คู่มือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำหรับบุคลากรทางการแพทย์)

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กนั ยายน 2562

ณนเ่ลงำน้ีอยงำาสม่ำเสมอหลกตงอเน่ือา เพ่ือใ่้เภำมีณุณภำพชีวตท่ีดี สำมำรถดำเนนชีวตใ่้เป็นอสรกเทงำท่ี
จกเปน็ ไปได้ โดยอยบงู นพนื้ ฐำนภอางำรเณำรพศกงดศ์ รีภอาณวำมเปน็ มนุษย์11

19. การดูแลแบบประคบั ประคอง (Palliative Care)
งำรดูหลผู้ที่มีภำวกจำงกดงำรดำราชีวต (Life Limiting Conditions) ่รือภำวกณุงณำมตงอชีวต (Life
Threatening Conditions) โดยมจี ดุ ปรกสาณ์ เพือ่ เพม่ ณณุ ภำพชีวตหลกบำบดก เยียวยำ หลกบรรเทำณวำมทุงภ์
ทำางำย จต อำรมณ์ สกาณม หลกจตวญญำณ ตาก้ หตงรกยกเร่มต้นภอางำรเจ็บปุวยจนงรกท่กาเสียชีวต โดยณรอบณลุม
ถาึ ณรอบณรกวหลกผมู้ ีณวำมสกมพกนธ์ภอาผู้น้กนดว้ ย12 ท้าก นี้ อำจจดก บรงำรทก้าในหลกนองสถำนบรงำร
งำรดหู ลหบบปรกณบก ปรกณอา มี 3 รกดกบ ได้หงง
(1) งำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอารกดกบพื้นฐำน (Primary Palliative Care) เป็นงำรผสมผสำนงำรดูหล
หบบปรกณกบปรกณอางกบงำรดหู ลสภุ ภำพท่วก ไป ซ่าึ ณวรเปน็ ทงก ษกพืน้ ฐำนภอาบณุ ลำงรสุภภำพทุงรกดกบ
(2) งำรดหู ลหบบปรกณบก ปรกณอาท่วก ไป (General Palliative Care) เปน็ งำรดูหลโดยบณุ ลำงรสุภภำพ
รกดกบปฐมภูม หลกบุณลำงรสุภภำพท่ีมีณวำมเช่ียวชำญเฉพำกทำา ซึ่ามีพ้ืนฐำนณวำมรู้หลกทกงษกงำรดูหลหบบ
รกยกทำ้ ยภอาชวี ตเป็นอยงำาดี หมไ้ มงได้เป็นณวำมเชยี่ วชำญ่ลกง
(3) งำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอารกดกบเชี่ยวชำญ (Specialist Palliative Care) เป็นงำรดูหลผู้ปุวย
ที่มีณวำมต้อางำรเฉพำก สลกบซกบซ้อนหลกยำงตงองำรจกดงำร ต้อาอำศกยณวำมเช่ียวชำญเป็นพเศษภอาผู้ดูหล
ซึา่ ผงำนงำรอบรมเฉพำกทำา
งำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา ่มำยรวมถึา งำรดูหลต้กาหตงหรงวนจฉกยวงำ เป็นโรณ่รือภำวกท่ีไมงสำมำรถ
รกงษำใ่้่ำยได้หลกไมงตอบสนอาตงองำรรกงษำ ซ่ึาผู้ปุวยยกาอำจอยงูได้นำน่ลำยเดือน ่รือ่ลำยปีงงอนจกเสียชีวต
โดยไมงใชงเพียางำรดหู ลผ้ปู ุวยในชวง าใงล้เสยี ชวี ต
อาณ์งำรอนำมกยโลง รกบุ่ ลงก งำรสำณญก ภอางำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอาไว้ดกานี้ เป็นงำรบรรเทำณวำมปวด
หลกอำงำรทุงภ์ทรมำนอื่นๆ เ่็นณุณณงำงำรมีชีวตหลกมอางรกบวนงำรเสียชีวตเป็นธรรมชำต ไมงเจตนำเรงา
่รือยื้องำรตำย ผสมผสำนงำรดูหลทำาจตใจหลกจตวญญำณในงำรดูหลผู้ปุวย สนกบสนุนชงวยเ่ลือผู้ปุวยใ่้มีชีวต
อยำง ามณี ุณณงำจนเสียชีวต สนกบสนุนชงวยเ่ลือณรอบณรกวผู้ปุวยในงำรปรกบตกวปรกบใจในณวำมเจ็บปุวยภอาผู้ปุวย
ใ่้งำรดูหลเป็นทีมในงำรปรกเมนณวำมต้อางำรภอาผู้ปุวยหลกณรอบณรกวรวมไปถึางำรใ่้ณำปรึงษำปรกสบงำรณ์
สูญเสยี บณุ ณลอกนเปน็ ท่ีรกง สนกบสนนุ เพม่ พูนณุณภำพชีวต ซึ่าอำจสงาผลดีตงองำรดำเนนโรณ ใ่้งำรดูหลตก้าหตงชงวาหรง
ภอาณวำมเจ็บปุวยผสำนเภ้ำงกบงำรดูหลจำเพำกท่ีมีเปูำ่มำยเพ่ือยืดชีวต ซ่ึารวมถึางำรสงาตรวจเพื่อใ่้เภ้ำใจ
หลกจกดงำรอำงำรใ่้ดีภึน้

11 สำนกงาำน่ลกงปรกงกนสภุ ภำพห่งาชำต, ณูงมือสนกบสนนุ งำรบร่ำรจกดงำรรกบบบรงำรดหู ลรกยกยำวด้ำนสำธำรณสุภสำ่รกบ
ผู้สูาอำยุที่มีภำวกพ่ึาพา ในรกบบ่ลกงปรกงกนสุภภำพห่งาชำต [Internet]. [cited 2019 sep 18]. Available from:
https://www.nhso.go.th/files/userfiles/file/Download/20151202/ณงูมือ%20LTC%20.pdf
12 WHO.WHO Definition of Palliative Care [Internet]. WHO. [cited 2012 Dec 30]. Available from:

http://www.who.int/cancer/palliative/definition/en/

สมกชชำสุภภำพเฉพำกปรกเด็น วำง ด้วยนยำมปฏบตก งำร (Operational Definition)
ภอาณำทเ่ี งี่ยวภ้อางบก เรอื่ างำรดหู ลหบบปรกณบก ปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย
340 คมู่ ือการดูแลผปู้ ่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรับบุคลากรทางการแพทย์)

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กนั ยายน 2562

ณำวงำงำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา มีงำรทกบซ้อนงกบงำรดูหลหบบ Supportive Care ซึ่า่ำงหปลเป็นไทย
ตราตกววงำ “ปรกณกบปรกณอา” จกเงดณวำมสกบสน ซ่ึาผู้เช่ียวชำญเ่็นวงำ ณำวงำ Supportive Care เ่มำกสมท่ีจกใช้งกบ
ผู้ปวุ ยทยี่ าก ได้รบก งำรรกงษำตกวโรณเป็น่ลกง เปูำ่มำย ณือ เพ่มณุณภำพชีวตโดยงำรปูอางกน่รือจกดงำรอำงำรภอาโรณ
ผลภำ้ าเณียาที่เงดจำงงำรรกงษำโรณ หลกผลงรกทบด้ำนจตใจ สกาณม หลกจตวญญำณ ท่ีเงี่ยวภ้อางกบโรณหลกงำรรกงษำ13
ภณกท่ีงำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอามุงาเน้นผู้ปุวยท่ีอยูงในชงวาโรณลุงลำม หลกตงอเนื่อาไปจนถึาวำรกสุดท้ำยภอาชีวต
(End of life) จึาอำจเรียง Supportive Care วำง “งำรดูหลสนกบสนุน”

20. การดูแลสนับสนุน (Supportive Care)
งำรดหู ลหบบสนบก สนุนที่ผปู้ วุ ยยกาได้รกบงำรรกงษำตกวโรณเป็น่ลกง โดยมีเปูำ่มำยณือ เพ่มณุณภำพชีวต
ดว้ ยงำรปูอางกนผลภำ้ าเณียาที่เงดจำงงำรรกงษำโรณ ่รือจกดงำรอำงำรภอาโรณหลกผลงรกทบด้ำนจตใจ สกาณม
หลกจตวญญำณ ท่ีเงยี่ วภอ้ างกบโรณหลกงำรรกงษำ
21. การดูแลในวาระสุดทา้ ยของชีวติ (End-of-Life Care)
งำรดหู ลผู้ปุวยในชวง าใงลเ้ สียชวี ตโดยมีเปำู ่มำย ณอื งำรใ่้ผูป้ วุ ยตำยดี
22. การดแู ลแบบประคับประคองในเดก็ (Pediatric Palliative Care)
งำรดูหลเด็งปุวยจำงภำวกท่ีจำงกดอำยุภกย่รือณุงณำมตงอชีวตทก้าด้ำนรงำางำย จตใจ สกาณมหลกจตวญญำณ
รวมถึางำรปรกณกบปรกณอาณรอบณรกว เร่มต้กาหตงหรงวนจฉกยหลกตงอเนื่อาโดยไมงณำนึาถึาวงำผู้ปุวยเด็งได้รกบงำรรกงษำ
โรณ่รอื ไมง14
23. การดูแลแบบองคร์ วม (Holistic Care)
งำรดหู ลอยำง าณรอบณลุมทา้ก ทำารงำางำย จตใจ อำรมณ์ สกาณม หลกจตวญญำณ
24. การดูแลตอ่ เนอ่ื ง (Continuity of Care)
งำรดูหลผู้ปุวยอยงำาตงอเน่ือาหบบไร้รอยตงอโดยงำรบูรณำงำร ปรกสำนาำน หลกรงวมใช้ภ้อมูลทุงด้ำน
รก่วำง าผู้ใ่้บรงำร
25. การดแู ลเพือ่ คุณภาพชวี ติ ระยะท้าย (Hospice Care)
งำรบรงำรเพ่อื งำรดหู ลผูป้ วุ ยรกยกท้ำยเพ่อื สาง เสรมณณุ ภำพชวี ตหบบอาณ์รวม

13 Recommendations from the European Association for Palliative Care. White Paper on standards and
norms for hospice and palliative care in Europe: part 1[Internet]. European journal of palliative care, 2009;
16(6) [cited 18 Sep 2019] Available from:
https://www.eapcnet.eu/Portals/0/adam/Content/LmgAajW9M0Os7VYZs0ZXCQ/Text/White%20Paper%20o
n%20standards%20and%20norms%20for%20hospice%20and%20palliative%20care%20in%20Europe.pdf

14 อา้ งอิงแลว้ ในเชิงอรรถท่ี 12

สมกชชำสภุ ภำพเฉพำกปรกเด็น วงำดว้ ยนยำมปฏบกตงำร (Operational Definition)
ภอาณำทีเ่ งย่ี วภ้อางบก เรื่อางำรดหู ลหบบปรกณบก ปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย

คมู่ อื การดูแลผปู้ ่วยแบบประคบั ประคองและระยะทา้ ย (ส�ำ หรบั บคุ ลากรทางการแพทย์) 341

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กันยายน 2562

26. ระบบบรกิ ารเพือ่ การดูแลผู้ป่วยระยะทา้ ย (Hospice Service)
รกบบบรงำรเพ่อื งำรดหู ลผ้ปู ุวยรกยกท้ำย โดยลงก ษณกงำรดูหลอำจเป็นผู้ปุวยใน ่รือผู้ปุวยพกงณ้ำาช่กวณรำว
เพอื่ ใ่ผ้ ูด้ หู ลไดม้ เี วลำพกง (Respite care) งำรดหู ลชวง างลำาวกน งำรดูหลท่ีบ้ำน หลกงำรดูหลในวำรกสุดท้ำยภอาชีวต
(End-of-life care) โดยสถำนท่ดี ูหลดกางลำง วเรยี งวำง สถำนดหู ลเพอื่ ณณุ ภำพชวี ตรกยกท้ำย (Hospice)
27. สถานดแู ลแบบประคับประคอง (Palliative Care Unit/Center)
่นวง ยาำนทีใ่ ่บ้ รงำรหบบปรกณบก ปรกณอาในผู้ปวุ ยรกยกท้ำยภอาชีวต หบงาได้เป็น 2 รกดบก ณือ
(1) ่นงวยบรงำรงำรดหู ลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care Unit) ทำ่นำ้ ทจี่ ดก บรงำร
(2) ศูนย์งำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care Center) มีณวำมสำมำรถในงำรฝึงอบรมหลกวจกย
นองเ่นือจำงาำนบรงำร
28. การวางแผนการดแู ลล่วงหนา้ (Advance Care Planning)
งรกบวนงำรงำรวำาหผนดูหลสุภภำพท่ีทำไว้งงอนที่ผู้ปุวยจก่มดณวำมสำมำรถในงำรตกดสนใจ่รือเภ้ำสูง
รกยกท้ำยภอาชีวต อำจเป็นทำางำร่รือไมงเป็นทำางำร โดยอำจจกใช้งรกบวนงำรสนทนำปรึงษำรงวมงกน
รก่วงำาผู้ปุวย ณรอบณรกว หลกทีมบุณลำงรสุภภำพ ่รือผู้ปุวยอำจทำได้ด้วยตนเอา ่รือปรึงษำสมำชงณรอบณรกว
่รือปรงึ ษำบณุ ลำงรสุภภำพ
29. หนังสอื แสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบรกิ ารสาธารณสุข (Advance Directive or Living Will)
่นกาสือซ่ึาบุณณลหสดาเจตนำไว้ลงวา่น้ำวงำไมงปรกสาณ์จกรกบบรงำรสำธำรณสุภท่ีเป็นไปเพียาเพ่ือยืดงำรตำย
ในวำรกสุดทำ้ ยภอาชวี ตตน ่รอื เพ่อื ยุตงำรทรมำนจำงงำรเจ็บปวุ ย15
30. การเขา้ ถึงยากลมุ่ โอปิออยด์ (Opioid Accessibility)
งำรเภ้ำถึายำรกากบปวดงลงมุ โอปอิ อยด์ จกเงดภึน้ ได้เมือ่ รกบบบรงำรสำธำรณสุภเออื้ ใ่้มงี ำรบร่ำรยำงลงมุ นี้
ทาก้ งำรจกดซ้อื จดก ่ำ เงบ็ รงก ษำ งรกจำยยำ หลกส่กาจำง ย ในโราพยำบำลทงุ รกดบก หลกสถำนดูหลเพื่อณุณภำพชีวต
รกยกท้ำย รวมถาึ มงี ำรบร่ำรจดก งำรยำท่ีบ้ำน
31. การเข้าถงึ การดแู ลแบบประคบั ประคอง (Accessibility to Palliative Care)
งำรเภ้ำถึารกบบงำรบรงำรงำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอาภอาผู้ปุวยรกยกท้ำยอยงำามีณุณภำพหลกพอเพียา
โดยปรำศจำงภ้อจำงดก ในด้ำนตงำาๆ ทก้าภมู ศำสตร์ เศรษฐงจ ภนบธรรมเนียมปรกเพณี ณวำมเชื่อ หลกสถำนกทำาสกาณม
ภอาผูป้ ุวย ณรอบณรวก หลกผู้ดูหล

15 งฎงรกทรวางำ่นด่ลกงเงณฑห์ ลกวธงี ำรดำเนนงำรตำม่นาก สือหสดาเจตนำไมปง รกสาณจ์ กรกบบรงำรสำธำรณสุภทเี่ ป็นไป
เพียาเพื่อยืดงำรตำยในวำรกสดุ ทำ้ ยภอาชีวต่รอื เพ่อื ยตุ งำรทรมำนจำงงำรเจบ็ ปุวย พ.ศ. 2553

สมกชชำสุภภำพเฉพำกปรกเด็น วำง ดว้ ยนยำมปฏบตก งำร (Operational Definition)
ภอาณำทีเ่ งีย่ วภอ้ างบก เร่ือางำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย

342 คมู่ ือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองและระยะทา้ ย (สำ�หรับบุคลากรทางการแพทย์)

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กนั ยายน 2562

32. คุณภาพชวี ติ (Quality of Life)
งำรใ่้ณวำม่มำยหลกณุณณงำภอาชีวตตำมณวำมชอบ ณวำมเชื่อ หลกณวำมศรกทธำภอาบุณณลในทุงๆ มต
ภอาชีวต รวมถึาสุภภำวก สกาณม เศรษฐงจ วกฒนธรรม หลกปัจจกยหวดล้อมทุงด้ำน ซึ่างำรใ่้ณวำม่มำยหลกณุณณงำน้ี
สำมำรถหปรเปลี่ยนไปตำมบรบท
33. การดูแลที่มีผปู้ ่วยเป็นศูนย์กลาง (Patient-Centered Care)
งำรดหู ลผู้ปุวยทย่ี ดึ ถอื มุมมอาจำงปรกสบงำรณ์ ณวำมณำด่วกา หลกณวำมต้อางำรภอาผู้ปุวยเป็น่ลกง โดยยกาณา
รกงษำสทธ ณวำมปรกสาณ์ เณำรพงำรตกดสนใจภอาผู้ปุวย โดยงำรทำณวำมเภ้ำใจชีวตในภำพรวมตำมณวำมณำด่วกา
ณวำมต้อางำรภอาผู้ปุวย ณรอบณรวก หลกผู้ดหู ล หลกนำไปสงูงำรอองหบบงำรดูหลหบบอาณร์ วม
34. การตายดี (Good Death)
งำรตำยโดยท่ีผู้ปุวยได้รกบรู้วงำณวำมต้อางำรภอาเภำได้รกบงำรดูหลใ่้ปลอดจำงณวำมทุงภ์ทรมำนทำารงำางำย
จตใจ สกาณม หลกจตวญญำณ ต้กาหตงงงอนเภ้ำถึาชงวาใงล้ตำย สมำชงในณรอบณรกวหลกทีมสุภภำพมีณวำมเณำรพ
หลกยอมรกบณวำมตอ้ างำรภอาผปู้ วุ ย16
35. จติ วญิ ญาณ (Spirituality)
งำรใ่้ณวำม่มำยภอาณวำมเป็นมนุษย์ ซึา่ หตลง กปจั เจงบณุ ณลหสวา่ำณวำม่มำย งำ่นดทศทำา งำรยอมรกบ
หลกเภ้ำใจณวำมเป็นจราห่งาชีวต เป็นงรกบวนงำรอกนเป็นพลวกต เงดภ้ึนภำยในบุณณล หปรเปลี่ยนไปตำมปรกสบงำรณ์
ณวำมเช่ือ ณวำมสกมพกนธ์ภอาหตงลกบุณณลน้กนงกบตกวตน ณรอบณรกว ณนรอบภ้ำา ชุมชน สกาณม ธรรมชำต ส่าหวดล้อม
หลกอาณ์ปรกงอบในงำรใ่ณ้ วำม่มำยทยี่ ึดเ่นย่ี วภอาชวี ต
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
สว่ นท่ี 4 จรยิ ธรรมและกฎหมายการแพทย์ (Ethic and Medico-legal issues)
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
36. การรกั ษาพยงุ ชีพ (Life-Sustaining Treatment)
งำรรกงษำทำางำรหพทย์ เพ่ือใช้ปรกณกบปรกณอา่รือทดหทนงำรทำาำนภอาอวกยวกสำณกญตงองำรมีชีวต
ไดห้ งง งำรนวด่กวใจ ผำยปอดงู้ชีพ งำรใสงทงอชงวย่ำยใจ งำรใช้เณรื่อาชงวย่ำยใจ งำรใ่้ยำงรกตุ้น่กวใจ หลกณวำมดกนโล่ต
งำรใ่ส้ ำรอำ่ำร่รือสำรนำ้ ทำา่ลอดเลือดดำ งำรล้ำาไต งำรใ่้เลอื ด งำรใ่้ยำปฏชวี นก หลกอ่ืนๆ17,18

16 The Economist. The 2015 Quality of Death Index Ranking palliative care across the world [Internet].
2015 [18 Sep 2019]. Available from:
https://eiuperspectives.economist.com/sites/default/files/2015%20EIU%20Quality%20of%20Death%20Ind
ex%20Oct%2029%20FINAL.pdf
17 ศพั ท์บญั ญตั ิ ราชบณั ฑติ ยสถาน [Internet]. [cited 2018 Nov 10]. Available from:
http://rirs3.royin.go.th/coinages/webcoinage.php

สมชก ชำสุภภำพเฉพำกปรกเด็น วงำด้วยนยำมปฏบตก งำร (Operational Definition)
ภอาณำทีเ่ งย่ี วภอ้ างกบเรื่อางำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย

ค่มู อื การดแู ลผูป้ ว่ ยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำ�หรับบคุ ลากรทางการแพทย์) 343

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กนั ยายน 2562

37. การรกั ษาที่ไม่น่าจะเกดิ ประโยชน์ (Potentially Inappropriate Treatment)
งำรรกงษำทำางำรหพทยท์ มี่ เี จตนำใ่่้ ำยภำด หตงมโี องำสเงดโทษมำงงวงำโองำสทจี่ กเงดปรกโยชน์
38. การรกั ษาทไี่ ร้ประโยชน์ (Futile Treatment)
งำรรกงษำท่ีหนงชกดวงำไมงได้ผลลกพธ์ทำางำรหพทย์ท่ีต้อางำร เชงน งำรใช้เณร่ือาพยุาชีพ่วกาใ่้ฟื้นณืนชีพ
ในผปู้ วุ ยสมอาตำย
39. การยอมรับการเสียชวี ติ ตามธรรมชาติ (Allow Natural Death: AND)
งำรตกดสนใจใ่้ผู้ปุวยเสียชีวตตำมธรรมชำตโดยาดงำรรกงษำพยุาชีพ ในผู้ปุวยท่ีงำลกาจกเสียชีวต
(Active dying) เพ่ือเป็นไปตำมณวำมปรกสาณ์ภอาผู้ปุวยตำมท่ีได้หจ้าไว้ลงวา่น้ำ่รือตำมณวำมปรกสาณ์ภอาผู้
ตดก สนใจหทน
40. การยับย้ังการรักษาพยุงชีพ (Withholding Life-Sustaining Treatment) และการถอดถอน
การรกั ษาพยงุ ชีพ (Withdrawing Life-Sustaining Treatment)
งำรตกดสนใจไมงเร่มใช้ ไมงเพ่มรกดกบงำรรกงษำพยุาชีพ (Withholding Life-Sustaining Treatment)
งำร่ยุด ่รือถอดถอนงำรรกงษำพยุาชีพ (Withdrawing Life-Sustaining Treatment) สำ่รกบผู้ปุวยรกยกสุดท้ำย
เม่ือพจำรณำหล้ววงำงำรรกงษำ่รือใช้เณรื่อาพยุาชีพนก้น ผลงำรรกงษำหทบไมงมีโองำสรอดชีวต หลกงงอผลเสีย
่รือภำรกมำงงวงำปรกโยชนท์ ี่ได้ โดยผู้ปวุ ย ญำต ่รอื ผู้ตดก สนใจหทนเป็นผูต้ กดสนใจเลอื งวธนี ี้เอาภำย่ลาก จำงท่ีไดร้ กบ
ภ้อมูลณรบถ้วน ทก้านี้งำรยกบย้กางำรรกงษำพยุาชีพ หลกงำรถอดถอนงำรรกงษำพยุาชีพ มใชงเป็นงำรทำงำรุณยฆำต
(Euthanasia)
41. การณุ ยฆาต (Euthanasia)
งำรงรกทำโดยเจตนำเพื่อยุตชีวตตำมณวำมปรกสาณ์ภอาผู้ปุวยรกยกท้ำย ซึ่ามีเปูำ่มำยเพ่ือบรรเทำ
่รอื ่ลีงเล่ียาณวำมทรมำนภอาผ้ปู วุ ย ปจั จุบนก ปรกเทศไทยยาก ไมมง ีงฎ่มำยรอารบก
42. การยตุ ิชีวิตดว้ ยตนเองโดยความช่วยเหลือจากแพทย์ (Physician-Assisted Suicide)
งำรท่หี พทย์ชวง ยเ่ลือผู้ปุวยตำมณวำมต้อางำรเพอื่ ยตุ ชีวตตกวเอา

18 Sprung CL, Truog RD, Curtis JR, Joynt GM., Baras M, Michalsen A. et al. Seeking Worldwide Professional
Consensus on the Principles of End-of-Life Care for the Critically III The Consensus for Worldwide End-of-
Life Practice for Patients in Intensive Care Units (WELPICUS) Study. American Journal of Respiratory and
Critical Care Medicine. October 15 2014; 190(8): 855-866

สมกชชำสุภภำพเฉพำกปรกเดน็ วำง ด้วยนยำมปฏบกตงำร (Operational Definition)
ภอาณำท่ีเง่ียวภ้อางกบเรือ่ างำรดหู ลหบบปรกณบก ปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย

344 คู่มอื การดแู ลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรับบุคลากรทางการแพทย์)

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กนั ยายน 2562

43. การลดระดบั ความรสู้ กึ ตัวในระยะใกล้เสียชีวติ (Palliative Sedation)
งำรบำบกดโดยงำรใ่้ยำลดรกดกบณวำมรู้สึงตกว ่รือทำใ่้ไมงรู้สึงตกว หงงผู้ปุวยรกยกใงล้เสียชีวตท่ีมี
ณวำมทุงภ์ทรมำนอยำง ารนุ หรา่รอื จกดงำรลำบำง หลกจกดงำรด้วยวธงี ำรอน่ื ไมงสำเรจ็ 19,20
44. หลักการของผลลัพธ์สองดา้ น (The Doctrine of Double Effect)21, 22, 23
งำรงรกทำท่ีมเี จตนำดี หม้จกตำมมำดว้ ยผลลพก ธท์ ีไ่ มงพาึ ปรำรถนำง็ตำม โดยมีอาณ์ปรกงอบณรบ 4 ปรกงำร
ดาก น้ี
(1) งำรงรกทำนน้ก เป็นสา่ ท่ีดีในตกวเอา่รือเปน็ งลำา
(2) งำรงรกทำนน้ก เป็นไปดว้ ยเจตนำใ่เ้ งดผลดี ไมมง ีเจตนำใ่เ้ งดผลร้ำย
(3) ผลลกพธ์ทีด่ ไี มไง ด้เป็นผลมำจำงงำรงรกทำที่ไมงดี
(4) ผลดีมีนำ้ ่นกงมำงงวงำผลร้ำยทอ่ี ำจเงดภนึ้

45. หลกั การตดั สนิ ใจโดยยดึ ประโยชนส์ ูงสุดของผปู้ ่วย (Best Interests)
่ลกงงำรงำรตดก สนใจภอาหพทย์หลกทีมสุภภำพในงำรเลืองหนวทำารกงษำหงงผู้ปุวย โดยช่กาน้ำ่นกงรก่วงำา
ปรกโยชน์หลกณวำมเสี่ยาภอางำรรกงษำหตงลกอยงำา หลกเลืองงำรรกงษำท่ีเงดปรกโยชน์สูาสุดหลกมีณวำมเสี่ยา
นอ้ ยทส่ี ดุ หงงผ้ปู ุวย งำรตกดสนใจนต้ี ้อาอำศยก เงณฑม์ ำตรฐำนทำางำรหพทย์หลกทำาสกาณม24

19 เนื่อาจำงงำรลดรกดกบณวำมรู้สึงเพ่ืองำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Sedation) ในรกยกท้ำยภอาชีวต เป็น
่กตถงำรท่ีมีปรกเด็นทำาจรยธรรม (Ethical concern) เมื่อลดรกดกบณวำมรู้สึงตกวผู้ปุวย ถึาจุดที่ผู้ปุวยไมงสำมำรถหสดาณวำม
ต้อางำร ไมงสำมำรถงนด่ืมได้ จึาอำจถูงมอาวงำเป็นเรงาใ่้เสียชีวตเร็วภ้ึน ดกาน้กนงำรลดรกดกบณวำมรู้สึงเพื่องำรดูหลหบบ
ปรกณกบปรกณอา (Palliative Sedation) ในรกยกท้ำยภอาชีวต ต้อามีเงณฑ์ภ้อบงาชี้ทำาณลนงที่ชกดเจน เชงน ปรกเมนโดย
ผเู้ ชีย่ วชำญหลว้ วงำ ไมงม่ี นทำาอนื่ บรรเทำอำงำรผู้ปวุ ยหลว้ งำรวำาเปูำ่มำยณืองำรลดอำงำร มใชงงำรเสียชีวต หลกงำร่ยุด
อำ่ำรหลกน้ำถือเปน็ ทำาเลอื ง หตงไมงได้เป็น ‘ภอ้ บาก ณกบ’ ในงำรลดรกดกบณวำมรู้สงึ ในรกยกทำ้ ยภอาชวี ต
20 Cherny NI, on behalf of the ESMO Guidelines Working Group. e.g. Jet Powered Engines. Annals of
Oncology. 01 September 2014; 25( suppl_3): iii143–iii152
21 ่ลกงงำรภอาผลลกพธ์สอาด้ำน (The Doctrine of Double Effect) เป็น่ลกงงำรจรยธรรมท่ีมีพื้นฐำนมำจำง่ลกงศำสนำ
ณำธอลง ท่ีเง่ียวภอ้ างบก งำรทำหทา้ ่ลกงงำรนี้ยอมรกบงำรนำทำรงอองจำงณรรภ์มำรดำเพื่อรกงษำชีวตมำรดำ ดกาน้กน่กตถงำร
จึาทำไปเพื่อเจตนำรงก ษำชีวตหมงมใชงทำลำยชีวตเด็ง ในงำรดูหลผู้ปุวยรกยกท้ำย งำรลดรกดกบณวำมรู้สึงในรกยกท้ำยภอาชีวต
(Palliative Sedation) ่รืองำรงำรยกบยก้าเณร่ือาพยุาชีพ/งำรถอดถอนเณรื่อาพยุาชีพ (Withholding/Withdrawal of Life-
Sustaining Treatment) ด้วยเจตนำใ่้เพ่ือลดณวำมเจ็บปวด ทุงภ์ทรมำน จึาเป็นส่าที่ถูงจรยธรรม หม้จกได้ผลลกพท์ท่ีไมง
เจตนำทำใ่ผ้ ู้ปวุ ยไมงรู้สึงตกวงต็ ำม
22 David Solomon. Double Effect. In: Lawrence C. Becker, editor. The Encyclopedia of Ethics [Internet].
[cited 17-18 Sep 19]. Available from http://sites.saintmarys.edu/~incandel/doubleeffect.html
23 Stanford Encyclopedia of Philosophy. Doctrine of Double Effect [Internet]. [cited 2018 Nov 10]. Available
from: https://plato.stanford.edu/entries/double-effect/
สมกชชำสภุ ภำพเฉพำกปรกเด็น วงำดว้ ยนยำมปฏบกตงำร (Operational Definition)
ภอาณำท่ีเงย่ี วภอ้ างบก เรื่อางำรดหู ลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย

คู่มือการดูแลผ้ปู ่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรับบุคลากรทางการแพทย)์ 345

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น เอกสารแนบมติ
18 กันยายน 2562

46. การตดั สนิ ใจร่วมกนั (Shared Decision Making)
เปน็ งรกบวนงำรตกดสนใจเง่ยี วงกบงำรดหู ลทำางำรหพทย์ โดยเป็นงำรตกดสนใจรงวมรก่วงำาทีมผู้รกงษำ
งกบผู้ปวุ ยหลกณรอบณรวก ่รือตกวหทนผู้ปุวย งำรตดก สนใจอำจเปล่ียนหปลาไดต้ ำมสถำนงำรณ์25

24 Donnelly M. Best interests, patient participation and the Mental Capacity Act 2005. Medical Law
Review. 15 December 2008; 17(1): 1–29
25 Coulter A, Edwards A, Elwyn G, Thomson R. Implementing shared decision making in the UK. Z Evid
Fortbild Qual Gesundhwes. 2011; 105(4): 300–304
สมชก ชำสุภภำพเฉพำกปรกเด็น วำง ดว้ ยนยำมปฏบกตงำร (Operational Definition)
ภอาณำทีเ่ ง่ียวภ้อางบก เรอ่ื างำรดูหลหบบปรกณกบปรกณอา (Palliative Care) สำ่รบก ปรกเทศไทย
346 คูม่ อื การดแู ลผู้ปว่ ยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์

ค่มู ือการดแู ลผู้ปว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์ 347

348 คมู่ อื การดูแลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บุคลากรทางการแพทย์)

ความรูเ้ บ้อื งต้นเก่ียวกับมาตรา 12 แหง่ พระราชบญั ญัตสิ ขุ ภาพแหง่ ชาติ พ.ศ. 2550

มาตรา ๑๒ แห่ง • รบั รองสิทธิของบุคคลในการทาหนังสือแสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรับ
พระราชบัญญตั ิสขุ ภาพ บริการสาธารณสขุ ทเี่ ปน็ ไปเพียงเพอ่ื ยืดการตายในวาระสดุ ทา้ ย
แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ ของชวี ติ ตนหรือเพอ่ื ยตุ ิการทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย

• พร้อมคมุ้ ครองผ้ปู ระกอบวชิ าชพี ด้านสาธารณสขุ ที่ไดป้ ฏิบตั ติ ามเจตนา
ของบคุ คลท่ีได้ทาหนงั สือแสดงไว้ ใหถ้ อื วา่ การกระทานัน้ ไมเ่ ปน็
ความผดิ และใหพ้ ้นจากความรบั ผดิ ท้ังปวง

กฎกระทรวงตาม • กาหนดหลกั เกณฑแ์ ละวธิ ีการดาเนินการตามหนงั สอื แสดงเจตนาไมป่ ระสงค์
มาตรา ๑๒ จะรับบรกิ ารสาธารณสขุ ท่เี ปน็ ไปเพยี งเพอ่ื ยืดการตายในวาระสดุ ท้าย
ของชวี ิตหรอื เพ่ือยตุ ิการทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย พ.ศ. ๒๕๕๓

ประกาศคณะกรรมการสุขภาพแหง่ ชาติ เร่อื ง แนวทางการปฏิบัติงานของ
สถานบรกิ ารสาธารณสุข ผู้ประกอบวชิ าชพี ด้านสาธารณสขุ และเจ้าหนา้ ทขี่ อง
สถานบรกิ ารสาธารณสุขตามกฎกระทรวงกาหนดหลกั เกณฑ์และวธิ ีดาเนินการตาม
หนังสอื แสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรบั บริการสาธารณสุขท่เี ป็นไปเพียงเพื่อยืด
การตายในวาระสุดท้ายของชีวติ หรอื เพอื่ ยุติการทรมานจากการเจบ็ ป่วย พ.ศ. ๒๕๕๓

• หนังสือแสดงเจตนาฯ สามารถใชไ้ ด้กับความเจบ็ ปว่ ยทกุ โรคทน่ี าผูป้ ่วยเขา้ สวู่ าระสุดท้ายของชวี ติ หรอื มคี วาม
ทรมานจากการเจ็บปว่ ย

• การทาหนงั สอื แสดงเจตนาฯ ไมใ่ ช่การแสดงเจตนาให้เร่งการตาย (euthanasia)
• ผปู้ ระกอบวชิ าชีพดา้ นสาธารณสุขและเจ้าหนา้ ทข่ี องสถานบรกิ ารสาธารณสุข มบี ทบาทสาคัญในการใหข้ ้อมลู

หรือคาแนะนาการใช้สทิ ธใิ นการทาหนังสือแสดงเจตนาฯ แกผ่ ้สู นใจ
• ในกรณขี องผู้ป่วย สามารถใช้หนังสือแสดงเจตนาฯ น้เี ป็นส่วนประกอบของการวางแผนการรกั ษาลว่ งหนา้

(Advance Care Planning) ทาใหเ้ กิดความเข้าใจตรงกันของผ้ใู ห้การรักษา ผูป้ ว่ ย และญาติ
• สถานบริการสาธารณสขุ ควรเผยแพรค่ วามรู้ ความเขา้ ใจเกย่ี วกับกฎกระทรวงฯ ตามมาตรา 12 แกบ่ ุคลากร

ในสถานบริการของตนเอง

ทม่ี า: คณะกรรมการพัฒนาแนวทางการขบั เคลื่อนกฎกระทรวงตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญตั สิ ขุ ภาพแห่งชาติฯ
กระทรวงสาธารณสุข 2563
คูม่ อื การดูแลผ้ปู ว่ ยแบบประคับประคองและระยะท้าย (สำ�หรับบุคลากรทางการแพทย)์ 349

“หนังสอื แสดงเจตนาไม่ประสงคจ์ ะรบั บรกิ ารสาธารณสุขท่ีเปน็ ไปเพียงเพ่ือยืดการตาย
ในวาระสุดทา้ ยของชีวติ ตน หรือเพอ่ื ยตุ กิ ารทรมานจากการเจบ็ ปว่ ย” หรือ “Living Will”

คอื หนังสอื ซงึ่ บุคคลแสดงเจตนาไวล้ ว่ งหน้าว่าไม่ประสงคจ์ ะรบั บริการสาธารณสุขทเี่ ป็นไป
เพียงเพ่อื ยดื การตายในวาระสุดท้ายของชวี ติ ตน หรอื เพื่อยตุ ิการทรมานจากการเจ็บปว่ ย

บคุ คล หมายความวา่ ทกุ คนท่อี ย่บู นผืนแผน่ ดินไทย ไม่จากดั เฉพาะแต่คนไทยโดยรวมถงึ
ชาวตา่ งชาติทอ่ี ย่ใู นประเทศไทยด้วย เชน่ แรงงานขา้ มชาติ นกั ท่องเท่ยี ว
 บุคคลมสี ทิ ธทิ จ่ี ะเลอื กทาหนงั สือแสดงเจตนาฯ หรือไม่ก็ได้ตามความสมัครใจ
 จะตอ้ งอยู่ในภาวะทม่ี สี ตสิ มั ปชญั ญะดี
 กรณผี ทู้ ีม่ ีอายตุ ่ากวา่ ๑๘ ปี จะตอ้ งไดร้ บั ความยนิ ยอมจากผู้ปกครองหรือญาติท่ใี ห้การเล้ยี งดู
 ผทู้ าหนังสอื แสดงเจตนาฯ อาจยกเลิกหรือเปลยี่ นแปลงหนังสอื แสดงเจตนาฯ ไดโ้ ดยใหถ้ ือฉบบั

ที่ทาหลงั สุดท่ีได้ยนื่ ให้ผู้ประกอบวชิ าชีพเวชกรรมผรู้ ับผิดชอบการรักษาเปน็ ฉบับทมี่ ผี ลบังคับ
 หนังสือแสดงเจตนาฯ จะทา ณ สถานท่ีใดก็ได้
 ผูท้ าหนงั สือแสดงเจตนาฯ อาจเขียนหรือพิมพ์ดว้ ยรปู แบบของตนเองหรอื ใชต้ ามแบบตัวอย่างท่ี

แนะนาโดยสานกั งานคณะกรรมการสขุ ภาพแห่งชาติ (สช.) ก็ได้
ติดต่อข้อมลู เพ่ิมเตมิ ไดท้ ่ี สานักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
โทรศพั ท์: ๐ ๒๘๓๒ ๙๐๐๐
https://www.thailivingwill.in.th/

ทม่ี า: คณะกรรมการพฒั นาแนวทางการขบั เคลื่อนกฎกระทรวงตามมาตรา 12 แหง่ พระราชบัญญตั ิสขุ ภาพแห่งชาตฯิ
กระทรวงสาธารณสุข 2563

350 คู่มือการดแู ลผู้ปว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (ส�ำ หรับบุคลากรทางการแพทย์)

แนวทางการปฏบิ ัติงานของผ้ปู ระกอบวชิ าชีพดา้ นสาธารณสขุ และเจา้ หน้าทีข่ องสถานบริการสาธารณสขุ
เรื่อง หนงั สือแสดงเจตนาไมป่ ระสงคจ์ ะรับบรกิ ารสาธารณสขุ ทีเ่ ปน็ ไปเพ่ือยืดการตายในวาระสุดท้ายของชวี ติ

(มาตรา 12 แหง่ พระราชบัญญตั สิ ขุ ภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550)

ประชาชนต้องการปรึกษาเรอื่ งการทาหนังสือ คาอธบิ าย
แสดงเจตนาฯ (living will) 1.ผู้ทาหนงั สอื แสดงเจตนาฯ ต้องมีอายุ

ผปู้ ระกอบวชิ าชพี ดา้ นสาธารณสขุ ใหข้ ้อมูล คาแนะนา 18 ปขี น้ึ ไป กรณอี ายตุ า่ กวา่ 18 ปี
ประชาชนต้องการทาหนังสอื แสดงเจตนาฯ ต้องไดร้ บั คายินยอมจากผู้ปกครองหรอื
(living will) ผูอ้ ปุ การะเลย้ี งดู
2.ผู้ประกอบวชิ าชีพดา้ นสาธารณสขุ
ประชาชนตอ้ งการทา หมายถงึ ผ้ปู ระกอบวิชาชพี ตามกฎหมาย
(เขียน/พิมพ)์ ดว้ ยตนเอง ว่าดว้ ยสถานพยาบาล/ผู้ประกอบวิชาชพี
ใช่ ไม่ใช่ เวชกรรมหมายถึง ผู้ประกอบวิชาชีพเวช
กรรมตามกฎหมายวา่ ดว้ ยวชิ าชพี เวช
• เขยี นเองหรอื พิมพ์เอง ระบวุ ัน • ผู้เขียนหรือพิมพแ์ ทนตอ้ งระบุวัน กรรม
เดอื น ปี ลงลายมอื ชอ่ื ผู้ทา เดอื น ปี ชอ่ื -สกลุ 3.ผ้ทู าหน้าท่อี ธิบายความประสงค์
หนังสือแสดงเจตนาฯ กากับ ท่แี ท้จริงของผู้ทาหนังสือแสดงเจตนาฯ
• ผทู้ าหนงั สือแสดงเจตนาฯ ลงลายมอื (จะเป็นญาตหิ รือไม่กไ็ ด้) ไม่สามารถ
ช่ือ หรือลายพิมพ์นวิ้ มอื กากบั ในเอกสาร เปล่ียนแปลงหนงั สอื แสดงเจตนาฯ ได้
ขณะท่ีผ้ทู าหนังสือฯ ไมม่ ีสตสิ ัมปชญั ญะ
4.กรณีท่ีมพี ยาน: พยานในการทาหนังสอื
แสดงเจตนาฯ ไมค่ วรเปน็ แพทย์ผดู้ แู ล
หรือพยาบาลผู้จัดการดูแลผปู้ ่วย
5.กรณีพมิ พล์ ายนวิ้ มอื ของผแู้ สดงเจตนา
ต้องมพี ยานรับรองลายนว้ิ มือนนั้ 2 คน

ผู้ทาหน้าที่อธิบายความประสงค์ (surrogate decision maker) (ถา้ มี)
ลงลายมือชอ่ื

 ตน้ ฉบับ: เก็บไว้ทผ่ี ู้ป่วยหรอื ผทู้ าหนา้ ทอี่ ธิบายความประสงค์
 สาเนา (ท่มี ีการรบั รองสาเนาถูกตอ้ ง): ยืน่ ตอ่ ผู้ประกอบวชิ าชีพดา้ นสาธารณสขุ / สถานบรกิ ารสาธารณสุขทีเ่ ข้ารกั ษาตวั

(เกบ็ ในระบบเวชระเบยี นของโรงพยาบาลท่ใี หก้ ารรักษา) 1 ฉบับ
หมายเหต:ุ
1. ผู้ทาหนงั สือแสดงเจตนาฯ/living will จะยกเลิกหรอื แก้ไขเมือ่ ใดกไ็ ด้ ทัง้ นีค้ วรแจ้งใหผ้ เู้ กย่ี วขอ้ งทราบโดยไม่ล่าช้า โดยเฉพาะ

ผูป้ ระกอบวชิ าชพี เวชกรรมทีม่ ีส่วนเกยี่ วขอ้ ง รวมถึงสมาชกิ ในครอบครวั และผ้ใู กลช้ ิด
2. กรณีผู้ทาหนังสอื แสดงเจตนาฯ/living will ตัง้ ครรภ์ ใหด้ าเนนิ การตามหนังสือแสดงเจตนาฯ ได้ เมื่อผ้นู ้นั พ้นสภาพตง้ั ครรภ์

(ไมส่ ามารถใชห้ นังสือแสดงเจตนาฯ ไดใ้ นขณะตงั้ ครรภ)์

เอกสารอ้างอิง: สานกั งานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.).(2561). คมู่ ือผ้ใู หบ้ ริการสาธารณสขุ กฎหมายและแนวทางการปฏิบัตทิ ี่เกยี่ วข้องกบั การดูแลผปู้ ว่ ย
ระยะท้าย. พมิ พค์ รัง้ ที่ 8. บรษิ ทั สามดพี ริ้นต้ิงอีควปิ เม้นท์ จากัด นนทบุรี

ที่มา: คณะกรรมการพฒั นาแนวทางการขับเคล่ือนกฎกระทรวงตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญตั สิ ุขภาพแหง่ ชาตฯิ
กระทรวงสาธารณสขุ 2563

คู่มอื การดูแลผปู้ ่วยแบบประคบั ประคองและระยะทา้ ย (ส�ำ หรับบคุ ลากรทางการแพทย)์ 351

“หนงั สอื แสดงเจตนาไม่ประสงคจ์ ะรบั บริการสาธารณสขุ ทเ่ี ป็นไปเพียงเพื่อยดื การตาย
ในวาระสุดท้ายของชวี ติ ตน หรือเพ่ือยุติการทรมานจากการเจ็บปว่ ย” หรอื “Living Will”

ผ้ปู ่วยทีเ่ ข้ารับบริการในสถานบรกิ ารสาธารณสุข
มีหนังสือแสดงเจตนาฯ/living will

(ทราบจากผ้ปู ่วย ผ้ทู าหนา้ ทอี่ ธบิ ายความประสงค ญาติ ผ้ดู แู ล หรอื จากเวชระเบยี นของโรงพยาบาล)

ใช่ ผ้ปู ว่ ยมีสตสิ มั ปชัญญะดี ไมใ่ ช่

แพทยผู้ให้การรกั ษาทวนสอบหนังสอื แสดงเจตนาฯ และให้ แพทยผู้ให้การรกั ษาทวนสอบหนงั สือแสดงเจตนาฯ และ
ข้อมลู เกย่ี วกับสภาวะโรคและแผนการรกั ษากับผ้ปู ่วย ให้ข้อมลู เกีย่ วกับสภาวะโรคและแผนการรกั ษากับผูท้ า

หนา้ ทอ่ี ธบิ ายความประสงค/ญาติ

ผู้ป่วยยืนยันเจตนาเดมิ ไมใ่ ช่ แจง้ มีการเปลยี่ นเจตนา
ใช่ แพทยบนั ทกึ ใน และมีหนังสือฯ ใหม่ ไม่ขอยุติการรักษา
แพทยบันทึกใน เวชระเบียน
เวชระเบียน ใช่ ไมใ่ ช่

แพทยบนั ทกึ ใน แพทยบนั ทึกใน
เวชระเบียน เวชระเบยี น

ให้การรกั ษาตามที่ผู้ปว่ ย ใหก้ ารรกั ษาตามท่ี ให้การรกั ษาตามท่ี ใหก้ ารรกั ษาตามทผี่ ปู้ ว่ ย
แสดงเจตนาไว้ ผปู้ ว่ ยแสดงเจตนาใหม่ ผปู้ ่วยแสดงเจตนาใหม่ แสดงเจตนาไว้

(ปฏิเสธการรักษาทเ่ี ป็นไป (ปฏเิ สธการรกั ษาทเี่ ป็นไป
เพอ่ื ยดื การตายฯ) เพอื่ ยดื การตายฯ)

ทาหนงั สอื ฯ ใหม่ ญาติ/ผู้ดแู ลนาหนงั สอื
เมือ่ ผ้ปู ว่ ยพรอ้ ม ฉบับที่เปล่ียนเจตนาฯ

มายน่ื โดยเรว็

ผู้ป่วยไดร้ บั การดแู ลแบบ ผู้ป่วยไดร้ ับการดแู ลตามสภาวะโรค ผูป้ ว่ ยได้รับการดูแลแบบ
ประคบั ประคอง ประคับประคอง

หมายเหต:ุ
1. เมื่อผปู้ ว่ ยเข้ารับบรกิ าร แพทย์มกี ารทวนสอบหนงั สือแสดงเจตนาฯ/living Will ทกุ ครง้ั
2. ผปู้ ่วยสามารถแก้ไขเน้ือหาหนงั สอื แสดงเจตนาฯ ได้ตลอดเวลา
3. กรณีมีการทาหนังสอื แสดงเจตนาฯ หลายฉบับใหย้ ึดถือฉบบั ท่ที าหลงั สุดทย่ี ่นื ต่อแพทยเ์ ปน็ ฉบบั ทมี่ ผี ลบงั คับใช้
4. หากมีการแก้ไขหรอื ยกเลกิ หนงั สือแสดงเจตนาฯ ในโรงพยาบาล ควรมกี ารบันทกึ แก้ไขในเวชระเบยี นและบนั ทกึ ทางการพยาบาล
5. กรณีทผ่ี ู้ป่วยมคี วามประสงคเ์ ปลยี่ นแปลงเจตนาต้องเป็นผู้ป่วยทม่ี ีสติสัมปชญั ญะดีพอท่จี ะสื่อสารไดต้ ามปกติ
6. กรณีไมม่ หี นังสือแสดงเจตนาฯ มายืน่ ใหแ้ พทยผ์ รู้ กั ษาและไมม่ ีเวชระเบยี นท่สี ามารถตรวจสอบได้

แพทยใ์ หก้ ารรกั ษาตามสภาวะโรค

ที่มา: คณะกรรมการพฒั นาแนวทางการขบั เคลอ่ื นกฎกระทรวงตามมาตรา 12 แหง่ พระราชบัญญตั ิสุขภาพแหง่ ชาตฯิ
กระทรวงสาธารณสขุ 2563

352 คูม่ อื การดูแลผ้ปู ว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะทา้ ย (สำ�หรบั บุคลากรทางการแพทย์)

ค่มู ือการดแู ลผู้ปว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์ 353

354 คมู่ อื การดูแลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บุคลากรทางการแพทย์)

ตัวอย่างหนังสอื ยนิ ยอมใหพ้ บแพทย์ออนไลนแ์ ละส่งยาถงึ บ้านทางไปรษณีย์ กรมการแพทย์

หนงั สือยนิ ยอมให้พบแพทย์ออนไลน์ และสง่ ยาถึงบา้ นทางไปรษณยี ์/
การรบั ยาโดยไมต่ อ้ งลงจากรถ (Drive Thru) กรมการแพทย์

เนื่องจากปัจจุบันเกิดสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 หรือโรคโควิด-19
(Coronavirus Disease 2019: COVID-19) ประชาชนมคี วามกังวลในการเดินทางมาโรงพยาบาลท่ีค่อนข้าง
ลาบากมากข้นึ และอาจเกดิ การติดเช้ือได้ ดังน้นั เพอ่ื ควบคุมการแพรร่ ะบาดเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ป่วยและญาติ
ลดการแออดั ภายในโรงพยาบาล ลดคา่ ใชจ้ ่ายของผูป้ ว่ ยและญาติ และเพิม่ ขีดความสามารถการรักษา กรมการแพทย์
จงึ มีระบบบรกิ ารทางการแพทยแ์ บบใหม่ (New Normal Medical Service) คอื การพบแพทย์ออนไลน์ และส่งยา
ถึงบ้านทางไปรษณีย์ ผ่านแนวคิดยึดผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง ให้ผู้ป่วยเข้าถึงการรักษามากขึ้น สาหรับผู้ป่วยท่ีได้รับ
การประเมินจากแพทย์ว่าสามารถรับบริการได้ ที่ต้องการรับยาต่อเน่ือง โดยไม่ต้องเดินทางมาพบแพทย์ และไม่มี
อาการผดิ ปกติ ซ่งึ เป็นผู้ป่วยนดั ท่ีมีอาการคงที่ ไม่มอี าการผดิ ปกติ ต้องการรับยาชนดิ เดิม ผู้ป่วยหรือญาติ สามารถใช้
สมารท์ โพนในการสื่อสารกบั เจา้ หน้าที่ได้ โดยสามารถลงทะเบียนแจ้งความประสงค์ ลงลายมือยินยอม เข้ารับการ
รกั ษา รอแจ้งวันนัด ซ่ึงระบบดังกล่าวรองรับสิทธิการรักษาทุกสิทธิไม่เสียค่าใช้จ่ายและค่ายาเพ่ิมเติมค่าส่งยาทาง
ไปรษณียข์ ้นึ อย่กู ับสิทธิการรักษา

หมายเหตุ: ยาทจี่ ัดส่งได้เฉพาะยาเมด็ เทา่ น้นั และขอสงวนสิทธิ์ให้แพทย์เจ้าของไข้เป็นผู้ตัดสนิ ใจ
ในการส่ังยาและแพทยท์ ่ีรับผดิ ชอบสามารถให้การปฏเิ สธไม่ส่ังยาถ้าคิดวา่ มีเหตจุ าเป็นท่ีทาให้ไม่สามารถส่งยา
ทางไปรษณยี ์ได้
สถาบัน/โรงพยาบาล......................................................................................................................................

1. ขอ้ มูลท่ัวไป
วันทแ่ี สดงเจตนา วนั ท่ี...............................เดือน..................................................พ.ศ. ......................
ผูป้ ว่ ยชอื่ .................................................นามสกลุ ..................................................อายุ....................ปี
เลขท่บี ตั รประชาชน 13 หลกั .............................................................................................................
อยูบ่ า้ นเลขท.่ี .........หมทู่ ่ี..............ซอย/ถนน.....................................แขวง/ตาบล...............................
เขต/อาเภอ...................จงั หวดั .....................รหสั ไปรษณยี ์...................หมายเลขโทรศพั ท.์ ................
LINE ID...................................................................................................................................เปน็ ของ
ผู้ป่วยเอง
อน่ื ๆ (โปรดระบุความสมั พันธ์กับผปู้ ว่ ย)……………………………………………………….…….…..
ข้าพเจ้าชื่อ................................................นามสกลุ ...............................................อาย.ุ ....................ปี
เลขท่ีบัตรประชาชน 13 หลัก.............................................................................................................
อยู่บา้ นเลขท.ี่ ..............หมู่ที.่ ..............ซอย/ถนน...............................แขวง/ตาบล...............................
เขต/อาเภอ......................จังหวดั .......................รหัสไปรษณีย์................หมายเลขโทรศพั ท์...............

คมู่ อื การดูแลผปู้ ว่ ยแบบประคับประคองและระยะทา้ ย (ส�ำ หรับบุคลากรทางการแพทย)์ 355

วันที่นัด............................................................................................................................................. ..
แพทย์ทน่ี ดั .........................................................................................................................................
เลขท่บี ัตรโรงพยาบาล (HN)...............................................................................................................
ประเภทผู้ป่วย....................................................................................................................................
ทา่ นทีต่ ้องการรับยาจากแพทย์แผนกใดบ้างท่ีท่านมนี ัดใกลเ้ คียงใน 1 สัปดาห์
1. ........................................................................................................................................................
2. ........................................................................................................................................................
3. ........................................................................................................................................................
4. ........................................................................................................................................................
สิทธกิ ารรกั ษา
 สทิ ธปิ ระกันสังคม  สิทธบิ ัตรทองใน กทม.
 สิทธิบัตรทองในตา่ งจงั หวัด  เบิกกรมบัญชกี ลาง
 จ่ายเอง
ท่อี ยใู่ นการจัดส่งยาทางไปรษณีย์
บ้านเลขท่ี/หมูท่ ี/่ ซอย/ตาบล/อาเภอ/จงั หวัด/รหสั ไปรษณยี ์
........................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................
2. การใหค้ วามยนิ ยอม
 การยอมรับโอกาสผิดพลาดในการรกั ษาผา่ นไลน์วิดีโอคอล
การไลน์วดิ ีโอคอลกับแพทย์ และการใหก้ ารรกั ษาทางไกล อาจจะเกิดโอกาสผิดพลาดทางการรักษาได้
ทา่ นทราบขอ้ จากัดในการใหบ้ รกิ ารการรักษาทางไกล และยินยอมรบั ความเสยี่ งทีอ่ าจะเกิดขึ้นได้
 ยอมรับ  ไมย่ อมรบั
 การยอมรับการชาระคา่ บริการทางการแพทย์
ขา้ พเจา้ ยินดีชาระคา่ บริการทางการแพทย์เป็นจานวน 3 บาท สาหรับสิทธ์ิเลิกได้ สาหรับผู้ป่วยจ่ายเอง
ค่าบริการทางการแพทย์ 80 บาท รวมกับค่าส่งไปรษณีย์ด่วนพิเศษราคา 100 บาท ซึ่งค่าใช้จ่ายส่วนน้ีไม่สามารถ
นาเบกิ ไดภ้ ายหลงั
นอกจากนี้ อาจจะมีค่ายานอกบัญชที ี่เบิกไม่ได้รวมด้วย (ถ้ามสี าหรบั สิทธิเบกิ ขา้ ราชการ)
 ยอมรับ  ไมย่ อมรบั
ข้าพเจา้ ไดร้ ับทราบสิทธิทผี่ มู้ ีสิทธิในระบบประกันสขุ ภาพแห่งชาตจิ ะไดร้ บั การรกั ษาด้วยยาใน
บญั ชยี าหลกั แห่งชาติ โดยไมเ่ สียคา่ ใชจ้ า่ ย
 รบั ทราบ  ไมร่ บั ทราบ
ขา้ พเจา้ ได้ทราบและเขา้ ใจทางเลือกในดา้ นการรกั ษาด้วยยานอกบัญชียาหลักแห่งชาติท่ีไม่อยู่ในสิทธิ
ตามกฎหมายว่าด้วยหลักประกันสขุ ภาพแหง่ ชาติ
 รบั ทราบ  ไมร่ บั ทราบ

356 คู่มอื การดแู ลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (ส�ำ หรับบุคลากรทางการแพทย์)

ข้าพเจ้ายินยอมรับผิดชอบค่ายานอกบัญชี ท่ีไม่อยู่ในสิทธิตามกฎหมายว่าด้วยหลักประกันสุขภาพ
แห่งชาติตลอดการรักษาในครงั้ นี้ โดยจะไม่มีการเปลยี่ นแปลงความรับผิดชอบค่าใช้จ่ายจนกว่าจะมีการบอกเลิก
ความยินยอม

ถ้าท่านเลอื กไมย่ อมชาระค่าใชจ้ า่ ย แพทยจ์ ะสั่งเฉพาะยาในบัญชยี าหลกั เทา่ นัน้
 รับทราบ  ไมร่ บั ทราบ
 การยอมรับระยะเวลาส่งยาจนถึงมือผูป้ ว่ ย
ทา่ นสามารถยอมรบั ไดว้ ่ายาจะต้องจัดสง่ ให้ถึงผู้รบั ไม่เกนิ 10 วัน นับจากวันที่ชาระเงิน
 ยอมรับ  ไมย่ อมรบั
 การยอมรับการสงวนสิทธ์ขิ องแพทย์ซง่ึ อาจจะไมต่ ดั สินใจส่งยาทางไปรษณยี ์
ทา่ นสามารถยอมรบั ได้ ถา้ แพทย์และเภสชั กรประเมนิ วา่ ไม่สามารถส่งยาได้ในบางกรณี
 ยอมรับ  ไม่ยอมรบั
 การยอมรับระยะเวลาบริการพบแพทย์ออนไลน์ ล่วงหน้า 7 วันก่อนวันนัดจรงิ
เนื่องจากเวลาดาเนินการ จนถึงส่งยาถึงบ้านใช้ระยะเวลาประมาน 7 วัน ทางสถาบัน/โรงพยาบาล
จะจัดสง่ ยาใหถ้ งึ บา้ นผู้ป่วยใกล้เคียงกับวันที่นัดมาพบแพทย์โดยจะติดต่อท่านก่อนวันนัดล่วงหน้าประมาณ 7 วัน
ผา่ นระบบไลน์ยกเว้นการนดั หมายของทา่ นเลยนัดหมายมาแล้วพยาบาลจะแจง้ วนั นดั หมายออนไลน์ใหม่ท่าน
กับแพทยป์ ระจาท่านเดิมทางไลน์
 ยอมรับ  ไม่ยอมรับ
 การยอมรับการสง่ ยาประเภทยาเสพตดิ ใหโ้ ทษและวัตถอุ อกฤทธ์ิต่อจิตประสาท
 ยอมรับ  ไมย่ อมรับ
 การยินยอมให้นาขอ้ มลู ไปใชเ้ พ่ือให้ทางสถาบนั / โรงพยาบาลติดต่อหรือการส่งเวชภณั ฑ์ใหผ้ ปู้ ่วย
 ยอมรบั  ไมย่ อมรบั
ข้าพเจา้ ได้รับการอธบิ าย แนะนา และทางเลือกอื่นๆ ท่ีอาจะเปน็ ไปได้ รวมทั้งความเส่ียงต่างๆ จากการ
รักษาจากเจ้าหน้าที่แล้ว พร้อมกบั ไดร้ ับคาตอบในประเด็นที่ข้าพเจ้าสงสัยทุกข้อคาถามเป็นที่พอใจและเข้าใจดี
แล้ว และได้อ่านข้อความข้างต้น มีความเข้าใจดีทุกประการ จึงไดล้ งนามในหนงั สือยินยอมฉบบั นี้ ด้วยความเต็ม
ใจต่อหน้าพยาน

ลงนาม.................................................................ผ้ปู ่วย/ผู้มีอานาจ ลงนาม........................................................แพทย์
กระทาแทน (…………………..…..…………………………)

(………………..…………………………) วันที.่ ....................................................................
วันท.ี่ .......................................................................

ลงนาม.........................................................พยาน ลงนาม.........................................................พยาน
(…………………..…..…………………………) (…………………..…..…………………………)

วันท่.ี ..................................................................... วนั ที่.....................................................................

ค่มู ือการดูแลผปู้ ว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะทา้ ย (สำ�หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์ 357

358 คมู่ อื การดูแลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บุคลากรทางการแพทย์)

ค่มู ือการดแู ลผู้ปว่ ยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์ 359

360 คมู่ อื การดูแลผู้ป่วยแบบประคบั ประคองและระยะท้าย (สำ�หรบั บุคลากรทางการแพทย์)

แนวปฏิบัติในการจัดส่งยาเสพติดให้โทษ/ วัตถุออกฤทธ์ิทางไปรษณีย์ในระหว่างสถานการณ์โรคติดเช้ือ
ไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) จากสานักงานคณะกรรมการอาหารและยา (ที่ สธ 1003.5/ว 6234)

หลักการและเหตุผล
ตามท่ปี รากฏสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ซ่ึงเป็นโรคระบาดใหญ่ท่ีเพิ่งเกิดข้ึนใหม่และแพร่ไป

ท่ัวโลกรวมท้ังประเทศไทยอย่างรวดเร็ว ดังน้ัน เพื่อเป็นการลดความเส่ียงของผู้ป่วยและญาติซึ่งอาจได้รับเช้ือในระหว่างการเดินทางมารับการรักษา
และรับยาท่ีโรงพยาบาล ประกอบกับโรงพยาบาลของรัฐหลายแห่งได้หารือมายังสานักงานคณะกรรมการอาหารและยาในการจัดส่งยาเสพติดให้โทษ
หรอื วตั ถอุ อกฤทธใ์ิ หก้ บั ผปู้ ว่ ยของตนทางไปรษณยี ์ ในการน้ี อย. จึงกาหนดแนวปฏิบตั ิในการจัดสง่ ยาเสพติดใหโ้ ทษ/ วัตถุออกฤทธ์ิทางไปรษณีย์ ระหว่าง
สถานการณโ์ รคติดเช้อื ไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) สาหรับสถานพยาบาลของรฐั ในระหวา่ งสถานการณ์แพรร่ ะบาดของโรคตดิ เชื้อไวรสั โคโรนา 2019
เงอื่ นไข

- ใช้เฉพาะสถานพยาบาลของรัฐ
- ใชเ้ ฉพาะยาเสพติดให้โทษ/ วตั ถุออกฤทธิ์ ท่ีมีความจาเปน็ ประกอบดลุ พินิจของแพทย์ เชน่ morphine , Diazepam เป็นต้น (ไม่ใช้กับยา methadone
กรณบี าบัดผตู้ ดิ ยาเสพติด*)
- เป็นผู้ปว่ ยเกา่ ของสถานพยาบาลทร่ี ับยาอย่างต่อเน่ือง

แนวปฏิบัตใิ นการจดั สง่ ยาเสพติดใหโ้ ทษ/ วัตถุออกฤทธ์ิทางไปรษณยี ์ ระหวา่ งสถานการณโ์ รคติดเช้ือไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19)

ผปู้ ่วยเกา่ ท่ีมีประวัตพิ บแพทยแ์ ละเคยได้รับ ยาเสพตดิ ใหโ้ ทษ/ วตั ถอุ อกฤทธิ์ชนดิ น้ันมาก่อน และมกี าหนดนดั พบแพทยร์ ะหวา่ ง
ช่วงเวลาทมี่ กี ารประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินการแพร่ระบาดของเชอ้ื โรคตดิ ตอ่ COVID-19

แพทย์ - วินิจฉยั สอบถามตรวจติดตามอาการของผปู้ ่วยทางโทรเวชกรรม (Telemedicine) เชน่ วีดิโอคอล
หรอื วิธกี ารอน่ื ท่เี หมาะสม

- พจิ ารณาส่งั จา่ ยยาเสพติดใหโ้ ทษ/ วตั ถอุ อกฤทธ์ิ โดยจา่ ยคร้งั ละไมเ่ กนิ 30 วัน
โดยคานึงถึงความจาเปน็ ผปู้ ว่ ยทมี่ อี าการคงที่ ไมพ่ บอาการผิดปกติ และมีประวัตกิ ารใช้ยาทถ่ี กู ตอ้ ง
ไมม่ ีประวตั กิ ารใช้ยาในทางทผี่ ดิ

ผู้ป่วย ตอ้ งทราบและยินยอมให้มกี ารจดั ส่งยาเสพติดใหโ้ ทษ/ วัตถุออกฤทธท์ิ างไปรษณยี ์

เภสัชกร/ - ดึงข้อมลู ทอี่ ยูข่ องผู้ปว่ ย จัดยาใหถ้ ูกต้อง ครบถ้วน ตามคาส่งั ของแพทย์
เจา้ หน้าที่ - จัดส่งยาทางไปรษณียแ์ บบลงทะเบยี น หรอื EMS หรอื ใชร้ ะบบไปรษณยี ต์ อบรบั ปลายทาง
- แจ้งกบั บริษัทไปรษณยี ใ์ หท้ ราบวา่ มกี ารขนส่งยาเสพตดิ ให้โทษ/ วัตถุออกฤทธิ์ ซ่ึงตอ้ งระมัดระวงั ในการขนส่งใหถ้ งึ มือ

ผปู้ ่วย และควบคุมมิให้เกดิ การชารดุ หรอื สูญหาย

เภสัชกร/ - สอบถามข้อมลู การได้รบั ยาวา่ ถกู ตอ้ ง ครบถ้วน
เจา้ หน้าท่ี - ติดตามอาการของผูป้ ่วยทางโทรศพั ท์ วดี โิ อคอล หรือวิธกี ารอืน่ ท่ีเหมาะสม
- บนั ทกึ ขอ้ มูลการดาเนินการ

*ยาเสพตดิ ใหโ้ ทษในประเภท 2 เมทาโดน กรณีเป็นสถานบาบัดผู้ติดยาเสพตดิ ใหด้ าเนินการตามประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรือ่ ง ระเบียบขอ้ บงั คับเพอื่ ควบคุมการ
บาบดั รักษาและระเบยี บวนิ ัยสาหรับสถานพยาบาล พ.ศ. 2562 หวั ขอ้ หลักเกณฑ์ในการจ่ายยาเมทาโดนให้ผู้เข้ารบั การบาบัดรักษานาไปรบั ประทานนอกสถานพยาบาลด้วย

ท้ังนี้ การจัดส่งยาเสพติดใหโ้ ทษ/วัตถุออกฤทธ์ิ ให้ดาเนนิ การสอดคล้องกบั หนังสอื กรมบัญชกี ลาง เรื่อง หลกั เกณฑ์และอัตราค่ารกั ษาพยาบาลประเภทผปู้ ่วยนอกและผ้ปู ว่ ยใน
สถานพยาบาลของทางราชการ กรณผี มู้ ีสิทธหิ รือบุคคลในครอบครัวเสีย่ งหรือติดเชื้อไวรสั โคโรนา 2019 หรอื โรคโควดิ 19 (ฉบับท่ี 1 และฉบบั ท่ี 2)

คูม่ อื การดูแลผปู้ ่วยแบบประคับประคองและระยะท้าย (ส�ำ หรบั บคุ ลากรทางการแพทย)์ 361

https://qrgo.page.link/5fsEi
ค่มู ือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคองและระยะท้าย

(สาหรบั บคุ ลากรทางการแพทย์)

362 คมู่ อื การดแู ลผปู้ ว่ ยแบบประคับประคองและระยะทา้ ย (ส�ำ หรับบุคลากรทางการแพทย์)