Finalรวม v8 ส่วนสองพร้อมปริ้นท์ จัดหน้าขวา ซ่อนเลขหน้า single space แก้มีนา65 ตั้งแทปแล้ การจัดการสุขภาพสัตว์ ส่วนสอง

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทท่ี 1

หัวขอ้ เนือ้ หาประจาบท

1. ความปลอดภัยทางชวี ภาพ

วัตถุประสงคเ์ ชงิ พฤติกรรม

หลงั จบการเรยี นการสอนบทน้ีแล้วผเู้ รียนมีความสามารถดังนี้
1. นกั ศึกษาสามารถอธบิ ายความหมายของความปลอดภัยทางชีวภาพ
2. นกั ศกึ ษาสามารถอธิบายหลกั การการจดั การที่ดีด้านความปลอดภัยทางชวี ภาพของ
ฟาร์มเล้ยี งสตั ว์ได้

วิธสี อนและกจิ กรรมการเรยี นการสอนประจาบท

1. ศึกษาเอกสารประกอบการสอนบทท่ี 1
2. ปฏบิ ตั ิกจิ กรรมตามที่ได้รบั มอบหมาย
3. อภิปรายรว่ มกันโดยเน้นผเู้ รยี นเปน็ สาคญั
4. ศกึ ษาจากตัวอยา่ งผลงานทางวิชาการ และกรณีศกึ ษา

ส่อื การเรยี นการสอน

1. เอกสารประกอบการสอน
2. ใชส้ ่ือเทคโนโลยีมาชว่ ยในการสอน รวมถึง Power point slides, Google class
room, Google slides, Google form แบบประเมินก่อนเรยี น

การวัดผลและประเมินผล

1. สังเกตพฤตกิ รรมในชนั้ เรียน และการมีส่วนร่วมในช้นั เรยี น
2. ประเมินผลจากการมปี ฏสิ มั พันธข์ องนักศึกษาที่แสดงถงึ ความเข้าใจในบทเรียน
3. ประเมนิ ผลจากการสอบไลป่ ระจาภาคการศึกษา

2

3

บทที่ 1

ความปลอดภัยทางชีวภาพ

เพ่ือป้องกนั โรคระบาด และโรคต่างๆท่ีอาจเกดิ ขน้ึ ได้ ทงั้ จากสัตว์สสู่ ตั ว์ และสัตว์ส่คู น การ
ป้องกันโรค การจัดการสุขภาพสัตวท์ ี่ดีจึงเป็นส่งิ จาเป็น และมคี วามสาคญั อย่างยง่ิ ต่อทัง้ ชวี ิตคนและ
สัตว์ การจดั การทดี่ สี ามารถลดค่าใช้จา่ ย ลดขน้ั ตอน และทาให้การป้องกันการเกิดโรคมีประสทิ ธิภาพ

ความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity) หมายถึง ระบบการจัดการและมาตรการทาง
กายภาพ ท่ีดาเนินการเพอ่ื ปอ้ งกนั ควบคมุ โรค โดยการลดความเสีย่ งของการนาศัตรูพชื การนาเชอ้ื โรค
เข้ามาสู่สิ่งแวดล้อม สู่ชุมชน สู่ฟาร์ม หรือการแพร่กระจายของเชื้อโรคภายในและออกจากฟาร์ม
รวมถึงการแพร่กระจายของโรคในประชากรสัตว์ ซึ่งจะเกิดความเสียหายต่อเศรษฐกิจ ในเอกสารการ
สอนฉบับนี้มุ่งเน้นถึงความปลอดภัยทางชีวภาพท่ีส่งผลกระทบโดยตรงต่อการจัดการสุขภาพสัตว์
(สานักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. ออนไลน์.
2564) ดังน้ันมาตรการป้องกันความปลอดภัยทางชวี ภาพในฟาร์มสัตว์จึงมีความสาคัญอย่างมาก และ
หากผู้ประกอบการสามารถปฏิบตั ิตามหลักการความปลอดภัยทางชีวภาพของฟาร์มสัตว์ชนิดต่างๆได้
อย่างครบถ้วน ถูกตอ้ ง ถงึ จะสามารถได้รบั การรับรองผ่านมาตรฐานสนิ ค้าเกษตรจาก กระทรวงเกษตร
และสหกรณ์ ว่าเปน็ สินคา้ ท่สี ามารถบรโิ ภคได้อย่างปลอดภัย โดยการรกั ษาความปลอดภัยทางชีวภาพ
สามารถทาได้ต้ังแต่ด่านกักกันโรค ก่อนเข้าประเทศ รวมถึงก่อนเข้าฟาร์ม ด้วยการบังคับใช้มาตรการ
เพ่ือรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพในการปฏิบัติงานประจาวัน ซ่ึงมีส่วนสาคัญอย่างยิ่งในการลด
ตน้ ทุนการผลิตและลดการสญู เสยี ทไ่ี ม่จาเป็น

วัตถุประสงค์หลักของความปลอดภยั ทางชีวภาพ เพื่อ
1. ป้องกนั การเข้ามาของเชือ้ โรค
2. ควบคมุ และป้องกนั การกระจายของเชอื้ โรค
การจดั การสิ่งแวดล้อมและการสุขาภิบาลสัตวเ์ ลีย้ งตามหลักสุขศาสตรอ์ ยา่ งถูกต้องนนั้ จะมี
การวางแผนอย่างรัดกุมตามหลักความปลอดภัยทางชีวภาพ ครอบคลุมทุกข้ันตอนการผลิตต้ังแต่
(Jericho, 1984 : 271)
1. กระบวนการผลติ
2. การนาสัตวเ์ ลย้ี งเขา้ ฟาร์ม
3. การเคลอ่ื นย้ายสัตวอ์ อกจากฟารม์
4. ทาเลท่ีตัง้ ฟารม์

4

5. การจัดการโรงเรอื นและสิ่งแวดล้อม
6. การให้อาหารสัตว์
7. การปอ้ งกนั และบาบัดโรค
8. การบาบัดของเสียในฟารม์
การจัดการให้สอดคล้องถูกต้องตามหลักความปลอดภัยทางชีวภาพ เป็นหลักปฏิบัติท่ี
จะตอ้ งทาใหต้ รงตามมาตรฐานของฟารม์ สัตว์แต่ละชนดิ โดยจะตอ้ งรกั ษามาตรฐานการผลิตให้มีความ
ปลอดภัยทางชีวภาพ เพื่อให้ได้ผลผลิตทางการเกษตรที่ได้มาตรฐานตามท่ีกฎหมายกาหนด เพื่อให้
แน่ใจว่าผู้บริโภคปลอดภัยจากการบริโภคผลผลิตทางการเกษตรดังกล่าว หลักการโดยท้ังไปจะ
เหมือนกัน แต่จะมีรายละเอียดปลีกย่อย โดยเฉพาะเรื่องโรงเรือนท่ีแตกต่างกันตามชนิดสัตว์ แต่การ
วางผังฟาร์ม และการจัดการทั่วไป และการจัดการด้านสิ่งแวดล้อม ผู้ปฏิบัติงาน คนเย่ียมชมฟาร์ม
พาหนะ และสิ่งของ จะเป็นหลกั การเดียวกนั โดยสว่ นใหญ่ โดยตัวอยา่ งการวางผงั ฟาร์มท่ีมีการจัดการ
ทด่ี ดี ้านความปลอดภัยทางชวี ภาพของฟาร์มเลยี้ งสัตว์ (ภาพท่ี 1.1)

หลกั ความปลอดภยั ทางชีวภาพ

หลกั ความปลอดภัยทางชวี ภาพ คอื ปัจจัยใดก็ตามทงั้ คน สตั ว์ สิ่งของ ท่สี ามารถนาเชอ้ื โรค
หรือสิ่งแปลกปลอม เข้าไปสู่ สถานประกอบการ และโรงเรือน ต้องได้รับการควบคุมอย่างเข้มงวดว่า
ปราศจากเช้ือโรคจากแหล่งภายนอกท่ีอาจนาไปสู่การติดเชื้อภายในพ้ืนที่ที่เราตอ้ งการให้ปลอดเชื้อได้
และมีมาตรการควบคุมไม่ให้เชื้อโรคแพร่กระจายออกไปหากเกิดการติดเชื้อโรคแล้ว (United States
Department of Agriculture. Online. 2007)
สรุปสาระสาคัญทั่วไปโดยยอ่ ดงั น้ี

1. ไมเ่ ข้าไปในสถานท่รี วมสัตว์ กอ่ นเข้าตรวจประเมนิ ณ สถานประกอบการ
2. ภายหลังจากตรวจประเมินสถานประกอบการเรียบร้อยแล้ว ต้องพักโรค ถึงจะสามารถ
ตรวจประเมนิ สถานประกอบการถัดไปได้
3. ถา้ มอี าการเจ็บปว่ ย เชน่ มอี าการป่วยดว้ ยโรคระบบทางเดนิ หายใจ หรอื ระบบทางเดิน
อาหาร ห้ามเขา้ สถานประกอบการโดยเดด็ ขาด
4. ไม่นายานพาหนะเขา้ ไปในเขตพ้นื ทก่ี ารเลี้ยงสัตว์ ยกเว้นยานพาหนะท่ี ต้องปฏบิ ัตงิ าน
ในเขตพื้นท่ีการเลี้ยงสัตว์ และได้รับอนุญาตจาก ผู้ประกอบการ โดยต้องผ่านการตรวจสอบความ
สะอาด และการฆา่ เช้ือโรคแล้ว
5. ก่อนเข้าเขตพ้ืนที่การเลี้ยงสัตว์หรือพ้ืนท่ีปฏิบัติงาน ต้องปฏิบัติตาม มาตรการ
สขุ ลกั ษณะสว่ นบคุ คล ที่ทางสถานประกอบการได้กาหนดไว้

5

ภาพที่ 1.1 ตัวอยา่ งการวางผังฟาร์มท่ีมีการจดั การท่ีดดี า้ นความปลอดภยั ทางชีวภาพ
ตาแหน่งส่วนตา่ งๆของฟาร์มต้องประกอบด้วย 1. ประตฟู ารม์ 2. บ้านและสานกั งาน 3.
ส่วนลา้ งฆ่าเชอ้ื รถยนต์, สถานสี าหรับผเู้ ยยี่ มชมเพอ่ื ล้างมอื ทาความสะอาด 4. ส่วนกักแยก
(Quarantine) ปศสุ ัตว์ โดยต้องกกั แยกสตั ว์ทเี่ พง่ิ นาเข้ามาในฟาร์มทุกตัวก่อนนาไปเลี้ยง
รวมเขา้ ฝูง เพื่อให้แน่ใจวา่ ปลอดจากโรคตดิ ต่อต่างๆ 5. ส่วนกกั แยกพชื 6. สว่ นของบ่อนา้
เสยี ซึ่งตอ้ งมรี ัว้ แยกจากสว่ นเลี้ยงสัตว์ 7. บรเิ วณให้อาหารสตั ว์ 8. ทางเดินในฟาร์ม 9. ทา
รว้ั ก้ันจากัดบริเวณของฝูงสตั ว์ไม่ให้ผ่านเขา้ ไปในแหล่งนา้ 10. โรงเกบ็ อาหารสัตว์ 11. มี
การปลูกพืชเพื่อเปน็ แนวกัน้ กับฝูงสัตว์ของเพื่อนบา้ นใกลเ้ คียง 12. มกี ารประสานความ
รว่ มมือกบั เพ่ือนบ้านใกลเ้ คียงหากมีการเคลื่อนย้ายสัตว์เพือ่ ป้องกนั การสมั ผัสกันระหวา่ ง
ฝงู สตั ว์

ท่มี า : (Natural resource management south. Online. 2564)

6

6. เม่อื เข้าเขตพืน้ ทกี่ ารเล้ยี งสัตวห์ รอื พ้นื ทปี่ ฏิบัติงาน ให้เร่ิมการตรวจ ประเมนิ จากพ้นื ท่ี
สะอาดมากสุด ไปยงั พื้นท่ีสะอาดน้อยสดุ

7. ถา้ ตอ้ งเข้าโรงเรือนเล้ียงสัตว์มากกว่า 1 โรงเรอื น ภายในสถานประกอบการเดยี วกัน
ต้องมีมาตรการเพ่ือปอ้ งกันการปนเปอื้ นข้ามโรงเรอื น

8. วัสดุอปุ กรณท์ จ่ี ะนาเข้าพื้นที่เลี้ยงสตั วต์ ้องผ่านการตรวจสอบความสะอาดและฆา่ เชอื้
โรค ตามวิธีทเ่ี หมาะสม

หลักความปลอดภัยทางชวี ภาพ สาหรบั ฟาร์มปศุสัตว์

ความปลอดภยั ทางชีวภาพของฟาร์ม คือ มาตรการท่ีออกแบบมาเพ่อื ปกปอ้ งทรพั ยส์ นิ จาก
การเข้ามาและการแพร่กระจายของ ศัตรูพืช โรค และวชั พืช ความปลอดภยั ทางชีวภาพของฟาร์มเป็น
ความรบั ผิดชอบของฟาร์มและของทุกคนท่ีเขา้ มาในฟาร์มหรือทางานในฟาร์ม

เกษตรกร โดยเฉพาะอย่างย่ิงเจ้าของฟาร์มมีบทบาทสาคัญอย่างยิ่งในการปกป้อง
อุตสาหกรรมพืชและปศุสัตว์จากศัตรูพืชและโรคโดยการใช้มาตรการรกั ษาความปลอดภยั ทางชีวภาพ
ในฟารม์

หากมีศัตรูพืช หรือโรคใหม่เกิดข้ึนในฟาร์ม จะส่งผลกระทบต่อธุรกิจ เนื่องจากต้นทุนท่ี
เพิ่มขึ้น (จากการท่ีต้องตรวจสอบย้อนหลังและต้องติดตามการปฏิบัติงาน การผลิต การใช้สารเคมี
และแรงงาน) ผลผลิตที่ลดลง (ในด้านปริมาณผลผลิต และ/หรือ คุณภาพ) หรือการสูญเสียทางการ
ตลาด การตรวจพบแตเ่ นิ่น ๆ และการรายงานศัตรูพืชหรอื โรคแปลกใหมใ่ นทนั ที จะช่วยเพิม่ โอกาสใน
การกาจัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ โปรแกรมการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพของฟาร์มเป็นส่วน
สาคัญของระบบเฝ้าระวังโรคสัตว์และศัตรูพืชแปลกใหม่ การเฝ้าระวังช่วยให้สามารถรักษาโอกาส
ทางการคา้ ท่ีมีอยู่และแสดงหลักฐานสถานะศัตรูพชื และโรคสัตว์ เพอ่ื ชว่ ยสนบั สนุนการทาการคา้ เข้าสู่
ตลาดตา่ งประเทศ

การรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพของฟาร์มมีความสาคัญอย่างมากเพ่ือให้ได้ผลผลิตท่ีมี
คุณภาพดีถูกสุขลักษณะและปลอดภัยต่อผู้บริโภค โดยมีการควบคุมความปลอดภัยตลอดห่วงโซ่
อาหาร เริ่มตั้งแต่ระดับฟาร์มเล้ียงสัตว์ อาหารสัตว์ โรงงานผลิตอาหารสัตว์ โรงฆ่าสัตว์ จนถึงโรงงาน
แปรรูปเน้ือสัตว์ เพื่อยกระดับการจัดการฟาร์มเล้ียงสัตว์ให้ได้มาตรฐาน คุ้มครองผู้บริโภค และเพ่ือ
ประโยชนใ์ นทางการค้า

ความปลอดภยั ทางชวี ภาพประกอบดว้ ย 3 สว่ นหลักๆทสี่ าคัญ คือ การแยกสัตว์ (Isolation)
การควบคุมการสัญจร (Traffic control) และสุขอนามัย (Sanitation) (สานักงานมาตรฐานสินค้า
เกษตรและอาหารแห่งชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 2564)

7

1. การแยกสัตว์ คือ ก่อนนาสัตว์ใหม่เข้าฟาร์มทุกคร้ังต้องมีการกักโรค เพื่อดูอาการเป็น
ระยะเวลาอย่างน้อย 14 วัน เพื่อหลีกเล่ียงความสูญเสียท่ีอาจเกิดขึ้นในฟาร์มจากการระบาดของโรค
โดยมีสัตว์ใหม่ท่ีเป็นพาหะของโรคนาเข้าไปสู่ฝูงสัตว์เดิม การเลี้ยงสัตว์ต้องเลี้ยงในสถานท่ีที่มีการ
ควบคุมสภาวะแวดล้อม มีร้ัวโดยรอบ รวมถึงการเล้ียงดูท่ีมีการแยกกลุ่มสัตว์ท่ีมีอายุต่างกัน การนา
สัตว์เข้ามาเล้ียงและนาออกพร้อมกันท้ังหมด (All-in/all-out) เพ่ือให้มีเวลาในการทาความสะอาด
และฆ่าเชื้อ จะช่วยตัดวงจรของเช้ือที่จะก่อโรคภายในฟาร์ม หากพบว่ามีสัตว์ป่วยภายในฟาร์ม ต้อง
แยกสัตวป์ ่วยออกจากสัตวท์ ่ียงั ไมแ่ สดงอาการของโรคทันที

2. การควบคมุ การสญั จร ซ่ึงครอบคลุมท้งั เสน้ ทางไปสู่ฟาร์มและภายในฟารม์ เพื่อป้องกนั
สัตว์ รวมถงึ คน พาหนะ วชั พืช ศัตรูพืช โรค ควบคมุ การเข้าและออกจากฟาร์มอย่างเข้มงวด เพื่อลด
ความเส่ียงทีเ่ ชอ้ื โรคจะเขา้ สู่ฟาร์ม หรือแพรก่ ระจายภายในบรเิ วณฟารม์ หรอื ออกจากฟารม์

3. สุขอนามัย คอื การทาความสะอาดและฆ่าเชอ้ื สง่ิ ของ บคุ ลากร เคร่อื งมือที่จะเขา้ มายงั
ฟารม์ และ ความสะอาดของบุคลากรที่อยู่ในฟาร์มรวมถึงการปฏบิ ัตกิ ารตา่ ง ๆ เพ่ือลดโอกาสการเกิด
โรคภายในฟาร์ม

ปจั จยั เสย่ี งทมี่ ผี ลต่อความปลอดภยั ทางชวี ภาพ

หมายรวมถงึ ปัจจัยทุกอยา่ งทีเ่ ข้าสฟู่ ารม์ ซ่ึงอาจทาใหเ้ กิดการกระจายของเช้ือโรคหรอื นา
สัตวพ์ าหะหรือวชั พืชเข้ามาสู่ฟารม์ ได้ (Animal Health Australia States. Online. 2564)

1. สตั ว์ ทง้ั สปีชสี ์เดยี วกนั และต่างสปชี สี ์กับทเี่ ล้ียงอยู่ในฟาร์ม
1.1 การนาสตั วเ์ ขา้ ส่ฟู าร์ม
1.2 การเคล่อื นย้ายสัตว์ท้ังระหว่างรอบการผลิต หรือตา่ งพ้ืนที่
1.3 การพลดั หลงของสตั ว์ภายนอกเขา้ มาสฟู่ าร์ม
1.4 การกาจดั ซากสตั ว์
1.5 สิ่งปนเปือ้ นทีต่ ดิ มากับสตั ว์

2. คน
2.1 คนงานในฟาร์ม และคนท่ีอาศัยอยใู่ นบรเิ วณฟาร์ม
2.2 คู่ค้า ชา่ งดแู ลอุปกรณ์ เพ่ือนบ้าน ชา่ งทว่ั ไป ผูเ้ ยี่ยมชมฟาร์ม
2.3 ส่งิ ปนเปอื้ นทต่ี ดิ มากับ มือ รองเทา้ เสอื้ ผ้า ผม

3. ยานพาหนะ และ อปุ กรณ์
3.1 สิ่งปนเปื้อนท่ีตดิ มากับยานพาหนะและอุปกรณ์

4. อาหารสัตว์ และ น้า

8

4.1 สิ่งปนเป้อื น หรือ การเน่าเสีย ของวตั ถุดิบอาหารสตั ว์
4.2 การปนเปื้อน หรือ การเนา่ เสีย ของอาหารสัตวร์ ะหวา่ งการขนส่ง หรอื การจดั เกบ็
4.3 อทุ กภัย
5. สตั วพ์ าหะ และ วัชพชื
5.1 สตั วป์ ่า
5.2 สัตว์เล้ียง
5.3 หนู
5.4 แมลง เหบ็ ไร และปรสติ อนื่ ๆ
6. อากาศ
6.1 ละอองอากาศ หรือ ละอองฝุ่น

การปฏบิ ัติทางการเกษตรท่ดี ีสาหรบั ฟาร์มปศุสตั ว์

แนวทางปฏิบตั ใิ นการควบคมุ จดั การฟาร์มปศสุ ัตว์ท้ัง 6 ดา้ น เพ่ือรักษาความปลอดภยั ทาง
ชวี ภาพ ประกอบด้วย

1. การควบคุมปัจจัยการผลติ
2. การควบคุมการสัญจรของยานพาหนะ อปุ กรณ์ และคน
3. การควบคุมกระบวนการผลิต
4. การควบคมุ ศตั รูพืชและสตั ว์พาหะ
5. การควบคุมสนิ คา้ ขาออก
6. การควบคุมการฝึกอบรม การวางแผนและการบนั ทึก
สามารถนาหลักการตามแนวทางปฏบิ ัติในการควบคุมจดั การฟาร์มปศุสัตว์ทัง้ 6 ด้านน้ี ไป
ประยกุ ตใ์ ช้กับการจดั การฟาร์มปศสุ ัตว์อยา่ งสมา่ เสมอใหเ้ ป็นมาตรฐาน เพ่ือลดความเส่ียงในการเกิด
โรคในฟารม์ และรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพให้แกฟ่ ารม์ ปศสุ ัตว์ และยิ่งสมควรเพิ่มระดับความ
เขม้ งวดของการควบคมุ เมอ่ื มีข่าวการระบาดของโรคในบริเวณใกลเ้ คยี ง
1. การควบคมุ ปจั จยั การผลิต

1.1 สตั ว์
1) ซอื้ สัตวจ์ ากแหลง่ ทีเ่ ชอ่ื ถือไดท้ ่ีมรี ะบบการป้องกนั ความปลอดภยั ทางชีวภาพ

และสามารถใหป้ ระวตั สิ ขุ ภาพของสัตว์ได้
2) มีการตรวจสขุ ภาพสตั วก์ ่อนซื้อสัตว์เข้าใหม่
3) มกี ารเวน้ ระยะแปลงเลย้ี งสัตว์ หรือโรงเรอื นเลี้ยงสตั ว์ กอ่ นนาสัตว์ใหมเ่ ข้า

9

1.2 วตั ถดุ ิบอาหารสัตว์ และ นา้
ซอื้ วัตถดุ บิ อาหารสัตวจ์ ากแหลง่ ทเี่ ชื่อถือได้ ท่ีสามารถใหก้ ารรับประกนั คุณภาพของวัตถดุ ิบอาหาร
สตั ว์ได้

1) มีการตรวจเช็คคุณภาพของวัตถดุ ิบอาหารสตั วก์ อ่ นนาใหส้ ัตวก์ นิ
2) มีการป้องกนั การปนเปื้อนของวัตถดุ บิ อาหารสตั วร์ ะหว่างการจัดเก็บวตั ถุดิบ
อาหารสัตว์
3) มมี าตรการควบคมุ การเข้าถงึ วตั ถุดิบอาหารสัตว์จากท้งั บุคคลและจากสตั ว์
4) มกี ารตรวจเช็คปริมาณ และคุณภาพของนา้ ที่ใหส้ ัตว์กนิ ว่าเหมาะสมกบั สตั ว์
ชนดิ นั้นๆ
1.3 วสั ดุรองนอน
1) มีการตรวจสอบวา่ วัสดรุ องนอน เหมาะสมกับสัตว์ชนดิ นน้ั ๆ
2) มกี ารตรวจสอบบรเิ วณทจ่ี ัดเกบ็ วสั ดรุ องนอนวา่ แหง้ และปราศจากไรฝุ่น
ปรสิต หรอื สิ่งปนเปื้อนอ่นื ๆ
3) มกี ารตรวจสอบว่าการทง้ิ วสั ดรุ องนอนไดอ้ ยา่ งเหมาะสม เพื่อป้องกนั การ
กระจายของเช้ือโรค
2. การควบคุมการสญั จรของยานพาหนะ อปุ กรณ์ และคน
2.1 พยายามลดการสัญจรของบุคคลและยานพาหนะ ท้งั สู่ฟารม์ และบรเิ วณโดยรอบ
ของฟาร์ม
2.2 พยายามลดจานวน จดุ เขา้ -ออก และมกี ารควบคมุ การเขา้ - ออก ฟารม์ อย่าง
เข้มงวด
2.3 มเี ครอื่ งหมายบรเิ วณจากัดการเข้า-ออก เฉพาะผทู้ ไ่ี ดร้ ับอนุญาตเทา่ นนั้ อย่าง
ชดั เจนโดยแสดงข้อความถึง ข้อปฏบิ ตั ิ เบอร์โทรติดตอ่ มีการแจ้งพนักงาน หรอื ผู้เกี่ยวข้องวา่ บคุ คล
ใดบา้ งที่จะได้รับอนุญาติให้ เขา้ - ออก บริเวณดงั กลา่ วได้
2.4 มีการจดบันทึกผ้เู ข้าเย่ยี มฟารม์ และมีการตดิ ตามกิจกรรมของผู้เย่ยี มชม ขณะ
เยยี่ มชม
2.5 จดั อุปกรณ์ในการทาความสะอาด ฆ่าเช้ือ ร่างกาย รองเท้า และอปุ กรณ์ ไว้ ณ จุด
จากัดการเขา้ - ออก
2.6 มีแผนควบคุมในการจัดการโรคและวชั พชื อย่างสมา่ เสมอ
2.7 มีการทาความสะอาด อปุ กรณ์และเคร่ืองมือต่าง ๆ ทุกครั้ง เมอ่ื มีการเคลื่อนย้าย
จากบริเวณหนึง่ สูบ่ ริเวณอ่ืน ๆ

10

3. การควบคุมกระบวนการผลิต
3.1 การจดั การสุขภาพสตั ว์
มกี ารตรวจสอบสัตวอ์ ยา่ งสม่าเสมอ
1) มีการเชค็ สขุ ภาพสัตว์อยา่ งสม่าเสมอ และมีการฉดี วัคซีน กาจดั พยาธิ หรอื

ปอ้ งกนั โรคอืน่ ๆอยา่ งสมา่ เสมอเหมาะสมกบั ชนดิ สัตว์
2) แจง้ บุคคลากรผ้รู บั ผิดชอบให้รับทราบถงึ ความสาคญั ของการตรวจพบอาการ
ป่วยตั้งแตเ่ นิ่นๆ โดยตอ้ งมีการรายงานทันทีเมื่อพบสตั วท์ เี่ ริ่มแสดงอาการปว่ ย
หรือมีสตั ว์ตาย
3) เพิ่มความถ่ีในการตรวจสอบสัตว์ ในภาวะท่มี คี วามเส่ยี งเพิ่มขึ้น เชน่ ภาวะโรค

ระบาด แมลงระบาด
4) มีการจดบนั ทึกสขุ ภาพสัตว์อย่างสม่าเสมอ เพ่อื ให้สามารถทราบความ

เปลย่ี นแปลงได้อยา่ งรวดเรว็ และสามารถใช้มาตรการจดั การได้อยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
5) พนกั งานทกุ คนในฟาร์มต้องไดร้ บั การฉีดวคั ซนี สาหรับโรคทเี่ ป็นความเสย่ี งที่

อาจเกิดขน้ึ ได้ เช่น วัคซีนป้องกันโรคบาดทะยกั วัคซนี ป้องกันโรควัณโรค หากจาเปน็ อาจจะต้องทา
วคั ซีนเพ่ือปอ้ งกนั โรคสตั วต์ ดิ ต่อสู่คน ใหก้ ับสตั วใ์ นฟาร์ม เช่น วคั ซีนป้องกนั โรควณั โรค วัคซีนป้องกัน
โรคพิษสุนขั บ้า วคั ซีนปอ้ งกนั โรคฉ่หี นู

6) มีการแยกสัตว์ป่วย หรอื สตั วท์ อี่ ่อนแอ ออกมาจากสัตว์ปกติ
7) ต้องมีการทาความสะอาดฆ่าเชอื้ คอกสัตว์ หรือโรงเรอื น และบริเวณ ก่อนนา
สตั ว์ปว่ ยท่ีหายดีแล้วกลบั เข้าสู่คอก
3.2 การกาจดั ของเสีย
1) มีบริเวณกาจดั ขยะท่มี ิดชิด ปลอดภัยจากสัตว์
2) บรเิ วณกาจดั ขยะต้องห่างจากแหลง่ นา้ เพื่อป้องการกระจายของส่งิ ปนเป้ือนท่ี
อาจเกิดขึ้นได้
3) การกาจดั ซากสตั ว์และของเสีย ตอ้ งกระทาทันทที ่ีทาได้ ต้องปฏิบตั ติ าม
กฏหมาย และต้องระวังการปนเปอ้ื นสชู่ ุมชนและส่งิ แวดลอ้ ม และป้องกันไมใ่ ห้สตั วอ์ ่นื มากนิ และ
แพร่กระจายเช้ือโรค
4) มีแผนการในการกาจดั ขยะปนเป้ือนต่างๆ เช่น วสั ดุรองนอนที่ใช้แล้ว เข็ม
4. การควบคุมศตั รพู ืชและสตั วพ์ าหะ
4.1 มีการควบคุมและจดั การ สัตวพ์ าหะนาโรค วัชพชื และสตั วอ์ ่ืนๆ
4.2 มมี าตราการ ตารางในการกาจดั วัชพชื และพาหะนาโรค
4.3 หมน่ั ตรวจสอบ สารวจว่ามีจดุ บกพร่องใด บ้างหรอื ไม่ ในมาตรการระบบรักษา

11

ความปลอดภยั ทางชีวภาพของฟารม์ และจดั การแก้ไขทันทีเม่อื พบจดุ บกพร่อง
5. การควบคมุ สนิ ค้าขาออก
5.1 มกี ารตรวจสอบว่าสนิ ค้าท่ีออกจากฟาร์มมีสภาพตรงตามมาตรฐานการค้า และ

เงื่อนไขในการค้า
5.2 สนิ คา้ ทีอ่ อกจากฟาร์มไดร้ ับการทาเคร่ืองหมายระบุอย่างถูกตอ้ ง

6. การควบคมุ การฝกึ อบรม การวางแผนและการบนั ทึก
6.1 มีแผนการสาหรบั รกั ษาความปลอดภัยทางชีวภาพของฟาร์ม ท่ีจดั ทาข้นึ

โดยเฉพาะสาหรับฟาร์มนน้ั ๆ
6.2 มีมาตรการเพื่อให้มนั่ ใจได้วา่ พนกั งาน และบคุ คลากรในฟาร์มทกุ คน รบั ทราบถึง

บทบาท หนา้ ท่ี และข้นั ตอนการปฏิบตั ิตามแผนการรักษาความปลอดภยั ทางชีวภาพ มีการใหค้ วามรู้
ด้านความปลอดภยั ทางชวี ภาพอยา่ งสม่าเสมอ มีการประเมินและทบทวนขั้นตอนการปฏิบัตเิ พื่อรักษา
ความปลอดภัยทางชวี ภาพเปน็ ประจา

6.3 มีมาตรการเพื่อใหม้ นั่ ใจได้วา่ พนักงานดูแลสตั วท์ ราบถงึ วธิ ีการระบุสัตว์ท่แี สดง
อาการป่วยหรือบาดเจ็บ

6.4 มมี าตรการเพอ่ื ให้มน่ั ใจไดว้ ่า พนกั งานและบุคคลากรทุกคนในฟาร์ม ทราบว่าต้อง
ปฏิบตั ติ นอยา่ งไรเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินเกดิ โรคขึน้ ในสตั ว์ และทราบเบอร์ตดิ ตอ่ ฉุกเฉนิ ต่างๆ

ท้ังนี้ผู้ประกอบการฟาร์มปศุสัตว์ในประเทศไทยจาเป็นต้องปฏิบัติตามหลักกการ “การ
ปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดีสาหรับฟาร์มปศุสัตว์” ท่ีสานักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรแห่งชาติ (มกอช.)
บัญญตั ขิ ึ้น (ตามแนบในภาคผนวก) เพ่อื ให้ได้สินค้าเกษตรท่ีมมี าตรฐานและคณุ ภาพตรงตามที่กรมปศุ
สัตว์ต้องการเพ่ือย่ืนขอใบรับรองมาตรฐานสินค้าเกษตร และหากผ่านมาตรฐาน จะได้ใบรับรอง
มาตรฐานสินค้า เพ่ือเป็นการสร้างความม่ันใจให้กับผู้บริโภค และเอื้อประโยชน์ต่อการค้า และการ
ส่งออก อีกท้ังยังได้รับสิทธิพิเศษต่างๆตามท่ีกรมปศุสัตว์อานวยความสะดวกให้อีกด้วย เช่น สามารถ
ขออนญุ าตเคลอื่ นย้ายสัตว์ เขา้ - ออก ผ่านเขตปลอดโรคระบาดได้ สามารถรบั บริการทดสอบโรคแท้ง
ติดต่อในพ่อแม่พันธ์ุสุกร และวัณโรคในโคนมได้ฟรี สามารถส่งตัวอย่างมาชันสูตรโรคสัตว์ได้ฟรี
สามารถมารับการจัดสรรวัคซีนโรคปากและเท้าเปื่อยได้จากกรมปศุสัตว์ซ่ึงได้เตรียมให้มีจาหน่าย
พอเพียง ตามปรมิ าณสัตว์ในฟาร์มทีไ่ ด้รบั มาตรฐานฟาร์ม

12

คาถามทา้ ยบทที่ 1

1. ให้นักศกึ ษาอธิบายความหมายของความปลอดภยั ทางชีวภาพ
2. ให้นักศึกษาอธบิ ายวา่ หลักท่ีสาคญั สาหรับความปลอดภัยทางชวี ภาพ 3 ประการ
ประกอบด้วยอะไรบ้าง
3. ให้นักศึกษาอธบิ ายว่าปัจจัยเสยี่ งทีม่ ีผลต่อความปลอดภัยทางชีวภาพ ประกอบด้วย
อะไรบ้าง

13

เอกสารอา้ งอิง

สานักงานมาตรฐานสนิ ค้าเกษตรและอาหารแหง่ ชาติ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (20 ต.ค. 2564).
หลกั การความปลอดภัยทางชีวภาพสาหรับฟาร์มสตั ว์ปีก.
https://www.acfs.go.th/standard/download/BIOSECURITY_PRINCIPLES_FOR_P
OULTRY_FARMING.pdf

Animal Health Australia States. (20 ต.ค. 2564). National Farm Biosecurity Manual:
Grazing Livestock Production.
https://www.farmbiosecurity.com.au/industry/dairy-cattle/

Jericho, K.W.F. (1984). "Animal Health Management and Intensive Livestock
Production". Can Vet J, 25(6) : 271.

Natural resource management south. (20 ต.ค. 2564). Farm Biosecurity Planing
Guide. https://www.nrmsouth.org.au/wp-content/uploads/2017/06/farm-
biosecurity-final-3.pdf

United States Department of Agriculture. (20 ต.ค. 2564). Biosecurity: Protecting
Your Livestock and Poultry.
https://www.aphis.usda.gov/publications/animal_health/content/printable_v
ersion/fs_bio_sec_07.pdf

14

15

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทที่ 2

หวั ขอ้ เนอ้ื หาประจาบท

1. โรคระบาดในสตั ว์
2. การควบคมุ และการกาจดั โรคระบาดในสัตว์

วตั ถปุ ระสงค์เชงิ พฤตกิ รรม

หลงั จบการเรียนการสอนบทน้แี ลว้ ผเู้ รียนมีความสามารถดังน้ี
1. นักศึกษาสามารถอธบิ ายความสาคญั ของการป้องกันและควบคุมโรคระบาดในสตั ว์
2. นกั ศึกษาสามารถอธิบายประเภทของโรคระบาดในสตั วไ์ ด้
3. นักศึกษาสามารถยกตัวอยา่ งโรคระบาดในสัตว์ได้
3. นักศกึ ษาสามารถอธิบายวิธกี ารป้องกันและควบคุมโรคระบาดในสัตว์ได้

วธิ ีสอนและกิจกรรมการเรยี นการสอนประจาบท

1. ศกึ ษาเอกสารประกอบการสอนบทที่ 2
2. ปฏบิ ตั กิ ิจกรรมตามที่ได้รบั มอบหมาย
3. อภปิ รายร่วมกนั โดยเน้นผเู้ รยี นเปน็ สาคญั
4. ศกึ ษาจากตวั อยา่ งผลงานทางวชิ าการ และกรณีศึกษา

ส่อื การเรยี นการสอน

1. เอกสารประกอบการสอน
2. ใช้สอื่ เทคโนโลยมี าชว่ ยในการสอน รวมถึง Power point slides, Google class
room, Google slides

การวดั ผลและประเมนิ ผล

1. สงั เกตพฤติกรรมในชัน้ เรยี น และการมสี ว่ นรว่ มในชั้นเรยี น
2. ประเมินผลจากการมีปฏสิ มั พันธ์ของนักศึกษาท่แี สดงถึงความเขา้ ใจในบทเรียน
3. ประเมินผลจากการสอบไลป่ ระจาภาคการศึกษา

16

17

บทที่ 2

การควบคมุ และกาจดั โรคระบาดในสตั ว์

การควบคุมและกาจัดโรคระบาดในสัตว์ มีความสาคัญอย่างมาก ไม่เพียงแต่มีความสาคัญ
ต่อภาวะสขุ ภาพสัตว์โดยรวมของประเทศโดยตรง แต่ยังสง่ ผลต่อภาวะสุขภาพของประชากรมนุษย์อีก
ด้วย เพราะโรคระบาดในสัตว์บางชนิดเป็นโรคทสี่ ามารถติดต่อส่มู นุษย์ได้ หากเชอ้ื แพร่กระจายเป็นวง
กว้างจะทาให้เกิดการเสียชีวิตทั้งสัตว์และมนุษย์ เกิดความสูญเสียเป็นจานวนมาก อีกท้ังประเทศไทย
เป็นประเทศเกษตรกร มีการเล้ียงสัตว์ปศุสัตว์ ซ่ึงสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร การแพร่ระบาดของโรค
ระบาดในสัตว์ โดยเฉพาะสัตว์ปศุสัตว์จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาวะเศรษฐกิจ ทางรัฐบาลจึงมี
นโยบายในการ เพม่ิ สมรรถนะการควบคมุ ป้องกนั วนิ ิจฉยั และบาบดั โรค การติดตอ่ ระหวา่ งสตั ว์สู่คน
เพื่อเพ่ิมศักยภาพกระบวนการผลิตด้านปศุสัตว์ให้ได้มาตรฐาน ปลอดภัย เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ให้
เพียงพอกับความต้องการภายในประเทศและการส่งออก อีกท้ังในภาวะการณ์โลกปัจจุบันยังสามารถ
มีโรคอุบัติใหม่ เกิดขึ้นได้ (Wang, L.F. and Crameri, G. 2014 : 569 - 581) ทั้งโรคระบาดที่
สามารถติดต่อจากสัตว์สู่คนได้ อย่างเช่น โรคติดเช้ือ COVID-19 จากเช้ือไวรัส SARS-CoV-2 ที่เกิด
จากการกลายพันธุ์ของเช้ือ ทาให้มีผู้ป่วยล้มตายท่ัวโลกเป็นจานวนมาก เป็นโรคระบาดอุบัติใหม่ที่
ร้ายแรงที่สุดโรคหนึ่งในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ โรคไข้หวัดนก (Avian influenza) หรือโรค
ระบาดที่เกดิ การติดต่อกันได้เฉพาะในสัตว์ เชน่ โรคกาฬโรคแอฟรกิ าในมา (African horse sickness;
AHS) ท่ีเพ่ิงพบการระบาดของโรคน้ีในประเทศไทยเป็นครั้งแรกเม่ือเดือนมีนาคม ปี 2563 ซึ่งทาให้
เกิดความเสียหายอย่างมากต่อวงการม้าไทย อีกท้ังยังมีโรคอุบัติใหม่ที่เพิ่งมีการระบาดในสุกร ดังเช่น
โรคอหิวาต์สกุ รแอฟรกิ า (African swine fever) ท่ีมีการเฝา้ ระวงั อย่างเข้มงวดในประเทศไทย

โรคระบาดในสตั ว์

โรคระบาดในสัตวส์ ามารถแบ่งไดเ้ ปน็ 3 ประเภท คอื โรคติดต่อระหวา่ งสตั ว์และคน โรค
ระบาดสตั ว์ทั่วไป และโรคระบาดทีไ่ ม่มใี นประเทศไทย (สานักควบคมุ ป้องกันและบาบัดโรคสตั ว์ กรม
ปศุสตั ว์. ออนไลน์. 2556)

1. โรคติดต่อระหวา่ งสตั ว์และคน (Zoonotic disease) เป็นโรคติดต่อท่สี ามารถติดจาก
สตั วม์ าสคู่ นได้

การดาเนนิ การควบคุม ป้องกันและกาจัดโรคติดต่อระหวา่ งสตั ว์และคน มีความสาคัญอย่าง
มาก เพื่อป้องกันปัญหาการเจ็บป่วยหรือเสียชีวิตของคน ท่ีมักเกิดจากการบริโภคสัตว์ท่ีติดเชื้อ หรือมี

18

การสัมผัสสัตว์ที่ติดเชื้อ รวมท้ังการสัมผัสผลิตภัณฑ์จากสัตว์ท่ีติดเชื้อ ท้ังน้ีขึ้นกับชนิดของเชื้อโรคว่า
สามารถติดต่อผ่านทางใด ซ่ึงสัตวแพทย์สาธารณสุขมีส่วนสาคัญอย่างมาในการควบคุมโรคติดต่อ
ระหว่างสัตว์และคน เพราะสัตว์มักเป็นส่วนสาคัญในวงจรชีวิตของการติดเชื้อโรคติดต่อระหว่างสัตว์
และคนนี้ (Mantovini, A. 1992 : 205 - 218)

โรคตดิ ต่อระหวา่ งสัตว์และคน สามารถแบ่งออกเปน็ 3 กลุม่ ตามชนิดสัตว์ ได้ดังน้ี
1.1 โรคในสตั ว์ปกี ไดแ้ ก่ โรคแซลโมเนลโลซสิ (Salmonellosis) โรคไขห้ วดั นก
1.2 โรคในสัตว์เล้ียงลูกดว้ ยนม ได้แก่ โรคแท้งตดิ ต่อหรือโรคบรูเซลโลซิส

(Brucellosis) โรควัณโรค (Tuberculosis) โรคทริคโิ นซิส (Trichinosis) ซึง่ เป็นโรคที่เกิดจากพยาธิตวั
กลม โรคไขห้ ูดับหรือโรคสเตรปโตคอคคัส ซอู สิ (Streptococcus suis) โรคฉห่ี นูหรอื โรคเลปโตส
ไปโรซิส (Leptospirosis)

1.3 โรคในสัตว์เลยี้ ง ได้แก่ โรคพษิ สนุ ัขบ้า (Rabies)
2. โรคระบาดสตั ว์ท่ัวไป (Non-zoonotic disease)
โรคระบาดสตั ว์ก่อให้เกดิ ปัญหาสุขภาพสัตว์ ประสิทธภิ าพการผลิต โรคระบาด และการคา้
ระหวา่ งประเทศแต่ไมส่ ง่ ผลกระทบทางสาธารณสขุ ดังนั้นกรมปศสุ ัตว์ จงึ ไดม้ ี มาตรการในการควบคุม
ปอ้ งกันโรคระบาดสัตว์ รวมทัง้ การเสรมิ สร้างภูมิคมุ้ กันโรค การควบคุมเคลือ่ นยา้ ย การเฝ้าระวงั โรค
(กรมปศสุ ัตว์. ออนไลน์. 2564) เป็นต้น
การดาเนนิ งานเพื่อควบคุมป้องกันโรคระบาดสัตว์ท่วั ไป แบ่งออกเปน็ ดังน้ี

2.1 โรคในสัตว์ปกี ไดแ้ ก่ โรคข้ขี าว (Pullorum disease) โรคกาฬโรคเปด็ (Duck
plague) โรคโลหิตจางติดต่อในไก่ (Chicken infectious anemia; CIA) โรคอหิวาตเ์ ป็ดไก่ (Fowl
cholera)

2.2 โรคในสตั วเ์ ล้ียงลกู ด้วยนม ไดแ้ ก่
โรคทสี่ ามารถตดิ ต่อไดใ้ นสตั วเ์ ล้ียงลกู ด้วยนมหลายชนิด จาพวกโค กระบอื แพะ แกะ
สุกร มา้ อฐู กวางและชา้ ง แต่เปน็ โรคระบาดตดิ ต่อร้ายแรงในโค-กระบือ ไดแ้ ก่ โรคคอบวม
(Haemorrhagic septicemia) โรคไข้ขา (Blackleg)
โรคติดตอ่ เรอ้ื รังในสตั ว์เค้ียวเอื้อง จาพวก โค กระบือ แพะ และแกะ ได้แก่ โรคพาราทู
เบอรค์ วิ โรสิส (Paratuberculosis หรือ Johne's diseases)
โรคปากและเทา้ เปอื่ ย (Foot and mouth disease) เป็นโรคตดิ ต่อที่เกิดจากเชอื้ ไวรัส
พบได้ในสตั ว์ทีม่ กี บี คู่ทุกชนดิ เช่น โค กระบอื สุกร แพะ แกะ กวาง ชา้ ง อฐู ยกเว้นมา้ ทเ่ี ป็นสัตวท์ ีม่ ี
กบี เดย่ี ว
โรคอหวิ าต์สกุ ร (Hog cholera หรือ Classical swine fever; CSF)
โรค Porcine reproductive and respiratory syndrome (PRRS) ในสุกร

19

โรค Caprine arthritis/encephalitis (CAE) ในแพะ
โรคโลหิตจางในมา้ (Equine infectious anemia; EIA)
3. โรคระบาดทไ่ี ม่มใี นประเทศไทย (Exotic disease)
เป็นโรคระบาดสัตว์และโรคติดต่อระหว่างสตั ว์และคน ทม่ี ีการระบาดในต่างประเทศแต่ไม่มี
การรายงานการระบาดในประเทศ กรมปศุสัตว์ต้องดาเนินการเฝ้าระวังและควบคุมการเคล่ือนย้าย
สัตว์และผลิตภัณฑ์จากสัตว์ โดยเฉพาะจากประเทศที่มีรายงานการระบาดแล้ว เพ่ือป้องกันการเล็ด
ลอดของเช้ือเข้าสปู่ ระเทศ โรคสาคัญที่ต้องดาเนนิ การเฝ้าระวงั ได้แก่ โรคในสัตวเ์ ลีย้ งลกู ดว้ ยนม ไดแ้ ก่
โรควัวบ้า (Bovine spongiform encephalopathy) โรครินเดอร์เปสต์ (Rinderpest) โรค Peste
des petis ruminants (PPR) โรคนิปาห์ (Nipah virus) โรคโรคไข้สมองอกั เสบจากเช้ือไวรัสเวสต์ไนล์
(West nile)

การป้องกนั และควบคุมโรคระบาดในสตั ว์

หลักการท่สี าคญั ของการป้องกนั และควบคุมโรคระบาดในสัตว์ คอื การป้องกันโรคระบาดใน
สัตว์ก่อนที่จะมีสัตว์ติดเชื้อ การให้ความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับลักษณะการติดต่อของโรคระบาดสัตว์และ
อาการที่แสดงออกของสัตว์มีความสาคัญอย่างมาก จะทาให้การป้องกันโรค และการควบคุมโรคมี
ประสิทธิภาพมากขึ้น และหากโรคระบาดในสัตว์ชนิดใดมีวัคซีนท่ีสามารถป้องกันโรคดังกล่าวได้
เกษตรกร รวมถึงประชาชนต้องดูแลสัตว์ในครอบครองให้ได้รับการฉีดวัคซีนอย่างครบถ้วน แต่หาก
เกิดการระบาดของโรคในสัตว์แล้ว ถ้าประชาชน และเกษตรกรมีความรู้ความเข้าใจ และมีการ
ตระหนักรู้ถึงความสาคัญของความสูญเสียท่ีจะเกิดข้ึนตามภายหลัง และช่วยกันเฝ้าระวังโรคระบาด
สัตว์ ไม่ให้กระจายไปในวงกว้าง อกี ทง้ั สัตวแพทย์และเจ้าของฟาร์มมีส่วนร่วมมือกันในการควบคุมโรค
ระบาดสัตว์อย่างรวดเร็วและได้ผล ตามข้ันตอนทีไ่ ดบ้ ัญญัตไิ ว้ใน พระราชบัญญัติ โรคระบาดสัตว์ พ.ศ.
2558 (พระราชบัญญัติ โรคระบาดสัตว์. 2558 : 22 – 40) แล้วจะช่วยให้สามารถกาจัดโรคระบาด
น้ันได้ในที่สุด หรืออย่างน้อยควบคุมอยู่ในบริเวณจากัด อีกท้ังเจ้าของสัตว์อาจต้องถูกเรียกร้อง
ค่าใช้จ่ายหากละเลยการปฏบิ ตั ิตาม

หลกั การโดยท่ัวไปในการควบคมุ โรคระบาดในสัตว์
1. หลีกเล่ียงการสมั ผัสกบั สตั ว์ปว่ ย หรอื ผลิตภัณฑจ์ ากสตั วป์ ว่ ย
2. กาจัดหรอื ทาลายซากสตั ว์ป่วย เช่น การฝังดินลกึ ไม่น้อยกวา่ 5 เมตร หรือเผาทาลาย
3. ควบคมุ กาจัดพาหะของโรค เชน่ ทาความสะอาดฟารม์ และทาความสะอาดบริเวณพ้ืน
อยา่ งสมา่ เสมอ เพ่ือความสะอาดและเปน็ การกาจัดอาหารสัตวท์ ่ีตกบนพ้ืน เพ่ือปอ้ งกนั นก หนแู ละ
แมลง

20

4. ฉีดวัคซนี ใหก้ ับสัตวเ์ พ่ือป้องกันการระบาดของโรค และฉีดวัคซีนให้กบั บุคคลที่มอี ตั รา
เสยี่ งตอ่ การเป็นโรคสูง

5. ทาลายเช้อื ทม่ี ีอยู่ในผลิตภณั ฑ์ที่ไดจ้ ากสตั ว์ เช่น นมทด่ี ่ืมต้องผ่านการฆา่ เชื้อ
(Pasteurization) หรอื ถ้าเป็นเนื้อสตั ว์ เครอ่ื งใน ควรทาใหส้ ุกก่อน

6. เมอื่ มกี ารระบาดของโรคต้องรบี รายงานเจ้าหน้าที่ที่เกยี่ วขอ้ ง เชน่ เจา้ หน้าทข่ี องกรม
ปศุสตั ว์ และเจา้ หนา้ ที่สาธารณสุข เปน็ ต้น
สาระสาคญั โดยสรุปจาก พระราชบญั ญัติ โรคระบาดสตั ว์ พ.ศ. 2558 (พระราชบัญญัติ โรคระบาด
สตั ว์. 2558 : 22 – 40) (ดงั แนบในภาคผนวก)

เม่ือมีสัตว์ป่วยหรือตายโดยโรคระบาด หรือโดยไม่รู้สาเหตุ ใหเ้ ปน็ หนา้ ทขี่ องเจ้าของสตั ว์ มี
หนา้ ที่แจง้ ต่อพนักงานภายในเวลา 12 ชว่ั โมงนับแตเ่ วลาทีท่ ราบว่าสัตวป์ ่วยหรอื ตาย (ถา้ สัตว์ดังกลา่ ว
ไม่ปรากฏเจ้าของ ใหเ้ ปน็ หน้าที่ของเจา้ ของที่ดินนนั้ )

1. เจ้าของสตั ว์/เจ้าของท่ีดิน ตอ้ งแจ้งตอ่ พนกั งานเจา้ หนา้ ที่ ภายในเวลา 12 ชั่วโมงนบั แต่
เวลาทท่ี ราบวา่ สัตว์ป่วยหรือตาย

2. ห้ามมิให้บคุ คลใดเคล่อื นย้าย สัตว์ป่วย ชาแหละ หรือกระทาการอ่ืนใดแก่สตั ว์หรือซาก
สตั ว์ดังกลา่ วไปจากบรเิ วณนนั้ โดยจะต้องแยกสัตวป์ ่วย และสตั ว์ทีเ่ คยอยูร่ ่วมฝูงกับสตั ว์ กกั ขังไวอ้ อก
จากสตั ว์ปกติ เพื่อสงั เกตอาการ

3. ทง้ั น้เี จ้าของสัตวจ์ ะได้รบั การชดใช้ ในราคาไมต่ ่ากวา่ 3 ใน 4 ของราคาสตั วห์ รอื ซาd
สตั วซ์ ึง่ อาจขายได้ในตลาดท้องที่ก่อนเกดิ โรคระบาด

4. หากสัตวแพทย์ได้ตรวจพิสูจน์แลว้ ว่าสัตวน์ ้นั เป็นโรคระบาดหรอื มีเหตุอันควรสงสัยวา่
เป็นโรคระบาด ใหส้ ัตวแพทย์ทาลายสตั วห์ รือซากสัตว์นนั้ และสัตว์หรอื ซากสัตว์อ่ืนทีเ่ ป็นพาหะของ
โรคระบาด หรอื จัดการ โดยวธิ ีอื่นตามทเ่ี ห็นสมควร เพือ่ ปอ้ งกันมใิ ห้โรคระบาดแพรก่ ระจายต่อไป

วิธีการปอ้ งกันโรคระบาดในสตั วเ์ ศรษฐกจิ

1. ต้องซ้ือสตั ว์ทมี่ าจากแหล่งที่ปลอดจากโรคระบาด
2. กอ่ นนาสตั ว์ใหมเ่ ขา้ ฟาร์มทุกครัง้ ตอ้ งทาการกักโรค (Quarantine) กกั บริเวณไว้
ต่างหาก ในส่วนของบรเิ วณกักโรคเปน็ บรเิ วณกักสตั ว์ชัดเจนแยกสัดสว่ น หา่ งจากบริเวณโรงเรอื นเลย้ี ง
สตั ว์ โดยทาการกักโรคเปน็ เวลาอยา่ งนอ้ ย 30 วัน ก่อนนาเขา้ รวมฝูง เพื่อให้แนใ่ จไดว้ ่าสัตว์ใหม่
แขง็ แรงเพียงพอ ไมม่ ีโรคติดมา เน่ืองจากหากสัตวใ์ หมม่ เี ช้ือโรคติดมาจากแหลง่ เดมิ อาจยงั ไม่แสดง
อาการป่วยในระยะแรก หากนาไปรวมฝงู จะทาใหเ้ กิดการระบาดของโรคในฟาร์มได้
3. ตอ้ งฉีดวัคซีนป้องกันโรคระบาดแก่สัตว์ ตามทีเ่ หมาะสมกบั สัตว์ชนิดน้นั ๆ โดยเฉพาะ

21

สัตว์ท่นี าเข้ามารวมฝูงใหม่ หลังจากผ่านระยะกักโรค ตอ้ งฉีดวัคซีนป้องกันโรคก่อนนาเข้ารวมฝูงไม่
น้อยกวา่ 30 วัน และต้องมีการฉดี วคั ซีนซา้ เป็นประจาตามชนดิ ของโรค ชนดิ ของวคั ซีนเพื่อให้สัตว์
ได้รบั การคมุ้ โรค และมีภูมิคุ้มกันจากโรคระบาดชนิดน้ัน ๆ

สาระสาคญั ทคี่ วรทราบในการฉีดวคั ซนี

1. วัคซนี มีไว้สาหรับป้องกนั โรคเทา่ นน้ั ดังนน้ั การใช้วคั ซนี ในสตั วจ์ งึ ต้องใช้ล่วงหน้า กอ่ นที่
สตั ว์จะปว่ ยเปน็ โรคดังกลา่ ว ห้ามใชว้ คั ซนี เม่ือสัตวป์ ว่ ยเป็นโรคแลว้ วัคซีนจะไม่ได้ผล เน่ืองจากสัตว์มี
เชอื้ โรคในตวั แลว้ กอ่ นที่จะฉดี วคั ซีนป้องกนั วัคซีนไม่มผี ลในการรกั ษาโรค

2. วัคซีนป้องกันโรคตอ้ งทาเฉพาะในสตั ว์ทแี่ ข็งแรง ปกติดีเท่าน้ัน ถา้ สัตว์ออ่ นแอหรือ
แสดงอาการป่วยแลว้ ห้ามทาวัคซนี เพราะจะทาให้วคั ซีนไม่ไดผ้ ล อกี ท้งั สตั วจ์ ะยิง่ อ่อนแอลงเนอ่ื งจาก
ภมู คิ ุม้ กนั ในร่างกายสัตว์เองต้องแบง่ ไปทางานในสว่ นของวคั ซนี แทนทีจ่ ะไดไ้ ปทาหน้าท่ีในสว่ นของ
การต่อสู้กับเชอื้ โรค

3. วัคซนี ทใ่ี ช้ปอ้ งกันโรคสัตว์มีหลายชนดิ วคั ซีนชนิดหนง่ึ สามารถใช้ปอ้ งกันโรคได้ชนดิ
หน่งึ โดยเฉพาะโรคนั้น ๆ ไม่สามารถใชป้ ้องกันได้ทุกโรค

4. วคั ซีนบางชนดิ แมจ้ ะใช้ป้องกันโรคเดียวกนั แต่ในบางโรค ยงั สามารถแบง่ แยกเปน็
สเตรนหรอื ชนิดย่อยของโรคเดียวกันได้อีก และหากใชว้ คั ซีนป้องกันโรคเดียวกันนผ้ี ดิ ชนิด จะไม่
สามารถปอ้ งกันโรคข้ามชนดิ ได้ เช่น วัคซีนปอ้ งกนั โรคปากและเทา้ เป่ือยชนดิ โอ ไม่สามารถให้ความ
คมุ้ ครองโรคปากและเท้าเป่ือยชนิดเอหรือเอเชีย-1 ได้

5. วคั ซีนป้องกันโรคบางโรค ยังแบ่งย่อยเปน็ วัคซนี ที่มวี ิธกี ารใช้แตกตา่ งกันตามอายหุ รือ
ขนาดของสัตว์ เช่น วัคซนี ชนิดเอฟ ใชป้ ้องกนั โรคนิวคาสเซิลในลกู ไก่อายุ 1 วนั ถงึ 3 เดือน แตถ่ ้าไก่
โตแล้วต้องใช้วัคซนี ป้องกนั โรคนิวคาสเซลิ ชนดิ เอม็ พี

6. วัคซนี แต่ละชนิด มีระยะเวลาในการปอ้ งกันโรคภายหลงั ฉีดในสตั ว์ทแ่ี ตกต่างกัน ต้ังแต่
3 เดอื น 6 เดือน 1 ปี และ 2 ปี ไม่มวี คั ซีนชนิดใดทท่ี าวคั ซีนครง้ั เดยี วแลว้ จะใหค้ วามคมุ้ โรคตลอดชีวติ
ดงั นน้ั เมอ่ื ทาวคั ซนี แล้วจึงต้องทาซา้ อีก เมื่อถงึ อายุ และช่วงเวลาตามที่กาหนด ตามแตช่ นิดของวคั ซีน

7. หลงั ทาวคั ซนี แล้วประมาณ 2 อาทิตย์ สัตว์ถงึ จึงเร่ิมสร้างภูมิคุ้มกนั ของตัวเอง ดงั นัน้
สัตวอ์ าจแสดงอาการปว่ ยเปน็ โรคได้ ในชว่ ง 2 อาทิตย์แรกหลังการทาวัคซีน เนื่องมาจากสัตว์ได้รับ
เช้ือมาก่อนการทาวคั ซีน การตดิ เชื้อดงั กลา่ วน้ีไมไ่ ดเ้ กดิ จากการทาวคั ซีน

8. ไม่มีวัคซีนชนิดใดทใ่ี หผ้ ลคุ้มโรค ร้อยละ 100 โดยปกตวิ ัคซีนโดยทัว่ ๆ ไป จะใหค้ วาม
ค้มุ โรคไดป้ ระมาณ ร้อยละ 70 – 80 เท่าน้ัน ทงั้ น้สี ตั ว์ท่ีได้รับการฉดี วัคซีนจะมีความ

22

คุ้มโรคอยบู่ ้าง หากป่วยอาจฟ้ืนตวั ได้เรว็ กวา่ สตั วท์ ไ่ี ม่ไดร้ ับการฉีดวคั ซีน อีกท้ังยังขึ้นกบั ปริมาณของ
เชอ้ื ทไ่ี ดร้ ับ สภาวะร่างกายของสตั ว์เองในขณะรับเช้ือโรคอีกดว้ ย

9. ก่อนใชว้ ัคซีนทุกครั้งตอ้ งศกึ ษาข้อมลู และปฏิบตั ติ ามวิธีใชแ้ ละวิธกี ารเก็บรักษาวคั ซีน
อย่างเข้มงวด หากใชว้ คั ซีนผิดวธิ หี รือการจัดเกบ็ วัคซนี ไม่ถูกต้อง จะทาใหก้ ารทาวัคซนี ไม่ไดผ้ ล

นอกจากการให้วคั ซนี อยา่ งสม่าเสมอแล้ว สตั ว์ยังสามารถปว่ ยจากการกินไข่พยาธิ ที่
ปนเป้ือนมากบั อาหาร น้า หรือจากสิ่งแวดล้อม หรอื จากสัตวท์ ีเ่ ปน็ พาหะเข้าไป โดยอาการสตั ว์ป่วยที่
ติดพยาธิ มักจะมีอาการ เบือ่ อาหาร ซบู ผอม ซึม โลหิตจาง พยาธบิ างชนิดยังอาจทาใหเ้ กิดแผลที่
ผิวหนงั ขนรว่ ง สง่ ผลกระทบตอ่ การผสมพันธ์ุ ผลผลิตตกตา่

ดงั น้ันควรทาการป้องกันพยาธิ โดยการใหย้ าถา่ ยพยาธิอยา่ งสม่าเสมอ รว่ มกับการทา
ความสะอาดฆ่าเชื้อท่โี รงเรอื น สิ่งแวดลอ้ ม ภาชนะ อาหารและน้า ทาลายวสั ดุปูนอน และสุขอนามยั
ทกุ ด้านเปน็ หลกั เน่ืองจากไข่พยาธิมักจะออกมากบั อุจจาระหรอื สิง่ คัดหล่ังของสตั ว์ จะปะปนออกมา
ในสัตว์แวดล้อม ทาให้สตั วต์ ดิ พยาธซิ า้ หรือพยาธริ ะบาดไปตดิ สัตวต์ วั อื่น ดังนัน้ การตัดวงจรของพยาธิ
ใหห้ มดออกจากฟารม์ เป็นสง่ิ สาคัญอยา่ งย่ิง โดยเฉพาะอย่างยง่ิ ภายหลงั การพบวา่ มกี ารระบาดของ
พยาธอิ ยู่ภายในฟาร์ม

ควรจะเล้ียงสตั วด์ ้วยระบบปดิ ท่ีสามารถควบคมุ สภาพแวดล้อม และควบคุมปจั จยั เสี่ยง
ตา่ ง ๆท่ีส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยทางชีวภาพ และการเกดิ โรคระบาด โดยควรเลีย้ งสัตว์ใน
โรงเรอื นสาหรับเลย้ี งสตั ว์ทีอ่ อกแบบใหเ้ หมาะกับสตั ว์ชนดิ นั้น ๆโดยเฉพาะ การเลี้ยงปล่อยหรอื เล้ยี ง
ใตถ้ นุ บ้านเป็นการเล้ยี งระบบเปิด ไมส่ ามารถควบคุมสภาพแวดลอ้ มในการเลี้ยงได้ ทาให้สัตว์มีโอกาส
ป่วยเป็นโรคมากกว่าการเล้ียงในระบบปดิ

1. ลักษณะโรงเรือนท่ีใชเ้ ลี้ยงสัตว์ควรจะเปน็ เรือนโรงที่แห้ง สะอาด มีการถา่ ยเทอากาศที่
ดี มีหลงั คากนั แดดกนั ฝนได้ และมรี ัว้ รอบขอบชิด

2. โรงเรือนต้องมขี นาดพอเพียงกบั จานวนสตั ว์ การเลีย้ งสตั ว์จานวนมากเกนิ ไป จะส่งผล
ให้สตั วเ์ ครียดและเปน็ โรคไดง้ ่ายมากข้ึน ควรเล้ียงสตั ว์แบ่งตามขนาดและอายขุ องสัตว์

3. ใหอ้ าหารสัตวท์ ม่ี ีคุณภาพดี ใหส้ ตั ว์กนิ อย่างเพียงพอต่อความตอ้ งการของสัตว์ โดย
เหมาะสมต่อสภาพสัตว์ และช่วงอายขุ องสัตว์

4. สตั ว์มนี ้าสะอาดให้กนิ ไดต้ ลอดเวลา
5. บุคคลที่ไม่เกย่ี วข้อง หรือสตั ว์อนื่ หา้ มเข้าไปในคอกเลยี้ งสัตว์ หากไม่มีความจาเปน็
และไมไ่ ดร้ บั อนญุ าต เพื่อป้องกนั การนาเช้อื โรคมาสูส่ ัตว์
6. ไมค่ วรจะชาแหละเน้ือที่ไมท่ ราบทม่ี า หรือมิไดร้ ับการตรวจจากสัตวแพทยเ์ สยี ก่อนมา
บรโิ ภค

23

คาถามท้ายบทท่ี 2

1. ให้นกั ศึกษาอธิบายประเภทของโรคระบาดในสัตว์
2. ใหน้ กั ศึกษายกตัวอย่างโรคติดตอ่ ระหว่างสัตว์และคน (Zoonotic disease)
3. ให้นกั ศึกษาอธบิ ายหลักการโดยทวั่ ไปในการควบคมุ โรคระบาดในสัตว์

24

เอกสารอ้างองิ

กรมปศุสัตว์. (20 ต.ค. 2564ข). วา่ ด้วยการดาเนนิ การเฝา้ ระวงั ป้องกนั และควบคุมโรคระบาด
สัตว์ พ.ศ. 2560. https://legal.dld.go.th/web2012/news/P15/130660rbdld.pdf

พระราชบญั ญัติ โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558. (2 มนี าคม 2558). ราชกจิ จานุเบกษา. เล่ม 132 ตอน
ที่ 14ก. หน้า 22 - 40.

สานกั ควบคุม ป้องกนั และบาบดั โรคสตั ว์ กรมปศสุ ัตว์. (24 กมุ ภาพนั ธ์ 2556). แผนงานของสานัก
ควบคุม ป้องกันและบาบดั โรคสตั ว์.

Mantovini, A. (1992). "Zoonoses control and veterinary public health". Rev. sci.
tech. Off. int. Epiz., 11 (1) : 205 - 218.

Wang, L.F. and Crameri, G. (2014). "Emerging zoonotic viral diseases". Rev. sci. tech.
Off. int. Epiz., 33 (2) : 569 - 581.

25

แผนบรหิ ารการสอนประจาบทท่ี 3

หวั ข้อเนอื้ หาประจาบท

1. มาตรฐานฟารม์ สตั ว์
2. วัตถปุ ระสงค์ของการจัดทามาตรฐานฟารม์
3. องค์ประกอบพื้นฐานของฟาร์มเลยี้ งสัตว์ทไ่ี ด้มาตรฐาน
4. สทิ ธิประโยชน์ของฟารม์ เลีย้ งสตั วท์ ไี่ ดม้ าตรฐาน

วตั ถุประสงค์เชงิ พฤติกรรม

หลังจบการเรียนการสอนบทนแี้ ล้วผ้เู รยี นมีความสามารถดังน้ี
1. นกั ศึกษาสามารถอธิบายความสาคญั ของมาตรฐานฟาร์มสตั ว์
2. นักศึกษาสามารถอธบิ ายองค์ประกอบพื้นฐานของฟาร์มเล้ียงสตั ว์ ที่ตรงตามมาตรฐาน
การปฏิบตั ิการทางเกษตรทีด่ ีด้านปศุสตั ว์
3. นักศกึ ษาสามารถอธิบายสทิ ธิประโยชนข์ องฟาร์มเลย้ี งสตั ว์ท่ีได้มาตรฐาน

วิธสี อนและกจิ กรรมการเรียนการสอนประจาบท

1. ศกึ ษาเอกสารประกอบการสอนบทท่ี 3
2. ปฏิบัตกิ จิ กรรมตามท่ีได้รบั มอบหมาย
3. อภปิ รายรว่ มกันโดยเน้นผูเ้ รยี นเปน็ สาคญั
4. ศกึ ษาจากตวั อย่างผลงานทางวิชาการ และกรณีศึกษา

สอื่ การเรียนการสอน

1. เอกสารประกอบการสอน
2. ใชส้ ื่อเทคโนโลยีมาช่วยในการสอน รวมถึง Power point slides, Google class
room, Google slides

การวดั ผลและประเมินผล

1. สงั เกตพฤตกิ รรมในชั้นเรียน และการมีส่วนรว่ มในชนั้ เรยี น
2. ประเมินผลจากการมีปฏสิ ัมพันธ์ของนักศึกษาทแ่ี สดงถงึ ความเขา้ ใจในบทเรียน
3. ประเมนิ ผลจากการสอบไล่ประจาภาคการศึกษา

26

27

บทที่ 3

มาตรฐานฟารม์ สตั ว์

มาตรฐานฟาร์มสัตว์เป็นข้อกาหนดที่สาคัญ ท่ีแสดงถึงมาตรฐานการผลิตสินค้าทางการ
เกษตร (Good agricultural practices; GAP) ด้านการผลิตปศุสัตว์ โดยเฉพาะอย่างย่ิงเพ่ือการ
ส่งออก กรมปศุสัตว์จึงได้ออกระเบียบมาตรฐานท่ีเกษตรกรเจ้าของกิจการฟาร์มเล้ียงสัตว์ต้องปฏิบัติ
ตามอย่างเคร่งครัด ถึงจะได้ใบรับรองมาตรฐานฟารม์ เล้ยี งสัตว์ซ่ึงสง่ ผลต่อการสง่ ออกสินค้า เพื่อให้ได้
สินค้าเกษตรท่ีมีมาตรฐานมีความสอดคล้องกับข้อกาหนดขององค์การการค้าโลก และข้อกาหนดของ
องคก์ ารโรคระบาดสัตว์ระหวา่ งประเทศ (Office international des epizooties; OIE)

โดยผู้ประกอบการฟาร์มเลี้ยงสัตว์ท่ีมีความต้องการขอใบรับรองมาตรฐานฟาร์มเลี้ยงสัตว์
จากกรมปศุสัตว์ จะตอ้ งควบคุมการจัดการฟาร์มใหไ้ ด้มาตรฐานตรงตาม ประกาศของกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์เร่ืองมาตรฐานฟาร์มเลี้ยงสัตว์ประเทศไทย โดยมาตรฐานฟาร์มสัตว์ของประเทศไทย
(สานักพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์. ออนไลน์. 2558) แบ่งออกเป็น
หลายประเภท ขึ้นกับชนิดสัตว์ โดยหลักเกณฑ์การตรวจประเมินและออกใบรับรองการปฏิบัติทาง
การเกษตรทดี่ ดี ้านปศุสัตว์ ตามระเบยี บกรมปศสุ ัตว์ว่าดว้ ยการขอรบั และออกใบรับรองการปฏิบัติทาง
การเกษตรท่ีดีด้านปศุสัตว์ พ.ศ. 2558 ไดแ้ บ่งหลกั เกณฑ์การตรวจประเมินตามชนิดของสัตว์ (กรมปศุ
สัตว์. ออนไลน์. 2558) อาทิ เช่น

1. หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ัตทิ างการเกษตรที่ดีสาหรับฟารม์ กวาง
2. หลักเกณฑ์การตรวจประเมนิ การปฏิบตั ิทางการเกษตรที่ดีสาหรับฟาร์มไก่เนื้อ
3. หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินการปฏิบตั ทิ างการเกษตรท่ดี ีสาหรบั ฟาร์มไก่พนั ธ์ุ
4. หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ตั ิทางการเกษตรทด่ี ีสาหรับฟารม์ เป็ดเน้อื
5.หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ัติทางการเกษตรท่ีดสี าหรบั ฟาร์มเป็ดพันธุ์
6. หลักเกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ตั ิทางการเกษตรที่ดสี าหรบั สถานที่ฟกั ไขส่ ัตวป์ ีก
7. หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ัติทางการเกษตรทีด่ สี าหรับฟารม์ ผง้ึ
8. หลักเกณฑ์การตรวจประเมินการปฏบิ ตั ิทางการเกษตรท่ดี สี าหรบั ฟาร์มสุกร
9. หลกั เกณฑ์การตรวจประเมนิ การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสาหรับฟาร์มโคเน้ือ
10. หลักเกณฑก์ ารตรวจประเมนิ การปฏบิ ตั ิทางการเกษตรทีด่ ีสาหรบั ฟารม์ จิ้งหรีด
11. หลักเกณฑก์ ารตรวจประเมินการปฏิบตั ิทางการเกษตรทดี่ ีสาหรับฟาร์มไก่พน้ื เมืองแบบ
เล้ียงปล่อย

28

ผู้ประกอบการฟาร์มเลี้ยงสตั ว์แต่ละชนิดท่ีมคี วามต้องการขอใบรับรองมาตรฐานฟาร์มเลี้ยง
สัตว์จากกรมปศุสัตว์ จะต้องปฏิบัติตาม คู่มือการปฏิบัติงาน (การปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดีด้านปศุ
สตั ว์) (กรมปศุสัตว์. ออนไลน์. 2558) หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินและออกใบรบั รองการปฏิบัติทาง
การเกษตรทด่ี ดี า้ นปศสุ ัตว์ ตามระเบยี บกรมปศสุ ัตว์วา่ ด้วยการขอรับและออกใบรบั รองการปฏิบัติทาง
การเกษตรท่ีดีด้านปศุสัตว์ พ.ศ. 2558 (ระเบียบกรมปศุสัตว์ว่าด้วยการขอรับและออกใบรับรองการ
ปฏิบัติทางการเกษตรท่ีดีด้านปศุสัตว์ พ.ศ. 2558. 2558 : 14 – 25) ตามแต่ชนิดของสัตว์ และผ่าน
เกณฑ์การตรวจสอบจากเจ้าหน้าท่ีกรมปศุสัตว์ ถึงจะได้ใบรับรองว่าฟาร์มเลี้ยงสัตว์ได้มาตรฐาน โดย
สามารถดาวน์โหลดรายละเอียดต่าง ๆ เช่น แบบฟอร์มการตรวจประเมิน ข้ันตอนการตรวจประเมิน
(ดังภาพที่ 3.1) ได้ทางเวปไซต์สานักพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์
โดยตรง แต่หลักเกณฑ์การตรวจประเมนิ การปฏิบตั ิทางการเกษตรที่ดโี ดยทัว่ ไปของทุกฟาร์มเลี้ยงสัตว์
จะใกลเ้ คยี งกันสอดคลอ้ งกับหลกั ความปลอดภัยทางชวี ภาพ ดงั ท่ีได้กล่าวไปแลว้ ในบทท่ี 1 จะแตกตา่ ง
กันเพียงรายละเอียดเล็กนอ้ ยที่เกีย่ วกบั กายวภิ าพของสัตวแ์ ต่ละชนดิ

วตั ถปุ ระสงคส์ าคัญของการจัดทามาตรฐานฟาร์ม

โดยสรุปวัตถุประสงค์สาคัญของการจัดทามาตรฐานฟาร์มสัตว์ขึ้นนั้น เพ่ือปรับปรุงระบบ
การเลี้ยงสัตว์ของประเทศไทย ให้ผู้บริโภคเกิดความมั่นใจในการบริโภคว่าเนื้อสัตว์ และผลิตภัณฑ์
ต่าง ๆ จากสัตว์ท่ีผ่านการรับรองมาตรฐานนี้สามารถรับประทานได้อย่างปลอดภัย อีกทั้งยังเป็นการ
กากับมาตรฐานสินค้าเกษตรด้านเน้ือสัตว์ และผลิตภัณฑ์ต่าง ๆจากสัตว์ ให้เป็นรูปแบบมาตรฐาน
เดียวกัน มีคุณภาพน่าเช่ือถือ ซ่ึงส่งผลโดยตรงอย่างยิ่งต่อการค้า โดยฉพาะอย่างยิ่งต่อการค้าระหว่าง
ประเทศ การส่งออก อีกท้ังผู้ประกอบการที่ปฏิบัติตามมาตรฐานฟาร์มสัตว์น้ี ยังได้รับประโยชน์จาก
การจัดการฟาร์มท่ีเป็นมาตรฐาน มีระบบรักษาความปลอดภัยทางด้านชีวภาพ สามารถป้องกันโรค
ระบาด หรือหากเกิดโรคระบาดข้ึนจะสามารถจัดการควบคุมโรคระบาดนี้ได้อย่างรวดเร็ว และระบบ
ดงั กล่าวยงั มีการติดตามภาวะของโรคระบาดจากหน่วยงานกลางของรฐั ทาให้มีการทางานท่ีเป็นระบบ
ได้รับข่าวสารการระบาดของโรคได้ทันท่วงที เกิดการรวมตัวกันของกลุ่มฟาร์มมาตรฐาน ทาให้เกิด
ความร่วมมืออย่างเข้มแข็งในทางการค้า อีกทั้งระบบฟาร์มมาตรฐานนี้ยังช่วยลดมลภาวะจากฟาร์ม
เล้ยี งสตั วท์ ่ีมีผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อมและชุมชน ทาให้ลดปัญหาระหว่างชุมชนใกล้เคยี งกบั ฟารม์ เลี้ยง
สตั ว์

29

องคป์ ระกอบพ้นื ฐานของฟาร์มเลย้ี งสตั ว์ทข่ี อใบรับรองมาตรฐาน

1. ทาเลท่ีตงั้ ของฟาร์มต้องมีความเหมาะสม ไมส่ ง่ ผลกระทบต่อชุมชน อยู่ห่างจากแหลง่
นา้ อยหู่ า่ งจากชมุ ชน ทาเลที่ต้งั ท่ีสามารถป้องกันและควบคุมการแพรร่ ะบาดของโรคจากภายนอก
เข้า – ออกจากฟารม์ ได้ ทาเลทตี่ อ้ั งของฟาร์มเปน็ บรเิ วณที่ไมน่ า้ ท่วมขงั อากาศสามารถถ่ายเทไดด้ ี
เปน็ บริเวณท่ีโปรง่ โลง่ มีการการคมนาคมสะดวก ทาเลท่ตี ง้ั ของฟารม์ ต้องอยหู่ า่ งจากโรงฆ่าสัตว์ ตลาด
นัดค้าสตั ว์ และห่างจากเส้นทางทม่ี ีการเคลอื่ นย้ายสตั วแ์ ละซากสัตว์ ฟารม์ อยู่ในทาเลที่มีแหลง่ นา้
สะอาดท่ีมคี ุณภาพน้าใช้ไดต้ รงตามมาตรฐานเพื่อการบรโิ ภคไดเ้ พยี งพอตลอดปี และควรไดร้ ับความ
ยินยอมจากองค์การบรหิ ารราชการส่วนทอ้ งถนิ่

2. มีมาตรการในการรักษาความปลอดภยั ทางชวี ภาพ ต่าง ๆ ดงั ท่ีกลา่ วมาแล้วในบทที่ 1
เช่น มีสว่ นของการทาความสะอาดฆ่าเชอ้ื ก่อน เข้า – ออกจากฟาร์ม มีระบบทาลายเช้ือโรคก่อน
เขา้ – ออกจากฟาร์ม ระบบพ่นยาฆา่ เชื้อสาหรับยานพาหนะทง้ั เข้า – ออกจากฟาร์ม มีการอาบนา้ ทา
ความสะอาดฆ่าเช้ือสาหรับทุกคนที่จะผา่ น เข้า – ออกจากฟาร์ม มกี ารทาความสะอาดโรงเรอื นและ
อุปกรณ์ ด้วยนา้ ยาฆ่าเชอ้ื โรคอย่างเหมาะสม มีการวางระบบเพ่อื ทาลายเชอ้ื โรคก่อน เข้า-ออกจาก
ฟารม์ ทเ่ี ข้มงวด อยา่ งสมา่ เสมอและตรวจสอบได้

3. มีการวางผังฟาร์มทีเ่ หมาะสม มีจดั การโรงเรือน มีการจดั การของเสยี อยา่ งถูกต้องตาม
หลกั สขุ าภบิ าล มีการจดั การสงิ่ แวดลอ้ ม การจัดการสงิ่ ปฏิกูลตา่ งๆ การจดั การขยะ โดยต้องผา่ นการ
กาจดั อยา่ งเหมาะสม เพื่อไมใ่ หเ้ กดิ ผลกระทบตอ่ ผู้อยู่อาศัยข้างเคยี ง หรือส่งผลกระทบต่อสงิ่ แวดล้อม
ต้องมีระบบบาบดั น้าเสยี ให้เหมาะสม โดยน้าทง้ิ จะต้องมีคุณภาพน้าที่เปน็ ไปตามมาตรฐานคณุ ภาพน้า
ทงิ้ ทีก่ าหนด

4. มีการจดั การโรงเรือนทีใ่ ชเ้ ลยี้ งสตั ว์ อยา่ งเหมาะสมตามชนิด ขนาด จานวนสัตว์ และ
จดุ ประสงค์ในการเลย้ี ง โรงเรือนและทีใ่ หอ้ าหาร ต้องสะอาดและแหง้ มีการดูแลโรงเรือนให้มคี วาม
ปลอดภยั ต่อทั้งสตั ว์และผ้ปู ฏบิ ตั ิงาน ต้องทาความสะอาดโรงเรอื นและอุปกรณด์ ้วยน้ายาฆ่าเซอื้ โรค
อยา่ งสมา่ เสมอ

5. มกี ารจัดการดา้ นอาหารสตั ว์อย่างถกู ต้องตามหลักสุขศาสตร์ โดยสตั ว์ไดร้ บั อาหาร และ
น้า ทมี่ คี ณุ ภาพ ในปรมิ าณทีเ่ พียงพอ เหมาะกับชนดิ สภาพ ขนาด อายุ ของสตั ว์ มีสถานท่เี ก็บอาหาร
สัตวแ์ ยกตา่ งหาก โดยวัตถดุ ิบอาหารสัตว์จาพวกวิตามิน จาเป็นตอ้ งเก็บในห้องปรบั อากาศ ห้องเก็บ
อาหารสัตว์ตอ้ งสะอาด แหง้ ปลอดจากแมลงและสตั ว์ตา่ ง ๆ ควรต้องสามารถรกั ษาสภาพของอาหาร
สตั วไ์ มใ่ หเ้ ปลี่ยนแปลงสภาพ และควรมีแผงไมร้ องดา้ นล่างของภาชนะบรรจุอาหารสตั ว์

6. ตอ้ งจัดทาคู่มือการจดั การฟาร์มอยา่ งเป็นระบบและอธบิ ายข้นั ตอนตา่ ง ๆ ในการ
ปฏบิ ัติการท้ังทางด้านการรกั ษาความปลอดภัยทางชวี ภาพ การเลี้ยงดู และข้อปฏิบัติเม่ือเกดิ ปัญหา

30

ตา่ ง ๆ ข้ึน คู่มือการจัดการฟารม์ ท่สี ามารถแสดงใหเ้ ห็นถึงระบบการเล้ยี ง การให้อาหาร การใหน้ ้า
ระบบการป้องกันและควบคมุ โรค การจัดการด้านสวสั ดิภาพสัตว์

7. ต้องจัดทาระบบการบนั ทึกข้อมลู ที่พรอ้ มใหส้ ามารถตรวจสอบได้ตลอดเวลา
ระบบบันทึกข้อมูลของฟาร์ม ประกอบดว้ ย ขอ้ มูลการบรหิ ารฟารม์ ได้แก่ บุคลากร แรงงาน
ข้อมลู จัดการผลิต ได้แก่ ข้อมูลตัวสัตว์ ขอ้ มลู สขุ ภาพสัตว์ ข้อมูลการป้องกนั และควบคุมโรคสตั ว์ การ
ดแู ลสขุ ภาพสตั ว์และสุขอนามัยในฟาร์ม ข้อมูลการผลติ และขอ้ มูลผลผลิตการจัดการด้านอาหารสัตว์

8. มีการจัดการดา้ นสขุ ภาพสัตว์ อย่างเหมาะสม โดยมีโปรแกรม ตารางการให้วัคซีน
ปอ้ งกันโรค การถา่ ยพยาธิ วิธกี ารให้ยาบาบดั โรคเบื้องตน้ เมื่อเกดิ โรค มีการดแู ลสตั ว์อยา่ งถกู ต้องตาม
หลกั มนษุ ยธรรม ตามจรรยาบรรณในการเลย้ี งสัตว์ ใหส้ ตั วไ์ ด้รบั ความดูแลสม่าเสมอ สัตว์อยู่อาศยั ได้
อย่างสะดวก สบาย ปราศจากความเครยี ด ทั้งนี้การบาบดั โรคสัตว์ ต้องปฏบิ ัติตาม พรบ. ควบคุมการ
ประกอบการบาบดั โรคสตั ว์ พ.ศ. 2505 และการใชย้ าสาหรับสัตวต์ อ้ งปฏบิ ตั ติ ามขอ้ กาหนดการใชย้ า
สาหรบั สัตว์ (มอก. 7001-2540)

9. มบี คลุ ากรดา้ นตา่ ง ๆ อยา่ งเพียงพอและเหมาะสมกับจานวนสัตว์ เช่น สัตวแพทย์
สัตวบาล และผเู้ ลยี้ งสัตว์ โดยมีการจัดแบ่งหน้าทแ่ี ละความรบั ผดิ ชอบในแตล่ ะตาแหน่งอย่างชดั เจน
สัตวแพทยผ์ ู้ควบคุมฟาร์มต้องมีใบอนุญาตประกอบการบาบัดโรคสัตว์ชัน้ หนึง่ และไดร้ บั ใบอนุญาต
ควบคมุ ฟาร์มจากกรมปศุสตั ว์ ทาหนา้ กากับดแู ลดา้ นสุขภาพสัตวภ์ ายในฟารม์ อกี ทงั้ ยงั ต้องมี
สวสั ดิการสังคมและการตรวจสขุ ภาพใหก้ บั บุคลากรเป็นประจาทุกปี บคุ คลากรได้รับการฉีดวคั ซีน
ป้องกันโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน โดยเฉพาะอย่างยง่ิ วัคซนี ป้องกนั โรคติดต่อจากสัตว์สคู่ น สตั ว์ชนดิ น้ัน
ๆ ท่ีเล้ียงอยใู่ นฟาร์มดังกลา่ ว

ทั้งน้ฟี าร์มสตั วเ์ ล้ยี งชนดิ ตา่ ง ๆในประเทศไทย สามารถเตรยี มตัวตามหลักการด้านบน ใหม้ ี
การปฏบิ ัตกิ ารต่าง ๆของฟาร์มถกู ต้องตรงตามมารตรฐานฟารม์ เลีย้ งสตั ว์ชนดิ นน้ั และไปย่นื ขอรับการ
ตรวจประเมนิ ฟาร์มมาตรฐานได้ท่ีกรมปศุสตั ว์ ตามแผนผังด้านลา่ ง ที่แสดงขน้ั ตอนการตรวจประเมิน
และการออกใบรบั รองการปฏบิ ัตกิ ารทางเกษตรทดี่ ีด้านปศุสัตว์

โดยหากผ่านการประเมินและได้รับการรับรองว่าเป็นฟาร์มเล้ยี งสตั วท์ ีไ่ ดม้ าตรฐานจะได้รับ
สิทธปิ ระโยชน์ ดงั ต่อไปนี้

สทิ ธปิ ระโยชนข์ องฟาร์มเล้ียงสัตว์ทไี่ ด้มาตรฐาน

ฟาร์มเลยี้ งสตั วท์ ี่ได้มาตรฐานสามารถขออนุญาตจากปศสุ ัตวจ์ งั หวัดเพ่ือเคลื่อนย้ายสัตว์เข้า
ในเขตปลอดโรคระบาด หรือขออนุญาตผา่ นเขตปลอดโรคระบาดได้ โดยปฏบิ ตั ติ ามระเบียบกรม
ปศุสัตวว์ า่ ดว้ ยการนาเข้าหรือการเคลอ่ื นย้ายสัตวห์ รือซากสัตวภ์ ายในราชอาณาจักร

31

ภาพที่ 3.1 แผนผังแสดงขน้ั ตอนการตรวจประเมินและการออกใบรับรองการปฏิบตั ิการทางเกษตรทีด่ ี
ดา้ นปศุสัตว์

ท่ีมา: (สานกั พัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสนิ ค้าปศุสตั ว์ กรมปศุสัตว์. ออนไลน์. 2558).
สาหรบั ฟารม์ ที่ไดม้ าตรฐานฟาร์มเล้ยี งสัตว์ กรมปศสุ ัตวจ์ ะใหบ้ ริการการทดสอบโรคฟรี เชน่

โรคแท้งตดิ ต่อในพ่อแมพ่ ันธสุ์ ุกร โรคแท้งตดิ ต่อในโคนม และโรควัณโรคในโคนม
สาหรบั ฟารม์ ท่ีไดม้ าตรฐานฟารม์ เลย้ี งสตั ว์ กรมปศุสัตว์ยงั จะให้บรกิ ารตรวจวินจิ ฉยั และ

ชนั สูตรโรคสตั วฟ์ รี โดยเฉพาะสาหรับตัวอย่างที่สง่ ตรวจมาจากฟาร์มเลย้ี งสัตว์มาตรฐาน
อกี ทั้งกรมปศสุ ัตว์จะจดั สรรวคั ซนี ปอ้ งกันโรคปากและเท้าเปือ่ ย และโรคอหิวาต์สุกรให้มี

จาหนา่ ยอย่างเพียงพอ ตามปริมาณสุกรของฟารม์ เลีย้ งสุกรมาตรฐาน
ล่าสุดในปีพ.ศ. 2563 มีประกาศจากกรมปศุสัตว์ เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขใน

การขออนุญาตและการออกใบอนุญาตทาการค้าหรือหากาไรในลักษณะคนกลางซึ่งสัตว์ประเภท สุนัข

32

และแมว โดยกาหนดให้ ต้องขอใบอนุญาตทาการค้า สุนัขหรือแมว จากกรมปศุสัตว์ในท้องท่ี โดยให้
ย่ืนหลักฐานเอกสารรายละเอียดสถานท่ีท่ีจะทาการค้าสุนัข หรือแมว และจะมีการเข้าไปตรวจสอบ
สถานท่ี มงุ่ เน้นเรือ่ งความเหมาะสมตอ่ การเล้ียงสนุ ขั หรือแมว ความสะอาด ไมเ่ ปน็ แหล่งสะสมของเช้ือ
โรค และความปลอดภัย มีพ้ืนที่แยกท่ีเป็นสัดส่วนเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อโรค (ประกาศกรมปศุสัตว์
เร่ือง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเง่ือนไขในการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตทาการค้าหรือหากาไร
ในลักษณะคนกลางซึ่งสตั วป์ ระเภทสุนัข และแมว พ.ศ. 2563. 2563 : 36 – 38)

ภาพที่ 3.2 การขออนุญาตคา้ สนุ ขั และแมว
ท่มี า: (กองสวัสดภิ าพสัตว์และสัตวแพทย์บริการ กรมปศุสัตว์. ออนไลน์. 2563).

การควบคุมการใช้ยาสาหรบั ฟาร์มปศุสตั ว์ทไ่ี ด้มาตรฐาน

ยาสัตว์ หมายถึง ยาสตั วห์ รอื เภสัชเคมภี ัณฑท์ ่ีไดร้ ับการอนุญาตใหผ้ ลติ นาเข้า หรือจาหน่าย
ได้อย่างถูกตอ้ งตามกฎหมาย ซึ่งจาแนกออกเปน็ 3 กลุ่ม ดงั นี้

1. ยาแผนปัจจุบันสาหรับสตั วตามพระราชบญั ญตั ิยา พ.ศ. 2510
2. ยาทผ่ี สมอยู่ในอาหารสตั วต์ ามพระราชบญั ญตั ิควบคุมคุณภาพอาหารสตั ว์ พ.ศ. 2525

33

3. ยาฆ่าเชื้อโรคท่ใี ชส้ าหรับสัตวท์ ี่จดั เป็นวัตถอุ ันตรายตามพระราชบัญญัตวิ ตั ถุอนั ตราย
พ.ศ. 2535

โดยตามพระราชบัญญตั ยิ า พ.ศ. 2510 และพระราชบัญญัตยิ าฉบับแก้ไขเพิ่มเตมิ พ.ศ.
2522 ได้กาหนดวา่ ยา หมายความถงึ ยา สาเรจ็ รูปและเคมีภณั ฑท์ ีน่ ามาใช้สาหรบั สัตว์ ผทู้ ่ีประสงค์จะ
ผลิตหรอื ขาย หรือ นาเขา้ หรือ สงั่ ยาสาเร็จรูปหรอื เคมีภณั ฑ์ เพ่ือใช้ในอุตสาหกรรมการเลย้ี งสตั ว์
จะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วธิ กี ารและเง่ือนไขท่ีกาหนดในกฎกระทรวง โดยจะต้องได้รบั อนุญาตให้
ขึ้นทะเบียนตารับยาจากกองควบคุมยา สานักงานคณะกรรมการอาหารและยาแลว้ จงึ จะ ผลติ หรือขาย
หรอื สั่งนาเข้าประเทศได้ และหากพบวา่ ยานั้นไม่ปลอดภัยตอ่ ผู้บรโิ ภค กระทรวงสาธารณสขุ จะมีคาสัง่
เพิกถอนทะเบยี นตารบั ยาได้

ยาที่ขึ้นทะเบียนตารับยาอย่างถูกต้อง จะต้องมีฉลากและเอกสารกากับยา และท่ีฉลากจะ
แสดงเลขทะเบียนยาที่ได้รับอนุญาตเป็นเลขรหสั ไวด้ ้วย ผู้ใช้ยาจะต้องอ่านฉลากและเอกสารกากับยา
ให้ละเอียดและ ใช้ยาตามสรรพคุณ ขนาด วิธีใช้ และข้อแนะนาในการปฏิบัติ ตลอดจนอ่าน
รายละเอียดของข้อควรระวังและปฏิบตั ิตาม

ท้งั นว้ี ัตถุท่ีอยูใ่ นสภาพของสารผสมลว่ งหนา้ (พรีมิกซ์) ซึ่งมคี วามมุ่งหมายเพือ่ กระต้นุ และ
สง่ เสรมิ การเจรญิ เติบโตของสัตว์ เพราะไม่มสี รรพคุณเป็นยา จึงจดั ว่าเป็นวตั ถทุ ไี่ ดร้ ับยกเว้น โดยไม่จดั
วา่ เป็นยา ตามประกาศกระทรวงสาธารณสขุ ฉบบั ท่ี 10 (พ.ศ. 2530) เรื่องวัตถทุ ี่ได้รบั การยกเว้นไมเ่ ป็น
ยา

ขอ้ กาหนดการควบคมุ การใชย้ าสาหรบั สัตวต์ ามหลกั มาตรฐานสากล

1. Hazard analysis critical control point (HACCP) เป็นมาตรฐานความปลอดภัยด้าน
สุขอนามัยอาหาร ซึ่งประกอบด้วยการวินิจฉัยและประเมินอันตรายของอาหารที่อาจจะเกิดข้ึนกับ
ผู้บริโภค ต้ังแต่วัตถุดิบ กระบวนการผลิต การขนส่ง จนกระท่ังถึงมือผู้บริโภค รวมทั้งการสร้างระบบ
การควบคมุ เพอ่ื ขจัดหรอื ลดสาเหตุท่ีจะทาใหเ้ กิดอันตรายต่อผ้บู ริโภค

โดยอันตรายที่อาจเกดิ ขนึ้ สามารถแยกไดเ้ ป็น 3 กลุ่ม คือ
1.1 อันตรายทางชวี ภาพ (Biological hazard) ได้แก่อันตรายท่เี กดิ จากการปนเปื้อน

ของจุลนิ ทรยี ช์ นิดต่าง ๆ ในอาหาร
1.2 อันตรายทางเคมี (Chemical hazard) ได้แก่อันตรายที่อาจเกิดข้นึ จากการใช้

สารเคมีเตมิ ลงไปในกระบวนการผลติ อาหาร เชน่ การใช้ยาฆ่าแมลงในการเพาะปลูก การใชย้ า
ปฏิชวี นะในการเล้ียงสตั ว์ การใช้สารเคมเี พ่ือช่วยในการผลิต เช่น การใสส่ ี การเติมสารกันบดู การเติม

34

สารกันหนื นอกจากนย้ี งั อาจเกิดจากการปนเปื้อนจากนา้ ยาทาความสะอาด ยาฆ่าเชอื้ และ สารเคมีที่
ใช้ในการบารงุ รักษาเครอ่ื งจักร เปน็ ต้น

1.3 อนั ตรายทางกายภาพ (Physical hazard) ไดแ้ กอ่ นั ตรายท่ีอาจเกิดจากการ
ปนเปอ้ื นของวตั ถุหรือวสั ดทุ ไ่ี ม่ใชอ่ งค์ประกอบของอาหารและเปน็ สงิ่ แปลกปลอมในอาหารท่ีเป็นโทษ
ตอ่ สขุ ภาพของผบู้ รโิ ภค เชน่ เศษแกว้ หิน เศษไม้ โลหะ เป็นต้น

นอกจากน้ีการวิเคราะห์อันตรายยังถือเป็นสิ่งสาคัญที่สุด ในกระบวนการของ HACCP ซึ่ง
จาเป็นต้องพิจารณาปจั จยั อ่นื ๆ ประกอบกัน ดงั น้ี

1) โอกาสท่จี ะเกิดอันตรายและความรนุ แรงของผลเสียตา่ ง ๆ ท่ีเกดิ ข้นึ ซ่ึงสง่ ผล
ตอ่ สขุ ภาพ

2) การประเมนิ ผลเชงิ คุณภาพและ/หรือเชงิ ปรมิ าณของการเกิดอันตราย
3) การลดหรือการเพิม่ จานวนปรมิ าณของจลุ นิ ทรยี ์ท่ีเกี่ยวขอ้ ง
4) การเกดิ อันตรายในระหว่างกระบวนการผลติ ท่ีเกิดขึ้นจากสิง่ มีชีวติ หรอื การ
เกิดอนั ตรายจากวตั ถุเคมแี ละกายภาพ
5) สภาวะที่เอื้ออานวยใหเ้ กดิ ปัจจยั ดงั กลา่ วข้างต้น
2. International organization for standardization (ISO) มาตรฐานผลติ ภัณฑ์
อุตสาหกรรมซึ่งเป็นข้อตกลงระหว่างกลุ่มประเทศท่ีเป็นสมาชิก เพื่อประโยชน์ทางด้านการค้า เพ่ือให้
เกิดระบบท่ีเป็นมาตรฐานท่ัวโลก
โดยระบบน้ีแยกไดเ้ ป็น 4 กลุ่มคอื
2.1 มาตรฐาน ระบบบริหารงาน คุณภาพ หรือ ISO 9000 series ที่มีจุดประสงค์หลัก
ในการจัดการระบบในองค์กรทาให้การบริหารงานมีคุณภาพ มีการทบทวนและปรับปรุงคุณภาพบน
พื้นฐานความพอใจของลูกค้า ทาให้การปฏิบัติงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ใช้ในผู้ประกอบการ
และผู้ให้บริการต่าง ๆ เช่น โรงงานอุตสาหกรรม ธุรกิจร้านค้า และหน่วยงานของรัฐ ตลอดจน
ผู้ประกอบการการเลี้ยงสัตว์ มาตรฐานนี้ถูกนามาใช้เพ่ือสร้างความเสมอภาคทางการค้าและสร้าง
ความยอมรบั ร่วมกนั ในการซอ้ื ขาย
2.2 มาตรฐานระบบการจดั การสิง่ แวดลอ้ ม หรือ ISO 14000 series มจี ุดประสงคห์ ลกั
ในการผลิตสินคา้ และแสวงหากระบวนการผลติ ท่ลี ดผลกระทบตอ่ สง่ิ แวดล้อม ลดความส้ินเปลืองของ
การใช้พลงั งานและทรัพยากร และการนาทรัพยากรหมุนเวียนกลบั มาใช้ใหม่ โดยมาตรฐานนีไ้ มไ่ ด้มี
การบังคับใช้ แต่อาจนามาใช้เปน็ มาตรการกดี กนั ทางการคา้
2.3 มาตรฐานความปลอดภัยและอาชีวอนามัย หรือ ISO 18000 series มีจุดประสงค์
เพ่ือสร้างมาตรฐานความปลอดภัยและอนามัยในสถานประกอบการ โดยประเมินความเส่ียงในการ
ทางานและหาวิธีป้องกันอุบัติภัยท่ีจะเกิดขึ้น มาตรฐานน้ีไม่ได้มีการบังคับใช้ แต่มีอาจนามาใช้ปฏิบัติ

35

เปน็ มาตรการกีดกันทางการค้า เชน่ กีดกนั สินค้าทมี่ าจากโรงงานที่ไมไ่ ด้กอ่ สร้างตามแบบมาตรฐาน ใช้
แรงงานเด็ก หรือไมม่ รี ะบบประกันสขุ ภาพ เปน็ ต้น

3. Agreement on sanitary and phytosanitary measure เปน็ ข้อตกลงทางการค้าของ
General agreement on tariffs and trade (GATT) ในการจัดต้ังองค์กรคา้ ของโลกหรอื World
Trade Organizaion ซ่งึ เป็นผ้ดู ูแลเรื่องนโ้ี ดยเฉพาะ

ข้อตกลงน้มี ีวตั ถุประสงค์คอื
3.1 เพือ่ คุ้มครองชีวติ ของคนและสัตวจ์ ากความเสยี่ งทเ่ี กิดขน้ึ จากการปนเปอื้ นของ

Additives, Contaminants, Toxins หรอื โรคสตั ว์ท่ีเกดิ จากเชื้อจลุ ินทรีย์ในอาหาร
3.2 เพื่อค้มุ ครองชวี ิตคนจากพชื และสัตวท์ เ่ี ป็นพาหะของโรคติดต่อระหว่างสตั วแ์ ละคน
3.3 เพื่อคุ้มครองชีวติ สัตวแ์ ละพืชจากโรคระบาดหรอื โรคที่มีเชอื้ จลุ นิ ทรีย์เป็นสาเหตุ
3.4 เพอ่ื ป้องกันหรือลดความสญู เสียท่ีเกดิ จากการนาเขา้ สัตวแ์ ละพชื จากต่างประเทศท่ี

มโี รคระบาดอยู่ ท้ังน้ีขอ้ ตกลงน้ีไม่ครอบคลุมถงึ มาตรการป้องกนั สิ่งแวดลอ้ มและสวัสดิภาพของสตั ว์
แตเ่ นน้ ความรับผดิ ชอบเฉพาะความปลอดภัยของอาหารและมาตรการปอ้ งกนั สุขภาพของสัตวแ์ ละพชื
ทีม่ ผี ลกระทบต่อการค้าเท่านั้น

4. Total quality management เปน็ ระบบท่ีมีวตั ถปุ ระสงค์หลัก 7 ประการ คอื
4.1 ระบบการนา (Leadership system)
4.2 ธรรมวธิ ี (The Guiding principles)
4.3 แนวคดิ (The Concepts)
4.4 ระบบบรหิ ารคุณภาพ (Quality management system)
4.5 เครอ่ื งมือและเทคนิคตา่ ง ๆ (Tools and Techniques)
4.6 การบรหิ ารทรัพยากรมนษุ ย์ (Human resources management)
4.7 การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี (Technology research and developments)

เปน็ ระบบบรหิ ารบุคคลทุกระดบั ในทุกขัน้ ตอนการผลิต ควบคไู่ ปกับการใช้เครื่องมอื
ควบคมุ คุณภาพและการส่งเสรมิ การศึกษา การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี

5. มาตรการการคมุ้ ครองสวสั ดภิ าพของสตั ว์ (Animal welfare) เป็นมาตรการท่ีมุ้งเนน้ ด้าน
การคุ้มครองสัตวใ์ ห้มีความเป็นอยู่ปกติ ปราศจากการรบกวน ทรมานหรอื ทารุณสตั ว์ ตั้งแตก่ ารเลยี้ งดู
ไปจนถึงส่งสตั ว์เขา้ โรงฆา่ สัตว์ เช่น การกาหนดพ้ืนทท่ี เ่ี หมาะสมในการเลยี้ งสัตว์ ไม่เลี้ยงสัตวห์ นาแน่น
เกนิ ไป มีการจดั การสงิ่ แวดลอ้ มในสถานท่เี ล้ยี งสตั ว์ เชน่ อณุ หภมู ิ การระบายอากาศตลอดจนใหแ้ สง
สวา่ งตามที่สตั วแ์ ต่ละชนิดต้องการ มีอุปกรณ์ให้อาหารและนา้ อย่างพอเพยี ง ไมป่ ล่อยสตั วใ์ ห้ขาด
อาหาร มีการปอ้ งกนั และการรกั ษาเม่ือสัตว์บาดเจ็บหรอื เจ็บปว่ ย มีการเคลื่อนย้ายขนส่งสัตวโ์ ดยไม่
ทรมานสตั ว์ มีการฆ่าสัตวโ์ ดยไมท่ ารุณและไม่ทรมาน

36

6. มาตรการเก่ยี วกับสนิ ค้าท่ีมีการใช้วัตถดุ บิ ดัดแปลงทางพันธุกรรม (Genetically
modified organisms หรอื GMOs) เป็นมาตรการเพื่อเพ่ิมความปลอดภัยทางชวี ภาพในดา้ นอาหาร
ในอตุ สาหกรรมการเล้ียงสัตว์ โดยจะ เกี่ยวข้องกบั โรงงานผลติ อาหารสตั ว์ ซึ่งจะมีขอ้ กาหนดในการ
จากดั การใชว้ ัตถดุ ิบอาหารสัตวท์ ม่ี ีการดดั แปลงทางพันธุกรรม เช่น กากถ่ัวเหลือง ข้าวโพด ฯลฯ ท่ี
อาจมผี ลตกค้างในผลติ ภณั ฑ์สตั ว์ โดยทวั่ ไปแล้วจะกาหนดให้มีสว่ นประกอบที่เปน็ วัตถุดบิ GMO ได้ไม่
เกิน 1 - 5 % ข้ึนกบั ความเข้มงวดของแตล่ ะประเทศ

37

คาถามท้ายบทที่ 3

1. ใหน้ ักศกึ ษาอธิบายองค์ประกอบพื้นฐานของฟาร์มเล้ยี งสตั ว์ ทต่ี รงตามมาตรฐานการ
ปฏบิ ัตกิ ารทางเกษตรท่ีดีดา้ นปศุสัตว์

2. ใหน้ กั ศกึ ษายกตัวอยา่ งสิทธปิ ระโยชนข์ องฟารม์ เล้ียงสตั วท์ ่ีไดม้ าตรฐาน

38

เอกสารอา้ งอิง

กรมปศุสตั ว์. (20 ต.ค. 2564). คมู่ ือการตรวจประเมนิ และการออกใบรับรองการปฏิบัตทิ าง
การเกษตรทด่ี ดี า้ นปศสุ ตั ว์ สาหรับเจ้าหน้าท่กี รมปศสุ ัตว์. http://pvlo-
nak.dld.go.th/service/manual_gap.pdf

______. (20 ต.ค. 2564). หลกั เกณฑ์การตรวจประเมินและออกใบรบั รองการปฏิบตั ิการทาง
การเกษตรท่ีดดี า้ นปศสุ ัตว์. http://certify.dld.go.th/certify/index.php/th/2016-05-
01-14-47-42/2016-05-03-02-04-15/1066-checklist

______. (20 ต.ค. 2564). การตรวจประเมนิ และการออกใบรบั รองการปฏิบตั ทิ างเกษตรท่ดี ี
ดา้ นปศสุ ตั ว์.
http://certify.dld.go.th/certify/images/laws/standard_farm/flowchart%20Up%
20to%20Web.pdf

กองสวสั ดิภาพสัตวแ์ ละสัตวแพทย์บรกิ าร กรมปศุสัตว์. (20 ต.ค. 2564). การขออนุญาตค้าสนุ ัข
และแมว.
https://www.facebook.com/vetserviceTH/photos/a.2256697967949522/2693
221880963793/

ประกาศกรมปศุสตั ว์ เรือ่ ง หลักเกณฑ์ วธิ กี าร และเงื่อนไขในการขออนุญาตและการออกใบอนุญาต
ทาการค้าหรอื หากาไรในลักษณะคนกลางซึ่งสตั ว์ประเภทสุนขั และแมว พ.ศ. 2563. (18
พฤษภาคม 2563). ราชกจิ จานุเบกษา. เลม่ 137 ตอนพเิ ศษ 116ง. หน้า 36 – 38.

ระเบยี บกรมปศุสตั ว์ว่าดว้ ยการขอรบั และออกใบรบั รองการปฏิบตั ทิ างการเกษตรท่ีดีด้านปศสุ ตั ว์
พ.ศ. 2558. (21 กรกฎาคม 2558). ราชกิจจานุเบกษา. เลม่ 132 ตอนพเิ ศษ 168ง. หน้า
14 - 25.

สานักพฒั นาระบบและรบั รองมาตรฐานสนิ คา้ ปศุสตั ว์ กรมปศสุ ตั ว์. (20 ต.ค. 2564). มาตรฐาน
สนิ คา้ เกษตร. http://certify.dld.go.th/certify/index.php/th/2016-05-01-14-47-
42/2016-05-03-02-04-15/1067-2019-09-02-03-31-36

39

แผนบริหารการสอนประจาบทที่ 4

หวั ขอ้ เนื้อหาประจาบท

1. กฎหมายและข้อบังคับเก่ียวกับการจัดการสขุ ภาพในสัตวป์ ศุสตั ว์ อน่ื ๆ นอกเหนือจากที่
กลา่ วไปแล้วในบทข้างต้น

2. กฎหมายและข้อบังคบั เกีย่ วกับการจดั การสขุ ภาพในสตั ว์เล้ียง

วตั ถปุ ระสงค์เชิงพฤตกิ รรม

หลังจบการเรยี นการสอนบทนแ้ี ลว้ ผ้เู รียนมีความสามารถดังนี้
1. นกั ศกึ ษาสามารถอธบิ ายกฎหมายและขอ้ บงั คบั เกีย่ วกับการจัดการสุขภาพในสัตว์ได้
2. นกั ศกึ ษาสามารถอธบิ ายหน้าท่ีสาหรับเจ้าของสัตว์ทมี่ ตี ่อสุนัข ตามกฎหมายได้

วิธสี อนและกิจกรรมการเรยี นการสอนประจาบท

1. ศึกษาเอกสารประกอบการสอนบทที่ 4
2. ปฏบิ ัติกจิ กรรมตามท่ีได้รบั มอบหมาย
3. อภิปรายร่วมกันโดยเน้นผู้เรียนเป็นสาคญั
4. ศึกษาจากตวั อยา่ งผลงานทางวิชาการ และกรณีศึกษา

สอื่ การเรยี นการสอน

1. เอกสารประกอบการสอน
2. ใช้ส่ือเทคโนโลยมี าช่วยในการสอน รวมถึง Power point slides, Google class
room, Google slides

การวัดผลและประเมนิ ผล

1. สังเกตพฤตกิ รรมในชัน้ เรียน และการมีส่วนร่วมในช้นั เรยี น
2. ประเมนิ ผลจากการมปี ฏสิ ัมพันธ์ของนักศกึ ษาทแ่ี สดงถงึ ความเข้าใจในบทเรยี น
3. ประเมนิ ผลจากการสอบไล่ประจาภาคการศึกษา

40

41

บทท่ี 4

กฎหมายและขอ้ บงั คับเกี่ยวกับการจดั การสขุ ภาพในสตั ว์

กฎหมายและข้อบังคับเก่ียวกับการจัดการสุขภาพในสัตว์ ประกอบด้วย กฎหมายและ
ข้อบังคับหลายมาตราข้ึนอยู่กับลักษณะของการเลี้ยงสัตว์ โดยรวมแล้วสามารถแยกประเภทตาม
จุดประสงค์การเล้ียงสัตว์ได้เป็น การเล้ียงเพื่อการปศุสัตว์ หรือการเล้ียงเพ่ือเป็นสัตว์เลี้ยง โดยส่วน
ใหญ่กรมปศุสตั วจ์ ะประกาศกฎหมายและข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับโรคระบาดในสตั วท์ ่ีสามารถติดคนได้
และโรคระบาดทว่ั ไปในสัตว์ (พระราชบญั ญตั ิ โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558. 2558 : 22 – 40) ที่ส่งผล
ต่อสุขภาพของประชากรสัตว์และประชากรมนุษย์ในประเทศไทย ดังที่ได้กล่าวไปแล้วในบทที่ 2 เรื่อง
โรคระบาดในสัตว์ ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงต่อความปลอดภัยทางชีวภาพ ซึ่งหลักการของความปลอดภัย
ทางชีวภาพนั้นเป็นหลักการสาคัญที่นามาใช้ในการกาหนดมาตรฐานฟาร์มสัตว์ ซึ่งได้กล่าวไปแล้วใน
บทที่ 3 ตามระเบยี บกรมปศุสัตว์ว่าด้วยการขอรับและออกใบรับรองการปฏิบัตทิ างการเกษตรที่ดีด้าน
ปศุสตั ว์ พ.ศ. 2558 (ระเบยี บกรมปศุสตั ว์ว่าดว้ ยการขอรับและออกใบรับรองการปฏิบัตทิ างการเกษตร
ท่ดี ีด้านปศสุ ัตว์ พ.ศ. 2558. 2558 : 14 – 25)

พระราชบญั ญตั ิการฆ่าสตั วแ์ ละจาหนา่ ยเนื้อสัตว์ พ.ศ. 2535

นอกจากมาตรฐานสินค้าปศุสัตว์ ที่ได้กล่าวไปแล้วในบทท่ี 3 ซึ่งมีความสาคัญอย่างยิ่งต่อ
ความปลอดภัย และสุขภาพของประชาชนผู้บริโภค เพื่อให้ได้บริโภคเน้ือสัตว์ท่ีปราศจากโรค
ปราศจากสารตกคา้ ง ปราศจากสารปนเป้ือน อีกทั้งยงั มีมาตรฐานเป็นทยี่ อมรับและสามารถแขง่ ขันใน
ตลาดโลกได้นั้น โดยปกติแล้วการฆ่าสัตว์เพ่ือนามาทาเป็นอาหารน้ันจะต้องทาในโรงฆ่าสัตว์ที่ได้รับ
ใบอนุญาตและมีมาตรฐาน ซึ่งโรงฆ่าสัตว์นั้นต้องมีท่ีตั้งที่เหมาะสม โดยอยู่ห่างจากชุมชน ห่างจาก
โรงเรียนและสถานพยาบาล มีการระบายอากาศท่ีดี มีกาจัดขยะอย่างถูกสุขลักษณะ ลักษณะของโรง
ฆ่าสัตว์มีฝาผนังผิวเรียบ มีพ้ืนลาดเอียง ไม่มีน้าขัง และมีห้องเก็บอุปกรณ์แยกเฉพาะ เป็นต้น ท้ังนี้มี
ขอ้ ยกเว้นตามกฎหมายคือ สามารถฆ่าสตั วน์ อกโรงฆ่าสัตว์ได้ ในกรณที ่ี ฆ่าสตั วต์ ามพิธกี รรมในศาสนา
หรอื ฆา่ สัตวใ์ นทอ้ งที่ประกาศเปน็ ทอ้ งที่กันดาร หรอื ฆ่าสตั ว์ในกรณที ่มี ีเหตุสมควรเปน็ พเิ ศษ เทา่ นัน้

โดยขัน้ ตอนในการฆา่ สัตวใ์ นโรงฆา่ สตั ว์ มีดังน้ี
1. ตอ้ งแจ้งจานวนสตั วท์ ีจ่ ะฆ่าตามแบบที่กาหนด
2. จากน้ันจา่ ยคา่ ธรรมเนยี มโรงพกั สัตว์ จ่ายค่าธรรมเนียมโรงฆา่ สัตว์ และจา่ ยค่าอากรการ
ฆา่ สัตว์

42

3. ต้องฆา่ สตั วต์ ามวัน และเวลา ทกี่ าหนด เท่าน้นั
4. ตอ้ งให้พนกั งานตรวจโรคสตั ว์ ตรวจโรคสัตว์กอ่ นท่ีจะฆ่าสัตว์ รวมถงึ หลงั ฆ่าสัตว์
5. หลงั จากพนักงานเจ้าหนา้ ท่ี ประทบั ตรารับรองใหจ้ าหนา่ ยเนื้อสตั วไ์ ด้แลว้ จากนนั้ ถึงจะ
สามารถนาสตั วอ์ อกไปจาหน่ายสทู่ อ้ งตลาดได้
ตามกฎกระทรวงว่าด้วยการกาหนดโรคระบาด หรือลักษณะของสตั วห์ รอื เนื้อสัตวท์ ่ีไม่
เหมาะสมที่จะใชเ้ นื้อสตั วน์ น้ั เป็นอาหาร พ.ศ. 2546 ระบุไว้ว่า
สัตว์ท่ีเปน็ โรคดังต่อไปนี้ ไม่เหมาะสมที่จะใชเ้ น้ือสัตว์เป็นอาหาร
กาฬโรคสัตว์ปีก โรคกัมโบโรโรคขีข้ าว โรคไข้ขา โรคไข้สมองอักเสบจากเชือ้ ไวรัส โรคคอน
ทาเซียสพลู โรนวิ มอเนยี โรคนวิ คลาสเซลิ โรคบาดทะยกั โรคบรูเซลโลซีส โรคปากและเทา้ เปอื่ ย โรค
ฝีดาษ โรคพาราทูเบอคูโลซีส โรคพทิ ทาโคซีส โรคพิษสนุ ัขบา้ โรคไฟลามท่งุ ของสกุ ร โรคมาเร็ก โรค
เมลโิ อไอโดซีส โรคลารงิ โกเทรคีไอตีสติดตอ่ โรคแลปโตสไปโรซีส โรคอหวิ าตส์ กุ ร โรคอาโทรฟกิ ไรไน
ติส โรคแอตตโิ นบาซลิ โลซสี โรคแอนแทรกซ์ วณั โรค
สัตวท์ ี่มลี กั ษณะดงั ต่อไปน้ี ไมเ่ หมาะสมที่จะใชเ้ นื้อสตั ว์เปน็ อาหาร
สัตว์ที่ต้ังท้อง หรือสตั วท์ พ่ี ่ึงตกลูกใหม่ สัตวท์ ่เี พิง่ ฉดี วัคซนี ยังไม่ครบ 21 วัน สตั วท์ ่ีเปน็ แผล
เป็นฝี สัตว์ท่ีเป็นโรคระบาดตามกฎหมายว่าด้วยโรคระบาด สตั ว์ทีผ่ อมแห้งมาก สตั ว์ท่บี วมทงั้ ตวั สตั ว์
ท่ีมีสารตกคา้ งกลุ่มเบต้าอะโกนิสท์ สตั ว์ที่มีไขส้ ูงตั้งแต่ 106 ºF
เนอื้ สัตว์ทเ่ี ป็นโรคดงั กลา่ วดา้ นบน หรอื มลี กั ษณะดังต่อไปนี้ ถือว่าไม่เหมาะสมท่ีจะใชเ้ ป็น
อาหาร
เนอื้ สตั ว์ท่ีช้าหรอื มโี ลหติ คล่ัง เนือ้ สตั ว์ท่ีเปน็ แผล เปน็ ฝี มหี นอง เน่า หรือมีเน้ือตาย
เน้ือสัตวท์ มี่ ีกล่ินปสั สาวะหรือมกี ล่ินยา เนือ้ สตั วท์ ่ีมพี ยาธิ เนอ้ื สัตว์ทเี่ ป็นโรคโลหติ เปน็ พิษ เนอ้ื สตั วท์ ี่
เป็นโรคดีซา่ น เน้ือสัตวท์ ่ีอักเสบบวมเปน็ แข็งเป็นไต เนือ้ สัตวท์ ี่มสี ารตกคา้ งกลมุ่ เบต้าอะโกนิสท์
เนื้อสัตวท์ ไี่ มส่ ะอาด ไม่สด หรือมีสดี าคลา้
โดยมบี ทลงโทษทางกฎหมาย หากละเมดิ โดยไม่ แจ้งจานวนสัตว์ท่ีจะฆา่ วันและเวลาท่ีจะ
ดาเนนิ การฆ่าสตั ว์ และชอื่ ของโรงฆ่าสัตว์ หรอื ไมน่ าสัตว์ไปยังโรงพกั สัตว์ หรือไม่ฆ่าสัตว์น้ันในโรงฆ่า
สัตวต์ ามวนั และเวลาทน่ี ัน้ หรอื หากจะจาหนา่ ยเน้ือสัตว์ของสตั วท์ ่ตี ายเองแลว้ ไม่นาเน้ือสตั ว์ของสตั ว์
นั้นซง่ึ อย่ใู นสภาพทย่ี งั มิไดช้ าแหละไปให้พนักงานตรวจโรคสัตวต์ รวจกอ่ น โดยจะมีโทษจาคกุ ไมเ่ กิน 1
ปี หรอื ปรบั ตัวละไม่เกนิ 5,000 บาท เรยี งตามรายตวั สตั ว์ที่ฆ่า ถา้ เป็นโคหรอื กระบอื หรือทงั้ จาท้งั
ปรับ หรอื ถ้าเปน็ สตั วท์ ี่นอกเหนอื จากโคหรือกระบอื จะมโี ทษจาคุกไม่เกิน 3 เดอื น หรือปรบั ตวั ละไม่
เกิน 2,500 บาทเรียงตามรายตัวสัตวท์ ฆ่ี า่ หรอื ทงั้ จาทงั้ ปรบั
หากทาการฆา่ สัตวเ์ กินจานวนสัตว์ทีไ่ ดแ้ จ้งไว้ จะมีโทษปรับเรยี งตามรายตัวสตั วท์ ี่ฆา่ เกิน
จานวนตวั ละไม่เกนิ 5,000 บาท หรอื 2,500 บาท แลว้ แต่กรณี

43

นอกจากกฎหมายเกี่ยวขอ้ งกับการจัดการสขุ ภาพสตั วเ์ ศรษฐกิจทไี่ ด้กล่าวไปแลว้ ขา้ งตน้ ท่ี
มงุ่ เน้นถงึ การควบคุมป้องกันโรคระบาด มาตรฐานฟาร์มเล้ียงสตั ว์ มาตรฐานโรงฆา่ สัตว์ เพื่อให้เกิด
ความปลอดภยั ต่อผูบ้ รโิ ภคแล้วนั้น ในบทที่ 4 นี้ จะขอกลา่ วเพิ่มเติมถงึ กฎหมายและข้อบงั คบั
เกี่ยวกับการจัดการสขุ ภาพในสัตวเ์ ลีย้ ง โดยในการจดั การสุขภาพในสตั ว์เลย้ี งนั้น กฎหมายและ
ขอ้ บงั คบั โดยสว่ นใหญจ่ ะเกย่ี วขอ้ งกบั ความรบั ผดิ ชอบของเจ้าของสัตว์ต่อตวั สตั ว์ และการให้บรกิ าร
ทางสัตวแพทย์ โดยจะเน้นเฉพาะสว่ นของกฎหมายและข้อบงั คบั สว่ นสาคญั ทีป่ ระชาชนท่ัวไปควร
ทราบ คอื

ประมวลกฎหมายอาญาทเี่ ก่ียวข้องกับสตั ว์

1. หากปล่อยปละละเลยสัตวด์ ุรา้ ย ออกไปโดยลาพัง และทาอันตรายแกบ่ คุ คลหรือ
ทรพั ย์สิน

2. หากกระทาการทารุณตอ่ สัตว์หรือฆา่ สตั วโ์ ดยใหไ้ ดร้ ับทกุ ขเวทนาอันไมจ่ าเปน็
3. หากใชง้ านสัตวป์ ว่ ย สตั วช์ รา หรือสัตวอ์ ายนุ ้อย เกนิ สมควร
โดยหากกระทาการตามข้อ 1 ข้อใด ตามด้านบนนี้ จะมีบทลงโทษตามกาหมาย คือ ตอ้ งระวางโทษจาคุก
ไมเ่ กิน 1 เดือน หรือปรบั ไมเ่ กิน 1,000 บาท หรอื ท้ังจาทงั้ ปรับ
4. หากทิ้งซากสัตว์ซงึ่ อาจเน่าเหมน็ ในทีส่ าธารณะ ต้องระวางโทษปรบั ไม่เกิน 500 บาท

ประมวลกฎหมายแพง่ และพาณิชยท์ ี่เกีย่ วขอ้ งกับสัตว์

โดยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชยจ์ ะเป็นกฎหมายทเ่ี กี่ยวกบั ภาคเอกชน ว่าดว้ ยเร่อื ง
ของสิทธิ หนา้ ท่ี และความสัมพันธ์ ระหวา่ งเอกชนตอ่ เอกชน ซง่ึ จะมีเรื่องที่เก่ียวข้องกับทรพั ย์และ
ทรัพยส์ ิน ว่าหากเกิดการละเมดิ ก่อให้เกิดความเสยี หายต่ออกี ฝา่ ยขนึ้ จะมบี ทลงโทษอย่างไร

1. โดยหากมีความเสยี หายเกดิ ข้ึนเพราะสัตว์ เจา้ ของสตั ว์ หรือ บคุ คลผ้รู บั เล้ียงรับรักษาไว้
แทนเจา้ ของ จาต้องใช้คา่ สนิ ไหมทดแทนใหแ้ กฝ่ ่ายทเ่ี สยี หาย

2. ขอ้ ยกเว้น คือถ้าสามารถพสิ ูจนไ์ ด้ว่าไดใ้ ช้ความระมัดระวังอันสมควรแลว้ หรอื หาก
สามารถพสิ จู น์ได้ว่ามกี ารยว่ั ยุสตั ว์ กรณีนี้เจ้าของสัตวส์ ามารถไล่เบีย้ เอาแก่บุคคลผู้ที่ยวั่ ยุสตั วจ์ นเกิด
ความเสยี หายแทนได้

44

พระราชบัญญัติ โรคพษิ สุนัขบ้า พ.ศ. 2535

เน่ืองจากโรคพิษสุนัขบ้า เป็นโรคระบาดติดต่อจากสัตว์สู่คนท่ีสาคัญ โดยสัตว์เล้ียงลูกด้วย
นมทุกชนิดสามารถ เป็นโรคพิษสุนัขบ้าได้ โดยเฉพาะอย่างย่ิงโรคพิษสุนัขบ้านั้นจะทาให้สัตว์เล้ียงลูก
ด้วยนมทกุ ชนดิ รวมถงึ คน แสดงอาการทางประสาท และเสยี ชีวิตในทส่ี ุด โดยในปัจจุบนั ยังไม่มวี ิธีการ
รักษา ผู้เล้ียงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด ทุกคนต้องใส่ใจป้องกัน ด้วยการพาสัตว์เลี้ยงไปรับการฉีด
วัคซีน โดยเฉพาะอย่างย่ิง เจ้าของสัตว์ เช่น สุนัข และแมว ซ่ึงมีความใกล้ชิดกับคนมากท่ีสุด
(พระราชบญั ญัติ โรคพษิ สนุ ขั บา้ พ.ศ. 2535. 2535 : 24 – 32) ถือเปน็ ความรบั ผดิ ชอบตามกฎหมาย
ของเจ้าของสัตว์ โดยหากมกี ารละเลยหรอื ไม่ปฏบิ ัติจะมีบทลงโทษตามกฎหมาย

1. โดยในพระราชบัญญัติ โรคพิษสนุ ัขบ้า พ.ศ. 2535 ระบุไวว้ า่ เจ้าของสัตว์ต้องพาสนุ ัขไป
รบั การฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าคร้ังแรกเมื่อสนุ ัขอายปุ ระมาณ 2.4 เดอื น และต้องมีการฉดี วคั ซนี พษิ สนุ ขั บ้า

ครง้ั ตอ่ ไปตามท่ีสตั วแพทยก์ าหนดไวใ้ นใบรบั รองการฉีดวัคซีนป้องกนั โรคพิษสุนัขบ้า
2. หากเกินเวลาท่ีกาหนดข้างต้นแลว้ เจ้าของยงั ไม่ไดพ้ าสนุ ัขไปรบั การฉดี วัคซนี พษิ สนุ ัขบา้

กรณนี ี้เจา้ ของสัตว์จะต้องเสยี ค่าธรรมเนยี มเปน็ 2 เท่า หรือ ประมาณ 40 - 100 บาท
3. และเม่ือสตั วไ์ ด้รบั การฉดี วัคซีนแล้ว ต้องตดิ เหรยี ญตราเคร่ืองหมายประจาตัวว่าไดร้ บั

การฉีดวคั ซนี พิษสนุ ขั บา้ แล้วใหก้ บั สัตว์ และต้องเกบ็ ใบรับรองการฉดี วัคซนี ไว้ โดยหากมีการชารดุ หรือ
สญู หายให้แจ้งต่อสัตวแพทย์
4. หากสตั วห์ ลดุ ออกมาในทีส่ าธารณะ โดยท่ีสัตวไ์ ม่มีเหรยี ญตราเครอ่ื งหมายประจาตวั วา่
ได้รับการฉีดวัคซีนพิษสนุ ัขบ้าแล้ว สตั วด์ งั กลา่ วจะถูกเจ้าหนา้ ทจี่ บั ขังไว้ 5 วนั และถา้ หลังจากนีแ้ ลว้ ไม่
มผี ูไ้ ปรบั สัตว์จะถูกทาลาย
5. ถ้าสัตวแ์ สดงอาการของโรคพิษสนุ ัขบา้ หรอื เม่ือมสี ัตว์ถูกสัตวต์ ัวอื่นทส่ี งสยั วา่ เปน็ โรค
พษิ สนุ ขั บา้ กัด ให้กกั ขังสตั วน์ ัน้ ไว้ โดยการผกู ลา่ มหรือกักขังเพือ่ เฝ้าสังเกตอาการสัตว์นัน้ ไมน่ ้อยกวา่ 6
เดือน และให้เจ้าของสตั วร์ ีบแจ้งตอ่ สัตวแพทย์ หรอื พนกั งานเจา้ หนา้ ท่ที ้องถ่ิน หรือเจ้าหน้าที่
สาธารณสขุ ทนั ทีภายใน 24 ชั่วโมง
6. โดยหากในระหวา่ งการกักขงั เพอื่ ดูอาการน้ี ถ้าสตั ว์สญู หายหรอื ตาย ต้องรีบแจง้ ให้
สัตวแพทย์ หรอื พนักงานเจา้ หนา้ ทท่ี อ้ งถนิ่ หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสขุ ทันทีภายใน 24 ช่วั โมง
7. ถ้าสตั ว์ไม่แสดงอาการของโรคพษิ สนุ ัขบ้า และไดร้ บั การฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสุนขั บา้
แล้ว แต่สัตวแพทย์เห็นว่าควรฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าซ้าอีก เจ้าของสัตว์ไม่ต้องเสีย
ค่าธรรมเนียม แต่ถ้าสัตว์ยังไม่ได้ฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าตามระยะเวลาท่ีกฎหมายกาหนด
เจ้าของต้องเสยี ค่าธรรมเนยี มเป็น 2 เท่า
8. ทงั้ น้ี ห้ามทาการจาหนา่ ยจา่ ย โอน สตั วท์ ี่อยรู่ ะหว่างเฝา้ สังเกตอาการโรคพิษสนุ ัขบ้า

45

และหากสัตว์ตาย ต้องนาหัวสัตว์ส่งตรวจหาเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าเพื่อเป็นการยืนยัน สาเหตุของการ
เสยี ชีวิต

บทลงโทษตามกฎหมาย ตามพระราชบัญญตั ิ โรคพษิ สุนขั บ้า พ.ศ. 2535 ระบุไว้ ดังน้ี
1. หากไมน่ าสตั วไ์ ปรบั การฉีดวัคซีนปอ้ งกนั โรคพิษสุนขั บ้า ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 200
บาท
2. หากใช้วัคซนี ปลอม ต้องระวางโทษจาคกุ ไมเ่ กิน 1 เดือน หรือปรับไมเ่ กิน 1,000 บาท
หรอื ทั้งจาท้ังปรับ
3. หากไม่แจ้งวา่ สุนขั ทีเ่ ลยี้ งไวม้ ีอาการโรคพิษสนุ ขั บ้า หรอื ถูกสนุ ัขบา้ กัด หรือไมย่ อ
ทาลายสุนัขทีเ่ ปน็ โรคพิษสุนขั บา้ หรือไม่กักขังสุนัขทีส่ งสยั เปน็ โรคพิษสุนขั บา้ (ตามทสี่ ตั วแพทย์สั่ง)
ต้องระวางโทษจาคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไมเ่ กิน 3,000 บาท หรือทงั้ จาทง้ั ปรับ
4. หากขัดขวาง หรือไมอ่ านวยความสะดวก ในการจบั สุนัขไม่มีเจา้ ของในทส่ี าธารณะ หรอื
ในการเขา้ ไปสอบถามขอ้ มลู สุนขั หรอื เข้าไปตรวจสุนัขท่ีสงสยั เป็นโรค ตอ้ งระวางโทษจาคุกไม่เกนิ 1
เดอื น หรือปรับไม่เกิน 1,000 บาท หรอื ทงั้ จาท้ังปรับ
5. หากทาลายสุนัขทเี่ ป็นโรคพิษสุนขั บา้ โดยไมแ่ จง้ ต่อเจ้าหน้าที่ หรือก่อนไดร้ ับอนุญาต
ต้องระวางโทษจาคุกไม่เกนิ 1 เดือน หรือปรบั ไมเ่ กิน 1,000 บาท หรอื ท้งั จาท้ังปรับ

พระราชบญั ญัติ รกั ษาความสะอาดและความเปน็ ระเบยี บเรยี บรอ้ ยของบ้านเมอื ง พ.ศ.
2535

ซงึ่ เปน็ กฎหมายท่ีกาหนดหลกั เกณฑ์และวธิ กี ารตา่ ง ๆ เพ่ือใหส้ งั คมเกดิ ความเปน็ ระเบยี บ
เรียบรอ้ ย สะอาดน่าอยู่ ทัง้ ความสะอาดทางบก ความสะอาดทางนา้ โดยจะกล่าวถึงข้อกาหนดท่พี ึง
กระทาทั้งในที่สาธารณะ ถนน อาคาร ซง่ึ มบี างข้อที่พูดถึงสัตว์เลี้ยง และการเลย้ี งสัตวเ์ อาไว้ ดังนี้
(สานกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกา. 2535 : 1 - 21)

1. ห้ามปลอ่ ยสัตว์ นาสัตว์ หรือจงู สัตวไ์ ปตามถนนหรือเข้าไปในบรเิ วณทเี่ จา้ พนักงาน
ทอ้ งถิ่นไดป้ ระกาศห้ามไว้

2. ห้ามปลอ่ ยใหส้ ัตวถ์ ่ายมลู บนถนน และมไิ ด้ขจดั มลู ดงั กล่าวให้หมดไป
3. ขอ้ ยกเวน้ คือ หากได้รับหนงั สืออนญุ าตจากเจา้ พนักงานท้องถน่ิ ว่าสามารถนาฝงู สัตว์
หรอื จงู สัตว์ ไปตามถนนได้ พรอ้ มทัง้ ได้เสยี ค่าธรรมเนยี มรักษาความสะอาดตามข้อกาหนดของท้องถิ่น
แล้ว
4. ห้ามจงู ไลต่ อ้ นสตั ว์ลงไปในทางนา้ ซ่ึงเจ้าพนักงานทอ้ งถ่ินหรอื พนักงานเจา้ หนา้ ท่ีได้ปิด
ประกาศห้ามไว้

46

5. ห้ามปล่อยสัตว์ หรอื จูงสตั ว์ เข้าไปในบริเวณทีร่ าชการ หรือที่รัฐวสิ าหกิจ ที่ไดป้ ิด
ประกาศหรือปักป้ายหา้ มไว้

พระราชบัญญัติ การสาธารณสขุ พ.ศ. 2535

ซง่ึ เป็นกฎหมายที่เกีย่ วข้องกับสขุ ลกั ษณะ และสุขภาพของคนในสังคม ซึง่ ใน หมวดที่ 6 จะ
มีขอ้ กฎหมายท่ีกล่าวถึง "การควบคมุ การเล้ียงหรือการปลอ่ ยสตั ว์" ซงึ่ เกยี่ วขอ้ งโดยตรงกับผเู้ ลี้ยงสุนขั
โดยมกี ฎหมาย (พระราชบัญญัติ การสาธารณสขุ พ.ศ. 2535. 2535 : 167 - 188) ดังนี้

1. พื้นที่ในเขตอานาจของราชการส่วนทอ้ งถ่นิ เป็นเขตควบคมุ ห้ามเลีย้ งสตั ว์หรอื หา้ มนา
สัตวม์ าปล่อย

2. หากเจา้ พนักงานท้องถิ่นพบสัตว์ในที่หรอื ทางสาธารณะ ท่ีไมป่ รากฏเจ้าของ เจ้าพนักงาน
ทอ้ งถน่ิ มีอานาจกักสตั วด์ งั กล่าวไว้เปน็ เวลาอย่างน้อย 30 วัน

3. โดยหากเม่อื พน้ กาหนดแล้วยงั ไม่มีผูใ้ ดมาแสดงหลักฐานการเปน็ เจ้าของเพ่ือรบั สตั ว์คนื
ให้สตั วน์ ัน้ ตกเป็นของราชการสว่ นท้องถิ่น แต่ถา้ การกักสตั ว์ไวอ้ าจก่อใหเ้ กิดอันตรายแก่สัตวน์ นั้ หรอื
สตั ว์อืน่ หรือตอ้ งเสียค่าใชจ้ ่ายเกนิ สมควร เจ้าพนักงานท้องถิน่ จะจัดการขายหรือขายทอดตลาดสัตว์
น้นั ตามควรแก่กรณีก่อนถงึ กาหนดเวลาดงั กลา่ วก็ได้ เงินทีไ่ ดจ้ ากการขายหรอื ขายทอดตลาดเม่ือไดห้ ัก
คา่ ใช้จ่ายในการขายหรอื ขายทอดตลาดและค่าเล้ยี งดสู ตั ว์แล้ว ใหเ้ ก็บรกั ษาไว้แทน ในกรณีทม่ี ิไดม้ ีการ
ขายหรอื ขายทอดตลาดสัตว์ และเจ้าของสัตวม์ าขอรบั สัตว์คืนภายใน 30 วนั เจา้ ของสัตว์ตอ้ งเป็นผู้
เสยี คา่ ใชจ้ า่ ยสาหรบั การเลยี้ งดูสัตวใ์ ห้แกร่ าชการสว่ นทอ้ งถิ่นตามจานวนทีไ่ ด้จา่ ยจริงดว้ ย

4. โดยหากพบว่าสตั วท์ เ่ี จา้ พนักงานทอ้ งถ่ินพบน้ันเป็นโรคติดต่อ ทีอ่ าจเปน็ อนั ตรายตอ่
ประชาชน เจา้ พนักงานทอ้ งถ่ินมีอานาจทาลายหรือจดั การตามท่เี หน็ สมควรได้

ข้อบญั ญตั ิกรุงเทพมหานคร เรือ่ ง การควบคุมการเลย้ี งหรือปลอ่ ยสนุ ขั พ.ศ. 2548

ซงึ่ เป็นกฎหมายท้องถนิ่ ท่ีแต่ละพ้นื ท่ีจะออกกฎหมายมาบังคับใชก้ บั คนทีอ่ าศยั อยู่ในท้องที่
นนั้ ๆ ให้ปฏิบัตติ ามข้อบังคบั ซง่ึ สาหรับกรงุ เทพมหานครก็มีขอ้ บัญญัตทิ ่ีเก่ยี วข้องกับการเล้ียงหรอื การ
ปลอ่ ยสนุ ัขเช่นกนั (ข้อบัญญตั ิกรงุ เทพมหานคร เร่ือง การควบคุมการเล้ยี งหรือปล่อยสนุ ัข พ.ศ. 2548.
2548 : 10 – 17)

โดยในการเลยี้ งสุนขั น้นั เจ้าของสุนขั มหี นา้ ที่ตามกฎหมาย และตอ้ งปฏิบตั ติ ามหลกั เกณฑ์
ดังนี้

1. เจา้ ของสนุ ัขตอ้ ง จดั สถานท่ีเลย้ี งสุนัข ท่ีมีความเหมาะสมและเพยี งพอ ท้งั เร่อื งของขนาด

47

แสงสวา่ ง การระบายอากาศ มีระบบระบายน้าและกาจดั สิ่งปฏกิ ลู อยา่ งถกู สขุ ลักษณ
2. เจ้าของสนุ ัขมหี นา้ ที่ต้องควบคมุ สนุ ัขมิให้ออกนอกสถานทเ่ี ล้ียงโดยปราศจากการควบคมุ
3. เจ้าของสนุ ัขมหี น้าท่ีควบคมุ ดูแลสุนัขมิใหก้ ่อเหตเุ ดือดร้อนราคาญ เช่น กอ่ ใหเ้ กิดเสยี งดัง

ติดตอ่ กันเปน็ ระยะเวลานาน ๆ เป็นตน้
4. เจา้ ของสุนัขมีหนา้ ทต่ี ้องรักษาสถานที่เล้ียงสนุ ขั ให้สะอาดอยู่เสมอ จดั เกบ็ สง่ิ ปฏิกูลใหถ้ กู

สุขลกั ษณะเปน็ ประจา ไม่ปล่อยให้เกดิ กลิน่ เหมน็ รบกวนผ้ทู ่อี ย่บู ริเวณใกลเ้ คยี ง
5. เจ้าของสนุ ัขมหี น้าท่ีต้องรบั ผิดชอบต่อความเปน็ อย่ขู องสุนัข ทง้ั เรอ่ื งอาหาร ความ

สะอาด เปน็ ต้น โดยถ้าเจ้าของสนุ ขั ไมส่ ามารถเลยี้ งดูสุนขั ไดเ้ ปน็ การช่วั คราว จะตอ้ งจดั ให้มีผู้ดแู ลแทน
ให้ความเปน็ อยู่ของสนุ ัขเปน็ ปกติสขุ

6. หา้ มเลี้ยงสุนขั ในที่สาธารณะ หรือในทีข่ องบุคคลอ่ืนโดยปราศจากความยนิ ยอม
7. หากพาสุนัขออกนอกสถานที่เลยี้ งจะตอ้ งพกบัตรประจาตัวสุนขั และต้องแสดงบตั ร
ประจาตัวสุนัขเมื่อเจา้ พนักงานเรียกตรวจ
ท้ังนีห้ ากเจา้ ของสนุ ัข เลี้ยงสนุ ัขสายพนั ธ์ทุ ีด่ ุร้ายต่าง ๆ เชน่ พทิ บูลเทอเรีย บูลเทอเรีย
สเตฟฟอรด์ เชอรบ์ ูลเทอเรีย รอทไวเลอร์ และฟิล่าบราซลิ เรียโร เป็นต้น หรอื เปน็ สนุ ัขดรุ ้ายทีม่ ีประวัติ
ทาร้ายคน หรอื พยายามทารา้ ยคน ซึ่งสุนัขสายท่ีดุรา้ ยเหล่าน้ถี อื เปน็ “สนุ ขั ควบคุมพิเศษ” ตาม
กฎหมาย
8. เจ้าของสนุ ัขมีความรบั ผดิ ชอบต้องใส่อุปกรณค์ รอบปากและจับสายลากจูงหา่ งจากตัว
สนุ ขั ไมเ่ กิน 50 เซนตเิ มตร ตลอดเวลา โดยห้ามบคุ คลอายุต่ากวา่ 15 ปี หรอื ายุเกินกวา่ 65 ปี นาสนุ ัข
ควบคุมพิเศษดังกลา่ วออกนอกสถานท่ีเลี้ยง เว้นแต่จะอยู่ในกรงทมี่ น่ั คงแข็งแรง เพยี งพอที่จะป้องกนั
สนุ ัขมิให้เข้าถงึ บุคคลภายนอกได้ และจะต้องเลย้ี งสุนขั ควบคมุ พิเศษเหลา่ นี้ในสถานท่ี หรอื กรง ทีป่ ิด
มิดชดิ สุนัขไมส่ ามารถออกไปทาอนั ตรายต่อบุคคลภายนอกได้ และจะต้องทาปา้ ยเตอื นให้ระมดั ระวัง
ให้บุคคลภายนอกสามารถสังเกตได้อย่างชัดเจน

ประกาศกรมปศสุ ัตว์ เรอ่ื ง ลกั ษณะและรายละเอยี ดของรายการค่ารักษาพยาบาลและ
ค่าบรกิ ารในสถานพยาบาลสตั ว์ พ.ศ. 2562

(ประกาศกรมปศุสัตว์ เรอ่ื ง ลักษณะและรายละเอยี ดของรายการค่ารักษาพยาบาลและ
ค่าบริการในสถานพยาบาลสัตว์ พ.ศ. 2562. 2562 : 43 – 44)

ผ้ไู ดร้ ับใบอนุญาตใหต้ ง้ั สถานพยาบาลสตั ว์ต้องแสดงลกั ษณะและรายละเอียดของรายการ
อัตรา คา่ รักษาพยาบาลและค่าบรกิ ารในสถานพยาบาลสัตว์ คา่ ทาหมนั ค่าเวชกรรมปอ้ งกนั คา่ ตรวจ
วนิ ิจฉัยทางเทคนิคการสัตวแพทย์ เปน็ คา่ ใชจ้ ่าย ขั้นสงู – ขนั้ ต่า โดยตอ้ งแสดงไวใ้ นท่เี ปิดเผยและเห็น

48

ไดง้ า่ ย ทง้ั นี้เป็นรายการที่ให้เจา้ ของสัตวห์ รอื ผู้รับบริการได้รบั ทราบเท่านนั้ คา่ รักษาพยาบาลและ
คา่ บรกิ ารจริงข้ึนอยู่กับการใหบ้ ริการของแตล่ ะสถานพยาบาลสัตว์

49

คาถามท้ายบทท่ี 4

1. ใหน้ กั ศกึ ษาอธิบายว่าหากพบสุนขั ที่ต้องสงสยั วา่ อาจจะเปน็ โรคพษิ สุนขั บ้า เจา้ ของสัตว์
จะต้องปฏบิ ัติตามกฎหมายอย่างไร

2. ใหน้ กั ศกึ ษาอธบิ าย ความหมาย ของ คาว่า ““สนุ ขั ควบคมุ พเิ ศษ” ตามกฎหมาย

50

เอกสารอ้างอิง

พระราชบัญญตั ิ โรคพษิ สุนขั บ้า พ.ศ. 2535. (12 กุมภาพันธ์ 2535). ราชกจิ จานุเบกษา. หนา้ 24 -
32.

ขอ้ บัญญัตกิ รงุ เทพมหานคร เร่อื ง การควบคุมการเล้ียงหรือปล่อยสนุ ัข พ.ศ. 2548. (7 ธันวาคม
2548). ราชกจิ จานเุ บกษา. เล่ม 122 ตอนพเิ ศษ 140ง, หนา้ 10 - 17.

พระราชบญั ญัติ โรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558. (2 มนี าคม 2558). ราชกิจจานเุ บกษา. หนา้ 22 เล่ม
132 ตอนที่ 14ก. หน้า 22 - 40.

ระเบยี บกรมปศุสตั วว์ ่าด้วยการขอรบั และออกใบรับรองการปฏิบตั ิทางการเกษตรที่ดีดา้ นปศุสัตว์ พ.ศ.
2558. (21 กรกฎาคม 2558). ราชกจิ จานเุ บกษา. เลม่ 132 ตอนพิเศษ 168ง. หนา้ 14 -
25.

ประกาศกรมปศุสตั ว์ เรื่อง ลกั ษณะและรายละเอียดของรายการค่ารักษาพยาบาลและคา่ บริการใน
สถานพยาบาลสตั ว์ พ.ศ. 2562. (21 พฤษภาคม 2562). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136
ตอนพิเศษ 128ง. หน้า 43 – 44.

สานกั งานคณะกรรมการกฤษฎีกา. (19 กมุ ภาพนั ธ์ 2535). พระราชบัญญตั ิ รกั ษาความสะอาด
และความเป็นระเบียบเรยี บร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535. หน้า 1 - 21.

สานักพฒั นาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าปศสุ ัตว์ กรมปศสุ ตั ว์. (20 ต.ค. 2564). มาตรฐาน
สินค้าเกษตร. http://certify.dld.go.th/certify/index.php/th/2016-05-01-14-47-
42/2016-05-03-02-04-15/1067-2019-09-02-03-31-36