ดา้ นเกษตรผสมผสาน หน้า
l ตรัง 96
l นราธิวาส 98
l พัทลุง 100
l สตลู 102
ด้านขา้ ว หนา้
l สงขลา 104
l ปัตตานี 106
ด้านไมผ้ ล หนา้
l ยะลา 108
Smart Farmer ต้นแบบ 95
อนาคตภาคการเกษตรท่ียัง่ ยนื
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวดั ตรัง
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ขอ้ มลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกุล : นายอ�ำนวย พริกหอม
วัน เดอื น ปีเกดิ : 22 มกราคม 2505
การศกึ ษา : มธั ยมศึกษาปีที่ 3
สถาบันการศกึ ษา : โรงเรียนหว้ ยยอด จังหวดั ตรัง
ท่ีอย่ ู : เลขที่ 209 หมู่ 4 ตำ� บลควนเมา
อ�ำเภอรัษฎา จังหวัดตรัง
โทรศัพท์ : 08 1958 0517
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2556
ปัจจัยความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การนำ� นวตั กรรมหรือการประยกุ ตใ์ ช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต
การใหป้ ยุ๋ ทางระบบนำ�้ เปน็ การใหป้ ยุ๋ ทล่ี ะลายนำ�้ จา่ ยเขา้ กบั ระบบใหน้ ำ�้ พชื ทงั้ ระบบนำ�้ หยดและสปรงิ เกลอร์
จะมปี ระสิทธิภาพในการใช้สงู กวา่ การให้นำ�้ ทางดนิ 10-50 เปอร์เซ็นต์ ใชป้ ุย๋ ทล่ี ะลายน้ำ� ไดด้ นี �ำมาผสมเอง เพื่อการ
ประหยัด สามารถลดต้นทุนการผลิต ลดต้นทุนการจ้างแรงงาน ประหยัดน�้ำ ประหยัดเวลา พืชเจริญเติบโต
อย่างสม�่ำเสมอ ใชพ้ นื้ ทใ่ี ห้เกดิ ประโยชน์สูงสดุ
การบริหารจัดการ
1) กระบวนการผลิต : เลือกพ้ืนที่ที่เหมาะสมส�ำหรับปลูกพืช – เตรียมพื้นท่ีปลูก – วางระบบน�้ำ –
ใส่ปุ๋ยตามระยะเวลาการเจริญเติบโตของพืช – ตัดแต่งก่ิง, ช่อดอก, ช่อผล ห่อผลป้องกันศัตรูพืช ลดใช้สารเคมี
ควบคมุ การเกบ็ เกี่ยวผลผลิตให้ไดค้ ุณภาพและปลอดภัย
2) การจดั การผลผลติ : เกบ็ เกย่ี วผลผลติ ทม่ี คี ณุ ภาพ – คดั แยกผลผลติ – มมี าตรฐานรบั รองคณุ ภาพสนิ คา้
3) การจดั การดา้ นการตลาด : รวบรวมผลผลิตท่ีมีคณุ ภาพ ปลอดภยั ของสมาชิกชุมชน – สรา้ งเครอื ขา่ ย
การตลาดระดบั อ�ำเภอ, จังหวัด และจัดสง่ ผลผลิตสหู่ า้ งสรรพสินคา้ ทั้งในและตา่ งจังหวัด
การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชพี และการเช่อื มโยงเครือขา่ ย
การฝึกอบรมและศึกษาดูงานจากหน่วยงานภาครัฐ และเอกชน
ท้ังในประเทศและต่างประเทศ
96 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสู่ชุมชน สสก.ท่ี 5
เปน็ วทิ ยากรถา่ ยทอดความรดู้ า้ นการผลติ พชื , การตลาด แกส่ มาชกิ
ผู้ปลูกฝร่ัง, มะละกอ, แตงโม และฟักทอง ในระดับอ�ำเภอ และจังหวัด
รวมทง้ั เกษตรกรผสู้ นใจทว่ั ไป สง่ ผลใหเ้ กษตรกรผสู้ นใจมผี ลผลติ ทมี่ คี ณุ ภาพ
และสรา้ งรายได้เพิ่มขึ้นตามล�ำดบั
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ ตอ้ งการผลติ สินคา้ เกษตรให้ปลอดภยั และมคี ุณภาพ
เพอ่ื ใหผ้ ู้บริโภคมคี วามปลอดภัย รกั ษาระบบนเิ วศ
ของชมุ ชน สร้างรายไดท้ มี่ ่ันคงและยั่งยืนเกิดความเสย่ี ง
นอ้ ยที่สุด ลดการเอาเปรยี บจากพอ่ ค้าคนกลาง โดยการ
”รวมกลุม่ ให้เกษตรกรผู้ผลติ ได้พบผบู้ ริโภคโดยตรง
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 97
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ่ังยนื
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวดั นราธวิ าส
ด้านเกษตรผสมผสาน
ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชื่อ-นามสกลุ : นายวิโชค คลองนาวี
วนั เดอื น ปเี กดิ : 27 มกราคม 2524
การศึกษา : ปริญญาตรี สาขาเกษตรศาสตร์ เกยี รตนิ ยิ มอันดบั สอง
สถาบนั การศึกษา : มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏสงขลา
ท่อี ยู่ : เลขท่ี 37/1 หมู่ 1 ต�ำบลกาหลง อ�ำเภอศรีสาคร
จังหวดั นราธวิ าส
โทรศัพท์ : 08 1543 9903
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปัจจัยความสำ� เร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวัตกรรมหรือการประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต
มีการคิดปรับปรุงสูตรปุ๋ยที่ใช้ในการกระตุ้นการขยายขนาดของผลเมล่อนให้ได้ตามความต้องการของตลาด
จากการใชน้ วตั กรรมดงั กลา่ ว ทำ� ใหไ้ ดผ้ ลผลติ ทมี่ คี ณุ ภาพสามารถขายผลผลติ ไดก้ ำ� ไรมากขนึ้ เนอื่ งจากมผี ลผลติ ทไี่ มม่ ี
คุณภาพน้อยลงหรือไมม่ ีเลย
การบริหารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : ควบคมุ การผลิตทุกข้นั ตอน ทำ� ให้ตน้ กลา้ งอกพรอ้ มกนั โดยการบ่มเมลด็ และการ
ปิดทับบนวัสดุเพาะกล้า การย้ายกล้าและการควบคุมการเจริญเติบโตให้ต้นเท่ากันสม่�ำเสมอโดยการใช้แสงไฟฟ้า
การผสมดอกท่ีต้องควบคุมช่วงเวลาท่ีเหมาะสมและดีท่ีสุด ในการผสมรวมถึงวิธีการผสมต้องเหมือนกันทุกต้น
การคดั เลอื กผลทเ่ี ทา่ กนั ในแตล่ ะตน้ ใหเ้ หลอื เพยี งผลเดยี วเทา่ นนั้ การกำ� หนดขนาดของผลโดยการปรบั การใหป้ ยุ๋ และ
การใหน้ ำ้� ให้เหมาะสมกับช่วงการเจริญเตบิ โตของผล
2) การจัดการผลผลิต : การท�ำเมล่อนให้หวานกรอบทุกผล
เป็นหัวใจที่ส�ำคัญโดยใช้วิธีการลดระดับการให้น้�ำ หลีกเลี่ยงการใช้ปุ๋ยเคมี
จึงจะได้เมล่อนท่ีมีความหวานกรอบตามธรรมชาติ การเก็บเก่ียวผลผลิต
ท่ีมีคุณภาพ ทดสอบน�้ำหนักและความหวานก่อนการเก็บเก่ียวหากไม่ได้
คณุ ภาพคดั ทิง้
98 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
3) การจัดการด้านการตลาด : เมล่อนเป็นผลไม้ท่ีมีราคาแพง
คนรากหญ้าไม่ค่อยรู้จักบางคนทานไม่เป็น ดังน้ันสินค้าต้องดีท่ีสุดมีคุณภาพ
มากทสี่ ุด การทำ� การตลาดจึงเน้นคนทีม่ ีฐานะปานกลาง ผทู้ ี่มีเงินเดอื น เช่น
หน่วยงานราชการ ห้างร้าน ซ่ึงลูกค้าที่กล่าวมาข้างต้นเป็นแหล่งกระจาย
ข้อมูลหรือเป็นแบบให้ลูกค้าคนอื่นได้เป็นอย่างดี (เสียงท่ีดังจากท่ีสูงมัก
ไดย้ นิ หรอื กระจายเสยี งไดด้ กี วา่ เสยี งทด่ี งั จากพน้ื ลา่ ง) ดว้ ยเหตนุ ที้ ำ� ใหเ้ มลอ่ น
ทผ่ี ลติ เปน็ ทรี่ จู้ กั มากขนึ้ หลายคนพดู ถงึ ทำ� ใหผ้ ลติ ไมเ่ พยี งพอตอ่ ความตอ้ งการ
ลูกคา้ จำ� เปน็ ตอ้ งจองลว่ งหน้า
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย
ได้ศึกษาค้นคว้าหาความรู้ทางอินเทอร์เน็ต และปรึกษากับ
นักวิชาการ ท้ังภาครัฐและเอกชน ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญทางเทคโนโลยี
การผลิตพืช สัตว์ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และน�ำมาประยุกต์ใช้ใน
การผลติ ให้เกิดประสิทธิภาพสงู สุด
สสก.ท่ี 5
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปส่ชู มุ ชน
ได้ขยายผลส�ำเร็จให้แก่เกษตรกรในชุมชนและนอกชุมชน โดยการ
เปิดให้ผู้ท่ีสนใจท้ังในชุมชน และนอกชุมชน มาศึกษาหาความรู้ โดยการ
ถ่ายทอดความรู้ และจัดอบรม รวมท้ังการจัดท�ำโครงการต้นแบบการผลิต
เมลอ่ น การเลยี้ งโคขนุ ใหแ้ กผ่ ทู้ สี่ นใจ ทำ� ใหเ้ กดิ อาชพี รายไดเ้ สรมิ และทำ� ให้
เกษตรกรเกิดความรกั และสามคั คีกัน
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
สร้างทัศนคตทิ ดี่ ีใหแ้ กค่ นรุน่ ใหม่ และปรบั ทัศนคตใิ หม่
“ ”ใหแ้ ก่คนรุ่นเก่า เพือ่ การทำ� การเกษตรผสมผสานท่ียงั่ ยนื
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 99
อนาคตภาคการเกษตรทีย่ ัง่ ยนื
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวดั พัทลุง
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ขอ้ มลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายทนงค์ แสงเกดิ
วนั เดือน ปเี กิด : 17 พฤศจกิ ายน 2505
การศกึ ษา : มัธยมศกึ ษาปีที่ 3
สถาบันการศึกษา : ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย
อำ� เภอควนขนนุ จงั หวดั พทั ลงุ
ท่ีอย ู่ : เลขท่ี 76 หมู่ 3 ตำ� บลเขายา่ อำ� เภอศรีบรรพต
จงั หวดั พัทลงุ
โทรศัพท ์ : 08 9298 7493
เข้ารว่ มโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปจั จยั ความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ
■ การทำ� นาขา้ วอนิ ทรยี แ์ บบลดตน้ ทุน เทคโนโลยที ่ีใช้การปลูกข้าวตน้ เดียวและการใหน้ ้�ำแบบเปียกสลับแหง้
1) ใช้เมล็ดพันธุ์ 3 ขีดต่อข้าว 1 ไร่ ปลูกแบบปักด�ำต้นเดียวเม่ืออายุกล้า 15 วัน ระยะห่าง 50 x 25 เซนติเมตร
เมื่ออายุข้าว 25 วัน เปดิ น�้ำออกใหห้ มดจนนำ�้ ในนาแห้ง ปล่อยทิ้งไว้ประมาณ 5 วนั จนดินแตกระแหง ใส่ปุ๋ยหมกั จ�ำนวน 25 กระสอบต่อไร่
ปลอ่ ยน้�ำเขา้ นา ประมาณ 5 เซนตเิ มตร ตลอดฤดูกาล เพ่ือเรง่ การแตกกอ ขา้ ว 1 ต้น แตกกอเป็น 132 ตน้ เฉลย่ี 132 รวงต่อกอ ซึ่งสามารถ
ลดต้นทุนค่าเมล็ดพันธุ์ข้าว ค่าปุ๋ยเคมี ค่าน�้ำ ค่าก�ำจัดวัชพืชและค่าสารเคมีป้องกันก�ำจัดโรคแมลง ค่าลงทุนไร่ละ 2,000 บาท และได้ผลผลิต
ไรล่ ะ 1,000 กโิ ลกรัม (ข้าวหอมปทุม)
2) ฝังท่อพีวีซีจากบ่อเลี้ยงปลา ลงสู่นาข้าวโดยการท�ำกาลักน�้ำ ท�ำให้ลดต้นทุนจากค่าปุ๋ยเคมี และค่าสูบน้�ำ นอกจากนั้น
ยังนำ� น้ำ� แบบการลักน�ำ้ ไปใช้ในปาล์มนำ้� มนั มะพร้าวน�้ำหอม กล้วยหอมทอง
3) ใชฟ้ างขา้ วมาทำ� ปยุ๋ หมกั เพอ่ื ทำ� นาครงั้ ตอ่ ไป เพอื่
ใหป้ ระหยดั ต้นทุนมากทสี่ ดุ
■ การปลกู ผกั โดยปลกู แฝกเปน็ แนวกนั ชนระหวา่ งแปลง
ปอ้ งกนั การเกิดโรคและแมลง
■ เล้ียงหมูแบบเคล่อื นที่เพอื่ ปรบั ปรุงดนิ ให้ดีขน้ึ
การบรหิ ารจดั การ
1) กระบวนการผลติ
■ ยดึ หลกั แนวทางทฤษฎใี หม่ แบง่ พนื้ ทอี่ อกเปน็ 4 สว่ น
ในพนื้ ท่ี 20 ไร่ ขดุ สระนำ�้ ขนาดใหญ่ 5 ไร่ สำ� หรับใช้นำ�้ ตลอดปีและ
100 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
เล้ียงปลาแบบธรรมชาติ ขุดบ่อเลี้ยงปลาจ�ำนวน 7 บ่อต่อ 1 ไร่ ส�ำหรับเล้ียงปลาดุก ท�ำนา สสก.ท่ี 5
2 ไร่ ปลกู ไม้ผล 4 ไร่ ปลูกไม้ยนื ตน้ 4 ไร่ ปลูกพืชผัก 3 ไร่ และทอ่ี ยอู่ าศัย 1 ไร่
■ เน้นการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์ ไม่ใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมี และจัดกิจกรรม
การเกษตรแต่ละกิจกรรมที่เกอื้ กลู กนั ไม่ท�ำลายธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม
■ ผลิตให้มีรายได้ต่อเน่ืองของกิจกรรม รายวัน : เล้ียงไก่ไข่ รายสัปดาห์ :
หนอ่ ไม้ กล้วย ชะอม ผักบงุ้ มะพรา้ ว รายเดือน : เล้ยี งหมพู น้ื บา้ น ท�ำปยุ๋ รายปี การเลย้ี งปลา
2) การจัดการผลผลิต
■ ผลผลิตข้าว ตัดด้วยเคียวเพ่ือลดการสูญเสีย ตากข้าวแห้งก่อนนวดข้าว
ด้วยเคร่ืองนวดข้าวขนาดเล็ก ตากข้าวเปลือกเพ่ือลดความช้ืน เก็บใส่กระสอบไว้สีเพ่ือ
บริโภคในครัวเรอื น
■ ผลผลติ อื่น คัดตามขนาดและคุณภาพ
3) การจดั การดา้ นการตลาด
■ การเล้ียงปลาดกุ ตามโควต้าทจี่ ดั จ�ำหนา่ ยให้กับพอ่ ค้าและแปรรปู จ�ำหนา่ ย
■ ผลผลิตพืชผัก/ผลไม้ จ�ำหน่ายผลผลิตโดยตรงกับผู้บริโภค (ตลาดพื้นบ้าน)
และมีพ่อค้ารับซือ้ ทส่ี วน
■ มกี ารจัดทำ� บญั ชีรายรบั รายจ่าย
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย
■ มกี ารหาความรเู้ พมิ่ เตมิ โดยเขา้ รว่ มการอบรมเพมิ่ ความรขู้ องหนว่ ยงานตา่ งๆ
อย่เู สมอ
■ เป็นกรรมการศนู ยเ์ รยี นรู้การเพิ่มประสทิ ธิภาพการผลิตสนิ ค้าเกษตร (ศพก.)
หมอดินอาสา อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.) ประธานกลุ่มปุ๋ยอินทรีย์ กลุ่มออมทรัพย์
กลุ่มส่งเสริมการผลิตในพ้ืนที่ เช่ือมโยงกับกลุ่มต่างๆ ในอ�ำเภอ และเป็นวิทยากรด้านการท�ำ
ไรน่ าสวนผสม ด้านเศรษฐกจิ พอเพียง ดา้ นเกษตรทฤษฎีใหม่ แกห่ น่วยงานตา่ งๆ
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปส่ชู มุ ชน
■ เปดิ ศนู ย์เรยี นรูท้ ีบ่ ้าน
■ เปน็ วิทยากรถ่ายทอดความรู้
■ เกษตรกรมาศกึ ษาดงู าน และนำ� กลบั ไปปรบั ใชใ้ นพนื้ ทกี่ ารเกษตรของตนเอง
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร
ทำ� การเกษตรตามแนวทางศาสตรพ์ ระราชา
“ เพ่ือใหส้ ามารถอ้มุ ชตู ัวเองได้
”และสรา้ งความมัน่ คงดา้ นอาหาร
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 101
อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ัง่ ยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวัดสตลู
ด้านเกษตรผสมผสาน
ขอ้ มูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชื่อ-นามสกลุ : นายสมหมาย บรรณา
วนั เดือน ปีเกิด : 4 มกราคม 2506
การศึกษา : ประถมศกึ ษาปีที่ 4
สถาบันการศกึ ษา : โรงเรียนวัดหนา้ เมือง จงั หวัดสตลู
ทีอ่ ยู่ : เลขที่ 160 หมู่ 5 ต�ำบลคลองขดุ
อ�ำเภอเมืองสตลู จงั หวัดสตูล
โทรศพั ท ์ : 08 4269 5565
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปัจจัยความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวตั กรรมหรือการประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลติ
นวตั กรรมท่ีน�ำมาใชใ้ นฟาร์ม คอื องคค์ วามร้เู ก่ียวกบั การผลติ น�้ำหมกั สมุนไพร เพอื่ ไลแ่ มลง โดยใชว้ ตั ถดุ บิ จากธรรมชาตทิ ีม่ อี ยูใ่ นท้องถ่นิ
สามารถท�ำได้ง่าย ไม่ยุ่งยาก และประหยัด ใช้ในสวนไม้ผลและสวนพืชผัก ท�ำให้ลดต้นทุนจากการใช้สารเคมีและได้ผลผลิตท่ีปลอดภัยส�ำหรับตัวเอง
ครอบครวั และผูบ้ รโิ ภค โดยมขี นั้ ตอนวธิ ีการทำ� ดงั นี้
การผลติ นำ้� หมักสมนุ ไพร (ไลแ่ มลง)
ส่วนผสม
ใบสะเดา (ใชใ้ บแก่ซ่งึ เปน็ ใบสด) 2 กิโลกรมั
ใบสาบเสือ (ใช้ใบอยา่ งเดียวไม่ตดิ กา้ น) 2 กโิ ลกรมั
บอระเพ็ด 2 กโิ ลกรัม
ใบเตยหอม 2 กิโลกรัม
วธิ ีท�ำ
1. นำ� สว่ นผสมทง้ั หมดตม้ รวมกนั โดยใสน่ ำ�้ เปลา่ จำ� นวน 15 ลติ ร เคยี่ วไฟออ่ นๆ จนนำ�้ ทเี่ คย่ี วเปน็ สนี ำ้� ตาลเขม้ ปรมิ าณทเ่ี คย่ี วลดลงเหลอื ประมาณ
10 ลติ ร หยุดเคี่ยวและต้ังท้งิ ไว้ให้เยน็
2. น�ำ้ หมักที่เยน็ แลว้ ให้เติม EM และกากน�้ำตาลอย่างละ 2 ช้อนโต๊ะ หมกั ท้ิงไวป้ ระมาณ 7 วัน สามารถนำ� ไปใช้ได้
วิธีการนำ� ไปใช้ประโยชน์ ดังน้ี
นำ� นำ้� หมกั 5–7ชอ้ นโตะ๊ ผสมนำ�้ เปลา่ 20ลติ รฉดี พน่ ในแปลงพชื ผกั ทกุ 3วนั เพอื่ ปอ้ งกนั แมลงรบกวน
หรือท�ำลายพืชผัก หรือมีการสังเกตการระบาดของศัตรูพืช เช่น เพล้ีย หนอนกระทู้ ไรแดง
เพลีย้ อ่อน ถา้ มีการระบาดนอ้ ยอาจจะฉีดพน่ 7 หรือ 10 วนั ต่อ 1 ครัง้ กไ็ ด้ และเพ่ือใหน้ ำ�้ หมกั ท่ี
ฉีดพน่ มีประสทิ ธภิ าพยง่ิ ข้นึ ควรมีสารชว่ ยจบั ใบ แนะน�ำใหใ้ ช้เถาสะบา้ ตากแห้ง 1 ก�ำมือ ขยำ� กับน�้ำ
1 ลิตร ผสมในน้ำ� หมักทีจ่ ะนำ� ไปฉีดพน่ แปลงผัก ช่วยให้นำ�้ หมกั จับใบดยี ิง่ ขึ้น
102 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
วัตถุดิบท่ีน�ำมาผลิตน้�ำหมักสมุนไพร สามารถหาได้ง่ายในพื้นที่ ผลิตแต่ละคร้ังสามารถเก็บ สสก.ท่ี 5
ไว้ได้นานประมาณ 6 เดือน ราคาขายอยู่ที่ประมาณ 50–100 บาทต่อลิตร การใช้น้�ำหมักสมุนไพรเหมาะ
กับเกษตรกรมือใหม่ ซึ่งสามารถผลิตใช้เองได้ง่าย กรรมวิธีผลิตและการใช้ไม่ยุ่งยาก เกิดผลดีปลอดภัย
ต่อผู้ใช้และผู้บริโภค อีกท้ังยังเป็นการลดต้นทุนการผลิต เนื่องจากท�ำให้ไม่มีการใช้สารเคมีในก�ำจัดศัตรูพืช
ลดการใชส้ ารเคมีได้ 100%
การบริหารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : ดำ� เนนิ การแบบเกษตรผสมผสาน พ้นื ที่จำ� นวน 5 ไร่ เดมิ เปน็ พืน้ ท่นี า
ตอ่ มาปรับเปล่ียนเปน็ สวนไมผ้ ลผสมผสาน ซึง่ พ้ืนท่ีจ�ำนวน 5 ไร่ ได้ดำ� เนนิ การกจิ กรรมเต็มพ้นื ท่ี
2) การจดั การผลผลติ :ศกึ ษาหาความรแู้ ละเรยี นรจู้ ากประสบการณจ์ รงิ นำ� เอาวธิ ที ดี่ ที ส่ี ดุ มาใช้
กบั กจิ กรรมของตนเอง วิเคราะห์สถานการณ์ทางการตลาดนำ� มาวางแผนการผลิตควบคูก่ ัน ทำ� ใหม้ ผี ลผลิตท่ี
มีคณุ ภาพออกสตู่ ลาดอยา่ งตอ่ เนื่องอีกทง้ั ไดร้ าคาดี
3) การจดั การด้านการตลาด : ผลผลติ ทางการเกษตรทุกชนิดมแี หลง่ จำ� หนา่ ยหลายแหง่ ดงั น้ี
■ พอ่ ค้าแมค่ า้ หรอื ผู้บริโภคในชมุ ชนมาซอ้ื ผลผลติ ท่ีบา้ น (แหลง่ ผลิต)
■ สมาชกิ กลุ่มปลูกพืชผักปลอดสารพิษน�ำไปจ�ำหน่ายในตลาดชุมชน /ตลาดสดในตัวจังหวดั
■ จำ� หน่ายดว้ ยตนเอง
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชีพและการเชื่อมโยงเครอื ข่าย
เข้ารับการอบรมรับความรู้ท่ีเก่ียวข้องกับหน่วยงานภาครัฐและเอกชนอย่างต่อเน่ือง ได้น�ำเอาวิธีการและเทคนิคต่างๆ มาปรับใช้
ในฟาร์มของตนเองจนเกิดผลส�ำเร็จและเผยแพร่ให้แก่ชุมชน ซึ่งในฟาร์มของตนเองได้จัดต้ังเป็นศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรธรรมชาติต�ำบล
คลองขุด มีเกษตรกรและผ้สู นใจเข้ามาเรียนรูอ้ ยา่ งต่อเนอื่ ง
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปส่ชู ุมชน
หลังจากกิจกรรมในแปลงของตนเองประสบความส�ำเรจ็ ในระดบั หนึ่ง ไดม้ ีการรวมกล่มุ เพอ่ื ช่วยเหลอื เก้ือกูลกันในชุมชน โดยเกดิ ข้ึนจากแนวคิด
ของนายสมหมาย บรรณา มีจำ� นวน 2 กล่มุ คอื กล่มุ ออมทรพั ยบ์ า้ นนาแค ซึ่งขณะนมี้ ีเงินทนุ หมุนเวียน 1,700,000 บาท และอกี กลมุ่ หนงึ่ คือ กลุ่มพืชผกั
ปลอดสารพิษ หมู่ 5 ต�ำบลคลองขุด มีเงินทุนหมุนเวียน 120,000 บาท สมาชิกกลุ่มมีความสามัคคีช่วยเหลือเก้ือกูลกันและมีหลักธรรมในใจ ท�ำให้กลุ่ม
เขม้ แข็ง งานประสบความส�ำเรจ็ และตอ่ มาในชมุ ชนเกิดการรวมกลมุ่ อีกหลายกลุ่ม และไดร้ ับเลือกเปน็ ประธานกลมุ่ หลายกลมุ่ อาทิ
■ ประธานกลุ่มผูใ้ ช้น้ำ� หมู่ 5 ตำ� บลคลองขุด อ�ำเภอเมอื งสตลู จังหวัดสตูล
■ ประธานตลาดเกษตรกรจงั หวัดสตูล
■ ประธานศูนยบ์ รกิ ารและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตรประจ�ำต�ำบลคลองขดุ
■ อาสาสมคั รเกษตรประจ�ำหมูบ่ า้ น
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ เกษตรกรต้องหมัน่ ค้นคว้าหาความรู้ เอาใจใส่ในการ
ท�ำกิจกรรมหาวิธีการผลติ ที่ลดต้นทุนให้มากทส่ี ุด พรอ้ มนำ� เทคโนโลยี
มาปรับใช้เพ่ือลดตน้ ทุนดา้ นแรงงาน มกี ารวางแผนการผลติ ให้สอดคล้อง
กบั ความตอ้ งการของตลาด ขอ้ สำ� คญั อีกประการหนึ่ง คือ การรวมกลมุ่
ในการประกอบอาชีพเพอื่ ชว่ ยเหลือเก้ือกลู กนั รว่ มกันคดิ เพ่อื สรา้ งงาน
มอี ำ� นาจในการตอ่ รองทางการตลาด การผลติ ตระหนักถงึ
”ความปลอดภยั ของผบู้ รโิ ภคพร้อมทง้ั ตอ้ งสร้างทายาททางการเกษตร
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 103
อนาคตภาคการเกษตรที่ย่ังยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จงั หวัดสงขลา
ดา้ นข้าว
ข้อมูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชือ่ -นามสกุล : นายบญุ ชอบ ทองดี
วนั เดือน ปีเกิด : 13 เมษายน 2506
การศึกษา : ปริญญาตรี สาขารฐั ศาสนศาสตรก์ ารปกครองท้องถน่ิ
สถาบันการศกึ ษา : มหาวิทยาลยั ทักษิณ
ทีอ่ ย ู่ : เลขท่ี 148/2 หมู่ 6 ต�ำบลควนรู อำ� เภอรตั ภมู ิ
จังหวดั สงขลา
โทรศพั ท ์ : 08 9297 0588
E-mail : [email protected]
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2558
ปจั จยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวัตกรรมหรือการประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต
1. การปลูกโดยใช้เครื่องหยอดเมล็ด สามารถลดการใช้เมล็ดพันธุ์ได้ ไร่ละ 7-10 กิโลกรัมต่อไร่ ท�ำให้
ลดตน้ ทุนการผลิต 200-300 บาทตอ่ ไร่
2. ใช้สารชีวภาพที่ผลิตข้ึนเองในการป้องกันและก�ำจัดศัตรูพืชแทนใช้สารเคมี สามารถลดต้นทุนการผลิต
80 บาทต่อไร่
3. ผลติ เมลด็ พนั ธใุ์ ช้เองในรปู แบบศนู ย์ขา้ วชมุ ชน
104 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
4. รวมกลุ่มผลิตปุ๋ยชวี ภาพลดการใชป้ ุ๋ยเคมี สามารถลดตน้ ทุนการผลติ ได้ 400 บาทตอ่ ไร่ สสก.ท่ี 5
5. ผลผลิตที่ได้ทุกเมล็ดมาสีและบรรจุแพคก้ิงจ�ำหน่าย สามารถเพ่ิมมูลค่าได้จากการขายผลผลิตสดถึง
10 บาทตอ่ กิโลกรัม
การบรหิ ารจัดการ
1) กระบวนการผลิต : หยอดเมล็ด ใช้สารชีวภาพที่ผลิตเองแทนใช้สารเคมีเพ่ือลดต้นทุนการผลิตและ
เพ่ือความปลอดภัยของตนเอง ผู้บรโิ ภคและรักษาสภาพแวดลอ้ ม
2) การจัดการผลผลติ : ใช้เครอ่ื งสขี ้าวในการแปรรูปผลผลิต ขา้ วทุกเมลด็ จะสแี ละบรรจุถุงเพือ่ จ�ำหนา่ ย
3) การจัดการด้านการตลาด : ผลิตข้าวครบวงจรจ�ำหน่ายทั้งรูปแบบขายส่งท้ังโรงงาน ท�ำขนมไทย
โรงงานท�ำขนมจนี ฯลฯ และจำ� หน่ายเองแกผ่ ซู้ ือ้ โดยตรง
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชพี และการเช่ือมโยงเครือขา่ ย
เชอ่ื มโยงกับหน่วยงานราชการทั้งกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวชิ าการเกษตร กรมชลประทาน ธนาคารเพื่อ
การเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ฯลฯ เพอ่ื หาความรู้และเปดิ โลกทศั น์
จากการทหี่ นว่ ยงานต่างๆให้ไปอบรม ดงู านและน�ำความรทู้ ไี่ ด้รบั มาปรบั ในการ
ประกอบอาชพี ของตนเอง
การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปสูช่ ุมชน
■ ใหเ้ กษตรกรมาเรียนรใู้ นแปลง
■ ได้รับการแต่งต้ังจากกรมการข้าวให้เป็นวิทยากรการ
ลดตน้ ทนุ การผลติ ขา้ วของจังหวดั สงขลา
■ เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรในชุมชนและ
ผู้สนใจที่มาทศั นศึกษาดงู านในฐานะประธานศูนย์ข้าวชมุ ชน
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ เพ่ือ ”เป็นอาชพี และสบื ทอดวิถีชาวนาไปสู่ ลูกหลาน
■
Smart Farmer ต้นแบบ 105
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ง่ั ยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวัดปตั ตานี
ดา้ นขา้ ว
ข้อมูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายแผว้ ทองชมุ
วนั เดอื น ปีเกดิ : 13 กรกฎาคม 2508
การศึกษา : ประกาศนยี บตั รวชิ าชพี สาขาชา่ งยนต์
สถาบนั การศกึ ษา : วิทยาลยั เทคนคิ ปัตตานี
ท่อี ย ู่ : เลขท่ี 30 หมู่ 1 ต�ำบลม่วงเตยี้ อำ� เภอแม่ลาน
จงั หวดั ปัตตานี
โทรศัพท ์ : 08 4312 7247
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2558
ปจั จยั ความสำ� เรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ช้เทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ
นวตั กรรมการท�ำนาแบบประณีต ผลติ ใหม้ ากขึ้นดว้ ยทรัพยากรทนี่ ้อยลง
■ การคัดเมลด็ พันธ์ขุ ้าวโดยใช้น�้ำเกลือ
■ โดยปกั ดำ� ขา้ วตน้ เดยี ว (SRI)
■ การใชแ้ หนแดงเพื่อคมุ วัชพืช และเพ่ิมไนโตรเจนในนาขา้ ว
■ การใชล้ วดดักหนูและกะบับในนาขา้ ว
นวัตกรรมการท�ำนาข้าวแบบประณีต เป็นท�ำนาโดยเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพท้ังการคัดเมล็ดพันธุ์
การปักด�ำ การดูแลรักษา ตลอดจนการจัดการศัตรูพืช ผสมผสานนวัตกรรมใหม่เข้ากับภูมิปัญญาบรรพบุรุษ
ส่งผลท�ำให้กระบวนการผลิตข้าวมีต้นทุนที่ต�่ำลง ผลผลิตข้าวมากข้ึน ท�ำให้รายได้จากการขายข้าวมากขึ้นในพื้นท่ี
ท�ำนาเท่าเดิม ตอบโจทย์นโยบายของราชการที่ส่งเสริมให้เกษตรกรต่ืนตัวในเร่ืองการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตทาง
การเกษตร เพ่อื รอยยมิ้ และความเป็นอยู่ที่ดขี ึน้ และมงุ่ เนน้ การผลิตขา้ วภายใต้มาตรฐาน GAP ใส่ใจในความปลอดภัย
ของทั้งผูผ้ ลิตและผบู้ ริโภค
การบริหารจัดการ
1) กระบวนการผลิต : เกษตรกรท�ำนาแบบการปักต้นกล้าเดี่ยว ซ่ึงประหยัดเมล็ดพันธุ์ ช่วยให้ต้นข้าว
แสดงศักยภาพเต็มที่ใน การแตกกอและออกรวงเทคนิคการปลูกข้าวต้นเดียวโดยใช้แหนแดงและปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ
ในการปลกู ขา้ ว การจดั การพชื การจัดการดนิ และการจดั การน้�ำรว่ มกนั เพ่ือใหเ้ กดิ ประโยชน์และประสิทธภิ าพสงู สุด
เน้นเรื่องการใช้ปุ๋ยอินทรีย์เป็นปัจจัยหลัก ซึ่งได้แก่ แหนแดง ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ โดยให้พื้นท่ีปลูกข้าวมีน้�ำขัง
ประมาณ 2-5 เซนตเิ มตร เพอื่ ให้สามารถเลี้ยงแหนแดงได้
106 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
2) การจดั การดา้ นการผลติ และการตลาด : เดมิ เกษตรกรทำ� นา พนื้ ท่ี 16 ไร่ เพอ่ื ไวบ้ รโิ ภคและไวจ้ ำ� หนา่ ย สสก.ท่ี 5
ในท้องตลาด สรา้ งรายไดใ้ หแ้ ก่ครัวเรือนไม่มากนัก แตใ่ นปี 2558/2559 เกษตรกรปรับเปลี่ยนแนวทางการผลติ และ
การตลาดจากการปลูกข้าวพันธุ์เล็บนกปัตตานี เพื่อจ�ำหน่ายข้าวเปลือก เป็นการปลูกข้าวพันธุ์ข้าวไรซ์เบอร์รี่
เพ่ือขายเมล็ดพันธุ์และจ�ำหน่ายข้าวสารปลอดภัยจากสารพิษบรรจุถุง ซึ่งเป็นการตอบโจทย์ผู้บริโภคท่ีหันมาใส่ใจ
เรื่องสุขภาพมากข้ึน ทำ� ให้เกษตรกรมีรายได้มากกวา่ เดิมถงึ 5 เทา่ เกษตรกรมคี วามพึงพอใจเปน็ อยา่ งมาก
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชีพและการเช่อื มโยงเครอื ข่าย
ตื่นตัวในการแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชพี ตลอดเวลา เพราะได้ประจักษแ์ ลว้ วา่ การท�ำนาแบบ
ดง้ั เดมิ ไมส่ ามารถใหผ้ ลผลติ เตม็ ประสทิ ธภิ าพได้ เนอื่ งจากการเปลยี่ นแปลงของสง่ิ แวดลอ้ มทง้ั สภาพดนิ สภาพอากาศ
ตลอดจนการไหลของทางนำ้� ธรรมชาติ จงึ จำ� เปน็ ตอ้ งปรบั เปลยี่ นวธิ กี ารผลติ โดยยดึ หลกั วชิ าการมากขนึ้ และเจา้ หนา้ ท่ี
สง่ เสรมิ การเกษตรมบี ทบาทอยา่ งมากในการถา่ ยทอดความรู้ หลกั วชิ าการใหมๆ่ ตลอดจนจดั การศกึ ษาดงู านดา้ นการ
ทำ� นา เพ่ือเปดิ โลกทัศน์ และแลกเปล่ียนเรยี นรู้กับเกษตรกรในพื้นทีอ่ ่นื ทำ� ใหเ้ กษตรกรมคี วามรมู้ ากขึ้น
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสชู่ มุ ชน
เกษตรกรจากพื้นที่ข้างเคียงในจังหวัดปัตตานี และนักเรียนนักศึกษา ได้มาศึกษาดูงาน แลกเปลี่ยนเรียนรู้
จนเกดิ การเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ยเกษตรกรผทู้ ำ� นาขา้ วทงั้ จงั หวดั จากความสำ� เรจ็ ดงั กลา่ วทตี่ นไดท้ ำ� ใหเ้ หน็ ทำ� ใหเ้ กษตรกร
ในพน้ื ท่ตี ่ืนตวั ในการทำ� นาตามหลกั วิชาการ เกษตรกรในหมู่บา้ น ตำ� บล หนั มารวมกลุม่ กนั ทำ� นาขา้ วมากขึ้น และมี
การขยายพ้นื ท่ีท�ำนาขา้ ว ทำ� ใหพ้ นื้ ที่นาร้างลดลง
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ แตเ่ ดิมเกษตรกรทำ� นาตามรุ่นพอ่ รุ่นแม่ เพ่อื รับประทาน
ภายในครัวเรอื นเปน็ หลกั หากมมี ากกแ็ จกจา่ ยใหเ้ ครือญาติ
และเพ่อื นบา้ น แต่ปจั จบุ นั หลงั จากได้รับการส่งเสรมิ ใหท้ �ำนา
ตามหลกั วชิ าการ จนสามารถจ�ำหน่ายสรา้ งรายได้
จำ� นวนมาก เจตนารมณใ์ นการการทำ� นาจงึ ทำ� เพ่อื ใหม้ ีขา้ ว
ปลอดภัยจากสารพษิ ไวบ้ รโิ ภคภายในครวั เรอื น และจำ� หนา่ ย
”สร้างรายได้ อีกทง้ั เป็นการสบื สานอาชพี ดงั้ เดมิ ให้คงอยู่ตอ่ ไป
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 107
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ง่ั ยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จังหวดั ยะลา
ดา้ นไมผ้ ล
ข้อมลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ช่อื -นามสกลุ : นายจรสั ชมุ นมุ มณี
วัน เดือน ปีเกดิ : 12 กมุ ภาพนั ธ์ 2505
การศึกษา : มธั ยมศึกษาปที ่ี 3
สถาบันการศึกษา : โรงเรียนสามคั คีศึกษา จังหวดั ยะลา
ทีอ่ ยู ่ : เลขที่ 36/1 หมู่ 1 ต�ำบลธารโต
อ�ำเภอธารโต จงั หวดั ยะลา
โทรศัพท ์ : 08 6285 9938
Facebook : Oak Thamrongsak Chumnummani
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปจั จัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ
■ การเสรมิ ราก เปน็ วธิ กี ารชว่ ยใหต้ น้ พชื หลกั มคี วามแขง็ แรง ของระบบราก
สามารถหาอาหารได้ดี จะส่งผลให้ต้นเจริญเติบโตและให้ผลผลิตเร็ว โดยมีวิธีการคือ
เพาะเมล็ดต้นพันธุ์พ้ืนบ้าน ปลูกต้นทุเรียนพันธุ์ดีในหลุมที่เตรียมไว้ในสวน และปลูก
ต้นทุเรียนที่จะใช้สำ� หรบั เสรมิ ราก (จากการเพาะเมล็ด)จ�ำนวน 2 ต้น ตอ่ 1 หลมุ เวลาโต
ได้ขนาดกเ็ สียบเขา้ ตน้ เดยี วกัน เป็นทเุ รียน 3 ขา 4 ขา ชว่ ยกนั ท�ำมาหากิน
■ การตัดยอด ตัดยอดท่ีความสูง 6 เมตร จะท�ำให้ต้นทุเรียนไม่ทรุดโทรม
เกินไป และตัดเฉียง 50 องศา เพื่อป้องกันการน้�ำขังส่งผลให้แผลเน่า หลังจากตัดยอด
แล้วกท็ าสกี นั เชอื้ รา
■ การผลิตป๋ยุ นำ�้ หมกั จากเศษปลา ซากพืช ซากสตั ว์ ผลิตใชเ้ อง เพื่อลด
ตน้ ทนุ การผลติ และพัฒนาผลผลิตใหเ้ พม่ิ ขึ้นจากเดิม โดยใหเ้ น้นการใช้ปุย๋ อินทรยี เ์ พ่ิมขึ้น
และลดการใชป้ ยุ๋ เคมี ซง่ึ การใชป้ ยุ๋ อนิ ทรยี น์ อกจากจะทำ� ใหต้ น้ ทนุ การผลติ ยงั ชว่ ยปรบั ปรงุ
บำ� รงุ ดนิ ให้เกดิ ความอุดมสมบูรณ์
■ การเพ่ิมแรงดันน�้ำด้วยระบบแอร์แว เป็นวิธีการเพ่ิมแรงดันน�้ำในการสูบ
น้�ำแบบประหยัดพลังงานและได้ผลอย่างแน่นอน ต้นทุนต่�ำ สามารถส่งน้�ำไประยะทาง
ไกลๆและทใี่ นสูงได้ ใช้เวลาในการสบู น้�ำน้อยลง ทำ� ให้ประหยัดพลังงาน เหมาะตอ่ การใช้
ในพน้ื ที่ ซ่งึ เปน็ พืน้ ทีส่ ูงลาดชนั
108 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
■ การใชน้ ำ้� มนั เครอ่ื งเกา่ ปอ้ งกนั รากเนา่ โคนเนา่ ในทเุ รยี น โดยขดู ผวิ เปลอื ก สสก.ท่ี 5
บรเิ วณท่เี ปน็ โรคออกไปท�ำลาย ทาแผลดว้ ยนำ�้ มันเครอื่ ง จะท�ำให้แผลแหง้
การบรหิ ารจัดการ
1) กระบวนการผลติ : การดแู ลเอาใจใส่ตลอดกระบวนการผลิตทุเรยี น การ
ใสป่ ๋ยุ การจัดการโรคและศตั รูพืช การตัดแตง่ กิ่ง ดอก และผล โดยจัดทำ� เป็นปฏิทินการ
ผลิตทเุ รียน ถา่ ยทอดแกเ่ กษตรกรในพนื้ ทด่ี ้วย
2) การจดั การผลผลิต : การจัดการผลผลิต จะไวผ้ ล ตน้ ละ 80 ลูก การไว้
ผลทุเรียน จะพิจารณากิ่งท่ีสามารถแบกน้�ำหนักได้เป็นส�ำคัญ และการเก็บเกี่ยวผลผลิต
จะเก็บเก่ียวโดยนับ 120 วัน หลังดอกบาน (80%) เมื่อตัดมาแล้ว จะคลุมไว้ 1-2 วัน
หลังจากนั้น จะคัดผลลูกดี จะขายผลสด ผลลูกที่มีต�ำหนิก็จะน�ำมาแปรรูป เช่น
ทเุ รยี นกวน ทเุ รยี นแชอ่ ม่ิ ผลดบิ จะแปรรปู ทเุ รยี นทอด ในแตล่ ะปี จะมกี ารสญู เสยี นอ้ ยมาก
3) การจดั การด้านการตลาด : จ�ำหน่ายช่องทางอินเตอรเ์ น็ต โดยมกี ารรบั
จองทเุ รียน และมจี ุดโนม้ นา้ วลกู ค้าที่นา่ สนใจ คือ เม่อื ลูกค้าซ้ือแลว้ หากสินคา้ เน่าหรอื เสยี
สามารถเคลมได้ นอกจากนัน้ จำ� หน่ายในตลาดในจงั หวัด และในพื้นท่ี
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย
มกี ารเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ยศนู ยเ์ รยี นรแู้ ละเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพการผลติ สนิ คา้ เกษตร
(ศพก.) ภายในจงั หวดั โดยวธิ กี าร จดั ศพก. สญั จร พบปะพดู คยุ แลกเปลย่ี นเรยี นรู้ ระหวา่ ง
เกษตรกรตน้ แบบดว้ ยกนั ทำ� ใหม้ กี ารเพม่ิ พนู ความรู้ และเทคโนโลยใี หมๆ่ เสมอนอกจากน้ี
ตัวเกษตรกรได้รับความรู้จากการอบรมจากหน่วยงานราชการในกระทรวงเกษตรและ
สหกรณ์ รวมทั้งองคค์ วามรจู้ ากอินเตอร์เน็ต เกีย่ วกับด้านการเกษตร และกลุ่มเกษตรกร
ท่ีปลูกทเุ รียนในพนื้ ท่ี (กลมุ่ สมาชกิ เกษตรกรแปลงใหญ)่
การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปสชู่ ุมชน
เปน็ เกษตรกรตน้ แบบของ ศพก. โดยใช้วิธกี ารอบรมตา่ งๆ ถา่ ยทอดความรแู้ ก่
เกษตรกร รวมถึงเปิดสถานทใี่ หเ้ กษตรกรนอกพืน้ ที่ เข้ามาเรยี นรู้ ทัศนศึกษาได้ ทำ� ให้มี
การขยายผลอย่างรวดเรว็ เปน็ ทร่ี จู้ กั มากขน้ึ
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ อาชพี เกษตรกร เป็นอาชพี ที่สจุ ริต และมคี วามยงั่ ยนื เป็นเจา้ นายตวั เอง พึง่ พาตนเอง
ใชค้ วามร้ทู ่ีมีอยู่ ปลูกเองบรโิ ภคเอง ช่วยลดตน้ ทุน เพ่ิมรายได้ สามารถเลย้ี งชพี
เล้ยี งครอบครวั ได้ นอกจากน้ี ตอ้ งมกี ารเรยี นรูต้ ลอดเวลา ไมม่ ีสิ้นสุด ท�ำให้ตัวเองมีการ
”พฒั นาตลอดเวลาและความรูท้ ี่ได้สามารถถา่ ยทอดใหล้ กู หลานและเกษตรกรทีส่ นใจด้านการเกษตรตอ่ ไป
■
Smart Farmer ต้นแบบ 109
อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ่งั ยืน
110 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ดา้ นเกษตรผสมผสาน หนา้
l แมฮ่ ่องสอน 112
l ล�ำพูน 114
ดา้ นข้าว หนา้
l แพร่ 116
l เชียงราย 118
ด้านพชื ผกั หนา้
l เชยี งใหม่ 120
ด้านพชื ไร่ หน้า
l ลำ� ปาง 122
l น่าน 124
ด้านไม้ผล หน้า
l พะเยา 126
Smart Farmer ต้นแบบ 111
อนาคตภาคการเกษตรทีย่ งั่ ยนื
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวัดแมฮ่ อ่ งสอน
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ช่อื -นามสกุล : นายวัฒนะ สวุ รรณเขตนคิ ม
วัน เดอื น ปีเกิด : 16 เมษายน 2522
การศกึ ษา : ปริญญาตรี สาขาพืชศาสตร์
สถาบนั การศกึ ษา : มหาวิทยาลยั แม่โจ้
ที่อยู่ : เลขที่ 590 หมู่ 1 ตำ� บลขนุ ยวม อ�ำเภอขนุ ยวม
จงั หวัดแม่ฮอ่ งสอน
โทรศพั ท ์ : 08 7087 8304
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2557
ปัจจัยความส�ำเร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต
■ การลดตน้ ทนุ การผลติ ขา้ วโดยการใชป้ ยุ๋ ตามคา่ วเิ คราะหด์ นิ การปลกู ขา้ วแลว้ ใชป้ ยุ๋ ตามคา่ วเิ คราะหด์ นิ คอื การใชป้ ยุ๋ เทา่ ที่
จําเปน็ (พอด)ี ตามความตอ้ งการของพชื หากดนิ มปี ญั หาตอ้ งมกี ารจดั การทถ่ี กู ตอ้ ง เหมาะสม โดยมกี ารวเิ คราะหค์ วามอดุ มสมบรู ณข์ องดนิ
กอ่ นการปลกู พชื คอื เกบ็ ตวั อยา่ งดนิ มาวเิ คราะห์ จากนนั้ จงึ คํานวณปรมิ าณธาตอุ าหารหลกั (เอน็ -พ-ี เค) ตามคําแนะนํา ซงึ่ อาจเลอื กปยุ๋ สตู รท่ี
มีสัดสว่ นใกลเ้ คียง กบั คําแนะนําการใช้ป๋ยุ ใหม้ ากทีส่ ดุ (ถ้ามี) หากไมม่ ีป๋ยุ สตู รทแ่ี นะนําให้ ใช้แมป่ ุย๋ มาผสมแล้วใสใ่ หก้ บั ข้าว เรยี กวา่ “ปยุ๋ สงั่ ตดั ”
■ การเพ่มิ คณุ ภาพและปรับปรุงคุณภาพดนิ โดยการผลิตปุ๋ยมูลไส้เดือน การใชป้ ุ๋ยพชื สดในการปรบั สภาพและบำ� รงุ ดนิ (ปอเทอื ง)
■ การลดตน้ ทนุ การผลติ โดยการทำ� ปยุ๋ หมกั ไวใ้ ชเ้ องสตู รพระราชทานเปน็ การทำ� ปยุ๋ หมกั แบบงา่ ยและสะดวก มกี รรมวธิ กี าร
ทำ� ทไ่ี มย่ ุ่งยาก
■ การผลิตพืชฤดูแล้ง ในช่วงฤดูแล้ง ท�ำการปลูกพืชตระกูลถั่ว (ถั่วลิสง) โดยค�ำนึงถึงพืชที่ใช้น�้ำน้อยและเป็นพืชท่ีช่วย
บำ� รุงดนิ
การบรหิ ารจัดการ
1) กระบวนการผลติ : การปลกู พชื ทหี่ ลากหลาย สรา้ งระบบนเิ วศภายในฟารม์ ใหเ้ กอื้ กลู ซง่ึ กนั และกนั เนน้ ระบบเกษตรกรรม
ยั่งยืน (Sustainable Agriculture) เป็นระบบเกษตรกรรมที่มีหลักการ ให้ความส�ำคัญกับสมดุลของระบบนิเวศ ผลผลิต คุณภาพที่ดี
และเพยี งพอต่อเกษตรกรและผู้บรโิ ภค การพึง่ พาตนเอง รวมทงั้ การให้ความส�ำคญั กบั ชมุ ชนทอ้ งถิ่น การจัดการฟารม์ เพือ่ จัดสรรและ
ใช้ประโยชนจ์ ากทรัพยากรการผลติ ทม่ี อี ยู่อย่างจำ� กดั ไดแ้ ก่ ที่ดิน แรงงาน ทนุ ให้เกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ และ
มกี ารวางแผนการผลิต มกี ารปลกู พชื หมนุ เวยี นตลอดท้งั ปีเพือ่ สร้างรายไดจ้ ากการปลูก
2) การจัดการผลผลิต : จะด�ำเนินการตั้งแต่เก็บเก่ียวจนถึงการจัดการ
หลังการเก็บเก่ียว โดย การเก็บเกี่ยวผลผลิตของพืชในแปลงแต่ละชนิดข้ึนอยู่กับ
112 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ระยะเวลาการเจริญเตบิ โตของพชื ด้านแรงงานทีใ่ ช้ในการเกบ็ เกี่ยวแบ่งออกเปน็ 2 สว่ น สสก.ท่ี 6
คือการเก็บเก่ียวพืชผักอายุสั้นจะใช้แรงงานในครัวเรือนเพราะปริมาณท่ีเก็บเก่ียว
แต่ละคร้ังน้อย ส่วนการเก็บเก่ียวข้าวและกระเทียมใช้แรงงานจากการลงแขกกับญาติ
พี่น้องในหมู่บา้ นเพื่อประหยัดค่าแรงงาน
3) การจัดการด้านการตลาด : ชอ่ งทางการตลาดที่จะจำ� หนา่ ยสนิ คา้ ท่เี ป็น
ผลผลิตสด แบ่งไดเ้ ปน็ 3 ชอ่ งทาง คอื การจ�ำหนา่ ยโดยตรงให้แก่ผบู้ รโิ ภค การจ�ำหน่าย
ผ่านทางออนไลน์ และการจำ� หนา่ ยผา่ นพ่อคา้ คนกลาง
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย
แสวงหาความรู้ องคค์ วามรู้ และเทคโนโลยสี มยั ใหมท่ างดา้ นการเกษตรผา่ นการ
การเรียนรู้จากวารสาร บทความ ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ การเข้าร่วมการฝึกอบรบและศึกษา
ดูงานจากโครงการต่างๆ เพ่ือน�ำองค์ความรู้ท่ีได้มาปรับประยุกต์ใช้ภายในฟาร์มเพื่อเพิ่ม
ผลผลิตและลดต้นทุนการผลิต หลังจากได้ศึกษาหาองค์ความรู้และน�ำมาปฏิบัติภายใน
ฟารม์ จงึ มกี ารแลกเปลย่ี นการเรยี นรอู้ ยา่ งตอ่ เนอ่ื งกบั กลมุ่ เกษตรกรเครอื ขา่ ยภายในอำ� เภอ
ขนุ ยวม โดยเปน็ ฟารม์ ต้นแบบของกลุ่มเกษตรกรทางเลอื กส�ำหรับเกษตรกรทส่ี นใจเข้ามา
ศึกษาดูงานในการท�ำไร่นาสวนผสม เพ่ือให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตในชุมชนและเกิดการใช้
ประโยชนข์ องพ้นื ทท่ี างการเกษตรในในอำ� เภอขุนยวมมากท่ีสุด
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสชู่ มุ ชน
■ เปน็ ประธานทำ� ศนู ยเ์ รยี นรกู้ ารเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพการผลติ สนิ คา้ เกษตร (ศพก.) ของอำ� เภอขนุ ยวม รวมทง้ั เปน็ จดุ ศนู ยก์ ลาง
ในการพบปะของอาสาสมคั รเกษตร สมาชิกกลมุ่ เครอื ข่าย ศพก. กับนกั ส่งเสรมิ การเกษตรและเจ้าหนา้ ท่ีหนว่ ยงานต่างๆ เพอ่ื ตอบสนอง
ความต้องการของชมุ ชนและเกษตรกรในพน้ื ท่ี
■ เปน็ วทิ ยากรถา่ ยทอดความรู้ เทคโนโลยกี ารเกษตรทเ่ี หมาะสมกบั ชมุ ชน นอกจากนย้ี งั เปน็ ฟารม์ ตน้ แบบเพอื่ ใหเ้ กษตรกร
ทส่ี นใจเข้ามาศึกษาดงู านและมกี ารเช่อื มโยงกลมุ่ เครือข่ายเพือ่ แลกเปลี่ยนความรู้และช่วยเหลือกนั ภายในอ�ำเภอขนุ ยวม
■ เกษตรกรตน้ แบบ เพอ่ื ให้เกษตรกรและเกษตรกรรุ่นใหมเ่ ข้ามาศกึ ษาดงู าน แลกเปลีย่ นความรู้การการเกษตรและเป็นที่
ปรึกษาใหค้ �ำแนะน�ำและสร้างแรงบนั ดาลใจ ใหเ้ กษตรกรน�ำปฏบิ ัติ
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ มีแนวความคิดทจี่ ะพง่ึ พาตนเอง โดยพงึ่ ปจั จัยการผลติ
จากภายนอกให้น้อยที่สุด เพอ่ื สร้างภมู คิ ุ้มกันให้ตนเอง
โดยการศึกษาหาความร้กู ารท�ำการเกษตรทีอ่ นรุ กั ษ์ทรพั ยากร
ดิน นำ�้ และพนั ธกุ รรมพืช ซึง่ น�ำไปส่กู ารท�ำการเกษตรกรรม
แบบยั่งยนื เปน็ มติ รต่อสง่ิ แวดล้อม จนก่อให้เกดิ ความมน่ั คง
”ทางดา้ นอาหารใหแ้ กต่ นเอง ครอบครัว และชมุ ชนอยา่ งแท้จริง
■
Smart Farmer ต้นแบบ 113
อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ่งั ยนื
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวัดล�ำพูน
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ขอ้ มูล Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ช่อื -นามสกุล : นายธรี วจั น์ จักร์แก้วรังสี
วนั เดอื น ปเี กิด : 4 เมษายน 2507
การศกึ ษา : ปริญญาตรี สาขาบริหารธุรกิจ
สถาบันการศกึ ษา : มหาวิทยาลัยราชภัฏลำ� ปาง
ทอี่ ยู่ : เลขที่ 111 หมู่ 8 บา้ นหว้ ยม้าโกง้ ตำ� บลปา่ สัก
อ�ำเภอเมืองลำ� พูน จังหวดั ลำ� พูน
โทรศพั ท์ : 09 4757 4299
ID Line : 0947574299
Facebook : ซ๊ะย้าย สวนไผ่บงหวาน ลำ� พนู
เข้ารว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปัจจัยความส�ำเร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวัตกรรมหรือการประยุกตใ์ ช้เทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ
เดิมสภาพพ้ืนทเี่ ปน็ พ้ืนที่นา ต่อมาปรับปรุงพ้นื ทเี่ ป็นเกษตรผสมผสาน ตามแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่ โดยแบ่งพนื้ ทส่ี ว่ นหนึ่งขดุ สระ
เพอ่ื ใชใ้ นการกกั เกบ็ นำ�้ ไวใ้ ชใ้ นการเกษตรตลอดทง้ั ปี เลยี้ งปลานลิ ปลาตะเพยี น และปลาตามธรรมชาติ ทำ� การขดุ ยกรอ่ งแปลงปลกู ไผบ่ งหวาน ใช้
ระบบนำ้� แบบสปรงิ เกอรเ์ พอ่ื ควบคมุ /ลดอณุ หภมู ใิ นหนา้ รอ้ น สามารถลดการใชแ้ รงงาน นอกจากนย้ี งั ไดท้ ำ� การขยายพนั ธไ์ุ ผบ่ งหวานเพอ่ื จำ� หนา่ ย
และมกี ารเลยี้ งไกไ่ ข่ ปลกู กลว้ ย สตอเบอรร์ ่ี มะมว่ ง เพอ่ื ใหม้ รี ายไดห้ มนุ เวยี นตลอดทงั้ ปี ปจั จบุ นั รายไดห้ ลกั คอื การทำ� ตน้ พนั ธไ์ุ ผบ่ งหวาน รอ้ ยละ 70
ส่วนรายได้จากหน่อและอน่ื ๆ ร้อยละ 30 มีรายไดท้ างการเกษตร 400,000 บาท ตอ่ ปี
ทง้ั นี้ ในฤดแู ลง้ หนอ่ ไมจ้ ะขายไดร้ าคาดี จงึ มกี ารวางแผนการผลติ กอ่ นการเพาะปลกู โดยใชเ้ ทคนคิ บงั คบั ใหห้ นอ่ ไมอ้ อกในฤดแู ลง้ ดงั น้ี
1. ประมาณเดือนตุลาคม-พฤศจิกายน ของทุกปี จะมีการตัดแต่งล�ำต้นไผ่เก่าออกไปให้โปร่ง รอให้ย่อยสลายโดยกิ่งไผ่ท่ีตัดแต่งท้ิง
นำ� ไปใช้ประโยชน์ เชน่ ทำ� รว้ั และใบไผ่หลังจากตัดแต่งกง่ิ แลว้ จะใชค้ ลมุ แปลงเพือ่ เพ่ิมธาตุอาหารในดิน ตามแนวคิดและการปฏบิ ตั ิท่ี
สอดคลอ้ งกับ Green Economy และ Zero Waste Agriculture ไม่มีการเผาในแปลง เพ่ือลดปัญหาหมอกควันในพนื้ ท่ี
2. บ�ำรงุ ลำ� ตน้ ไผด่ ว้ ยมลู ไกแ่ กลบรอบโคนตน้ ประมาณ 10 กโิ ลกรมั ต่อ 1 กอและใสท่ ุก 2-3 เดอื นประมาณ
5 กิโลกรมั ต่อครง้ั ไปตลอดอายุไผบ่ งหวาน
3. คลุมทับขเี้ ถ้าแกลบด�ำตง้ั แต่โคนตน้ ใส่ออกมาทบั ด้วยมูลไก่แกลบทอี่ ยู่รอบๆโคนตน้ เพิม่ ธาตุอาหารและ
เกบ็ ความชน้ื อกี ด้วย
4. ใหน้ ้ำ� เป็นประจำ� ประมาณ 3 - 5 คร้ังต่อวัน ซงึ่ แล้วแต่สภาพอากาศ
5. ประมาณ 15 วนั ใสป่ ุ๋ยเคมีสูตรตัวหนา้ สูง เชน่ 46-0-0 ให้รอบโคนต้น ประมาณ
หนึ่งกำ� มือ เพอื่ ใหห้ น่อมคี ุณภาพดี และออกหนอ่ จ�ำนวนมากขึน้
114 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
6. กำ� จดั วชั พชื ในสวนใหโ้ ปรง่ อยเู่ สมอ เพอื่ กำ� จดั แหลง่ ทอี่ ยอู่ าศยั ของหนแู ละปอ้ งกนั สสก.ท่ี 6
หนูเข้ามาทำ� ลาย
7. เม่ือเห็นหนอ่ โผล่พน้ วัสดคุ ลมุ ดินประมาณ 1 นวิ้ ครงึ่ – 2 น้ิว เริ่มขุดหน่อขายได้
ทนั ที เพอ่ื ไม่ให้เกิดขอ้ ปลอ้ ง แข็งๆ ผลผลติ ประมาณ 1,200 – 1,500 กโิ ลกรมั ต่อไร่ เม่อื มีอายุ
มากขึ้น
การบรหิ ารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : การวางแผนการผลิต เพ่ือบังคับให้หน่อออกช่วง
ฤดแู ลง้ เพื่อให้ผลผลติ มีราคาดี และการทำ� การเกษตรแบบผสมผสาน ทำ� ใหม้ ีรายได้หมุนเวียน
ตลอดทง้ั ปี
2) การจัดการผลผลิต : มีรายได้หลักจากการขายต้นพันธุ์ หน่อสด หน่อต้ม
การใช้หน่อสดท�ำส้มต�ำ ท�ำทิมกรอบ ท�ำไส้ขนมปั้นสิบ ท�ำประเภทอาหารคาว เช่น
ผัดน้�ำมันหอย แกงบวด ฯลฯ และมีช�ำขายต้นพันธุ์หน่อ ซึ่งในส่วนน้ีได้เข้าร่วมโครงการ
5 ประสานสืบสานทฤษฎีใหม่ ถวายในหลวง โดยน้อมน�ำเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้ใน
การประกอบอาชีพและกับการด�ำรงชีพของตนเอง ซึ่งได้มีการท�ำกิจกรรมเพ่ิมเติมอื่น เช่น
ปลูกกล้วย สตรอว์เบอร์รี่ มะม่วง พืชผักอ่ืนๆ และเลี้ยงปลา ไก่ไข่ เพ่ือเป็นอาหารลด
คา่ ใชจ้ า่ ย สำ� หรบั หนอ่ ไม้ และกลว้ ยหอมทอง กลว้ ยนำ้� วา้ จะเปน็ พชื หลกั ทเี่ ปน็ รายไดห้ มนุ เวยี น
ตลอดทัง้ ปี
3) การจดั การด้านการตลาด : การเพิ่มชอ่ งทางการตลาด ขายต้นพนั ธุห์ นอ่ ไม้
กลว้ ย เพ่มิ มูลคา่ ของผลผลิต ดว้ ยการแปรูปหน่อไมเ้ ปน็ อาหารคาว-หวาน เพอื่ ขายในรา้ นอาหารของตนเอง ขายผลผลติ ผา่ น Facebook line
โดยจัดสง่ ทางไปรษณยี ์ และการจดั ส่งด้วยตนเอง และมีตลาดทอ้ งถิน่ ออกรา้ นของสว่ นราชการตา่ งๆ เพื่อเพิม่ ชอ่ งทางการตลาด
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชือ่ มโยงเครอื ขา่ ย
เขา้ รว่ มการอบรมอยเู่ สมอ เพอ่ื นำ� ความรทู้ ไ่ี ดม้ าประยกุ ตใ์ ช้ และเปน็ การพฒั นาตนเองใหท้ นั กบั เทคโนโลยที างการเกษตรอยเู่ สมอ และ
เพอื่ เปน็ การสรา้ งเครอื ขา่ ยกบั กลมุ่ เกษตรกรเพอ่ื ใหก้ ารทำ� การเกษตรมกี ารแลกเปลยี่ นเรยี นรกู้ บั เกษตรกรอน่ื ๆอยเู่ สมอ และมผี มู้ าขอศกึ ษาดงู าน
เชน่ คณะกรรมการอาสาสมคั รเกษตรจงั หวัดลำ� พูน เจ้าหนา้ ทีส่ ำ� นักงานเกษตรอำ� เภอในจงั หวัดลำ� พูน และน�ำผลผลติ แสดงพรอ้ มจ�ำหนา่ ยในงาน
ของส่วนราชการ รัฐวิสาหกจิ เอกชน ทีจ่ ดั ในพื้นทจี่ ังหวัดล�ำพนู และจงั หวัดใกลเ้ คยี งในนามของ Smart farmer ต้นแบบ
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสชู่ ุมชน
เป็นวิทยาการเกษตรกรของจุดเรียนรู้ต้นแบบด้านเกษตรผสมผสานตามแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่ และเป็นจุดสาธิตการผลิตหน่อ
บงหวานให้มีผลผลิตตลอดทั้งปี จุดสาธิตการขยายต้นพันธุ์หน่อไม้ และการขยายพันธุ์ผ่าตากล้วย เป็นจุดสาธิตของศูนย์บริการและถ่ายทอด
เทคโนโลยีการเกษตรประจ�ำต�ำบลปา่ สัก อ�ำเภอเมืองลำ� พนู จงั หวดั ล�ำพูน
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ มีความภูมใิ จในการเป็นเกษตรกร ต้องการทำ� การเกษตรในพื้นที่เดมิ เพ่อื ให้มีรายได้
เลย้ี งดูครอบครวั โดยการใชเ้ ทคโนโลยี นวัตกรรม ผนวกกบั การใชภ้ มู ปิ ญั ญาเพอ่ื ตอบโจทย์
”การลดตน้ ทุน เพิ่มผลผลิตและผลผลิตปลอดภัยได้มาตรฐาน GAP
■
Smart Farmer ต้นแบบ 115
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ัง่ ยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวัดแพร่
ด้านข้าว
ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกุล : นายวทิ ยา มหิงษา
วนั เดอื น ปเี กดิ : 29 มิถุนายน 2512
การศกึ ษา : มัธยมศกึ ษาตอนตน้
สถาบนั การศึกษา : โรงเรียนหว้ ยมา้ วิทยาคม จังหวัดแพร่
ที่อย่ ู : เลขที่ 93 หมู่ 1 ต�ำบลหว้ ยมา้ อำ� เภอเมอื งแพร่
จงั หวดั แพร่
โทรศพั ท์ : 08 4372 1693
Facebook : วิทยา มหิงษา
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2558-2559
ปจั จยั ความส�ำเร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวัตกรรมหรือการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลิต
ปัจจุบันเป็นผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวจ�ำหน่ายในนามกลุ่มผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวบ้านวังเย็น ต�ำบลห้วยม้า อ�ำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่
มีแนวคิดและภูมิปัญญาท้องถ่ินในการจัดท�ำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ให้มีประสิทธิภาพโดย มีการคิดค้นการผลิตแผ่นกล้าที่ใช้กับเคร่ืองปักด�ำนา
จากแผ่นพลาสติกและวัสดุในท้องถ่ินเพ่ือลดต้นทุน ซึ่งกรรมวิธีในการเพาะกล้าดังกล่าวเรียกว่า“วังเย็นโมเดล” สามารถลดรายจ่ายลงได้ถึง
1,472 บาทตอ่ ไร่ เมื่อเทยี บกับวสั ดุของบรษิ ัทในการตกกลา้ เพอ่ื ปักด�ำ
การบรหิ ารจัดการ
1) กระบวนการผลิต : มีกระบวนการผลิตเมล็ดข้าวโดยใช้แนวคิดและ ภูมิปัญญาท้องถ่ินในการจัดท�ำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว
ให้มีประสทิ ธภิ าพ ไดแ้ ก่
■ การปลกู ปอเทืองหรือถั่วเขียวผิวมนั กอ่ นฤดูทำ� นาปี เพ่ือตัดวงจรการระบาดของโรค แมลง ลดการใช้ปุย๋ เคมี ลดปัญหาข้าวเรือ้
ปัญหาวัชพืช และลดการใช้สารเคมี
■ การใช้เครือ่ งปักด�ำ เพ่อื แก้ไขการขาดแคลนแรงงาน และสะดวกในการตดั พันธป์ุ น
■ ผลิตแผ่นกล้าท่ีใช้กับเครื่องปักด�ำนาเอง จากแผ่นพลาสติก และวัสดุในท้องถิ่นเพื่อลดต้นทุน ซึ่งกรรมวิธีดังกล่าวเรียกว่า
“วังเยน็ โมเดล” ซึง่ สามารถลดรายจา่ ยลงได้ถงึ 1,472 บาทตอ่ ไร่ เมือ่ เทยี บกับวสั ดขุ องบริษัทในการตกกล้าเพ่อื ปักด�ำ
■ คิดค้นอุปกรณ์ ลากแผ่นกล้าขึ้นมาทดแทนวิธีการเดิมที่ใช้ การหาบ ซึ่งไม่สะดวกในการปฏิบัติในแปลงนาท่ีเป็นเหตุผลหน่ึง
ในการไม่ยอมรับ และการตดั สนิ ใจเลือกวิธีการใชเ้ ครอ่ื งปักดำ� นา
■ ดัดแปลงเครอ่ื งตดั หญา้ และเคร่ืองพ่นสารเคมีในการปรบั ปรงุ สภาพเมล็ดพันธุ์ ขณะตากลดความชืน้
■ ดดั แปลงเครื่องสีข้าวท่ไี ม่ใช้แลว้ มาท�ำเปน็ เคร่ืองคัดเมล็ดพนั ธ์ุขา้ ว
116 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
2) การจัดการผลผลิต : มีการปฏิบัติดูแลรักษาโดยท่ัวไปโดยถือหลักของการ สสก.ท่ี 6
ปฏบิ ตั ติ ามคำ� แนะนำ� ทางวชิ าการทเ่ี หมาะสมการตรวจตดั พนั ธป์ุ น ตามการเจรญิ เตบิ โตของขา้ ว
การตรวจตัดพันธป์ุ นดงั กลา่ วจะต้องดำ� เนนิ การใหค้ รบ หรืออย่างนอ้ ย 3 ครงั้ ในระยะทีส่ ำ� คัญ
คอื ระยะแตกกอ ระยะออกดอก และระยะเมล็ดสุกแก่
ในสว่ นของการเก็บเกย่ี ว จะเก็บเก่ียวในระยะพลบั พลงึ ด้วยรถเกี่ยวนวดท่ีทำ� ความ
สะอาดแล้วเพื่อป้องกันพันธุ์ปน ตาก 3 – 5 แดด ให้ความชน้ื เหลอื ประมาณ 12 % แลว้ บรรจุ
กระสอบ ท�ำการส่งตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ เพ่ือส่งให้ศูนย์วิจัยข้าวแพร่ ตรวจสอบคุณภาพ ก่อนปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์แล้วบรรจุกระสอบแล้ว
เกบ็ ในทท่ี มี่ อี ากาศถา่ ยเทไดส้ ะดวก ปอ้ งกนั แดดและฝนไดด้ ี ใชไ้ มห้ รอื แครร่ องรบั กระสอบเมลด็ พนั ธ์ุ เกบ็ ไวเ้ ปน็ สดั สว่ นไมป่ ะปนกบั เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วอนื่
การจัดกองจะต้องมชี ่องว่างให้สามารถเข้าสมุ่ ตวั อย่างได้รอบกองและหม่นั ตรวจสอบและปอ้ งกันแมลงศตั รูท่ีเขา้ ทำ� ลายขณะเก็บรกั ษา
3) การจดั การดา้ นการตลาด : ประชาสัมพันธก์ ารกระจายเมล็ดพนั ธุข์ า้ วพันธด์ุ ีสู่ชุมชนและเครอื ข่ายเกษตรกร โดยผา่ นช่องทางต่างๆ
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชือ่ มโยงเครอื ขา่ ย
เชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ยศนู ยส์ ง่ เสรมิ และผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วชมุ ชนและผผู้ ลติ /ผจู้ ำ� หนา่ ยเมลด็ พนั ธข์ุ า้ ว ชมรมผผู้ ลติ และจำ� หนา่ ยเมลด็ พนั ธข์ุ า้ ว
จังหวดั แพร่ เพื่อสร้างพนั ธมิตรในการผลิต และจดั การผลผลิต และการตลาด
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสชู่ ุมชน
เข้าร่วมเป็นสมาชกิ ศูนย์ข้าวชุมชนบ้านวังเยน็ และไดร้ บั การคดั เลอื กให้เปน็ ประธานคณะกรรมการบริหารศูนย์ข้าวชมุ ชนบา้ นวงั เยน็
และได้ร่วมพัฒนากลุ่มให้มีความเข้มแข็ง และด�ำเนินการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโดยได้รับการสนับสนุนปัจจัยการผลิต วัสดุอุปกรณ์ ตลอดจน
การถ่ายทอดความรู้ ตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกรจากความรว่ มมือ ของหนว่ ยงาน
กรมการขา้ ว และกรมสง่ เสรมิ การเกษตร โดยได้ย่นื ขอจดทะเบยี นเปน็ กลุ่มวสิ าหกิจชมุ ชน
ในนาม กลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์ข้าวชุมชนบ้านวังเย็น เพื่อโอกาสเข้าถึงแหล่งความรู้
เงินทุน และเช่ือมโยงการตลาด ให้กลุ่มเกิดความเข้มแข็งย่ิงข้ึน ปัจจุบันสามารถจัดท�ำ
แปลงขยายพันธข์ุ ้าว พ้นื ที่ 500 ไร่ สมาชิกจ�ำนวน 45 ราย
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ อย่า ”นอนตืน่ สาย อย่าอายทำ� กนิ อยา่ หมน่ิ เงนิ นอ้ ย
อยา่ คอยวาสนา อย่าเล่นการพนัน
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 117
อนาคตภาคการเกษตรท่ียง่ั ยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จงั หวดั เชยี งราย
ดา้ นข้าว
ข้อมลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชอ่ื -นามสกลุ : นายทวี ชาวสวน
วัน เดือน ปเี กิด : 25 ธนั วาคม 2514
การศึกษา : มัธยมศกึ ษาปที ี่ 6
สถาบันการศึกษา : ศูนยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
อำ� เภอเวียงชยั จงั หวัดเชียงราย
ที่อยู่ : เลขท่ี 119 หมู่ 4 ตำ� บลเวยี งเหนอื อำ� เภอเวยี งชยั
จงั หวดั เชียงราย
โทรศัพท์ : 08 4611 3136
Facebook : ทวี ชาวสวน
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปจั จัยความส�ำเร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวตั กรรมหรือการประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ
การลดต้นทุนการผลติ เมล็ดพนั ธขุ์ ้าว มีกระบวนการผลติ ถกู หลกั การปฏิบัตทิ างการเกษตรทดี่ ีสำ� หรบั เมล็ดพนั ธุ์ โดยใช้
เทคโนโลยที เ่ี หมาะสมตง้ั แตก่ ารเตรยี มดนิ มกี ารปรบั ปรงุ บำ� รงุ ดนิ โดยใชป้ ยุ๋ พชื สด เชน่ ปอเทอื ง ทำ� ใหด้ นิ ดขี น้ึ มอี นิ ทรยี วตั ถมุ ากขน้ึ
ไม่เผาฟางท�ำให้ดินไม่เสื่อม ลดมลภาวะที่เกิดจากควันในการเผาฟาง เพิ่มธาตุไนโตรเจนในดิน ใช้วิธีการหมักฟางด้วยจุลินทรีย์
หนอ่ กล้วย จลุ นิ ทรยี จ์ าวปลวก ใช้เมล็ดพนั ธุข์ า้ วทีไ่ ดม้ าตรฐานและใชร้ ถด�ำนา การใชป้ ยุ๋ ตามคา่ วิเคราะหด์ ิน (ป๋ยุ สง่ั ตดั ) ลดตน้ ทนุ
การใชป้ ุ๋ยเคมี ได้ 250 บาทต่อไร่ และการใช้สารชีวภณั ฑ์และสมุนไพรทดแทนสารเคมี ลดต้นทนุ การใช้สารเคมีได้ 200 บาทต่อไร่
ผลผลิตเพิม่ ข้นึ 15 เปอร์เซน็ ต์
การบริหารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : มกี ระบวนการผลิตตามหลกั การปฏิบัติทางการเกษตรทด่ี ีสำ� หรับเมล็ดพนั ธุ์
■ มีการปรับปรุงบ�ำรุงดินด้วยปุ๋ยพืชสด การผลิตและใช้จุลินทรีย์ย่อยสลายฟางข้าว มีการเก็บตัวอย่างดินและตรวจ
วิเคราะห์ดนิ
■ ใช้เมล็ดพนั ธุข์ ้าวท่ีมีมาตรฐาน เชือ่ ถอื ได้ ในการปลกู ข้าวใช้รถปกั ดำ� เพอ่ื ให้มรี ะยะหา่ งเทา่ กันและจัดการไดง้ า่ ย
■ การดูแลรักษาต้นข้าว มีการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน มีการส�ำรวจแมลงในนาข้าว ใช้เชื้อราไตรโคเดอร์มา
ในการป้องกันโรคข้าว ใช้เช้ือราบิวเวอเรีย เชื้อราเมตตาไรเซียมในการป้องกันก�ำจัดแมลงศัตรูข้าว และใช้สารสกัดจากสมุนไพร
ทดแทนการใชส้ ารเคมี ใช้สารเคมีเทา่ ทีจ่ �ำเป็นและมกี ารจดบันทึกข้อมูล ตรวจตัดพนั ธป์ุ น
118 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
■ การเก็บเกี่ยวใช้รถเกี่ยวและน�ำไปอบลดความชื้น เนื่องจากค่าใช้จ่าย สสก.ท่ี 6
น้อยกวา่ การเกี่ยวดว้ ยมือแล้วน�ำไปตาก
2) การจัดการผลผลิต : หลังจากเก็บเก่ียวแล้วลดความช้ืนด้วยการอบ
และคดั แยกสิง่ เจือปน บรรจถุ ุง
3) การจดั การดา้ นการตลาด : ใชก้ ารตลาดนำ� การผลติ จะทำ� พนั ธข์ุ า้ วที่
ตลาดตอ้ งการ โดยมกี ารทำ� สญั ญาลว่ งหนา้ หากปรมิ าณผลผลติ มากเกนิ ไปหรอื ผลผลติ
ทไ่ี มผ่ ่านมาตรฐานจะนำ� ไปสเี ป็นขา้ วสาร
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย
ผา่ นการอบรมและศกึ ษาดงู านจากหนว่ ยงานตา่ งๆ ศกึ ษาเรยี นรดู้ ว้ ยตนเอง
ลงมอื ปฏบิ ตั ิ และเปน็ เกษตรกรตน้ แบบศนู ยเ์ รยี นรกู้ ารเพมิ่ ประสทิ ธภิ าพสนิ คา้ เกษตร
(ศพก.) เปน็ วทิ ยากรถา่ ยทอดความรใู้ หก้ บั คนในชมุ ชนและผทู้ ม่ี าศกึ ษาดงู าน เชอ่ื มโยง
กบั ศนู ยข์ า้ วชมุ ชน ศนู ยจ์ ดั การศตั รพู ชื ชมุ ชน ศนู ยจ์ ดั การดนิ ปยุ๋ ชมุ ชน และหนว่ ยงาน
ภาครัฐต่างๆ
การขยายผลความสำ� เรจ็ ของตนเองไปสชู่ มุ ชน
จากเดมิ เปน็ เกษตรกรผผู้ ลติ ขา้ วเพอ่ื การบรโิ ภค จำ� หนา่ ยผลผลติ ใหพ้ อ่ คา้
ปรับเปล่ียนมาเป็นผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว โดยการเป็นสมาชิกศูนย์ส่งเสริมและผลิต
เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วชมุ ชน หมน่ั ศกึ ษาหาความรู้ เขา้ รบั การอบรมจากหนว่ ยงานตา่ งๆ จน
มาผลติ เมลด็ พนั ธข์ุ า้ วทไ่ี ดม้ าตรฐานสง่ ใหผ้ รู้ วบรวมและจำ� หนา่ ยเมลด็ พนั ธข์ุ า้ วและ
เกษตรกรในชุมชน เป็นตัวอย่างและเป็นท่ียอมรับของคนในชุมชน เป็นเกษตรกร
ต้นแบบศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) ถ่ายทอด
ความรกู้ ารผลติ เมลด็ ขา้ วทดี่ ี และการผลติ ขา้ วปลอดภยั ตง้ั แตก่ ารจดั การดนิ ระบบ
นเิ วศในนาขา้ ว การใชส้ ารชวี ภณั ฑ์ การท�ำน้ำ� หมกั สมนุ ไพร การท�ำฮอร์โมนตา่ งๆ
ทำ� ใหม้ เี ครอื ขา่ ยการผลติ ทปี่ ลอดภยั ทงั้ ผผู้ ลติ ผบู้ รโิ ภค และรกั ษาสภาพแวดล้อมที่
ดี ปจั จบุ นั ไดม้ กี ารรวมกลมุ่ เกษตรกรในพนื้ ทตี่ ำ� บลเวยี งเหนอื ในการทำ� นาแปลงใหญ่
โดยเป็นประธานกลมุ่ นาแปลงใหญอ่ �ำเภอเวยี งเหนือ มสี มาชิก 84 ราย มพี นื้ ทร่ี วม
1,840 ไร่ แบ่งเปน็ แปลงเมลด็ พันธ์ขุ ้าว 200 ไร่ ส่วนทีเ่ หลอื 1,640 ไร่ เปน็ แปลง
ผลิตข้าวปลอดภัย
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร
“ ยึดหลักการเรียนรูต้ ลอดชีวิต มุ่งมนั่ พัฒนา
”อาชีพการเกษตรใหเ้ กิดความยั่งยืนแกต่ นเองและชุมชน
“ชาวนาไรห้ นี้ ชวี ีเปน็ สขุ อยา่ งย่ังยืน”
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 119
อนาคตภาคการเกษตรท่ียง่ั ยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวดั เชยี งใหม่
ดา้ นพืชผกั
ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายศริ ิ ค�ำอา้ ย
วัน เดือน ปีเกดิ : 13 กนั ยายน 2510
การศึกษา : มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 6
สถาบันการศึกษา : ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย
อ�ำเภอสันก�ำแพง จงั หวัดเชียงใหม่
ที่อยู่ : เลขที่ 52/3 หมู่ 4 ต�ำบลสนั กลาง อำ� เภอสันกำ� แพง
จงั หวดั เชยี งใหม่
โทรศัพท ์ : 08 9997 2665
เข้ารว่ มโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2557
ปัจจัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรือการประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ
■ น�ำเทคโนโลยีการผลิตแตงกวาญี่ปุ่นในโรงเรือนในระบบพืชไร้ดิน (Soilless culture) มาด�ำเนินการ เน่ืองจากเป็น
การเกษตรท่ีสามารถด�ำเนินการได้ในพื้นที่จ�ำกัด แต่ให้ผลตอบแทนสูง สามารถคาดการณ์ผลผลิตได้แน่นอน โดยมีความสูญเสียน้อย
เนื่องจากควบคุมปัจจัยการเจริญเติบโตได้เกือบท้ังหมด (น�้ำ-ธาตุอาหาร-แสง-ศัตรูพืช)และสามารถท�ำหมุนเวียนได้ถึง 4 รอบต่อปื
สามารถควบคุมคุณภาพของผลผลติ ได้เกอื บ 100 %
■ การท�ำระบบถังน�ำ้ ถงั ปยุ๋ การท�ำระบบสายน้�ำหยด ควบคมุ การปิด-เปดิ โดยระบบอัตโนมตั ิ
■ การออกแบบรถขนาดเลก็ โดยใช้เครื่องยนตม์ อเตอร์ไซด์ เพอ่ื ใชป้ ฏิบัตงิ านในระหว่างร่องแปลง
■ การออกแบบรถยกถงั โดยระบบไฮดรอลกิ ขนาดเลก็ ส�ำหรบั ใช้ยกตวั เพือ่ ปฏบิ ัตงิ านในการตัดแตง่ กิง่ มัด-โยงกิง่ แตงกวา
ญป่ี ุ่นในโรงเรอื นทำ� ให้สามารถปฏิบตั ิงานได้ไวขึน้ และลดแรงงานลงได้ 75 % (ใชแ้ รงงานเพยี ง 1 คน
จากเดมิ ใช้ 4 คน)
■ จดั การวัสดุปลกู (กาบมะพร้าว) จนสามารถใชง้ านได้ 3-4 รอบ ท�ำให้ประหยดั
ต้นทุน ได้ถึง 25 %
■ การประยุกต์ใช้สารชีวนิ ทรยี ์ในการปอ้ งกนั การระบาดของศัตรูพืช เพอ่ื ลดการใช้
สารเคมใี นการผลติ ได้ถึง 50 %
■ การประยุกตใ์ ชร้ ะบบตดิ ตามสถานการณ์ฟาร์มผ่านทางแอพพลิเคช่ัน
ทาง Smart Phone ผา่ นกล้อง CCTV และเคร่ืองวัดอุณหภมู -ิ ความชื้นการส่งั การ
ทางไกล เพ่อื ให้นำ�้ และจัดการความชื้นในโรงเรอื น
120 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การบรหิ ารจดั การ สสก.ท่ี 6
1) กระบวนการผลิต
■ มีการวางแผนการผลิตที่สอดคล้องกับตลาดในลักษณะ Contract
Farming ไดต้ ลอดปีอย่างแม่นยำ� ท้งั วันผลติ และวนั เก็บเกย่ี ว
■ การควบคมุ ปจั จยั การผลติ อยา่ งแมน่ ยำ� ตามการเจรญิ เตบิ โตของพชื ตลอดจน
ใช้เทคโนโลยีทปี่ ระดิษฐคดิ คน้ เพ่อื แก้ปญั หาและพัฒนาการผลติ ในฟารม์ ของตนเองได้เหมาะสม
■ การใหค้ วามส�ำคญั กบั การติดตามสถานการณ์ในฟาร์มอย่างสมำ�่ เสมอ จึงสามารถแกไ้ ขปญั หา
ปรับแก้ไขสถานการณ์ตา่ งๆ ได้ทนั ท่วงที ทำ� ใหผ้ ลผลติ ไม่เสียหาย
2) การจัดการผลผลิต : การเกบ็ เก่ยี วผลผลิตในช่วงเวลา อายุท่ีเหมาะสม การคดั เกรดตามมาตรฐาน การทำ� ความสะอาด
และการบรรจภุ ัณฑ์ทพี่ รอ้ มสัง่ และการใช้รถห้องเยน็ ในการขนส่งเพื่อรกั ษาคณุ ภาพ ความสดใหมจ่ นถงึ มอื ผูบ้ รโิ ภค
3) การจัดการดา้ นการตลาด : ผลิตโดยเนน้ ใหไ้ ดผ้ ลผลิต 80 % เปน็ ผลผลติ เกรด A ส�ำหรบั บริษัททท่ี �ำสัญญารบั ซอื้ คนื
(Contract Farming) ผลผลิตท่ีไมม่ คี ณุ ภาพ 10 % จะไมจ่ ำ� หนา่ ยในตลาดใด ๆ ให้เสียชอื่ เสียง สว่ นผลผลิตทคี่ ณุ ภาพดแี ตข่ นาดไมไ่ ด้อกี
10 % จำ� หนา่ ยในตลาดเกษตรกร ตลาดชุมชน เพื่อใหผ้ ู้บริโภคในชุมชนไดม้ โี อกาสบริโภคในราคาถกู
การแสวงหาองคค์ วามรู้ในการประกอบอาชพี และการเชื่อมโยงเครอื ข่าย
การเข้าอบรมอย่างสม�่ำเสมอ ในหัวข้อที่สนใจจากหลาย ๆ หน่วยงานเพ่ือ
น�ำความรู้มาประยุกต์เพิ่มเติมกระบวนการผลิตของตนเองให้เกิดประสิทธภิ าพเพมิ่ ขน้ึ
การทัศนศึกษาดูงาน ฟาร์มต้นแบบ สถานีเรียนรู้ด้านการเกษตรเพื่อเรียนรู้
เทคนคิ การสร้างเครอื ข่ายเพื่อการแลกเปลย่ี นเรยี นรูร้ ะหว่าง Smart Farmer ในจงั หวัด
เชียงใหม่และจงั หวัดอื่น ๆ
การขยายผลความสำ� เรจ็ ของตนเองไปสชู่ ุมชน
ไดเ้ ปน็ เกษตรกรตน้ แบบการเรยี นรู้ ดา้ นการปลกู แตงกวาญป่ี นุ่ ในระบบพชื ไรด้ นิ
ตง้ั แตป่ ี พ.ศ. 2557 เกิดการขยายผลสู่เกษตรกรอื่น ๆ ผลติ เปน็ อาชพี จำ� นวน 25 แปลง
ในอ�ำเภอสันกำ� แพงและอำ� เภอใกล้เคียง
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
“ ต้องการสรา้ งมาตรฐานและพิสูจนใ์ หเ้ หน็ วา่
การเกษตรยุคใหม่ตอ้ งสามารถท�ำได้งา่ ย ๆ โดยการใชเ้ ทคโนโลยี
แทนการใชแ้ รงงาน การเกษตรไม่เหนอ่ื ยยากมีแต่ขุดดินขุดทราย
แต่เปน็ อาชพี ท่ี Smart นา่ สนใจ ดึงดูดใจเกษตรกรยุคใหม่ การเกษตร
ยคุ ใหมต่ ้องสรา้ งรายไดท้ ี่ดี ม่ันคง ร�ำ่ รวยได้ เพราะเปน็ การ
”ผลิตอาหารเลี้ยงโลก การเกษตรเปน็ อาชพี มีเกยี รติเปน็ อาชีพ
ทที่ ันสมยั ได้รบั การยอมรบั จากสังคม
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 121
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ่งั ยนื
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวัดลำ� ปาง
ดา้ นพืชไร่ (สับปะรด)
ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ช่ือ-นามสกุล : นายกฤษณะ สิทธิหาญ
วัน เดือน ปเี กดิ : 22 เมษายน 2518
การศกึ ษา : มธั ยมศึกษาตอนปลาย
สถาบันการศกึ ษา : ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย
อ�ำเภอเมอื งล�ำปาง จังหวัดล�ำปาง
ที่อยู ่ : เลขท่ี 135 หมู่ 7 ต�ำบลบ้านเสดจ็ อ�ำเภอเมืองล�ำปาง
จังหวดั ล�ำปาง
โทรศัพท์ : 08 4042 9847
E-mail : [email protected]
เข้ารว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปัจจยั ความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การนำ� นวัตกรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ
1) มีการดัดแปลงแท่นวางเคร่ืองพ่นทุกชนิด เช่น เครื่องพ่นปุ๋ย พ่นยา ฮอร์โมน เคร่ืองสูบน้�ำให้มีขนาดเล็ก น้�ำหนักเบา
ใชง้ านได้สะดวกเพื่อแกไ้ ขปัญหาเคร่ืองมือบางชนดิ มีขนาดใหญ่ ต้องใช้แรงงานมากกวา่ 1 คนในการปฏบิ ตั ิงาน
2) การแกไ้ ขปญั หาการกำ� จดั วชั พชื ในแปลงยาก ไดด้ ดั แปลงเครอื่ งตดั หญา้ เครอ่ื งสะพายบา่ มาใชล้ อ้ เขน็ ดดั แปลงชว่ งขารถเขน็
ให้มีระยะแคบลง สามารถเข้าช่องระหว่างแปลงปลูกสับปะรดได้ ท�ำให้ปฏิบัติงานในแปลงได้ง่ายและสะดวกในการท�ำงาน ลดการ
ใช้แรงงาน ลดตน้ ทุนค่าสารเคมใี นการก�ำจัดวชั พชื ได้
3) ลดปญั หาสน้ิ เปลอื งแรงงานในการขนยา้ ยผลผลติ สบั ปะรดออกจากแปลง มกี ารดดั แปลงรถเขน็ รถเขน็ เพอื่ เกบ็ ผลผลติ สบั ปะรด
เหมาะกับแรงงานทุกเพศทกุ วัย ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายในการจา้ งแรงงานชายเพ่ือเกบ็ ผลผลติ
4) เครื่องเจาะพลาสติกคลุมแปลงแบบใช้แบตเตอรี่ เพื่อน�ำไปใช้ในการเจาะแผ่นพลาสติกในการทดลองปลูกสับปะรด
แบบคลุมแปลงเพ่ือลดการใชส้ ารเคมีมุ่งสเู่ กษตรอินทรีย์ ช่วยใหท้ �ำงานไดง้ ่าย สะดวก รวดเรว็
5) เคร่ืองพ่นแบบรถเข็นโดยใช้แบตเตอรี่ ดัดแปลงเพื่อพ่นยา พ่นปุ๋ยทางใบ เหมาะกับแรงงานทุกเพศทุกวัย
ประหยัดค่าจ้างแรงงาน ใช้ได้กับพน้ื ท่ี 10 ไร่ขนึ้ ไป สามารถพน่ ไดท้ ้ังแปลงดว้ ยตนเองโดยไม่ตอ้ งจา้ งแรงงานเพม่ิ
6) หมวกสวมสบั ปะรดจากปา้ ยไวนลิ ใชแ้ ลว้ นวตั กรรมคดิ คน้ เพอ่ื ปอ้ งกนั แสงแดด สามารถทำ� ไดง้ า่ ย ประหยดั
คา่ ใชจ้ ่าย หางา่ ย และนำ� กลับมาใช้ได้หลายครงั้
การบริหารจดั การ
1) กระบวนการผลติ : มแี นวคดิ ทจ่ี ะพฒั นาระบบการปลกู สบั ปะรดขน้ึ ใหม่ โดยมองภาพรวมตง้ั แตต่ น้ นำ�้
ถงึ ปลายนำ้� ตงั้ แตก่ ารเรมิ่ การเพาะปลกู จนถงึ การเกบ็ เกยี่ ว สง่ิ แรกทไ่ี ดด้ ำ� เนนิ การ คอื ดำ� เนนิ การปรบั ปรงุ ดา้ นการเตรยี ม
122 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
พนื้ ทแี่ ละปรบั เปลยี่ นรปู แบบแปลงปลกู สบั ปะรดใหม่ โดยมกี ารวางแบบแปลน ทเ่ี หมาะสม สสก.ท่ี 6
กับสภาพพน้ื ท่ีและการใช้เคร่อื งทนุ่ แรง ทจ่ี ะน�ำมาชดเชยในการใช้แรงงาน สามารถบริหาร
จดั การดแู ลแปลงไดด้ ว้ ยแรงงานภายในครวั เรอื น เพอ่ื ลดตน้ ทนุ การผลติ นอกจากน้ี ยงั รเิ รม่ิ วธิ ี
การให้ป๋ยุ แบบผสมผสาน คือ การปรบั ปรุงดินก่อนการปลกู โดยใชว้ ธิ กี ารไถกลบวชั พืช พชื อายุสน้ั
และการใชป้ ยุ๋ หมกั ทดแทนการเผา เพอื่ เสรมิ สรา้ งธาตอุ าหารในดนิ แบบธรรมชาติ เมอื่ ปลกู สบั ปะรดแลว้
จะใชว้ ธิ ผี สมปยุ๋ เคมี กบั นำ�้ หมกั ฉดี พน่ ตามระยะเวลาทก่ี ำ� หนด เพอื่ ใหง้ า่ ยตอ่ การบงั คบั ใหผ้ ลผลติ ออกสตู่ ลาด
ตามความตอ้ งการและตอ่ เนอ่ื งทง้ั ปี เปน็ การลดผลผลติ ไมใ่ หอ้ อกในชว่ งตามฤดกู าล พรอ้ มกบั ไรอ่ น่ื ๆ ซง่ึ เปน็ วธิ หี นงึ่ ทช่ี ว่ ย
แก้ปญั หาผลผลติ ล้นตลาด เพราะสับปะรดสดเนา่ เสยี ได้งา่ ย ไม่สามารถเกบ็ ได้เป็นเวลานาน
2) การจัดการผลผลิต : ยึดหลักและแนวคิดในด้านคุณภาพของสินค้า เป็นสิ่งท่ีมีความส�ำคัญเป็นอย่างมากในการแข่งขัน
ทางการค้า การผลิตทางการเกษตรท่ีถูกต้องและเหมาะสม คือ แนวทางในการท�ำการเกษตรกรรมเพ่ือให้ได้ผลผลิต ท่ีมีคุณภาพดี
ตรงตามมาตรฐานที่กำ� หนด ผลผลิตสูงคุ้มคา่ การลงทุนและขบวนการผลติ จะตอ้ งปลอดภัยต่อเกษตรกรและผบู้ ริโภค มีการใชท้ รัพยากร
ทเี่ กดิ ประโยชน์สูงสุด เกดิ ความยั่งยืนทางเกษตรกรรม และไม่ทำ� ใหเ้ กิดมลพษิ ตอ่ ส่ิงแวดลอ้ ม
3) การจดั การดา้ นการตลาด : มกี ารวางแผนการผลติ โดยใหผ้ ลผลติ ออกทกุ เดอื น ลดปญั หาผลผลติ ลน้ ตลาดและราคาตกตำ�่
ใชห้ ลกั การปรบั เปลย่ี นวธิ กี ารใหอ้ าหารแกพ่ ชื โดยใชห้ ลกั การหนว่ งเวลา โดยการบงั คบั การออกดอกเพอื่ ใหผ้ ลผลติ กระจายออกสตู่ ลาดทง้ั ปี
เพือ่ ให้มรี ายได้ในรปู แบบรายเดอื น นอกจากนี้ ในชว่ งส้ัน ๆ ท่ีผลผลติ มีการกระจุกตวั ไดม้ กี ารคดั ผลผลิตสบั ปะรดทีต่ กเกรด หรอื ไมไ่ ด้
มาตรฐาน มาแปรรูปเพื่อเพิ่มมลู ค่า เชน่ สบั ปะรดกวน เป็นต้น นอกจากนั้นยังเพมิ่ ช่องทางการจ�ำหน่ายในตลาดออนไลน์
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย
เข้าร่วมสัมมนาขับเคล่ือนการด�ำเนินงานเครือข่ายศูนย์เรียนรู้การเพิ่ม
ประสทิ ธภิ าพการผลติ สนิ คา้ เกษตร (ศพก.) และเปน็ วทิ ยากรของ ศพก. อำ� เภอเมอื งลำ� ปาง
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสชู่ ุมชน
■ เป็นเกษตรกรตน้ แบบของศนู ย์เรียนรกู้ ารเพิ่มประสทิ ธิภาพผลผลิตสนิ คา้ เกษตร (ศพก.) อำ� เภอเมอื งล�ำปาง ซง่ึ เปน็ แหลง่
เรียนรกู้ ารเกษตรของชุมชนในระดบั อ�ำเภอ เรอื่ งการผลิตสับปะรด
■ เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้ด้านเครื่องจักรกล และยังดัดแปลงวัสดุเหลือใช้และเคร่ืองจักรกลมาใช้ในงานด้านการเกษตร
เพื่อลดต้นทุนการผลิตและจ�ำหน่ายให้แก่เกษตรกรท่ัวไป พร้อมท้ังให้ค�ำแนะน�ำการใช้เครื่องจักรกลและช่วยซ่อมบ�ำรุงให้แก่เกษตรกร
ที่มีปัญหาจนสามารถใช้งานได้ดี มีการเผยแพร่ความรู้เทคโนโลยี ด้านการวางระบบการผลิต การบริหารจัดการ และการตลาด
ใหแ้ กเ่ กษตรกรและผู้สนใจ
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ มากกว่ารางวัลใดๆ ความภาคภูมิใจคอื รอยย้ิมของเพ่อื น
ร่วมอาชีพทมี่ าขอค�ำแนะน�ำ ไมว่ ่าจะเปน็ เรือ่ งเครื่องมือการเกษตร
เรอ่ื งเทคนคิ การทำ� สวน อาชพี ท�ำการเกษตรจะเปน็ อาชพี ทท่ี �ำใหม้ ี
ความเปน็ อยดู่ ขี นึ้ ได้อยพู่ ร้อมหนา้ ในครอบครัว อาชีพทำ� การเกษตร
”อาจจะไมท่ ำ� ให้รวย แตส่ ามารถจะอยู่แบบ ยั่งยนื และ มคี วามสุขใหไ้ ด้
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 123
อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ง่ั ยนื
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวดั นา่ น
ดา้ นพชื ไร่ (ขา้ วโพดเลีย้ งสตั ว)์
ขอ้ มลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกลุ : นายบรรจง ไชยยงค์
วัน เดือน ปเี กดิ : 30 กรกฎาคม 2512
การศกึ ษา : ปริญญาตรี สาขารฐั ศาสตร์
สถาบันการศกึ ษา : วิทยาลยั นอร์ทเทริ ์น สาขาพะเยา
ทอ่ี ย่ ู : เลขท่ี 98 หมู่ 5 ตำ� บลบ้านฟา้
อำ� เภอบา้ นหลวง จังหวัดน่าน
โทรศัพท ์ : 09 5707 2818
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2557
ปัจจัยความสำ� เร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวัตกรรมหรอื การประยุกตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลิต
ได้พัฒนาและประยุกต์ใช้องค์ความรู้การผลิตและการใช้น�้ำหมักชีวภาพจากพืชผักผลไม้ ที่ได้จากการอบรม
ศกึ ษา ดงู าน แลกเปลยี่ นกบั เพอื่ นเกษตรกรนำ� มาผสมผสานกบั ประสบการณก์ ารผลติ ขา้ วโพดเลย้ี งสตั วม์ าอยา่ งยาวนาน
ลดปรมิ าณการใชส้ ารเคมใี นการกำ� จดั วชั พชื ประเภทเผาไหม้ ซงึ่ สามารถลดปรมิ าณสารเคมลี งจากเดมิ 15 เทา่ ลดการ
ใช้ปยุ๋ เคมี 2 เท่า และผลผลิตเพิ่มขนึ้ ลดตน้ ทุนได้ไร่ละ 512 บาท
การบรหิ ารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : เพ่ือให้ได้ข้าวโพดผลผลิตสูง ไม่ใช่แค่พันธุ์ดีเท่าน้ัน เกษตรกรผู้ปลูกต้องเอาใจใส่
และดูแลแปลงเป็นระยะ ต้ังแต่เตรียมดินกระท่ังจนถึงเก็บเก่ียว สามารถลดการใช้สารเคมีและลดต้นทุนการผลิตได้
ในพนื้ ที่ 29 ไร่
2) การจดั การผลผลติ : พน้ื ทปี่ ลกู ขา้ วโพดเปน็
พ้ืนท่ีเขาสูง พอถึงช่วงธันวาคม จะเก็บเก่ียวผลผลิต จะ
เกบ็ ขา้ วโพดทงั้ เปลอื กใสก่ ระสอบ แลว้ นำ� ไปเกบ็ ไวท้ บ่ี า้ น
โดยใช้รถอีแต๋นใช้ในการบรรทุกมาเป็นกระสอบเก็บไว้ที่
บ้าน รอการน�ำไปสี ซึ่งจะรวบรวมผลผลิตภายในกลุ่มผู้
ปลกู ขา้ วโพดในหมบู่ า้ น และเลอื กสกี บั สหกรณก์ ารเกษตร
อำ� เภอบ้านหลวง
124 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
3) การจดั การดา้ นการตลาด : การขายผลผลติ มชี อ่ งทางจำ� หนา่ ย สสก.ท่ี 6
2 ช่องทาง คอื 1) ขายใหก้ บั พ่อค้าคนกลางในตำ� บล และตา่ งต�ำบล จากนนั้
พ่อค้าคนกลางๆจะส่งผลผลิตต่อไปยังบริษัท เช่น บริษัทซีพี และเบทาโกร
บางส่วนจ�ำหน่ายไปยังตลาดอื่นๆ 2) ขายให้กับสหกรณ์การเกษตรอ�ำเภอ
บ้านหลวง
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชีพและการเช่อื มโยงเครอื ขา่ ย
เข้ารับการฝึกอบรมสม�่ำเสมอ เพื่อจะได้รับความรู้และเทคโนโลยีใหม่ๆเพ่ิมเติม ปีละประมาณ
20 ครั้ง และแลกเปลีย่ นกับอาสาสมัครเกษตรหมบู่ ้านในจงั หวดั น่าน จากส่อื อเิ ลก็ ทรอนิกส์ youtube อินเตอร์เน็ต
และ เครือขา่ ยต่างจังหวดั
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสู่ชุมชน
■ ได้รับการยกย่องให้เป็นเกษตรกรต้นแบบของจังหวัดน่านและถ่ายทอดความรู้เชิงปฏิบัติการเรื่อง
นวัตกรรมลดการใช้สารเคมฯี เกษตรกรในหมบู่ า้ นสามารถลดการใช้สารเคมใี นพ้นื ที่การเกษตรลง
■ ส�ำนักงานเกษตรอ�ำเภอร่วมกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายและองค์การบริหารส่วนต�ำบลทุกต�ำบลจัดงาน
รณรงค์ ขยายผลนวตั กรรมลดการใช้สารเคมเี พอ่ื เผยแพรป่ ระชาสัมพันธ์ผลการดำ� เนนิ งานระดับอำ� เภอ
■ เผยแพรป่ ระชาสมั พนั ธอ์ งคค์ วามรแู้ ละผลการดำ� เนนิ งานทเ่ี กดิ
ขนึ้ ผา่ นสื่อตา่ งๆ เชน่ จดั นทิ รรศการ รายการโทรทัศน์ เป็นตน้
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร
“ ปฏบิ ัติตามแนวทางหลักปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง
ของพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัวฯ รชั กาลท่ี 9
”วิถชี ีวิตแบบพออยู่ พอกนิ พอเพยี งพ่ึงตนเอง
และแบ่งปันไมท่ ำ� ลายสิ่งแวดลอ้ ม
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 125
อนาคตภาคการเกษตรที่ยง่ั ยนื
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวดั พะเยา
ดา้ นไมผ้ ล
ข้อมูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชือ่ -นามสกลุ : นายธนกร ขตั ิยศ
วัน เดอื น ปีเกดิ : 5 กรกฎาคม 2514
การศึกษา : ประถมศึกษาปที ี่ 4
สถาบันการศกึ ษา : โรงเรียนบา้ นยางขาม
ที่อย ู่ : เลขท่ี 131 หมู่ 1 บา้ นหว้ ยยางขามใหม่ ต�ำบลหว้ ยยางขาม
อ�ำเภอจนุ จงั หวดั พะเยา
โทรศัพท์ : 08 6186 7477
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปจั จัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวัตกรรมหรือการประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลติ
เทคนคิ การปลกู ลำ� ไยใหเ้ กดิ การใชป้ ระโยชนใ์ นพน้ื ทไ่ี ดม้ ากทสี่ ดุ โดยจะปลกู ในระยะ
ทช่ี ดิ มากกวา่ ระยะปลกู ทกี่ รมวชิ าการเกษตรกำ� หนด ดว้ ยแนวคดิ ทวี่ า่ ลำ� ไยใชร้ ะยะเวลาในการ
เตบิ โตจนสามารถเกบ็ เก่ียวผลผลติ ได้เปน็ เวลาหลายปีพอสมควร และยงั สะดวกต่อการติดตง้ั
ระบบน้�ำที่ปรับเปลี่ยนให้ประหยัดพ้ืนที่และเหมาะกับพ้ืนท่ี หลังการเก็บเก่ียวผลผลิตทุกคร้ัง
สามารถใชก้ ารตดั แต่งกง่ิ อย่างสม�ำ่ เสมอเพอื่ ช่วยลดทอนความแออดั ของระยะทช่ี ิดมากขึน้ ได้
การบริหารจดั การ
1) กระบวนการผลิต :
■ ทดลองปลูกล�ำไยระยะชิดในพ้ืนท่ี 6 ไร่ ก่อนที่จะขยายการปลูกเต็มพื้นที่
11 ไร่หลังจากเหน็ ว่าการปลูกระยะชิดนนั้ ไมไ่ ดม้ ีผลกระทบกบั คณุ ภาพผลผลิตล�ำไย
■ เทคนิคการตัดแต่งกิ่ง โดยจะเน้นการตัดแต่งทรงพุ่มแบบฝาชีหงาย
เพ่ือให้ล�ำไยมีความสูงอยู่ในระดับที่สามารถเก็บเก่ียวได้ง่าย และจะท�ำการตัดแต่งก่ิง
หลังการเก็บเกี่ยวผลผลิตทุกคร้ัง เพ่ือเตรียมความพร้อมส�ำหรับการให้ผลผลิต
ของลำ� ไยในฤดูกาลถดั ไปใหม้ คี ณุ ภาพมากทส่ี ดุ
■ เทคนิคการปรับเปล่ียนการบ�ำรุงดูแลรักษาท่ีเหมาะสมส�ำหรับพ้ืนที่
เรม่ิ ตง้ั แตก่ ารเลอื กใชป้ ยุ๋ ใหเ้ หมาะสมกบั สภาพดนิ ในพนื้ ที่ ใชอ้ ตั ราปยุ๋ อนิ ทรยี ต์ อ่ ปยุ๋ เคมี
ในอตั ราสว่ น 3 : 1 จะเรม่ิ ใส่ป๋ยุ หลังจากการตัดแตง่ กง่ิ หลงั การเก็บเกีย่ ว โดยจะหว่าน
126 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ปุ๋ยตามแนวปลายทรงพุ่มและคลุมโคนต้นด้วยเศษใบล�ำไยเพื่อล่อรากแขนง สสก.ท่ี 6
ใหส้ ามารถดดู ซมึ ปยุ๋ ไปใชไ้ ดง้ า่ ยขนึ้ และเนอื่ งจากพนื้ ทสี่ วนลำ� ไยเปน็ พนื้ ทท่ี ม่ี ี
ปญั หาดา้ นระบบชลประทาน ในชว่ งตน้ ฤดฝู นของทกุ ปชี าวสวนลำ� ไยในอำ� เภอจนุ
จะประสบปัญหาล�ำไยผลแตกเน่ืองจากการรับในปริมาณมากและรวดเร็ว
จงึ ไดแ้ กป้ ญั หานด้ี ว้ ยการเตมิ แคลเซยี มโบรอน โดยหวา่ นปลายทรงพมุ่ ปรมิ าณ
0.5 กโิ ลกรมั ตอ่ ตน้ เพอ่ื ชว่ ยทำ� ใหล้ ำ� ไยเปลอื กหนาขน้ึ พรอ้ มสำ� หรบั การขยาย
ตวั ในระยะเรม่ิ ติดผลใช้ปยุ๋ สูตร 25-7-7 ทยอยใส่ 2 คร้ัง และนวดผลด้วยปุ๋ย
สตู ร 24-7-7 อกี 1 ครงั้ เมื่อเข้าสชู่ ่วงท่ีเมล็ดของล�ำไยเรมิ่ เปล่ยี นเปน็ สดี �ำจงึ
เปลี่ยนมาใชป้ ยุ๋ สูตร 15-5-20 ผสมกับ 15-0-0 จนกระทัง่ ขนาดผลล�ำไยเริ่ม
ขยายจนไดข้ นาด B (ก่อนเกบ็ เกีย่ วประมาณ 20 วัน) จึงเปลย่ี นมาใชป้ ยุ๋ สูตร
33-6-12 รว่ มกับฮอร์โมนโปแตสเซยี มไนเตรทและสาหรา่ ยนำ้�
■ การดแู ลเอาใจใสใ่ หเ้ สมอื นเปน็ สมบตั ทิ มี่ คี า่ ตอ้ งมกี ารดแู ลอยา่ ง
สมำ�่ เสมอ หมั่นส�ำรวจโรคและแมลงในพนื้ ท่ี มกี ารปอ้ งกนั โรคและแมลงโดย
ไม่ต้องรอใหเ้ กดิ ปัญหานี้ในพืน้ ที่ โดยเฉพาะการดแู ลเรอ่ื งเชอื้ ราตอ้ งทำ� อย่าง
ต่อเน่ืองในทุกระยะ เม่ือจ�ำเป็นต้องใช้ยาฆ่าแมลงหรือยาก�ำจัดเช้ือราก็จะใช้
ในปรมิ าณทน่ี อ้ ย โดยหวังผลแคก่ ารไล่มากกวา่ การฆ่า และกำ� ลงั ปรับเปล่ียน
การน�ำสารชีวภัณฑ์มาใช้ร่วมในการก�ำจัดโรคและแมลงศัตรูพืชให้เหมาะสม
กบั พืน้ ที
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย
ปรึกษาผ้รู ู้ทั้งเจ้าหน้าท่ี และเกษตรกรทม่ี ีประสบการณ์ รวมท้งั ศกึ ษา
ทดสอบด้วยตนเอง เป็นสมาชกิ เครอื ข่าย สมารท์ ฟาร์มเมอร์
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสู่ชมุ ชน
มกี ารแลกเปลย่ี นองคค์ วามรกู้ บั เกษตรกรผสู้ นใจทเี่ ขา้ มาศกึ ษาดู
งานในแปลงของตนเอง
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ การทำ� การเกษตรโดยยดึ หลกั การดูแลเอาใจใส่ อย่างสมำ�่ เสมอ ไม่ทำ� ลายดนิ
ไมท่ ำ� ลายคน ไม่ท�ำลายสง่ิ แวดลอ้ ม ปรบั เปลีย่ นและพฒั นาวิธกี ารผลิตเพ่อื ให้เหมาะสม
”กับพน้ื ทมี่ ากท่ีสดุ พรอ้ มทัง้ พฒั นาคณุ ภาพผลผลิตใหด้ ียง่ิ ขน้ึ
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 127
อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ่ังยืน
128 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ด้านเกษตรผสมผสาน หน้า
l ชยั ภมู ิ 130
l ยโสธร 132
l อบุ ลราชธานี 134
ด้านขา้ ว หน้า
l ศรีสะเกษ 136
l สุรินทร์ 138
l อำ� นาจเจรญิ 140
ด้านพชื ไร่ หนา้
l นครราชสมี า 142
l บุรีรมั ย์ 144
Smart Farmer ตน้ แบบ 129
อนาคตภาคการเกษตรทย่ี ัง่ ยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จังหวดั ชัยภูมิ
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ข้อมลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ช่ือ-นามสกลุ : นายวิมาลย์ แผน่ เงิน
วัน เดอื น ปเี กดิ : 7 มถิ นุ ายน 2497
การศึกษา : ปริญญาตรี บริหารธรุ กิจ
สถาบันการศึกษา : มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏชยั ภูมิ
ทอ่ี ยู ่ : เลขที่ 133 หมู่ 8 ตำ� บลช่องสามหมอ
อำ� เภอแกง้ คร้อ จังหวัดชยั ภูมิ
โทรศพั ท ์ : 09 8163 9874
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปจั จัยความส�ำเร็จในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวัตกรรมหรอื การประยุกต์ใชเ้ ทคโนโลยมี าใช้ในกระบวนการผลติ
กระบวนการผลติ ทตี่ อ้ งคำ� นงึ ถงึ สง่ิ แวดลอ้ มและระบบนเิ วศในแปลงนาทม่ี คี วามปลอดภยั และมคี วามสมดลุ
ของธรรมชาติ ได้มีการประยกุ ตใ์ ช้องคค์ วามรู้และเทคโนโลยใี นด้านการผลิตข้าว การลดตน้ ทุนกระบวนการผลิตโดย
ใช้ป๋ยุ อนิ ทรยี ์ ปยุ๋ หมกั และนำ�้ หมักชีวภาพเป็นหลัก เมือ่ พ.ศ. 2557 ได้ทดลองท�ำนาแบบประณตี โดยใช้พันธข์ุ า้ ว
ไรซเ์ บอรร์ ี่ ใชป้ ุ๋ยอินทรีย์ ผลทไ่ี ด้ดีมาก พ้นื ที่ 3 งาน ได้ข้าว 535 กิโลกรมั เปน็ แปลงเรยี นรู้ท่ีท�ำไดจ้ ริงและเกษตรกร
ในพ้นื ทหี่ รือประชาชนทัว่ ไป สามารถเข้ามาแลกเปลยี่ นเรียนรไู้ ด้
การบริหารจัดการ
1) กระบวนการผลติ : ไดด้ ำ� เนนิ ชวี ติ ตามหลกั ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งตามรอยพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ฯ
รัชกาลท่ี 9 โดยแบ่งพ้ืนทีเ่ ปน็ 4 ส่วน ดงั นี้
สว่ นท่ี 1 พน้ื ท่ีสร้างที่อยูอ่ าศัย และพชื ผกั สวนครวั
สว่ นที่ 2 การปลกู ไมผ้ ล พชื ลม้ ลุก และปลูกพืชทุกชนิดท่รี ับประทานได้ ไดแ้ ก่ ไม้ผล เชน่ มะมว่ ง ขนุน
ชมพู่ ฝรัง่ เป็นต้น และพืชลม้ ลกุ เช่น มะเขอื พรกิ แตงกวา ถ่งั ฝกั ยาว บวบ เป็นต้น
ส่วนท่ี 3 ขุดสระน�้ำ เพ่ือกักเก็บน�้ำไว้ใช้ในยามที่จ�ำเป็น และ
เล้ยี งปลา
สว่ นท่ี 4 พืน้ ที่แปลงนาข้าว โดยแบ่งออกเปน็ 3 แปลงๆ ละ 2
ไร่เศษ ส�ำหรบั ปลูกขา้ ว 3 สายพนั ธ์ุ ดังน้ี
130 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
แปลงที่ 1 เป็นแปลงสาธิตการลดต้นทุนการผลิต โดยน�ำดินท่ีได้จากแปลงนาไปวิเคราะห์ธาตุอาหาร สสก.ท่ี 7
NPK โดยชดุ ดิน KKN ซึง่ ตอ้ งใส่ปยุ๋ สูตร 46-0-0 จ�ำนวน 2 กโิ ลกรมั ต่อไร่ ปุย๋ สูตร 18-46-0 จ�ำนวน 7 กิโลกรมั ต่อไร่
และปุ๋ยสตู ร 0-0-60 จ�ำนวน 7 กิโลกรมั ต่อไร่ และใสป่ ุย๋ ในคร้งั ท่ี 2 ปยุ๋ สูตร 46-0-0 จำ� นวน 5 กิโลกรัมต่อไร่ มคี า่
pH = 6.5 ใช้พันธ์ุข้าวขาวดอกมะลิ 105 เป็นนาหว่าน
แปลงท่ี 2 เป็นแปลงสาธติ การใช้ปุ๋ยอนิ ทรีย์ โดยหว่านขา้ วไรซ์เบอรร์ ี่
แปลงที่ 3 หวา่ นขา้ วมันปู (ขา้ วพนั ธพุ์ ้ืนเมอื ง)
2) การจดั การผลผลิต : การวางแผนการผลติ และการตลาดโดยใชต้ ลาดนำ� การผลิต สามารถสรา้ งมูลคา่
เพมิ่ จากสินคา้ เกษตร
3) การจัดการด้านการตลาด : ผลติ ขา้ ว และทำ� การแปรรปู ขาย โดยไม่ผ่านพอ่ ค้าคนกลาง เช่น การท�ำ
ข้าวกล้อง เป็นต้น ก่อให้เกิดรายไดแ้ ก่ครอบครวั และสมาชิกศูนยเ์ รียนรู้การเพม่ิ ประสิทธิภาพการผลติ สนิ ค้าเกษตร
(ศพก.)
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชื่อมโยงเครอื ขา่ ย
ความต้ังใจในการศึกษาและค้นคว้าหาความรู้ ท้ังจากประสบการณ์จริง การศึกษาดูงาน การแลกเปล่ียน
เรียนรกู้ ับ ผู้ทีส่ นใจ และประยุกต์ปรบั ใชเ้ ทคโนโลยีใหม่ๆ ในการกระบวนการผลิต ทเี่ หมาะสมตลอดเวลา และมีการ
ถ่ายทอดองคค์ วามร้จู ากการเปน็ วทิ ยากรและแลกเปลี่ยนเรยี นรู้แกผ่ ู้ทส่ี นใจ
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปสชู่ มุ ชน
พฒั นาตนเองให้เปน็ ตัวอย่าง และเปน็ แนวทางต่อการปฏบิ ตั ิให้แกเ่ กษตรกรในพน้ื ทใี่ กล้เคยี ง และเกษตรกร
ท่ัวไป ตลอดจนประชาชนที่สนใจการประกอบอาชีพด้านการเกษตร ได้จัดต้ังเป็นศูนย์เรียนรู้การเพ่ิมประสิทธิภาพ
การผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) ข้ึน เพ่ือใช้เป็นสถานที่ในการถ่ายทอดความรู้ การอบรมและแลกเปลี่ยนความรู้ด้าน
การเกษตรของเกษตรกร
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ การ ”ทำ� การเกษตรอยา่ งยงั่ ยนื คำ� นงึ ถึงระบบนเิ วศและสง่ิ แวดลอ้ ม
■
Smart Farmer ต้นแบบ 131
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ง่ั ยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวดั ยโสธร
ด้านเกษตรผสมผสาน
ข้อมูล Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกุล : นายคำ� ผอง สุวรรณเพชร
วนั เดอื น ปเี กิด : 5 พฤศจกิ ายน 2505
การศึกษา : มัธยมศกึ ษาปีที่ 3
สถาบนั การศกึ ษา : ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย
อำ� เภอกุดชมุ จังหวัดยโสธร
ท่อี ย่ ู : เลขที่ 19/2 หมู่ 9 บ้านสุขเกษม ตำ� บลโนนเปือย
อ�ำเภอกดุ ชมุ จังหวัดยโสธร
โทรศัพท์ : 09 3547 1126
เขา้ รว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปจั จัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรือการประยุกตใ์ ช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ
■ ใช้เทคโนโลยีการปรับปรุงบ�ำรุงดิน โดยการน�ำน้�ำหมักชีวภาพ ปุ๋ยหมัก บ�ำรุงดิน ไถกลบตอซัง
ปลูกปอเทือง ถ่วั ลิสงบำ� รุงดนิ ไม่ใช้สารเคมีลดตน้ ทุนในการซ้ือปุ๋ยเคมี โดยการผลติ ปุย๋ อินทรีย์ นำ้� หมักชวี ภาพใช้เอง
■ ปลกู พืชแบบผสมผสานในแปลงเพอื่ อนรุ ักษส์ ิ่งแวดล้อม
■ ใช้เทคโนโลยีชวี ภาพ โดยการใช้สารชีวภณั ฑ์ ในการปอ้ งกนั กำ� จัดศัตรูพชื
■ ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในการแปรรูปผลผลิต ชาหญ้าหวาน ท�ำโรงเรือนเพ่ือใช้ในการอบแห้งก่อน
บรรจุภณั ฑเ์ พอ่ื การจำ� หน่าย
การบรหิ ารจดั การ
1) กระบวนการผลิต : เน้นและวางแผนให้ผลผลิตในแปลงปลูก
หมนุ เวียนอย่างตอ่ เน่ือง สามารถจ�ำหน่ายไดต้ ลอดปี
2) การจดั การผลผลติ : มผี ลผลติ บางสว่ นจำ� หนา่ ยสด เชน่ พชื ผกั /
ผลไม้ บางสว่ นแปรรูปด้วยการอบแห้ง เป็นสวนทผ่ี ลิตชาหญา้ หวานแหง่ แรก
ในจงั หวดั ยโสธร
3) การจัดการด้านการตลาด : จ�ำหน่ายที่ฟาร์ม ส่งขายทาง
ไปรษณีย์ จ�ำหนา่ ยในเครอื ขา่ ยกลุ่มต่างๆ ลกู คา้ น�ำผลผลิตไปแปรรูปเองและ
จำ� หนา่ ยตอ่
132 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การแสวงหาองค์ความร้ใู นการประกอบอาชพี และการเช่ือมโยงเครอื ข่าย สสก.ท่ี 7
ร่วมอบรมสมั มนาทกุ โครงการทีส่ ่วนราชการเชิญ เพราะต้องการเตมิ เตม็ ความร้แู ละ ประสบการณ์ให้ตนเอง
รว่ มทำ� แผนธุรกิจ Start up กับพาณิชย์จงั หวดั และรว่ มกับเครอื ข่ายการเกษตรกรในทกุ ระดบั เพอ่ื แลกเปลยี่ นเรยี นรู้
ตลอดจนหาความรผู้ า่ นสอื่ ตา่ งๆ เช่น อินเตอรเ์ น็ต Youtube เป็นต้น
การขยายผลความส�ำเร็จของตนเองไปส่ชู มุ ชน
เปดิ สวนเปน็ ศนู ยเ์ รยี นรเู้ กษตรผสมผสาน สวนตาผอง เพอื่ ถา่ ยทอด
ความรู้ให้เกษตรกรในพ้ืนท่ี และต่างจังหวัด และมีการติดตามผลในการ
ถา่ ยทอดวา่ ผมู้ าเรยี นรนู้ ำ� ไปปฏบิ ตั หิ รอื ไม่ เชน่ ตามไปเยยี่ มและใหค้ ำ� แนะนำ�
เพือ่ สง่ เสรมิ และสร้างคนตน้ แบบในสังคมใหเ้ กดิ อยา่ งต่อเน่ือง นอกจากน้ัน
ยังได้รบั รางวลั ที่ท�ำใหเ้ กดิ ความภาคภูมิใจในอาชีพเกษตรกร
■ รางวัลเกษตรกรดีเด่นสาขาไร่นาสวนผสม รองชนะเลิศระดับ
เขต 7 ปี 2559
■ รางวัลหมอดินอาสาดีเดน่ รองอนั ดับ 1 ระดับประเทศ ปี 2559
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร
“ เพ่ือให้ครอบครวั อยู่ดกี ินดี ชุมชนมีหว่ งโซอ่ าหาร
ปลอดภัยบรโิ ภค สรา้ งอาชพี ใหค้ รอบครวั ต้องการ
พฒั นาฟารม์ ให้เป็นศูนย์รวมสนิ คา้ ด้านการเกษตร
เพอ่ื ให้สมาชิกเครอื ขา่ ย มีจดุ จ�ำหน่ายสนิ ค้า ให้ชมุ ชน
”เกิดความเข้มแขง็ และยงั่ ยืนสามารถพ่ึงพาตนเองได้
■
Smart Farmer ต้นแบบ 133
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ่ังยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จงั หวดั อบุ ลราชธานี
ดา้ นเกษตรผสมผสาน
ข้อมลู Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชอ่ื -นามสกุล : นายทวี อปุ มา
วัน เดือน ปีเกิด : 3 สิงหาคม 2523
การศึกษา : ประกาศนยี บัตรวิชาชพี สาขาช่างอิเล็กทรอนกิ ส์
สถาบนั การศึกษา : สถาบนั การศึกษาฝีมอื แรงงาน
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง จังหวัดอุบลราชธานี
ท่ีอยู่ : เลขที่ 127 หมู่ 11 บา้ นโคกเซบูรณ์ ต�ำบลสระสมิง
อำ� เภอวารินชำ� ราบ จงั หวัดอบุ ลราชธานี
โทรศัพท ์ : 08 1789 4147
Facebook : MrTawee Aupama
เขา้ ร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2558
ปัจจัยความสำ� เร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลติ
ผกั พาย เปน็ พชื นำ้� ชนดิ เลก็ ไวตอ่ ชว่ งแสงหรอื แสงมผี ลกระทบตอ่ การเจรญิ เตบิ โต เกดิ ขนึ้ เองไดง้ า่ ยตามธรรมชาติ
ในช่วงหน้าฝนเป็นผักท้องถ่ินของภาคตะวันออกเฉียงเหนือเกิดข้ึนในสภาพน้�ำขังหรือมีความช้ืนสูง เป็นผัก ท่ีได้รับ
ความนยิ มในการน�ำมาบริโภคกับเมนูอาหารหลายชนดิ เช่น ลาบ ส้มตำ� กอ้ ย นำ้� ตก หรอื ลวกจิม้ กับน้ำ� พรกิ ตา่ งๆ
โดยธรรมชาติแล้วพืชชนิดน้ีมักหยุดเจริญเติบโตในหน้าหนาว เพราะฤดูหนาว มีช่วงแสงส้ันๆ ท�ำให้
นายทวี อุปมา มองเห็นว่าควรเพ่ิมช่วงแสงให้กับผักพาย จะท�ำให้ผักเจริญเติบโตไม่ได้ดีเหมือนฤดูกาลอื่นๆ ที่มี
ชว่ งแสงยาวๆ นอกจากนี้ ยงั มองทีร่ าคาขายในช่วงหนา้ หนาวผกั พายจะมรี าคาขายที่สงู กว่าฤดกู าลอน่ื จงึ คิดวธิ ีการ
เพิ่มชว่ งแสงโดยใชแ้ สงสว่างจากหลอดไฟใหก้ ับผักพายในฤดหู นาว คือ เพม่ิ แสงชว่ งเวลา 05.30 น. ถึง 06.00 น. และ
เวลา 17.30 น. ถึง 18.00 น.ส่งผลให้ผักพายมีการเจริญเติบโตตามปกติเหมือนฤดูกาลอ่ืนและราคาจ�ำหน่ายใน
หนา้ หนาวสงู กว่าฤดกู าลอ่ืน จากราคากิโลกรัมละ 10-15 บาท เป็นกิโลกรัมละ 40 บาท
ซงึ่ ฤดกู าลดงั กลา่ วจะมผี กั ชนดิ นนี้ อ้ ย จงึ ทำ� ใหเ้ กดิ นวตั กรรมการผลติ
“ผักพายนอกฤดู” ข้นึ โดยให้ความส�ำคัญกบั การปลกู ผกั พายในชว่ งนอกฤดู
เปน็ หลกั และบอกวา่ หลงั จากหวา่ นเมลด็ ผกั พาย ประมาณ 2 เดอื น กส็ ามารถ
เริ่มเก็บผลผลิตได้ทุกวันเป็นรุ่นๆ รุ่นที่เก็บไปแล้วใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยอินทรีย์
จากน้ัน 10 วัน ก็สามารถเก็บต่อได้อีก ท�ำเช่นนี้ไปเรื่อยๆ และสามารถ
เก็บขายไดน้ านถึง 4 เดือน
134 กรมส่งเสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การบริหารจัดการ สสก.ท่ี 7
1) กระบวนการผลิต : การคิดนอกกรอบและรู้จักวางแผนการ
ตลาด ปลูกพชื ผักหลากหลายชนดิ ด้วยการหมนุ เวยี นพ้ืนท่ีเพอื่ ลดปญั หาการ
สะสมเรื่องโรคของพืชชนิดนั้นๆ และเน้นการปลูกพืชผักนอกฤดูกาล เช่น
ผักพาย ผกั แขยง เป็นหลัก
2) การจัดการผลผลิต : ปกติจะเก็บผลผลิต วันละ 7-8 ถุง
(ถงุ ละ 5 กโิ ลกรมั ) ไดป้ ระมาณ 40-50 กโิ ลกรมั ตอ่ วนั ขายในราคากโิ ลกรมั ละ
40 บาท มีรายไดเ้ ฉล่ยี วนั ละประมาณ 2,000 บาท หรอื เดือนละ 30,000-
60,000 บาท โดยน�ำไปขายท่ีตลาดสดในอ�ำเภอวารินช�ำราบ จากน้ันจะมี
พอ่ คา้ มารับซือ้ เพ่อื นำ� ไปจ�ำหน่ายต่อในตลาดจงั หวดั ละแวกใกลเ้ คยี งต่อไป
3) การจัดการด้านการตลาด : การสร้างเครือข่ายโดยเร่ิมจาก
เครือญาติ จากน้ันเข้าร่วมจ�ำหน่ายผลผลิตในโครงการท่ีหน่วยงานภาครัฐ
จัดขึ้น เป็นแหล่งรวบรวมสินค้าให้กับสมาชิกเครือข่ายเพ่ือน�ำไปจ�ำหน่ายต่อ
มกี ารประชาสมั พนั ธส์ นิ คา้ ผา่ น Facebook นน้ั ๆ วเิ คราะหต์ ลาดเพอื่ วางแผน
การผลติ ใหไ้ ดร้ าคาท่ีสูงกว่าปกติทวั่ ไป
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ย
เขา้ รว่ มโครงการกบั หนว่ ยงานภาครฐั คน้ ควา้ หาความรเู้ พม่ิ เตมิ จาก
ระบบ IT เข้าร่วมการสัมมนา อบรม แลกเปล่ียนเรียนรู้กิจกรรมต่างๆของ
ทกุ หนว่ ยงาน และการตงั้ กลมุ่ ไลน์ เพอื่ เปน็ จดุ ประสานงานและประชาสมั พนั ธ์
การขยายผลความสำ� เร็จของตนเองไปส่ชู ุมชน
การเข้ารว่ มกจิ กรรมอบรม สมั มนาของสำ� นกั งานเกษตรจังหวัด และการเข้าร่วมกิจกรรมจดั เวทแี ลกเปลย่ี น
เรยี นรใู้ นระดบั อำ� เภอ ประชาสมั พนั ธก์ จิ กรรมของตนเองผา่ นระบบ Social network รว่ มออกรายการทางสอ่ื โทรทศั น์
และส่ิงตีพิมพ์ต่างๆ เช่น รายการก้าวอย่างพอเพียง ทางช่อง NBT อุบลราชธานี, เทคโนโลยีชาวบ้าน เป็นต้น
เป็นวิทยากรในกิจกรรมที่ได้รับมอบหมาย และการเป็นแหล่งเรียนรู้ให้
กบั บุคคลภายในและภายนอก
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชีพการเกษตร
“ งานเกษตรกรรมและการทำ� การเกษตรอย่างย่ังยืน
ตอ้ งท�ำการเกษตรท่มี ากกวา่ การท�ำนาเพยี งอยา่ งเดียว
โดยใชห้ ลักปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพยี ง ตามพระราชด�ำริ
”ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั ฯ รัชกาลท่ี 9
อยอู่ ยา่ งพอเพยี ง พอกนิ พอใช้ เหลอื จำ� หน่าย
■
Smart Farmer ต้นแบบ 135
อนาคตภาคการเกษตรที่ยั่งยนื
Smart Farmer ต้นแบบ
จังหวดั ศรีสะเกษ
ด้านข้าว
ข้อมูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ช่อื -นามสกลุ : นายไพฑรู ย์ ฝางค�ำ
วนั เดอื น ปีเกิด : 16 กมุ ภาพันธ์ 2513
การศึกษา : ปริญญาศลิ ปศาสตรบณั ฑติ กิตติศกั ดิ์
สถาบนั การศึกษา : มหาวทิ ยาลัยราชภฏั ศรีสะเกษ
ที่อยู่ : เลขท่ี 20 หมู่ 7 บา้ นนาทงุ่ ต�ำบลผักไหม
อ�ำเภอหว้ ยทบั ทนั จังหวัดศรีสะเกษ
โทรศัพท์ : 08 1579 3108
ID Line : 0815793108
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2557
ปัจจยั ความส�ำเร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรอื การประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลติ
จากเกษตรเคมี เปลยี่ นมาเป็นเกษตรอินทรีย์
จากนาหวา่ น มาเปน็ นาดำ� นาหยอด
สามารถลดต้นทุนการผลิต ลดการใช้เมล็ดพันธุ์ ลดการใช้ปุ๋ย
สามารถเพม่ิ ผลผลติ
136 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การบรหิ ารจดั การ สสก.ท่ี 7
1) กระบวนการผลิต : พัฒนาประสิทธิภาพ
การผลิต ลดตน้ ทุน ใชเ้ ทคโนโลยีทดแทนแรงงาน
2) การจดั การผลผลติ : มกี ระบวนการควบคมุ
ทกุ ข้นั ตอน มกี ารร่วมกล่มุ รวมซ้อื -รวมขาย
3) การจัดการดา้ นการตลาด : มีการแปรรปู
เพ่มิ มูลค่า มีการตลาดลว่ งหนา้
การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชีพและ
การเช่อื มโยงเครือขา่ ย
มีการรวมกลุ่ม สร้างเครือข่าย แลกเปล่ียน
วางแผนการผลิตรว่ มกัน และการตลาดร่วมกัน
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสู่ชมุ ชน
ท�ำเป็นตัวอย่าง เป็นต้นแบบ ขยายผลไปสู่การรวมกลุ่ม สร้าง
เครือข่าย จนได้รับการยอมรับ เป็นต้นแบบแปลงใหญ่ประชารัฐ
เกษตรสมยั ใหม่ผักไหมโมเดล
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร
“ ”มุ่งมั่น พัฒนา อาชพี การเกษตร
สคู่ วามม่ังคั่ง ยงั่ ยนื
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 137
อนาคตภาคการเกษตรทยี่ ่งั ยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จงั หวัดสุรนิ ทร์
ดา้ นข้าว
ขอ้ มูล Smart Farmer ตน้ แบบ
ชอ่ื -นามสกลุ : นางรจนา สวี ันทา
วนั เดือน ปเี กิด : 24 มีนาคม 2518
SMART FARMER การศกึ ษา : มัธยมศึกษาปที ี่ 6
สถาบันการศึกษา : ศูนยก์ ารศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
อ�ำเภอจอมพระ จังหวัดสรุ ินทร์
ทอี่ ยู่ : เลขที่ 52 หมู่ 4 ต�ำบลหนองสนทิ
อำ� เภอจอมพระ จังหวดั สรุ ินทร์
โทรศพั ท์ : 08 7074 5255
ID Line : 0870745255
Facebook : รจนา สวิ นั ทา
เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2559
ปัจจัยความสำ� เร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวตั กรรมหรือการประยุกต์ใช้เทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต
นางรจนา สีวันทา เป็นต้นแบบของเกษตรกรในการท�ำเกษตรธรรมชาติ โดยการท�ำนาแบบอินทรีย์ โดยยึดหลักการอนุรักษ์
ธรรมชาตเิ ป็นหลกั มงุ่ ท่จี ะลดตน้ ทนุ ในการผลิต และเพ่มิ ผลผลิตข้าว โดยวิธกี ารต่างๆ ไม่ว่าจะเปน็ การปรับปรงุ บ�ำรุงดินดว้ ยการไถกลบ
ตอซัง หว่านพืชตระกูลถ่ัว การท�ำปุ๋ยอินทรีย์ การท�ำสารขับไล่แมลงใช้เอง การท�ำนาหยอด การทดลองตัดต้นข้าวในระยะต่างๆ เพื่อ
ลดการระบาดของศัตรูพืชและวัชพืช การท�ำนาโดยงดการใช้สารเคมีและปุ๋ยเคมีทุกชนิดแต่มาใช้ปุ๋ยอินทรีย์แทน ซึ่งสามารถลดต้นทุน
การผลิตข้าว ซึ่งเกษตรกรท่ัวไปใช้ต้นทุนการผลิตข้าวเคมี เฉล่ียไร่ละ 3,025 บาท ต้นทุนการผลิตข้าวอินทรีย์ 2,010 บาท ซึ่งต่างกัน
1,015 บาท จึงควรลดต้นทุนการผลิตด้วยการหันมา ปลูกข้าวอินทรีย์แทน และสามารถเพ่ิมผลผลิต เฉล่ีย 620 กิโลกรัมต่อไร่
ซง่ึ ได้ผลผลติ ทีม่ คี ณุ ภาพ ปลอดภยั เพราะ ผ่านมาตรฐาน มกท.
การบริหารจัดการ
1) กระบวนการผลติ : เรม่ิ ตน้ จากการผลติ การแปรรปู ไปจนถงึ จำ� หนา่ ยเอง
โดยมเี ทคนคิ ในการท�ำนาอินทรีย์ใหป้ ระสบผลสำ� เร็จ ดงั น้ี
■ ช่วงเดือนธันวาคม หลังเก็บเก่ียวข้าว ไถกลบตอซัง ท�ำน้�ำหมักชีวภาพ
ขับไลแ่ มลง
■ ช่วงเดอื นธันวาคม หวา่ นพชื ตระกูลถัว่ โดยปลูกถวั่ พรา้ ไร่ละ 8 กิโลกรมั
เพือ่ บำ� รงุ ดิน
■ ช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน เก็บเมล็ดพันธุ์ถั่วพร้า ได้ไร่ละประมาณ
138 กรมสง่ เสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
200 กิโลกรัม ขายให้สถานีพัฒนาที่ดินสุรินทร์ในราคากิโลกรัมละ 17 บาท
ไถกลบตน้ ถั่วพร้า ทำ� ปยุ๋ หมักชวี ภาพ
■ ช่วงเดือนพฤษภาคม ไถแปร หยอดเมล็ดพันธุ์ข้าว
ขาวดอกมะลิ 105 ในอตั ราไร่ละ 8-10 กิโลกรมั ตอ่ ไร่
■ ช่วงเดือนพฤษภาคม – เดือนตุลาคม ส�ำรวจระบบนิเวศ
ในแปลงนาทุกๆ 7 วัน ก�ำจัดวัชพืชด้วยการถอน หากมีวัชพืชมากเกินไป
หรือข้าวงามเกินไปจะตัดใบข้าวทง้ิ
■ ช่วงเดือนมิถุนายน – เดือนกันยายน ฉีดพ่นน�้ำหมักชีวภาพ
สารขบั ไล่แมลง ทกุ ๆ 7 วนั หากมนี �้ำในนา จะใชว้ ิธีเทลงในนำ�้ เลยบรเิ วณริมคันนารอบๆ แปลงนาทุกแปลง
■ ชว่ งเดอื นกนั ยายน – ตลุ าคม สำ� รวจและตัดขา้ วปนทุกๆ 7 วัน ท�ำไปพร้อมกับการสำ� รวจระบบนเิ วศวทิ ยาในนาขา้ ว
■ ชว่ งเดอื นพฤศจกิ ายน เกบ็ เกย่ี วขา้ วดว้ ยรถเกยี่ วนวดทเี่ กย่ี วนวดเฉพาะขา้ วอนิ ทรยี ์ นำ� เมลด็ ขา้ วเปลอื กทเ่ี กยี่ วแลว้ ไปตาก
จ�ำนวน 3 แดด แลว้ บรรจุกระสอบพลาสติกสาน เก็บรกั ษารอการจำ� หนา่ ยให้กับสหกรณ์เกษตรอินทรียก์ องทนุ ข้าวสุรนิ ทร์จ�ำกดั
■ ชว่ งเดือนมกราคม ส่งจ�ำหน่ายใหส้ หกรณ์เกษตรอินทรียก์ องทนุ ขา้ วสรุ นิ ทร์จำ� กดั และแปรรปู ข้าวสารขายเอง
■ ช่วงเดอื นมกราคม – ธันวาคม เลีย้ งหมหู ลุม มลู สุกรใช้ผสมทำ� ปยุ๋ อินทรยี ใ์ ช้ในการปลูกพชื
2) การจดั การผลผลติ : จำ� หนา่ ยเมลด็ ขา้ วเปลอื กอนิ ทรยี ์ และแปรรปู ขา้ วสาร
ขายเพ่อื เพ่มิ มลู คา่ ของสินคา้
3) การจัดการด้านการตลาด : จำ� หน่ายเมล็ดขา้ วเปลือกอินทรีย์ ใหส้ หกรณ์
เกษตรอนิ ทรยี ก์ องทนุ ขา้ วสรุ นิ ทรจ์ ำ� กดั ราคากโิ ลกรมั ละ 18.50 บาท และแปรรปู ขา้ วสาร
ขายเอง ขา้ วสารมะลิอนิ ทรีย์ ราคากิโลกรมั ละ 40 บาท
การแสวงหาองคค์ วามรใู้ นการประกอบอาชพี และการเชอื่ มโยงเครอื ขา่ ย
เป็นผู้สนใจใฝ่รู้ ศึกษาจากการปฏิบัติจริงด้วยตนเอง และการอบรมวิชาการ
การศึกษาดูงานจากสถานท่ีต่างๆ เพ่ือน�ำองค์ความรู้และเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ให้
เหมาะสมกับพ้ืนที่ของตน ตลอดจนแลกเปล่ียนเรียนรู้ และประสานงานกับเครือข่าย
ปราชญ์ชาวบา้ น รวมท้งั เป็นก�ำลังส�ำคญั ของหน่วยงานราชการ
การขยายผลความสำ� เรจ็ ของตนเองไปสู่ชุมชน สสก.ท่ี 7
เกิดการรวมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน สร้างกลุ่มเครือข่าย จัดต้ังเป็นศูนย์
เรียนรู้การเพิม่ ประสทิ ธิภาพการผลติ สนิ คา้ เกษตรตำ� บลหนองสนิท อ�ำเภอจอมพระ
จังหวัดสุรินทร์ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ต้นแบบในการถ่ายทอดความรู้ความสามารถ
และประสบการณ์ ให้กับกลุ่มเกษตรกร นักศึกษา หรือกลุ่มบุคคลท่ัวไปที่สนใจ
ได้ไปศึกษาเรียนรู้
เจตนารมณ์ในการประกอบอาชพี การเกษตร
ท�ำเกษตรอินทรียเ์ พอ่ื ลดต้นทุน เพิม่ ผลผลิตข้าว
“ ”ผลติ ขา้ วให้มีคณุ ภาพปลอดภยั ตอ่ ผบู้ ริโภค และขายได้ราคาดี
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 139
อนาคตภาคการเกษตรที่ย่ังยืน
Smart Farmer ต้นแบบ
จงั หวัดอ�ำนาจเจริญ
ด้านขา้ ว
ขอ้ มูล Smart Farmer ต้นแบบ
ชอื่ -นามสกลุ : นายวินจิ สุภาจนั ทร์
วัน เดอื น ปเี กดิ : 8 ธันวาคม 2505
การศึกษา : มัธยมศึกษาตอนต้น
SMART FARMER สถาบันการศึกษา : ศนู ย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย
อ�ำเภอเสนางคนคิ ม จังหวดั อำ� นาจเจริญ
ท่อี ย ู่ : เลขที่ 4 หมู่ 9 บา้ นโคกกลาง ตำ� บลนาเวียง
อำ� เภอเสนางคนคิ ม จังหวดั อำ� นาจเจริญ
โทรศัพท์ : 09 3554 1366
E-mail : [email protected]
ID Line : 0935541366
Facebook : วินจิ สุภาจนั ทร์
เข้ารว่ มโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2557
ปัจจัยความส�ำเรจ็ ในการประกอบอาชีพการเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การน�ำนวตั กรรมหรือการประยกุ ต์ใชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต
■ ผลิตข้าวอินทรีย์โดยใช้ปัจจัยการผลิตท่ีหาได้ในพ้ืนท่ีของตนเอง เช่น ใช้มูลสัตว์ของตัวเองท�ำปุ๋ยหมัก
ทำ� นำ�้ หมกั จากหอยเชอรี่ น้�ำหมักชีวภาพจากปลา และน�ำปุ๋ยคอกมาทำ� ปุย๋ หมกั เพ่ือเพม่ิ ประสิทธิภาพปุ๋ย
■ การปรบั ปรุงบ�ำรุงดินด้วยการไถกลบตอซงั ขา้ ว และหวา่ นปยุ๋ พชื สด เชน่ ถัว่ พรา้ ปอเทือง เปน็ ตน้
■ เปลยี่ นจากนาหวา่ นเป็นนาหยอด และทำ� การฉดี พ่นดว้ ยน้ำ� หมักชีวภาพ
การบริหารจัดการ
1) กระบวนการผลติ : ดำ� เนนิ การไดต้ นเองและครอบครวั เรมิ่ จาก
ต้นน�ำ้ – กลางน้�ำ – จนถึงปลายน�้ำ
■ มกี ารผลติ ปจั จยั การผลติ เอง ไดแ้ ก่ การเลยี้ งสตั วเ์ พอ่ื นำ� มลู สตั ว์
มาทำ� ปยุ๋ คอก ปรบั ปรงุ บำ� รงุ ดนิ ดว้ ยการ ใชป้ ยุ๋ คอกรว่ มกบั การปลกู พชื ปยุ๋ สด
เช่น ถ่ัวพรา้ ปอเทือง แลว้ ไถกลบ สลบั กบั การทำ� แปลงเก็บเมล็ดพนั ธุถ์ ั่วพร้า
ปอเทือง
■ ดา้ นเมล็ดพนั ธ์ขุ า้ ว ได้ท�ำการคดั เลือกเมล็ดพันธด์ุ ว้ ยตนเอง
140 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
2) การจดั การผลผลติ : การแปรรปู ข้าวโดยใชโ้ รงสขี า้ วของกลุ่มวสิ าหกิจชุมชน ไปจนถงึ จ�ำหน่ายเอง สสก.ท่ี 7
3) การจัดการด้านการตลาด : จ�ำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์ : โครงการ “ผูกปิ่นโตข้าว” โดยผู้ซ้ือ
ส่วนใหญ่เป็นคนในเมอื งจะสง่ั ซอื้ ขา้ วสารจากชาวนาโดยตรง ไม่ตอ้ งผา่ นพ่อค้าคนกลาง
การแสวงหาองค์ความรใู้ นการประกอบอาชีพและการเช่ือมโยงเครอื ข่าย
อบรมวิชาการ และการไปศึกษาดูงานจากสถานที่ต่างๆ เพื่อน�ำองค์ความรู้และเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้
ใหเ้ หมาะสมกับพืน้ ท่ขี องตน ตลอดจนแลกเปลยี่ นเรยี นร้กู บั เครอื ขา่ ย
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสูช่ มุ ชน
สรา้ งกลมุ่ เครอื ขา่ ย จดั ตงั้ เปน็ ศนู ยเ์ รยี นรู้ เพอื่ กระจายความรคู้ วาม
สามารถและประสบการณ์ ใหก้ ับกลมุ่ เกษตรกร นักศกึ ษา หรอื กลมุ่ บุคคล
ท่วั ไปทสี่ นใจได้ไปศกึ ษาเรียนรู้
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชพี การเกษตร
“ อาชพี ด้านการเกษตรเปน็ อาชพี ท่ียั่งยืน สามารถ
พงึ่ พาตนเองได้ เร่มิ จากการผลิตแบบลดตน้ ทนุ การผลติ
มกี ารจดั การท่ีเปน็ ระบบ ไปจนถงึ จดั หาตลาด
”เพือ่ รองรบั ผลติ ผล ดงั นัน้ อาชพี เกษตรกร ถอื เป็นอาชีพ
ที่ถงึ แม้ ไมม่ ีเงิน ก็ไม่มวี นั อดตาย
■
Smart Farmer ต้นแบบ 141
อนาคตภาคการเกษตรท่ยี ั่งยืน
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวดั นครราชสีมา
ด้านพชื ไร่ (มันสำ� ปะหลัง)
ขอ้ มูล Smart Farmer ตน้ แบบ
SMART FARMER ชือ่ -นามสกุล : นายสมศักด์ิ ป้องปัญจมติ ร
วัน เดือน ปเี กิด : 22 พฤษภาคม 2513
การศกึ ษา : มัธยมศกึ ษาปที ี่ 6
สถาบันการศกึ ษา : ศนู ยก์ ารศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัย
อ�ำเภอเสิงสาง จงั หวดั นครราชสมี า
ท่อี ยู่ : เลขที่ 40 หมู่ 6 บา้ นสมบตั เิ จริญ ต�ำบลกดุ โบสถ์
อ�ำเภอเสงิ สาง จังหวัดนครราชสมี า
โทรศัพท์ : 08 1282 7482
เขา้ ร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2558
ปัจจยั ความสำ� เร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ตน้ แบบ
การน�ำนวตั กรรมหรอื การประยกุ ต์ใช้เทคโนโลยีมาใชใ้ นกระบวนการผลติ
■ เทคนิคการเพมิ่ ผลผลติ มันสำ� ปะหลงั โดยใชร้ ะบบนำ้� หยด
เดิมมกี ารปลูกมนั ส�ำปะหลงั ตามฤดูกาล อาศัยนำ้� ฝนเป็นหลัก ซ่ึงผลผลติ ทไ่ี ด้ไมด่ ีนกั ต่อมาไดร้ ับการแนะนำ� ให้ ทดลอง
ใช้ระบบน้�ำแบบสปริงเกลอร์ และแบบน�้ำหยด ในแปลงมันส�ำปะหลัง เนื่องจากศักยภาพพื้นที่สามารถขุดบ่อน�ำน้�ำใต้ดินข้ึนมาใช้ได้
ซงึ่ สามารถเก็บเกีย่ วผลผลติ ได้มากถึง 9 ตนั ตอ่ ไร่ จากเดิมอยรู่ ะหวา่ ง 4 - 5 ตนั ตอ่ ไร่ จงึ ถือวา่ เปน็ ตน้ แบบเกษตรกรผปู้ ลกู มันส�ำปะหลงั
โดยใชร้ ะบบน�้ำหยด
เทคนคิ การจดั การระบบนำ้� หยด ทำ� ใหส้ ามารถปลกู มนั สำ� ปะหลงั ไดต้ ลอดทงั้ ปี โดยไมต่ อ้ งรอนำ้� ฝน ชว่ ยลดตน้ ทนุ การผลติ
เพราะไม่ต้องกังวลเรือ่ งความเสยี่ งจากปญั หาภัยแลง้ ท่ปี ลูกไปแล้วน้�ำไม่เพยี งพอ มนั สำ� ปะหลงั เสยี หาย ต้องปลกู ใหม่ ปีละ 1 - 2 ครั้ง
จึงจะได้เก็บเก่ียวผลผลิต เปอร์เซ็นต์การรอดตายสูง เม่ือต้นมันส�ำปะหลังแข็งแรงก็เป็นการป้องกันเพลี้ยแป้งทางอ้อม อีกท้ังได้ผลผลิต
เพิ่มข้ึนเทา่ ตวั ผลผลิตมีคุณภาพดี ขายไดร้ าคา เน่ืองจากสามารถวางแผนใหเ้ ก็บเกย่ี วมันสำ� ปะหลงั ในช่วงทีร่ าคาดีได้
■ เทคนคิ การปรบั ปรุงบ�ำรุงดนิ เพือ่ เพม่ิ ผลผลิตมันส�ำปะหลงั โดยใช้ปุ๋ยหมักจากเปลอื กดนิ มันสำ� ปะหลงั
ใส่ปยุ๋ หมักจากเปลือกดนิ มนั ส�ำปะหลัง ในอตั รา 25 – 30 ตนั ต่อไร่ ทุกๆ 3 – 4 ปี ซง่ึ เป็นการเพ่มิ อนิ ทรยี วตั ถุในดิน
ส่งผลให้ผลผลิตมันส�ำปะหลังเพ่ิมข้ึนได้เมื่อเปรียบเทียบต้นทุนระหว่างการปลูกแบบท่ัวไปกับปลูกแบบระบบน�้ำหยด พบว่า
การปลูกระบบน้�ำหยด ถึงแม้จะมีการลงทุนต่อไร่สูง แต่ผลผลิตและรายได้ดีกว่าปลูกแบบทั่วไปที่
อาศัยธรรมชาติ และเม่ือมีการปรับปรุงบ�ำรุงดินด้วยปุ๋ยหมักจากเปลือกดินมันส�ำปะหลัง
ในอัตรา 25 – 30 ตันตอ่ ไร่ ทกุ 3 – 4 ปี จะชว่ ยให้ผลผลติ สงู ข้ึนได้ จงึ มคี วามคุ้มค่า
ในการลงทุนมากกว่าเม่ือเทยี บกับการปลกู แบบทวั่ ไป
142 กรมส่งเสริมการเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การบริหารจดั การ สสก.ท่ี 7
1) กระบวนการผลิต : มกี ารทดลองและคดิ ค้นเพอื่ พัฒนารปู แบบการปลกู มันส�ำปะหลังโดยใช้ระบบนำ้� หยดเพือ่ แก้ปัญหา
การประสบภัยแล้งจนส่งผลกระทบท�ำให้ไม่สามารถปลูกมันสำ� ปะหลังได้ อีกทั้งหาวิธีการปรับปรุงบ�ำรุงดินโดยใช้ปุ๋ยหมักจากเปลือก
มันส�ำปะหลงั เพื่อให้ไดผ้ ลผลติ มนั สำ� ปะหลังทมี่ ีคณุ ภาพสงู และออกสทู่ ้องตลาดในช่วงเวลาทเี่ หมาะสม
2) การจัดการผลผลิต : จากประสบการณ์ด้านการปลูกมันส�ำปะหลังมากกว่า 25 ปี ด้านการปลูกอ้อยโรงงาน 15 ปี
และยังพัฒนาตนเองหาความรู้เพิ่มเติมด้านการเกษตรแบบผสมผสาน เพ่ือวางแผนบริหารความเสี่ยงทางการเกษตร โดยคิดวิธีการปลูก
มันส�ำปะหลังแบบจัดระบบหมนุ เวียน และปลูกสลบั กับพืชอน่ื ๆ ท�ำใหส้ ามารถเกบ็ ผลผลิตไดท้ กุ เดือน มรี ายได้ตลอดทั้งปี
3) การจัดการด้านการตลาด : วางแผนการผลิตใหส้ อดคลอ้ งกับการตลาด มผี รู้ บั ซื้อรองรับ
การแสวงหาองค์ความรู้ในการประกอบอาชีพและการเชื่อมโยงเครือขา่ ย
มีการแลกเปล่ียนความรู้และเช่ือมโยงกับเครอื ขา่ ยศูนยเ์ รยี นรกู้ ารเพ่มิ ประสทิ ธิภาพการผลติ สนิ ค้าเกษตร (ศพก.) ในพ้นื ที่
การขยายผลความส�ำเรจ็ ของตนเองไปสชู่ มุ ชน
เนื่องจากเป็นผู้มีความสามารถในการสื่อสารท�ำความเข้าใจกับผู้อ่ืนได้ดี เป็นที่เช่ือถือยอมรับในชุมชนจนได้รับเลือกให้เป็น
ผู้น�ำหมู่บ้าน และมีผลงานด้านการเกษตรเป็นที่ประจักษ์จนได้รับเลือกให้เป็นเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติสาขาพืชไร่ ประจ�ำปี 2556
มีความขยัน ตั้งใจ เสียสละ และเต็มใจท่ีจะเป็นจุดเรียนรู้ให้กับเกษตรกรรายอื่นๆ โดยพัฒนาพ้ืนท่ีการเกษตรของตนเองให้เป็นเป็น
แหล่งเรียนรู้ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) รวมท้ังเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์
เกี่ยวกับปัญหาและความส�ำเร็จของการใช้เทคโนโลยีระบบน้�ำหยดในไร่
มนั ส�ำปะหลงั ใหแ้ ก่ ภาครฐั เอกชน เกษตรกร นักเรยี น นกั ศกึ ษา และประชาชน
ทั่วไป จึงมีผู้มาขอศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เฉลี่ย 2 – 3 คร้ังต่อเดือน
และเป็นวิทยากรบรรยายนอกสถานท่ีเฉลยี่ 10 คร้ังต่อปี
เจตนารมณใ์ นการประกอบอาชีพการเกษตร
มีแนวคิดวธิ ีปฏบิ ัตกิ ้าวหน้า พฒั นาอาชีพเกษตรกรรม
“ ”พัฒนาชุมชนใหม้ ีความเจริญทงั้ ทางดา้ นเศรษฐกจิ และสงั คม
■
Smart Farmer ตน้ แบบ 143
อนาคตภาคการเกษตรท่ียั่งยนื
Smart Farmer ตน้ แบบ
จังหวดั บุรีรัมย์
ด้านพชื ไร่ (ออ้ ยโรงงาน)
ขอ้ มลู Smart Farmer ต้นแบบ
SMART FARMER ชอื่ -นามสกุล : นายวีนดั สำ� ราญวงศ์
วัน เดือน ปีเกิด : 8 กรกฎาคม 2510
การศกึ ษา : ประถมศกึ ษาปีท่ี 4
สถาบนั การศึกษา : วัดบ้านตะขบ จังหวดั บุรีรมั ย์
ท่อี ยู่ : เลขท่ี 141 หมู่ 13 บา้ นโคกใหม่ ต�ำบลหินโคน
อ�ำเภอลำ� ปลายมาศ จังหวดั บุรีรัมย์
โทรศัพท์ : 08 3380 1380
เข้าร่วมโครงการพฒั นาเกษตรกรปราดเปร่ือง (Smart Farmer) : ปี พ.ศ. 2560
ปัจจัยความสำ� เร็จในการประกอบอาชพี การเกษตรของ Smart Farmer ต้นแบบ
การนำ� นวตั กรรมหรือการประยุกตใ์ ชเ้ ทคโนโลยมี าใชใ้ นกระบวนการผลิต
ปลกู ออ้ ย โดยไวต้ อโดยการบำ� รงุ รกั ษาตอออ้ ยทดี่ ี สามารถปลกู ออ้ ยไวต้ อออ้ ยไดน้ าน 15 ตอ (และยงั สามารถ ไวต้ อตอ่ ไดเ้ รอื่ ยๆ
โดยที่ผลผลิตและค่าความหวานดี หลังจากตัดอ้อยสดแล้วใช้ใบอ้อยคลุมดิน แต่เนื่องจากเป็นอ้อยตอใบอ้อยท่ีคลุมดินจึงมีความหนา
จึงมีความคิดโดยการน�ำปุ๋ยยูเรีย จ�ำนวน 25 กิโลกรัม ผสมกับน�้ำ 200 ลิตร ฉีดใบอ้อยในแปลงเพื่อให้ใบอ้อยย่อยสลาย ด�ำเนินการ
ประมาณ 3 ครงั้ ต่อฤดูการผลิต
วิธีการหมักน�้ำหมักปุ๋ยยูเรีย คือน�ำปุ๋ยยูเรีย 20 -25 กิโลกรัม ผสมน�้ำเปล่า 200 ลิตร คนให้ละลายปิดฝาให้มิดชิดหมักไว้
1 สัปดาห์ ก่อนน�ำไปฉดี กาบใบออ้ ย ฉดี พรมชว่ งทม่ี คี วามชืน้ จะฉดี 3 ครง้ั (ครั้งแรก ตัดออ้ ยเสร็จ ครงั้ ทสี่ องอ้อยงอก 2-3 เดอื น และ
ฉีดซ้�ำอีก ช่วงที่อากาศมีความช้ืน) สามารถฉีดโดนใบอ้อยได้ อ้อยไม่ตาย เทคนิคการฉีดน�้ำหมักปุ๋ยยูเรียนี้ จึง
ทำ� ใหป้ ระหยดั เงนิ ลงทุนดูแลรักษาออ้ ย เมือ่ เปรยี บเทยี บกับชาวไรอ่ ้อยทัว่ ๆ ไป เพราะใบออ้ ยจะย่อยสลายเปน็
ปยุ๋ อนิ ทรยี ์ และไมเ่ ปลอื งสารเคมที จี่ ะใชด้ แู ลออ้ ย ทสี่ ำ� คญั ทำ� ใหก้ ารไวต้ อออ้ ยไดน้ านถงึ 15 ตอ และยงั คงไวต้ อได้
ตอ่ ไปเรอื่ ยๆ ผลผลติ ดขี น้ึ ตอ่ เนอ่ื งโดยทไี่ มต่ อ้ งลงทนุ ปลกู ออ้ ยใหมใ่ นทแ่ี ปลงเดมิ สามารถลดตน้ ทนุ ในการเตรยี มดนิ
ค่าปลูก คา่ พันธ์ุอ้อย ค่าก�ำจัดวชั พืช
ตัดอ้อยสดส่งขายโรงงานน้�ำตาลโดยไม่มีการเผาใบอ้อย ช่วยรักษาระบบนิเวศในไร่อ้อยให้อยู่ใน
สภาพธรรมชาติ และการขนส่งออ้ ยที่ตัดเพอ่ื สง่ โรงงาน จะใช้รถเล็กในการลำ� เลยี งออกจากแปลง เพ่ือป้องกนั ตอ
อ้อยถกู ทำ� ลายจากการขนส่ง
144 กรมสง่ เสรมิ การเกษตร
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Smart Farmer ต้นแบบ เล่ม 1
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search