Smart Farmer ต้นแบบ เล่ม 1

Smart Farmer ตน้ แบบ อนาคตภาคการเกษตรที่ย่ังยืน

พมิ พ์ครัง้ ที่ 1 : จำ� นวน 5,000 เล่ม กรกฎาคม พ.ศ. 2560
จัดพิมพ์ : กรมสง่ เสรมิ การเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
พิมพท์ ี่ : ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จ�ำกัด

ค�ำนำ�

กรมส่งเสริมการเกษตร ได้จัดท�ำโครงการพัฒนาเกษตรปราดเปรื่อง

(Smart Farmer) เพื่อส่งเสริมและพัฒนาให้เกษตรกรไทยเป็น Smart Farmer คือ
มีความพร้อม มีความรู้ความเชี่ยวชาญในการประกอบอาชีพด้านการเกษตรตลอดห่วงโซ่
คุณค่าการผลิตทางการเกษตรที่เกษตรกรด�ำเนินการ ให้ความส�ำคัญในการใช้องค์ความรู้
และข้อมูลประกอบการตัดสินใจ การน�ำเทคโนโลยี ภูมิปัญญา และวิธีการปฏิบัติที่ดี
มาใช้หรือพัฒนา โดยตระหนักถึงคุณภาพมาตรฐานและปริมาณความต้องการของตลาด
มีความปลอดภัยต่อผู้บริโภค ตลอดจนสามารถเป็น Smart Farmer ต้นแบบ ที่จะเป็น
แหล่งเรียนรู้และช่วยพัฒนาเกษตรกรรายอ่ืน ๆ ต่อไป โดยได้เริ่มด�ำเนินการจัดท�ำ
โครงการพัฒนาเกษตรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) ตั้งแต่ปี 2557 มีกลุ่มเป้าหมายคือ
อาสาสมัครเกษตรหมบู่ ้าน (อกม.) จ�ำนวน 75,181 ราย เนือ่ งจากเปน็ อาสาสมัครที่จะเปน็
ผชู้ ว่ ยเกษตรต�ำบลจึงเป็นเปา้ หมายแรกในการพัฒนา ตอ่ มาปี 2558 กลมุ่ เป้าหมาย คอื เกษตรกร
ในพน้ื ท่พี ืชเศรษฐกิจหลัก ปี 2559 กลุ่มเป้าหมาย คือ เกษตรกรสมาชิกแปลงใหญ่ ปี 2560
กลุ่มเป้าหมาย คือ เกษตรกรผู้น�ำศูนย์เครือข่ายศูนย์เรียนรู้การเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิต
สินค้าเกษตร (ศพก.) และปี 2561 กลุ่มเป้าหมาย คอื สมาชกิ กล่มุ สง่ เสริมอาชีพการเกษตร
ซึ่งในทุก ๆ ปี จะมกี ารพัฒนา Smart Farmer ตน้ แบบ โดยพฒั นามาแลว้ ตงั้ แต่ปี 2557-2559
รวมเปน็ จำ� นวน 8,602 ราย
การพัฒนาเกษตรกรในปัจจุบันยึด “เกษตรกรเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา”
บนหลักการ การเรียนรู้ ตลอดชีวิต การมีส่วนร่วมและการพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน
โดยมีเจ้าหน้าที่เป็น “ผู้จัดการเรียนรู้” และใช้กระบวนการกลุ่มเป็นกลไกการขับเคล่ือน
การพัฒนา โดยมีกระบวนการพัฒนา คือ วิเคราะห์จัดท�ำแผนการพัฒนาตามความต้องการ
ของเกษตรกร ฝึกอบรม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ เช่ือมโยงเครือข่ายและขยายผล วางแผนการผลิต
ใหส้ อดคลอ้ งกบั สภาพพน้ื ท่ีและสนิ คา้ เน้นการปฏิบตั งิ านจรงิ ในพ้นื ที่ ก�ำหนดกลุ่มเปา้ หมาย
การพัฒนาให้สอดคล้องกับการด�ำเนินงานโครงการที่ส�ำคัญของรัฐบาล เช่น การส่งเสริม
การเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ ศูนย์เรียนรู้การเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร
(ศพก.) และการบริหารจัดการเขตเกษตรเศรษฐกิจ (Zoning) เป็นต้น เพ่ือให้เป็น
กลุ่มเกษตรกรต้นแบบท่ีจะขยายผลการพัฒนาไปสู่เกษตรกรรายอื่น ๆ ได้ โดยเน้น
การบรู ณาการการทำ� งานกับหนว่ ยงานทุกภาคสว่ น

กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
2560

สารบญั หนา้
1
พระราชดำ� รสั พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมพิ ลอดุลยเดช 2
ศาสตร์พระราชาสกู่ ารพัฒนาท่ียง่ั ยืน 5
คำ� กล่าวของ พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทร์โอชา นายกรัฐมนตรี 5
คำ� กล่าวในปาฐกถาพเิ ศษของ พลเอก ฉัตรชัย สาริกัลยะ รฐั มนตรวี ่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 6
Smart Farmer ฟันเฟืองพัฒนาเกษตรไทย 7
คุณสมบตั ิ Smart Farmer 7
คณุ สมบัติ Smart Farmer ต้นแบบ 8
การพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) กรมสง่ เสรมิ การเกษตร 11
Smart Farmer ตน้ แบบ ส�ำนักงานสง่ เสรมิ และพัฒนาการเกษตรท่ี 1 จงั หวัดชยั นาท 31
Smart Farmer ตน้ แบบ สำ� นักงานสง่ เสริมและพฒั นาการเกษตรที่ 2 จงั หวดั ราชบรุ ี 49
Smart Farmer ตน้ แบบ ส�ำนกั งานส่งเสรมิ และพฒั นาการเกษตรที่ 3 จงั หวดั ระยอง 69
Smart Farmer ต้นแบบ ส�ำนักงานส่งเสริมและพฒั นาการเกษตรท่ี 4 จงั หวัดขอนแกน่ 95
Smart Farmer ตน้ แบบ ส�ำนักงานส่งเสริมและพฒั นาการเกษตรท่ี 5 จงั หวดั สงขลา
Smart Farmer ตน้ แบบ สำ� นกั งานส่งเสริมและพฒั นาการเกษตรที่ 6 จังหวดั เชยี งใหม่ 111
Smart Farmer ต้นแบบ ส�ำนักงานสง่ เสริมและพฒั นาการเกษตรที่ 7 จังหวัดนครราชสีมา 129
Smart Farmer ตน้ แบบ ส�ำนกั งานสง่ เสรมิ และพัฒนาการเกษตรที่ 8 จงั หวัดสรุ าษฎรธ์ านี 147
Smart Farmer ต้นแบบ สำ� นกั งานส่งเสรมิ และพัฒนาการเกษตรที่ 9 จงั หวดั พิษณโุ ลก 163

พระราชดำ� รัส

พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู ิพลอดลุ ยเดช

““เศรษฐกิจพอเพยี งเปน็ เสมอื นรากฐานของชวี ติ รากฐานความมั่นคงของแผ่นดนิ
เปรยี บเสมอื นเสาเขม็ ท่ถี ูกตอกรองรับบ้านเรือนตวั อาคารไวน้ น่ั เอง
สงิ่ กอ่ สร้างจะม่นั คงไดก้ ็อย่ทู ่ีเสาเข็ม
แต่คนสว่ นมากมองไมเ่ ห็นเสาเขม็ และลมื เสาเข็มเสยี ดว้ ยซ�ำ้ ไป””

จากวารสารชยั พัฒนา ประจ�ำเดอื นสงิ หาคม 2542

R

Smart Farmer ต้นแบบ 1

อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ่ังยนื

ศาสตรพ์ ระราชาสู่การพฒั นาที่ยัง่ ยนื

ทฤษฏีบันได 9 ข้ันส่คู วามพอเพยี ง

R

ทฤษฎีบันได 9 ข้ันสู่ความพอเพียง คือแนวความคิดที่พัฒนามาจากปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
เพื่อเป็นแนวทางแก้ไขให้รอดพ้นจากปัญหาความยากจน และสามารถด�ำรงชีพอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน
ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ รวมถึงความเปล่ียนแปลงต่าง ๆ ท่ีอาจจะเกิดขึ้นอย่างต่อเน่ืองในอนาคต 4 ข้ันแรก
ของทฤษฎบี ันได 9 ข้นั สู่ความพอเพยี ง คือ 4 พ้ืนฐาน 4 ความพอ ได้แก่ พออยู่ พอกิน พอใช้ พอมอี ากาศหายใจ
ร่มเย็นสบาย สภาพแวดล้อมน่าอยู่ ซ่งึ ถอื ว่าเปน็ ปจั จัยขนั้ พนื้ ฐานในการดำ� รงชวี ติ อย่างมีคุณภาพ

ข้ันท่ี 1 พอกนิ

ขั้นพื้นฐานของมนุษย์ เพราะมนุษย์มีความต้องการในปัจจัย 4 ในการด�ำรงชีพ และประการส�ำคัญท่ีสุด
ของปัจจัย 4 คือ อาหาร ดังนั้นข้ันท่ี 1 ของแนวทางแก้ปัญหาที่ยั่งยืนคือ ตอบค�ำถามตัวเองให้ได้ว่า “ท�ำอย่างไร
จึงจะพอกิน” โดยให้ความส�ำคัญกับ ข้าวปลาอาหาร มากกว่าความส�ำคัญของมูลค่าตัวเงิน ซ่ึงเป็นเพียงแค่
“ตัวกลาง” ในการแลกเปล่ียนตามมาตรฐานสากลเท่าน้ัน ตามค�ำที่ว่า “เงินทองเป็นของมายา ข้าวปลาสิของจริง”
การเรียนรู้ท่ีจะอยู่ให้ได้โดยไม่ใช้เงิน มีอาหารพอมี พอกิน ด้วยการปลูกพืช ผัก ผลไม้ ให้พอมีพอกินโดยไม่ขัดสน
เหลือจึงน�ำไปขายสร้างก�ำไรให้แก่ตนเอง นอกจากนี้หัวใจส�ำคัญของ “พอกิน” ยังมีความหมายรวมไปถึงความ
ปลอดภัยในอาหารการกินว่ากินอย่างไรให้มีสุขภาพดี ไม่สะสมเอาความเจ็บไข้ได้ป่วยไว้ในร่างกาย ท้ังหมดน้ี
คอื ความหมายของบันไดขั้นที่ 1 ทท่ี กุ คนในสังคม ไมใ่ ช่เพยี งแตเ่ กษตรกรควรคิดคำ� นงึ และตอ้ งกา้ วข้ามไปใหไ้ ด้

2 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ขัน้ ท่ี 2-4 พอใช้ พออยู่ พอร่มเยน็

บันไดข้ันท่ี 2-4 คือ พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น ซ่ึงสามารถเกิดข้ึนได้พร้อมกัน ด้วยค�ำตอบเดียวท่ีว่า
“ปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ซึ่งป่าทั้ง 3 อย่างจะให้ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม สมุนไพรส�ำหรับรักษาโรค
และทรัพยากรธรรมชาติส�ำหรับท�ำบ้านพักที่อยู่อาศัย รวมถึงให้ความร่มเย็นแก่บ้าน ชุมชน และโลกใบนี้ หรือ
แม้แต่การประยุกต์ใช้ทรัพยากรธรรมชาติให้เกิดคุณประโยชน์สูงสุด เช่น ใช้จุลินทรีย์ผสมน้�ำถูพื้นบ้านที่ให้
ความสะอาดกว่าใช้น�้ำยาเคมี และยังช่วยลดรายจ่าย สร้างสุขภาพท่ีดีขึ้น ซึ่งเป็นแนวทางในการแก้ปัญหา
ความยากจนให้แก่คนในสังคมได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะกับเกษตรกรไทย จากการได้ลองใช้หลักการเหล่านี้
ในชีวิตประจ�ำวันก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าแก้ปัญหาได้จริง และยังสามารถย้อนกลับไปแก้ไขปัญหาหน้ีสินซ่ึงสะสม
พอกพนู จากการทำ� เกษตรเชิงเดย่ี ว ปัญหาความเส่อื มโทรมของทรพั ยากร ปัญหาความขาดแคลนน้�ำ ภยั แล้ง ทงั้ หมด
ลว้ นแกไ้ ขได้จากแนวคิดป่า 3 อยา่ งประโยชน์ 4 อย่างของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ท้ายที่สุดแล้วสิ่งท่ีส�ำคัญท่ีสุดก็คือ ค�ำว่า “พอ” ในความหมายของ การพออกพอใจ เราต้องรู้จักพอ
รู้จักประมาณตน ไม่ใคร่อยากใคร่มีเช่นผู้อื่น เพราะเราจะหลงติดกับวัตถุ จนท�ำให้ชีวิตต้องประสบกับปัญหา
เมอ่ื ได้รจู้ ักทฤษฎีบันได 9 ข้ันสูค่ วามพอเพียง ใน 4 ขนั้ แรกแลว้

ล�ำดับตอ่ มาจะเปน็ การพฒั นาในบันไดขนั้ ที่ 5 – 9 ซึง่ เปน็ ขน้ั ตอ่ ยอดขึ้นไป หรือท่เี รียกวา่ เศรษฐกจิ พอเพยี ง
ขัน้ ก้าวหน้า กลา่ วคือ เมอ่ื คนเราสามารถมีความพอ 4 ประการ ไดแ้ ก่ พออยู่ พอกนิ พอใช้ พอรม่ เย็นตาม
4 ข้ันพืน้ ฐานแล้ว กต็ อ้ งเรยี นรทู้ ี่จะแบ่งปนั รกั ษา สรา้ งมลู ค่า เพ่อื พัฒนาคณุ ภาพชวี ิตให้ดียง่ิ ข้นึ

ข้นั ที่ 5-6 บุญและทาน

ข้ันที่ 5 คือบญุ ความเจรญิ ก้าวหนา้ ท่ีไม่ไดว้ ดั เปน็ ตัวเงนิ แตเ่ ป็นการสร้าง “บญุ ” ทีพ่ งึ ปฏิบัติตอ่ ผ้มู ีพระคณุ
เชน่ พอ่ แม่ ครูบาอาจารย์ พระสงฆ์ รวมถงึ พระเจา้ แผ่นดิน บรรพบุรษุ ทุกผ้ทู ุกนามทไี่ ดร้ ว่ มสรา้ งแผ่นดนิ เกดิ น้ีมา
ข้ันท่ี 6 คือทาน การมีความเอ้ือเฟื้อเผ่ือแผ่ต่อคนเจ็บไข้ได้ป่วย คนพิการ เด็ก หรือบุคคลท่ีมีสถานภาพ
ท่ลี ำ� บากตอ้ งการความช่วยเหลอื รวมถึงธรรมชาติและสภาพแวดล้อม
บคุ คล และสงั คมท่กี า้ วมาถงึ ระดับขัน้ ที่ 5 – 6 น้ี จะเปน็ สงั คมบญุ สังคมทาน คอื ไมเ่ น้นสร้างผลประโยชน์
ส่วนตัว ซ่ึงเป็นหนึ่งของการฝึกจิตใจให้ละซึ่งความโลภและกิเลสในการอยากได้ ใคร่มี ลดปัญหาช่องว่างระหว่างชนชั้น
ตามความหมายของค�ำว่า “Our Loss is Our Gain” หรือ “ยิ่งท�ำย่ิงได้ ยิ่งให้ยิ่งมี” การให้ไปคือได้มา และ
เช่ือม่ันในฤทธ์ิของทาน ว่าทานมีฤทธิ์จริง จะส่งผลกลับมาเป็นเพ่ือน เป็นกัลยาณมิตร เป็นเครือข่ายที่ช่วยเหลือกัน
ในทกุ สถานการณ์

Smart Farmer ต้นแบบ 3

อนาคตภาคการเกษตรทย่ี งั่ ยนื

ข้ันที่ 7 เกบ็ รักษา

ขั้นที่ 7 คือการเก็บรักษา เป็นขั้นต่อไปหลังจากที่สามารถพ่ึงตนเองได้ พอมี พอกิน พอเหลือท�ำบุญ
ท�ำทาน โดยเป็นการต้ังอยู่ในความไม่ประมาท ซ่ึงเป็นการสร้างรากฐานของการเอาตัวรอดในยามที่เกิดวิกฤตการณ์
ตามวิถีชีวิตชาวนาในสมัยก่อนท่ีจะเลือกเก็บรักษาข้าวไว้ในยุ้งฉางเพ่ือให้พอมีพอกินตลอดทั้งปี มีเมล็ดข้าวพันธุ์
ไว้ส�ำหรับเป็นพันธุ์ข้าวในปีต่อ ๆ ไป การรู้จักวิธีการถนอมอาหาร การสะสมอาหารไว้กินในยามหน้าแล้ง
ด้วยการแปรรูปอาหารหลากชนิดเพ่ือเก็บไว้กินในอนาคต ต่างจากวิถีชาวนาในปัจจุบันท่ีใช้วิธีการขายข้าวเพื่อ
แลกเงินทั้งหมด แล้วน�ำเงินไปซ้ือพันธุ์ข้าวเพ่ือปลูกใหม่ในปีต่อไป หรือไปซ้ือผลิตภัณฑ์อาหารต่าง ๆ เพ่ือมาท�ำกิน
โดยการกระท�ำเช่นน้ีจะส่งผลให้ขาดความมั่นคงและเปรียบเสมือนการใช้ชีวิตอย่างประมาท เพราะหากช่วงวิกฤตการณ์
เชน่ ภยั แล้ง นำ้� ท่วม ผลผลิตไมไ่ ดต้ ามทีต่ ั้งใจไว้ ย่อมหมายถึงปญั หาหนีส้ นิ ทีจ่ ะตามมา และการขาดแคลนพันธุ์ขา้ ว
ส�ำหรับปลกู ในปตี ่อไป

ขั้นที่ 8 ขาย

ข้ันที่ 8 คือการขาย ท่ีสามารถท�ำได้ภายใต้การรู้จักตนเอง รู้จักพอประมาณ และท�ำไปตามล�ำดับขั้นท้ัง
7 ข้ันแล้ว โดยของที่จะเลือกไปท�ำการค้าน้ันก็คือของท่ีมีการจัดสรรแบ่งส่วนจนแน่ชัดแล้วว่า มีพอกิน พอใช้
พอท�ำบุญ แจกจ่ายเป็นทาน และมีเก็บสะสมไว้ใช้เม่ือยามจ�ำเป็น เช่น การท�ำนาอินทรีย์ ปลูกข้าวปลอดสารเคมี
ไม่ท�ำลายธรรมชาติ ได้ผลผลิตเก็บไว้พอกิน เก็บไว้ท�ำพันธุ์ ท�ำบุญ ท�ำทาน แล้วจึงน�ำมาขายด้วยความรู้สึกของ
การ “แบ่งปัน” อยากท่จี ะให้ส่งิ ดี ๆ ทปี่ ลกู เองเผือ่ แผ่ไปถึงคนอนื่

ข้ันท่ี 9 กองก�ำลงั เกษตรโยธนิ

ข้ันที่ 9 คือการสร้างกองก�ำลังเกษตรโยธิน หรือการสร้างเครือข่ายเช่ือมโยงท้ังประเทศ เพื่อผลักดันให้
เกิดการเอาเป็นแบบอย่าง ซึ่งจะช่วยขยายผลความส�ำเร็จตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิวัติแนวคิด และ
วิถีการด�ำเนินชีวิตของคนในสังคม ชุมชน เพื่อการแก้ปัญหาวิกฤต 4 ประการ อันได้แก่ วิกฤตการณ์สิ่งแวดล้อม
ภัยธรรมชาติ (Environmental Crisis) วิกฤตการณโ์ รคระบาดท้ังในคน สตั ว์ พชื (Epidemic Crisis) วิกฤตเศรษฐกิจ
ข้าวยากหมากแพง (Economic Crisis) วิกฤตความขดั แย้งทางสงั คม/สงคราม (Political/Social Crisis)

โดยสรปุ แล้ว “ทฤษฎบี ันได 9 ข้นั สูค่ วามพอเพยี ง” เป็นรูปแบบการดำ� เนนิ ชีวติ และการท�ำการเกษตร
ที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้พระราชทานไว้ให้ด�ำเนินการโดยใช้หลักปรัชญาแห่งเศรษฐกิจ
พอเพียงมาเป็นแนวคิดในการพัฒนาอย่างเป็นขั้นเป็นตอนในพ้ืนท่ีท่ีเหมาะสม กล่าวคือ เป็นพ้ืนฐานความคิดจาก
การเกษตรผสมผสาน ผนวกกับการบริหารจัดการพ้นื ที่จำ� นวนน้อย การบริหารจดั การแหล่งนำ�้ เพ่อื ให้เปน็ การผลิต
เพ่ือยังชีพมีผลผลิตพอกินตลอดท้ังปีจนเม่ือผลผลิตเหลือแล้วจึงน�ำไปจ�ำหน่ายเพื่อเพ่ิมรายได้ให้กับครอบครัว น่ันคือ
เศรษฐกิจพอเพียงขั้นพ้ืนฐาน เม่ือก้าวข้ามข้ันพ้ืนฐานสู่ขั้นก้าวหน้าแล้วก็จะกล่าวถึงการร่วมกลุ่มกันของเกษตรกร
เพ่ือพัฒนาการผลิตสู่วิสาหกิจชุมชน และเพื่อการดูแลกันด้วยความเอื้อเฟื้อเผ่ือแผ่แบ่งปัน ตลอดจนให้ความส�ำคัญ
กับการพัฒนาการศึกษาโดยชุมชน การพัฒนาสังคมและการอยู่ร่วมกันโดยมีศาสนาเป็นศูนย์กลาง ก่อนขยายผล
สูก่ า้ วต่อไปดว้ ยการเสาะแสวงหาแหล่งทนุ เพอ่ื การพฒั นาผลิตภณั ฑแ์ ละยกระดบั คุณภาพชวี ิต

■■■

4 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

พลเอก ประยุทธ์ จนั ทร์โอชา

นายกรฐั มนตรี

“รัฐบาลได้เน้นการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ ให้รู้จักการท�ำ
อาชีพทางการเกษตรที่หลากหลาย เป็น Smart Farmer เพราะการท�ำ
สิ่งเดิมๆ อาจจะเกิดปัญหาขึ้นในปัจจุบัน เพราะว่าภัยธรรมชาติมากข้ึน
ทุกปีๆ แนะยึดหลักการเศรษฐกิจพอเพียง โดยเฉพาะหลักการ
ของเกษตรทฤษฎีใหม่ ตามแนวทางการจัดสรรที่ดินของพระบาท
สมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ ัว”

พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรฐั มนตรี
กล่าวในรายการ “คนื ความสขุ ให้คนในชาต”ิ

วนั ท่ี 11 มนี าคม 2559

พลเอก ฉตั รชัย สาริกลั ยะ

รฐั มนตรวี ่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

“ถ้าเราท�ำการเกษตรแบบถูกที่ถูกทางใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วย
รวมกลุ่มกันท่ีท่านมีอยู่แล้ว ใช้องค์ความรู้สมัยใหม่เข้ามาเติม
ท�ำสินค้าเกษตรให้ตรงกับความต้องการกับตลาด ผมว่าจะท�ำให้การท�ำ
การเกษตรนั้นมีชีวิตของเกษตรกรดีขึ้นกว่าเดิมได้บ้าง มีรายได้เพียงพอ
ต่อการดูแลครอบครัว”

ปาฐกถาพเิ ศษ “นโยบายการสง่ เสรมิ และพฒั นากลมุ่ เกษตรกรสูค่ วามเข้มแขง็ ”
โดย รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พลเอก ฉัตรชยั สารกิ ัลยะ
วันท่ี 1 พฤษภาคม 2560 ในงานครบรอบ 45 ปคี ลา้ ยวนั กอ่ ต้งั กลุม่ เกษตรกร

Smart Farmer ตน้ แบบ 5

อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ่ังยนื

Smart Farmer ฟันเฟอื งพัฒนาเกษตรไทย

นายสมชาย ชาญณรงค์กุล

อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ การเกษตร
“...นโยบายของรัฐบาลคาดหวังไว้ว่าประเทศไทย
ต้องพัฒนาไปสู่ประเทศไทย 4.0 จึงเป็นยุคที่ต้อง
ใช้นวัตกรรมในการพัฒนา ดังน้ัน ภาคเกษตร
ของไทยต้องมีการปรับตัวให้สอดคล้องกับ
เป้าหมายการพัฒนาประเทศดงั กลา่ ว นับจากนี้ไป
เ ก ษ ต ร ก ร ไ ม ่ ส า ม า ร ถ เ ป ็ น เ พี ย ง ผู ้ ผ ลิ ต
อย่างเดียวเท่านั้น แต่ต้องพัฒนาไปเป็น
ผู้ประกอบการทางการเกษตร จึงจะสามารถ
อยู่ได้อย่างเป็นสุข มีคุณภาพชีวิตที่ดี
เกษตรกรจะไปถงึ จดุ นนั้ ไดต้ อ้ งมอี งคป์ ระกอบ
หลายประการ ไมว่ า่ จะเป็นทกั ษะสมยั ใหม่ เชน่
ทักษะทางด้าน IT ทักษะทางด้านการผลิต
ทางการเกษตรที่ใช้เทคโนโลยีช้ันสูง ทักษะ
ด้านการค้าสมัยใหม่ การบริหารจัดการและ
เช่ือมโยงเครือข่าย ตลอดจนทักษะในการ
เรียนรู้ความเปล่ียนแปลงของโลกทั้งด้าน
เศรษฐกจิ และสงั คม รวมทงั้ การเปล่ียนแปลง
พฤติกรรมของผู้บริโภค ซึ่งทักษะต่าง ๆ จะ
เกิดขึ้นได้ จ�ำเป็นต้องมีการพัฒนาและสะสม
องคค์ วามรอู้ ยา่ งตอ่ เนอ่ื ง โดยจะตอ้ งเรม่ิ พฒั นา
ต้ังแต่เกษตรกรรุ่นเยาว์ หรือ ยุวเกษตรกร
Young Smart Farmer และต่อยอดให้เป็น
Smart Farmer ในท่ีสุดองค์ประกอบต่าง ๆ เหล่านี้
เป็นฟันเฟืองท่ีส�ำคัญที่จะช่วยผลักดันให้ภาคการเกษตร
ของเรา สอดรบั การเปน็ ประเทศไทย 4.0 อย่างแท้จริง...”

6 กรมสง่ เสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

คุณสมบัติ Smart Farmer
คุณสมบัติดานรายได มีรายได จากการทําการเกษตรไมตํ่ากวา 180,000 บาท/ครัวเรือน/ป

2.1 สามารถเขาถึงแหลงขอมูล ทั้งจากเจาหนาที่ และผานทางระบบ 3.1 มีความสามารถในการบริหารจัดการปจจัย
สารสนเทศและการสื่อสารอื่น ๆ เชน Internet, แเบลขราะิสหใถชาาึงรมขแจมาอหัดีรคมลถกวูลใงาานใขรมนกอไดกามรา ูลร แจลดั ะ(กเSหขาuวรามpผงใจpโีคลซlใyผวอน าลกCปุมติhาทรรaตาู บiนลnร)อิหดาร การผลิตแรงงานและทุน ฯลฯ
Mobile Phone เปนตน
2.2 มีการบันทึกขอมูลและใชขอมูลมาประกอบ 3.2 มีความสามารถในการเชื่อมโยงการผลิต
การวิเคราะหวางแผน บริหารจัดการผลผลิต และการตลาดเพื่อใหขายผลผลิตได
ใหสอดคลองกับความตองการของตลาด
2.3 มีการนําขอมูลมาใชในการแกไขปญหา และ 3.3 มีการจัดการของเหลือจากการผลิตที่มี
พัฒนาอาชีพตนเองได ประสิทธิภาพ (Waste Management)

1.1 สามารถเปนวิทยากร คณุ สมบตั พิ ืน้ ฐา น มีความตระหนัก 4.1 มีการผลิตที่ไดมาตรฐาน
ถายทอดเทคโนโลยี หรือ ถึงคุณภาพ GAP GMP หรือเกษตรอินทรีย
ใหคําแนะนําปรึกษาผูอื่นได มีความรูใน สินคา และ หรือการผลิตที่ไดมาตรฐานอื่น ๆ
เรอื่ งทีท่ าํ อยู
1.2 สามารถเปนจุดเรียนรู ความปลอดภัย 4.2 มีกระบวนการผลิตที่สอดคลอง
ใหกับผูอื่นได ของผูบรโิ ภค กับมาตรฐาน GAP GMP หรือ
เกษตรอินทรีย หรือการผลิต
ที่ไดมาตรฐานอื่นๆ

6.1 มีความมุงมั่นในการประกอบอาชีพการเกษตร มีความภูมิใจ มีความรับผิดชอบ 5.1 มีกระบวนการผลิตที่ไมกอใหเกิดมลภาวะ
6.2 รักและหวงแหนพื้นที่และอาชีพทางการเกษตร ในความเปน ตอส่ิงแวดลอม และไมทําลายสิ่งแวดลอม (Green Economy)
เกษตรกร
ไวใหรุนตอไป /สังคม 5.2 มีกิจกรรมชวยเหลือชุมชน
6.3 มีความสุขและความพึงพอใจในการประกอบ และสังคมอยางตอเนื่อง

อาชีพการเกษตร

หลักเกณฑการเปน Smart Farmer คือ ตองมีคุณสมบัติพื้นฐาน 6 ขอ โดยตองผานตัวบงชี้อยางนอย 1 ตัว ในแตละคุณสมบัติ

คุณสมบัติ Smart Farmer ตนแบบ

Smart Farmer ตนแบบตองผานครบทุกคุณสมบัติและทุกตัวบงชี้ในแตละคุณสมบัติ

1. ผานคุณสมบัติพื้นฐานของ Smart Farmer ครบทุกตัวบงชี้ของทุกคุณสมบัติ 4. มีการปฏิบัติท่ีดี
2. ทํากิจกรรมในสาขาดังกลาวดวยตัวเอง
4.1 ผลผลิตสูงกวาคาเฉลี่ยของจังหวัด
3. ร(ปะยระะเเวมลินาตทาี่เมกษสตาขราก)รมีประสบการณในการทําการเกษตรในแตละสาขา 4.2 ใชสารเคมีอยางถูกตองปลอดภัย
4.3 มีแนวคิดและการปฏิบัติที่สอดคลองกับ Green Economy
ดานไมยืนตน ดานขาว
ดานยางพารา 10 ป - มีประสบการณในการทํานามาแลว และ Zero Waste Agriculture
ดานชา 3 ป ไมนอยกวา 3 ป
ดานกาแฟ 3 ป - ทํานาดวยตนเองและครอบครัว 5. มีความโดดเดน
ดานปาลมน้ํามัน 10 ป - มีผลผลิตสูงกวาคาเฉลี่ยของจังหวัด
5.1 การคิดคนเพื่อพัฒนาหรือแกไขปญหาดวยเทคนิควิธีการ
ดานพืชไร ดานพืชผัก 3 ป ใหมๆ หรือประยุกตใชเทคนิควิธีการที่เหมาะสมหรือที่เปน
ดานขาวโพดเลี้ยงสัตว 5 ป ดานไมดอก 5 ป ภูมิปญญา
ดานมันสําปะหลัง 5 ป ดานไมประดับ 5 ป
ดานออยโรงงาน 5 ป ดานไมผล 7 ป 5.2 มีผลสําเร็จที่เกิดข้ึนจริงเปนรูปธรรมชัดเจนจากเทคนิค
ดานสับปะรด 5 ป ดานเกษตรผสมผสาน 3 ป วิธีการท่ีคิดคนหรือประยุกตใช
ดานพืชตระกูลถั่ว 3 ป ดานเกลือสมุทร 10 ป
ดานพืชน้ํามัน 3 ป ดานแมลงเศรษฐกิจ 3 ป 5.3 มีเกษตรกรคนอ่ืนๆ ใหความสนใจเขามาเรียนรูในเทคนิค
วิธีการท่ีคิดคนหรือประยุกตใช
ดานสมุนไพรและเคร่ืองเทศ (อายุยาว)
- มีอายุการเก็บเก่ียวนอยกวา 4 ป ตองมีประสบการณปลูกไมนอยกวา 5 ป 6. มีความพรอมในการเปนแบบอยาง
- มีอายุการเก็บเกี่ยวมากกวา 4 ป ข้ึนไป ตองมีประสบการณปลูกไมนอยกวา 10 ป
6.1 มีผูมาขอศึกษาดูงานเปนประจํา
ดานสมุนไพรและเครื่องเทศ (อายุสั้น) 6.2 มีความสามารถในการสื่อสารทําความเขาใจกับผูอื่น
- มีอายุการเก็บเกี่ยวนอยกวา 1 ป ตองมีประสบการณปลูกไมนอยกวา 3 ป
- มีอายุการเก็บเกี่ยวมากกวา 1 ป ขึ้นไป ตองมีประสบการณปลูกไมนอยกวา 6 ป ไดดี และไมหวงวิชา
6.3 มีความพรอมและเต็มใจที่จะเปนจุดเรียนรูใหกับเกษตรกร

รายอ่ืนๆ

7. มีความเปนผูนํา

7.1 มีบทบาทหรือเขารวมกิจกรรมในการพัฒนาดานตางๆ
ของชุมชน

7.2 มีความขยัน ตั้งใจ เสียสละ มีน้ําใจ และมี Service Mind
7.3 เปนที่เช่ือถือยอมรับของคนในชุมชน

Smart Farmer ตน้ แบบ 7

อนาคตภาคการเกษตรทยี่ งั่ ยนื

การพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่อื ง

01 นโยบาย 04 เปาหมายการพัฒนา

พฒั นาเกษตรกรท่วั ประเทศเปน Smart Farmer โดยมี Smart Officer เปน เพ่อื นคูค ิด เกษตรกรทไี่ มผ า นคุณสมบตั ิ พฒั นาใหเปน Smart Farmer
มงุ ยกระดบั มาตรฐานใหเ ปน เกษตรกรคณุ ภาพทีส่ ามารถปรับเปล่ียนตนเอง เปดรบั ขอมูล
ขา วสาร การเรียนรู มกี ารใชค วามรู และเทคโนโลยีใหม มาใชในการจัดการอยา งมีประสทิ ธภิ าพ - อาสาสมคั รเกษตร - สมาชกิ แปลงใหญ เกษตรกรทวั่ ไป
คSำmจaำrกtัดคFaวrาmมer คือ ผูประกอบการเกษตรท่ีมีการใชเ ทคโนโลยี และการบริหารจดั การ - เกษตรกรผูน ำ - เกษตรกรทีผ่ ลิต - ผูประกอบการเกษตร
Smart Farmer ตนเแพบื่อกบาครดอื ำเเกนษนิ ตธรุรกกริจทอี่ผยาา นงทตันัวยชคุ้วี สัดม6ยั ขมอ คี วแาลมะเผขา มนแทข้ังง็ แ1ล5ะตพวั งึ่ บพง าชต้ี นเองได พชื เศรษฐกิจหลัก - เกษตรยังชีพ

และมคี ุณสมบัตติ ามทแ่ี ตละสาขากำหนด

02 คณุ สมบัตกิ ารเปน Smart Farmer

1. วทิ ยากร ถายทอด ใหค ำปรึกษา คณุ สมบัตพิ ้นื ฐาน
1 2. ตนแบบ จุดเรียนรู

2 1. เขา ถงึ แหลงขอมูล 06 ผลการดำเนนิ งาน
2. บนั ทกึ ใชข อมูลวิเคราะห
3. นำขอมูลไปแกปญ หา

3 1. บรหิ ารปจจยั การผลิต กระบวนการพัฒนา
แรงงาน ทนุ
2. เชื่อมโยงการผลิต ตลาด 1
3. Zero Waste ประเมิน วิเคราะหศักยภาพ
Management จัดทำแผนรายบคุ คล/แปลง พฒั นาตาม
ความตองการ
4 พฒั นา
4 อบรม ใหความรู
1. อบรม GAP GMP ประเมินผล SเกmษFตaaรrกrรtmใหเeปrน ดูงาน ปฏิบตั ิจริง
เกษตรอินทรีย อื่นๆ หลงั การพัฒนา
2. ผลติ สอดคลองกบั GAP GMP 2
เกษตรอินทรยี  อืน่ ๆ
3 แลกเปลี่ยนเรียนรู
5
ประเมิน วเิ คราะห 1
1. Green Economy จัดทำแผน
2. ชว ยเหลือชุมชนและสงั คมอยางตอ เน่อื ง พฒั นาตาม
4 SFพฒั นา ความตอ งการ
6 ประเมนิ ผล
หลังการพฒั นา ตน แบบ 2
1. มงุ มนั่ ไมคิดเลิกทำการเกษตร
2. รกั และหวงแหนพน้ื ท่ีและอาชีพ 3 เครือขายการพฒั นา
3. มคี วามสขุ และความพึงพอใจในอาชพี การเกษตร

03 ผลการคัดกรองเกษตรตามคณุ สมบตั ิ

ขน้ึ ทะเบียนกบั กรมสง เสรมิ การเกษตร ป 2559 13.283 ลานคน
Smart Farmer 0.982 ลานคน

Young Smart Farmer 5,477 คน

8 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

(Smart Farmer) กรมสงเสรมิ การเกษตร

เกษตรกรทเี่ ปน 05 แนวทางการพฒั นา
Smart Farmer แลว พฒั นาเปน
1 ประเมนิ วิเคราะหศ ักยภาพ จัดทำแผนพัฒนา
“Smart Farmer ตน แบบ” 2 อบรม ใหความรูผา น ศพก. และหนวยงาน
3 สรา งเครือขา ยการเรียนรู และเชอ่ื มโยงการผลิต การตลาด
4 รวมกลมุ จัดการเพ่อื ลดตน ทนุ และขยายโอกาส
5 ประสานความรว มมอื วิจยั พฒั นาสู Smart Farmer
6 ประเมนิ ผล ถอดบทเรียน จัดทำฐานขอมูล

โครงการป 2557-2560

2557 2558 2559 2560

เปา หมาย เปาหมาย เปา หมาย เปาหมาย
1. อ(อาสกามส.)มจคั ำรนเกวษนต7ร5ห,ม1ูบ81า นราย 1. พจเกำืชษนเศตวรนรษก1รฐ5ใกน,ิจ8พห7ื้น6ลทักร่ี าย 1. พฒั นาเจาหนาที่ Core Team 1. พัฒนาเจา หนาที่ Core Team
2. S(จ7Fำ7นตจวน งันแหบ3วบัด,85รๆะ0ลดระบั าจ5ย0ังหรวาัดย) 2. จ(S7ำF7นตวจนนงั แห1บว,บ5ดั 4ๆร0ะลดราะบั ยจ2งั0หรวาัดย) 2. เแกปษลตงรใกหรญสม 2า6ช8กิ โแคปรลงกงา(ร1เ7ก,ษ50ต0รกรรารยม) 2. ศเกพษกต. รจกำรนผวนู นำศ8ูน,8ย2เ0ครรือาขยา ย
3. เกษตรกรตน แบบ (ศพก.) (882 ราย) 3. SจFำนตวนนแบ2บ,3ร3ะ0ดบัราอยำเภอ

4. ถอดบทเรียนและจดั ทำสอื่ ถา ยทอดความรู 4. เตผนยแแบพบรอ รงะคดค บั วจาังมหรวู Sดั F

ผลการพฒั นา ผลการพฒั นา ผลการพัฒนา ผลการพฒั นา

เกษตรกรมแี ผนพัฒนารายบคุ คล เกษตรกรมแี ผนพฒั นารายบคุ คล
เกษตรกรมแี ผนพฒั นารายบุคคล 8,820 ราย
17,500 ราย 100 % 100 %

อกม. ไดร ับการประเมิน จำนวน 75,181 ราย 15,876 ราย 100 % เครือขา ย SF ตน แบบ ระดบั จังหวัด
และผา นการประเมนิ เปน SF เกษตรกร ผานเปน SF
73,355 ราย ผเกา ษนตเปรกนรSในFพ่นื ที่เศรษฐกจิ หลกั 11,375 ราย 2,330 ราย 100 %

97.57 % 65 % เกษตรกรทีเ่ ขารวมโครงการ ผานเปน SF
อยูระหวางการประเมิน
เครือขา ย SF ตน แบบ 10,319 ราย 65 % เครอื ขา ย SF ตน แบบ ศพก. หลังเขารว มโครงการ

3,850 ราย 100 % 77 เครือขา ย / 882 ราย 100 %

เ7ค7รเือครขือา ขยายSF/ 1ต,5น4แ0บรบายระด1ับ0จ0ัง%หวดั สอ่ื ถายทอด บทเรยี นการพัฒนา สอ่ื เผยแพรองคความรู และการยกยอง
9 สื่อ 100 % เชญิ ชูเกียรติ SF ตน แบบ ระดับจงั หวัด
77 ราย
100 %

ผลการพัฒนาป 2557-2560
Smart Farmer = 95,049 ราย Smart Farmer ตน แบบ = 8,602 ราย

Smart Farmer ตน้ แบบ 9

อนาคตภาคการเกษตรทีย่ ่ังยนื

10 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ด้านเกษตรผสมผสาน หนา้

l กรงุ เทพมหานคร 12
l นนทบรุ ี 14
l ลพบรุ ี 16
l สระบรุ ี 18
l อา่ งทอง 20

ดา้ นข้าว หนา้

l ชยั นาท 22
l ปทุมธานี 24
l พระนครศรอี ยุธยา 26
l สงิ หบ์ ุรี 28

Smart Farmer ตน้ แบบ 11

อนาคตภาคการเกษตรท่ีย่งั ยืน

Smart Farmer ต้นแบบ

กรงุ เทพมหานคร

ด้านเกษตรผสมผสาน

ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายไวพจน์ นติ ทิม
วัน เดือน ปเี กิด : 13 มีนาคม 2509
การศึกษา : มัธยมศึกษาปีท่ี 6
สถาบันการศึกษา : โรงเรียนจันทร์ประดิษฐารามวิทยาคม
เขตภาษเี จริญ กรงุ เทพมหานคร
ทอ่ี ยู ่ : เลขท่ี 102 ซอยบางเชอื กหนัง 13 แขวงบางเชอื กหนัง
เขตตลงิ่ ชนั กรงุ เทพมหานคร
โทรศัพท์ : 08 6757 8052
เข้าร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2557 และ พ.ศ. 2560

ปจั จยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ

การน�ำนวัตกรรมหรอื การประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ

■ ในแปลงกล้วยไม้มีการใช้ระบบสปริงเกลอร์ มาใช้รดน�้ำ ใช้เคร่ืองวัดค่าความเค็มของน�้ำก่อนน�ำมา
รดแปลงกล้วยไม้ เพ่ือป้องกันอาการไหม้ของกล้วยไม้ ศึกษาสภาพอากาศจากแหล่งข่าวต่างๆ เช่น เว็บไซต์
ขา่ วโทรทัศน์ อยู่เสมอ ซง่ึ น�ำมาใช้กับการวางแผนการจัดการแปลงได้
■ ส่งเสริมให้เกษตรกรในพื้นที่ใช้สารชีวภัณฑ์ในการก�ำจัดศัตรูพืช การท�ำปุ๋ยหมักคุณภาพสูงและ
การเล้ียงไส้เดอื นเพื่อผลิตปุ๋ยมลู ไสเ้ ดอื นไว้ใชเ้ อง ลดการใช้สารเคมีและลดตน้ ทนุ การผลติ แนะน�ำใหเ้ พ่อื นเกษตรกร
หม่ันศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมจากหน่วยงานภาครัฐ หรือใช้เทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต ในปัจจุบันให้เกิดประโยชน์ เช่น
หาข้อมูลจาก Google, Youtube แล้วน�ำมาประยุกต์ใช้ในสวนเกษตรของตน ท�ำการตลาดออนไลน์ผ่านทาง
Facebook Line เปน็ ต้น

การบรหิ ารจัดการ

1) กระบวนการผลิต : เลือกท�ำเลปลูกกล้วยไม้ที่เหมาะสม ท่ีมีน�้ำใช้เพียงพอ ตรวจสอบคุณภาพน�้ำ
ก่อนน�ำมารดกล้วยไม้ ท�ำเลท่ีตั้งเป็นแหล่งท่ีการคมนาคมขนส่งสะดวก โรงเรือนมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับ
การผลิต ใช้ต้นพันธุ์ที่แข็งแรงปราศจากโรคและแมลง ใช้วัสดุปลูกและระยะปลูกท่ีถูกต้องและเหมาะสม
ตรวจสอบคุณภาพน้�ำและปรับคุณภาพน้�ำให้เหมาะสม ใช้ปุ๋ยอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ
มกี ารใชส้ ารชวี ภณั ฑ์ เชน่ เชอ้ื ราบวิ เวอเรยี เชอ้ื ราไตรโคเดอรม์ า เชอ้ื ราเมตตาไรเซยี ม
มาใชค้ วบคมุ ศัตรูพืชในแปลง

12 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 1

2) การจดั การผลผลิต : ผลติ กล้วยไมค้ ุณภาพดี ปราศจากรอยตำ� หนิหรอื การทำ� ลายจากโรคและศัตรูพืช
ดอกมีสีสันสวยงาม จ�ำนวนดอกและขนาดเป็นไปตามมาตรฐาน เก็บเก่ียวดอกกล้วยไม้ในระยะที่เหมาะสมมีการ
จดบันทึกข้อมูลการให้ปุ๋ยและการฉีดพ่นสารเคมี เพ่ือให้สามารถตรวจสอบได้เม่ือมีปัญหา รวมท้ังควรมีการบันทึก
ข้อมลู ตน้ ทุน ขอ้ มูลผลผลติ ท่ีจ�ำหน่ายไดใ้ นแต่ละคร้งั
3) การจดั การดา้ นการตลาด : ได้ขายผ่านหลากหลายชอ่ งทาง เชน่ พอ่ ค้าคนกลาง จำ� หนา่ ยดว้ ยตนเอง
ท่ีบา้ น สง่ ใหล้ กู คา้ ในพ้นื ที่ใกลเ้ คียง

การแสวงหาองคค์ วามรู้ในการประกอบอาชีพและการเชอื่ มโยงเครือขา่ ย

หม่ันหาความรู้ทางอินเตอร์เน็ต หนังสือ และจากผู้รู้อยู่เสมอ ประกอบกับการได้แลกเปล่ียนเรียนรู้กับ
พี่น้องเกษตรกรในพื้นท่ีและเกษตรกรเขตอ่ืนในกรุงเทพมหานคร ท่ีมีการเชื่อมโยงเครือข่ายจากหลายกิจกรรม เช่น
ศูนย์เรียนรู้การเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.), แปลงใหญ่, GAP ท�ำให้มีองค์ความรู้ที่หลากหลาย
มากขึ้น นำ� มาปรบั ใช้ใหเ้ กดิ ประโยชน์

การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปส่ชู ุมชน

เปน็ ศนู ยเ์ รยี นรกู้ ารเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพการผลติ สนิ คา้ เกษตร เขตตลงิ่ ชนั กรงุ เทพมหานคร ซง่ึ เกษตรกรในพนื้ ท่ี
รู้จักดี เพราะมีเครือข่ายระหว่างกัน มีงานมีกิจกรรมต่างๆ ร่วมกันตลอด มีเกษตรกรในพื้นที่เข้ามาศึกษาข้อมูล
หาองคค์ วามรภู้ ายในศนู ยฯ์ และจากตนเองซงึ่ มอี งคค์ วามรเู้ รอ่ื งกลว้ ยไม้ มะนาวในวงบอ่ ปยุ๋ หมกั มลู ไสเ้ ดอื น จลุ นิ ทรยี ์
สังเคราะห์แสง เพื่อนเกษตรกรในพื้นที่ได้น�ำไปปรับใช้เกิดประโยชน์ต่ออาชีพ ลดต้นทุนการผลิตลงได้ สร้างรายได้
เพิ่มเติม

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร

“ เพื่อสบื ทอดอาชีพการเกษตรจากรุ่นพ่อ

ประกอบอาชพี หาเล้ียงตนเองและครอบครัวได้
เปน็ ต้นแบบท่ดี ีและประสบความสำ� เร็จให้เพื่อนเกษตรกรในพืน้ ที่
รกั ในส่ิงทไี่ ดท้ ำ� เพอ่ื ชุมชนและสังคม มีการแลกเปลีย่ นเรยี นรู้

”กับเครอื ข่ายเพื่อนเกษตรกรเพือ่ หาความรู้เพิม่ เติม

นำ� มาปรับใชแ้ ละถา่ ยทอดตอ่ สเู่ พอ่ื นเกษตรกร

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 13

อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ั่งยืน

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวัดนนทบรุ ี

ดา้ นเกษตรผสมผสาน

ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ช่อื -นามสกลุ : นายสอาด เม้ียนแมน้
วัน เดอื น ปีเกดิ : 19 ตลุ าคม 2503
การศกึ ษา : ประถมศึกษาปที ่ี 6
สถาบันการศึกษา : โรงเรียนสเุ หร่าปากคลองลำ� รี จงั หวดั นนทบุรี
ทอ่ี ยู่ : เลขท่ี 53 หมู่ 2 ตำ� บลละหาร อำ� เภอบางบวั ทอง
จังหวัดนนทบรุ ี
โทรศัพท ์ : 08 3199 7093
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2557

ปจั จยั ความส�ำเร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ

การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลิต

■ ไดท้ ำ� การเกษตรแบบผสมผสาน โดยการทำ� กจิ กรรมหลายดา้ น ประกอบไปดว้ ย
การเลย้ี งแพะ การปลูกผักสวนครัวในโรงเรอื น การเลี้ยงไกเ่ น้อื การท�ำนา จงึ ได้น�ำกจิ กรรม
ทั้งหมดมาปรับใช้เข้าด้วยกัน เช่น เม่ือเลี้ยงแพะ จึงได้น�ำมูลแพะมาใช้ท�ำปุ๋ยใส่นาข้าว
การทำ� นาแบบไม่เผาตอซัง ใชน้ ้ำ� หมกั ชีวภาพในโรงเรือน ใช้เชอ้ื ราไตรโคเดอร์มาเพ่ือป้องกนั
โรคพืชกับนาข้าว ลดการใช้ปุ๋ยเคมีลงคร่ึงหนึ่งควบคู่ไปกับการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ท�ำฮอร์โมนไข่
เรง่ ต้นและดอก ทำ� ปุย๋ อินทรยี ์คณุ ภาพสูงใส่ผกั กางมงุ้
■ สังเกตข้าวจะใช้ปุ๋ยเม่ือข้าวต้องการ เพราะการท�ำนาแบบไถกลบตอซังมักมี
อนิ ทรยี วตั ถแุ ละแรธ่ าตอุ ยใู่ นดนิ มากอยแู่ ลว้ ไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งใสป่ ยุ๋ เคมมี าก ประกอบกบั ทำ� ปยุ๋ อนิ ทรยี ์
ใช้เองและน�ำมูลแพะมาใชร้ ่วมด้วย จึงทำ� ให้สามารถลดต้นทุนการผลติ ไปได้อกี ครง่ึ หนง่ึ

การบริหารจดั การ

1) กระบวนการผลติ : ตอ้ งเลือกพันธข์ุ า้ วทีไ่ ด้การรับรองพันธ์ุ
เพาะปลูกตามเวลาทเ่ี หมาะสม
2) การจัดการผลผลติ : ตอ้ งเก็บเกีย่ วข้าวในขณะทเี่ มลด็ สมบรู ณ์เตม็ ท่ี
3) การจดั การดา้ นการตลาด : หาแหลง่ จำ� หนา่ ยทไี่ ดร้ าคาสงู และ ตอ่ รองราคาได้
ใช้ประสบการณ์จากการอบรม และการประชุมร่วมกับหน่วยงานต่างๆ มาพิจารณา
สถานการณก์ ารตลาด

14 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 1

การแสวงหาองคค์ วามรู้ในการประกอบอาชีพและการเชื่อมโยงเครอื ขา่ ย

ต้องไม่หยดุ น่ิง จะต้องพยายามหาความร้อู ยา่ งต่อเนอื่ งจากหน่วยงานภาครฐั ปราชญช์ าวบา้ น หรือ คนท่มี ี
ความรูม้ ากกวา่ เพอ่ื แลกเปล่ยี นการเรียนรู้

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสูช่ ุมชน

การท�ำการเกษตรแบบผสมผสาน การเล้ียงแพะ ท�ำนาข้าว เล้ียงปลา ปลูกผักกางมุ้ง เพาะลูกไก่พ้ืนเมือง
จำ� หนา่ ย เลยี้ งไสเ้ ดอื นไวท้ ำ� ปยุ๋ จากมลู ไสเ้ ดอื นใสพ่ ชื ผกั เปน็ รปู แบบการดำ� เนนิ งานทห่ี ลากหลายจงึ มเี กษตรกรรายอนื่
ใหค้ วามสนใจ และทำ� ตาม
ผลผลิตท่ีได้ส่วนใหญ่เริ่มต้นจากความชอบของครอบครัว ครอบครัวชอบทานอะไรก็จะเร่ิมท�ำกิจกรรมน้ัน
ขยายออกไปแจกเพอ่ื นบ้าน ถ้าเหลอื มากจะนำ� ไปขาย

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร

“ อาชพี เกษตรกร เป็นอาชพี ทร่ี ักมาก และอยากถ่ายทอดความรูใ้ ห้แก่คนร่นุ หลังหรอื ผู้ทสี่ นใจ
ในการทำ� เกษตรแบบผสมผสานได้ศึกษาหาความรู้ และทำ� ตาม อีกท้งั อาชีพเกษตรกรเป็นอาชีพท่ี

ไม่ได้มีความยากล�ำบากมากนกั หากมองอกี มุมแล้วยังท�ำให้รายได้หลากหลายชอ่ งทาง มีเพ่ือนหลายสาขา

”ไม่วา่ จะเปน็ เกษตรกรผู้ปลูกไมผ้ ล กลุม่ ผูเ้ ลี้ยงแพะ กลมุ่ ตา่ ง ๆ อกี มากมาย อยา่ งน้อยทำ� ใหไ้ ดแ้ ลกเปลีย่ น
ความคิดเห็นและทัศนคตทิ ี่ดมี าก
■

Smart Farmer ต้นแบบ 15

อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ั่งยืน

Smart Farmer ต้นแบบ

จังหวัดลพบุรี

ดา้ นเกษตรผสมผสาน

ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ

ชื่อ-นามสกลุ : นายมนูญ คงด่าน
วัน เดอื น ปเี กดิ : 5 มิถุนายน 2500
การศึกษา : มัธยมศึกษาตอนปลาย
สถาบันการศึกษา : ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
อ�ำเภอโคกสำ� โรง จังหวัดลพบรุ ี
ทีอ่ ย ู่ : เลขที่ 58/3 หมู่ 10 ตำ� บลเกาะแก้ว อ�ำเภอโคกส�ำโรง
จงั หวดั ลพบรุ ี
โทรศัพท์ : 08 7406 2705
E-mail : [email protected]
ID Line : Manoo 99
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2557

ปัจจยั ความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ

■ การใช้ปุ๋ยสั่งตัดโดยการวิเคราะห์ดิน สามารถลดต้นทุนการผลิตได้ เพราะเมื่อเราวิเคราะห์ดิน รู้ค่า
ความเป็นกรด-ด่าง และธาตอุ าหารทมี่ ีอย่ใู นดินแล้ว เราสามารถใช้แม่ปยุ๋ ท่ีผสมเองตรงกับความต้องการของพืช เช่น
ถ้ามีด่างอยู่แลว้ เราก็ลดปุ๋ยยเู รียลง เปน็ ตน้ ตามทีเ่ คยทดลองกบั ข้าวโพดเล้ยี งสัตว์ลดการใช้ปุ๋ย 1 ไร่ สองรอ้ ยกวา่ บาท
และผลผลิตเพม่ิ ข้นึ ไรล่ ะ 200 กโิ ลกรัม นอกจากนี้ ยังมกี ารปรบั ปรุงโครงสรา้ งดนิ โดยใชป้ ยุ๋ อนิ ทรยี ์
■ เทคนิคการปลูกมะละกอให้ต้นเต้ีย ผลดก ตัดรากแก้วต้นกล้าที่มีอายุประมาณ 1 เดือน หรือสูง
30 เซนตเิ มตร ตดั รากแกว้ ประมาณ 2 นว้ิ ปลกู เรยี ง 45 องศา หนั ปลายยอดไปทางทศิ ตะวนั ออก
หรอื ใชก้ ารตอนมะละกอก็ได้
■ การปลูกมะนาวบังคับให้ออกนอกฤดูกาลโดยใช้วิธีแกล้งให้อดน้�ำ
โดยนับย้อนหลงั ที่ฤดขู องมะนาวนน้ั มีราคาแพง 6 เดอื น
■ ใชน้ ำ้� จากบอ่ บาดาลพลงั งานแสงอาทติ ยป์ ลกู พชื ระบบนำ�้ หยด
การน�ำพลังงานแสงอาทติ ย์มาใช้ ตน้ ทนุ น้ำ� เปน็ ศูนยเ์ นือ่ งจากเปลี่ยน
พลังงานแสงอาทิตยเ์ ปน็ พลังงานไฟฟ้าใชใ้ นการปม๊ั น�้ำ และการใช้
ระบบน�้ำหยด เป็นการประหยัดการใชน้ ำ้� และปยุ๋ เคมี

16 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

การบรหิ ารจดั การ สสก.ท่ี 1

1) กระบวนการผลติ :
■ การท�ำเกษตรผสมผสาน เช่น การปลูกผัก
สวนครัวระบบน�้ำหยด ปลูกพืชผักหลากหลาย เลี้ยงสุกร เป็ดไข่
เป็ดเทศ ปลาดกุ กบในกระชงั โรงสคี รวั เรือน โรงเรอื นเห็ด การปลกู
มะนาวนอกฤดกู าล การขยายพนั ธม์ุ ะละกอ โดยการตอน ทำ� สาว ทำ� ใหต้ น้ เตย้ี
การใช้พืน้ ท่ีเกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ (ศาสตรพ์ ระราชา 1 ไร่ 1 แสน)
■ การใช้ปุ๋ยส่ังตดั โดยการวเิ คราะหด์ นิ
■ การนำ� พลังงานทดแทนลดตน้ ทนุ เช่น สูบน�้ำบาดาลพลงั งาน
แสงอาทิตย์ ตู้อบแห้งพลงั งานแสงอาทิตย์ เปน็ ตน้
■ การทำ� จลุ นิ ทรยี ์ดีเซลล์
■ การท�ำเตาเผาถ่านนำ�้ สม้ ควันไม้
■ การท�ำหัวเช้ือจุลินทรีย์ธรรมชาติ น�้ำหมัก EM น้�ำหมัก
ฮอร์โมนต่างๆ เชน่ ผลไม้ รกหมู ลดใชส้ ารเคมี
2) การจัดการผลผลิต :
■ มกี ารปลูกพืชแบบผสมผสาน
■ มกี ารใชน้ ำ้� สม้ ควนั ไม้ แทนการใชส้ ารเคมี นำ้� หมกั ฮอรโ์ มนตา่ งๆ
■ ใช้ป๋ยุ ส่งั ตดั
■ มีโรงสีเล็ก แปรรูปข้าวเปลือก
■ ใชเ้ ครื่องสบู นำ้� ในระบบนำ�้ หยด
3) การจัดการด้านการตลาด : มีพ่อค้ารับซ้ือถึงที่ และการหาตลาด
มารับซื้อใหก้ บั เกษตรกรรายอน่ื ๆ

การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย

สนใจศกึ ษาทำ� การทดสอบดว้ ยตนเอง และปรึกษาเจา้ หน้าท่ี

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสชู่ ุมชน

เปน็ ศนู ยเ์ รยี นรชู้ มุ ชนบา้ นชอนอดุ มทใี่ หค้ วามรคู้ นในชมุ ชนและนอก
ชมุ ชน โดยเป็นวิทยากรประจ�ำศูนย์ มผี ูน้ �ำไปปฏบิ ัติจนเกิดผลหลายราย

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร

อาชีพเกษตรคปู่ ระเทศไทยมาช้านาน

“อยากจะพฒั นาเปล่ียนรปู แบบการทำ� โดยใชเ้ ทคโนโลยใี หมม่ าใช้
”และมใี จรกั การท�ำการเกษตร

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 17

อนาคตภาคการเกษตรท่ียง่ั ยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จังหวดั สระบุรี

ด้านเกษตรผสมผสาน

ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชื่อ-นามสกุล : นางขวญั ใจ เนตรหาญ
วัน เดือน ปเี กิด : 10 กรกฎาคม 2515
การศึกษา : มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย
สถาบันการศึกษา : ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั
อ�ำเภอพระพุทธบาท จงั หวัดสระบุรี
ที่อยู่ : เลขท่ี 1/1 หมู่ 5 ตำ� บลหนองแก อำ� เภอพระพทุ ธบาท
จังหวัดสระบุรี
โทรศัพท์ : 08 3312 1764
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2558

ปัจจยั ความส�ำเร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ

การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ

ใช้นวัตกรรมอะตอมมิคนาโน (พลังง้วนดิน) คือการใช้จุลินทรีย์ตัวเล็กๆ ท่ีมีประสิทธิภาพสูงทนความร้อน
เลยี้ งงา่ ยขยายตวั ไดเ้ ยอะมาก ซงึ่ แตกตา่ งจากจลุ นิ ทรยี ท์ ว่ั ไปทขี่ ยายตวั ไดน้ อ้ ย ซงึ่ เวลานำ� มาทำ� ปยุ๋ หมกั จะชว่ ยลดเวลา
ท�ำใหป้ ยุ๋ หมักยอ่ ยสลายไดเ้ ร็วขนึ้

การบริหารจัดการ

1) กระบวนการผลิต : โดยใช้สรรพสงิ่ มาปรับปรงุ บำ� รงุ ดนิ (ปรบั สมดลุ )
ท�ำให้เกิดอินทรยี วัตถดุ นิ มีความอุดมสมบูรณ์ท�ำให้พืชเจริญเติบโตได้ดี
2) การจดั การผลผลิต : โดยสร้างมลู คา่ เพมิ่ ใหก้ บั สนิ คา้ ขา้ วน�ำมาสี
เปน็ ขา้ วกลอ้ งบรรจถุ งุ สญุ ญากาศ ไข่ไก่ นำ� มาทำ� เป็นไข่เคม็ ดองนำ้� เกลอื สมุนไพร
ดนิ สอพองสมนุ ไพร
3) การจดั การด้านการตลาด : จ�ำหน่ายเองโดยไมผ่ า่ นพ่อค้าคนกลาง
โดยมภี าคเี ครือขา่ ยเปน็ หลกั

18 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 1

การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย

ศึกษาหาความรู้ร่วมกับเวทีหน่วยงานต่างๆ เช่น พิพิธภัณฑ์
เฉลิมพระเกียรติ โดยเข้ารว่ มอบรมทุกครัง้ เพ่ือพัฒนาศักยภาพตนเอง

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสู่ชุมชน

เป็นศูนย์เรียนรู้ชุมชน จัดท�ำแปลงตัวอย่าง เพ่ือเป็นตัวอย่าง
แก่เกษตรกรและบุคคลท่ัวไปท่ีสนใจรูปแบบท�ำให้เห็นเชิงประจักษ์และ
เปิดอบรมให้ความรู้ในด้านต่าง ๆ เช่น การท�ำปุ๋ยหมัก การท�ำน�้ำสรรพสิ่ง
ไนโตรเจน การท�ำปุ๋ยก้อน ผลส�ำเร็จ มีเกษตรกรน�ำไปประยุกต์ใช้และ
บางสว่ นนำ� ไปใชเ้ ต็มรูปแบบ

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร

“ ผลติ ”อาหารเพอ่ื สุขภาพตนเอง ครอบครวั ชมุ ชน
และสูส่ ากลโลก
■

Smart Farmer ต้นแบบ 19

อนาคตภาคการเกษตรที่ยง่ั ยนื

Smart Farmer ต้นแบบ

จังหวดั อา่ งทอง

ด้านเกษตรผสมผสาน

ขอ้ มูล Smart Farmer ตน้ แบบ

ช่ือ-นามสกุล : นางสาวเบญจมาศ ทองพลู
วนั เดอื น ปเี กดิ : 30 มิถนุ ายน 2518
การศึกษา : ปริญญาตรี
สถาบนั การศกึ ษา : มหาวทิ ยาลยั รามค�ำแหง
ทอ่ี ย ู่ : เลขที่ 19 หมู่ 4 ต�ำบลไผด่ �ำพฒั นา
อ�ำเภอวเิ ศษชยั ชาญ จังหวัดอ่างทอง
โทรศพั ท ์ : 08 1304 5152
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2557 และ ปี พ.ศ. 2559

ปจั จยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวตั กรรมหรอื การประยกุ ต์ใชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต

■ ใช้การผลิตแบบข้าวนาโยนโดยใช้เมล็ดพันธุ์ข้าว 5 กิโลกรัมต่อไร่ ในการท�ำนาข้าวโยนซ่ึงเหมาะกับการท�ำนา
ในช่วงฤดูฝน จะช่วยลดอัตราการเน่าของเมล็ดพันธุ์ข้าว ท่ีมีสาเหตุมาจากฝนตกท�ำให้เกิดน�้ำท่วมขังในแปลงนาและ
ระบบการระบายน�ำ้ ล่าชา้ เนอื่ งจากสภาพพนื้ ทีล่ มุ่ ต่�ำ การทำ� ข้าวนาโยนจงึ เหมาะสมกบั การท�ำนาในฤดกู าลน้ี
■ ช่วงเวลาการเกบ็ เก่ียวจะเรว็ กวา่ เพราะมกี ารเพาะขา้ วกลา้ อยูบ่ นแปลงเพาะเป็นระยะเวลา 15-30 วัน จึงท�ำให้
ระยะการเกบ็ เกีย่ วเร็วกวา่ นาหวา่ นท่วั ไป
■ ปจั จบุ ันมีการท�ำนาหว่านน�ำ้ ตมโดยน�ำความรทู้ ไ่ี ด้รบั จากการเข้ารบั การอบรมหลักสูตรโรงเรียนเกษตรกรทำ� นา
ของจงั หวดั อา่ งทอง โดยมกี ารเรยี นรแู้ ละฝกึ ปฏบิ ตั ใิ นแปลงนาจรงิ มาปฏบิ ตั ใิ นแปลงนาของตนเอง โดยหวา่ นเมลด็ พนั ธข์ุ า้ วเพยี ง
5 กิโลกรัมต่อไร่ ซ่ึงเมื่อหว่านลงไปแล้วต้นข้าว
จะขนึ้ หา่ งกนั ประมาณ9เซนตเิ มตรเมอ่ื ขา้ วโตขนึ้
จะแตกกอดี และท�ำให้ได้ผลผลิตเท่ากัน หรือ
ดกี วา่ เดมิ ซง่ึ เคยหวา่ นกนั 25 – 30 กโิ ลกรมั ตอ่ ไร่
คอื จะลดตน้ ทุน โดยใช้หลกั การ 1 เพิ่ม 3 ลด
1 เพิ่ม คือ เพมิ่ อนิ ทรยี วตั ถใุ นดนิ
ไมเ่ ผาฟางข้าว ใชน้ ้ำ� หมักจุลนิ ทรีย์หน่อกลว้ ย และ
ปุ๋ยหมักเพอ่ื ปรับปรงุ บำ� รงุ ดนิ

20 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

3 ลด คือ 1. ลดอตั ราเมล็ดพันธ์ุข้าวเหลือ 5 กโิ ลกรมั สสก.ท่ี 1
ตอ่ ไร่
2. ลดการใช้ปุ๋ยเคมีลง โดยครั้งแรกใส่
ปุย๋ เคมีสตู ร 16-20-0 อัตรา 25 กโิ ลกรัมต่อไร่ หลงั หว่านขา้ ว 20-25 วนั
ครั้งที่สอง หลังหว่านข้าว 50-55 วัน โดยให้ใส่ปุ๋ยสูตร 46-0-0 อัตรา
10 กิโลกรัมต่อไร่ ข้าวมีการเจริญเติบโตท่ีเหมาะสม ลดการใช้ปุ๋ยเคมี
ซึ่งแต่เดมิ ใชป้ ุ๋ยไร่ละประมาณ 50-60 กิโลกรมั ตอ่ ไร่
3. ลดการใชส้ ารเคมีลง หลงั จากปลกู ข้าว 5 กิโลกรมั ต่อไร่ และเพม่ิ อนิ ทรียวตั ถุ ไมเ่ ผาฟาง ท�ำให้
ข้าวเจริญเติบโตดีและแข็งแรง ไม่ค่อยมีโรคและแมลงศัตรูพืชรบกวน อีกทั้งยังมีการลงแปลงส�ำรวจระบบนิเวศในแปลงนา
เพอื่ นำ� ขอ้ มลู ทไี่ ดม้ าวเิ คราะหว์ า่ จะตอ้ งดำ� เนนิ การปฏบิ ตั อิ ยา่ งไรในแปลงนา และหากมศี ตั รพู ชื ระบาดกจ็ ะใชก้ ารปอ้ งกนั กำ� จดั
โดยวิธีผสมผสานโดยการใช้สารชวี ภัณฑ์ เช่น สารสะเดา เชอื้ ราไตรโคเดอร์มา เชื้อราบวิ เวอเรยี ในการปอ้ งกันกำ� จดั ท�ำให้ลด
ต้นทุนการผลิต

การบรหิ ารจดั การ

1) กระบวนการผลติ : มกี ารวางแผนการปฏบิ ตั งิ านเปน็ รายเดือน โดยการลดตน้ ทนุ การผลติ เรอื่ งการใช้สารเคมี
ผลผลิตท่ีได้รับมีความปลอดภัยต่อผู้ผลิต และผู้บริโภค มีกระบวนการผลิตที่ค�ำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ท�ำให้ส่ิงแวดล้อมดีขึ้น
เช่น ในแปลงนามสี ัตวน์ ำ�้ พวกปลา และกบ เป็นต้น ค�ำนึงถึงสขุ ภาพของตนเองและผูบ้ รโิ ภค ของอย่างหนง่ึ ตอ้ งมปี ระโยชน์
มากกวา่ 1 อย่าง และสามารถน�ำไปเกื้อหนุนงานอีกอยา่ งหนง่ึ ได้ เพื่อให้งานนน้ั เดินไปได้หลายๆ ดา้ น
2) การจัดการผลผลิต : มีการใช้ความรู้ในการแก้ไขปัญหาและพัฒนาการท�ำการผลิตให้เกิดประสิทธิภาพ
และต้องเปน็ ความรู้ที่คนในบา้ นรบั รู้และยอมรบั ดว้ ย จึงสามารถน�ำความรทู้ ่เี รามีไปถ่ายทอดกบั คนอ่นื ๆ ได ้
3) การจัดการด้านการตลาด : มีการสนับสนุนจากหน่วยงานของรัฐ โดยได้รับการสนับสนุนเคร่ืองสีข้าว
เพอื่ ให้มกี ารแปรรปู เพื่อเพมิ่ ช่องทางการตลาดเพ่ิมขนึ้

การแสวงหาองค์ความร้ใู นการประกอบอาชพี และการเชื่อมโยงเครอื ขา่ ย

มีการศึกษา ค้นคว้าหาความรู้จาก การศึกษาดูงาน มีการอบรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากประสบการณ์กับเกษตรกร
ทีป่ ระสบความสำ� เรจ็ รายอืน่ ๆ และนำ� มาปรับใช้กับตนเอง
สามารถนำ� ความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการอบรม และศกึ ษาดงู าน ปรบั ใชใ้ นกระบวนการผลติ สนิ คา้ เกษตรใหด้ แี ละมปี ระสทิ ธภิ าพ
เพ่ือน�ำไปส่กู ารผลติ สินค้าเกษตรปลอดภัยและไดม้ าตรฐาน

การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปสชู่ ุมชน

มีการรวมกลุ่มเกษตรกรร่วมกันผลิตสารชีวภัณฑ์ต่างๆ ให้น�ำกลับไปใช้ในชุมชน
สง่ิ ทตี่ ามมากค็ อื เกษตรกรไดร้ ว่ มกนั แลกเปลย่ี นความคดิ เหน็ เพอื่ นำ� ไปสกู่ ารพฒั นาการเกษตร
ในชุมชนใหด้ ขี ึ้นและเกิดความสามคั คี ชมุ ชนมีความเข้มแข็ง

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร

“ การ ”ประกอบอาชพี การเกษตรตามหลกั เศรษฐกจิ พอเพียง
และการทำ� อะไรท่ใี จรกั มนั จะท�ำไดด้ ีและมีความสขุ

■

Smart Farmer ต้นแบบ 21

อนาคตภาคการเกษตรทีย่ งั่ ยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จังหวัดชยั นาท

ด้านขา้ ว

ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชอ่ื -นามสกุล : นางนสิ ากร ภนู าหลวง
วนั เดอื น ปีเกดิ : 7 มกราคม 2512
การศึกษา : มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 3
สถาบันการศึกษา : โรงเรียนโพงามวิทยา จังหวัดชัยนาท
ทอ่ี ย ู่ : เลขท่ี 80/3 หมู่ 5 ต�ำบลโพงาม
อ�ำเภอสรรคบุรี จงั หวดั ชัยนาท
โทรศพั ท์ : 08 0506 9628
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2557-2560

ปจั จยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต

จากเดิมการปลูกข้าวใช้วิธีการหว่านข้าว ปรับเปล่ียนเป็นวิธีการปักด�ำกล้าข้าว การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวมีการจัดการ
พันธ์ุปนในแปลงเมลด็ พนั ธเุ์ น้นถอนพนั ธ์ุปน 3 ระยะ คอื 1. ระยะแตกกอ 2. ขา้ วออกรวง 3. ระยะโนม้ รวง
การประยุกต์เทคโนโลยีสอดคล้องกับช่วงเวลา พร้อมทั้งให้ความรู้แก่สมาชิกกลุ่มและเกษตรกรในชุมชน
เรื่อง กระบวนการผลิตให้มีประสิทธิภาพ ส่งเสริมให้เกษตรกรในพ้ืนท่ีใช้สารชีวภัณฑ์ในการก�ำจัดศัตรูพืช ลดการใช้สารเคมี
และลดตน้ ทนุ การผลติ โดยใชเ้ มลด็ พนั ธห์ุ ลกั จากศนู ยเ์ มลด็ พนั ธข์ุ า้ วชยั นาท ในอตั ราจำ� นวน 12 กโิ ลกรมั ตอ่ ไร่ โดยวธิ กี ารปกั ดำ�
พร้อมแนะน�ำให้เพื่อนเกษตรกรหม่ันศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมจากหน่วยงานภาครัฐ หรือใช้เทคโนโลยีอินเตอร์เน็ต
(Line/Facebook) ในการตดิ ต่อสอื่ สารตา่ งๆ กบั เจ้าหนา้ ทีห่ นว่ ยงานและกลุ่มเกษตรกรดว้ ยกนั

การบริหารจัดการ

1) กระบวนการผลติ : ใชเ้ มล็ดพนั ธุ์หลกั จากศนู ย์เมลด็ พันธ์ขุ ้าวชัยนาทแบ่งให้กลุม่ สมาชิกแปลงพันธุ์ตามจ�ำนวน
ทห่ี นว่ ยงานตอ้ งการ ใชว้ ธิ เี ปยี กสลบั แหง้ แกลง้ ขา้ วในการผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ ว ดแู ลรกั ษาแปลงพนั ธข์ุ า้ วอยา่ งใกลช้ ดิ และตอ่ เนอื่ ง
ผลติ เมล็ดพันธไุ์ วใ้ ช้เอง และลดอตั ราเมลด็ พนั ธุข์ า้ ว/ลดสารเคม/ี ใช้ปุย๋ ตามวิเคราะห์ดนิ /ถูกอัตรา-ถูกเวลา-ถกู สถานท่ี

22 กรมสง่ เสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

2) การจัดการผลผลิต : ส่งเมล็ดพันธุ์ข้าวตามความต้องของศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาทแล้ว จ�ำนวนท่ีเหลือจาก สสก.ท่ี 1
การผลิตน�ำมาบรรจุขายใช้ภายในชุมชน พร้อมบันทึกข้อมูลการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวไว้เพื่อทราบรายละเอียด และสามารถ
น�ำมาใช้แกไ้ ขปัญหาในฤดกู ารผลติ ต่อไป
3) การจัดการด้านการตลาด : ศูนย์ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท เป็นตลาดหลักของสมาชิกและแปลงเครือข่าย
ทเี่ ขา้ รว่ มการผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ ว จำ� หนา่ ยเมลด็ พนั ธข์ุ า้ วใหเ้ กษตรกรในชมุ ชนและตลาดใกลเ้ คยี งตลาดผคู้ า้ เมลด็ พนั ธใ์ุ นจงั หวดั
และต่างจังหวัดท่ีมาให้แปลงสมาชิกผลิตเมล็ดพันธุ์ และลูกค้าภายในชุมชนหรือสมาชิกกลุ่มท่ีใช้วิธีการปักด�ำกล้าข้าว
ในกลุ่มมีสมาชกิ ที่ใหบ้ ริการรถปักด�ำกล้าเป็นผปู้ ระกอบการทใี่ หบ้ รกิ ารโดยใชเ้ มล็ดพันธุ์จากกลุ่ม

การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชพี และการเช่อื มโยงเครือข่าย

แสวงหาความรจู้ ากเจา้ หนา้ ทขี่ องรฐั ทมี่ าใหค้ วามรแู้ กส่ มาชกิ และตนเองเสมอๆ พรอ้ มทงั้ เขา้ รว่ มการอบรม/สมั มนา/
ประชุมวางแผนกับหน่วยหรือชุมชนอย่างต่อเนื่อง หม่ันหาความรู้ทางอินเตอร์เน็ต, หนังสือและจากผู้รู้อยู่เสมอ ประกอบกับ
การไดแ้ ลกเปลย่ี นเรยี นรู้กับพี่นอ้ งเกษตรกรในพ้นื ที่และเกษตรกร
เช่ือมโยงเครือข่ายศูนย์ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท ผู้ประกอบการและผู้ค้าเมล็ดพันธุ์ข้าว เครือข่ายสมาชิกเข้าร่วม
โครงการแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว เชื่อมโยงเครือข่ายกิจกรรม เช่น ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร
(ศพก.) /แปลงใหญ่ /GAP ทำ� ใหม้ อี งค์ความรทู้ หี่ ลากหลายมากขน้ึ นำ� มาปรบั ใชใ้ ห้เกิดประโยชน์

การขยายผลความสำ� เรจ็ ของตนเองไปสู่ชุมชน

เกษตรกรภายในชุมชนหรือใกล้เคียงเกิดความเชื่อม่ันในการกลุ่มผลิต
เมล็ดพันธุ์ข้าวขอเข้าร่วมเป็นสมาชิกเน่ืองจากราคาสูงกว่าราคาข้าวปกติ โดยให้
คำ� แนะนำ� ในการทำ� แปลงผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วทถี่ กู ตอ้ งและมาตรฐานใหแ้ กเ่ กษตรกรนน้ั
จากศูนย์ข้าวชุมชนก้าวเข้าสู่กลุ่มแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ต่อเน่ืองถึงโครงการ
นาแปลงใหญ่ (บ้านใหญ่) ต�ำบลโพงาม อ�ำเภอสรรคบุรี จังหวัดชัยนาท สมาชิก
80 ราย จ�ำนวน 1,300 กว่าไร่ ขยายผลสู่หน้าท่ีและภารกิจรับผิดชอบสู่ชุมชน
ให้การยอมรับ ดังนี้ ประธานแปลงใหญ่บ้านใหญ่/ประธานศูนย์ข้าวชุมชนฯ/
อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.)/หัวหน้ากลุ่มผู้ผลิตพันธุ์ข้าวของศูนย์ผลิต
เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วชยั นาท/หวั หนา้ กลมุ่ ผผู้ ลติ ขา้ วให้ CP/เลขานกุ ารผใู้ ชน้ ำ�้ (ชลประทาน) ฯลฯ

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร

“ เปน็ คนทร่ี ักในอาชพี การเกษตร หวงแหนในพื้นทท่ี ีส่ ืบทอดจากร่นุ พอ่ แม่
พัฒนาตนเองลดตน้ ทนุ การผลิตใหส้ ามารถสอดคล้องกับราคา เวลา
ความตอ้ งการของตลาด สง่ เสรมิ ให้ชุมชนเห็นความส�ำคญั ของ
การลดต้นทุนการผลิต พรอ้ มท้งั แลกเปล่ียนเรียนรดู้ ้านเกษตรสคู่ วามสำ� เร็จ

”ในการประกอบอาชพี การเกษตรทสี่ ามารถเลย้ี งชพี และดำ� เนนิ ชีวิตอยา่ งสุขใจ
ในวถิ เี กษตร วิถชี ุมชน วิถีสงั คมและกาลเวลาทผี่ นั เปลย่ี น

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 23

อนาคตภาคการเกษตรที่ยงั่ ยืน

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวดั ปทมุ ธานี

ดา้ นข้าว

ขอ้ มูล Smart Farmer ตน้ แบบ

ชอื่ -นามสกุล : นายชาตรี ระดมเลก็
วนั เดือน ปีเกดิ : 18 สงิ หาคม 2515
การศึกษา : มัธยมศึกษาปที ่ี 6
สถาบันการศกึ ษา : โรงเรียนธัญญารัตน์ จงั หวัดปทุมธานี
ที่อย ู่ : เลขที่ 17 หมู่ 2 ต�ำบลล�ำลูกกา อ�ำเภอลำ� ลูกกา
จังหวดั ปทุมธานี
โทรศพั ท์ : 08 6614 2800
E-mail : [email protected]
ID Line : 0866142800
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จัยความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต

■ การปลูกข้าวแบบโยนกล้า เป็นการช่วยลดปริมาณการใช้เมล็ดพันธุ์และลดปัญหาเร่ืองวัชพืชในนาข้าว
การท�ำนาโยนใชเ้ มลด็ พนั ธุข์ ้าวอัตรา 8 กโิ ลกรมั ต่อไร่
■ ผลติ น�ำ้ หมกั ชวี ภาพและสารชวี ภณั ฑใ์ ช้ทดแทนการใช้สารเคมที างการเกษตร ท�ำให้ต้นทนุ การผลติ ข้าวลดลง
■ ปลูกขา้ วหลากหลายพันธ์ุ ที่มากไปด้วยคณุ คา่ ทางโภชนาการ ได้แก่ ข้าวไรซเ์ บอรร์ ่ี ขา้ วหอมนิล ข้าวสินเหลก็
ข้าวชอ่ ราตรี ขา้ วหอมมะลแิ ดง ขา้ วปทุมธานี 1 ข้าวทบั ทมิ ชมุ แพ ขา้ วขาวดอกมะลิ 105 และข้าวพระเวช โดยวางแผนการผลิต
แบบครบวงจรและจัดสรรพื้นที่ปลูกข้าวแต่ละพันธุ์บนพื้นที่ 25 ไร่ ด้วยวิถีเกษตรอินทรีย์ ใช้วิธีการปลูกข้าวแบบนาโยน
ผลิตน้�ำหมักชีวภาพและสารชีวภัณฑ์ไว้ใช้เอง ทดแทนการใช้สารเคมีทางการเกษตร และปรับปรุงสภาพดินด้วยปุ๋ยพืชสด
(ปอเทอื งและถัว่ เขียว) นอกจากน้ี ช่วงทีม่ กี ารเตรยี มดนิ ก่อนโยนกลา้ จะเวน้ ระยะให้เทา (Spirogyra sp.) หรือสาหรา่ ยน�้ำจดื
และแหนแดงเจริญเติบโต เพ่ือช่วยในการตรึงไนโตรเจนและปลดปล่อยธาตุอาหารท่ีเป็นประโยชน์ต่อข้าวหรือให้จุลินทรีย์
นำ� ไปใชต้ ่อไป โดยทกุ กระบวนการผลติ เนน้ ที่คุณภาพขา้ วและความปลอดภัยเปน็ หลัก สรา้ งมลู คา่ เพ่มิ ดว้ ยการแปรรูปขา้ วสาร
บรรจถุ งุ สุญญากาศจำ� หน่าย ภายใตแ้ บรนด์สินคา้ “เพราะรัก”

24 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

การบริหารจดั การ สสก.ท่ี 1

1) กระบวนการผลิต : มีกระบวนการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์ คือ
ไมเ่ ผาตอซงั ไมใ่ ชส้ ารเคมี ไมท่ ำ� ลายสงิ่ แวดลอ้ ม ใชจ้ ลุ นิ ทรยี ช์ ว่ ยยอ่ ยสลายวสั ดเุ หลอื ใช้
ทางการเกษตร ปรับปรุง บ�ำรุงดินด้วยจุลินทรีย์ ปุ๋ยพืชสด และ น้�ำหมักชีวภาพ
ป้องกันก�ำจัดโรคและแมลงศัตรูข้าวด้วยสารชีวภัณฑ์ เช่น เชื้อราไตรโคเดอร์มา
เชื้อราเมตตาไรเซียม เช้ือราบิวเวอเรีย ใช้วิธีการปลูกข้าวแบบนาโยน ซึ่งช่วยลด
ปรมิ าณเมลด็ พนั ธข์ุ า้ วและลดปญั หาวชั พชื ในนาขา้ ว ทง้ั น้ี กระบวนการผลติ ไดร้ บั การรบั รองมาตรฐานสนิ คา้ เกษตรปลอดภยั Q
หรอื มาตรฐานสนิ คา้ เกษตรการปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทดี่ สี ำ� หรบั ขา้ ว มาตรฐานสนิ คา้ เกษตรการปฏบิ ตั ทิ างการเกษตรทดี่ สี ำ� หรบั
ขา้ วหอมมะลไิ ทย และระบบการรับรองแบบมสี ่วนรว่ ม (PGS) (มาตรฐานผูกปนิ่ โตข้าว เกษตรอนิ ทรยี ์แบบมีส่วนร่วม)
2) การจัดการผลผลิต : ผลผลิตข้าวท่ีได้น�ำมาบริโภคภายในครัวเรือนก่อน และสร้างมูลค่าเพิ่มโดยการ แปรรูป
ขา้ วสารบรรจุถุงสญุ ญากาศจ�ำหน่ายใหก้ ับกลมุ่ ลกู คา้ ประจ�ำจากโครงการผกู ป่ินโตข้าว จำ� นวน 42 ราย ทงั้ นี้ การผลิตข้นึ อยู่กบั
ปรมิ าณการสั่งซ้อื ของผูบ้ รโิ ภคดว้ ย และมีสตอ๊ กสินคา้ (ข้าว) ไวเ้ พื่อตอบสนองความต้องการของลูกคา้ ตลอดทัง้ ปี
3) การจดั การดา้ นการตลาด : ไดพ้ ฒั นารปู แบบของสนิ คา้ ใหม้ คี วามหลากหลายและออกแบบบรรจภุ ณั ฑใ์ หเ้ หมาะสม
สวยงาม ตรงตามความต้องการของผู้บริโภค สินค้าส่วนใหญ่จะจ�ำหน่ายให้กลุ่มลูกค้าประจ�ำจากโครงการผูกปิ่นโตข้าว
จ�ำนวน 42 ราย โดยจัดส่งสินค้าทางไปรษณีย์ และจ�ำหน่ายให้กับลูกค้าโดยตรงตามตลาดชุมชน งานแสดงสินค้าต่างๆ
และสามารถส่ังซอื้ สนิ คา้ ผา่ น ID Line

การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชพี และการเช่อื มโยงเครือขา่ ย

■ เข้าร่วมอบรมหลักสูตรต่างๆ และศึกษาดูงานท่ีเกี่ยวข้องกับการประกอบอาชีพเกษตรกรรม ให้สามารถน�ำมา
พัฒนาอาชพี ของตนตอ่ ไปได้ ทจี่ ดั ขนึ้ โดยหนว่ ยงานภาครฐั เอกชน และสถาบันการศกึ ษา
■ สร้างเครือข่ายกับเพื่อนเกษตรกรในพ้ืนที่ โดยการรวมกลุ่มกันด�ำเนินกิจกรรมด้านการเกษตรร่วมกัน เช่น
วสิ าหกจิ ชมุ ชนเพราะรกั กสิกรรม กลมุ่ นาแปลงใหญ่ กลุ่มบา้ นคลอง 9 ขา้ วอนิ ทรยี ์
■ มกี ารเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ยกบั Smart Farmer ตน้ แบบระดบั จงั หวดั และเครอื ขา่ ยศนู ยเ์ รยี นการเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพ
การผลิตสนิ ค้าเกษตร (ศพก.)

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสชู่ ุมชน

เร่ิมต้นจากการลงมือปฏิบัติจริง เม่ือประสบผลส�ำเร็จ ก็ถ่ายทอดองค์ความรู้และเป็นต้นแบบให้เพ่ือนเกษตรกร
นำ� ไปปรบั ปรงุ พฒั นาการทำ� การเกษตรของตน โดยใหเ้ กษตรกรตระหนกั ถงึ การผลติ ขา้ วทคี่ ำ� นงึ ถงึ คณุ ภาพและความปลอดภยั
ของผ้ผู ลิตและผ้บู ริโภค เรากจ็ ะได้บรโิ ภคขา้ วท่ีอร่อย ปลอดภยั และสามารถอยูไ่ ด้อย่างพอเพียงและยงั่ ยืน

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร

“ ทำ� เกษตรอินทรีย์ โดยการลงมอื ท�ำเอง

ผลผลิตท่ีไดต้ อ้ งมคี ุณภาพดี ปลอดภยั น�ำมาบรโิ ภคในครัวเรือนก่อน
เหลือกจ็ ำ� หนา่ ยดว้ ยการแปรรูปสรา้ งมลู คา่ เพม่ิ ดำ� เนนิ ชีวิตตามหลกั

”ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพยี ง ครอบครวั อยูด่ ี มคี วามสุข
เปน็ ตวั อย่างที่ดแี ละถา่ ยทอดความรู้สู่ชุมชน

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 25

อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ่ังยนื

Smart Farmer ต้นแบบ

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ด้านข้าว

ข้อมลู Smart Farmer ตน้ แบบ

ชื่อ-นามสกลุ : นางสายพณิ วงษศ์ ิริ
วนั เดือน ปเี กดิ : 9 สงิ หาคม 2490
การศึกษา : ประถมศกึ ษาปที ี่ 4
สถาบนั การศึกษา : โรงเรียนวดั ตองปุ จังหวัดพระนครศรีอยธุ ยา
ทอ่ี ย ู่ : เลขที่ 69 หมู่ 1 ตำ� บลสวนพริก
อำ� เภอพระนครศรีอยุธยา จงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยา
โทรศพั ท์ : 08 1852 2306
ID Line : 0818522306
เข้ารว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จยั ความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ

การน�ำนวตั กรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ

■ เปน็ ผรู้ เิ รม่ิ นำ� พนั ธข์ุ า้ วหอมมะลแิ ละพนั ธข์ุ า้ วไรซเ์ บอรร์ มี่ าปลกู ในพนื้ ทแ่ี ละแปรรปู จำ� หนา่ ย ปฏบิ ตั ดิ แู ล
ดว้ ยวถิ เี กษตรอนิ ทรยี ์ เชน่ การใชป้ ยุ๋ จากมลู นกกระทา มลู คา้ งคาวทดแทนปยุ๋ เคมี มกี ารทำ� นำ้� หมกั ชวี ภาพเพอื่ บำ� รงุ พชื
และก�ำจัดโรค-แมลง
■ การทำ� เกษตรอนิ ทรยี เ์ ปน็ ประโยชนท์ ง้ั ชว่ ยลดตน้ ทนุ การผลติ ชว่ ยสรา้ งมลู คา่ เพม่ิ ใหก้ บั สนิ คา้ และรกั ษา
ความอดุ มสมบูรณข์ องดนิ และธรรมชาติ

การบรหิ ารจัดการ

1) กระบวนการผลิต : เป็นมติ รกับสงิ่ แวดลอ้ ม ปลูกขา้ วตามแนวทาง
เกษตรอินทรยี ์ ได้รบั การรบั รองมาตรฐาน GAP
2) การจดั การผลผลติ : ขายเปน็ ข้าวเปลอื กคณุ ภาพดี, แปรรปู
เปน็ ขา้ วสารบรรจถุ งุ สญุ ญากาศ ทงั้ ยงั ทำ� เปน็ ของชำ� รว่ ยในงานตา่ งๆ ดว้ ย
และจมูกขา้ ว กเ็ ป็นสินค้าเพ่ือสขุ ภาพอกี ชนดิ หน่ึงทไ่ี ดร้ บั ความนิยม
3) การจัดการด้านการตลาด : มีลูกค้าประจ�ำไว้วางใจใน
คณุ ภาพและความปลอดภัย การใช้ Social network เพื่อเพิ่มชอ่ งทาง
การจำ� หน่าย เชน่ Line และการรว่ มจำ� หน่ายในงานออกร้านต่างๆ

26 กรมสง่ เสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 1

การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชพี และการเชื่อมโยงเครอื ขา่ ย

อายุไม่ใช่อุปสรรคในการเรียนรู้ส่ิงใหม่ เพื่อเพ่ิมพูนความรู้ ทั้งด้านเทคโนโลยี องค์ความรู้ด้านการเกษตร
และการแปรรูป ติดต่อประสานงานและให้ความร่วมมือท้ังภาครัฐต่างๆ และหน่วยงานเอกชน เพื่อสร้างเครือข่าย
และชอ่ งทางการจ�ำหน่ายสูผ่ บู้ รโิ ภคให้มากขึ้น

การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปส่ชู มุ ชน

การเป็นวิทยากร มีแปลงเรียนรู้และศึกษาดูงาน, มีการรวมกลุ่มในชุมชนจัดตั้งเป็นวิสาหกิจชุมชนผลิต
และแปรรูปสินค้าเกษตรปลอดภัยต�ำบลสวนพริก สร้างงาน สร้างรายได้ให้ชุมชนโดยใช้วิถีเกษตรอินทรีย์เป็นหลัก
และการรว่ มแรงรว่ มใจกันปกปอ้ งพื้นทนี่ ากวา่ 1,500 ไร่ ไมใ่ หม้ กี ารตงั้ โรงงานอุตสาหกรรมในพ้นื ท่ี

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร

“ ผลติ ได้ ขายเป็น ไม่ย่อทอ้ ต่ออปุ สรรคตา่ งๆ

และเป็นแบบอย่างทีด่ ีในการรกั ษาความอดุ มสมบรู ณ์ของดิน

และสง่ิ แวดลอ้ มใหป้ ลอดภัยจากสารเคมี ดว้ ยแนวคดิ ท่วี า่

บรรพบรุ ุษไดร้ กั ษาผืนแผน่ ดินอนั อดุ มสมบรู ณ์นี้ไว้ใหเ้ รา

”เราตอ้ งช่วยกันดูแลรกั ษาเพอ่ื คนรนุ่ หลงั สืบตอ่ ไป
■

Smart Farmer ตน้ แบบ 27

อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ั่งยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวัดสิงหบ์ รุ ี

ด้านข้าว

ขอ้ มลู Smart Farmer ตน้ แบบ

SMART FARMER ชื่อ-นามสกลุ : นางนำ้� ค้าง ช่นื เอ่ยี ม
วนั เดอื น ปีเกดิ : 2511
การศกึ ษา : มธั ยมศึกษาปีที่ 3
สถาบันการศกึ ษา : ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย
อ�ำเภอคา่ ยบางระจัน จงั หวัดสิงห์บุรี
ท่อี ยู่ : เลขท่ี 50 หมู่ 3 ตำ� บลโพทะเล อ�ำเภอค่ายบางระจัน
จงั หวดั สิงห์บุรี
โทรศพั ท์ : 08 7117 9620
เขา้ รว่ มโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จัยความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวัตกรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ

■ มกี ารทำ� นาแบบนาโยน และนาหยอดเพอื่ ลดตน้ ทนุ คา่ เมลด็ พนั ธ์ุ และมกี ารประดษิ ฐแ์ ละประยกุ ตใ์ ชเ้ ครอื่ งหยอด
ตุ้มกล้า ส�ำหรับท�ำนาโยนไว้ใช้ในครัวเรือน เพื่อให้กล้าข้าวข้ึนอย่างเป็นระเบียบ ต้นข้าวมีระยะห่างที่เหมาะสม และง่าย
ตอ่ การจดั การ เพือ่ ลดปรมิ าณการใช้เมลด็ พนั ธุ์ และปอ้ งกนั ขา้ วดีดขา้ วเดง้ ในนาขา้ ว
■ ส่วนในการปรับปรุงดิน มีการปลูกไถกลบปอเทืองเพ่ือเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน มีการปรับสภาพดินให้เรียบ
เพื่อให้สามารถควบคุมวัชพืชในนาข้าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อลดการใช้สารเคมีในการก�ำจัดวัชพืช มีการหมักฟางข้าว
และหรือไถกลบหลังเก็บเก่ียว โดยไม่เผาฟาง เพ่ือเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน มีการส่งตรวจดินเพ่ือวิเคราะห์ธาตุอาหาร และใช้
ปยุ๋ สั่งตัด เพ่อื ลดต้นทุนการผลิต
■ ลดการใช้สารเคมีในนาข้าวทุกชนิด เน้นเฉพาะความจ�ำเป็นเท่านั้น มีการส�ำรวจแปลงสม�่ำเสมอ และผลิต
สารชีวภาพใช้เอง เช่น เช้ือราไตรโคเดอร์มา แช่เมล็ดพันธุ์ข้าวก่อนปลูกและใช้หลังปลูกเพ่ือป้องกันและก�ำจัดเชื้อราโรคพืช
การใช้เช้ือราบิวเวอเรีย ป้องกันกำ� จดั เพลี้ยกระโดดสนี �้ำตาล และแมลงศตั รพู ชื ใช้เช้ือบที ี
และน้�ำหมักชวี ภาพ นำ�้ ส้มควันไม้ แทนสารเคมี
จากการปฏบิ ตั ดิ งั กลา่ ว สามารถลดตน้ ทนุ การทำ� นา เหลอื เพยี ง
2,500 – 3,000 บาทต่อไร่ (พน้ื ท่ขี องตนเอง 15 ไร่ พ้นื ทเ่ี ช่า 26 ไร่)
ผลผลิต 900 – 1,000 กิโลกรมั ตอ่ ไร่ นอกจากน้ยี งั มกี ารปลกู พืช
น้�ำน้อยในช่วงฤดูแล้ง เช่น ถั่วเขียว งา มันเทศ ดาวเรือง
พชื ผกั เพอ่ื เปน็ รายไดเ้ สรมิ รวมรายไดต้ อ่ ปี 400,000 บาท

28 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

การบรหิ ารจดั การ สสก.ท่ี 1

1) กระบวนการผลิต : มีการวางแผนการท�ำผลิต
โดยแบง่ เปน็ การผลติ ขา้ วเขา้ โรงสี การผลติ เมลด็ พนั ธ์ุ และการผลติ
ข้าวปลอดภัย (ส�ำหรับแปรรูปและบริโภค) วิเคราะห์ดินก่อนปลูก
ปรบั ปรงุ บำ� รงุ ดนิ โดยการไถกลบปอเทอื ง และไมเ่ ผาฟาง แชเ่ มลด็ พนั ธ์
ด้วยก่อนปลูกดว้ ยเช้อื ราไตรโดเดอร์มา ทำ� นาแบบนาโยน และนาหยอด
เพ่ือลดเมล็ดพันธุ์ ส�ำรวจแปลงสม่�ำเสมอ และผลิตสารชีวภาพใช้เอง
เพื่อลดการใช้สารเคมี ปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมและได้ผลผลิตปลอดภัย
ลดต้นทุนในการใช้สารเคมี จัดท�ำบัญชีครัวเรือน และบัญชีในการท�ำนา ท�ำให้
สามารถรู้ค่าใช้จา่ ยและลดรายการตา่ งๆที่ไม่จ�ำเปน็
2) การจัดการผลผลิต : แบ่งการผลิตและผลผลิต ออกเป็นการผลิตข้าว
เข้าโรงสี การผลติ เมลด็ พนั ธ์ุ และการผลิตขา้ วปลอดภัย (สำ� หรบั แปรรปู และบริโภค)
3) การจดั การดา้ นการตลาด : เนน้ การพงึ่ พาตนเองเปน็ หลกั คอื มกี ารปลกู บรรจุ และ
มีการขายผลผลิตข้าวปลอดภัย ตลาดหลักคือตลาดเกษตรกรจังหวัดสิงห์บุรี ออกร้านตามสถานที่ต่างๆท่ีหน่วยงานติดต่อมา
วางจำ� หนา่ ยตามร้านคา้ ปลีกต่างๆ ผลผลิต ณ ปจั จุบนั มี ข้าวไรซเ์ บอร์ร่ี ขา้ วหอมมะลิ 105 , ขา้ วปทุมธานี มกี ารแปรรปู ข้าว
ในรูปแบบต่างๆ เพ่ือเพิ่มความหลากหลายของผลิตภัณฑ์ เช่น ข้าวพองไรซ์เบอร์ร่ี, ข้าวไรซ์เบอร์ร่ีผง, ข้าวกระยาสารท
มีแปลงผลติ เมล็ดพันธุ์ข้าว (กลุ่มศนู ย์ข้าวชุมชน ตำ� บลโพทะเล) ขายกบั พอ่ ค้าในพ้นื ทีแ่ ละเกษตรกรใกล้เคียง

การแสวงหาองคค์ วามรู้ในการประกอบอาชพี และการเชือ่ มโยงเครอื ขา่ ย

มีการศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมในเทคนิควิธีการ หรือองค์ความรู้ต่างๆ ในการท�ำนาหรือการเกษตรต่างๆ
เพื่อนำ� มาปรบั ใชใ้ นงานด้านการเกษตร เช่น การท�ำนาหยอด นาโยน การใชส้ ารชีวภัณฑต์ ่างๆ ในการปอ้ งกันหรือกำ� จัดโรค
หรือแมลง ได้แก่ เช้ือราไตรโคเดอร์มา เช้ือราบิวเวอเรีย เช้ือบีที มีการปลูกพืชหลังนา เพ่ือสร้างรายได้ในช่วงฤดูแล้ง เช่น
ดาวเรือง มันเทศ ถั่วเขียว งา และพืชผักต่างๆ โดยน�ำข้อมูลท่ีได้มาวางแผนการผลิต ข้าว หรือพืชต่างๆ ให้สอดคล้องกับ
สภาพพื้นที่ ผ่านการอบรม GAP ผ่านการอบรมหลักสูตร ผู้ประเมินและที่ปรึกษาเกษตรกรระบบการผลิตข้าว Pre GAP
มกี ารเชอ่ื มโยงเครอื ข่ายการผลติ และการตลาดในชุมชน

การขยายผลความสำ� เรจ็ ของตนเองไปสูช่ มุ ชน

สามารถเป็นวทิ ยากรแบ่งปนั ประสบการณค์ วามรใู้ ห้กับบคุ คลอน่ื ๆ เปน็
แปลงต้นแบบให้เกษตรกรเรียนรู้เทคนิควิธีใหม่ๆในการท�ำนา เป็นจุดเรียนรู้
การถ่ายทอดเทคโนโลยีการพัฒนาที่ดิน เป็นอาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.)
หมอดนิ อาสา ผชู้ ว่ ยผู้ใหญบ่ า้ น และกรรมการหมบู่ ้าน

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร

ยึดแนวปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพียง

“ ”มาใชใ้ นการประกอบอาชีการเกษตรและการดำ� เนินชวี ติ
■

Smart Farmer ต้นแบบ 29

อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ั่งยนื

30 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ด้านขา้ ว หนา้

l สุพรรณบรุ ี 32

ดา้ นพืชผัก หนา้

l กาญจนบรุ ี 34
l นครปฐม 36
l ราชบรุ ี 38

ดา้ นไมผ้ ล หน้า

l ประจวบคีรีขันธ์ 40
l เพชรบรุ ี 42
l สมทุ รสงคราม 44
l สมุทรสาคร 46

Smart Farmer ตน้ แบบ 31

อนาคตภาคการเกษตรท่ียง่ั ยืน

Smart Farmer ตน้ แบบ

จังหวดั สุพรรณบุรี

ด้านขา้ ว

ขอ้ มูล Smart Farmer ต้นแบบ

ช่อื -นามสกลุ : นายมานะ รอดเชยี งล้ำ�
วัน เดือน ปีเกิด : 21 กรกฎาคม 2516
การศึกษา : มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 3
สถาบันการศึกษา : ศนู ย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั
ต�ำบลศาลาขาว จงั หวัดสพุ รรณบรุ ี
ทีอ่ ย ู่ : เลขที่ 419/1 หมู่ 4 ตำ� บลสวนแตง
อำ� เภอเมอื งสุพรรณบรุ ี จงั หวดั สุพรรณบุรี
โทรศัพท ์ : 08 6757 8052
ID Line : 0867578052
เข้ารว่ มโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปัจจัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวัตกรรมหรือการประยุกตใ์ ช้เทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลิต

ใชเ้ ทคโนโลยกี ารลดตน้ ทุน และเพิ่มมูลคา่ ผลผลิต โดยการ
1) ทดลององคค์ วามรตู้ า่ งๆ เพอ่ื ปรบั ปรงุ และหาแนวทางทเ่ี หมาะสมทส่ี ดุ ในการผลติ ในทกุ ขน้ั ตอนการผลติ
โดยมีการทดลองจนกระท่งั ได้แนวทางทเ่ี หมาะสมในการผลติ ประกอบด้วย
■ การใชเ้ มลด็ พนั ธ์ใุ นการเพาะกลา้ ในปริมาณ 120 – 180 เมลด็ ต่อ 1 ถาดเพาะ
■ การใชเ้ ทคโนโลยีป๋ยุ ส่งั ตดั รวมกับเทคนิคการดูสีของใบข้าว เพ่ือลดการใช้ปยุ๋
■ การใสส่ ารบวิ ทราคลอ (คมุ เลน) ไปพรอ้ มกับการท�ำเทือก เพือ่ ลดขั้นตอนในการผลติ
■ การใชเ้ ชอื้ ราไตรโครเดอร์มา โดยการหว่าน ในการกำ� จดั เชอ้ื ราที่ติดมากับเมลด็ พนั ธ์ขุ า้ ว
■ การทำ� นาแบบแกล้งข้าว โดยใหน้ �้ำแหง้ หลังจากใหป้ ๋ยุ ครั้งที่ 1 หรือ ข้าวอายุ 20 วัน จนถงึ 45 วัน
เพอ่ื ลดการสญู เสยี ปุ๋ย ใหข้ า้ วได้แตกกอ แขง็ แรง และควบคมุ แมลงศัตรูข้าว
2) การปรบั เปลยี่ นแนวทางการปลกู ขา้ ว จากการปลกู เพอ่ื จำ� หนา่ ยโรงสี เปน็ การปลกู ขา้ วเพอ่ื จำ� หนา่ ยเปน็
เมล็ดพันธ์ขุ ้าว ภายใต้มาตรฐาน GAP SEED
สามารถลดตน้ ทนุ การผลติ และลดขนั้ ตอนการผลติ ลงได้ รวมถงึ สามารถเพม่ิ มลู คา่ ผลผลติ โดยการจำ� หนา่ ย
เป็นเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพ ภายใต้มาตรฐาน GAP SEED ซึ่งมีมูลค่าสูงกว่าการจ�ำหน่ายเข้าโรงสี และจ�ำหน่าย
ผ่านพ่อคา้ คนกลาง

32 กรมสง่ เสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 2

การบริหารจดั การ

1) กระบวนการผลติ : มกี ารนำ� องคค์ วามรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการศกึ ษาเรยี นรู้ มาปรบั ใชจ้ นไดแ้ นวทางทเ่ี หมาะสมทส่ี ดุ
ส�ำหรับการผลิต กอ่ นทจี่ ะน�ำไปปฏิบตั จิ ริง
2) การจดั การผลผลติ : ผลติ ภายใตม้ าตรฐาน GAP SEED เพอื่ เพม่ิ มลู คา่ และความนา่ เชอ่ื ถอื ใหก้ บั ผลผลติ
3) การจัดการด้านการตลาด : จ�ำหน่ายผลผลิตในรูปแบบของเครือข่าย สมาชิกกลุ่ม และมีการท�ำ
การตลาดออนไลน์ (Facebook)

การแสวงหาองคค์ วามรู้ในการประกอบอาชพี และการเช่อื มโยงเครือขา่ ย

แสวงหาความรู้เพือ่ พัฒนาตนเองอยตู่ ลอดเวลา และชอบทจ่ี ะศกึ ษาหาความรู้จากปราชญ์ หน่วยงาน หรอื
ในโอกาสตา่ งๆ มกี ารรวมกลุ่มเกษตรกรในชุมชน และจัดต้งั เป็นวิสาหกิจชมุ ชน และเชื่อมโยงเครือขา่ ยกบั เกษตรกร/
กล่มุ ต่างๆ เพื่อพัฒนาการผลติ การตลาด

การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปสูช่ ุมชน

การถ่ายทอดองค์ความรู้ที่ผ่านการทดลองแล้วให้กับชุมชน
โดยเบ้ืองต้น ได้ถ่ายทอดให้กับสมาชิกวิสาหกิจชุมชนกลุ่มรวมใจพัฒนา
บา้ นสวนแตง ซงึ่ เปน็ วสิ าหกจิ ชมุ ชนทด่ี ำ� เนนิ กจิ กรรมในการผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ ว
โดยตนเองเปน็ กรรมการอยู่ และเกษตรกรรายอนื่ ๆ ในชมุ ชนทสี่ นใจ และเปน็
วิทยากรเกษตรกรใหก้ ับหน่วยงานตา่ งๆ เชน่ กรมพฒั นาชมุ ชน กรมการขา้ ว
และมีผู้สนใจมาศกึ ษาดูงาน
ผลสำ� เร็จทเ่ี กดิ ขึน้ คือ สมาชกิ วิสาหกิจชมุ ชนท่ไี ด้รับการถ่ายทอด สามารถลดต้นทนุ การผลิต และสามารถ
ผลิตเมล็ดพันธุข์ า้ วภายใต้มาตรฐานระดับเดยี วกับได้

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร

พฒั นาตนเองใหม้ ีความรู้

“ ”ทดลองส่ิงทร่ี ู้ให้แนใ่ จว่าทำ� ได้จริง และถา่ ยทอดให้ชมุ ชน
■

Smart Farmer ต้นแบบ 33

อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ั่งยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวดั กาญจนบรุ ี

ด้านพืชผกั

ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายสทุ ัศน์ ทิพย์คีรี
วนั เดือน ปเี กิด : 14 มถิ นุ ายน 2500
การศกึ ษา : ครศุ าสตร์บัณฑติ สาขาวิชาการศึกษาปฐมวัย
สถาบันการศกึ ษา : มหาวิทยาลยั ราชภฏั หมู่บา้ นจอมบงึ
ท่อี ยู่ : เลขที่ 14/5 หมู่ 6 ตำ� บลอโุ ลกสี่หมื่น
อำ� เภอทา่ มะกา จงั หวัดกาญจนบรุ ี
โทรศัพท ์ : 08 7159 9987
เข้ารว่ มโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปัจจยั ความสำ� เร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลิต

■ มีพ้ืนที่ท�ำการเกษตรทั้งหมดประมาณ 40 ไร่ โดยแบ่งการปลูกพืช ดังนี้ อ้อยโรงงาน จ�ำนวน 5 ไร่
นาขา้ ว จำ� นวน 25 ไร่ เกษตรทฤษฎใี หม่ 5 ไร่ พชื ผกั และการเลยี้ งสัตว์ จำ� นวน 14 ไร่ ซง่ึ การท�ำการเกษตรท้งั หมด
จะเน้นการผลิตพืชแบบปลอดภัย โดยเฉพาะการผลิตพืช ได้แก่ ผักสลัด ข้าวโพดหวาน ฟักทอง กล้วยน้�ำว้า
กล้วยหอม และตะไคร้ ได้น�ำหลักการผลิตพืชแบบเกษตรอินทรีย์มาใช้ คือเป็นการทำ� การเกษตรด้วยหลักธรรมชาติ
ไมม่ ีการใช้สารสังเคราะห์ สารเคมี หรอื ปุ๋ยเคมีใดๆ ในแปลงปลูกพชื ซง่ึ มหี ลกั การปฏิบัติดังนี้
1) มีการปรบั ปรุงบ�ำรุงดินให้มีความอุดมสมบรู ณส์ มำ�่ เสมอ โดยใชป้ ยุ๋ หมักจากมลู ไก่ และมูลสุกร ก่อนท่ีจะ
ปลกู พืชและหลังจากการปลกู พชื นอกจากนีย้ งั มกี ารปลูกปอเทืองเพื่อไถกลบ เพมิ่ ธาตอุ าหารใหก้ บั ดนิ
2) มีการไถตากดนิ เพอื่ ท�ำลายเชื้อโรค วัชพชื ไข่แมลงต่างๆ ทอี่ ยใู่ นดนิ ซึ่งใชเ้ วลานานประมาณ 1 เดอื น
และมกี ารสลับแปลงปลูกตลอด
3) การให้น�้ำ มีการให้น�้ำแบบสปริงเกลอร์ (ผักสลัด) และแบบปล่อยน้�ำตามร่อง (พืชอ่ืน) โดยใช้น้�ำจาก

บ่อบาดาล
   4) การปอ้ งกนั กำ� จดั แมลง มกี ารใชส้ ารชวี ภณั ฑ์ ไดแ้ ก่ เชอื้ บที ใี นการกำ� จดั หนอน
เชื้อราบิวเวอเรียในการก�ำจัดแมลงและเพลี้ยต่างๆ และมีการหมักเศษวัชพืชกับน้�ำ
เพือ่ เป็นสารไล่แมลงโดยใชเ้ ศษวชั พชื หมักกบั นำ้� ประมาณ 200 ลติ ร หมักนาน
5 วัน ให้มีกลิ่นเหม็น แล้วน�ำไปฉีดในแปลงเพ่ือไล่แมลง นอกจากนี้ยังเป็น
ฮอรโ์ มนใหก้ บั พืชอกี ดว้ ย

34 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 2

5) ผักสลัด มีการใช้มุ้งกางส�ำหรับเป็นหลังคา เพื่อพราง
แสงแดดและลดการกระแทกของน�ำ้ ฝนให้กระจายเป็นฝอย
6) มีการปลูกหญ้าเนเปียร์รอบแปลง เพื่อเป็นแนวกันลม
ส�ำหรบั ป้องกนั ละอองสารเคมที ี่มาจากการจากแปลงขา้ งเคียง
7) มีปลกู กล้วยน�ำ้ ว้า และกล้วยหอม ระหว่างแปลงปลูก
ผกั เพื่อรักษาความชุ่มช้ืนในแปลง

การบรหิ ารจัดการ

การจดั การดา้ นการตลาด : สามารถผลติ พชื ผกั แบบเกษตรอนิ ทรยี ์ สง่ จำ� หนา่ ยใหก้ บั โครงการเพอื่ นพงึ่ (ภา)
ยามยาก ท�ำใหม้ ีรายได้เพม่ิ ขึน้

การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชีพและการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย

สนใจ ศึกษาหาความร้จู ากหนงั สอื ผมู้ ีประสบการณห์ รอื ผูร้ ู้ แลกเปล่ยี นเรยี นรู้กับผู้ท่ีสนใจ มีการประยุกต์ใช้
เทคโนโลยที ีเ่ หมาะสมในการผลิต พัฒนาตนเองสมำ่� เสมอ โดยการเข้ารบั การฝึกอบรมหลักสตู รต่างๆ

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสูช่ ุมชน

เปน็ Smart Farmer ตน้ แบบ ประธานอาสาสมคั รเกษตรกรระดบั อำ� เภอของอำ� เภอทา่ มะกา จงั หวดั กาญจนบรุ ี
สามารถเป็นวทิ ยากรถ่ายทอดความร้ดู ้านการเกษตรให้กับเกษตรกรท่สี นใจ เปน็ แหลง่ เรียนรูด้ ้านการผลิตพชื อินทรีย์

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร

“ ขยนั ”อดทน กลา้ ปรบั เปลย่ี น น�ำเทคโนโลยีใหม่ๆ
มาปรบั ใชใ้ นการเกษตร

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 35

อนาคตภาคการเกษตรที่ยงั่ ยืน

Smart Farmer ต้นแบบ

จงั หวัดนครปฐม

ด้านพชื ผกั

ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ

ชอ่ื -นามสกลุ : นายสนอง เนอ่ื งอาชา
วัน เดือน ปีเกิด : 14 ธนั วาคม 2506
การศกึ ษา : ปริญญาโท สาขารัฐศาสตร์
สถาบันการศึกษา : มหาวิทยาลยั สุโขทัยธรรมาธิราช
ที่อยู่ : เลขที่ 128 หมู่ 4 ถนนพทุ ธมณฑลสาย 4 ต�ำบลกระทุ่มล้ม
อ�ำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม
โทรศัพท์ : 08 7711 9728
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปัจจยั ความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ

การน�ำนวัตกรรมหรอื การประยุกตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ

การออกแบบโรงเรอื น สามารถลดตน้ ทุนดา้ นการก่อสร้างโรงเรอื นได้ 30 เปอรเ์ ซน็ ต์ และมจี ำ� นวนโรงเรอื น
ที่ปลูกเห็ดได้หลากหลายสายพันธุ์ มีสภาพแวดล้อมเหมาะสมเป็นธรรมชาติมีต้นไม้เป็นร่มเงาให้แก่บริเวณโรงเรือน
สำ� หรบั การประกอบอาชีพเพาะเหด็ แบบยง่ั ยืน และเห็ดมีการเจรญิ เตบิ โตดีตลอดทง้ั ปี เช่น เหด็ หลินจือ เห็ดกระด้าง
เห็ดนางฟ้า เห็ดโคนญี่ปนุ่ เหด็ ขอน เป็นตน้

การบริหารจดั การ

1) กระบวนการผลิต : มกี ารผลิตขั้นกอ้ นเชอ้ื เหด็ และเพาะเห็ด ตลอดจนจ�ำหนา่ ยเอง
2) การจดั การผลผลติ : มีการจำ� หน่ายผลผลิตสด และแปรรปู
3) การจดั การดา้ นการตลาด : จ�ำหน่ายผลผลติ เอง ให้กบั ผู้รับซือ้ ในราคาปลกี – ส่ง

36 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย สสก.ท่ี 2

ในชว่ งปี พ.ศ. 2547 นายสนอง เนอ่ื งอาชาไดม้ เี ขา้ อบรมการเพาะเหด็ กบั สำ� นกั สง่ เสรมิ และฝกึ อบรมกำ� แพงแสน
ในรุ่นแรก และต่อมาได้พฒั นาตนเองจนเปน็ วทิ ยากรฝกึ อบรมให้ความรู้ในหลกั สตู รผผู้ ลิตเชอื้ เห็ดเศรษฐกจิ มอื อาชพี
นอกจากนีค้ ุณสนองยงั ได้เป็นภาคเี ครอื ข่ายในการเปน็ วิทยากรร่วมอบรมมาโดยตลอด

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสู่ชมุ ชน

การเป็นวิทยากรบรรยาย สาธิต และน�ำเสนอแนวคิดการผลิต
ใหค้ วามรกู้ บั คนในชมุ ชน และตา่ งชมุ ชน ทำ� ใหค้ นในชมุ ชนตอ้ งการมกี จิ กรรม
ร่วมกันในลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ ส่วนต่างชุมชนก็ได้มีการเปลี่ยน
วธิ กี ารคดิ และรปู แบบการผลติ เหด็ มาปรบั ใชก้ บั กจิ กรรมทางการเกษตรของ
ชมุ ชนได้ รวมทง้ั คณุ สนอง เนอื่ งอาชา มคี วามพรอ้ มในการเปน็ แบบอยา่ งของ
Smart Farmer โดยมผี ู้มาขอศึกษาดงู านเปน็ ประจ�ำ มคี วามสามารถในการ
สื่อสาร ท�ำความเข้าใจกับผู้อื่นได้ดี และไม่หวงวิชา รวมท้ังมีความพร้อม
และเต็มใจท่ีจะเป็นจุดเรยี นรู้ให้กบั เกษตรกรรายอ่ืนๆ

เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร

คดิ คน้ ควา้ ขยนั และอดทน โดยคดิ ก่อนทำ�

“คิดได้ลงมือท�ำ ไม่ตอ้ งรอ และขยายผลส่เู กษตรกร
”หรอื ผสู้ นใจรายอ่นื เม่อื มีโอกาส

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 37

อนาคตภาคการเกษตรท่ีย่ังยืน

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวัดราชบุรี

ด้านพชื ผกั

ข้อมลู Smart Farmer ตน้ แบบ

ช่อื -นามสกุล : นายจ�ำแลง จันเอยี ด
วัน เดอื น ปเี กิด : 14 สงิ หาคม 2511
การศกึ ษา : ปริญญาตรี สาขาสัตวศาสตร์ (สตั วป์ ีก)
สถาบันการศกึ ษา : สถาบันเทคโนโลยีราชมงคลคณะเกษตรศาสตร์บางพระ
ทอ่ี ยู่ : เลขที่ 65 หมู่ 6 ตำ� บลบ้านบงึ อำ� เภอบา้ นคา
จังหวัดราชบุรี
โทรศพั ท ์ : 09 1874 4151
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จยั ความสำ� เร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ

การนำ� นวัตกรรมหรอื การประยุกต์ใช้เทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลติ

การผลิตผักอินทรีย์จะไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ใดๆ ท่ีอาจจะเกิดการปนเปื้อนต่อทรัพยากรดิน น�้ำ ส่ิงมีชีวิต และสุขภาพ
ของมนุษย์ แต่จะเน้นการปรับปรุงโครงสร้างดินให้สมบูรณ์และเป็นธรรมชาติมากท่ีสุด โดยการปล่อยให้พ้ืนท่ีแปลงทีใช้ท�ำการเกษตร
มีวัชพชื ตา่ งๆ ข้ึน โดยไม่ไปเผาหรอื ตดั ทำ� ลายเป็นระยะเวลา 3 ปี ก่อนทำ� การปลกู พืชผกั เมือ่ ครบ 3 ปี จึงท�ำการไถกลบวัชพชื ทุกอย่าง
ทอ่ี ยใู่ นแปลงทงิ้ ไวอ้ กี 3 เดอื น เพอื่ ใชเ้ ปน็ ปุย๋ บ�ำรงุ ดนิ ตามธรรมชาตชิ ่วยให้ดนิ นมุ่ ฟูเหมาะแก่การท�ำการเกษตร และบริเวณโดยรอบพนื้ ท่ี
ท�ำการเกษตรจะปลูกต้นสนและต้นไผ่เพื่อใช้ในการเป็นแนวกันชนระดับสูง บริเวณโคนต้นสนปล่อยให้วัชพืชขึ้นปกคลุมหนาแน่น
เพอ่ื ใชเ้ ป็นแนวกันชนระดับล่างป้องกันสารเคมีจากแปลงข้างเคียงท่จี ะลอยมากับลม

การบรหิ ารจัดการ

1) กระบวนการผลิต : นายจ�ำแลง จันเอียด ผลิตผักอินทรีย์ 100 % โดยท่ีไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ใดๆ ที่อาจจะเกิด
การปนเปอื้ นต่อทรพั ยากรดิน นำ้� และสงิ่ มชี วี ติ รวมถงึ สุขภาพของมนุษย์
■ การเตรียมแปลงปลูก จะเน้นการปรับปรุงโครงสร้างดินให้สมบูรณ์และเป็นธรรมชาติมากที่สุด โดยการปล่อย
ใหพ้ ืน้ ทีแ่ ปลงทีใชท้ �ำการเกษตรมวี ชั พืชต่างๆ ขนึ้ โดยไม่ไปเผาหรือตัดทำ� ลายเปน็ ระยะเวลา 3 ปี ก่อนทำ� การปลูกพืชผกั เมอ่ื ครบ 3 ปี
จึงท�ำการไถกลบวัชพืชทุกอย่างที่อยู่ในแปลงทิ้งไว้อีก 3 เดือน เพ่ือใช้เป็นปุ๋ยบ�ำรุงดินตามธรรมชาติช่วยให้ดินนุ่มฟูเหมาะ
แกก่ ารทำ� การเกษตร และบรเิ วณโดยรอบพนื้ ทที่ ำ� การเกษตรจะปลกู ตน้ สนและตน้ ไผเ่ พอื่ ใชใ้ นการเปน็ แนวกนั ชน
ระดับสูง บริเวณโคนต้นสนปล่อยให้วัชพืชขึ้นปกคลุมหนาแน่นเพื่อใช้เป็นแนวกันชนระดับล่างป้องกัน
สารเคมจี ากแปลงขา้ งเคียงท่จี ะลอยมากับลม
■ การเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ เริ่มแรกจะเลือกใช้เมล็ดพันธุ์ที่ไม่มีการคลุก
สารเคมี น�ำมาแช่น้�ำ และลวกน้�ำร้อน (ร้อนพอประมาณไม่ร้อนมาก) ท้ิงไว้ 15 นาที
เพ่ือช่วยให้เมล็ดพันธุ์มีเปอร์เซ็นต์ความงอกเพ่ิมมากขึ้น และท�ำการเก็บเมล็ดพันธุ์
ในแปลงปลกู ไว้ใชเ้ อง

38 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

■ ป๋ยุ ใช้ปุย๋ อนิ ทรีย์ท่ีหาไดใ้ นพนื้ ท่ี เชน่ มลู สกุ ร มลู แพะ ผสมกบั เศษ สสก.ท่ี 2
วสั ดุอินทรีย์ เชน่ เศษพชื เศษใบไม้ ที่หาได้ในแปลงปลูก อตั ราสว่ น 1 ตอ่ 1 หมกั ท้ิงไว้
3 เดือน แล้วจงึ น�ำไปใส่รองก้นหลมุ ก่อนปลกู พืช
■ น�้ำ ใช้น้�ำจากอ่างเก็บน�้ำห้วยท่าเคยน�ำมาพักไว้ในบ่อขนาด กว้าง
80 เมตร ยาว 200 เมตร ลกึ 3 เมตร ความจุ 40,000 ลบ.ม. แล้วจงึ นำ� ไปใช้ในแปลงปลูก
■ การกำ� จดั ศตั รพู ชื โรค/แมลง ไมใ่ ชส้ ารเคมกี ำ� จดั ศตั รพู ชื ทกุ ชนดิ แต่
จะใช้สารสกัดจากสมุนไพรและสารชีวภัณฑ์ เช่น สาบเสอื , ใบบอระเพด็ , เช้ือราไตรโคเด
อร์มา, บวิ เวอเรยี , เชื้อบที ,ี และไสเ้ ดือนฝอย ในการป้องกันกำ� จดั โรคและแมลงต่างๆ และ
เนน้ ใช้ระบบนเิ วศในการดูแลรกั ษากนั เองภายในแปลงปลูก
2) การจัดการผลผลติ : ใช้การวางแผนการผลิต เปน็ การวางแผนในการใช้
ปจั จยั การผลติ ตา่ งๆ เพอ่ื ใหผ้ ลผลติ ออกมามคี ณุ ภาพตรงตามเปา้ หมาย และความตอ้ งการ
ของลกู คา้ และสง่ิ สำ� คญั คอื เมอ่ื มกี ารวางแผนการผลติ แลว้ จะชว่ ยใหส้ ามารถเกบ็ รกั ษาปจั จยั
การผลติ ไวใ้ ชไ้ ดต้ รงกบั ชว่ งเวลาปลกู จงึ ทำ� ใหป้ จั จยั การผลติ มคี วามสดใหมอ่ ยเู่ สมอผลผลติ
ที่ได้ก็จะมีคุณภาพตามมา และไมใ่ ช้สารสงั เคราะหใ์ ดๆ ฉีดพ่นผลผลติ แต่จะเก็บผลผลติ
ไว้ในโรงเรอื นที่มอี ากาศถา่ ยเทได้ดี
3) การจัดการด้านการตลาด : ใช้วธิ ีจ�ำหน่ายตรงถงึ มือผ้บู รโิ ภค ผลิตเอง ทำ� บรรจุภณั ฑ์เอง และจำ� หนา่ ยเองถงึ มอื ผบู้ รโิ ภค
ตลาดท่ีนำ� สินค้าออกจำ� หน่าย ได้แก่ ตลาด อ.ต.ก. สวนจตุจักร ตลาดเกษตรกร และรา้ นอาหารทัว่ ไปทีส่ นใจในเรื่องเกษตรอินทรยี ์

การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครือขา่ ย

ใช้ข้อมูลวิชาการต่างๆ รว่ มกับการปฏบิ ัติจริงในแปลงปลกู และสรา้ งสมาชกิ เครือขา่ ยในรูปแบบ PGS คือ ระบบชมุ ชนรับรอง
แบบมีส่วนร่วม ซ่ึงเป็นการรับรองเกษตรกรที่เป็นสมาชิกของกลุ่มผู้ผลิตเกษตรอินทรีย์เอง โดยระบบชุมชนรับรองนี้จะให้ความส�ำคัญ
กบั การมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการตรวจรบั รอง

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสูช่ มุ ชน

สรา้ งกลมุ่ เกษตรอนิ ทรยี ์ เพอ่ื สรา้ งความหลากหลายของผลผลติ และมคี วามตอ่ เนอื่ งใน
การจำ� หน่ายผลผลิต โดยใชห้ ลักเกษตร 3 เชงิ ใหส้ มาชกิ ในกลุ่มใชใ้ นการดำ� เนนิ กจิ กรรม ได้แก่
■ เชิงครอบครัว ท�ำการเกษตรแบบทฤษฎีใหม่ตามแนวทางพระราชด�ำริ
เพือ่ ให้สามารถเลย้ี งดคู รอบครัวได้อย่างพอเพยี ง
■ เชิงวิจัยและทดสอบพันธุ์ เกิดจากดินในแต่ละพ้ืนท่ีไม่เหมือนกันก่อนลงมือ
เพาะปลูกพืชในเชิงพาณิชย์ จึงต้องมีการทดสอบพันธุ์พืชในแปลงปลูกของเกษตรกรเองก่อน
เพอ่ื หาพันธุ์ทเี่ หมาะสมกบั แปลงปลกู ของตวั เอง แลว้ จงึ ท�ำการปลูกขายในเชงิ พาณชิ ย์
■ เชิงพาณิชย์ ใช้การตลาดน�ำการผลิต โดยจะผลิตเม่ือมีออเดอร์ในท้องตลาด
สั่งเข้ามาแล้วจึงวางแผนการผลติ และทำ� การซื้อขายล่วงหนา้ ตามรอบการผลติ

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร

ผลิตสนิ คา้ ที่มคี ุณภาพและเป็นเกษตรอินทรีย์ 100 %

“ และมคี วามภาคภูมิใจในอาชีพเกษตรกรรม
”ที่สามารถเลีย้ งดูครอบครัวได้

■

Smart Farmer ตน้ แบบ 39

อนาคตภาคการเกษตรท่ีย่ังยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จังหวดั ประจวบครี ขี นั ธ์

ด้านไมผ้ ล

ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชื่อ-นามสกุล : นายสุชาติ พลู หนองรี
วัน เดอื น ปเี กิด : 23 ธนั วาคม 2510
การศกึ ษา : มัธยมศกึ ษาปที ่ี 6
สถาบนั การศึกษา : ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย
อ�ำเภอสามร้อยยอด จังหวดั ประจวบครี ีขนั ธ์
ทอี่ ย ู่ : เลขท่ี 95 หมู่ 4 ต�ำบลศลิ าลอย อำ� เภอสามรอ้ ยยอด
จังหวัดประจวบครี ีขนั ธ์
โทรศพั ท์ : 08 9209 7789
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จยั ความสำ� เร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ

การนำ� นวตั กรรมหรือการประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ

■ ใช้การแตง่ กงิ่ ใหแ้ สงถึงดิน เพราะจะทำ� ให้ติดดอกไดง้ ่าย
■ การใชป้ ุย๋ หมกั ชวี ภาพและมลู ววั ในการปรบั ปรุงดนิ
■ การวางแผนการผลติ ใหผ้ ลผลิตออกปีละ 2 รอบ ช่วง สงิ หาคม-กนั ยายน, มกราคม-กมุ ภาพันธ์
■ การใช้ถุงห่อคาร์บอนในการห่อมะม่วงจะใช้เพียง 2 ครั้ง เพื่อเน้นคุณภาพของผลผลิตมะม่วง ซึ่งปกติ
เกษตรกรจะใชม้ ากกวา่ 2 ครง้ั โดยใชค้ รง้ั แรกเสรจ็ จะท�ำความสะอาดและรีดถุงเพอ่ื นำ� มาห่อใหม่

การบริหารจดั การ

1) กระบวนการผลติ : เนน้ เรอื่ งการตกแตง่ กง่ิ และผลติ เนน้ ทำ� มะมว่ งนอกฤดู ปลี ะ 2 รอบ และเนน้ แรงงาน
ในครอบครัว การใช้ป๋ยุ หมกั ชีวภาพและมูลวัวใสใ่ นสวนมะมว่ งทุกปี
2) การจัดการผลผลิต : ผลผลิตท่ีได้ 100% ตกเกรด 20% ได้คุณภาพ 80% ผลผลิตท่ี
ตกเกรดจะขายแมค่ า้ ซงึ่ บรโิ ภคภายในประเทศ ทไ่ี ดค้ ณุ ภาพสง่ ออกตา่ งประเทศหมด ไมม่ ผี ลผลติ
เหลอื ตกคา้ ง โดยมตี ้นทนุ การผลติ กิโลกรัมละ 20 – 25 บาท ขายกโิ ลกรัมละ 120 บาท
3) การจัดการด้านการตลาด : มีการรวมกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกมะม่วง
เพื่อต่อรองในการขายผลผลิตผ่านกลุ่มราคาขาย 120 บาทต่อ กิโลกรัม
โดยขายใหบ้ รษิ ัทโดยตรง ซึ่งบริษัทจะมารบั ซอื้ ผลผลิตทส่ี วน

40 กรมส่งเสรมิ การเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

สสก.ท่ี 2

การแสวงหาองค์ความรูใ้ นการประกอบอาชพี และการเช่ือมโยงเครือข่าย

สนใจและใฝ่หาความรู้ ด้วยการเรียนรู้ด้วยตัวเองตลอดเวลา จากการแลกเปลี่ยนความรู้ประสบการณ์
จากเกษตรกรที่ท�ำสวนมะม่วงด้วยกัน การค้นคว้าความรู้จากอินเตอร์เน็ต และมีการจดบันทึกข้อมูลในการผลิต
ตลอดกระบวนการผลิต

การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสู่ชมุ ชน

เป็นเครือข่ายศูนย์เพ่ิมประสิทธิภาพ
การผลติ สนิ คา้ เกษตร และเปน็ ศนู ยเ์ รยี นรู้ แนะนำ�
ให้ความรู้แก่เกษตรกรท่ีสนใจท�ำการเกษตรและ
เริ่มท�ำการเกษตร ในการปลูกมะม่วง ซึ่งได้มี
การสอนเกษตรกรไปแล้วประมาณ 10 คน ซ่ึง
ประสบความส�ำเรจ็ ในการปลูกมะม่วงทกุ คน

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร

ดว้ ยพอ่ แมเ่ ปน็ เกษตรกร อยากสานต่ออาชพี ของบรรพบรุ ุษ

“ และตวั เองมีความชอบในอาชพี การเกษตร
”เพราะการทำ� อาชีพการเกษตรเป็นอาชีพท่ีมั่นคงและยัง่ ยืน

■

Smart Farmer ต้นแบบ 41

อนาคตภาคการเกษตรทีย่ ั่งยืน

Smart Farmer ต้นแบบ

จังหวดั เพชรบรุ ี

ดา้ นไมผ้ ล

ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ

SMART FARMER ชอ่ื -นามสกุล : นายรตั นพงศ์ นม่ิ วาด
วนั เดือน ปีเกิด : 31 มนี าคม 2529
การศึกษา : มธั ยมศกึ ษาปีที่ 6
สถาบนั การศึกษา : โรงเรียนหนองหญ้าปลอ้ งวทิ ยา จังหวดั เพชรบรุ ี
ท่อี ยู ่ : เลขที่ 144 หมู่ 3 ต�ำบลหนองหญา้ ปล้อง
อำ� เภอหนองหญ้าปล้อง จงั หวัดเพชรบรุ ี
โทรศพั ท์ : 08 5808 6515
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2559

ปัจจยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ

การนำ� นวัตกรรมหรอื การประยุกตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต

มกี ารใชเ้ ทคโนโลยใี นการปรบั ปรงุ สายพนั ธใ์ุ นไมผ้ ล การปรบั ปรงุ กระบวนการผลติ พชื โดยใชป้ ยุ๋ เคมสี ลบั กบั
ปุ๋ยอินทรีย์ ตามช่วงระยะเวลาการให้ผลผลิตและช่วงของฤดูกาลเปล่ียน องค์ประกอบของปุ๋ยเป็นไปตามฤดูกาล
เพื่อให้มะนาวให้ผลผลิตได้ทั้งปี เน้นการผสมปุ๋ยใช้เอง ผลิตฮอร์โมน สารชีวภัณฑ์ใช้เอง เพื่อลดต้นทุนการผลิต
และเทคนิคการผลิตมะนาวระบบรากคู่มาใช้ เพื่อให้มีความทนทานต่อ
โรคเน่าโคนเนา่
สามารถบรหิ ารจดั การในเรอ่ื งของเวลา ระยะเวลาในการออกผลผลติ
เรว็ กวา่ เดมิ ปรมิ าณผลผลติ ทเี่ พม่ิ ขนึ้ ซงึ่ เกอ้ื กลู ในดา้ นของการตลาดเปน็ อยา่ งดี
การควบคุมคณุ ภาพผลผลิตและการลดตน้ ทนุ การผลติ

การบรหิ ารจัดการ

1) กระบวนการผลิต : ผลผลิตออกเร็วกว่าเดิม สามารถร่น
ระยะเวลาการผลิตได้ ลดปญั หาผลิตลน้ ตลาดและราคาตกต�ำ่
2) การจัดการผลผลติ : การใช้นวตั กรรมและเทคโนโลยี
3) การจัดการด้านการตลาด : การสร้างผลงานในด้านคุณภาพ
และการบริการทน่ี า่ เชอื่ ถือ ทำ� ใหป้ ัจจบุ ันไม่มีปญั หาดา้ นการตลาด

42 กรมส่งเสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชีพและ สสก.ท่ี 2
การเชื่อมโยงเครือข่าย

ได้รับการอบรมความรู้ทางด้านการเกษตร
จากหน่ายงานภาครัฐ ร่วมท�ำงานวิจัยด้านการเกษตร
กบั มหาวทิ ยาลยั ตา่ งๆ จนสะสมประสบการณจ์ ากการไป
อบรม งานวจิ ยั และจากการปฏบิ ตั จิ รงิ ในพนื้ ทกี่ ารเกษตร
ของตนเอง และถ่ายทอดความรูไ้ ปยงั เกษตรกร นกั เรียน
นักศึกษาที่สนใจในเรื่องการทำ� การเกษตร

การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปสชู่ มุ ชน

เป็นวิทยากรในการถ่ายทอดองค์ความรู้ประจ�ำศูนย์เรียนรู้
และออกพ้ืนที่ไปเป็นวิทยากรในพื้นที่อื่นท้ังในจังหวัด และจังหวัดอ่ืนๆ
มากมาย จนทำ� ให้คนรู้จักมากยิ่งข้นึ สง่ ผลในดา้ นการตลาดที่ดีขึ้นดว้ ย

เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร

มีใจรกั ในอาชีพเกษตรกรรม

“และสานตอ่ วิถชี วี ิตการทำ� การเกษตรของครอบครวั
”และเป็นตน้ แบบให้เกษตรกรรุ่นหลงั ต่อไป

■

Smart Farmer ต้นแบบ 43

อนาคตภาคการเกษตรท่ียง่ั ยนื

Smart Farmer ตน้ แบบ

จงั หวัดสมุทรสงคราม

ดา้ นไม้ผล

ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ

ช่อื -นามสกุล : นายประวิตร คุ้มสิน
วนั เดอื น ปีเกิด : 17 มกราคม 2500
การศกึ ษา : ปริญญาตรี
สถาบนั การศึกษา : มหาวทิ ยาลยั สุโขทยั ธรรมาธิราช
ท่ีอย่ ู : เลขท่ี 61/1 หมู่ 2 ต�ำบลบางสะแก อ�ำเภอบางคนที
จังหวดั สมทุ รสงคราม
โทรศัพท ์ : 08 9522 2969
E-mail : [email protected]
ID Line : prawitgaden
Facebook : ประวิตร คมุ้
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) :  ปี พ.ศ. 2560

ปจั จัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ

การนำ� นวตั กรรมหรือการประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต

■ การลดตน้ ทนุ การผลติ /การเพม่ิ ปรมิ าณและคณุ ภาพผลผลติ สม้ โอ /การเพมิ่
มูลคา่ ผลผลติ /การสร้างมาตรฐาน
■ เพ่ิมปริมาณและคุณภาพของผลผลิตส้มโอ การพัฒนาผลผลผลิตให้มี
มลู คา่ เพิ่ม สกู่ ารเปน็ Smart Product

การบรหิ ารจัดการ

1) กระบวนการผลติ :
การลอกเลน โดยจะมีการน�ำตะกอนดินท่ีมีอินทรียวัตถุสาดข้ึนบริเวณ
หลงั ร่อง เพ่อื ชว่ ยปรับปรุงโครงสรา้ งของดนิ และชว่ ยปรับอุณหภูมิหน้าดิน
การตัดแต่งก่ิง ทรงพุ่ม เกิดความสมดุลระหว่างธาตุอาหารในต้นส้ม
ช่วยลดความรุนแรง ของโรค ช่วยให้แสงแดดส่องได้ทั่วถึงทรงพุ่ม และเพื่อให้มีการ
แตกใบออ่ นอยา่ งสม่ำ� เสมอ
การเสริมราก เพ่ือป้องกันการเข้าท�ำลายของแมลงศัตรูพืชและช่วยลด
การเกดิ บาดแผลทำ� ใหเ้ ชอื้ ราแพรร่ ะบาดเขา้ ทำ� ลายตน้ สม้ โอยากขน้ึ นอกจากนน้ั รากเสรมิ
ยงั ชว่ ยให้ต้นเดมิ ในการหาอาหารบำ� รงุ ต้นอีกด้วย

44 กรมสง่ เสริมการเกษตร

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์