF8JDC8

สำนกั งานเลขาธกิ ารคุรุสภา. (2560). [ออนไลน]์ . เข้าถงึ ได้จาก :
https://www.ksp.or.th/ksp2018/objectives/

47

ภำคผนวก

48

สรปุ Kahoot

Pretest : ท่ี 1 กลมุ่ 5 ธติ ริ ตั น์
ท่ี 2 กลุม่ 6 ศริ กิ านต์
ท่ี 3 กล่มุ 6 วจิ ติ รา

Posttest : ท่ี 1 กลุ่ม6 ณฐั ธวภิ า
ท่ี 2 กลมุ่ 5 ธติ ริ ตั น์
ท่ี 3 กลมุ่ 6 ศริ กิ านต์

49

สถิติกำรตอบKahoot

ตำรำงสรปุ เกม 50

เกมท่ี 1 เกมท่ี 2 เกมท่ี 3 เกมท่ี 4 เกมท่ี 5
มมั ม่ี
เกมดาวนิ ช่ี ไขปรศิ นา อกั ษรลบั จก๊ิ ซอ อา่ นปากของฉนั นะ กลุ่ม 5
กลุ่ม 6
ท่ี 1 กลุม่ 6 กลุ่ม 5 กลุ่ม 5 กลุม่ 5 กลุ่ม 4

ท่ี 2 กล่มุ 5 กลุ่ม 6 กลุ่ม 6 กลุม่ 4

ท่ี 3 กลมุ่ 4 กล่มุ 3 กลุ่ม 3 กลุ่ม 3

สรปุ คะแนน
กลุ่มทไ่ี ดท้ ่ี 1 กลมุ่ 5 ได้ 37 คะแนน
กลุ่มทไ่ี ดท้ ่ี 2 กลุ่ม6 ได้ 29 คะแนน
กลมุ่ ทไ่ี ดท้ ่ี 3 กลมุ่ 4 ได้ 9 คะแนน
กลุ่มทไ่ี ดท้ ่ี 4 กลุม่ 3 ได้ 9 คะแนน
กลุ่มทไ่ี ดท้ ่ี 5 กลุ่ม2 ได้ 0 คะแนน

51

จติ วญิ ญาณความเป็ นครู

จัดทาโดย
นางสาวแพรวา พฒั นโชติ รหัส63121880004
นางสาววภิ าวดี โพธ์ิสง่า รหัส 63121880014
นางสาวกาญจนา พูลศิลป์ รหัส 63121880026
นางสาวอารยา ชัยสิทธิโยธิน รหสั 63121880029
นางสาวพรวมิ ล เรืองชนะ รหสั 63121880032

สาขาการประถมศึกษา

เสนอ
อาจารย์ฐิติพร พชิ ญกลุ

รายงานเล่มนเี้ ป็ นส่วนหน่ึงของรายวชิ าคุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ
และจิตวญิ ญาณความเป็ นครู (ETP105)

มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถมั ภ์
ภาคเรียนที่2/2563

52

บทท่ี 1
ความหมายและความสาคญั

วิชาชีพครูถือเป็ นวิชาชีพช้ันสูงที่มีความสาคญั และ เป็ นกลไกหลกั ในพฒั นาทรัพยามนุษยใ์ ห้แก่
ประเทศชาติ ผูป้ ระกอบวิชาชีพจะตอ้ งใช้องคค์ วามรู้ในสาขาวิชา เฉพาะและวิชาชีพครูร่วมกบั คุณลกั ษณะ
ความเป็นครูท่ีสะทอ้ นการเป็นผมู้ ีจิตวญิ ญาณความเป็นครู จึงจะ สามารถสั่งสอนอบรมศิษยใ์ ห้เป็นคนดี คน
เก่ง มีความสุขและใฝ่ เรียนรู้ตลอดชีวิต รวมท้งั สร้างเสริมใหผ้ ูเ้ รียน สามารถพฒั นาคุณลกั ษณะตามที่สังคม
ตอ้ งการไดอ้ ยา่ งเต็มศกั ยภาพของผเู้ รียนแต่ละบุคคล ดงั พระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระบรมชน
กาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่ได้พระราชทานแก่ครูอาวุโสในโอกาสเขา้ รับ
พระราชทานเข็มเครื่องหมายเชิดชูเกียรติ ซ่ึงมีลกั ษณะของครูที่ดี ตอนหน่ึงวา่ “ครูที่แทน้ ้นั ตอ้ งเป็นผูก้ ระทา
แต่ความดี ตอ้ งหมน่ั ขยนั และอุตสาหะพากเพียร ตอ้ งเอ้ือเฟ้ื อ เผื่อแผ่ และเสียสละ ตอ้ งหนักแน่น อดกล้นั
และ อดทน ตอ้ งสารวม ระวงั ความประพฤติของตนเอง ตนใหอ้ ยใู่ นระเบียบแบบแผนอนั ดีงาม ตอ้ งปลีกตวั
ปลีกใจออกจากความสบาย และความสนุกรื่นเริง ท่ีไม่ควรแก่เกียรติภูมิ ตอ้ งต้งั ใจให้มน่ั คงและแน่วแน่ ตอ้ ง
ซื่อสัตย์ รักษาความจริงใจ ตอ้ งเมตตา หวงั ดี ตอ้ งวางใจเป็ นกลาง ไม่ปล่อยไปตามอานาจอคติ ตอ้ งอบรม
ปัญญาใหเ้ พม่ิ พนู สมบรู ณ์ข้นึ ท้งั ในดา้ น วิทยาการ และความรู้ในเหตุผล

ความหมายและความสาคัญ

จิตวิญญาณความเป็นครู ฟังแลว้ เหมือนคาพูดง่าย ๆ แต่แฝงไวด้ ว้ ยความรับผิดชอบต่อหนา้ ท่ีเปี่ ยมไป
ดว้ ยความรู้ ความสามารถ คุณธรรมจริยธรรม พร้อมจะอุทิศตนเพอ่ื พฒั นาทรัพยากรของประเทศ คือ เยาวชน
ให้เป็ นคนดี คนเก่ง และมีความสุขให้สอดคลอ้ งกบั นโยบายที่ส่งเสริมการศึกษาไทย ซ่ึงปัจจุบนั การศึกษา
เร่ืองจิตวิญญาณความเป็ นครู ไม่ค่อยมีการศึกษาเท่าท่ีควร หรืออาจจะมีบา้ ง แต่ก็ยงั มีนอ้ ยมาก โดยเฉพาะ
อย่างย่ิงในสาขาด้านการศึกษาน้ันยงั มีอีกหลายสาขาที่ขาดแคลนและมีความจาเป็ นต่อการศึกษาเพราะ
การศึกษาเป็ นพ้ืนฐานของการพฒั นาทรัพยากรมนุษยข์ องประเทศและยงั เป็ นกลไกเชื่อมโยงถึงโครงสร้าง
การพฒั นาดา้ นอ่ืนๆอีกดว้ ยถา้ หากภาครัฐหรือกระทรงศึกษาธิการไม่ใหค้ วามสาคญั เร่ืองการส่งเสริมคุณภาพ
ของครู กระบวนการพฒั นาครูใหเ้ ป็นบุคลากรท่ีมีศกั ยภาพเต็มเป่ี ยมดว้ ยจิตวิญญาณความเป็นครู พร้อมที่จะ
ปฏิบตั ิหนา้ ที่ดว้ ยอุดมการณ์อนั ยง่ิ ใหญแ่ ละเกียรติยศของความเป็นครูปัจจุบนั น้ีประเทศไทย กาลงั ขาดแคลน
ครูเฉพาะดา้ น เช่น สาขาภาษาไทย สาขาภาษาองั กฤษสาขาคณิตศาสตร์ และสาขาวทิ ยาศาสตร์ สาขาที่กล่าว
มาเหลา่ น้ี ภาครัฐที่ดูแลการศึกษาไทยและกระทรวงศึกษาธิการตอ้ งพจิ ารณาปัญหาเหลา่ น้ี ต้งั เป้าหมายใน

53

แต่ละปี วา่ จะส่งเสริมและสามารถผลิตครูออกมาตอบสนองกับความตอ้ งการของสังคมไดม้ ากนอ้ ยแค่ไหน
ข้นึ อยกู่ บั นโยบายภาครัฐ จะศึกษาคน้ หาตวั แปรสภาพแวดลอ้ มทางจิตวิญญาณที่สามารถจาแนกและมี

ความสอดคลอ้ งกับคาว่าจิตวิญญาณความเป็ นครูน้ัน ควรจะมีลกั ษณะไหน จึงจะประสบความสาเร็จใน
อาชีพครู และเป็นครูตน้ แบบของกลุ่มเป้าหมายในการศึกษาจิตวิญญาณความเป็นครู จะเป็นกลไกสาคญั การ
พฒั นาครูของประเทศ ซ่ึงนกั เศรษฐศาสตร์การศึกษาให้ทศั นะไวว้ ่าการศึกษาไม่ใช่การบริโภค แต่เป็ นการ
ลงทุน ถ้าประเทศชาติใดลงทุนด้านการศึกษาสอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคมและการพฒั นา
ประเทศแลว้ การลงทนุ ดา้ นการศึกษาจะใหผ้ ลตอบแทน คอื ความเป็นครูท่ีพร้อมดว้ ยจิตวญิ ญาณ (พชั นี

สมกาลงั .2556:2)

คาวา่ จิตวิญญาณความเป็นครู (Teacher spirituality ) ในประเทศไทยน้นั เราใชก้ นั มากในวงการศึกษา

แต่อยา่ งไรกต็ าม ทางดา้ นจิตวิทยา Snyder และLopez (2007) ไดใ้ หค้ วามหมายของคาวา่ Spirituality วา่ เป็น

การหาหนทางท่ีนาไปสู่การเป็นท่ียอมรับและภาคภมู ิในตนเอง นอกจากน้ี PaJak และ Blaise (1989) กล่าววา่

จิตวิญญาณความเป็ นครูจะทาให้ครูประกอบอาชีพครูไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพ และครูท่ีมีจิตวิญญาณความ
เป็ นครูมกั จะมีความเป็ นมิตร ดูแลเอาใจใส่ เขา้ ใจ และยอมรับและอดทนต่อนักเรียนของตน ดงั น้ัน การ
ปฏิบตั ิตามจรรยาบรรณครูท้งั 9 ประการ จึงเป็ นหนทางสู่การพฒั นาจิตวิญญาณความเป็ นครู(ธวชั ชยั เพ็ง
พินิจ, 2550)จิตวิญญาณความเป็ นครูจึงเป็ นความตระหนักถึงหน้าที่ในความเป็ นครูของตนเองเพื่อพฒั นา
นักเรียนและวิชาชีพดังน้ันคาว่า จิตวิญญาณ จึงแตกต่างจาก คาว่าอุดมการณ์ เพราะอุดมการณ์หมายถึง
หลกั การท่ีวางระเบียบไวเ้ ป็ นแนวปฏิบตั ิเพ่ือให้บรรลุเป้าหมายที่กาหนดไว้ ดงั น้นั อุดมการณ์จึงเป็ นระบบ
แห่งความเช่ือในเร่ืองใดเรื่องหน่ึงท่ีสมาชิกของสังคมน้ันๆยึดถือร่วมกัน อุดมการณ์ความเป็ นครูจึงเป็ น
เป้าหมายท่ีครูมีร่วมกนั ในวิชาชีพครู (ณฏั ฐภรณ์หลาวทอง และปิ ยวรรณ วเิ ศษสุวรรณภมู ิ, 2553: 2)

นิยามจติ วิญญาณ

จิตวิญญาณ (spirit/spirituality) มีรากศัพท์จากคาว่า spiritus ซ่ึงหมายถึงลมหายใจ ผสมกับคาว่า
enthousiasmos หมายถึง พลงั อานาจศกั ด์ิสิทธ์ิของชีวิตในภาษาละติน (โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์, 2545) จิต
วญิ ญาณ จึงหมายถึง มิติสูงส่งของจิต หรือการที่มีจิตใจสูง จิตท่ีหลุดพน้ จิตที่เห็นแก ตวั น อย ซ่ึงมาจาก
การทาคุณความดีและตระหนกั รู้ในคุณค่าของตวั เอง จิตวิญญาณ หมายถึง แก่นสารของชีวิต (essence) ซ่ึงทา
ให้เกิดสุขภาวะทางอารมณ์จากการรู้จกั ตนเอง ปฏิสัมพันธ์กับผูอ้ ื่น และเกิดจิตสานึก สุขภาวะทางจิต
วญิ ญาณ หมายถึง สภาวะสงบสุขจากการหลุดพน้ จากการยึดติดกบั วตั ถุท่ีเตม็ ไปดว้ ยความอิ่มเอิบจากภายใน
ทาให้เกิดความอ่อนโยน สงบน่ิง มีพลงั และเป้าหมายในชีวิตเพ่ือแก้ไขปัญหาและอุปสรรคต่างๆในภาวะ

54

วิกฤต การพฒั นาจิตวิญญาณ หมายถึง การมองกลบั เขา้ ไปภายในเพ่ือคน้ พบเอกลกั ษณ์ท่ีแทจ้ ริงของเรา เป็ น
กลา

เพ่ือคน้ พบตวั ตนคุณค่าความหมายและเป้าหมายในชีวิต โดยเชื่อมโยงกบั มนุษยท์ ุกคน และรับรู้ถึงบางส่ิงที
ใหญ่กวา่ ตวั เราเอง

การพฒั นาครูวชิ าชีพ

หนา้ ที่และความรับผดิ ชอบของครูเป็นส่วนสาคญั ยงิ่ ในการประกอบวิชาชีพครูและการดารงความเป็น
ครูของครูแต่ละคน งานครูอาจกาหนดได้ว่ามีงานสอนงานอบรม และงานพัฒนาศิษย์ให้บรรลุตาม
วตั ถุประสงคข์ องหลกั สูตรและแผนการศึกษาแห่งชาติ ครูตอ้ งมีหนา้ ท่ีและรับผิดชอบมากมายกวา้ งขวางย่งิ
งานสอนเป็นหนา้ ท่ีครูท่ีมุ่งไปที่ศิษยใ์ นดา้ นการให้ขอ้ มูลการให้เน้ือหาความรู้ เป็นการเผชิญกนั ระหว่างครู
กบั ศิษย์ งานอบรมเป็นการจดั กระบวนการเรียนให้ศิษยไ์ ดม้ ีประสบการณ์ต่างๆ ที่ครูวางแผนไวเ้ พ่ือใหศ้ ิษย์
เติบโตและอยูใ่ นสังคมไดอ้ ย่างมีความสุข ส่วนงานพฒั นาศิษยน์ ้นั ครูมีหนา้ ท่ีและความรับผิดชอบมากมาย
ท้ังงานท่ีตอ้ งสัมผสั กับบุคคลภายนอกโรงเรียนและรวมถึงตัวครูเองด้วยหน้าท่ีความรับผิดชอบของครู
หมายถึง กิจที่ครูตอ้ งกระทาให้ไดผ้ ลดีโดยสม่าเสมอ การกระทาของครูเพ่ือให้เกิดผลดีไดน้ ้ันตอ้ งอาศยั
พ้ืนฐานของกฎระเบียบ แบบธรรมเนียม จริยธรรม จรรยาบรรณและคุณธรรมเป็ นปัจจยั สาคญั ดว้ ยความ
รับผิดชอบในหน้าที่ของครูเป็ นพฤติกรรมท่ีพึงประสงค์ของครูที่สังคมคาดหวัง เป็ นภารกิจที่สังคม
มอบหมายใหผ้ ปู้ ระกอบวชิ าชีพครูกระทา และเป็นพนั ธกิจท่ีผเู้ ป็นครูมอบใหก้ บั สงั คม

รูปแบบการพฒั นา

เก่ียวกบั การพฒั นาและปฏิรูปวชิ าชีพครูน้นั ในต่างประเทศเช่น ประเทศสหรัฐอเมริกาไดม้ ีการกาหนด
แนวทางการพฒั นาครูไวห้ ลากหลายยทุ ธศาสตร์ดว้ ยกนั เพ่อื ใหส้ อดรับกบั แนวทางการปฏิรูปการศึกษาของ
ประเทศ ซ่ึงแนวทางหรือมาตรการที่กาหนดเช่น ( Dilworth and Imig , 1995 )

1. ปฏิรูปในเชิงโครงสร้างของการพฒั นาสมรรถนะวิชาชีพครู โดยเร่ิมทดลองใชต้ ้งั แต่การพฒั นาวิชาชีพครู
ก่อนประจาการหรือการเร่ิมตน้ วชิ าชีพครู ไปจนถึงการพฒั นาครูระดบั ปฏิบตั ิการหรือ

ครูมืออาชีพเฉพาะทาง

2. รัฐให้การสนับสนุนส่งเสริมเพ่ือให้เกิดความต่อเนื่องในเชิงระบบของการพัฒนาวิชาชีพครู ระหว่าง
องคก์ ารภาครัฐ กบั องคก์ ารอิสระ หรือองคก์ ารรัฐวิสาหกิจดา้ นการพฒั นาครู

55

3. มีการพฒั นาหรือปรับปรุงระบบการประเมินครูในการประกอบวิชาชีพตามสมรรถนะหรือมาตรฐาน
รายวิชาท่ีรับผดิ ชอบ

4. ใหค้ วามสาคญั หรือมีการจดั ทาเกณฑช์ ้ีวดั สาหรับการประเมินและการเตรียมการดา้ นวชิ าชีพครูท่ีมีความ
ชดั เจนต่อการปฏิบตั ิ

5. จดั ต้งั เตรียมการระบบการท างานเพอ่ื พฒั นาวชิ าชีพในรูปแบบของคณะกรรมการมาตรฐานทางวิชาชีพครู
เพือ่ ควบคุมดูแลใหเ้ ป็นระบบหรือเป็นมาตรฐานเดียวกนั

6. มีการกาหนดมาตรการจูงใจหรือการกาหนดรูปแบบของค่าตอบแทนทางวิชาชีพใหม้ ีความเหมาะสมตอ่
วชิ าชีพ

7. ใหค้ วามสาคญั ต่อการสร้างระบบเพอ่ื เชื่อมโยงกระบวนการพฒั นาวิชาชีพครูของภาครัฐกบั สถาบนั ดา้ นครุ
ศึกษาแห่งชาติ
ความต้องการของครูต่อการพฒั นาวชิ าชีพ

ในการพฒั นาวิชาชีพครูยคุ ใหมภ่ ายใตย้ ทุ ธศาสตร์ของการปฏิรูปการศึกษาน้นั สิ่งบ่งช้ีที่สาคญั ของการ
พัฒ นาคือความสามารถในเชิงสมรรถนะเป็ นฐานในการท างานทางวิ ชาชีพ ( Competencies –
BasedDevelopment ) และในการพฒั นาวชิ าชีพครูน้นั มีสมรรถนะพ้ืนฐานท่ีมีความจ าเป็นต่อการปฏิบตั ิงาน
โดยเฉพาะการเรียนรู้โดยเนน้ ผเู้ รียนเป็นสาคญั ( Student-centered Learning ) และที่ผา่ นมาภายใตก้ ารปฏิรูป
การศึกษาไทยไดม้ ีการศึกษาวิจยั โดยมหาวิทยาลยั เทคโนโลยแี ห่งมลรัฐควีนส์แลนด์ ( QueenslandUniversity
of Technology , 2002 ) ประเทศออสเตรเลีย พบประเดน็ สาคญั ท่ีครูไทยมีความตอ้ งการที่จะไดร้ ับการพฒั นา
เชิงสมรรถนะทางวิชาชีพในดา้ นต่างๆดงั ตอ่ ไปน้ี
1. ในดา้ นรูปแบบขององคค์ วามรู้แนวใหม่ ( Types of New Knowledge ) เป็นตวั แบบใหมๆ่ ท่ีจะส่งผลสาเร็จ
ตอ่ การเรียนรู้ ครูตอ้ งไดร้ ับทกั ษะความรู้ที่เป็นองคค์ วามรู้ใหม่ๆที่จะนาไปจดั กระบวนการเรียนการสอนและ
ในขณะเดียวกนั ครูตอ้ งมีความสามารถท่ีจะจาแนกองคค์ วามรู้ใหม่ๆเหล่าน้นั เพ่ือนาไปใชไ้ ดอ้ ย่างเหมาะสม
กบั การเรียนการสอนไดอ้ ีกดว้ ย (วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร. 2553 : 5)

2. ในดา้ นกลยทุ ธก์ ารสอนแบบใหม่ ( New Learning Strategies ) ทกั ษะความรู้ในเชิงยทุ ธศาสตร์แนวใหม่

สาหรับการจดั ประสบการณ์การเรียนการสอนท่ีเนน้ ผูเ้ รียนเป็ นสาคญั เช่นยุทธศาสตร์การสอนแบบสรรค
นิยม(Constructivism) การสอนแบบสะทอ้ นคิดเชิงวิเคราะห์ (Critical Reflection ) หรือการสอนแบบถ่าย
โยงองคค์ วามรู้ ( Transformation ) เป็นตน้

56

3. การวดั และประเมินผล ( Assessment and Evaluation ) ครูต้องมีความรู้ความเข้าใจในธรรมชาติและ
รูปแบบขององค์ความรู้ท่ีสอน สามารถนาไปสู่การจดั กระบวนการเรียนการสอนท่ีมีประสิทธิภาพซ่ึงจะ
ส่งผลต่อการวดั และประเมินผลที่เหมาะสมได้

4. การสอนในเชิงบูรณาการ ( Integrated Teaching ) ครูตอ้ งการเพ่ิมเติมและขยายขอบข่ายแนวคดิ ในการบูร
ณาการการจดั การเรียนรู้ใหม้ ีความลึกซ้ึงมากยงิ่ ข้ึนมากกวา่ ท่ีเป็ นอยู่ในปัจจุบนั ท้งั ในลกั ษณะการบูรณาการ
แบบรายวชิ าหรือแบบสหวชิ า

สรุป

การพฒั นาตนเองอย่างต่อเน่ืองใหม้ ีความรู้โดยเฉพาะทกั ษะการใช้เทคโนโลยแี ละทกั ษะในการสอน
ประพฤติเป็นแบบอยา่ งที่ดีเอาใจใส่ และหวงั ดีต่อศิษยป์ รารถนาใหศ้ ิษยท์ ุกคนไดม้ ีการงานที่ดีทาและเป็นคน
ดีของสังคม การปฏิบตั ิงานของครูลกั ษณะดงั กล่าวเรียกไดว้ า่ การปฏิบตั ิดว้ ย “จิตวิญญาณความเป็นครู”การ
ปฏิบตั ิหนา้ ท่ี ของครูดว้ ยความวิริยะ มุ่งมนั่ และท่มุ เทดว้ ยจิตและวญิ ญาณ อุทิศตนเพ่อื การสอน และมีการ

พฒั นาส่ือการสอนตลอด ก็จะทาให้เกิดความตระหนกั และมุ่งมน่ั ทุ่มเทในการทางาน พยายามรักษาศกั ด์ิศรี
แห่งตนและวิชาชีพ และที่สาคญั คือ ความศรัทธาในวิชาชีพครูมุ่งมน่ั พฒั นาตนเอง ฉะน้นั จิตวิญญาณความ
เป็นครูจึงเป็นคณุ ลกั ษณะสาคญั ของครูมืออาชีพครูจะตอ้ งมีการพฒั นาตนเอง และครูจะประสบผลดีตอ้ งเกิด
จากการพฒั นาน้นั คือ “ใจ” หรือ“จิตสานึก” มีใจรักต่ออาชีพครูและใจตอ้ งพร้อม ย่อมประสบความสาเร็จ
ตามเป้าหมาย ครูท่ีไดร้ ับการพฒั นา จะมีมากนอ้ ยเพียงใด ส่วนหน่ึงก็ข้ึนกบั ตน้ สังกดั จะให้โอกาสครูเหล่าน้ี
ได้มีโอกาสพฒั นาตนเองด้านการศึกษาหรือไม่อย่างไร สังคมกาลงั ตอ้ งการครูที่มีสานึกในความเป็ นครู
เสียสละ อดทน อุทิศตนในการสอนหรือการบริหาร ก็นับว่าเป็ น “ครูท่ีมีจิตวิญญาณความเป็ นครู” ปฏิบตั ิ
หนา้ ท่ีและพฒั นาตนเองอยา่ งต่อเน่ืองระมดั ระวงั การประพฤติปฏิบตั ิใหอ้ ยใู่ นหลกั ศีลธรรมและจรรยาบรรณ
วิชาชีพ ซ่ึงลกั ษณะ ดงั กล่าว จะนาไปสู่การเป็ น “ครูมืออาชีพ” ควรมีลกั ษณะ 3 ประการ ดงั น้ี1) แสวงหา
ความรู้พฒั นาตนเองตลอดเวลา เนน้ เจตนาที่จะให้ผรู้ ่วมงานประสบความสาเร็จดว้ ยกนั 2) ความปรารถนาดี
เป็นความคิดที่อยเู่ หนือระดบั เหตุผลและตรรกะ เป็ นความคิดที่มาจากจิตวิญญาณหรือจิตใตส้ า นึก 3) สร้าง
ความเชื่อม่ันในตนเอง มุ่งมั่นในการทางาน และศรัทธาในผลสาเร็จท่ีเกิดจากการปฏิบัติงาน หากครู
ปฏิบตั ิงานดว้ ยจิตใจที่มุ่งมนั่ และประพฤติตนตามหลกั จรรยาบรรณวิชาชีพ โดยท่ีครูจะตอ้ งดาเนินการเรียน
การสอนโดยการยดึ จรรยาบรรณต่อวิชาชีพ ต่อผเู้ รียน และตอ่ ตนเอง

57

บทที่ 2
ความเป็ นครู

การศึกษาเป็ นกระบวนการท่ีทาให้มนุษยส์ ามารถพฒั นาคุณภาพชีวิตของตนเองให้สามารถอยู่ใน
สังคมไดอ้ ยา่ งมีความสุข มีการเก้ือหนุนการพฒั นาประเทศไดอ้ ยา่ งเหมาะสม สอดคลอ้ งกบั การเปลี่ยนแปลง
ในทกุ ๆ ดา้ นและบคุ คลท่ีมีความสาคญั อยา่ งยง่ิ ต่อการจดั การศึกษาดงั กล่าวคอื “ครู” เพราะครูเป็นผทู้ ่ีมีหนา้ ท่ี
สร้างประสบการณ์การเรียนรู้ และการพฒั นาโดยรอบใหเ้ กิดในตัวผเู้ รียน เพ่ือใหม้ ีความรู้ความสามารถและ
ประสบการณ์ในเชิงวิชาการ นาไปสู่การมีสภาพชีวิตความเป็นอยทู่ ่ีดีข้ึน รวมท้งั การดารงตนเป็นสมาชิกที่ดี
ของสังคม ดงั น้นั การจะพฒั นาการศึกษาให้มีคุณภาพจึงยอ่ มตอ้ งพ่ึงพาอาศยั ครูท่ีมีคุณภาพหรือครูท่ีมีความ
เป็ นครูวิชาชีพ การพฒั นาครูในโลกปัจจุบนั ทุกประเทศต่างให้ความสาคญั ต่อการพฒั นาคุณภาพครูอย่าง
ต่อเน่ือง มีการส่งเสริมพฒั นาศาสตร์และศิลป์ แห่งวชิ าชีพครู พฒั นาผปู้ ระกอบวิชาชีพครูให้เป็นครูมืออาชีพ
จากอดีตครูมีหน้าที่ส่ังสอนศิษย์ ครูเป็ นศูนยก์ ลางของการให้ความรู้แก่ศิษย์ แต่ในปัจจุบนั ครูตอ้ งปรับ
บทบาทของตน เป็นผอู้ อกแบบการเรียนรู้ให้เหมาะสมแก่ศิษยแ์ ละตอ้ งศึกษาคน้ ควา้ หาความรู้ใหม่ๆให้ทนั
ต่อเหตุการณ์ที่เปลี่ยนแปลงอยา่ งรวดเร็ว เพื่อจดั กระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมแก่ศิษย์ ฉะน้นั วิชาชีพครูใน
ปัจจุบนั และอนาคตจึงไม่ไดม้ ีขอบเขตเฉพาะการอบรมสั่งสอนศิษยเ์ ท่าน้นั แต่ยงั เป็นงานพฒั นาบคุ ลากรของ
ประเทศซ่ึงเป็นกลไกสาคญั ของการพฒั นาสิ่งอื่น ๆ ใหเ้ จริญกา้ วหนา้ อีกดว้ ย (จกั รแกว นามเมือง. 2561 : 15)

แนวคดิ ของคณุ ครูแสงเดือน

ในการเป็นครูที่ดีน้นั คือการปฏิบตั ิตนใหเ้ ป็นคนดีปฏิบตั ิตามกฎระเบียบ มีจรรยาบรรณครูท่ีดีสามารถ
ท่ีจะเป็ นแบบอยา่ งท่ีดีให้กบั ลูกศิษยไ์ ด้ ควรมีความรักและความเมตตาต่อศิษย์ มีความเสียสละ หมน่ั เพียร
ศึกษา ปรับปรุงวิธีการสอน เพื่อพฒั นาตนเองอยู่เสมอ ตอ้ งมีความเขา้ ใจและเอาใจใส่ตวั ศิษยท์ ุกคน เป็ น
กาลงั ใจและช่วยสร้างแรงบลั ดาลใจให้กบั ศิษยเ์ พื่อให้เขาเป็ นคนใฝ่ เรียน รู้ เป็ นแบบอยา่ งท่ีดีมีจรรยาบรรณ
ในวิชาชีพครู มีจิตวิญญาณของความเป็ นครู สามารถถ่ายทอดความรู้ได้เป็ นอย่างดี มี วิธีการสอนท่ี
หลากหลาย มีวิสัยทศั น์กวา้ งไกล มีความยุติธรรม ยอมรับฟังความคิดเห็นของผูอ้ ื่น รวมถึงยอมรับและเขา้
ใจความแตกตา่ งของเดก็ แตล่ ะคน ฉะน้นั การที่จะเป็นครูท่ีดีกม็ ีหลากหลายในตวั บุคคล ท่ีจะเลือกหยบิ ข้นึ มา
ปฏิบตั ิ แต่ท้งั น้ีท้งั น้นั ครูทุกคนก็ตอ้ งการให้ลกู ศิษยเ์ ป็นคนดี มีคุณธรรม จริยธรรม และข้ึนอยกู่ บั ตวั ครูท่ีจะ
เป็ นแบบอย่างที่ดีให้กับนักเรียนส่วนประสบการณ์ทางานค่อนขา้ งเป็ นคนที่ทุ่มเท ปฏิบตั ิหน้าท่ีหรือการ
กระทา ต่างๆ เต็มกาลงั เต็มความสามารถรับผิดชอบงานและพยายามปฏิบตั ิหน้าที่ของตนให้สาเร็จ ความ
รับผิดชอบน้ันแสดงให้เห็นในลักษณะของการปฏิบตั ิหน้าที่อย่างเสมอ ไม่หลีกเลี่ยงและปฏิบัติภารกิจ

58

ทนั เวลาที่กาหนดถา้ ปฏิบตั ิตามระเบียบวินัย ก็จะทาให้ทุกอย่างสมบูรณ์และออกมาดีโดยสม่าเสมอ การ
กระทาของข้าพเจ้าน้ันทาให้ผลดีได้น้ันต้องอาศัยพ้ืนฐานของกฎระเบียน แบบธรรมเนียม จริยธรรม
จรรยาบรรณและคุณธรรมเป็นปัจจยั สาคญั ดว้ ยฉะน้นั การทาความดีตอ้ งทาทุกวนั โดยการทาวนั น้ีให้ดีที่สุด
นนั่ คอื ทศั นคติของครู (แสงเดือน ใจมนต.์ 2553 : 2 )

แนวคดิ มหาวทิ ยาลยั จฬุ าลงกรณ์

จิตวิญญาณความเป็ นครูตอ้ งเกิดจาก “ใจ” หรือ “จิตสานึก” หมายถึง ความศรัทธาและความรักใน
อาชีพ เป็ นผูเ้ สียสละ มีความอดทน มุ่งมนั่ เสียสละทุ่มเทในการปฏิบตั ิหน้าที่และปฏิบตั ิตนให้อยู่ในหลกั
ศีลธรรมและจรรยาบรรณวชิ าชีพ คณุ ลกั ษณะดงั กล่าว จะนาไปสู่“จิตวญิ ญาณความเป็นครู” หรือครูมืออาชีพ
ประกอบดว้ ย ลกั ษณะ 3 ประการ 1) แสวงหาความรู้ และพฒั นาตนเองตลอดเวลา โดยเน้นเจตนาท่ีจะให้
ผรู้ ่วมงานประสบความสาเร็จดว้ ยกนั 2) ความปรารถนาดี เป็ นความคิดท่ีอยู่เหนือระดบั เหตุผลและตรรกะ
เป็ นความคิดที่มาจากจิตวิญญาณหรือจิตใตส้ านึก 3) สร้างความเช่ือมน่ั ในตนเอง มุ่งมนั่ ในการทางาน และ
ศรัทธาในผลสาเร็จที่เกิดจากการปฏิบัติงาน พร้อมจะพัฒนาตนเองเพ่ือสร้างจิตวิญญาณความเป็ นครู
(พรี วฒั น์ ชยั สุข. 2558 : 23)

วตั ถุประสงค์

1. เพอ่ื ใหม้ ีความรู้ ความเขา้ ใจดา้ นวินยั คุณธรรม จริยธรรม และจรรยาบรรณวิชาชีพครูและประพฤติตนเป็น
แบบอยา่ งที่ดี

2. เพ่ือใหม้ ีความมุง่ มน่ั และอทุ ิศตนในการสอนและการพฒั นาผเู้ รียน

3. เพื่อใหส้ ามารถวจิ ยั เพ่อื พฒั นาคณุ ภาพผเู้ รียน

การศึกษาเป็นกระบวนการที่ทาใหม้ นุษยส์ ามารถพฒั นาคณุ ภาพชีวติ ของตนเองใหส้ ามารถอยู่

ในสงั คมไดอ้ ยา่ งมีความสุข มีการเก้ือหนุนการพฒั นาประเทศไดอ้ ยา่ งเหมาะสม สอดคลอ้ งกบั การ

เปลี่ยนแปลงในทุก ๆ ดา้ น และบุคคลที่มีความสาคญั อยา่ งยง่ิ ต่อการจดั การศึกษาดงั กลา่ วก็คอื ครูนน่ั เอง

เพราะครูเป็นผทู้ ี่มีหนา้ ที่สร้างประสบการณ์การเรียนรู้ และการพฒั นาโดยรอบใหเ้ กิดในตวั ผเู้ รียน

เพอื่ ใหม้ ีความรู้ความสามารถและประสบการณ์ในเชิงวชิ าการ น าไปสู่การมีสภาพชีวิตความเป็นอยทู่ ่ีดี

ข้นึ รวมท้งั การดารงตนเป็นสมาชิกที่ดีของสงั คม ดงั น้นั การจะพฒั นาการศึกษาใหม้ ีคุณภาพจึงยอ่ มตอ้ ง

59

พ่ึงพาอาศยั ครูท่ีมีคุณภาพ ครูที่มีความเป็ นครูคาว่า ครู หรือ คุรุ ในภาษาไทย มาจากคาว่า คุรุธาตุ หรือ คร
ธาตุ ซ่ึงแปลความไดว้ า่ เป็นผทู้ ่ี

หนกั ในวิชาความรู้ในคุณธรรม และในภารกิจการงาน รวมท้งั การท าหนา้ ท่ียกยอ่ งเชิดชูศิษยข์ องตนเอง
จากผทู้ ่ีไมร่ ู้ใหก้ ลายเป็นผรู้ ู้ผทู้ ี่ไมม่ ีความสามารถใหม้ ีความสามารถ ผทู้ ี่ไมม่ ีความคิดใหม้ ีความคิด ผทู้ ่ีมี
ความประพฤติไมเ่ หมาะสมใหม้ ีความเหมาะสม และจากผทู้ ่ีไมพ่ ึงปรารถนาใหเ้ ป็นผทู้ ี่พงึ ปรารถนา ซ่ึง
ตามนยั ของความเป็นครูในภาษาไทยจึงเป็นผทู้ ี่ตอ้ งทางานหนกั จริง ๆ ส่วนในภาษาองั กฤษมาจากคาวา่
TEACHER กเ็ ช่นเดียวกนั กลา่ วคอื
1. TEACH (การสอน)
คุณลกั ษณะประการแรกของความเป็นครูก็คอื ตอ้ งสอนได้ สอนเพ่ือใหผ้ เู้ รียนเกิดกระบวนการ
เรียนรู้ในตนเอง มีการเปล่ียนแปลงพฤติกรรมไปในทางท่ีดี โดยการ :
1. ฝึกฝนแนะนาใหเ้ ป็นคนดี
2. สอนใหเ้ ขา้ ใจแจ่มแจง้
3. สอนศิลปวทิ ยาใหห้ มดสิ้น
4. ยกยอ่ งใหป้ รากฏในหมคู่ ณะ
5. สร้างเคร่ืองคุม้ กนั ในสารทิศ (สอนใหร้ ู้จกั เล้ียงตวั รักษาตนในอนั ที่จะดาเนินชีวิตตอ่ ไปดว้ ยดี)
6. ตอ้ งสอนใหเ้ กิดความงอกงามทางสติปัญญา มีความคดิ และสร้างสรรค์
อย่างไรก็ตามการสอนของครูแต่ละคนน้ันข้ึนกับทกั ษะและลกั ษณะของตนเอง (Teaching skilland style)
เป็นการน าเทคนิควิธีและทกั ษะหลาย ๆ ดา้ นมาผสมผสานให้เหมาะสมสอดคลอ้ งกนั จึงตอ้ งใชเ้ ทคนิคและ
ทกั ษะหลายดา้ นร่วมกบั ประสบการณ์เพื่อใหเ้ กิดกระบวนการเรียนรู้ และตอ้ งมงุ่
จดั สรรการเรียนรู้น้นั ไปในทิศทางที่ดีและมีคุณธรรมในสังคม บทบาทการสอนของครูจึงตอ้ งดาเนินการ
โดย
1. สอนเน้ือหาวชิ าการตามหลกั สูตรรายวชิ าท่ีไดร้ ับมอบหมาย โดยมีการเตรียมการสอน

60

อยา่ งเป็นข้นั เป็นตอน ต้งั แต่การท า Course Syllabus แผนการจดั การเรียนรู้หรือแผนการสอนรายชว่ั โมง

การดาเนินการสอน และการประเมินผล มีการปรับปรุงพฒั นา และสร้างผลงานทางวิชาการอยเู่ สมอ

2. สอนการปรับตวั ใหเ้ หมาะสมในสังคม

3. สอนใหเ้ จริญเติบโต มีความคิด มีเหตผุ ล และมีความคิดริเร่ิมสร้างสรรค์ ตามแผนท่ีได้

กาหนดหรือเตรียมการไวเ้ ป็นอยา่ งดี

2. EXAMPLE (เป็นตวั อยา่ ง)

ผเู้ รียนโดยทวั่ ไปน้ันจะ “เรียน” และ “เลียน” จากตวั ครู การทาตวั เป็ นตน้ แบบหรือแบบอย่างจึงเป็ นส่ิงท่ีมี
อิทธิพลมากกว่าการบอกกล่าวเฉย ๆ เพราะการแสดงต้นแบบให้เห็นด้วยสายตาน้ัน เป็ นภาพท่ีมองเห็น
ชดั เจนและง่ายต่อการลอกเลียนย่ิงกว่าการรับฟังและบอกเล่าอย่างปกติ ถา้ ตอ้ งการให้ผูเ้ รียนเป็ นอะไร จง
พยายามแสดงออกเช่นน้ันท้ังในการดาเนินชีวิตและในการสนทนาการวางตวั ของครูเป็ นตวั อย่างหรือ
เย่ียงอย่างให้แก่ผูเ้ รียนไดม้ าก แมว้ ่าผูเ้ รียนจะมีความคิดความอ่านของตนเองท่ีไม่ตอ้ งการเลียนแบบผูใ้ หญ่
ทุกประการเหมือนเด็กเลก็ แตค่ รูก็คอื ครูท่ีผเู้ รียนพิจารณาวา่ มีความหมายสาคญั อยมู่ าก โดยเขาจะสนใจและ
เฝ้าสังเกตนับต้ังแต่การแต่งกาย ไปจนถึงการประพฤติปฏิบัติ จะเป็ นประสบการณ์ให้เขาได้พิจารณา
นอกจากน้ีการรู้ตวั เองของครู การแนะนาให้ผูเ้ รียนประพฤติตนให้เหมาะสม ก็เป็ นสิ่งจาเป็ นท่ีครู (ตวั เรา)
ตอ้ งประพฤติและปฏิบตั ิตนใหเ้ หมาะสมดว้ ย

3. ABILITY (ความสามารถ)

คาว่า “ความสามารถ” หมายถึง กาลงั ท่ีมีจริงในการแสดงหรือในการกระทาอย่างใดอย่างหน่ึงไม่ว่าการ
กระทาน้นั จะเป็นการกระทาทางกายหรือทางจิตใจ และไมว่ ่ากาลงั น้นั จะไดม้ าจากการฝึ กฝนอบรมหรือไม่ก็
ตาม แบ่งออกไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ ความสามารถทว่ั ไป (general ability) และความสามารถพิเศษ (specific
ability) นอกจากน้ันครูจะตอ้ งทราบถึงการเปลี่ยนแปลงใหม่หรือนวตั กรรมทางการศึกษา (innovation in
teaching) เพื่อจะช่วยปรับปรุงและพฒั นากระบวนการเรียนรู้หรือการเรียนการสอนให้ดียงิ่ ข้ึนไป การเรียน
การสอนก็เช่นเดียวกบั การวินิจฉัย การรักษาโรคทางการแพทยห์ รือจะสมมติเป็ นการปรุงอาหารในครัวที่
จะตอ้ งแสดงฝี มืออย่างเต็มที่เพื่อให้ไดอ้ าหารอร่อยท่ีสุดก็ได้ดังน้นั ครูจึงตอ้ งประเมินตวั เอง ประเมินการ
สอน และปรับปรุงขอ้ บกพร่องของส่ิงที่ตนสอนไปเสมอ(diagnosis and treatment of course defects) เพื่อ
ใหผ้ ลการสอนดีท่ีสุดนอกจากครูจะตอ้ งเขา้ ใจบทบาทความเป็ นครูของตนเองแลว้ (teacher’s role) ครูควรจะ
มีความสามารถดงั น้ี

61

- จิตวิทยาการเรียนรู้ (psychology of learning)

- การกาหนดวตั ถปุ ระสงคข์ องการสอนอยา่ งชดั เจน (specific of objectives)

- การวิเคราะห์เน้ือหา (content analysis)

- การจดั กิจกรรมการเรียนการสอน (learning activities)

- การน าโสตทศั นูปกรณ์มาช่วยสอน (the application of audiovisual aids)

- การจดั ทาแผนการสอน (course syllabus and lesson planning)

- การประเมินการเรียนการสอน (assessment)
4. CHARACTERISTIC (คณุ สมบตั ิ)

ความหมายท่ีใชโ้ ดยทวั่ ๆ ไป หมายถึง คุณภาพหรือคุณสมบตั ิท่ีสังเกตไดช้ ดั เจนในตวั บุคคล ท าให้ทราบได้
ว่าบุคคลน้ันแตกต่างไปจากบุคคลอ่ืน ๆ ในความหมายเฉพาะ อุปนิสัย หมายถึง ผลรวมของนิสัยต่าง ๆ ที่
บุคคลมีอยู่ หรือผลรวมของลกั ษณะของพฤติกรรมต่าง ๆ ของบุคคล ตามความเขา้ ใจของคนทวั่ ไป คาว่า
อุปนิสัยน้ีแฝงความหมายของคุณธรรมจรรยาในตัวด้วย เช่น เราพูดว่าเขาผูน้ ้ันมีอุปนิสัยดีเป็ นตน้ ใน
คุณสมบตั ิของความเป็นครู สิ่งสาคญั คอื ครูจะตอ้ งมีเจตคติท่ีดีตอ่ ผเู้ รียน ต่อวชิ าที่สอน และตอ่ งานที่ทา

5. HEALTH (สุขภาพดี)

การมีสุขภาพดี หมายถึง การไม่มีโรค รวมถึงมีสภาพทางร่างกายและจิตใจที่สมบูรณ์แข็งแรงพอท่ีจะ
ดารงชีวิตในสังคมไดอ้ ย่างปกติสุข ผทู้ ่ีเป็ นครูน้ันตอ้ งทางานหนัก ดงั น้นั สุขภาพทางดา้ นร่างกายจึงเป็ นส่ิง
สาคญั แต่ที่สาคญั กว่าคือสุขภาพจิต คงเคยไดย้ ินคาว่า “จิตเป็นนาย กายเป็ นบ่าว” ดงั น้นั ครูจึงจาเป็นตอ้ งมี
สุขภาพจิตท่ีดีดว้ ย จิตดีน้นั ไม่เพียงแต่ไม่เป็นโรคจิตโรคประสาทเท่าน้นั แต่เป็นผทู้ ี่มีสมรรถภาพ มีการงาน
และมีชีวิตท่ีเป็นสุข ท าประโยชน์ต่อสังคมดว้ ยความพอใจ สามารถปรับตวั ให้เขา้ กบั ส่ิงแวดลอ้ ม รวมท้งั ต่อ
บุคคลท่ีเราอยรู่ ่วมและตอ่ สังคมท่ีเราเก่ียวขอ้ ง โดยไมก่ ่อความเดือดร้อนใหท้ ้งั ต่อตนเองและผอู้ ื่น

6. ENTHUSIASM (ความกระตือรือร้น)

ความกระตือรือร้นของครูน้ัน อาจจะเป็ นการใฝ่ หาความรู้ใส่ตน เพราะจะตอ้ งถือว่าการใฝ่ หาความรู้เพื่อ
ปรับปรุงการเรียนการสอนน้นั เป็ นกระบวนการอย่างหน่ึงของการพฒั นาตน (learning to teach isa process
of self-development) การเพ่ิมพูนความรู้มีหลายรูปแบบ เช่น การประชุมสัมมนาการอบรมระยะส้ัน เป็นตน้
จะท าให้ครูท่ีขาดความรู้ในเรื่องท่ีตนสอนได้มีความรู้เพิ่มเติมและทาให้มีความมน่ั ใจในการสอนมากข้ึน

62

ความกระตือรือร้นของครูน้นั ไม่ใช่มุ่งเนน้ เฉพาะการพฒั นาตวั ครูเท่าน้นั แต่จะตอ้ งมีความกระตือรือร้นใน
การพฒั นาการเรียนการสอนดว้ ย

บทบาทของครูอาจารย์ผู้สอนกบั การเรียนการสอนทีม่ ีผู้เรียนเป็ นศูนย์กลาง
1. เป็ นผูจ้ ัดการ (Manager) ครูอาจารยผ์ ูส้ อนจะเป็ นผูก้ าหนดบทบาทให้ผูเ้ รียนทุกคนได้มีส่วนร่วมทา
กิจกรรม แบ่งกลุ่ม หรือจบั คู่ เป็ นผมู้ อบหมายงานหรือหน้าที่ความรับผิดชอบแก่ผูเ้ รียนทุกคนจดั การให้ทุก
คนไดท้ างานที่เหมาะสมกบั ความสามารถความสนใจของตน
2. เป็ นผูร้ ่วมทากิจกรรม (An Active Participant) เขา้ ร่วมทากิจกรรมในกลุ่มจริงพร้อมท้งั ให้ความคิดและ
ความเห็น หรือเชื่อมโยงประสบการณ์ส่วนตวั ของผเู้ รียนขณะทากิจกรรม
3. เป็ นผูช้ ่วยเหลือและแหล่งวิทยาการ (Helper and Resource) คอยให้คาตอบเมื่อผูเ้ รียนต้องการความ
ช่วยเหลือทางวิชาการ เพราะการให้ขอ้ มูล หรือความรู้ในขณะท่ีผูเ้ รียนตอ้ งการจะช่วยทาให้การเรียนรู้มี
ประสบการณ์เพม่ิ ข้นึ
4. เป็ นผู้สนับสนุนและเสริมแรง (Supporter and Encourager) ช่วยสนับสนุนด้านสื่ออุปกรณ์หรือให้
คาแนะนาที่ช่วยกระตนุ้ ใหผ้ เู้ รียนสนใจเขา้ ร่วมกิจกรรมหรือฝึกปฏิบตั ิดว้ ยตนเอง
5. เป็นผตู้ ิดตามตรวจสอบ (Monitor) คอยตรวจสอบงานที่ผเู้ รียนผลิตข้ึนมาก่อนที่จะส่งต่อไปให้ผูเ้ รียนคน
อ่ืน ๆ โดยเฉพาะความถกู ตอ้ ง

สรุป
การควบคุมความประพฤติหรือการปฏิบตั ิตนของครูน้ัน วิธีการที่ดีท่ีสุด คือ การสรางจิตสานึกหรือ

การควบคุมทางจิตใจ ครูที่มีคุณธรรม จริยธรรมสูงยอมเป็ นครูที่มีจรรยาบรรณเป็ นมาตรวดั มาตรฐานความ
เป็นครูของผปู้ ระกอบวชิ าชีพครูที่สาคญั ยง่ิ กล่าวคือ ครูท่ีมีคณุ ธรรมยอมเป็นครูท่ีมีจรรยาบรรณท่ีดีนนั่ เอง

63

บทท่ี 3
การพฒั นาจติ วญิ ญาณ

แนวคดิ

การพฒั นาจิตวิญญาณความเป็นครูจากภายใน เป็นการสร้างความตระหนกั และเห็นคุณคา่ ของการเป็น
ครู ความสัมพนั ธ์อนั ดีระหว่างครู-ศิษย์ และความสามารถในการเชื่อมโยงวิชาการสู่วิชาชีวิตเพื่อบ่มเพาะ
ความเป็นมนุษยท์ ่ีสมบูรณ์ของผูเ้ รียน และเพื่อนาให้เกิดความเป็นครูให้มีมากกวา่ เพียงผูส้ อน หรือผูใ้ หว้ ิชา
ความรู้ แต่เป็นผสู้ ร้างแรงบนั ดาลใจ นาพาคนสู่ความเป็นมนุษยท์ ่ีสมบรู ณ์

วตั ถปุ ระสงค์

1. เพอ่ื นาสนอแนวทางท่ีไดร้ ับไปใชใ้ หเ้ กิดประโยชน์กบั ตนเองและหน่วยงาน

2. เพ่ือใหส้ ามารถวางแผนกลยทุ ธ์เพื่อพฒั นาคุณภาพผเู้ รียน

การสอนที่มีคุณภาพ

การเรียนรู้เกิดจากการมีปฏิสัมพนั ธ์ขององค์ประกอบต่าง ๆ ในกระบวนการเรียนการสอน และใน
องคป์ ระกอบน้ีครู-อาจารยผ์ สู้ อน และพฤติกรรมการสอนท่ีแสดงออกมาจะเป็นส่วนหน่ึงที่มีความสาคญั ใน
ลาดบั ตน้ ๆ ท่ีส่งผลต่อคุณภาพหรือความสาเร็จในการเรียนรู้ของผเู้ รียน ในการที่ท่านเป็นครู-อาจารยผ์ สู้ อน
ซ่ึงถือว่าเป็นส่วนสาคญั ของความสาเร็จน้นั ไดเ้ คยตรวจสอบพฤติกรรมการสอนของตวั ท่านเองบา้ งหรือไม่
ว่ามีคุณภาพอยู่ในระดับใด? คุณภาพในท่ีน้ีหมายถึง คุณภาพตามเกณฑ์ท่ีผูค้ นทั่วไปพอใจ หรือตามที่
หน่วยงานที่น่าเช่ือถือเป็นผกู้ าหนดข้นึ มา ซ่ึงเม่ือพจิ ารณาจากพฤติกรรมการเรียน(พีรวฒั น์ ชยั สุข. 2558 : 32)

การสอน แบ่งออกเป็น 5 ระดบั คอื

สอนตรง หมายถึง การใชว้ ิธีการสอนท่ีก่อให้เกิดการพฒั นาดา้ นสติปัญญาข้นั ตน้ เป็ นการพฒั นาทางสมอง
ในการเก็บรักษาเรื่องราว ขอ้ มูล เทจ็ จริง เนน้ ความสามารถในการจ าความรู้ต่าง ๆ เช่นการจากฎหลกั เกณฑ์
ทฤษฎีต่าง ๆ ได้ หากพิจารณาการมีส่วนร่วมของผเู้ รียนในการด าเนินการเรียนการสอนแลว้ อยใู่ นระดบั 0-
20%

สอนอธิบายขยายความ หมายถึง การสอนให้เกิดความเขา้ ใจในเน้ือหา ความรู้ สามารถอธิบาย แปลความ
หรือขยายความดว้ ยคาพูดของตนเองได้ การสอนระดบั น้ีเป็ นการเน้นพฒั นาการความสามารถในการส่ือ

64

ความหมายระหว่างตนเองกบั ผูอ้ ื่น หากพิจารณาดา้ นการมีส่วนร่วมของผูเ้ รียนในการดาเนินการเรียนการ
สอนแลว้ อยใู่ นระดบั 21-40 %

สอนคิด หมายถึง การพฒั นาความสามารถในการวิเคราะห์ แยกแยะเน้ือหาความรู้เร่ืองใดเร่ืองหน่ึง เป็ น
ส่วนประกอบย่อย ๆ หรือความรู้ดา้ นต่าง ๆ พร้อมท้งั สามารถเปรียบเทียบความแตกต่างคลา้ ยคลึงกนั ของ
ส่วนประกอบยอ่ ยๆ หรือความรู้ดา้ นต่างๆ เหล่าน้นั ดว้ ย หากพิจารณาดา้ นการมีส่วนร่วมของผูเ้ รียนในการด
าเนินการเรียนการสอนแลว้ อยใู่ นระดบั 41-60%

สอนสร้าง หมายถึง การพฒั นาความสามารถในการบอกความสัมพนั ธ์เชิงเหตุผลของส่วนประกอบย่อย ๆ
หรือความรู้หลาย ๆ ดา้ น และสามารถนาไปอธิบายให้ขอ้ เสนอแนะในการแกป้ ัญหา หรือนาไปใชไ้ ด้ หาก
พิจารณาดา้ นการมีส่วนร่วมของผเู้ รียนในการดาเนินการเรียนการสอนแลว้

อยใู่ นระดบั 61-80%
สอนคน้ พบ หมายถึง การพฒั นาความสามารถในการสังเคราะห์ หรือการรวมส่วนประกอบย่อย ๆ ขอ ง
ความรู้หลาย ๆ เรื่องให้เป็ นอนั หน่ึงอนั เดียวกันซ่ึงเป็ นการบูรณาการความรู้เพื่อสร้างสิ่งใหม่หรือสามารถ
แกป้ ัญหาใหม่ ๆ ที่ตอ้ งใชค้ วามสามารถในการคิดเป็นอย่างมาก เป็นการคดิ อยา่ งมีวิจารณญาณ และสามารถ
ประเมินคา่ สิ่งตา่ ง ๆ ไดห้ ากพิจารณาดา้ นการมีส่วนร่วมของผเู้ รียนในการดาเนินการเรียนการสอนแลว้ อยใู่ น
ระดบั 81-100%

กลยทุ ธวธิ สี ่งเสริมการคิด

การสอนที่มีคุณภาพ คือ การสอนใหผ้ เู้ รียนสามารถคิดเป็ น ทาเป็ น แกป้ ัญหาเป็น และความสามารถในการ
คดิ ของคนเราน้ีโดยทว่ั ไปเชื่อว่าอยู่ที่สมอง คนเก่งมกั ไดร้ ับการยกยอ่ งวา่ มีมนั สมองดี นกั วิทยาศาสตร์พบว่า
การทาให้คนมีสมองดีน้ัน ทาได้โดยการกระตุน้ ให้มีการขยายสาขาของประสาท(neural branching) เพ่ือ
สร้างจุดต่อ (synapses) ระหว่างเซลล์ให้มากข้ึน ซ่ึงจะส่งผลให้มีการส่ งต่อสัญญาณได้มากข้ึน มี
ประสิทธิภาพสูงข้ึนนน่ั เอง Cardellichio และ Field (อา้ งถึงใน สุรศกั ด์ิ, 2540 :21-24) ไดเ้ สนอแนะแนวทาง
ในการทาใหส้ มองมีประสิทธิภาพไว้ 7 วิธี ซ่ึงสามารถนาไปใชใ้ นหอ้ งเรียนไดโ้ ดยใหด้ าเนินการ ดงั น้ี

1. ฝึกการคดิ แบบสมมติฐาน (Hypothetical thinking)

2. ฝึกการคิดกลบั ทิศทาง (Reversal)

3. ฝึกการใชแ้ บบสญั ลกั ษณ์ใหม่ (Application of different symbol)

4. ฝึกการอปุ มาอุปมยั (Analogy)

65

5. ฝึกการวเิ คราะหแ์ นวความคดิ (Analysis point of view)

6. ฝึกการเติมใหส้ มบูรณ์ (Completion)

7. ฝึกวิเคราะหค์ วามเก่ียวโยง (Web analysis)

ความสาคัญของคุณธรรม จริยธรรม

เนื่องจากคุณธรรมเป็ นสภาพของความดี ลกั ษณะของความดีงาม หรือธรรมชาติของความดีท่ีอยู่
ภายในจิตใจของบคุ คล ส่วนการกระทาดีหรือพฤติกรรมดี ๆ ท่ีบุคคลไดก้ ระทาน้นั เกิดจากการนาหลกั ในการ
ดาเนินชีวิตอยา่ งประเสริฐหรือหลกั การประพฤติปฏิบตั ิที่ดีงามไปปฏิบตั ิซ่ึงเป็นเร่ืองของจริยธรรม ดว้ ยเหตุน้ี
คุณธรรมและจริยธรรมจึงเป็ นของคู่กนั กล่าวคือ เม่ือบุคคลมีจิตวิญญาณท่ีเป่ี ยมไปดว้ ยคุณความดีย่อมจะ
กระทาแต่สิ่งที่ดีมีประโยชน์ท้งั สิ้น อย่างไรก็ตามหากบุคคลใดมีแต่ความคิดดี ๆแต่ไร้การกระทาดีย่อมไม่
ก่อให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองและ/หรือผอู้ ื่นแต่ประการใด แต่ก็ยงั มีประโยชน์อยูบ่ า้ ง เพราะมิไดส้ ร้างความ
สับสนวุ่นวายหรือความเดือดร้อนหรือเป็ นอนั ตรายต่อผูใ้ ดคุณธรรม จริยธรรม รวมท้ังศีลธรรมมีความ
จาเป็นต่อการดารงชีวิตของบคุ คลและสังคมเป็นอยา่ งย่ิง ดงั ที่พระพรหมคณุ าภรณ์ (ป.อ. ปยตุ ฺโต) เมื่อคร้ังยงั
ดารงสมณศกั ด์ิเป็ นพระเทพเวที (2533 : 3-4)ไดก้ ล่าวไวว้ ่า “น้าและอากาศเป็ นสิ่งที่มีอยทู่ วั่ ๆ เป็ นส่ิงจาเป็ น
ต่อชีวติ เพราะว่าถา้ ขาดน้าเพียงวนั เดียวคนก็แทบตาย ยิง่ ขาดอากาศประเด๋ียวเดียวก็อาจจะตายหรือไม่ก็เป็ น
อมั พาตไป จริยธรรมหล่อเล้ียงชีวิตมนุษยแ์ ละสังคมของเราอยู่โดยไม่รู้ตวั แต่ก็มีความแตกต่างกนั อยู่อย่าง
หน่ึงระหว่างน้าและอากาศกบั ศาสนาและจริยธรรม คือ น้าและอากาศน้นั คนขาดไปแลว้ ก็รู้ตวั เองว่าตวั เอง
ขาดอะไรและตอ้ งการอะไร แต่ศาสนาและจริยธรรมน้นั มีลกั ษณะประณีตและเป็นนามธรรมมาก จนกระทงั่
แมว้ ่าคนจะขาดสิ่งเหล่าน้ีจนถึงข้นั มีปัญหาเกิดข้ึนแลว้ ก็ยงั ไม่รู้วา่ ขาดอะไรซ่ึงเป็ นปัญหาท่ีตอ้ งสร้างความ
เขา้ ใจช้ีแจงอยา่ งต่อเนื่องใหต้ ระหนกั เห็นคณุ ค่าและความสาคญั ”
การพฒั นาคณุ ธรรม จริยธรรมของครูโดยองค์กรวชิ าชีพครู

อาชีพช้นั สูงหรือวิชาชีพจะตอ้ งมีองคก์ รวิชาชีพซ่ึงมีหนา้ ที่โดยรวม คอื คอยควบคมุ ดูแลความ

ประพฤติและพิทกั ษส์ ิทธิประโยชนต์ า่ ง ๆ ของสมาชิกในองคก์ ร องคก์ รวิชาชีพของแตล่ ะวิชาชีพน้นั อาจ

มีหลายระดบั และอาจจดั ในรูปของชมรม สมาพนั ธ์ สมาคม และสภาวิชาชีพ สาหรับองคก์ รวิชาชีพครูก็

เช่นเดียวกนั กล่าวคือ ครูมีองคก์ รวิชาชีพในระดบั ชาติ คือ “ครุ ุสภา”องคก์ รวิชาชีพครูมีบทบาทสาคญั ตอ่ การ
พฒั นาคุณธรรมของครูโดยสามารถกระทาไดห้ ลายวธิ ีดงั เช่น

66

- ส่งเสริมให้มีการวิจยั เกี่ยวกบั คุณธรรม จริยธรรมของครูและผูบ้ ริหารสถานศึกษา ท้งั น้ีจะตอ้ งจดั สรรทุน
เพอ่ื สนบั สนุนการวจิ ยั อยา่ งกวา้ งขวาง

- จดั ใหม้ ีการอบรมสมั มนาเกี่ยวกบั คุณธรรม จริยธรรมของครูและผบู้ ริหารสถานศึกษาต่าง ๆอยา่ งสม่าเสมอ

- ประชาสัมพนั ธ์กระตุน้ เตือนให้ครูอาจารยแ์ ละผูบ้ ริหารสถานศึกษาทุกสังกดั ได้มีความรู้ความเขา้ ใจใน
จรรยาบรรณครูที่ใชอ้ ยใู่ นปัจจุบนั อยา่ งถ่องแทแ้ ละตอ้ งกระทาอยา่ งตอ่ เน่ือง

- จดั กิจกรรมเพ่ือส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม เช่น จดั โครงการประกวดครูผูส้ อนดีเด่นในแต่ละสาขาวิชา
หรือคดั เลือกครูดีเด่นประจาปี ในระดบั ตา่ ง ๆ เป็นตน้

- จดั กิจกรรมเพ่ือเสริมความรู้เกี่ยวกบั คุณธรรม จริยธรรม ตลอดท้งั ความรู้ทว่ั ๆ ไปให้แก่ครูอาจารยอ์ ย่าง
สม่าเสมอและทวั่ ถึง

- ประกาศเกียรติคณุ แก่ครูอาจารยผ์ ูม้ ีคุณธรรมและจริยธรรมดีเด่นในดา้ นตา่ ง ๆ โดยใหบ้ ุคคลท่ีเกี่ยวขอ้ งเป็น
ผูค้ ดั เลือกให้ตรงกับความเป็ นจริงมากที่สุด (วิธีการน้ีต่างจากการประกวดครูผูส้ อนดีเด่นกล่าวคือ การ
ประกวดครูผูส้ อนดีเด่นน้ัน ผูเ้ ขา้ โครงการมีเวลาเตรียมตวั เตรียมการ แต่การคดั เลือกครูผูม้ ีคุณธรรมและ
จริยธรรมดีเด่นไม่มีโอกาสไดท้ ราบล่วงหนา้ มาก่อน)

สรุป

ครูที่แท้จริงน้ันตอ้ งเป็ นผูท้ าแต่ความดี คือ ต้องหมั่นขยนั และอุตสาหะพากเพียรต้องเอ้ือเฟ้ื อเผ่ือแผ่และ
เสียสละ ตอ้ งหนกั แน่นอดทนและอดกล้นั สารวมระวงั ความประพฤติปฏิบตั ิของตนให้อย่ใู นระเบียบแบบ
แผนที่ดีงาม รวมท้งั ตอ้ งซื่อสัตยร์ ักษาความจริงใจ วางใจเป็นกลางไม่ปลอ่ ยไปตามอนาคต

67

บทท่ี 4
คณุ สมบัตติ ามแนวคิดจติ วญิ ญาณความเป็ นครู

ครูตอ้ งเด่นในเร่ืองวิชาการ รู้ลึก รู้จริง รู้กวา้ ง ครูตอ้ งมีศิลปะในการถ่ายทอดความรู้และครูตอ้ งมีใจเมตตาต่อ
ศิษย์ รักศิษยด์ งั ลูก ซ่ึง สุเทพ ธรรมะตระกลู (2555, หนา้ 24-27)ไดก้ ลา่ วถึงคุณสมบตั ิ ดงั น้ี

1. บุคลิกภาพดีการมีบุคลิกภาพทีÉดี ไม่ว่าจะประกอบอาชีพการงานใด ก็เปรียบเสมือนได้ประสบ
ความสาเร็จไปแลว้ คร่ึงหน่ึง อาชีพครูก็เป็นอีกอาชีพหน่ึงที่ตอ้ งอาศยั บุคลิกภาพเพื่อกา้ วไปสู่ความเป็นครูมือ
อาชีพ ที่กล่าววา่ บุคลิกภาพสามารถนาไปสู่การเป็นครูมืออาชีพไดน้ ้นั กเ็ พราะว่า นอกจากบุคลิกภาพท่ีดี จะ
สามารถสร้างความมน่ั ใจให้กบั ตวั ครูเองแลว้ ยงั สามารถสร้างความประทบั ใจแรกพบ (First impression)
ใหก้ บั ผพู้ บเห็นโดยทวั่ ไปอีกดว้ ย โดยครูกบั บุคลิกภาพที่ดีน้นั จะตอ้ งเริ่มจากการพฒั นาส่วนต่าง ๆ คือ1) การ
พฒั นาพฤติกรรมภายนอกหรือรูปสมบตั ิไดแ้ ก่ รูปร่างหนา้ ตา การแต่งกาย กิริยาทา่ ทาง น้าเสียงและการพดู

2) การพฒั นาพฤติกรรมภายในหรือคุณสมบตั ิประกอบดว้ ยส่วนต่าง ๆ ดงั น้ี ความเช่ือมนั่ ในตนเอง รวมไป
ถึงการมีความเชื่อมนั ในการแต่งกายและการวางตวั ท่ีเหมาะสม ความแนบเนียน บางคร้ังครูจาเป็ นตอ้ งใช้
จิตวทิ ยาในการพูดกบั นกั เรียน ความกระตือรือร้น ความไวว้ างใจได้ ครูตอ้ งมีความจาท่ีดี ความยบั ยงั่ ชงั่ ใจ

ดงั น้นั บคุ ลิกภาพทีÉดีกบั อาชีพครูจึงขาดกนั เสียมิได้ มีครูหรือบคุ คลอ่ืนอีกหลายคน

ที่ไม่เคยคิดคานึงถึงบุคลิกภาพของตนเอง น้นั เป็นเพราะว่าเขาคนนัÊนไม่เคยวิเคราะห์ตนเองหรือมองตนเอง
ในดา้ นลบเลย จึงไดม้ องขา้ มและไม่คิดท่ีจะปรับปรุงหรือลองเปลี่ยนแปลงตวั เองบา้ งดงั น้นั จึงอาจกล่าวได้
ว่าครูคนใดมีบุคลิกภาพทีÉดีก็สามารถประสบความสาเร็จไปแลว้ คร่ึงหน่ึงท่ีเหลืออีกคร่ึงหนึÉงก็น่าจะเป็ น
ความรู้ความสามารถเฉพาะตวั ของบคุ คลน้นั ๆ ที่จะหลอมรวมกนั เพ่ือสร้างความสาเร็จในชีวติ ใหก้ บั ตนเอง

ยนต์ ชุ่มจิต (2553, หนา้ 139) ไดส้ รุปคุณลกั ษณะของครูทีÉดีวา่ ครูทีÉดีนÊั นจะตอ้ ง

ประกอบดว้ ย คุณลกั ษณะที่สาคญั ๆ ไดแ้ ก่

1. บุคลิกภาพดี เช่น แต่งกายเรียบร้อย พูดจาไพเราะ มีลกั ษณะเป็นผนู้ า เป็นตน้

2. คุณสมบตั ิส่วนตวั ดี เช่น สติปัญญาดี เฉลียวฉลาด เชื่อมนั่ ในตนเอง มีความคดิ

สร้างสรรค์ กระตือรือร้น และสุขภาพอนามยั ดีเป็นตน้

3. สอนดีและปกครองดี เช่น อธิบายไดร้ วบรัดชดั เจน สอนสนุก ปกครองนกั เรียนใหอ้ ยู่

68

ในระเบียบวินยั ตลอดเวลา เป็นตน้

4. ประพฤติดี เช่น เวน้ จากอบายมขุ กระทาแตส่ ิ่งที่ดีที่สุจริตท้งั กาย วาจาและใจ
5. มีจรรยาบรรณและคุณธรรมสูง เช่น มีความซืÉอสัตยส์ ุจริต เสียสละ มีเมตตากรุณา
ยตุ ิธรรม และมานะอดทน เป็นตน้
6. มีมนุษยสัมพนั ธ์ดี คอื มีอธั ยาศยั ไมตรีกบั บคุ คลทุกเพศ ทกุ วยั ทุกช้นั ภูมิสานกั งานคณะกรรมการการศึกษา
ข้นั พ้ืนฐาน (2542, หนา้ 120-122) ไดส้ รุปวา่ การเป็นครูทีÉดีจะตอ้ งยดึ หลกั 10 ประการคอื
1. มุง่ มน่ั วชิ าการ ครูมีบทบาทหนา้ ทีÉในการเสาะแสวงหาความรู้ เพื่อนาไปถา่ ยทอด
ใหแ้ ก่ศิษยท์ ่ีจาเป็นสาหรับครูดงั น้ี
1.1 ศาสตร์ท่ีจะสอนครูตอ้ งติดตามความกา้ วหนา้ ของวชิ าที่จะถา่ ยทอด จากหนงั สือ
เอกสาร วารสาร ตามส่ือต่าง ๆ ตลอดจนเขา้ ประชุมเพื่อรับรู้ความคิดใหม่ๆ ขอ้ คน้ พบท่ีขยายความรู้ออกไป
อยา่ งไม่มีที่สิ้นสุด จึงจาเป็นอยา่ งยง่ิ ที่ครูจะเตรียมพร้อมใหต้ นเองมีความรู้ทนั สมยั ต่อเหตกุ ารณ์
1.2 ศาสตร์การสอน แมค้ รูจะมีความรู้ดีในศาสตร์สาขาที่ชานาญ แตค่ วามรู้เหลา่ นÊั น
จะไม่มีประโยชนต์ อ่ วิชาชีพครูแมแ้ ตน่ อ้ ย หากครูยงั ขาดความรู้เร่ืองของการถา่ ยทอดวิชาการ
เหล่าน้นั ครูจึงจาเป็นตอ้ งติดตาม ศึกษาคน้ ควา้ ใหท้ นั ตอ่ ความกา้ วหนา้ ของศาสตร์การสอนเพื่อ
คน้ หาวิธีการทีÉจะอธิบายหรือถ่ายทอดใหศ้ ิษยเ์ ขา้ ใจสาระต่าง ๆ
1.3 ศาสตร์การพฒั นาคน โดยที่อาชีพครูเป็ นอาชีพสร้างคนที่มีศกั ยภาพใหแ้ ก่
ประเทศชาติ ผสู้ ร้างจึงจาเป็นตอ้ งเอาใจใส่ และถือเป็นหนา้ ที่ท่ีจะตอ้ งพฒั นาคนใหม้ ีความพร้อมดา้ นวชิ าการ
วิชาชีพ และการดารงตนใหเ้ ป็นคนดีทีÉสงั คมปรารถนา
2. รักงานสอน ครูตอ้ งมีความศรัทธาต่อวิชาชีพของตน ตอ้ งมีความรักการสอน
สนใจที่จะพฒั นาการสอนใหน้ ่าสนใจ เปลี่ยนแปลงวธิ ีการสอนเพืÉอใหไ้ ดผ้ ล รู้จกั วธิ ีการถ่ายทอด
ที่ทาใหผ้ เู้ รียนเขา้ ใจง่ายแลว้ สามารถพฒั นาการเรียนของตนเอง ใหร้ ู้จกั วิธีการเรียน
เรียนดว้ ยความสุขและรับรู้สาระในศาสตร์ที่ครูสอน

69

3. อาทรศิษย์ ครูตอ้ งเมตตา รักเขา้ ใจ และเอาใจใส่ดูแลลูกศิษย์ ห่วงใยวา่ จะประสบ
ความสาเร็จหรือไม่ช่วยแกไ้ ขปัญหาต่าง ๆ ท่ีลูกศิษยป์ ระสบ ให้เกียรติและยอมรับในความแตกต่างไม่ดูถูก
หรือเยยี บยÉาลกู ศิษย์ ใหก้ ารช่วยเหลือท้งั ทางดา้ นการเรียนและชีวติ
4. คดิ ดี ครูตอ้ งมีความคิดที่ดี ความคิดท่ีเป็ นบวกต่อศิษย์ ต่อการสอน ตอ่ วชิ าชีพ
ตอ่ สถาบนั และตอ่ เพ่ือนร่วมงาน คดิ ในสิ่งที่ดี และใหค้ ิดอยเู่ สมอวา่ อาชีพครูเป็นอาชีพท่ีมีคุณค่า
ที่สุด ความคดิ ที่เป็นบวกจะช่วยใหค้ รูทางานอยา่ งมีประสิทธิภาพ
5. มีคุณธรรม ความมีคุณธรรมของครูมีความจาเป็นตอ่ วิชาชีพครู คณุ ธรรมที่สาคญั เช่น
ความยตุ ิธรรมดา้ นการสอน การประเมินผล ความตอ้ งการใหล้ ูกศิษยป์ ระสบผลสาเร็จ
ครูตอ้ งมีความอดทน ระงบั อารมณ์ไดด้ ี ไมท่ าร้ายผอู้ ่ืน เสียสละ มีความละอายที่จะกระทาผิด
และมีหลกั ศาสนายดึ มนั่ ความต้งั ใจแน่วแน่ท่ีจะประพฤติตนใหถ้ กู ตอ้ งตามระเบียบ ประเพณี
และวฒั นธรรมของสังคมน้นั ๆ
6. ช้ีนาสงั คม ครูตอ้ งช่วยชีÊนาสังคม นาในสิ่งท่ีถกู ตอ้ ง ช่วยแกป้ ัญหา ทาตนเป็นตวั อยา่ ง
เช่น เร่ืองของขยะ สิ่งแวดลอ้ ม และการประหยดั พลงั งาน ช่วยชุมชนในดา้ นต่าง ๆ ท้ังการแก้ปัญหาเพื่อ
คุณภาพชีวิตท่ีดีของสงั คม และช่วยนาสงั คมใหเ้ ป็นสังคมที่ดีงาม
7. อบรมจิตใจ การพฒั นาผเู้ รียนเป็นสิ่งสาคญั ครูจึงตอ้ งช่วยใหข้ อ้ คิดท่ีดี อบรม ตกั เตือน
สง่ั สอนใหศ้ ิษยป์ ระพฤติดี ดารงอยใู่ นศีลธรรม หนา้ ทีÉของครูจึงไมใ่ ช่เป็นเร่ืองของการสอนหนงั สือ
เทา่ น้นั แต่จะตอ้ งอบรมจิตใจใหม้ ีคณุ ธรรม จริยธรรมอยเู่ สมอ
8. ใฝ่ ความกา้ วหนา้ การไม่หยดุ นิ่งอยกู่ บั ทีÉ รักท่ีจะช่วยใหป้ ระเทศกา้ วหนา้ เผยแพร่
ผลงานวิชาการให้แก่ชุมชนไม่หยุดยงั่ ครูจะตอ้ งทาให้ชีวิตของครูกา้ วต่อไปเพื่อท่ีจะทาประโยชน์ให้แก่
ตนเอง ศิษย์ สงั คม และประเทศชาติ
9. วาจางาม คาพดู เป็นสิ่งที่สาคญั ที่จะทาใหก้ ารเรียนการสอนดาเนินไปอยา่ งประสบ
ความสาเร็จ คาพดู ที่ดียอ่ มทาใหผ้ เู้ รียนเกิดกาลงั ใจ มีความมมุ านะ ในทางตรงกนั ขา้ ม คาพูดไม่ดี
ยอ่ มทาใหผ้ ฟู้ ังเกิดความทกุ ข์ ไมส่ บายใจ และทาใหเ้ กิดความทอ้ ถอย ไมอ่ ยากเรียน ครูจึงตอ้ งฝึ ก

70

การพดู ใหถ้ ูกตอ้ งตามกาลเทศะ ฝึกการพดู เพ่ือจูงใจและส่งเสริมทาใหศ้ ิษยเ์ กิดการเปล่ียนแปลง

พฤติกรรมไปในทางทีÉดีงามและถกู ตอ้ ง

10. รักความเป็นไทย สถาบนั การศึกษาเป็นศูนยก์ ลางการพฒั นาคนใหเ้ ป็นทรัพยากร

มนุษยท์ ี่สาคญั ของประเทศชาติดงั น้นั ครูจึงตอ้ งส่งเสริมพฒั นาเอกลกั ษณ์ไทยเพืÉอใหศ้ ิษย์

เป็นผธู้ ารงรักษาเอกลกั ษณ์ไทยเอาไวโ้ ดยเฉพาะในยคุ โลกาภิวฒั น์ ความมีเอกลกั ษณ์เฉพาะตน

จาเป็ นตอ้ งธารงไวใ้ ห้มนั่ คง แมว้ ่าเทคโนโลยีจะพฒั นาไปไดไ้ กล จนทาให้แต่ละชาติสามารถติดต่อรับรู้
และถ่ายทอดวฒั นธรรมซ่ึงกนั และกนั ไดก้ ็ตาม แต่เอกลกั ษณ์เฉพาะของคนในชาติ เช่นเร่ื องของความเช่ือ
วฒั นธรรมประเพณีท่ีดีงาม ควรช่วยกนั สืบสาน ส่งเสริม และธารงไว้ เพ่ือทาให้เยาวชนเกิดความรักความ
ภาคภูมิใจในความเป็ นไทยดงั น้นั จึงสรุปไดว้ า่ คุณลกั ษณะของครูทีÉดี ตอ้ งมีความรอบรู้ในศาสตร์ต่าง ๆมี
ความแม่นยาการจดั การเรียนรู้และมีคณุ ภาพ สามารถถ่ายทอดความรู้ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง มีคุณธรรมจริยธรรม มี
ความรักและเมตตา เสียสละ จิตอาสา มีความยืดหยุ่นในการจัดการศึกษา เนื่ องจากปัจจุบันผูเ้ รียนจะมี
พ้ืนฐานในดา้ นต่าง ๆ ที่แตกตา่ งกนั มีอารมณ์ขนั และเอาใจใส่ ห่วงใยลกู ศิษย์

71

บทท่ี 5

วิจัยจติ วิญญาณความเป็ นครู

วจิ ัยของประเทศไทย

ครูเป็นบุคคลสาคญั ที่มีส่วนในการช่วยพฒั นาผเ้ รียนให้เป็ นพลเมืองท่ีมีคุณภาพของประเทศโดยผ่าน
การอบรมส่ังสอนในโรงเรียนท้งั ในระบบและนอกระบบโรงเรียนครูเปรียบเสมือนผูน้ าทางชีวิตของผเู้ รียน
ผจู้ ะเป็ นครูไดต้ อ้ งผ่านกระบวนการเตรียมครูในสถาบนั ผลิตครูก่อนไปประจาการในโรงเรียน ซ่ึงหลกั สูตร
ครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์ปัจจุบนั เป็นหลกั สูตร 5 ปี มีการเตรียมครูใหค้ ุน้ เคยกบั สภาพแวดลอ้ มจริงโดยการให้
ฝากประสบการณ์วิชาชีพเป็ นเวลา 1 ปี และในขณะที่เรียนยงั มีกิจกรรมเสริมความเป็ นครูอีกด้วย ครูก่อน
ประจาการจะไดร้ ับการบอมเพาะให้มีความพร้อมท้งั วชิ าการ ทกั ษะการสอนมีคุณธรรมและจริยธรรม เขา้ ใจ
งานครูและมีจิตวิญญาณความเป็ นครู อย่างไรก็ตามการพฒั นาในโลกปัจจุบนั เนน้ ทุนนิยม บริโภคนิยมมาก
เสี ยจนทาให้จิตวิญญาณความเป็ นครูลดน้อยถอยลง ท้ังที่จิตวิญญาณเป็ นเรื่ องใกล้ตัวและอยู่ใน
ชีวิตประจาวนั จิตวญิ ญาณเป็นเร่ืองของความดีความสูงสูงทางจิตที่พน้ ขีดความเห็นแก่ตวั และมีคณุ ค่าต่อสุข
ภาวะและสังคมโดยรวม แมแ้ ต่การสร้างแบรนด์สินคา้ หรือในองค์กรธุรกิจก็ยงั ยา้ํ คุณค่ามิติของจิตวิญญาณ
การมีจิตวญิ ญาณส่งผลทางบวกต่อการทากิจการงานต่างๆ ซ่ึงจะส่งผลดีตอ่ องคก์ ร ชุมชนและประเทศ ที่ผา่ น
มา อาชีพครูค่อนขา้ งไดร้ ับการดูถูกดูแคลนจากสังคมเป็ นอยา่ งมากจนน่าวติ ก ดว้ ยสาเหตุหลายประการ เช่น
คนดีคนเก่งไม่เรียนครู คณาจารยท์ ี่สอนครูยอ้ หย่อนในการปฏิบตั ิหน้าท่ี ภาระงานของครูมีมาก แรงจูงใจ
ค่อนขา้ งต่าํ ระบบการพฒั นาไม่มีประสิทธิภาพ การอบรมพฒั นาไม่ตรงตามที่ตอ้ งการ เป็ นตน้ การสร้าง
จิตสานึกและวิญญาณครู ใหเ้ หมาะสมกบั สถานการณ์ จึงควรเริ่มตน้ ที่การสร้างศรัทธา

ใหก้ ลบั มาสู่อาชีพของครูใหไ้ ดม้ ากท่ีสุด (เปรม ติณสูลานนท.์ 2544 : 23)

วตั ถปุ ระสงค์ของการวจิ ัย

1.เพ่ือวิเคราะห์สภาพและปัญหาของการพฒั นาจิตวิญญาณความเป็ นครูสาหรับครูก่อนประจาการและครู
ระหวา่ งประจาการ

2.เพื่อวิเคราะห์ปัจจยั เงื่อนไขที่ส่งผลต่อการพฒั นาจิตวิญญาณความเป็นครูสาหรับครูก่อนประจาการและครู
ระหวา่ งประจาการ

3.เพ่ือนาเสนอแนวทางการพัฒนาจิตวิญญาณความเป็ นครูสาหรับครูก่อนประจาการและครูระหว่าง
ประจาการ

72

ขอบเขตของการวจิ ัย

ขอบเขตดา้ นประชากร

ศึกษาเฉพาะการพฒั นาจิตวญิ ญาณความเป็นครูก่อนประจาการในสถาบนั ผลิตครู

และครูระหวา่ งประจาการในโรงเรียนสังกดั สานกั งานคณะกรรมการการศึกษาข้นั พ้นื ฐาน

ขอบเขตดา้ นเน้ือหา

ครูก่อนประจาการ (pre-service teacher) หมายถึง นิสิต/นักศึกษาท่ีกาลงั ศึกษาหลกั สูตรระดับปริญญาตรี
คณะครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์ระย ะเวล า 5 ปี ในสถาบันอุดมศึกษา โดยนิสิต/นักศึกษาต้องออกไป
สังเกตการณ์สอนในโรงเรียนใน

ระหวา่ งเรียนและตอ้ งฝากประสบการณ์วิชาชีพติดต่อกนั ในโรงเรียนเป็นเวลา 1 ปี ตามที่หลกั สูตรกาหนด

ครูระหว่างประจาการ (in-service teacher) หมายถึง ครูท่ีทาหนา้ ท่ีจดั การเรียนการสอนในโรงเรียน

จิตวิญญาณความเป็ นครู หมายถึง คุณลกั ษณะทางจิตและพฤติกรรมการทางานที่สะทอ้ นถึงการเป็ นครูที่มี
จิตวิญญาณ คุณลกั ษณะทางจิตไดแ้ ก่ ความตระหนกั รู้ภายในตน คุณลกั ษณะทางพฤติกรรมไดแ้ ก่ การปฏิบตั ิ
ตนอยูบ่ นวิถีแห่งความเป็ นครู และการปฏิบตั ิติอเดก็ ดว้ ยความรัก ความเมตตาและเสมอภาคความตระหนกั รู้
ภายในตน หมายถึง ความเขา้ ใจในความต้องการของตนเองตระหนักรู้และเห็นคุณค่าในตนเองและผูอ้ ื่น มี
ความเช่ือมน่ั ในศกั ยภาพของมนุษยส์ ะทอ้ นคิดสร้างกาลงั ใจให้ตนเอง และมีอุดมการณ์ เป้าหมายในอาชีพครู
การปฏิบัติตนอยู่บนวิถีแห่งความเป็ นครู หมายถึง ปฏิบตั ิงานอบรมส่ังสอนอย่างเต็มความสามารถ เป็ น
แบบอยา่ งที่ดีพฒั นาตนเองตลอดเวลา และช่วยเหลือครูและชุมชน

อย่างสร้างสรรค์การปฏิบตั ิต่อเด็กด้วยความรัก ความเมตตาและเสมอภาค หมายถึง การเขา้ ใจเขา้ ถึงลูกศิษย์
เคารพความเป็ นมนุษย์ ปฏิบตั ิต่อเด็กอย่างเท่าเทียม ไม่คานึงถึงอามิสสินจ้างปัจจยั เง่ือนไขท่ีส่งผลต่อการ
พฒั นาจิตวิญญาณความเป็ นครู หมายถึง ปัจจยั สนบั สนุนหรือปัจจยั ท่ีเป็ นอุปสรรคตอ่ การพฒั นาจิตวิญญาณ
ความเป็นครู ซ่ึงปัจจยั เหล่าน้นั อาจจะเป็นปัจจยั ดา้ นโครงสร้างทางสังคม ปัจจยั ภายในตวั บคุ คลหรือปัจจยั

ภายนอกอ่ืนๆ แนวทางพฒั นาจิตวญิ ญาณความเป็ นครู หมายถึง รูปแบบและวิธีการพฒั นาคณุ ลกั ษณะทางจิต
และพฤติกรรมของครูก่อนประจาการและครูระหว่างประจาการท่ีช่วยสนับสนุนไปสู่การเป็ นครูผูม้ ีจิต
วิญญาณความเป็ นครู

73

ประโยชน์ท่ีคาดว่าจะได้รับ

1. สถาบนั การศึกษาและองค์กรผลิตครูก่อนประจาการ สามารถนาแนวทางการพฒั นาจิตวิญญาณความเป็ น
ครูไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นกระบวนการผลิตครูก่อนประจาการ

2. สถาบนั การศึกษาและองค์กรท่ีใช้ครู มีแนวทางพฒั นาจิตวิญญาณความเป็ นครูประจาการอย่างต่อเนื่อง
และสามารถบารุงรักษาครูที่มีจิตวญิ ญาณความเป็นครูให้อยใู่ นระบบได้

3. ครูก่อนประจาการและครูระหวา่ งประจาการไดร้ ับการพฒั นาให้มีจิตวิญญาณที่สามารถนาไปใชใ้ นกิจการ
งานและชีวติ ประจาวนั ก่อใหเ้ กิดสังคมอยดู่ ีมีสุข

วิจยั ต่างประเทศ

จากการศึกษาการยกระดับและพัฒนาครูของต่างประเทศในทวีปต่างๆ เช่นฟิ นแลนนิวซีแลนด์
สหรัฐอเมริกา เนเธอร์แลนด์ โปรตุเกส สิงคโปร์ เกาหลี ญี่ป่ ุนจีน (เซี่ยงไฮ)้ พบว่าแต่ละประเทศต่างมุ่งเน้น
การจดั การศึกษาสอดคลอ้ งกบั สภาพการพฒั นาของประเทศความตอ้ งการของแรงงานและตอบสนองต่อ
โลกสมยั ใหม่แนวคิดการให้ผเู้ รียนเกิดการเรียนรู้และการพฒั นาทกั ษะในศตวรรษที่ 21นอกจากน้นั ยงั พบวา่
แมว้ ่าแต่ละประเทศจะมุ่งสู่การแข่งขนั ในระดบั นานาชาติพฒั นาครูให้มีความเป็ นสากลก็ตาม แต่ประเทศ
เหล่าน้นั ต่างลว้ นพฒั นาบนพ้ืนฐานของความเป็นทอ้ งถ่ินที่คานึงถึงเอกลกั ษณ์และความเป็ นชาติของตนเอง
อีกดว้ ย (พณิ สุดา สิริธรังศรี.2557 : 32)

จากการศึกษาผลการศึกษา/วิจยั เก่ียวกบั การพฒั นาครูของต่างประเทศพบประเด็นสาคญั เกี่ยวกบั การยกระดบั
และพฒั นาครูของต่างประเทศโดยภาพรวมดงั น้ี

1.การผลิตครู ให้ความสาคัญว่า ครูเป็ นบุคคลสาคญั ที่สุดที่จะส่งผลต่อคุณภาพการเรียนการสอน และ
คุณภาพของผเู้ รียน คุณลกั ษณะของครูในศตวรรษที่21 เป็ นผูท้ ่ีมีความรอบรู้มากข้ึน มีความเป็ นมืออาชีพ มี
ความสามารถและศกั ยภาพสูงเป็ นผูท้ ี่มีนวตั กรรมการสอนเพื่อให้นักเรียนไดผ้ ลการเรียนรู้ที่ตอ้ งการ และ
เตรียมความพร้อมใหแ้ ก่นกั เรียนในการเขา้ สู่โลกของการทางานในศตวรรษที่ 21(OECD, 2012) รักในอาชีพ
มีชีวิตเรียบง่ายและมีจิตวิญญาณของความเป็นครู มีการกาหนดสมรรถนะของครูโดยภาพรวมประกอบดว้ ย
1) ความรู้ในเน้ือหาวิชา 2)การสื่อสารและการใช้ภาษา 3) การพฒั นาหลกั สูตร 4) การจดั การเรียนรู้ 5)การ
จดั การเรียนรู้ที่เน้นผูเ้ รียนเป็ นสาคญั 6) การบริหารจดั การช้ันเรียน7) การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและ
นวตั กรรมทางการศึกษา 8) การวดั และประเมินผล9)การวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน 10) จิตวิทยา
สาหรับครู 11) การสร้างความสัมพนั ธ์กบั ชุมชน 12) คุณธรรม จริยธรรมและจรรยาบรรณในวิชาชีพ 13)

74

ภาวะผูน้ าและการท างานเป็ นทีม 14) การพฒั นาตนเองและวิชาชีพ 15) การพฒั นาคุณลกั ษณะของผูเ้ รียน
(พิมพนั ธ์เดชะคุปต์และพรทิพย์ แข็งขนั , 2555) มีการควบคุมคุณภาพการผลิตครู โดยการใช้ระบบการ
รับรองวิทยฐานะของสถาบนั ผลิตครู คดั คนเก่งระดบั หัวกะทิให้มาเป็ นครูโดยก าหนดกลุ่มที่มีผลการเรียน
สูงสุดเขา้ เรียน และเขา้ เป็นครู

2. การพฒั นาครู ให้ความสาคญั และเชื่อว่า ครูเป็ นผูเ้ รียน ที่ตอ้ งเรียนรู้และการพฒั นา ตนเอง และรับการ
ส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้อย่างต่อเน่ือง ดงั น้นั จึงมีกฎหมาย/นโยบายวา่ ครูทุกคน ตอ้ งไดร้ ับการพฒั นาจาก
หน่วยงานและพฒั นาตนเองทุกปี อย่าง น้อยปี ละ 1 คร้ัง และตอ้ งเขา้ รับการพฒั นาอย่างต่อเนื่องปี ละ 100
ชว่ั โมงครูบรรจุใหม่ตอ้ งผ่านการอบรมตามโปรแกรมการอบรมเพื่อฝึ กหัดการสอนและไดร้ ับเงินเดือนสูง
ระหวา่ งการอบรมตอ้ งพฒั นาตนเองภายใตก้ ากบั ดูแลของศึกษานิเทศกแ์ ละผบู้ ริหารและตอ้ งผา่ นการทดลอง
งาน1 ปี ครูเก่าอายงุ าน 10 ปี ข้ึนไป ตอ้ งเขา้ รับการพฒั นาดว้ ย โดยมีองคก์ รทาหนา้ ท่ีดา้ นพฒั นาครูเป็ นการ
เฉพาะ มีคูปองการพฒั นาให้ครูเขา้ รับการพฒั นาตนเองตามความตอ้ งการในแต่ละปี จากมหาวิทยาลยั ท่ี
ไดร้ ับมอบหมายจากรัฐ มีการสร้างเครือข่ายการพฒั นา มีระบบพ่ีเล้ียง/ครูตน้ แบบ (masterteachers) เพ่ือช่วย
ครู มีระบบการนิเทศ ติดตามและพฒั นาการท างานของครูในช้นั เรียน การเรียนรู้และพฒั นาจากเพ่ือนครู
และการพฒั นาครูโดยใช้โรงเรียนเป็ นฐานนอกจากน้ัน มีการสร้างครูจิตอาสา ช่วยสอน มีการพฒั นาการ
เรียนการสอนของครูโดยเนน้ การสอนของครูใหน้ อ้ ยลงและใหผ้ เู้ รียนเกิดการเรียนรู้และนาปฏิบตั ิดว้ ยตนเอง
มากข้นึ

3.การใช้ครู มีการกาหนดเง่ือนไขและคุณสมบตั ิของครูที่ผูกติดกบั คุณภาพทางการศึกษาและผูเ้ รียน ครูทุก
คนต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูกาหนดให้ครูประถมศึกษาอย่างน้อยต้องจบปริญญาตรี ระดับ
มธั ยมศึกษาตอ้ งจบสูงกวา่ ปริญญาตรีและมีความเชี่ยวชาญอยา่ งนอ้ ยหน่ึงวิชาในระดบั ที่สอน และตอ้ งมีพ้ืน
ฐานความรู้ทางการศึกษาทวั่ ไปและความรู้เฉพาะสาหรับวิชาชีพครู จิตวิทยาเด็กและวยั รุ่น หลกั และเทคนิค
การสอน และประวตั ิศาสตร์ พ้ืนฐานการศึกษา เวลาสอนวนั ละเพียง 4 ช่ัวโมงและมีเวลาเพ่ือการพฒั นา
วิชาชีพ สัปดาห์ละ 2 ชวั่ โมง มีการจูงใจและการยกย่องอาชีพครูวา่ เป็นวิชาชีพช้นั สูง เทียบเท่าอาชีพสาคญั ๆ
การได้รับการยอมรับ เชื่อถือ ไวว้ างใจในระดบั แนวหน้าของประเทศ และมีเงินเดือนสูงระดบั ต้นๆ เม่ือ
เปรียบเทียบอาชีพอื่นเช่นแพทย์ นกั กฎหมาย

สรุป

ครู หมายถึงผทู้ ี่ให้ความรู้ โดยเป็นผูถ้ ่ายทอดความรู้ ผูอ้ บรมส่ังสืบสานวฒั นธรรมประเพณี ภูมิปัญญาต่าง ๆ
ครูมีความสาคญั ต่อการพฒั นาประเทศ ดา้ นการพฒั นาบคุ คล เศรษฐกิจ สังคม และการเมืองการปกครอง ทุก
สังคมตอ้ งการครูดีหรือครูแทล้ กั ษณะสาคญั ของวิชาชีพครูประกอบดว้ ยการมีความจาเพาะและเจาะจงใน

75

วชิ าชีพ การมีวิถีทางแห่งปัญญาในการบริการ การมีเสรีภาพทางวชิ าการและวิชาชีพ การศึกษาการอบรมเพื่อ
ถา่ ยทอดองคค์ วามรู้ทกั ษะความชานาญสมรรถนะ และทศั นคติ การมีหลกั สูตรและระยะเวลาที่เพยี งพอ การ
ฝึกงานหรือประสบการณ์วชิ าชีพ การมีใบรับรอง การมีจรรยาบรรณวชิ าชีพ การมีองคก์ รหรือสมาคม

76

บรรณานุกรม

ณฏั ฐภรณ์หลาวทองและปิ ยวรรณ วิเศษสุวรรณภูมิ. (2553). การพฒั นาแบบวดั จิตวิญญาณความเป็นครู.
วารสารวิธีวิทยาการวิจยั , 23(1):25-54.
พิณสุดา สิริธรังศรี ครูในศตวรรษท่ี 21. พิมพล์ กั ษณ์ .กรุงเทพฯ : วิทยาลยั ครุศาสตร์
มหาวิทยาลยั ธุรกิจบณั ฑิต สานกั งานคณะกรรมการการอุดมศึกษา, 2557
ประไพ สิทธิเลิศ. (2542). ความเป็นครู. กรุงเทพฯ : คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลยั ราชภฏั สวนสุนนั ทา
กิตินนั ทโ์ นสุและเสริมศกั ดิÍวิศาลาภรณ์. (2557). องคป์ ระกอบและตวั บ่งช้ีจิตวิญญาณ
ความเป็นครูสงั กดั สานกั งานเขตพ้นื ท่ีการศึกษาประถมศึกษาในจงั หวดั ภาคเหนือ
ตอนบน. วารสารการวิจยั กาสะลองคา มหาวิทยาลยั ราชภฏั เชียงราย, 8(1), 53-65.

77

ภาคผนวก

78

Kahootจติ วญิ ญาณครู 10ข้อ

1.จิตวญิ ญาณความเป็นครู หมายถึงอะไร
ก.ครูผพู้ ฤติกรรมการแสดงออกในทางที่ไมด่ ี
ข.ครูผมู้ ีจิตส านึกตามกรอบคณุ ธรรมจริยธรรม
ค.พูดที่ปลกู ฝังศิษยใ์ หเ้ ป็นคนที่ไม่มีระเบียบวินยั
ง.ครูผทู้ ่ีไมเ่ ป็นที่ยอมรับแรงการปฏิบตั ิหนา้ ท่ีครู
ตอบ ข.ครูผมู้ ีจิตสานึกตามกรอบคณุ ธรรมจริยธรรม
ก.ครูผมู้ ีพฤติกรรมการแสดงออกในทางที่ไม่ดี
0คน
ข.ครูผมู้ ีจิตส านึกตามกรอบคุณธรรมจริยธรรม
15คน
1.วจิ ิตรา ส าราญ 2.เบญญาภา วงศค์ า 3.พรนชั ชา ทศั นยั 4.ทศั วรรณ ประจงตมุ้
5.จุรีรัตน์
เพชรจิตต6์ .ธิตติรัตน์ พุทธา 7.ศศิกานต์ สร้อยส าราญ 8.วาสนา สตะจิตร
9.ณฐั ธวิภา เขม็ พนั ธ์ 10.ณชั ฐิดา ตรีสุทธิตรา 11.ศิริกานต์ อมั วฒั น์12.เสาร์วิตรี สุขสถาน
13.เมธิชา เจริญพร 14.นา้ ฝน โพธ์ิงาม 15.ปัทธมวดี ประสมศิลป์
ค.พดู ที่ปลูกฝังศิษยใ์ หเ้ ป็นคนที่ไม่มีระเบียบวินยั
0 คน
ง.ครูผทู้ ี่ไม่เป็นท่ียอมรับแรงการปฏิบตั ิหนา้ ที่ครู
3คน
1.ยพุ าพิน เศษบุญ 2.วรรณลกั ษณ์ ยทุ ธนา 3.นภาจรีหลอ่ สุวรรณ

79

นาเสนอผ่านแอพZoom ออนไลน์

80

การเป็นแบบอยา่ งที่ดี มคี ณุ ธรรม จริยธรรม และเป็นพลเมืองทเี่ ขม้ แข็ง ดำรงตนให้
เป็นทเี่ คารพศรทั ธาของผูเ้ รียนและสมาชิกในชุมชน

จัดทำโดย

นางสาววรรณลกั ษณ์ ยุทธนา รหัสนักศกึ ษา 63121880008

นางสาวณชั ฐดิ า ตรสี ุทธติ รา รหัสนกั ศึกษา 63121880013

นางสาวภทั ราพร ทรพั ย์วฒั น์ รหสั นักศกึ ษา 63121880019

นางสาวเมธชิ า เจรญิ พร รหัสนกั ศึกษา 63121880022

นางสาวสณุ ีพร คงชะนะ รหสั นักศึกษา 63121880030

คณะครุศาสตร์ สาขาวชิ าการประถมศึกษา

เสนอ

รองศาสตราจารย์ ดร.ฐติ พิ ร พิชญกลุ

รายงานน้เี ปน็ ส่วนหนง่ึ ของรายวิชา คณุ ธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ
และจิตวิญญาณความเปน็ ครู

มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
ภาคเรียนที่ 2 ปกี ารศึกษา 256

81

บทท่ี 1
การเปน็ แบบอยา่ งท่ีดี

1. การเปน็ แบบอยา่ งทีด่ ี

1.1) ระดบั ชาติ

รางวัลครูดีในดวงใจ จากผลการวิจัยพบว่า กระบวนการสร้างวาทกรรมครูดีในดวงใจถูกสร้างขึ้นมา
จากการตคี วามจากตัวบทซ่ึงเป็นประเพณี อดุ มคติ ค่านิยม กฏเกณฑ์กติกาต่าง ๆ ทผี่ ่านมาในอดีตและปจั จบุ ัน
ที่ถูกสร้างขึ้นจนกลายเป็นธรรมเนียมปฏิบัติ ในมิติภาคปฏิบัติการทางวาทกรรม ครูดีในดวงใจได้ เลือกสรร
วิถีทางในการปฏิบัติตนเพ่ือแสดงและสร้างอัตลักษณ์ความเป็นครูดีในดวงใจ ในมิติภาคปฏิบัติการทางสังคม
เป็นการถ่ายทอดอุดมการณ์ของสังคมผ่านโรงเรียน เพื่อให้ครูดีในดวงใจปฏิบัติตามบรรทัดฐานของสังคม อัต
ลักษณ์ของครูดีในดวงใจมีหลากหลายลักษณะ กระบวนการสร้างอัตลักษณ์ของครูดีในดวงใจถูกสร้างโดยการ
นิยามตัวเอง และถูกสร้างโดยผ่านการปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลใสถานศึกษา มีการทับซ้อนระหว่างอัตลักษณ์
อัตลักษณ์มิได้จำเป็นต้องมีหน่ึงเดียวแต่อาจมีหลากหลายอัตลักษณ์ประกอบรวมกันในบุคคลคนเดียว อัต
ลักษณ์ของครูดีในดวงใจ คือ การสร้างตัวตนผ่านการทำงานเกินเกณฑ์มาตรฐาน การใช้ระเบียบวินัยเป็น
แบบอย่างในการดำเนินชีวิตและปฏิบัติงาน การใช้ระบบคุณธรรม จริยธรรมในการปฏิบัติราชการ และการ
เสียสละเพือ่ ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน (เกิดพงศ์ จติ รหลงั , 2559: 1-2)

ผลการศกึ ษาอัตลักษณค์ รูดใี นดวงใจนั้น มหี ลากหลายลักษณะ ดังน้ี
1) การสร้างตัวตนผ่านการทำงานเกินเกณฑ์มาตรฐาน
1.1 สอนโดยยึดนักเรยี นเปน็ ศูนยก์ ลาง

เป็นคุณสมบัติประการสำคัญประการหนึ่งของการเป็นครู ต้องจัดการเรียนการสอน
นักเรียนเพ่ือให้มีพัฒนาการท้ัง 4 ด้าน คือ ด้านร่างกาย อารมณ์ สังคมและสติปัญญา ครูจะต้องสอนนักเรียน
โดยยึดนักเรียนเป็นสำคัญ กล่าวคือ ต้องยึดนักเรียนเป็นศูนย์กลาง ให้นักเรียนได้เรียนรู้ ในสถานการณ์จริง
สถานการณ์จริงของนักเรียนแต่ละคนไม่เหมือนกัน ดังนั้นจึงต้องยึดนักเรียนเป็นตัวต้ัง ครูจัดให้นักเรียนได้
เรียนรู้ จากประสบการณ์การทำงานอันนำไปสู่การพัฒนาครบทุกด้าน ท้ังด้านร่างกาย อารมณ์ สังคมและ
สติปัญญา ครูดีในดวงใจต้องมีความสามารถในการออกแบบและจัดทำหน่วยการเรียนรู้ ตลอดจนมีการ
ดำเนินการจดั การเรียนรู้โดยยึดนกั เรยี นเป็นศูนย์กลาง (เกดิ พงศ์ จติ รหลัง, 2559: 10)

82

1.2 กา้ วทนั เทคโนโลยี

ในการประเมินครูดีในดวงใจ ประเด็นหน่ึงก็คือ ครูดีในดวงใจมีการใช้และพัฒนาสื่อ
นวัตกรรมเทคโนโลยเี พ่ือการจัดการเรยี นรู้ ดังนั้นในด้านการทำงาน ครดู ีในดวงใจกย็ งั คงมกี ารนำเทคโนโลยีเข้า
มาช่วยในการทำงาน เพื่อใหก้ ้าวทันเทคโนโลยคี ำว่า "กา้ วทันเทคโนโลยี" หมายถงึ การใช้ อุปกรณ์เทคโนโลยีที่
ทันสมัย หรือมีการพัฒนาเพ่ือนำมาประยุกต์ใช้ กับการทำงาน การศึกษา รวมถึงพฤติกรรมความรู้เท่าทันใน
เทคโนโลยีน้ัน ๆ ครูดีในดวงใจต้องสามารถใช้เทคโนโลยีในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ใช้สื่อและ
เทคโนโลยีในการจัดการเรียนรู้ อย่างหลากหลายเหมาะสมกับเน้ือหาและกิจกรรมการเรียนรู้ ดังกล่าวข้างต้น
ครูดีในดวงใจพยายามจะนิยามตัวตนในสถานศึกษา ในการแสดงตัวตนผ่านความมีศักยภาพในการใช้
เทคโนโลยี เพื่อใหก้ า้ วทันเทคโนโลยี (เกดิ พงศ์ จิตรหลงั , 2559: 10-11)

1.3 ปราดเปรยี วรอบรู้

จากคุณสมบัติของครูดีในดวงใจประการหน่ึงท่ีกล่าวว่าต้องเป็นผู้ที่ได้ทุ่มเทเสียสละ
เพื่อช่วยเหลอื ดูแลนักเรยี นอย่างต่อเนอ่ื งจนเกิดผลงานเป็นท่ปี ระจักษ์โดยเป็นผู้ที่มีผลงานส่งผลต่อการยกระดับ
ผลสัมฤทธขิ์ องนักเรยี น เช่น เปน็ เด็กเก่ง เด็กทีม่ ปี ญั หาการเรยี นรู้ เด็กพิเศษ เดก็ ด้อยโอกาส หรือเด็กท่ีมีปญั หา
ด้านพฤติกรรม ท้ังนี้นักเรียนท่ีอยู่ในความรับผิดชอบส่วนใหญ่มีผลการประเมินมาตรฐานอยู่ในเกณฑ์ดี หรือมี
พัฒนาการสูงข้ึนตามลำดับ เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถในการจัดการเรียนการสอนและส่งเสริมการเรียนรู้
ของนักเรียน สร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมในการพัฒนาองค์กรและวิชาชีพ มีความรู้ ความสามารถในการ
ออกแบบและจัดทำหนว่ ยการเรียนรู้ และแผนการจัดการเรยี นรู้ ทเ่ี น้นผเู้ รยี นเป็นสำคัญ มีการใช้และพัฒนาสื่อ
นวัตกรรมเทคโนโลยีเพื่อการจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลการเรียนรู้ มีการจัดระบบการดูแลชว่ ยเหลือ
นกั เรยี น จัดบรรยากาศท่สี ง่ เสริมการเรียนรู้ ความสุข และความปลอดภัยของผู้เรยี น และมกี ารวเิ คราะห์สภาพ
ปัญหาของนักเรียน น้ำไปสังเคราะห์หาแนวทางวิธีการ เพ่ือพัฒนาผู้เรียนจนส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพของ
นักเรียนอย่างเป็นรูปธรรม ให้ได้รับรางวัลและยกย่องเชิดชูเกียรติ และเผยแพร่ผลงานความดีให้ ปรากฏต่อ
สาธารณชน เพ่ือสร้างค่านิยมให้ สังคมยอมรับและเป็นแบบอย่างของครูและเด็กให้ทำความดีต่อไป (เกิดพงศ์
จิตรหลัง, 2559: 11-12)

2) ใช้ระเบียบวนิ ยั เป็นแบบอย่างในการดำเนนิ ชีวิตและปฏบิ ัติงาน

ในการปฏิบัติงานของครูนั้นจำเป็นต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ระเบียบข้อบังคับของทาง
ราชการที่หน่วยงานต้นสังกัดได้กำหนดไว้ ทั้งข้อกำหนดจากกระทรวงศึกษาธิการสำนักงานคณะกรรมการ
การศึกษาข้ันพ้ืนฐาน สำนักงานเขตพื้นท่ีการศึกษาและสถานศึกษาท่ีตนปฏิบัติงานอยู่ ตั้งแต่เรื่องการแต่งกาย
บุคลกิ ภาพ การครองตน ครองงานและการลงเวลาการปฏิบตั งิ าน (เกดิ พงศ์ จติ รหลงั , 2559: 13)

83

3) ใชร้ ะบบคุณธรรม จรยิ ธรรมในการปฏบิ ตั ริ าชการ

3.1 การสร้างตวั ตนเสมือนมีจิตบริการ

จากการทคี่ รูดีในดวงใจทุกคนท่ีผ่านการคัดเลือกจะต้องมคี ณุ สมบัติประการหนึ่งก็คือ
เป็นบุคคลผมู้ ีจิตวญิ ญาณแหง่ ความเป็นครู เป็นท่ศี รัทธา ยกยอ่ งยอมรับของนักเรียน เพือ่ นครู ชมุ ชนและสังคม
ตลอดจนเป็นผทู้ ุม่ เทเสียสละเพื่อช่วยเหลือดูแลนกั เรียนอยา่ งต่อเนอื่ ง จนเกดิ ผลงานเป็นที่ประจกั ษน์ ้ันและครูดี
ในดวงใจนอกเหนือจะมีภาระงานหลักที่เก่ียวข้องกับการจัดการเรียนการสอนให้กับนักเรียน หน้าท่ีในการ
จัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ หน้าที่จัดทำคู่มือประกอบการเรียนการสอนแล้ว จัดทำคู่มือในการประกอบการ
เรียนการสอน ครูดีในดวงใจนอกเหนือจากงานดังกล่าวยังมีหน้าท่ีอื่น ๆ อีกมากมาย เช่น หน้าที่เกี่ยวกับ
โครงการอาหารกลางวันหน้าท่ีเกี่ยวกับสัมพันธช์ ุมชน ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ช่วยแก้ปัญหานักเรียนท่ีมี
ปัญหาครอบครัว ปัญหาทางการเรียนรู้ เด็กพิเศษ เด็กด้อยโอกาส หรือเด็กท่ีมีปัญหาด้านพฤติกรรม การ
ช่วยเหลือดูแลในเร่ืองสุขภาพนักเรียน ภาวะโภชนาการ การส่งเสริมสุขภาพนักเรียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน
โรงเรียนขนาดเล็กที่มีครูไม่ครบชั้น ครูดีในดวงใจบางคนต้องมีภาระงานที่รับผิดชอบทั้งชั้น สอนทุกวิชาและ
รับผิดชอบทุกงาน หรือครูดีในดวงใจบางคนสอนในโรงเรียนขนาดใหญ่ มีจำนวนนักเรียนในห้องเกินกำหนด
บางห้องมีนักเรียน 35-40 คน ต้องสอนนักเรียนแล้วก็ตรวจงานนักเรียนทุกคน ทั้งสอนและออกข้อสอบ ตรวจ
กระดาษคำตอบ ตลอดจนรวบรวมคะแนนและประเมินผล ดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด จากภาระงานท้ังหมดท่ี
ครูดีในดวงใจต้องรับผิดชอบนั้น บางคร้ังไม่สามารถท่ีจะกำหนดหน้าท่ีความรับผิดชอบให้ชัดเจนเหมือนการ
ปฏิบัติงานในหน้าท่ีอ่ืน ๆ ฉะนั้นผู้ท่ีจะเป็นครูได้ จะต้องเป็นผู้ท่ีทำงานได้หลายอย่าง ตามคำสั่งของผู้บริหาร
สถานศึกษา (เกิดพงศ์ จิตรหลงั , 2559: 13-14)

3.2 มีความโอบออ้ มอารี
จากการที่ครดู ีในดวงใจทุกคนที่ผา่ นการคัดเลือกจะตอ้ งมคี ณุ สมบตั ิประการหนึ่งก็คือ

การเป็นทศ่ี รัทธา ยอมรับ ผลการปฏิบัตงิ านที่ประสบความสำเรจ็ และการมคี ุณธรรม จริยธรรม เป็นท่ียอมรับ
ของ นักเรยี น โรงเรียน และชุมชน จนเกิดผลงานเป็นที่ประจักษ์น้ันและครูดีในดวงใจนอกเหนือจะมีภาระงาน
หลักที่เก่ียวข้องกับการจัดการเรียนการสอนให้กับนักเรียน หน้าที่ในการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ หน้าท่ี
จัดทำคู่มือประกอบการเรียนการสอนแล้ว ครูดีในดวงใจยังมีหน้าท่ีอ่ืน ๆ อีกมากมายเช่น หน้าท่ีเก่ียวกับการ
เยี่ยมบ้านนักเรียน นักเรียนท่ีมีภาวะโภชนาการ นักเรยี นที่มีปัญหาด้านครอบครัว หรือนักเรยี นท่ีมีปัญหาด้าน
การเรียนรู้ การจัดกิจกรรมเสริมเพ่ือพัฒนานักเรียน เช่น กิจกรรมกีฬา กิจกรรมลูกเสือ-เนตรนารี ย่ิงใน
โรงเรียนขนาดเลก็ ทีม่ คี รไู ม่ครบชนั้ ครูดีในดวงใจบางคนต้องมภี าระงานทีร่ บั ผิดชอบมากข้ึนบางคนสอนควบ 2-
3 ชั้น สอนเกินจำนวนชั่วโมงที่กำหนด กล่าวคือ เกิน 25 ชั่วโมง นอกจากต้องสอนแล้วยังต้องตรวจงานตรวจ
การบา้ นนักเรยี นทุกคน(เกิดพงศ์ จติ รหลงั , 2559: 14-15)

84

3.3 มีความซือ่ สตั ย์

จากการที่ครดู ใี นดวงใจทุกคนที่ผา่ นการคัดเลือกจะตอ้ งมคี ณุ สมบัติประการหนึ่งก็คือ
เป็นที่ศรัทธา ยกย่องยอมรับของนักเรียน เพ่ือนครู ชุมชนและสังคมตลอดจนเป็นผู้ทุ่มเทเสียสละ เพื่อ
ช่วยเหลือดูแลนักเรียนอย่างต่อเนื่อง จนเกิดผลงานเป็นท่ีประจักษ์แล้ว ครูดีในดวงใจยังเป็นครูท่ีเป็นคนท่ีตรง
ตอ่ เวลามาทำงานก่อนเวลาที่ทางราชการกำหนด ไม่เป็นบุคคลหน้าไหว้หลังหลอก ไม่เอาของคนอนื่ มาเป็นของ
ตนเอง ไม่เลียนแบบงานบุคคลอ่ืนมาเป็นของตนเอง ยอมรับผิดเมื่อทำผิด ไม่ใส่ร้ายความผิดให้ กับบุคคลอื่น
ทำงานด้วยความสุจริต มีความจริงใจต่อเพ่ือนรว่ มงานและผู้บังคบั บัญชา ชอบพูดความจริง และครูดีในดวงใจ
นอกเหนือจะมีภาระงานหลักทเ่ี กี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอนให้กับนักเรยี น หน้าท่ใี นการจัดทำแผนการ
จดั การเรียนรู้ หน้าทจ่ี ัดทำคู่มือประกอบการเรียนการสอนแล้ว ครูดีในดวงใจยังมหี น้าท่ีอื่น ๆ อีกมากมาย เช่น
หนา้ ท่เี กีย่ วกับระบบดแู ลชว่ ยเหลือนกั เรียน (เกดิ พงศ์ จิตรหลัง, 2559: 15-16)

4) เสียสละเพ่ือสว่ นรวมมากกวา่ ส่วนตน

จากข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์ผู้บริหารสถานศึกษา และครูดีในดวงใจ สะท้อนให้
เห็นว่าในการปฏบิ ัติงานของครูดีในดวงใจนั้นจะต้องปฏบิ ัติงานดว้ ยความตง้ั ใจ มุ่งมั่นในการทำงาน และมีความ
เสียสละเวลา มีความตั้งใจและเต็มใจในการให้บริการแก่ผู้รับบริการ ถึงแม้งานที่ได้รับมอบหมายจะหนักหนา
เพียงใดก็จะต้องดูแลเอาใจใส่ตอ่ นักเรยี น ช่วยเหลือนักเรียน พัฒนาคุณภาพของนักเรียน ซ่ึงบางครั้งครูจะต้อง
ใช้ความอดทนสูง ครูดีในดวงใจจะต้องเสียสละเวลา เสียสละกำลังทรัพย์ส่วนตัว เพื่อประสิทธิภาพของงาน
(เกิดพงศ์ จิตรหลัง, 2559: 16)

สำหรับรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี (Princess Maha Chakri Award) เป็นรางวัลที่สมเด็จพระ
กนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานให้แก่ครูผู้มีความทุ่มเท
เสียสละตนจนสร้างการเปล่ียนแปลงให้เกิดข้ึนกับลูกศิษย์ และมีคุณูปการอย่างยิ่งต่อการศึกษา จาก 11
ประเทศในอาเซียนและติมอร์-เลสเต โดยมีพิธีพระราชทานรางวัลแล้ว 3 ครั้ง คือ เมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2558
วนั ท่ี 11 ตลุ าคม 2560 และวันท่ี 14 ตุลาคม 2562 (ดิศกุล เกษมสวัสดิ์, 13 ธนั วาคม 2563)

ในการคัดเลือกครูรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ครั้งท่ี 4 ปี พ.ศ.2564 สำหรับประเทศไทย เพื่อสร้าง
การมีส่วนร่วมในการคัดเลือกครู จึงได้มีการตั้งคณะกรรมการระดับจังหวัด โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็น
ประธาน (ดิศกุล เกษมสวสั ดิ์, 13 ธันวาคม 2563)

ทงั้ นี้ ดร.กฤษณพงศ์ กีรติกร ประธานมูลนิธิรางวลั สมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ได้แจ้งประกาศมูลนิธิรางวัล
สมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี เรื่อง หลักเกณฑ์วิธีการสรรหาและคัดเลือกครูรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี คร้ังที่ 4 ปี
พ.ศ.2564 (ประเทศไทย) ไปยังศึกษาธิการจังหวัดทั่วประเทศ และผู้ว่าราชการจังหวัดท่ัวประเทศ รวมถึง

85

กรุงเทพมหานคร ในการสรรหาครูรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรีครั้งน้ี โดยจัดการประชุมช้ีแจงแนวทางในการ
สรรหาและคัดเลือกครูรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี ครั้งท่ี 4 ในวันที่ 5 สิงหาคม 2563 เวลา 13.00 – 13. 45
น. ณ โรงแรมรอยัล ซติ ้ี กรุงเทพมหานคร (ดศิ กลุ เกษมสวสั ด์ิ, 13 ธันวาคม 2563)

คุณสมบัตทิ ว่ั ไป ประกอบดว้ ย (ดิศกุล เกษมสวสั ด์ิ, 13 ธันวาคม 2563)

1) มีสญั ชาติไทย และมถี น่ิ ทอี่ ยใู่ นประเทศไทย

2) ปฏบิ ตั ิหน้าท่อี ยา่ งใดอย่างหน่ึง ดังตอ่ ไปน้ี

2.1) เปน็ หรือเคยเป็นครผู ู้สอนระดับการศกึ ษาข้ันพน้ื ฐาน ในสถานศึกษา ของรัฐ เอกชน หรือ
องคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่นิ

2.2) เปน็ หรอื เคยเป็นครูนอกสถานศกึ ษาที่สอนผู้เรียนในวัยการศึกษาขน้ั พ้นื ฐาน

3) มีประสบการณป์ ฏบิ ตั ิงานสอนอยา่ งต่อเน่อื งมาแล้วเป็นเวลาไมน่ ้อยกว่า 15 ปี นับถึงวันที่ออกประกาศนี้

4) ปฏิบัติงานสอนอยู่จนถึงวันประกาศผลการพิจารณาตัดสิน ในกรณีท่ีเป็นผู้บริหารสถานศึกษาต้องมีช่ัวโมง
สอนในรายวิชาอยา่ งตอ่ เนอื่ ง

5) ไมเ่ ป็นครสู อนพิเศษเปน็ อาชพี หลกั

คุณสมบัติเฉพาะ ประกอบด้วย (ดศิ กุล เกษมสวสั ด์ิ, 13 ธนั วาคม 2563)

1) เปน็ ผสู้ ร้างการเปล่ียนแปลงในชวี ติ ลกู ศิษย์

สร้างแรงบันดาลใจและจัดการเรียนรู้ให้ลูกศิษย์มีความเจริญก้าวหน้าและความส ำเร็จในชีวิตมีความ
อุตสาหะในการทำภารกิจความเป็นครูมาโดยตลอดด้วยจิตวิญญาณความเป็นครู และเป็นแบบอย่างทาง
คุณธรรมจรยิ ธรรม มีลกู ศิษย์ทีป่ ระสบความสำเร็จในหลากหลายแวดวงอาชีพ กลา่ วยกย่องถงึ คุณงามความดี

พิจารณาจากขอ้ มลู เชิงประจักษ์ในประเดน็ ต่อไปนี้

(1)ลักษณะการสอนและการจัดการเรยี นรู้ของครูสามารถนำไปสู่การเปลยี่ นแปลงพฤติกรรมการเรียนรู้
และคุณภาพชีวิตของลูกศิษย์ให้ดีข้ึนอย่างชัดเจนโดยปฏิบัติต่อลูกศิษย์ทุกค นอย่างสม่ำเสมอตลอดชีวิตความ
เปน็ ครู

(2)ผลการสอนและการจัดการเรียนรู้ทำให้ลูกศิษย์ประสบความสำเร็จ ท้ังในด้านการเรียนการอาชีพ
และการดำเนนิ ชวี ิต

86

(3)มีจิตวิญญาณความเป็นครู รักและศรัทธาในวิชาชีพครู มีความรัก เมตตา เอาใจใส่ช่วยเหลือ
สง่ เสริมให้กำลังใจแก่ลกู ศษิ ยโ์ ดยเสมอหน้า อบรม ฝึกฝน เสริมความรู้ ทักษะ และนิสัยที่ดีงามแกล่ ูกศิษย์อย่าง
เตม็ ความสามารถ เน้นผลสมั ฤทธทิ์ เี่ กดิ ขึ้นกบั ลูกศษิ ยท์ กุ ด้าน

(4)มพี ฤติกรรมทีด่ ีงาม ท้ังกาย วาจา ใจ ประพฤติปฏิบัตติ นเปน็ แบบอย่างท่ดี ีแกล่ ูกศิษย์และเพ่ือนครู
(5)ได้รับการยกย่องจากลูกศิษย์และผู้ที่เก่ียวข้อง เช่นผู้บังคับบัญชาในอดีตและปัจจุบัน เพื่อนครู
ผปู้ กครอง และผู้นำชุมชนเปน็ ต้น
2) เป็นผู้มคี ณุ ูปการต่อการศกึ ษา
ปฏิบัติงานสอนหรือการจัดการเรียนรู้ ค้นคว้าพัฒนาการสอนหรือการเรียนรู้ด้วยความทุ่มเทเสียสละ
มคี วามแตกฉานท้ังในเน้ือหาและวิธีการจัดการเรยี นรู้ในสว่ นทร่ี บั ผดิ ชอบเป็นแบบอย่างของความสำเร็จได้อย่าง
กวา้ งขวาง
พจิ ารณาจากข้อมลู เชิงประจกั ษใ์ นประเด็นต่อไปนี้
(1)ปฏิบัติงานสอนหรือจัดการเรียนรู้ด้วยความทุ่มเท เสียสละ ไม่ย่อท้อต่อข้อจำกัดและความ
ยากลำบาก
(๒)ค้นคว้าพัฒนาการสอนหรือจดั การเรยี นรู้ในส่วนท่รี ับผิดชอบ และนำไปปฏบิ ัติไดจ้ ริง
(๓)มีความแตกฉาน ทั้งในเนื้อหา ความรู้มีองค์ความรู้ นวัตกรรม หรือผลงานที่มีคุณภาพ สามารถ
นำไปเผยแพร่ในระดับประเทศหรือระดับนานาชาติเป็นแบบอย่าง ได้รับการยอมรับ และนำไปขยายผลอย่าง
กวา้ งขวาง มผี ลท่ีเกดิ จากการ
สำหรับรางวัลครทู ไี่ ด้รับการคดั เลือกจะไดร้ บั รางวัล ดงั นี้
ครผู ู้ไดร้ บั คะแนนสงู สุด จากการตัดสินของคณะกรรมการฯ จะได้รบั “รางวัลสมเด็จเจา้ ฟา้ มหาจกั ร”ี
ครผู ้มู คี ะแนนลำดบั ท่ี 2 และลำดบั ท่ี 3 จะได้รับ “รางวัลคณุ ากร”
“ผู้พร้อมด้วยคุณธรรม คุณลักษณ์ คุณค่าความเป็นครู อุทิศตนพัฒนาชีวิตศิษย์ เจริญสู่ความสำเร็จ
ตลอดมา”

ครูผ้มู ีคะแนนลาดับท่ี 4 ถงึ ลำดับที่ 20 จะได้รับ “รางวลั ครยู ง่ิ คณุ ”

87

“ผู้เพยี รพัฒนางานสอนลูกศิษย์ มคี วามเจริญชีวติ ด้วยปัญญาและกรุณา สร้างแรงบันดาลใจ และเสริม
ศรัทธาต่อวชิ าชพี ครตู ่อเนือ่ งยาวนาน”

และครูท่ีได้รับการคัดเลือกจากคณะกรรมการคัดเลือกระดับจังหวัด คณะกรรมการคัดเลือกส่วนกลาง
และการตัดสนิ จากคณะกรรมการมูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหาจักรี จะได้รบั “รางวัลครูขวัญศิษย์” ทำงานที่
สามารถเปน็ แบบอยา่ งแก่เพอ่ื นครูและนำไปปฏบิ ตั ไิ ดจ้ ริง (ดิศกลุ เกษมสวสั ด์ิ, 13 ธันวาคม 2563)

“ผู้มีผลงานท่ีแสดงความรู้ คู่คุณธรรม มีความสามารถประจักษ์ชัดเจน สอนศิษย์ด้วยจิตเป่ียมเมตตา
นำทางชีวติ สร้างคุณคา่ สู่สังคม”

1.2) ระดับนานาชาติ ตะวนั ออก ตะวันตก

1.2.1) ระดบั นานาชาติตะวันออก

ประเทศเคนยา รางวัลครดู ีเด่นโลก

ในโลกน้ียังมีเด็กอีกหลายคนท่ีอยากเรียนหนังสือ แต่ด้วยกำลังทรัพย์ท่ีไม่เพียงพอ
ทำให้พวกเขาอาจไม่ได้รับโอกาสนั้น ครูคนหนึ่งในเคนยาเห็นถึงปัญหาน้ี และแบ่งเงินเดือน
ตัวเองจำนวนมากเพื่อมอบโอกาสทางการศึกษาให้กับนักเรียนของเขาที่ยากจน (เมดเตอร์,
13 ธันวาคม 2563)

Peter Tabichi ครูวิทยาศาสตร์ในแถบชนบทของประเทศเคนยา ได้รับรางวัลครู
ดีเด่นของโลกจาก Varkey Foundation Global Teacher Prize 2019 พร้อมเงินรางวัลอีก
1 ล้านดอลลาร์ ชนะผู้เข้าชิงกว่า 1 หม่ืนคนจาก 179 ประเทศ โดยได้ไปรับรางวัลที่งานที่
นคร ดูไบ คณะกรรมการบอกว่า Tabichi ชว่ ยพัฒนาความสำเร็จให้กับนักเรียนได้อย่างมาก (เมด
เตอร์, 13 ธันวาคม 2563)

Tabichi เป็นสมาชิกของคณะนักบวชฟรนั ซิสกัน ได้มาเป็นครูสอนคณิตศาสตร์ และ
ฟิสิกส์ท่ีโรงเรียนมัธยม Keriko ในหมู่บ้าน Pwani ประเทศเคนยา โรงเรียนน้ีเป็นโรงเรียนที่
แออัด มีอัตราส่วนนักเรียนต่อครูท่ี 58:1 และไม่มีความพร้อมทางด้านอุปกรณ์การศึกษา
นักเรียนมากกวา่ 90 เปอรเ์ ซน็ ต์มาจากครอบครวั ที่มีปัญหา การเดินทางกไ็ ม่สะดวกนกั
นักเรียนจำนวนมากไม่มีเงินซ้ือแม้กระทั่งชุดนักเรียน และหนังสือ (เมดเตอร์, 13 ธันวาคม
2563)

88

Tabichi ยอมอุทิศเงินเดือนของตัวเอง 80 เปอร์เซ็นต์ เพ่ือช่วยนักเรียนของเขาท่ีไม่
มีกำลังซ้ืออุปกรณ์การเรียน และเปิดชมรมเพ่ือพัฒนาพรสวรรค์ของเด็กนักเรียน (เมดเตอร์,
13 ธนั วาคม 2563)

อีกทั้งยังขยายชมรมวิทยาศาสตร์ของโรงเรียนเพื่อช่วยนักเรียนคิดค้นโครงการวิจัย
ในคณุ ภาพที่สามารถแข่งขันระดบั ชาตไิ ด้ จนนักเรียนของเขากลุม่ หนึง่ สามารถควา้ รางวัลการ
แข่งขันระดับนานาชาติ Royal Society of Chemistry จากประเทศอังกฤษมาได้ (เมด
เตอร์, 13 ธนั วาคม 2563)

สำหรับเด็กนักเรียนที่ผลการเรียนไม่ดี Tabichi และเพื่อนร่วมงานอีก 4 คน ได้จัด
คอรส์ เรยี นตวั ต่อตวั ให้ ไปเยี่ยมที่บา้ น และพูดคุยกับผ้ปู กครองถงึ ปัญหา (เมดเตอร์, 13
ธันวาคม 2563)

“ท่ีผมมาอยู่ตรงนี้ได้เป็นเพราะความสำเร็จของนักเรียนของผม รางวัลน้ีเป็นเหมือน
การใหโ้ อกาสพวกเขา เป็นการบอกโลกนี้ว่าพวกเขาทำไดท้ ุกอย่าง” กลา่ วโดย Tabichi ขณะ
ข้ึนรับรางวัล “แอฟริกาจะผลิตนักวิทยาศาสตร์ วิศวกร เจ้าของธุรกิจ ท่ีจะมีชื่อดังไปท่ัวโลก
และเดก็ ผูห้ ญงิ จะได้มบี ทบาทอยา่ งมาก” (เมดเตอร์, 13 ธันวาคม 2563)

ประธานาธิบดีเคนยา Uhuru Kenyatta กล่าวชื่นชมว่าเร่ืองราวของ Tabichi เป็น
เหมือนเรื่องราวของแอฟริกา ทวีปที่ยังอยู่ในวัยเยาว์ซ่ึงเต็มไปด้วยความสามารถ เขายังบอก
อีกว่านักเรียนของ Tabichi แสดงให้เห็นว่าพวกเขาสามารถแข่งขันกับคนเก่งๆ ทั่วโลกใน
เร่ืองวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และทุกความพยายามของมนุษย์ Sunny Varkey เจ้าของงาน
ประกาศรางวัลบอกว่าเธออยากให้เรื่องราวของ Tabichi เป็นแรงจูงใจให้คนอ่ืน ๆ เข้ามาใน
สายอาชีพน้ี และส่องแสงสว่างไปยังงานท่ีเต็มไปด้วยแรงบันดาลใจของครูเพ่ือให้วันพรุ่งน้ี
กวา่ วันนี้ (เมดเตอร์, 13 ธนั วาคม 2563)

Tabichi เช่ือว่าวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีจะเป็นกลไกสำคัญในการปลดล็อคทุก
ความเป็นไปได้ของแอฟริกา เด็ก ๆ ในแอฟริกาจะต้องไม่ถูกฉุดร้ังด้วยความคาดหวังเล็ก ๆ
อีกตอ่ ไป (เมดเตอร์, 13 ธันวาคม 2563)

ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา โรงเรียนมัธยม Keriko มียอดลงทะเบียนเพ่ิมขึ้น 2 เท่า และ
ความสำเรจ็ ของนกั เรยี นหญิงก็เพิม่ ขึน้ มากเช่นเดยี วกัน (เมดเตอร์, 13 ธนั วาคม 2563)

1.2.2) ระดับนานาชาตติ ะวนั ตก

ประเทศอังกฤษ รางวัลครูดีเด่นโลก

89

ครสู าวชาวเมอื งผู้ดีองั กฤษ ควา้ รางวลั ครดู ีเด่นโลก จากผลงานการทมุ่ เทสอนหนังสือ
เด็กผู้อพยพในเมืองเบนท์ ซึ่งเป็นพื้นที่ยากจนที่สุดของประเทศ และมอี ัตราการเกิดฆาตกรรม
สงู เป็นอนั ดบั 2 ของประเทศ (นิว ทวี ี18, 13 ธันวาคม 2563)

แอนเดรีย ซาฟราคู คุณครู ซึ่งเรียนรู้ที่จะต้อนรับนักเรียนของเธอด้วยการสื่อสารได้
ถึง 35 ภาษา ซ่ึงรวมท้ังภาษาคุชราต และทมิฬ ท่ีโรงเรยี นชุมชนอัลเปอร์ตัน เมืองเบนท์ ทาง
ตอนเหนือของกรุงลอนดอน ได้รบั เลอื กให้เป็นคุณครดู ีเด่นโลก จากผลงานท่ีเธอทำงานทุม่ เท
กบั การสอนเด็กผู้อพยพท่โี รงเรียนดังกล่าว ทำให้เธอไดร้ บั รางวัล "ครดู ีเด่นของโลก" ซ่งึ จัดขึ้น
ในดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เป็นปีท่ี 4 ติดต่อกัน พร้อมเงินรางวัล 715,000 ปอนด์ ทั้งน้ี
เมืองเบนท์ ถือเป็นพื้นที่ที่ยากจนท่ีสุดแห่งหนึ่งของอังกฤษ ซึ่งมีนักเรียน 1 ใน 3 อาศัยอยู่
ด้วยความยากจน, ขณะที่ นักเรียนของเธอหลายคนมาจากครอบครัวท่ีมีลูกมาก, อยู่รวมกัน
หลายครอบครัว อีกทั้ง บางคนก็เผชิญหน้ากับความรุนแรงในเมืองท่ีมีอัตราการฆาตกรรมสูง
เป็นอันดับ 2 ขององั กฤษ (นิว ทีว1ี 8, 13 ธนั วาคม 2563)

ในฐานะท่ีเป็นสมาชิกของคณะผู้นำอาวุโสของโรงเรียน เธอได้เปลี่ยนแปลงแนวทาง
ของพวกเขาให้สามารถเข้าถึงกลุ่มเด็กวัยรุ่นที่โดดเด่ียว เพ่ือให้พวกเขาสามารถมีส่วนร่วมใน
เชิงสร้างสรรค์ในการใช้ชีวิตในโรงเรียนและการแสดงความสามารถที่ดีที่สุดออกมาก (นิว
ทีวี18, 13 ธนั วาคม 2563)

"ฉนั ดูแลเอาใจใส่นักเรียนของฉัน ทุกคน" เธออธิบายถึงจติ วิญญาณของความเป็นครู
ตอ่ ยูโรนิวส์ "งานของฉนั ไมเ่ คยจบสิ้นแมจ้ ะออกจากหอ้ งเรียนไปแล้ว ฉนั ใหค้ วามสนใจในชวี ิต
ความเป็นอยู่ของพวกเขา ฉันทำให้แน่ใจว่า อะไรก็ตามท่ีเป็นปัญหา ฉันจะเข้าไปอยู่ตรงนั้น
เพ่ือช่วยเหลือพวกเขา" (นวิ ทวี ี18, 13 ธันวาคม 2563)

90

บทที่ 2
คณุ ธรรม จริยธรรม

2. คณุ ธรรม จรยิ ธรรม

2.1) คุณธรรม จริยธรรมในทางวชิ าชพี
ครูที่เเท้นั้นเป็นผู้กระทำเเต่ความดี คือ ต้องขยันเเละอุตสาหะพากเพียรเอ้ือเฟ้ือเผ่ือเเผ่ เเละเสียสละ
ต้องหนักเเน่น อดกลั้น เเละอดทน ต้องรักษาวินัย สำรวมระวังความ ประพฤติเเละปฏิบัติตนให้อยู่ในระเบียบ
เเบบเเผนท่ีดีงาม ต้องปลีกตัวปลกี ใจจากความ สะดวกสบาย เเละความสนกุ รื่นเรงิ ท่ีไมส่ มควรเเก่เกียรติภมู ขิ อง
ตน ต้องมั่นใจให้มั่นคง เเละเเน่วเเน่ ต้องซ่ือสัตย์ รักษาความจริงใจ ต้องเมตตา หวังดี ต้องวางใจเป็นกลาง ไม่
ปลอ่ ย ไปตามอำนาจอคติต้องอบรมปัญญาให้เพิ่มพูนสมบูรณ์ข้ึน ทั้งในด้านวิทยาการ เเละความฉลาดรอบรู้
ในเหตุเเละผล (ดัด ดรุณี, 13 ธันวาคม 2563)

2.1.1) พฤติกรรมการรักษาระเบียบวินัย ได้แก่ การควบคุมการประพฤติปฏิบัติของ
ตนเองให้อยูใ่ นกฎระเบียบของหน่วยงานและสังคมในกรณีมีความรบั ผดิ ชอบและซ่ือตรงต่อ การ
ปฏิบตั หิ น้าที่ โดยยึดถอื ประโยชน์ทจ่ี ะเกิดขนึ้ ตอ่ สว่ นรวมเป็นสำคัญ

2.1.2) การประพฤติตนเป็นแบบอยา่ งทด่ี ี ได้แก่ พฤตกิ รรมการปฏิบตั ิทงั้ พฤติกรรม ส่วน
ตนและพฤตกิ รรมการปฏบิ ัติงาน ท้ังในเรือ่ งความสามัคคแี ละวิถีประชาธปิ ไตยในการ ดำเนนิ ชวี ติ

2.1.3) การดำรงชีวิตอยา่ งเหมาะสม ไดแ้ ก่ การประพฤติปฏิบตั ติ นในการดำรงชวี ิตท่ี ยึ ด
หลักความพอเพียง การหลกี เลย่ี งอบายมุข การร้รู ักสามคั คแี ละวิถีประชาธปิ ไตยในการ ดำเนินชวี ิต

2.1.4) ความรักและศรัทธาในวชิ าชีพ ไดแ้ ก่ ความพงึ พอใจและอุทิศเวลาในการ ปฏิบัติงานใน
หนา้ ทด่ี ้วยความวริ ิยะ อตุ สาหะ โดยมุ่งผลสำเร็จทเ่ี ปน็ ความเจริญกา้ วหน้าของ การจัดการศกึ ษา

2.1.5) ความรับผิดชอบในวิชาชีพ ได้แก่ การปฏิบัติงานในหน้าท่ีโดยคำนึงถึงความ
ถูกต้อง ความซ่อื สัตย์สจุ รติ และผลประโยชน์ของหนว่ ยงานและผู้รับบรกิ ารเปน็ สำคญั

2.1.6) ค่านิยม และอุดมการณ์ของความเป็นครู และบุคลากรทางการศึกษา ได้แก่
ค่านยิ มพืน้ ฐาน 5 ประการ ปรัชญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง ฯลฯ

2.2) คุณธรรม จริยธรรมในทางศาสนา
2.2.1) คุณธรรม จรยิ ธรรมในทางศาสนาพทุ ธ

ในทางพระพุทธศาสนาแบ่งระดับจริยธรรมออกเป็น ๓ ระดับ คือระดับขั้นต้น ข้ันกลางและข้ันสูง แต่
ละขน้ั มรี ายละเอียด ดงั น้ี (ประยทุ ธ์ ปยุตฺโต, 13 ธนั วาคม 2563)

91

1. ขนั้ ต้น ได้แก่ เบญจศีล และเบญจธรรม
เบญจศีล มีหลกั ปฏิบตั ิ ดังนี้
1. เวน้ จากการฆ่าสัตว์
2. เว้นจากการลักทรัพย์
3. เวน้ จากการหมกมนุ่ ในกามารมณ์ มรี ปู เสียง เป็นต้น
4. เวน้ จากการกล่าวคำเท็จ
5. เวน้ จากการดม่ื ของมนึ เมาอนั เป็นทตี่ ั้งแห่งความประมาท
เบญจธรรม มหี ลักปฏิบัติ ดงั น้ี
1. เมตตา
2. สมั มาอาชวี ะ
3. กามสังวร (สำรวมระวังในกามารมณ)์
4. สจั จะ (พดู ความจริง)
5. สติ (มีสตริ อบคอบ)

2. ขน้ั กลาง ได้แก่กุศลกรรมบถ ๑๐ ประกอบไปดว้ ย
1. กายสุจรติ ๓ (เวน้ จากการฆา่ สัตว์, ลักทรพั ย์ และประพฤติผิดในกาม)
2. วจีสจุ รติ ๔ (เว้นจากการพูดเท็จ พูดคำหยาบ ส่อเสยี ด และพดู เพอ้ เจอ้ )
3. มโนสจุ รติ ๓ (เว้นจากโลภอยากได้ของคนอืน่ ,ไมพ่ ยาบาทคนอ่ืนและไมเ่ ห็นผิด
จากทำนองคลองธรรม)

3. ขน้ั สูง ได้แกอ่ ริยมรรคมอี งค์ ๘ ประกอบด้วย
1. สัมมาทฏิ ฐิ
2. สมั มาสังกัปปะ
3. สมั มาวาจา
4. สัมมากมั มนั ตะ
5. สัมมาอาชีวะ
6. สมั มาวายามะ
7. สมั มาสติ
8. สมั มาสมาธิ
เม่ือสรุปลงจะเป็น ๓ หรือไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา และสรุปลงอีก จะเหลือเพียงข้อเดียว
คือ มชั ฌิมาปฏิปทา

92

พรหมวิหาร ๔ คุณธรรมของผู้นำหรือผู้ประเสริฐ หรือคณุ ธรรมท่ีทำให้สังคมสงบสุข ธรรมประจำใจท่ี
ทำให้เป็นพรหมหรือให้เสมอด้วยพรหมในทางปฏิบัติ หมายถึง คุณธรรมของผู้ใหญ่ ซ่ึงต้องมีประจำในอยู่
ตลอดเวลา มี ๔ ประการ ดงั น้ี (ประยทุ ธ์ ปยุตฺโต, 13 ธนั วาคม 2563)

1) เมตตา คอื ความปรารถนาดตี ่อผู้อืน่ ปรารถนาให้ผู้อืน่ มีความสุข
2) กรณุ า คอื ความสงสาร มีความปรารถนาชว่ ยผอู้ ื่นหรือสัตวท์ ีป่ ระสบความทุกข์ ใหพ้ น้ ทกุ ข์
3) มุทิตา คือ ความยินดีเมื่อผ้อู ืน่ ไดด้ ี
4) อุเบกขา คือ ความวางเฉย หรือความรู้สึกเป็นกลาง ๆ ไม่ดีใจ ไม่เสียใจเมื่อเห็นผู้อ่ืนประสบ
ความสุขหรอื ความทุกข์

2.2.2) คุณธรรม จริยธรรมในทางศาสนาอิสลาม
จรยิ ธรรมในศาสนาอสิ ลามแบ่งออกแล้วจะได้ ๒ สว่ นดังนี้
(สำรวย นักการเรยี น, 13 ธนั วาคม 2563)
1. จริยธรรม ที่ต้องประพฤติ หมายถึงความดีต่างๆ ที่ต้องประพฤติอยู่เสมอ อัน
ไดแ้ ก่หน้าท่แี ละมารยาททต่ี อ้ งแสดงออก และเป็นคณุ สมบตั ทิ างใจ เช่น หนา้ ท่ีของบุคคลต่อ พระ
ผูเ้ ป็นเจ้า หน้าที่ของผ้รู ู้ หนา้ ทขี่ องผู้ไมร่ ู้ หนา้ ท่ีของลูก หน้าท่ีของพ่อแม่ หน้าที่ของเพ่อื น ห น้ า ท่ี ข อ ง
สามีภรรยา หน้าที่ของผู้น้ำ หนา้ ทขี่ องประชาชน
2. คุณลกั ษณะท่ีตอ้ งละเว้น มคี ุณลักษณะท่มี ุสลิมจะตอ้ งละเว้น เช่น
2.1 เก่ียวกับคุณลักษณะด้านร้ายทางจิตใจ เช่น ความโกรธ ความอิจฉาริษยา ความ
เกลยี ดชัง ความตะหนี่ เป็นต้น
2.2 เกี่ยวกับความประพฤติโดยทั่วไป เช่นความฟุ่มเฟือยในการบริโภค การพูดมาก
ความเกยี จครา้ น การเอารดั เอาเปรียบ เปน็ ต้น
2.3 เกี่ยวกับคณุ ลกั ษณะและความประพฤตทิ ่ีมผี ลต่อศรัทธา ซ่งึ มผี ลทำให้ผู้ประพฤติ หรือ
มีอยู่ตอ้ งส้ินสภาพอิสลามทนั ที เช่น การนับถือสง่ิ อ่นื นอกจากพระอัลเลาะฮ์ กราบส่ิงอนื่ น อ ก จ า ก พ ร ะ อั ล
เลาะฮ์ เปน็ ต้น

2.2.3) คณุ ธรรม จรยิ ธรรมในทางศาสนาพราหมณ์ – ฮินดู
(สำรวย นักการเรียน, 13 ธนั วาคม 2563)
สามานยธรรม (หลกั ธรรม ๑๐ ประการ)
1) ธฤติ ได้แก่ ความมน่ั คง ความกล้าหาญ คอื เพยี รพยายามจนสำเรจ็ ประโยชน์ตามที่ ประสงค์

93

2) กษมาธรรม ไดแ้ ก่ ความอดทน หรอื อดกล้นั คือมีความพากเพยี รพยายาม
3) ทมะ ไดแ้ ก่ การระงบั ใจ การข่มจติ ใจ คอื ไมป่ ลอ่ ยใจให้หวั่นไหว
4) อสั เตย ไดแ้ ก่ การไมล่ ักขโมย ไมท่ าโจรกรรม
5) เศาจ ได้แก่ ความบริสุทธิ์ การท าตนให้บริสุทธิ์ท้งั ทางร่างกายและจิตใจ
6) อินทรียนิครห ได้แก่ การระงับอินทรีย์ ๑๐ ประการ คือ หม่ันส ารวจตรวจสอบตนเองอยู่
เสมอว่า อินทรีย์ทั้ง ๑๐ ได้รับการบริหารหรือใช้ไปในทางที่ถูกท่ีควรหรือไม่ จุดประสงค์คือไม่
ตอ้ งการใหม้ นุษย์ ปลอ่ ยอินทรยี ม์ ัวเมาจนเกนิ ไปใหร้ จู้ ักพอ
7) ธี ได้แก่ ปัญญา สติ ความคิด คือ มีความรู้ความเข้าใจในขนบธรรมเนียมประเพณี ธรรมะ
สังคม และวฒั นธรรม
8) วิทยา ได้แก่ ความรู้ทางปรัชญา คอื มคี วามร้ลู ึกซึ้ง
9) สตย ไดแ้ ก่ ความจริง ความเหน็ อันบริสุทธิ์ คือมีความจรงิ ใจให้กัน
10) อโกรธ ได้แก่ ความไม่โกรธ คือมีขันติ ความอดทน และโสรัจจะ ความสงบเสงี่ยม น่ันคือ
เอาชนะความโกรธ ดว้ ยความไม่โกรธ ไมอ่ าฆาตมุ่งร้ายต่อใคร
นยิ มะ จริยธรรมทางกายและใจ ๑๐ ประการ
1) หรี ความละอายตอ่ การทำความชั่ว
2) สนั โตษะความสันโดษ ดำรงชวี ิตดว้ ยความพึงพอใจราบเรยี บอย่างมีความสขุ
3) ทาน การใหโ้ ดยไม่หวงั ส่ิงตอบแทน
4) อัสตกิ ยะ มีศรทั ธาแนบแน่น เชอื่ ในพระเจา้ โดยไม่ความเคลือบแคลงสงสัย เชือ่ มั่นใน
เสน้ ทางทจี่ ะดำเนินไปสูโ่ มกษะ ความหลุดพน้ จากการเวยี นว่ายตายเกิด
5) อีศวรปูชนะ ปลูกฝังความภักดีตอ่ พระเป็นเจ้าดว้ ยการบูชาและทำสมาธทิ กุ วนั
6) สิทธานตศรวณะ ฟังค าสอนจากคัมภีรท์ างศาสนา
7) มติ พัฒนาจิตใจให้สูงข้ึนโดยพึ่งอาจารย์ทางศาสนา
8) วรตะ ปฏิบัติพรตทางศาสนาโดยไม่พยายามหลีกเลย่ี ง
9) ชปะ ทอ่ งมนต์เปน็ ประจ าทกุ วัน
10) ตปสั บำเพ็ญตบะตามคำแนะนำของอาจารย์

2.2.4) คุณธรรม จริยธรรมในทางศาสนาครสิ ต์
คำสอนท่ีวา่ ด้วยความรัก
“ท่านต้องรักองค์พระผู้เป็นเจ้าของท่านสุดจิตใจ สุดวิญญาณ สุดสติปัญญาของท่านนี่คือบทบัญญัติ
เอกและเป็นบทบัญญัติแรก บทบัญญัติท่ีสอง คือ “ท่านต้องรักเพ่ือนมนุษย์เหมือนรักตนเอง” (มัทธิว 22:37-

94

39) นิยามของความรักตามคำสอนในไบเบิ้ล อัครทูตเปาโลหรือเซนต์ปอล ได้กล่าวถึงความรักที่มีต่อเพื่อน
มนุษย์ว่า “ความรักน้ันย่อมอดทนและกระท าคุณให้ มีใจเอ้ือเฟื้อไม่อิจฉา ไม่โอ้อวดตนเอง ไม่จองหอง ไม่
หยาบคาย ไม่เห็นแก่ตนเองฝ่ายเดียว ไม่ฉุนเฉียว ไม่จดจำความผิด ไม่ชื่นชมยินดีเมื่อมีการประพฤติผิด แต่ชื่น
ชมยินดีเมื่อประพฤติชอบ ความรักให้อภัยทุกอย่าง เช่ือในส่วนดีของเขาเสมอ และมีคามหวังอยู่เสมอและ
อดทนทุกอยา่ ง” (สำรวย นักการเรียน, 13 ธนั วาคม 2563)

การปฏบิ ัตติ ามบญั ญัติ ๑๐ ประการ
1) ใหค้ วามเคารพในพระผเู้ ปน็ เจา้ (พระยะโฮวา)
2) ไมเ่ คารพ/กราบไหวร้ ปู ปฏิมา (รูปเคารพ)
3) ไมเ่ อย่ พระนามของพระเจา้ (พระเยโฮวา) อยา่ งไม่เหมาะสม
4) จงถอื สะบาโต (วันที่เจ็ด) เปน็ วนั ศกั ดส์ิ ทิ ธิ์ (ไปโบสถใ์ นวนั อาทติ ย)์ /สำหรับมลู นธิ เิ ซเวน่ ธ์ เดย์
แอด๊ เวนตสี จะนำคริสตศ์ าสนิกชนในสังกดั นมสั การพระเจา้ ในวันเสาร์ (สะบาโต) (อพยพ 20:8, กิจการ
20:7)
5) เคารพ กตัญญูต่อบดิ า มารดา และผมู้ พี ระคุณ
6) มีความรกั เมตตา กรณุ า ตอ่ เพอื่ นมนษุ ย์
7) ครองเรอื นด้วยความซ่อื สตั ย์ รักและใหอ้ ภัยกัน
8) มคี วามซ่ือสัตย์ สุจริตในการด าเนนิ ชวี ติ และประกอบสมั มาอาชีพ
9) ทำความดดี ้วยความรักทัง้ กาย วาจาและใจ
10) มีความพึงพอใจในสิ่งที่ตนม/ี อย่าโลภสิ่งใดของผู้อืน่

2.2.5) คณุ ธรรม จรยิ ธรรมในทางศาสนาซกิ ข์
หลกั คำสอนของพระศาสดาในพระมหาคมั ภรี ์คุรคุ รนั ถ์ ซาฮิบ “มนษุ ยค์ อื มวล มิตร
หาใชศ่ ัตรู หาใชผ่ ้แู ปลกหน้า” ใหช้ าวซกิ ข์ปฏบิ ัติตามหลักศาสนาท่ีต้งั ตนอยู่ในความรัก และความสามัคคี ผูก
มติ รกบั ศาสนกิ ชนทกุ ศาสนาด้วยความออ่ นนอ้ มถ่อมตน รับใชส้ ังคมที่ ตนอยู่ด้วยจิตปวารณา จิตอันบริสุทธ์ิ
โดยไม่คำนึงถึงเช้อื ชาติ ศาสนา วรรณะหรอื ตำแหนง่ การ งาน (สำรวย นกั การเรียน, 13 ธนั วาคม 2563)
ศาสนาซิกขก์ ำหนดระเบียบวนิ ยั ให้ปฏิบตั ิ ดงั นี้
1) วนิ ัยทางกาย ไดแ้ ก่ การให้บรกิ ารคนอื่นทางกายและทางวาจา เป็นการให้ทาน
2) วนิ ัยทางศีลธรรม ไดแ้ ก่ การหาเลย้ี งชพี โดยชอบธรรม ไมม่ ีความเหน็ แกต่ วั
3) วินัยทางจิตใจ ไดแ้ ก่ ความเชือ่ มนั่ ในพระเจา้ องค์เดยี ว มจี ติ ใจอยกู่ ับพระเจา้ ศาสนวินัย ( กู
ราเฮต็ ) ข้อหา้ มท่ีไมค่ วรปฏิบตั ิ ห้ามกระทำส่ิงใดต่อเกศา ห้ามรบั ประทาน อาหารทีท่ ำ จากสัตว์ที่ได้รับการ
ทรมาน หา้ มล่วงเกินทางเพศบคุ คลอ่ืนและห้ามเสพส่ิงเสพติด
สัจธรรมในพระมหาคัมภีรศ์ รคี ุรคุ รนั ถซ์ าฮิบและศาสนวินยั ของศาสนาซิกข์

95

1) สวดภาวนา “นาม-วาเฮ่คุร”ุ ทกุ ขณะจติ
2) ศกึ ษาปฏบิ ตั ิตามพระธรรมในพระมหาคัมภีรศ์ รคี ุรคุ รนั ถซ์ าฮิบและศาสนวินยั ของซิกข์
3) ประกอบสมั มาชีวะโดยสุจริตธรรมในรูปของฆราวาส
4) รับใช้บรกิ ารสงั คมและเพือ่ มนุษยด์ ้วยกาย วาจา ใจ และทรัพย์โดยไม่หวงั ผลตอบแทน
5) ดำรงชีวิตในรปู ของฆราวาส ไม่ล่วงเกนิ สามี ภรรยา หรือหญิงผู้อื่น
6) นับถือและเคารพในสทิ ธขิ องสตรีอนื่ เสมือนมารดา พ่ีสาว นอ้ งสาว บุตรขี องตน
7) ฝึกอบรมจติ ใจ นำพระธรรมมาปฏบิ ตั ิยดึ เหนย่ี วในการทีจ่ ะเอาชนะมาร (ความชว่ั รา้ ย) ที่ จ ะ
มาครอบงำจิตใจ และการดำรงชีวติ
8) มารทั้ง ๕ ในศาสนาซิกข์ คือ ตัณหา (กาม) ความโกรธ ความโลภ ความหลง (โมหะ) และ
ความอหังการ

2.2.6) คุณธรรม จรยิ ธรรมในทางศาสนายวิ
ท้ังจริยธรรมและศาสนา ยังเป็นจุดศูนย์กลางที่มนุษย์จะต้องคิดหาสิ่งสมบูรณ์อยู่
เสมอ และสันนษิ ฐานเอาว่า มนุษยไ์ มส่ ามารถมชี ีวิตอยไู่ ดโ้ ดยโดดเดี่ยวได้เลย ศาสนายดู าย จึ ง
ตอ้ งเก่ยี วพนั อย่กู ับจริยธรรมและศาสนา อนั เปน็ ลกั ษณะแยกกนั ไม่ออกในฐานะชวี ิตยงั มี จิ ต ใ จ อ ยู่
(สำรวย นกั การเรยี น, 13 ธนั วาคม 2563)
หลักจริยธรรมของศาสนายวิ
ศูนย์กลางจริยธรรมของศาสนายูดาย คือ คุณ ธรรม เช่น ความ ถูกต้อง หรือความ
ยุตธิ รรม และ ความรัก หรอื ความมีเมตตา เมื่อมีคำถามวา่ อะไรท่ที ำให้พระเปน็ เจ้ารกั ทา่ น? องค์
ศาสดาจะตอบวา่ “ทำอะไรด้วยความยุติธรรม และรกั ความเมตตากรณุ า และนอบนอ้ ม ถ่อมตนต่อพระเป็น
เจ้าของตน” ความยตุ ธิ รรมท่ถี อื ว่าเป็นคณุ ธรรมทย่ี กมากลา่ วอันดับแรก เพ ราะว่า ค ว าม รักไม่ ค ว ร
เพกิ เฉยต่อความยุติธรรม ลักษณะจรยิ ธรรมของลัทธิยดู ายขอ้ อื่นๆ คือ เน้นการช่วยเหลือชุมชนและเอาใจ
ใสต่ ่อสงั คม เพราะวา่ ชีวติ ของแตล่ ะคนจะหลีกพน้ ชวี ติ สังคม หรือชุมชนไม่ได้ การรู้จักรับผิดชอบสังคม
คือ การรบั ผดิ ชอบตอ่ ตนเอง เจตจำนงของ พระเป็นเจ้าจะปรากฎผลแก่ทุกคน เกิดประโยชน์แก่ บ้านเมือง
ครอบครวั และชุมชนอย่าง กว้างขวางในพันธสัญญาเก่า (The Old Testament) และวรรณคดีในลทั ธิ
ยดู ายอน่ื ๆ ได้ กล่าวถึงคุณธรรมของบุคคลและสังคมดังกล่าวคือ ความยุติธรรม ความรัก ความสัตย์ ความ
จรงิ ความมีปัญญา ความเอื้ออารี ความสนั ตสิ ขุ ความพยายาม และความมไี มตรี ซ่งึ กันและ กั น
(สำรวย นักการเรยี น, 13 ธันวาคม 2563)