The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

“Sehingga keberadaan bangunan merupakan tatanan yang memiliki muatan makna yang filosofis, meresap jiwa kita dengan keindahan melalui kecerdasan estetik yang akan menghantarkan kita menghargai dan mempertahankan sustainability dalam setiap ruang dan bentuk, sehingga keberadaan bangunan-kearsitekturan
selalu lekat dengan nilai-nilai luhur, bukan bagian dari kerusakan alam dan manusia.”
Dr. Zainul Adzfar, M.Ag.

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Nur Yusril Muhammad Isnain isnain, 2023-12-25 19:34:24

Seni Arsitektur Timur

“Sehingga keberadaan bangunan merupakan tatanan yang memiliki muatan makna yang filosofis, meresap jiwa kita dengan keindahan melalui kecerdasan estetik yang akan menghantarkan kita menghargai dan mempertahankan sustainability dalam setiap ruang dan bentuk, sehingga keberadaan bangunan-kearsitekturan
selalu lekat dengan nilai-nilai luhur, bukan bagian dari kerusakan alam dan manusia.”
Dr. Zainul Adzfar, M.Ag.

SENI ARSITEKTUR TIMUR 201 Budaya visual yang terus berkembang menuntun kesenian turut ikut berkembang dari era klasik hingga kontemporer, dari era kontemporer inilah muncul nilai-nilai baru yang patut untuk dikaji bahkan diteliti untuk membentuk sebuah teori baru yang konkrit dan dapat diterima dalam masyarakat.


202 SENI ARSITEKTUR TIMUR DAFTAR PUSTAKA Estetika Seni Timur https://etalaseseni.blogspot.com/2015/12/pendekatan-semiotika-seni-lukis-jepang.html https://analisadaily.com/berita/arsip/2015/10/10/178440/senirupa-timur/ https://www.scribd.com/document/370942582/Sejarah-Seni-Timur http://digilib.unimed.ac.id/36166/ https://www.dictio.id/t/bagaimana-sejarah-seni-rupa-mesir/50683 https://design.tutsplus.com/id/articles/history-of-art-ancient-egypt--cms-26908 https://steemit.com/bangsa/@aisyahamelia/sejarah-seni-rupa-mesir-kuno https://id.scribd.com/document/370942582/Sejarah-Seni-Timur https://www.academia.edu/24847286/Sejarah_seni_rupa_mesir_kuno https://adirozal.blogspot.com/2012/06/sejarah-seni-rupa-timur.html?m=1 https://www.coursehero.com/file/18163298/Sejarah-Perkembangan-Seni-rupa-IndiaHindu/ https://www.scribd.com/doc/232498426/Paper https://www.academia.edu/33742900/SEJARAH_SENI_RUPA_CINA_UNTUK_MEMENUHI_ TUGAS_MATAKULIAH_UNIVERSITAS_NEGERI_MALANG_FAKULTAS_SASTRA_JURUSAN_ SENI_DAN_DESAIN_PRODI_PENDIDIKAN_SENI_RUPA_OFFERING_B_2017_SEJARAH_SENI_ RUPA_CINA https://www.academia.edu/41315817/FILSAFAT_SENI_TIMUR_Filsafat_Seni_Cina https://onesearch.id/Record/IOS7035.slims-15660?widget=1


SENI ARSITEKTUR TIMUR 203 https://id.wikipedia.org/wiki/Seni_rupa_Jepang https://www.scribd.com/document/681475857/MAKALAH-SEJARAH-SENI-TIMUR-JEPANG https://analisadaily.com/berita/arsip/2015/10/10/178440/senirupa-timur/ http://digilib.unimed.ac.id/36166/ https://lms-paralel.esaunggul.ac.id/pluginfile.php?file=%2F367941%2Fmod_ resource%2Fcontent%2F22%2FKeindahan+Menurut+Pandangan+Timur+dan+Barat.pdf https://www.academia.edu/41326778/FILSAFAT_SENI_TIMUR_Filsafat_Seni_Timur_ Tengah https://kiossahabatbaru.blogspot.com/2012/06/keindahan-menurut-pandangan-timur. html https://www.academia.edu/41315817/FILSAFAT_SENI_TIMUR_Filsafat_Seni_Cina https://id.wikipedia.org/wiki/Filsafat_Timur https://scholarhub.ui.ac.id/cgi/viewcontent.cgi?article=1519&context=wacana https://www.nabawimulia.co.id/perkembangan-kebudayaan-timur-tengah/ https://ditsmp.kemdikbud.go.id/lima-budaya-khas-dari-nusa-tenggara-timur-yang-perludiketahui/ https://yuwinaapriliyaputriyani3b2016.blogspot.com/2016/10/estetika-kontemporer-danestetika-timur.html?m=1 https://binus.ac.id/bandung/2022/11/estetika-seni-rupa-cina/ https://www.slideshare.net/kuliahmandiri/estetika-klasik-timur https://www.youtube.com/watch?v=bXpjAY5UDZc https://www.gramedia.com/literasi/seni-grafis/


204 SENI ARSITEKTUR TIMUR https://design.tutsplus.com/id/articles/history-of-art-ancient-egypt--cms-26908 https://sipadu.isi-ska.ac.id/sidos/rpp/20212/rpp_113075.pdf https://www.gramedia.com/literasi/artefak/ https://www.cnnindonesia.com/edukasi/20230726153208-569-978143/pengertian-dancontoh-sumber-sejarah-berupa-artefak https://analisadaily.com/berita/arsip/2015/10/10/178440/senirupa-timur/ https://www.kompas.com/skola/read/2021/08/30/140900669/artefak-definisi-jenis-dancontohnya?page=all Seni Prasejarah Timur “Mesopotamian Art and Architecture.” Encyclopædia Britannica. Diakses pada 25 Februari 2023. https://www.britannica.com/art/Mesopotamian-art. “Mesopotamian Art.” The Art Story Foundation. Diakses pada 25 Februari 2023. https://www.theartstory.org/movement/mesopotamian-art/. “Mesopotamia: Architecture.” Ancient History Encyclopedia. Diakses pada 25 Februari 2023. https://www.ancient.eu/Mesopotamia_-_Architecture/. https://www.bbc.com/indonesia/vert-cul-39716840 https://wawasansejarah.com/sejarah-peradaban-mesopotamia https://www.studocu.com/id/document/universitas-esa-unggul/sejarah-seni-rupa/ rangkuman-sejarah-seni-rupa-persia/46805485 •https://parstoday.ir/id/radio/other-i89073-seni_lukis_miniatur_iran_warisan_budaya_ dunia


SENI ARSITEKTUR TIMUR 205 https://khazanah.republika.co.id/berita/p2850g313/miniatur-persia-keindahan-lukisandan-kaligrafi https://www-historyforkids-net.translate.goog/ancient-indian-art-for-kids.html?_x_tr_ sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://infokito.wordpress.com/2020/09/20/seni-lukis-dalam-peradaban-islam/ Seni Mesopotamia Aizid, R. (2018). Sejarah Terlengkap Peradaban Dunia. NOKTAH. Aksa, F., Adi, F., & Setiawati, D. (2022). Peradaban Mesopotamia sebagai Sumber Pembelajaran Sejarah di Kawasan Timur Tengah. Dewaruci: Jurnal Studi Sejarah dan Pengajarannya, 1(2), 81-93. Chen, Y. S. (2013). The Primeval Flood Catastrophe: Origins and Early Development in Mesopotamian Traditions. Oxford Oriental Monographs. Irfanto, A. (2018). Peradaban Kuno di Dunia. Yogyakarta: Istana Media. Kurrohman, T., & Maradonna, A. F. (2015). Akuntansi, kekuatan, pengetahuan: peran akuntansi dalam membangun peradaban. Jurnal Akuntansi Universitas Jember, 10(1), 41-50. Kurniawan, R. Makalah: Sekilas Peradaban Kuno Mesopotamia: Bangkitnya Neo-Babilonia. Manan, N. A. (2020). Mesopotamia Dan Mesir Kuno: Awal Peradaban Dunia. Adabiya, 22(1). McIntosh, J. R. (2005). Ancient Mesopotamia: new perspectives. Bloomsbury Publishing USA. Minda. (2023) Seni dan Arsitektur Mesopotamia: Sejarah, Ciri Khas dan Pengaruhnya pada Kebudayaan Dunia. Minda Institure. https://mindainstitute.com/seni-dan-arsitekturmesopotamia-sejarah-ciri-khas-dan-pengaruhnya-pada-kebudayaan-dunia/ Ningsih, Widya Lestari. (2021) Sejarah Peradaban Mesopotamia. Kompas.com.https://www. kompas.com/stori/read/2021/06/15/144938179/sejarah-peradaban-mesopotamia Priyatno, A. (2015). Keagungan Seni Mesopotamia. Harian Analisa. Rokhman, U. N. (2019). Pengembangan modul sejarah materi pengaruh cuneiform pada peradaban Mesopotamia Kuno (3000 SM-600 SM) (Doctoral dissertation, Universitas Negeri Malang).


206 SENI ARSITEKTUR TIMUR Setiawati, D., Ramadani, N. K., & Faraniza, D. (2023). Sumbangan Peradapan Mesir Kuno Bagi Kehidupan Di Dunia. Jurnal Ilmu Sosial, Humaniora dan Seni, 1(2), 1-10. Singkoh, E., Pardosi, M. T., & Hendriks, A. C. (2022). Penglihatan Binokular Pneumatologi: Kajian Socio-Historis Perspektif Mesopotamia dan Ibrani Kuno. EPIGRAPHE: Jurnal Teologi dan Pelayanan Kristiani, 6(2), 195-208. SODIKIN, A. (2017). PENAKLUKAN MADAIN DAN PERKEMBANGAN PERADABAN ISLAM DI MESOPOTAMIA (637-661 M) (Doctoral dissertation, UIN SUNAN KALIJAGA YOGYAKARTA). Sooke, Alastair. (2017). Mesopotamia: Wilayah kuno yang menjadi asal sejarah. BBC News Indonesia. https://www.bbc.com/indonesia/vert-cul-39716840 Teniwut, Meilani. (2023). Mengenal Sejarah Peradaban Mesopotamia dan Peninggalannya. Media Indonesia. https://mediaindonesia.com/humaniora/550095/mengenal-sejarahperadaban-mesopotamia-dan-peninggalannya Umar, M. (2009). Mesopotamia dan Mesir Kuno: Awal Peradaban Dunia. El Harakah, 11(3), 198. Winnker, Mary. (2016). History of Art: Mesopotamia. Envanto Tuts. https://design.tutsplus. com/articles/history-of-art-mesopotamia--cms-26800 (2023). Peradaban Mesopotamia: Sejarah, Kepercayaan, Budaya, dan Peninggalannya. Universitas Islam An Nur Lampung. https://an-nur.ac.id/blog/peradaban-mesopotamiasejarah-kepercayaan-budaya-dan-peninggalannya.html Seni Mohenjondaro https://www.bbc.com/indonesia/articles/cg382jx741xo https://www.shutterstock.com/id/image-photo/larkana-mohenjo-daro-archaeologicalunesco-world-1562449549 https://www.google.com/search?q=sosial+budaya+seni+mohenjodaro&sca_esv =588417346&tbm=isch&sxsrf=AM9HkKmEBuP7FJj3vybjY3L-2TQ9FJtpWA:170188 1347489&source=lnms&sa=X&ved=2ahUKEwiGy6qJovuCAxUSUGwGHTlTDDwQ_ AUoAXoECAEQAw&biw=1280&bih=551&dpr=1.5#imgrc=SARyy_W6IVbvIM https://www.bbc.com/indonesia/articles/cg382jx741xo Kenoyer, J. M. (1998). Ancient Cities of the Indus Valley Civilization. Oxford University Press.


SENI ARSITEKTUR TIMUR 207 Possehl, G. L. (2002). The Indus Civilization: A Contemporary Perspective. Rowman Altamira. McIntosh, J. (2008). The Ancient Indus Valley: New Perspectives. ABC-CLIO. Parpola, A. (1994). Deciphering the Indus Script. Cambridge University Press. https://id.wikipedia.org/wiki/Mohenjo-daro https://www.academia.edu/33341254/Mohenjo_Daro https://www.academia.edu/37477557/Peradaban_Mohenjo_Daro_dan_Harappa_ Kepercayaan_Mata_Pencaharian_Sistem_Pemerintahan_Dll_ https://goedangsedjarah.blogspot.com/2018/04/peradaban-mohenjo-daro-dan-harappadi.html https://study.com/learn/lesson/harappa-mohenjo-daro-indus-valley-civilization-historydecline.html https://www.atlasobscura.com/places/mohenjodaro https://www.kaskus.co.id/thread/623b399205bcb819004c54bf/keadaan-sosial-budaya-disitus-mohenjo-daro https://www.marxist.com/essence-of-the-legacy-of-mohenjo-daro.htm https://www.britannica.com/place/Mohenjo-daro https://study.com/academy/lesson/mohenjo-daro-facts-civilization-religion.html https://artsandculture.google.com/entity/m0k9kx?hl=id Seni Mesir Kuno Alkof, M. F. ( 2022, agustus 5). Sejarah Peradaban Mesir Kuno: Periodesasi Kerajaan & Peninggalannya.. Amelia, A. (2017). Sejarah Seni Rupa Mesir Kuno. Fandy. (t.thn.). Peradaban Mesir Kuno dari Periode Pradinasti Hingga Dominasi Romawi. http://giza.fas.harvard.edu/lessons/the-old-kingdom-the-age-of-the-pyramid. (t.thn.).


208 SENI ARSITEKTUR TIMUR https://buku.kompas.com/read/4177/5-peninggalan-arsitektur-mesir-kuno-paling-ikonikdan-ciri-khasnya. (t.thn.). https://kumparan.com/sejarah-dan-sosial/6-karakteristik-peradaban-mesir-kuno-yangpenting-untuk-dipelajari-21RpzLdiNua/4. (t.thn.). https://media.neliti.com/media/publications/23708-ID-mesopotamia-dan-mesir-kunoawal-peradaban-dunia.pdf. (t.thn.). https://repository.uinsuska.ac.id/11890/1/Perkembangan%20Kebudayaan%20Mesir.pdf. (t.thn.). https://study.com/academy/lesson/ancient-egyptian-art-architecture-history-politicsculture.html. (t.thn.). https://www.noice.id/info-terbaru/peninggalan-mesir-kuno/. https://www.academia.edu/24847286/Sejarah_seni_rupa_mesir_kuno. (t.thn.). https://www.gramedia.com/literasi/peradaban-mesir-kuno/#2_Periode_Dinasti_Awal_ Peradaban_Mesir_Kuno. (t.thn.). https://www.suarahits.com/sejarah/amp/8789040575/menelusuri-sejarah-peradabanmesir-kuno-peradaban-tertua-di-dunia-yang-telah-memiliki-kebudayaan-maju. (t.thn.). J.Mark, J. (2017). https://www.worldhistory.org/article/1123/social-structure-in-ancientegypt/. Social structure in ancient egypt. winkler, M. (2016, september 2). sejara seni : mesir kuno. https://thetravelbible-com.translate.goog/top-ancient-egyptian-artefacts/?_x_tr_ sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://interiordesign.id/desain-egyptian-sebuah-karya-seni-yang-diilhami-budaya-mesirdengan-patung-logam-emas/ https://tirto.id/sejarah-peradaban-mesir-kuno-periodesasi-kerajaan-peninggalannya-gtXb https://design.tutsplus.com/id/articles/history-of-art-ancient-egypt--cms-26908 https://p2k.stekom.ac.id/ensiklopedia/Periode_Menengah_Pertama_Mesir


SENI ARSITEKTUR TIMUR 209 https://mandysart-co-za.translate.goog/ancient-egyptian-art/?_x_tr_sl=en&_x_tr_ tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://www.thecollector.com/second-intermediate-period-of-egypt/ https://kids.grid.id/amp/473622164/seperti-apa-kehidupan-dan-status-sosial-masyarakatmesir-kuno-akubacaakutahu?page=3 https://ivypanda-com.translate.goog/essays/ancient-egyptian-culture-religion-artsports/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://logosid.xyz/peradaban-menilik-kebiasaan-dan-kehidupan-sosial-budayamasyarakat-mesir-kuno/ Seni Petra Suku Badui Bedul di Petra, Yordania: Tradisi, Pariwisata, dan Masa Depan ... https://g.co/ kgs/ZjP5MA https://www.idntimes.com/travel/destination/zaffy-febryan/fakta-petra-peninggalanbersejarah-di-yordania-c1c2 https://nationalgeographic.grid.id/read/132972972/jelajah-petra-di-yordania-besertaarsitektur-kunonya-yang-eksotis?page=all https://nationalgeographic.grid.id/read/132972972/jelajah-petra-di-yordania-besertaarsitektur-kunonya-yang-eksotis?page=all https://tirto.id/sejarah-petra-di-yordania-kota-batu-kuno-jadi-keajaiban-dunia-gxWG https://travel.kompas.com/read/2019/05/10/141700427/sejarah-petra-kota-batu-kunoyang-menawan-di-yordania https://pemilu.kompas.com/read/2019/05/10/141700427/sejarah-petra-kota-batu-kunoyang-menawan-di-yordania https://www.britannica.com/place/Petra-ancient-city-Jordan https://insighttour.id/petra-jordan/ https://www.hayatuntour.com/petra-jordan/ https://news.detik.com/berita/d-802529/petra-kota-di-dinding-batu


210 SENI ARSITEKTUR TIMUR https://bucketlistjourney.net/explore-petra-archaeological-site-jordansearch?view=detai lV2&ccid=ZUel%2Boe0&id=0C84BA0A8C71D6B462EF3AE7A9FA6D656AE8446A&thid=OIP. ZUel-oe0XYv2riiMnsnw9AHaFj&mediaurl=https%3A%2F%2Fwww.hayatuntour.com%2Fwpcontent%2Fuploads%2F2022%2F05%2Fpetra-jordan. vhttps://www.idntimes.com/travel/destination/sukma-satiti/12-fakta-unik-petra-kotacantik-yang-pernah-hilang-c1c2 https://travel.tribunnews.com/2020/08/29/8-rahasia-dari-kota-petra-yang-hilang-orangyang-membangunnya-masih-jadi-misteri https://www.idntimes.com/travel/destination/ratna-herlina/9-fakta-menarik-yordaniac1c2 https://travel.detik.com/fototravel/d-5004419/keajaiban-petra-kota-kuno-yang-dipahatdari-batu-di-yordania vhttps://www.okeguys.com/trend/9007792351/5-fakta-menarik-tentang-petra-sebuahkota-kuno-yordania https://www.cheria-travel.com/2016/11/kota-kuno-petra-di-jordania-yang-menyimpanmisteri.html Seni Persia Anand, Mulk Raj. 1930. Persian Painting. London : Faber & Faber. Ariwianto., et al. 2017. Pendidikan Kuno pada Masa Mesir dan Persia. Journal of History Education and Historiography. 1(1). Baret, Douglas. 1953. The Islamic Art of Persia, A.J. Arberry, ed. Oxford: Goodword Books. Bauer, Susan Wise. 2010. Sejarah Dunia Kuno: Dari CeritaCerita Tertua Sampai Jatuhnya Roma. Terj. Aloysius Prasetya. Jakarta: Elex Media Komputindo. Browne, Edward G. 1959. A Literary History of Persia, Vol 4; Modern Times (1500-1924), cet. Ke-5. London: The Syndics of the Cambridge University Press. Desky, Harjoni. Kerajaan Safawi di Persia dan Mughal di India Asal Usul, Kemajuan dan Kehancuran. Jurnal Studi Islam. 8(1) Fadli, Ibnu Muhajir. (2023) Pengaruh Persia, Arabia, dan Mongolia Pada Seni Lukis Miniatur Di Dinasti Safawiyah Abad 16 Masehi. Bachelor thesis, IAIN Syekh Nurjati Cirebon S1 SPI.


SENI ARSITEKTUR TIMUR 211 Faiz, Fahruddin. 2016. Sufisme – Sufisme dan Pengaruhnya terhadap Ekspresi Budaya Islam Nusantara. Jurnal ESENSIA. 17(1). Fathoni, Rifai Shodiq “Kekaisaran Persia Kuno (550-330 SM.)”, Wawasan Sejarah, 06 Desembr 2023 https://wawasansejarah.com/kekaisaran-persia-kuno/ Gray, Basil. 1930. Persian Painting. London : Ernest Benn Ltd Gray, Basil. 1977. Treasures Of Asia Persian Painting. London : Macmillan London Ltd. Kargah. (2021, September 03). Sejarah Lukisan Persia Kuno dan Seni Iran. Retrieved Desember 06, 2023, from kargah.com: https://www.kargah.com/sejarah-lukisan-persiakuno-dan-seni-iran/ Nailufar, W. L. (2021, Juni 21). Kekaisaran Persia: Sejarah, Masa Kejayaan, dan Peninggalan. Retrieved Desember 06, 2023, from kompas.com: https://www.kompas.com/stori/ read/2021/06/21/134558879/kekaisaran-persia-sejarah-masa-kejayaan-keruntuhan-danpeninggalan?page=all Nasution, Harun. 1979. Filsafat dan Mistisisme dalam Islam. Jakarta: Bulan-Bintang Pramono. 2010. Kepemimpinan Syah Abbas I Di Persia 1588- 1629. Skripsi. Yogyakarta : UIN Sunan Kalijaga Yogyakarta. Priyanto, Agus. Seni Rupa Timur. Medan: UNIMED PRESS Renier, G.J. 1987. Metode dan Manfaat Ilmu Sejarah. Yogyakarta: Pustaka Pelajar. Robinson, B. W. 1980. Persian Art In Iran V. Sasanian Art Paintings In The John Reynalds Library. London : BAS Printers Ltd. Roemer, H.R. 1986. “The Safavid Period”, dalam Peter Jackson dan Laurence Lockhart, ed., The Cambridge History of Iran: The Timurid and Safavid Periods, vol 6. United Kingdom: Cambridge University Press. Sudrajat, Ajat dan Miftahuddin. 2008. Pengantar Sejarah Asia Barat. Jurusan Pendidikan Sejarah. Universitas Negeri Yogyakarta. Sunyoto, Agus. 2010. Pengaruh Persia pada Sastra dan Seni Islam Nusantara dalam Jurnal Al-Qurba Vol.1, No. 1. Universitas Esa Unggul. Rangkuman Sejarah Seni Rupa Persia. studocu. Retrieved Desember 06, 2023, from https://www.studocu.com/id/document/universitas-esa-unggul/sejarah-


212 SENI ARSITEKTUR TIMUR seni-rupa/rangkuman-sejarah-seni-rupa-persia/46805485 Utami, Rita Mei. 2015. Peranan Kerajaan Shafawi Dalam Membangun Peradaban Islam Di Persia Tahun 1588- 1628. Skripsi. Yogyakarta : Universitas PGRI Yogyakarta, Qonita, M. (n.d.). Estetika - Persia & Turki. Retrieved Desember 06, 2023, from pdf.coffee. com: https://pdfcoffee.com/estetika-persia-amp-turkidocx-pdf-free.html Watson, R. (2023, September 03). Seni Persia: Memahami Karya Seni dan Kerajinan Tradisional Iran. Retrieved Desember 06, 2023, from wicklessmama.com: https://www.wicklessmama. com/seni-persia-memahami-karya-seni-dan-kerajinan-tradisional-iran/ W.M., Abdul Hadi. Hermeneutika. 2004. Estetika dan Religiusitas. Yogyakarta: Matahari. Seni China https://prezi.com/0slvjklsitoh/sejarah-seni-rupa-china/ https://binus.ac.id/bandung/2022/11/estetika-seni-rupa-cina/ https://flip.id/blog/mengenal-budaya-china https://id.m.wikipedia.org/wiki/Objek_perunggu_ritual_Tiongkok https://id.scribd.com/doc/258992856/Falsafah-Seni-China https://media-temporary.preziusercontent.com/frames-public/1/4/5/1/f/146e32d4a17b5 e86163a49a90f7380.webp https://media-temporary.preziusercontent.com/frames-public/b/b/9/9/5/991ff694f3dbad 939c9af945bff380.webp https://media-temporary.preziusercontent.com/frames-public/d/0/4/7/b/ fec90864b2c878c8a3d776ee377380.webp https://media-temporary.preziusercontent.com/frames-public/9/d/9/4/e/94b14e24ee1bd b783fc10aef9cb380.webp https://media-temporary.preziusercontent.com/frames-public/9/6/7/f/d/ b8efc8843959ebbe37b807b10f3380.webp Seni Jepang


SENI ARSITEKTUR TIMUR 213 Wiyatasari, R. (2019). Nilai Budaya dan Makna Simbolis Seni Tradisional Jepang Daruma, Okinasan, Koi-nobori, dan Nagashi-bina. Endogami: Jurnal Ilmiah Kajian Antropologi, 3(1), 9-14. Sosnoski, D. (Ed.). (2013). Introduction to Japanese culture. Tuttle publishing. Yuana, C. (2019). Makna Ikebana Bagi Masyarakat Jepang. mezurashii, 1(2). Rahmadani, F., & Widihastuti, W. (2021). PENGARUH JENIS KAIN TERHADAP KUALITAS PEMBUATAN MOTIF DENGAN CAT AKRILIK MENGGUNAKAN TEKNIK PEWARNAAN SUMINAGASHI EFFECT OF FABRIC TYPE ON THE QUALITY OF MAKING MOTIFS WITH ACRYLIC PAINT USING SUMINAGASHI COLORING TECHNIQUES. Jurnal Fesyen: Pendidikan dan Teknologi, 10(1). Seni Korea https://teknopedia.teknokrat.ac.id/wiki/Seni_Korea Steven, Mark A (2000). Merriam Webster’s-Collegiate Encyclopedia. Merriam Webster, Inc , Springfield, Massachusetts. hlm. 897. ISBN 0-87779-071-5 Periksa nilai: checksum |isbn= (bantuan). (Inggris) Nahm. Ph. D, Andrew (2009). A Panorama of 5000 Years: Korean History. Hollym International Corp, Elizabeth, New Jersey. ISBN 0-930878-68-X. https://id.m.wikipedia.org/wiki/Kepala_naga_dan_lonceng_angin “Rafter finial in the shape of a dragon’s head and wind chime” (dalam bahasa Inggris). Metropolitan Museum of Art. Diakses tanggal 2017-11-20. https://www.britannica.com/summary/Korean-art https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Goryeo-Avalokiteshvara-1310- kagami_Jinjya_Temple.jpg https://id.m.wikipedia.org/wiki/Berkas:Minhwa-Tiger_and_magpie-04.jpg https://indonesian.korea.net/upload/content/editImage/180929_life_housing_hanok%20 traditional.jpg https://indonesian.korea.net/AboutKorea/Korean-Life/Housing https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Chusa-Chusache-01.jpg


214 SENI ARSITEKTUR TIMUR An Illustrated Guide to Korean Culture - 233 traditional key words. Seoul: Hakgojae Publishing Co. 2002. ISBN 89-8546-98-1 Periksa nilai: length |isbn= (bantuan) https://id.wikipedia.org/wiki/Kaligrafi_Korea#cite_note-KALIGRAFI-TEACHINGENGLISH-1 https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-andmaps/korean-philosophy https://bisnishebatbunda.com/wp-content/uploads/2023/04/Jeogori-dan-Chima-768x768. jpg https://optima-education.com/budaya-korea-sejarah-adat-dan-masyarakat-serta-zamanmodern https://static.republika.co.id/uploads/member/images/news/230603224508-466.jpg https://id.wikipedia.org/wiki/Berkas:Korea-Goryeo_celadon-08.jpg https://www.wikiwand.com/id/Keramik_Hijau_Goryeo https://www.asianart.com/exhibitions/korea/13.html Seni Afganistan Sykes, P. 1940. A History of Afghanistan. London: Macmillan. Barger, E., & Wright, P. (1941). Excavations in Swat and Explorations in the Oxus Territories of Afghanistan. London: The India Society. Rowland, B. (1967). Ancient Art from Afghanistan: Treasures of the Kabul Museum. New York: The Asia Society. Behrendt, K. (2004). The Buddhist Architecture of Gandhara. Leiden: Bril. Pratisti, A. (2021, Agustus 31). Sejarah Seni Aganistan (I):Aliran Lukis Herat. http://antimateri. com/sejarah-seni-afganistan-i-aliran-lukis-herat/ Pratisti, A. (2021, Semptember 16). Sejarah Seni Afganistan (II): MUSIK TRADISI dan Nyanyian Rakyat. https://antimateri.com/sejarah-seni-afganistan-ii-musik-tradisi-dan-nyanyianrakyat Pratist,i A. (2021, September 30). Sejarah Seni Afganistan (III): Syair dan Identitas Kebangsaan. https://antimateri.com/sejarah-seni-afganistan-iii-syair-dan-identitas-kebangsaan/


SENI ARSITEKTUR TIMUR 215 Soedjatmiko, J. A. (2021, September 02). 5 Karya Seni Afganistan yang Jarang Diketahui, Sungguh Bersolek. https://www.idntimes.com/science/discovery/juan-soedjatmiko/karyaseni-afghanistan-c1c2 Efwe. (2021, Agustus 22). Seni dan Budaya di Afganistan, Kembali Sunyi Tanpa Alunan Musik di Bawah Taliban. https://www.kompasiana.com/fery50973/6121e47006310e1d7b6c7373/ seni-dan-budaya-di-afghanistan-kembali-sunyi-tanpa-alunan-musik-di-bawah-taliban Kumar, C. (2020, Februari 14). Kisah sejarawan Afghanistan menyelamatkan artefak-artefak yang dihancurkan taliban. https://www.bbc.com/indonesia/vert-tra-51470699 https://travel.detik.com/international-destination/d-5683623/7-fakta-negara-afghanistanyang-kini-diduduki-taliban https://nationalgeographic.grid.id/read/13288664/ribuan-artefak-harta-tersembunyiafganistan-dipamerkan https://nationalgeographic.grid.id/read/132851363/mengenal-shamsia-hassani-senimanjalanan-wanita-pertama-afganistan?page=all https://www.bbc.com/indonesia/majalah/2012/07/120719_afghanistan_artefak.amp https://www.bbc.com/indonesia/vert-tra-51470699 https://images.app.goo.gl/3mPwF1Kc99ShC5scA http://antimateri.com/sejarah-seni-afganistan-i-aliran-lukis-herat/ https://antimateri.com/sejarah-seni-afganistan-ii-musik-tradisi-dan-nyanyian-rakyat https://antimateri.com/sejarah-seni-afganistan-iii-syair-dan-identitas-kebangsaan/ https://www.idntimes.com/science/discovery/juan-soedjatmiko/karya-seni-afghanistanc1c2 Seni Mongol Ash-Shalabi, Ali Muhammad. (2015). Bangkit dan Runtuhnya Bangsa Mongol. Jakarta: Pustaka Al-Kautsar. May, Timothy. (2007). The Mongol Art of War. Pensylvania: Casemate Publisher


216 SENI ARSITEKTUR TIMUR Amitay, Reuven. Biran, Michael. (2014). Nomads as Agents of Cultural Change: The Mongols and Their Eurasian Predecessors. Honolulu: University of Hawaii Press Prazniak, Roxann. (2019). Sudden Appearances: The Mongol Turn in Commerce, Belief, and Art. Honolulu: University of Hawaii Press. O’Kane, Bernard. (1996). Monumentality in Mamluk and Mongol Art and Architecture. Art History Journal, 19(4), 499. Adwood, Christopher. (1989). Mongolian Art. Journal Article, (12), 113-124. Mackerras, Collin. (1983). Traditional Mongolian Performing Arts in Inner Mongolia, The Australian Journal of Chinesse Affairs, 10(10). Charleux, Isabelle. (2010). The Making of Mongol Buddhist Art and Architecture, Article Journal, (1), 1-27. Bulag, Uradyn E. (2003). Mongolian Music, Dance, and Oral Narative: Performing Diverse Identities, American Anthropologist Journal, 105(2), 452. Shackley, Myra. (2014). Palaeolithic Archaeology in the Mongolian People’s Republic; A Report on the state of the art, Article Journal, 50(1). 23-34. Derevianko, A. P., (1978). The problem of the lower palaeolithic in the south of the Soviet Far East, in Ikawa-Smith, F. (ed.), Early Palaeolithic insouth and east Asia, 303–15. Deviatkin, E., (1981). The Cenozoic of Inner Asia (stratigraphy, geochronology and correlation). Joint Soviet-Mongolian Research Geological Expedition Transactions, 27. Nauka, Moscow (in Russian). Dorj, D., and Sevendorj, D., (1978). Mongolian Palaeolithic. Institute of History, Academy of Sciences, Ulan Bator. Gabori, M., (1963). Gisements et industries de l’age de pierre en Mongolie, Acta Archaeol. Acad. Sci. Hungar. 15, 11–32. Kozlowski, J., (1972). Research on the stone age in south Mongolia in 1968’, Archaeologia Polona. 13, 231–61. Maringer, J., (1950). Contributions to the prehistory of Mongolia. Publication 35 (7), Archaeology 7, Bokforlags Aktiebolaget, Stockholm. Okladnikov, A. P., (1978). The palaeolithic of Mongolia’, in Ikawa-Smith, F. (ed.), The early


SENI ARSITEKTUR TIMUR 217 palaeolithic of south and east Asia, 317–25. Okladnikov, A. P., and Larichev, V. E., (1967). Archaeological investigations in Mongolia in 1964 and 1966, Proceedings of the Siberian division of the AS USSR Series of Social Sciences 2(6), 80–91 Morgan, David. (2006). The Mongol Empire in world history, in Komaroff, Linda (ed.), Beyond the Legacy of Genghis Khan, 429. Allsen, T.T. (1996). In The courts of the Il-Khans (1290–1340). Oxford: University of Oxford. Boyle, J. A. (1968). The Cambridge history of Iran. Vol5. The Saljuk and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press. Eiren, L. Shea. (2020). Mongol Court Dress, Identity Formation, and Global Exchange Routledge Research in Art History. Routlege. Seni India Pasaribu, R. B. (2013).manusia dan keindahan Dewaningtyas, S. (2015). Perbandingan arca-arca pengerajin di trowulan dengan arca-arca majapahit.avatra,jurnal pendidikan sejarah vol.3 no.2, 252-257 Wikipedia.(2019).hindu temple architecture. Retrived from wikipedia: https:// translate.google.com/translate?u=https://en.wikipedia.org/wiki/Hindu_temple_ architecture&hl=id&sl=en&tl=id&client=srp Wikipedia.(2019, may 14).seni rupa budha.retrieved from wikipedia: https://id.wikipedia. org/wiki/Seni_rupa_Buddha Academia.Firna Firna. Estetika seni india. Retrieved from: https://www.academia. edu/41292790/ESTETIKA_SENI_INDIA Globalindian(Desember,2023).seni india.retrieved from: https://www.globalindian.com/ ms/story/indian-art/ Metabiovision.(Agustus, 2023).contoh karya seni india.retrieved from: https://www. matabiovision.com/contoh-karya-seni-india/#:~:text=Seni%20India%20adalah%20 manifestasi%20kekuatan%20budaya%20yang%20melibatkan,mengungkapkan%20nilainilai%20penting%20yang%20telah%20dijaga%20selama%20berabad-abad.


218 SENI ARSITEKTUR TIMUR Hypeabis.(Juni,2021).yuk kenalan dengan 5 gaya seni lukis india yang aling populer. Retrieved from: https://hypeabis.id/read/1800/yuk-kenalan-dengan-5-gaya-seni-lukis-india-yangpaling-populer Wikipedia.(2020).estetika india. Retrieved from: https://id.wikipedia.org/wiki/Estetika_ India openArt.(2016).indian aesthetics. Men’s Obsession.(2015).mengenal ragam budaya india. Retrieved from: https://www. mensobsession.com/article/detail/871/mengenal-ragam-budaya-india Dwigunawati.(2011).fenomena sosial budaya menjadi inspirasi dalam berkaya seni lukis. Wikipedia.wastu sastra. Retrieved from: https://id.wikipedia.org/wiki/Wastu_sastra Linkedin.(2022).5 hal yang perlu anda ketahui tentang lukisan madhuban.retrieved from: https://www-linkedin-com.translate.goog/pulse/5-things-you-know-madhubani-paintingsdirumsofficial?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc WorldPress.(2016).apa itu seni (dan falsafat seni). Retrieved from: https://rembugbudoyo. wordpress.com/2016/04/24/apa-itu-seni-dan-filsafat-seni-bag-2/ Wikipedia.(terakhir diedit, November 2023).pattachita. retrieved from: https://en.wikipedia. org/wiki/Pattachitra Wikipedia. Agama budha.retrieved from: https://id.wikipedia.org/wiki/Agama_Buddha wikipedia.kalam kari.retrieved from: https://en.wikipedia.org/wiki/Kalamkari wikipedia.samadhi.retrieved from: https://id.wikipedia.org/wiki/Samadhi Seni Thailand Bagus Lorens. 2005.Kamus Filsafat. Jakarta: PT. Gramedia Pustaka Utama cetakan keempat, Chistiane Paul. 2015.Digital Art. New York: Thames & Hudson. https://www.scribd.com/document/419127512/Seni-Rupa-Thailand https://www.befreetour.com/id/read/macam-macam-budaya-thailand-yang-membuatwisatawan-tercengang https://id.m.wikipedia.org/wiki/Budaya_Thailand


SENI ARSITEKTUR TIMUR 219 https://www.goldenrama.com/article/menyelami-budaya-dan-tradisi-thailand-yang-kaya https://perpustakaan.ung.ac.id/opac/index.php?p=show_detail&id=28244 https://id.m.wikipedia.org/wiki/Thailand https://www.fimela.com/lifestyle/read/3587928/gua-di-thailand-akan-dijadikan-tempatwisata https://translate.google.com/translate?u=https://en.wikipedia.org/wiki/ Sculpture&hl=id&sl=en&tl=id&client=srp&prev=search https://en.m.wikipedia.org/wiki/Tang_Chang https://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/tang-chang-the-painting-that-is-paintedwith-poetry-is-beautiful/ https://ebook.pustaka.sumbarprov.go.id/index.php?p=fstream-pdf&fid=45&bid=45 https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Thai_art?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_ hl=id&_x_tr_pto=tc https://www-newworldencyclopedia-org.translate.goog/entry/Thai_art?_x_tr_sl=en&_x_ tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Culture_of_Thailand?_x_tr_sl=en&_x_tr_ tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://opac.isi.ac.id/index.php?p=show_detail&id=30590#gsc.tab=0 https://en-m-wikipedia-org.translate.goog/wiki/Tang_Chang?_x_tr_sl=en&_x_tr_ tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://kliping.um.ac.id/index.php/dosen-um-angkat-estetika-seni-pertunjukanperspektif-tiga negara/ https://arsartisticadventureofmankind-wordpress-com.translate.goog/2019/03/28/art-ofsoutheast-asia-java-and-thailand/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=id&_x_tr_hl=id&_x_tr_pto=tc https://www-britannica-com.translate.goog/art/Southeast-Asian-arts/The-Thai-kingdom13th-17th-century https://www.tripadvisor.co.id/Attraction_Review-g293916-d3367616-Reviews-Museum_


220 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. of_Contemporary_Art_MOCA-Bangkok.html Seni Kamboja Granados, F. (2006). Angkor: Cambodia’s Wondrous Khmer Temples. Odyssey Publications. Harris, I. (2001). Cambodian Buddhism: History and Practice. University of Hawaii Press. Jessup, H. I. (1990). Art and Architecture of Cambodia. Thames & Hudson. Chandler, D. (1992). A History of Cambodia. Westview Press. Jessup, H. I. (1990). Art and Architecture of Cambodia. Thames & Hudson Kuil Angkor Wat di Kamboja (Foto: Instagram/@makara_chew) Coedès, George. (1963). “Angkor: An Introduction.” Oxford University Press. Jessup, Helen Ibbitson. (2004). “Art and Architecture of Cambodia.” Thames & Hudson. Giteau, Madeleine. (2006). “Cambodian Silk: History, Tradition and Renaissance.” White Lotus Press. Mabbett, Ian, & Chandler, David. (1999). “The Khmers.” Wiley-Blackwell. Vickery, Michael. (1998). “Cambodia: A Political Survey.” Institute of Southeast Asian Studies. Coedès, George. (1963). “Angkor: An Introduction.” Oxford University Press. Jessup, Helen Ibbitson. (2004). “Art and Architecture of Cambodia.” Thames & Hudson. Groslier, George. (1957). “The Arts and Civilization of Angkor.” Phaidon Press. Higham, Charles. (2001). “The Civilization of Angkor.” University of California Press. Mabbett, Ian, & Chandler, David. (1999). “The Khmers.” Wiley-Blackwell. Ashley Thompson. (2005). “Engendering the Buddhist State: Territory, Sovereignty, and Sexual Difference in the Inventions of Angkor.” Positions: Asia Critique, 13(2), 371–411. Karya: Bulgnn. Ukuran terbesar:4261 x 2841 px (36,08 x 24,05 cm) - 300 dpi – RGB ID foto


SENI ARSITEKTUR TIMUR 221 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. stok:1198361053 Tanggal unggahan: 9 Januari 2020 Kategori:Foto Stok|Tari - Aktivitas fisik Karya: Radiokukka. Ukuran terbesar:4368 x 2912 px (36,98 x 24,65 cm) - 300 dpi – RGB ID foto stok:1215316904 Tanggal unggahan: 9 April 2020 Location:Cambodia Kategori:Foto Stok|Agama buddha Karya: Nikada. Ukuran terbesar:7143 x 4767 px (60,48 x 40,36 cm) - 300 dpi – RGB ID foto stok:500094800 Tanggal unggahan: 8 Desember 2015 Kategori:Foto Stok|Angkor Wat Seni Malaysia https://ijhadwalataksaloke.blogspot.com/2015/06/falsafah-hidup-masyarakat-melayu. html?m=1 https://id.m.wikipedia.org/wiki/Prasejarah_Malaysia https://ms.m.wikipedia.org/wiki/Zaman_Prasejarah_di_Malaysia https://app.pandai.org/note/read/kssm-sj-07-03-05/kssm-f1-sj-03/zaman-prasejarah-dimalaysia https://www.kompas.com/skola/read/2022/08/01/090000869/kondisi-sosial-negaramalaysia https://ms.m.wikipedia.org/wiki/Zaman_Paleolitik_di_Malaysia https://id.m.wikipedia.org/wiki/Sejarah_Malaysia https://www.ykaki.or.id/ciri-khas-negara-malaysia/ https://m.antaranews.com/berita/432202/dua-artefak-kuno-ditemukan-di-malaysia https://kumparan.com/berita-terkini/mengenal-beberapa-jenis-kebudayaan-malaysia1zqykjSZv4N https://id.m.wikipedia.org/wiki/Budaya_Malaysia https://id.m.wikipedia.org/wiki/Budaya_Malaysia https://tv.republika.co.id/berita/n3yuzc/melongok-gaya-arsitektur-masjid-jamek-kualalumpur


222 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://www.befreetour.com/id/read/tempat-bersejarah-di-malaysia-yang-wajib-travelersambangi Seni Islam Liputan6.com. 13 Maret 2023. Sejarah Peradaban Islam di Dunia, dari Periode Klasik Hingga Modern. Diakses pada 7 Desember 2023, dari https://www.liputan6.com/hot/read/5231476/ sejarah-peradaban-islam-di-dunia-dari-periode-klasik-hingga-modern?page=2 Kompasiana.com. 9 Januari 2019. Seni Islam Abad Pertengahan. Diakses pada 7 Desember 2023, dari, https://www.kompasiana.com/kemalacc8/5c352e88c112fe02844e58c5/seni-islam-abadpertengahan Pattiroy, Ahmad.2005. Gagasan Tentang Seni Islam: Sisi Falsafaah Muhamad Iqbal. Diakses pada 7 Desember 2023, dari https://digilib.uin-suka.ac.id/id/eprint/8472/1/AHMAD%20PATTIROY%20GAGASAN%20 TENTANG%20SENI%20ISLAM%20SISI%20FALSAFAH%20MUHAMAD%20IQBAL.pdf Abdullah, Dindin Sofyan. 2023. Peran Seni Klasik Dalam Kebudayaan Islam. Diakses pada 7 Desember 2023, dari file:///C:/Users/Lenovo/Downloads/61-Article%20Text-369-1-10-20230731.pdf Kontraktorkubahmasjid.com. 2018. Masjid Selimiye Edirne-Turki. Diakses pada 7 Desember 2023, dari https://www.kontraktorkubahmasjid.com/masjid-selimiye-edirne-turki/ Fikriani, Auliani. Arsitektur Islam: Seni Ruang dalam Peradaban Islam. Vol.12 No.3. (2010) Saidah, Nur. Pendidikan Agama Islam Dan Pengembangan Seni Budaya Islam. Vot. V, No. 1. (2008) Attar, Haekal. 2023. Mengenal Hubungan Islam dan Seni. Diakses PADA 7 Desember 2023, dari https://jakarta.nu.or.id/akhlak%20tasawuf/mengenal-hubungan-islam-dan-seni-TTEQf Fitriyani. Islam dan Kebudayaan. Vol. 12 No. 1. (2012): 135-138 Design.tutsplus.com. 2016. Sejarah Seni: Seni Byzantine dan Seni Islam. Diakses pada 7


SENI ARSITEKTUR TIMUR 223 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Desember 2023, dari https://design.tutsplus.com/id/articles/history-of-art-islamic-and-byzantine--cms-27622 khazanah.republika.co.id. 2012. Masjid Selimiye: Karya Termhsyur dari Mimar Sinan. Diakases pada 7 Desember 2023, dari https://khazanah.republika.co.id/berita/m37s75/masjid-selimiye-karya-termasyhur-darimimar-sinan iinutuban.ac.id. 2021. Seni dan Kebudayaan dalam Perspektif Pendidikan Islam. Diakses padaa 6 Desember 2023, dari https://iainutuban.ac.id/2021/11/05/seni-dan-kebudayaan-dalam-perspektif-pendidikanislam/ Zakariya, Muhammad Din. 2018. Sejarah Peradaban Islam. Malang CV. Intrns Publishing Jakarta.nu.or.id. 2022. Mengenal Hubungan Islam dan Seni. Diakses padaa 7 Desember 2023, dari, https://jakarta.nu.or.id/akhlak%20tasawuf/mengenal-hubungan-islam-danseni-TTEQf Id.wikipedia. 2023. Seni Rupa Islam. Diakses padaa 7 Desember 2023, dari https://id.wikipedia.org/wiki/Seni_rupa_Islam Estetika Seni Nusantara https://wisnujadmika.files.wordpress.com/ https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/biface_feuille_de_laurier-commonswikimedia-org1.jpg https://www.kuliahpagiini.com/2023/04/estetika-visual-nusantara-kajian.html https://sipadu.isi-ska.ac.id/sidos/rpp/20212/rpp_113476.pdf https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/menhirikwanins-blogspot-com.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/punden-berundak.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/kapak-corong-1.jpg


224 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/borobudurontchez-wordpress-com.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/ba-caniga-blogspot-com.jpg https://sipadu.isi-ska.ac.id/sidos/rpp/20212/rpp_113476.pdf https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/lascaux-cave-paint-frugalvillage-com. jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/alat-serpih1wacananusantara-org1.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/bone-culture.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/kapak-lonjong-wacananusantara-org. jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/neolithic_potteryhistoriasiglo20-org. jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/ballykeel-dolmen-south-armagh-com. jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/nekara-dongson.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/candi-pringapus-kaskus-us.jpg https://wisnujadmika.files.wordpress.com/2013/02/prambanan.jpg https://www.kuliahpagiini.com/2023/04/estetika-visual-nusantara-kajian.html Seni Prasejarah Nusantara Widya Lestari Ningsih_kompas.com Abdul Aziz_kapak primbas_https://bungdus.com/kapak-perimbas/ https://m.tribunnews.com/internasional/2023/07/06/kapak-genggam-berusia-300000- tahun-ditemukan-di-inggris-arkeolog-juga-gali-800-artefak-batu Sejarah peminatan 1 SMA kelas X peminatan https://erlanggapedia.erlanggaonline.co.id/ Artikel/preview/ODM2#:~:text=Kjokkenmoddinger%20adalah%20timbunan%20kulit%20 kerang,Langsa%20di%20Aceh%20hingga%20Medan


SENI ARSITEKTUR TIMUR 225 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Aliyan_https://lampungnews.com/2017/02/foto-situs-purbakala-pugung-raharjo-warisansejarah-peradaban-manusia/ Akhmad Nizam ([email protected]), Staf Pengajar Program Studi Kriya Seni, Jurusan Kriya, Fakultas Seni Rupa, Institut Seni Indonesia Yogyakarta, https://core.ac.uk/download/pdf/230914263.pdf hal.121 Seni Hindhu Budha Nusantara Peninggalan Kerajaan Hindu Buddha di Indonesia https://pijarbelajar.id/blog/peninggalankerajaan-hindu-buddha-di-indonesia https://adjar.grid.id/read/543664893/5-contoh-hasil-akulturasi-kebudayaan-hindubuddha-dengan-kebudayaan-nusantara?page=all https://blog-static.mamikos.com/wp-content/uploads/2023/07/Ukiran-Matingan.jpg https://www.nasirullahsitam.com/ https://1.bp.blogspot.com/-NP-majF-muI/WQH7mhaF8cI/ AAAAAAAAEPw/S06Sry6V5Ysm95P78-rLV1_T1_lvF-11gCLcB/s400/ Karya%2BSastra%2BPeninggalan%2BHindu.png https://www.freedomsiana.id/seni-aksara-dan-karya-sastra-peninggalan-hindu-buddha/ https://www.gramedia.com/literasi/alat-musik-gamelan/ https://www.pijarbelajar.id/blog/peninggalan-kerajaan-hindu-buddha-di-indonesia#4.- alat-musik-peninggalan-hindu-buddha https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSMKE-MZdi4vMm8oIUh_ Dul9bvnu9vRUFGqfyk8ouXHfZY_g5GpYTFFZBKoeDjV988ggAk&usqp=CAU https://id.wikipedia.org/wiki/Hinduisme_Bali https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Salah_Satu_Upacara_ Besar_Di_Pura_Agung_Besakih.jpg/330px-Salah_Satu_Upacara_Besar_Di_Pura_Agung_ Besakih.jpg https://www.kelaspintar.id/blog/tips-pintar/pengaruh-hindu-budha-terhadap-sistempemerintahan-di-indonesia-12785


226 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://www.academia.edu/23432896/Akulturasi_Kebudayaan_Nusantara_dan_Hindu_ Buddha https://deepublishstore.com/blog/materi/akulturasi-budaya/ https://www.kompas.com/stori/read/2023/03/13/130000679/bentuk-akulturasikebudayaan-hindu-dalam-seni-sastra?page=all Budiono HLMD., Membina Kerukunan HLMidup antar Umat Beragama, (Yogyakarta: Kanisius, 1973 Judistira K. Garna, Ilmu-ilmu Sosial : Dasar-Konsep-Posisi, Bandung : Primaco Akademika, 1996 Koentjaraningrat, Masalah Kesukubangsaan dan Integrasi Nasional Jakarta: UI Press, 1993 Pierre L.Vanden Berghe, Pluralisme and The Polity,Berkeley : Califonia Press,1969 Soerjono Soekanto, Sosiologi Suatu Pengantar, Jakarta: G rafindo Persada, 2003 Seni Islam Nusantara Ghani, Mohd Fadli. “Seni dan Hiburan dalam Sejarah Pendakwahan Islam di Nusantara.” Islamic Institute of Research on Demodracy. Simposium Seni dan hiburan Menurut Islam. Terengganu (2019). Muasmara, Ramli, and Nahrim Ajmain. “Akulturasi Islam Dan Budaya Nusantara.” TANJAK: Journal of Education and Teaching 1.2 (2020): 111-125. Laili, A. N., Gumelar, E. R., Ulfa, H., Sugihartanti, R., & Fajrussalam, H. (2021).Akulturasi Islam Dengan Budaya Di Pulau Jawa. Jurnal Soshum Insentif, 4(2), 137-144. Islam,H. S. FALSAFAH DAN KONSEP SASTERA ISLAM MENGIKUT UTHMAN EL MUHAMMADY. In 6th International Conference on Global Social Entrepreneurship (Kota Bharu) 2016 (p. 427). Hidayatullah, R. (2016). Estetika Seni. Supatmo, S. (2017). Perwujudan Estetis Seni Ornamen Masjid Peninggalan Walisanga di Jawa Tengah. Imajinasi: Jurnal Seni, 11(2), 107-116. Setiawan, A., & Sulistiyawati, P. (2017). DESAIN ORNAMEN NUSANTARA: KONSEP


SENI ARSITEKTUR TIMUR 227 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. LANDSCAPE DALAM RELIEF MASJID MANTINGAN. PROSIDING: SENI, TEKNOLOGI, DAN MASYARAKAT, (2), 16-24. Nugraha, A. (2019, September). Perkembangan Pengetahuan dan Metodologi Seni dan Desain Berbasis Kenusantaraan: Aplikasi Metoda ATUMICS dalam Pengembangan Kekayaan Seni dan Desain Nusantara. In Seminar Nasional Seni dan Desain 2019 (pp. 26-33). State University of Surabaya. Purhita, E. J. (2022). Desain Seni Rupa Klasik. Penerbit Yayasan Prima Agus Teknik, 1-59. Hidayatulloh, H. (2020). Perkembangan Arsitektur Isam: Mengenal Bentuk Arsitektur Islam di Nusantara. Ngabari: Jurnal Studi Islam dan Sosial, 13(2), 15-33. Novitasari, S. D., Ernawati, A., & Ismail, I. (2020). PUSAT SENI ISLAM DENGAN PENDEKATAN ARSITEKTUR ISLAM NUSANTARA DI KABUPATEN BEKASI. In Seminar Nasional Komunitas dan Kota Berkelanjutan (Vol. 2, No. 1, pp. 560-569). Irawan, R. F., Sumaryoto, S., & Muqoffa, M. (2019). Penerapan Arsitektur Islam Pada Perancangan Islamic Center di Kabupaten Brebes. Senthong, 2(1). Gusriyadi, I., Repi, R., & Cheris, R. (2020). Perancangan Pesantren Mualaf Pekanbaru Pendekatan Arsitektur Islam. Jurnal Teknik, 14, 79-88. Utaberta, N. (2012). Permasalahan dan pendekatan studi tentang arsitektur islam. Jurnal Ilmiah Desain & Konstruksi, 6(2). Safar, K., & Marlina, E. (2020). PERANCANGAN ISLAMIC CENTER DI KOTA PEKANBARU PENDEKATAN ARSITEKTUR ISLAM (Doctoral dissertation, University of Technology Yogyakarta). Ridwansyah, S. (2010). Pesantren raudhatul firdaus di ambawang dengan pendekatan arsitektur Islam. JMARS: Jurnal Mosaik Arsitektur, 6(1). Akbar, A. (2022). Arkeologi Islam Nusantara. ISLAM NUSANTARA: Journal for the Study of Islamic History and Culture, 3(1), 37-56. Bashori, B. (2017). Antara budaya dan agama; menegaskan identitas islam nusantara. Madania: Jurnal Ilmu-Ilmu Keislaman, 7(1). Jinan, M. (2010). Kaligrafi Sebagai Resepsi Estetik Islam. Effendi, I. Z. (2019). MULTIKULTURALISME IMAJI MITOS PAKSI NAGA LIMAN PADA SENI RUPA KONTEMPORER. Journal of Contemporary Indonesian Art, 5(1), 1-12.


228 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://journal.unnes.ac.id/nju/index.php/imajinasi/article/view/12812 https://id.pinterest.com/search/pins/?rs=ac&len=2&q=pertunjukan%20 wayang&eq=pertunjukan&etslf=5013 https://images.search.yahoo.com/search/images;_ylt=Awr4xJS23Idhk2EA6SFXNyoA;_yl u=Y29sbwNncTEEcG9zAzEEdnRpZAMEc2VjA3BpdnM-?p=paksi+naga+liman&fr2=pivweb&type=E210US885G0&fr=mcafee - id=127&iurl=https://www.indonesiakaya.com/ uploads/_images_gallery/4__IMG_0338_Lembuswana_juga_dikenal_dengan_nama_ Paksi_Liman_Jonggo_Yokso_(2).jpg&action=click https://id.pinterest.com/search/pins/?rs=ac&len=2&q=tari%20cokek&eq=tari%20 co&etslf=5560 https://id.pinterest.com/search/pins/?rs=ac&len=2&q=kaligrafi%20 alhamdulillah&eq=kaligrafi%20alham&etslf=9418 https://id.pinterest.com/search/pins/?q=candi%20borobudur&rs=typed https://id.pinterest.com/search/pins/?rs=ac&len=2&q=masjid%20menara%20 kudus&eq=masjid%20mena&etslf=5170 https://id.pinterest.com/search/pins/?rs=ac&len=2&q=imam%20al%20 ghazali&eq=imam%20al&etslf=4394 https://id.pinterest.com/search/pins/?q=ibnu%20al%20arabi&rs=rs&eq=&etslf=2250 https://id.pinterest.com/search/pins/?q=nizami&rs=typed Seni Bali Achadiati,1988. Hal. 5. Admin, P. 2018 Februari. Pengertian Ogoh-Ogoh Dan Fungsinya. Prokomsetda. https:// prokomsetda.bulelengkab.go.id/informasi/detail/artikel/pengertian-ogoh-ogoh-danfungsinya-97 Arthanegara,I Gusti Bagus, 1977, Wayang Kulit Koleksi Museun Bali, Proyek Media Kebudayaan,Ditjen Kebudayaan Depdikbud RI. Bayu, A. I. 2022 Desember. Sejarah Seni Lukis Bali dan Penjelasan Gaya Sanur, Batuan, Ubud. Detikbali.com. https://www.detik.com/bali/budaya/d-6482396/sejarah-seni-lukis-balidan-penjelasan-gaya-sanur-batuan-ubud.


SENI ARSITEKTUR TIMUR 229 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Dedi. 2022 Mei. Mengenal Goa Gajah Bali yang Terkenal Keharmonisan Dua Agama. VIVA.co. https://www.viva.co.id/gaya-hidup/travel/1475722-goa-gajah Delweys,O. 2022 November. Candi Padas Gunung Kawi, Bali. Detikcom. https://www.detik. com/bali/wisata/d-6418309/candi-padas-gunung-kawi-bali. Gusti, A. T. P. 2023 November. Mengenal Sejarah dan Warisan Budaya Bali, Pulau Dewata. Stecom.ac.id. https://stekom.ac.id/artikel/mengenal-sejarah-dan-warisan-budaya-balipulau-dewata I Ketut, S. 2018. Sejarah Seni Rupa Bali. Perpustakaan Nasional. https://books.google.co.id/ books?id=QmQaEAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=true Isnanto, A. I. 2022 Desember. Sejarah Seni Lukis Bali dan Penjelasan Gaya Sanur, Batuan, Ubud. DetikBali.com. https://www.detik.com/bali/budaya/d-6482396/sejarah-seni-lukisbali-dan-penjelasan-gaya-sanur-batuan-ubud Kanal, B. 2021 Februari. Ramaikan Bulan Bahasa, Disbud Pamerkan 89 Lontar Prasi Karya Seniman Bali. Kumparan.com. https://kumparan.com/kanalbali/ramaikan-bulan-bahasadisbud-pamerkan-89-lontar-prasi-karya-seniman-bali-1v65CsOSSRM Kanta, I Made, 1977/1978, Proses Melukis Tradisional Wayang Kamasan, Proyek Sasana Budaya Bali, Denpasar. hal.10 Mantra, 1996. https://senibaliku.wordpress.com/kesenian-bali/sejarah-kesenian-bali/ Mita, A. A. 2014. Tari Legong Lasem Gaya Peliatan Dibengkel Tari Ayu Bulan Bandung. repository.upi.edu. Sagimun, M. D. 1987. Peninggalan Sejarah Tertua Kita. Jakarta: CV Haji Masagung Sugono, Dendy. 2008. Kamus Besar Bahasa Indonesia. Jakarta: Pusat Bahasa Tilaar, H.A.R, Mengindonesia Etnisitas dan Identitas Bangsa Indonesia, Tinjauan dan Perspektif Ilmu Pendidikan. Jakarta: Rineka Cipta, 2007. Vink, J.J. 1925. Painted parba of the Bale Gunung Batur, Pura Penataran Agung, Besakih, Indonesia. Digital Collections Leiden University Libraries. http://hdl.handle.net/1887.1/ item:79437 Widya, L, dkk. 2021 April. Zaman Logam: Pembagian dan Peninggalan. Kompas.com. https:// www.kompas.com/stori/read/2021/04/09/114054679/zaman-logam-pembagian-danpeninggalan?page=all


230 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. Yoeti, Oka A, Pengantar Ilmu Pariwisata. Bandung: Angkasa, 1985. Hal. 56. Zuliati. 2016 April. Kelompok Pita Maha: Gerak Menuju Seni Lukis Modern Bali. Journal of Urban Society’s Arts. Achadiati,1988. Hal. 5. Admin, P. 2018 Februari. Pengertian Ogoh-Ogoh Dan Fungsinya. Prokomsetda. https:// prokomsetda.bulelengkab.go.id/informasi/detail/artikel/pengertian-ogoh-ogoh-danfungsinya-97 Arthanegara,I Gusti Bagus, 1977, Wayang Kulit Koleksi Museun Bali, Proyek Media Kebudayaan,Ditjen Kebudayaan Depdikbud RI. Bayu, A. I. 2022 Desember. Sejarah Seni Lukis Bali dan Penjelasan Gaya Sanur, Batuan, Ubud. Detikbali.com. https://www.detik.com/bali/budaya/d-6482396/sejarah-seni-lukis-balidan-penjelasan-gaya-sanur-batuan-ubud. Dedi. 2022 Mei. Mengenal Goa Gajah Bali yang Terkenal Keharmonisan Dua Agama. VIVA.co. https://www.viva.co.id/gaya-hidup/travel/1475722-goa-gajah Delweys,O. 2022 November. Candi Padas Gunung Kawi, Bali. Detikcom. https://www.detik. com/bali/wisata/d-6418309/candi-padas-gunung-kawi-bali. Gusti, A. T. P. 2023 November. Mengenal Sejarah dan Warisan Budaya Bali, Pulau Dewata. Stecom.ac.id. https://stekom.ac.id/artikel/mengenal-sejarah-dan-warisan-budaya-balipulau-dewata I Ketut, S. 2018. Sejarah Seni Rupa Bali. Perpustakaan Nasional. https://books.google.co.id/ books?id=QmQaEAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=true Isnanto, A. I. 2022 Desember. Sejarah Seni Lukis Bali dan Penjelasan Gaya Sanur, Batuan, Ubud. DetikBali.com. https://www.detik.com/bali/budaya/d-6482396/sejarah-seni-lukisbali-dan-penjelasan-gaya-sanur-batuan-ubud Kanal, B. 2021 Februari. Ramaikan Bulan Bahasa, Disbud Pamerkan 89 Lontar Prasi Karya Seniman Bali. Kumparan.com. https://kumparan.com/kanalbali/ramaikan-bulan-bahasadisbud-pamerkan-89-lontar-prasi-karya-seniman-bali-1v65CsOSSRM Kanta, I Made, 1977/1978, Proses Melukis Tradisional Wayang Kamasan, Proyek Sasana Budaya Bali, Denpasar. hal.10 Mantra, 1996. https://senibaliku.wordpress.com/kesenian-bali/sejarah-kesenian-bali/


SENI ARSITEKTUR TIMUR 231 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Mita, A. A. 2014. Tari Legong Lasem Gaya Peliatan Dibengkel Tari Ayu Bulan Bandung. repository.upi.edu. Sagimun, M. D. 1987. Peninggalan Sejarah Tertua Kita. Jakarta: CV Haji Masagung Sugono, Dendy. 2008. Kamus Besar Bahasa Indonesia. Jakarta: Pusat Bahasa Tilaar, H.A.R, Mengindonesia Etnisitas dan Identitas Bangsa Indonesia, Tinjauan dan Perspektif Ilmu Pendidikan. Jakarta: Rineka Cipta, 2007. Vink, J.J. 1925. Painted parba of the Bale Gunung Batur, Pura Penataran Agung, Besakih, Indonesia. Digital Collections Leiden University Libraries. http://hdl.handle.net/1887.1/ item:79437 Widya, L, dkk. 2021 April. Zaman Logam: Pembagian dan Peninggalan. Kompas.com. https:// www.kompas.com/stori/read/2021/04/09/114054679/zaman-logam-pembagian-danpeninggalan?page=all Yoeti, Oka A, Pengantar Ilmu Pariwisata. Bandung: Angkasa, 1985. Hal. 56. Zuliati. 2016 April. Kelompok Pita Maha: Gerak Menuju Seni Lukis Modern Bali. Journal of Urban Society’s Arts. Seni Papua Faisal. 2008. Arsitektur Mandar, Sulawesi Barat. Edisi 1. Jakarta Direktorat Jenderal Nilai Budaya, Seni dan Film. Hartoko, Dick. 1984. Manusia Dan Seni. Yogyakarta: Yayasan Kanisius. Herdt, G. 1987. “The Sambia: Ritual and Gender in New Guinea.” Holt, Rinehart and Winston. Flassy, Don A.L. 2007a. Etno Artistik Sentani: Kompetitif, Dualisme, Harmoni, Kontradiktif. Cet. 1. Jakarta: Balai Pustaka. Kaswari, R.R. Budiastuti Wulan Uning Sri. 2012.Arti Tifa Dalam Musik Tarian Adat Di Sentani Pada Festival Danau Sentani 2010 DiKabupaten Jayapura Papua. | Tesis . Yogyakarta: | S2 PengkajianSeni Pertunjukan Dan Seni Rupa, UGM. Maryone, Rini. 2014. Fungsi Makna Dan Simbol Pada Karwar, Jurnal Arkeologi Papua | Vol. 6


232 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. Edisi No. 2 November – 2014. Morphy, H. 1991. Ancestral Connections: Art and an Aboriginal System of Knowledge . University of Chicago Press. Ploeg, A. (1996). “Art of the Indonesian Archipelago: From the Collection of the BarbierMueller Museum.” Thames & Hudson. Soedarso Sp. 1990. Tinjauan Seni: Sebuah pengantar Apresiasi Seni,Yogyakarta: Saku Dayar Sana Seni Dayak Kalimantan Latif, F. (2013). Tarian dan Topeng Hudoq Kalimantan Timur: Suatu Kajian Filsafat Seni. Humaniora, 4(1), 719-721 Haryanto. (2015). Musik Suku Dayak: Sebuah Catatan Perjalanan di Pedalaman Kalimantan. Yogyakarta: Badan Penerbit ISI Yogyakarta. Zuhdi, S. (1993). (1994). Sejarah Kebudayaan Kalimantan. Jakarta: CV. Dwi Jaya Karya. Universitas Atma Jaya Yogyakarta. Pusat Seni dan Budaya Dayak Kalimantan Barat di Pontianak. Diakses tanggal 5 Desember 2023, dari https://e-journal.uajy.ac.id/620/2/1TA12487.pdf Rohman, F. (2021). 7 Tari Dayak yang Unik dan Penuh Makna Nilai Filosofis. Diakses pada 5 Desember 2023, dari https://katadata.co.id/safrezi/berita/61addebcce6d8/7-tari-dayakyang-unik-dan-penuh-makna-nilai-filosofis?page=2#google_vignette Institut Dayakologi: Pusat Advokasi & Transformasi Kebudayaan Dayak. (2017). Diakses pada 5 Desember 2023, dari https://kebudayaan-dayak.com/budaya/0-135/kesenian.html Maarif, S.D. (2022). Mengenal Sistem Kesenian Suku Dayak: Tari, Rumah Adat, Alat Musik. Diakses pada 5 Desember 2023, dari https://tirto.id/mengenal-sistem-kesenian-suku-dayaktari-rumah-adat-alat-musik-gjmU Seni Tradisional Dayak. (2023). Di Wikipedia, dari https://id.m.wikipedia.org/wiki/Seni_ tradisional_Dayak KutaiKartanegara.com. Seni Musik: Seni Musik Dayak. Diakses 5 Desember 2023, dari https://www.kutaikartanegara.com/senibudaya/index.php?menu=Seni_Musik


SENI ARSITEKTUR TIMUR 233 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Panggabean, T. (2022). Gong Dalam Budaya Dayak Iban, Kalimantan Barat. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://www.gultomlawconsultants.com/gong-dalam-budaya-dayakiban-kalimantan-barat/ Rizki, L. (2022). 11 Tarian Kalimantan Barat, Indah dan Penuh Makna. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://www.popmama.com/community/groups/big-kid/big-kid-andschool-life/11-tarian-kalimantan-barat-indah-dan-penuh-makna Pariwisata Indonesia. Ekstrem Tapi Indah: Tari Mandau, Kesenian Tradisional dari Kalimantan Tengah. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://pariwisataindonesia.id/ragam/ekstremtapi-indah/ Indonesia Kaya. Gerak Teatrikal Tari Mandau yang Memukau. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://indonesiakaya.com/pustaka-indonesia/gerak-teatrikal-tari-mandauyang-memukau/ Rosynur. (2018). Tari Gantar - Kalimantan Timur. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https:// budaya-indonesia.org/tari-gantar-kalimantan-timur Tribunnews. (2021). Tari Gantar. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://www. tribunnewswiki.com/2021/03/19/tari-gantar Dayak Art Music. Tongkat Giring-giring. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://dayakartmusic.blogspot.com/2004/06/tongkat-giring-giring.html Rahmawati, N. P. N. Tari Gangereng atau Tari Giring-giring. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://dayak-artmusic.blogspot.com/2004/06/tongkat-giring-giring.html Putri, D. S. (2023). Tari Hudoq, Wujud Semangat Khas Suku Dayak. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://kaltim.suara.com/read/2023/08/10/220325/tari-hudoq-wujudsemangat-khas-suku-dayak Kabar Harian. (2021). Tari Kancet Papatai, Tari Tradisional Suku Dayak Kenyah. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://kumparan.com/kabar-harian/tari-kancet-papatai-taritradisional-suku-dayak-kenyah-1wOOulzkKuR/full Roro. (2018). -. Diakses pada 6 Desember 2023, dari https://budaya-indonesia.org/TariKancet-Papatai-Tari-Perang-Kalimantan-Timur Seni Modern Nusantara https://id.wikipedia.org/wiki/Penangkapan_Pangeran_Diponegoro


234 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://id.wikipedia.org/wiki/Periode_seni_rupa_modern_Indonesia https://www.merdeka.com/histori/cerita-di-balik-lukisan-penangkapan-pangerandiponegoro-yang-fenomenal-4103-mvk.html?screen=2 https://id.wikipedia.org/wiki/Abdullah_Suriosubroto http://archive.ivaa-online.org/pelakuseni/abdullah-suriosubroto-1 ^ a b c d e f g “Affandi’s Life and Work » Museum Affandi” (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2021-05-25. https://id.pinterest.com/pin/840132505474034551/ https://gni.kemdikbud.go.id/pameran-virtual/zaman-peralihan/perupa/hendra-gunawan1918-1983-menguliti-petai https://www.thejakartapost.com/life/2020/04/03/art-in-a-time-of-crisis-lee-man-fongsbali-life-invites-reflection.html Buku Panduan Guru Seni Rupa (2021) “Seni Rupa Indonesia Modern 1930-1950” oleh Carla Bianpoen https://news.detik.com/berita/d-6558782/serba-serbi-patung-gwk-bali-profil-hinggasejarah-berdirinyaKemdikbud https://www.kompas.com/stori/read/2022/03/01/090000979/djoko-pekik-senimandi-balik-lukisan-berburu-celeng-?page=all#:~:text=KOMPAS.com%20%2D%20Djoko%20 Pekik%20adalah,Indonesia%20pada%20era%20Orde%20Baru. https://aljabbar.jabarprov.go.id/sejarah “BATTLE OF SURABAYA”. Youtube. Sabtu, 6 Juli 2013. ^ Mustafa, Ardita (19 Agustus 2015). “Isi Suara Yumna, Maudy Ayunda Sisihkan Melody ‘JKT48’”. CNN Indonesia. Diakses tanggal 26 Maret 2021. https://www.bola.com/ragam/read/5365082/jenis-jenis-seni-rupa-modern-lengkapbeserta-penjelasannya https://www.goodnewsfromindonesia.id/2021/06/23/mengenal-4-tokoh-seni-rupamodern-indonesia-punya-sisi-humanis-hingga-religius


SENI ARSITEKTUR TIMUR 235 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. http://archive.ivaa-online.org/events/detail/550 Seni Islam Indonesia Modern Lihat M.M. Sharif, A History of Muslim Philosophy, (German: Otto Harrassowitz Wiesbaden, 1966), I, h. 1110 Lihat asy-Syaukani, Nail al-Autar, VIII, (beirut: Dar al-Jil, t.Th), h. 120. M.M. Sharif , Loc.Cit. Lihat Oemar Amin Hoesin, Kultur Islam, (Jakarta: Bulan Bintang, 1975), h. 72. Lihat juga M.M. Sharief, Op. Ci t., h. 1148-9 Aerupa.id gerabah-2-seni-rupa-prasejarah-indonesia aerupa.id lukisan-gua-sulawesi-berlayar 1 dolmen-prasejarah-472x306.jpg (1).webp 1 gong-nekara-selayar-perunggu 1 contoh gambar sosial budaya dalamseni is 1 https://estetik-muda.blogspot.com/2022/0 1 https://suaranews.github.io/lukisan/post 1 https://sekedarbacaansederhana.blogspot. 1 https://arsitektur2day.blogspot.com/2019 1 https://id.pinterest.com/pin/54092460521 1 https://berita.99.co/arsitektur-karya-ri 1 https://kemenag.go.id/opini/idulfitri-momentum-merawat-seni-budaya-dan-nilai-tradisiindonesia-r0dNt IMPLEMENTASI SENI DALAM PENDIDIKAN ISLAM DI ERA MODERN https://www.researchgate. net/publication/365249421_IMPLEMENTASI_SENI_DALAM_PENDIDIKAN_ISLAM_DI_ERA_ MODERN


236 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. https://media.neliti.com/media/publications/266151-seni-rupa-islam-dan-tantangannyadi-indo-897d8bf7.pdf https://langit7.id/read/2824/1/muslim-designer-community-syiarkan-keindahan-islamlewat-seni-visual-1629720505 https://ihram.republika.co.id/berita/qo24dv430/menjelajahi-estetika-seni-islam https://serupa.id/filsafat-seni-estetika-dan-uraian-pokok-bahasannya/ https://www.kompas.com/skola/read/2023/02/25/173000669/mengenal-perkembanganseni-rupa-islam-di-indonesia https://serupa.id/sejarah-seni-rupa-indonesia-prasejarah-hingga-modern/#google_ vignette https://langit7.id/read/30913/1/seni-islam-sejarah-ketuhanan-dan-refleksisosial-1680138228 https://media.neliti.com/media/publications/266151-seni-rupa-islam-dan-tantangannyadi-indo-897d8bf7.pdf https://www.sodikin.id/2022/04/seniman-muslim-kontemporer-terus-mengadaptasi-polaislam.html Seni Rupa Mooi Indie Apriyani, T. (2020, Desember 14). Asal Usul Seni Mooi Indie. Dipetik Desember 7, 2023, dari yoursay.id: https://yoursay.suara.com/news/2020/12/14/122109/asal-usul-seni-lukismooi-indie-di-indonesia Batam, S. N. (2022, - -). studocu. Dipetik Desember 7, 2023, dari Sejarah Mooi Indie: https://www.studocu.com/id/document/smk-negeri-1-batam/sejarah/sejarah-mooi-indiekurikulum-merdeka/60121302 Bebas, W. E. (2023, Oktober 31). Wikiapedia. Dipetik Desember 7, 2023, dari id.wikipedia.org: https://id.wikipedia.org/w/index.php?title=Mooi_Indie&oldid=24709427&veaction=edit STEKOM, U. (-, - -). Universitas STEKOM. Dipetik Desember 7, 2023, dari stekom.ac.id: https:// p2k.stekom.ac.id/ensiklopedia/Mooi_Indie Suhantyo, T. A. (2020, Desember 14). Asal Usul Seni Mooi Indie di Indonesia. Dipetik


SENI ARSITEKTUR TIMUR 237 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. Desember 7, 2023, dari yoursay.id: https://yoursay.suara.com/news/2020/12/14/122109/ asal-usul-seni-lukis-mooi-indie-di-indonesia Sulton, A. (2021, November 22). sudut kantin project. Dipetik Desember 7, 2023, dari Perjalanan Mooi Indie dari Berbagai Generasi dan Subversinya Masa Kini: https://sudutkantin. com/perjalanan-mooi-indie-dari-berbagai-generasi-dan-subversinya-masa-kini/ Gerakan Seni Rupa Baru Indonesia Suryajaya, M., Raseuk, N. I., & Zahrawaan, A. (2023). KOLEKTIF DAN MENJADI-KOLEKTIF: Evolusi Wacana Kolektif Seni Rupa di Jakarta, 2000–2022. Jurnal Masyarakat dan Budaya, 25(1). Tornado, A., Suganda, H. D., Sabana, S., & Dienaputra, H. R. D. (2014). Ideologi Seni Rupa Indonesia Era 1990-an Pada Karya Tisna Sanjaya. Panggung, 24(2). https://id.wikipedia.org/wiki/Gerakan_Seni_Rupa_Baru_Indonesia https://onesearch.id/Record/IOS741.article-521/TOC#:~:text=Jim%20Supangkat%20 merupakan%20tokoh%20penting,pemberontakan%20terhadap%20seni%20rupa%20 akademis. https://id.wikipedia.org/wiki/Hardi_(pelukis) https://www.dictio.id/t/gsrb-gerakan-seni-rupa-baru/51331/2 Seni Kontemporer Indonesia Djojosudarmo, Maryanto. (2000), “Apresiasi Karya Seni Modern dan Kontemporer”, Balai Pustaka, Jakarta Dempsey, Amy (2002) “Art in the Modern Era: A Guide to Schools and Movements”, Harry A. Abrams, New York. Susanto, Mikke. (2002) “Diksi Rupa: Kumpulan Istilah Seni Rupa”, Program Pasca Sarjana ISI Yogyakarta, Yogyakarta. Sugiharto, Bambang. (2013), “Untuk Apa Seni, Seni Dan Dunia Manusia”, Matahari, Bandung.


238 SENI ARSITEKTUR TIMUR Daftar Isi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. I Sugiharto, Bambang. (2018). “Daya Seni”. [online] Available at http://pspsr.pasca.ugm. ac.id/sites/default/files/Bambang%20Sugiharto%20-DAYA%20%20SENI.pdf [Accessed 5 Dec. 2023]. Eavy, Patricia. (2009). “Method Meets Art, Art Based Research Practice”. The Guilford Press. New York, London. Creswell, Jhon W. (2016), “Research Design Pendekatan Kualitatif, Kuantitatif, dan Mixed, Pustaka Pelajar”, Yogyakarta. Heryana, Agus. (2012). “Mitologi Perempuan Sunda”. Patanjala Vol. 4 No. 1. Supangkat, J. (2000). “Sebuah Pengantar di Mana Letak Yogyakarta dalam Peta Seni Rupa Komtemporer Indonesia? Dalam Yogyakarta Dalam Peta Seni Rupa Kontemporer Indonesia”. Yogyakarta: Yayasan Seni Cemeti. Amir Piliang, Yasraf. (2011). “Creativity as the Conceptual and Pragmatic Framing of Mind”. [online] available at https://journal.unpar.ac.id/index.php/melintas/article/view/301 [accessed 5 dec. 2023]. Adnyana, I Wayan, AA. Rai Remawa, dan Ni Luh Desi Indiana Sari. (2018), “Multinarasi Relief Yeh Pulu, Basis Penciptaan Seni Lukis Kontemporer”, dalam Mudra: Jurnal Seni Budaya, Pusat Penerbitan ISI Denpasar, Denpasar. Citra Ramadhani, Cadensi. (2017). “Penyadaran Berekspresi dalam Estetika Seni Rupa Kontemporer” [online] Available at https://www.neliti.com/publications/196070/ penyadaran-berekspresi-dalam-estetika-seni-rupa-kontemporer [Accessed, 5 Dec. 2023]. Arya Sucitra, I Gede. (2015). “Wacana Postmodern dalam Seni Rupa Kontemporer Indonesia”. [online] Available at https://www.neliti.com/publications/196070/penyadaran-berekspresidalam-estetika-seni-rupa-kontemporer. Candra Wicaksana, Ravi. (2019). “Dialektika Perkembangan Seni Rupa Kontemporer Dalam Budaya Visual Nusantara: Reinvensi nilai estis dan estetis untuk perkembangan paradigma baru Pendidikan seni rupa dan desain berbasis budaya visual nusantara”. [online] Available at https://www.neliti.com/publications/289421/dialektika-perkembangan-seni-rupakontemporer-dalam-budaya-visual-nusantara [Accessed 5 Dec. 2023]. Wahono, Wiyu. (2009). “Akan Kemana Seni Kontemporer Indonesia”. [online] Available at http://digilib.isi.ac.id/8339/1/Akan%20Kemana%20Seni%20Rupa%20Kontemporer%20 Indonesia%2C%20hal.1.jpg [Accessed 5 Dec. 2023]. Spanjaard, Helena. (1998). “CITA-CITA SENI LUKIS INDONESIA MODERN 1900 – 1995: SEBUAH


SENI ARSITEKTUR TIMUR 239 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. KREASI IDENTITAS KULTURAL NASIONAL”. [online] Available at https://staffnew.uny.ac.id/ upload/131662619/penelitian/Terjemahan%20Buku%20Cita-cita%20Seni%20Lukis%20 Indonesia%20Modern%201900-1995.pdf. [Accessed 5 Dec. 2023]. Maulina, Rini. (2019). “INDUNG ON WADITRA KACAPI. VISUALITA”, 7(2), 45-59. https://doi. org/10.33375/vslt.v7i2.1461. Susanto, Mikke. (2002) “Diksi Rupa: Kumpulan Istilah Seni Rupa”, Program Pasca Sarjana ISI Yogyakarta, Yogyakarta. https://www.kompas.com/stori/read/2022/03/22/160000779/seni-kontemporer--sejarahtokoh-ciri-ciri-dan-contohnya?page=all https://gbsri.com/seni-rupa-kontemporer-indonesia/


240 SENI ARSITEKTUR TIMUR Profil Penulis Doni Kurnia Saputra TTL: Tuban, 11 Juni 2004 PENDIDIKAN: Mahasiswa Ilmu seni dan arsitektur Islam UIN Walisongo EMAIL: donikurniasaputra90@ gmail.com Mukhlis Anshori TTL: Bandar Lampung, 21 Oktober 2005 PENDIDIKAN: Mahasiswa UIN Walisongo Semarang EMAIL: alexsandercuplis8@gmail. com Raihana Nur Hafizah TTL: SUKAMARA 12 AGUSTUS 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMI SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: ashiddiqe. Auliyah TTL: Barru, 11 Agustus 2004 PENDIDIKAN: MAHASISWA ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: auuliyaah451@ gmail.com Nilna Marfu’ah TTL: BOGOR, 20 JULI 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM EMAIL:nilnamarfuah205@ gmail.com Tia Nur Rahmawati TTL:TEGAL, 14 MEI 2005 PENDIDIKAN:MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: khorislim397@ gmail.com


SENI ARSITEKTUR TIMUR 241 Farichatun Nisa’ Aulina TTL: KEDIRI, 12 MARET 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ISAI UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: farinaulina06@ gmail.com Pramudita Natarina S. TTL: BOGOR 29 JUNI 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: pramudita764@ gmail.com Ridwan Syah Putra TTL: Karanganyar, 27 Juli 2004 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: ridwansp2774@ gmail.com Meirima Pratama Ulya TTL:Demak, 06 Mei 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: meirimapratamaulya@ gmail.com Yunita Putri Aifat Azzahra TTTL: Temanggung, 25 Juni 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: azzahranita70@ gmail.com Achmad Awaludin TTL: BATANG, 16 NOVEMBER 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: awaludin161105@ gmail.com


242 SENI ARSITEKTUR TIMUR Nailatul Khusna TTL: Ciamis, 17 Maret 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: khusnanailatul17@ gmail.com Seradita Nazwa S. P. TTL: Pati, 24 Agustus 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: seraditanazwa@ gmail.com Muhammad Syeifi Arjun TTL: Cirebon, 27 Januari 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: syeifimuhammad@gmail. com Natasya Cahya Rahmadani TTL: Semarang, 6 Oktober 2006 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: natasyacahyarahmadani@ gmail.com Davina Ayu Rhamadani TTL: Ngawi, 22 Oktober 2004 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: davinarhamadani3@ gmail.com Izza Fathina TTL: BOGOR, 17 NOVEMBER 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: izzafathina04@ gmail.com


SENI ARSITEKTUR TIMUR 243 Muhammad Ichda K. A. TTL: Kendal 9 juni 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: ichdaanammine@ gmail.com Habib Musyaffa TTL:Ngawi,16 Agustus 2004 PENDIDIKAN:MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR UINWALI SONGO SEMARANG EMAIL:musyaffahabibb@ gmail.com Aulia Rahma Putri TTL: Sintang, 08 Februari 2004 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: auliarahmaputri909@ gmail.com Vanessa Lu’luul R. TTL: PURBALINGGA, 24 OKTOBER 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL: vanesaluluulramadhanii@ gmail.com Revan Nursyahwaludin TTL:Subang 22 Desember 2003 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO EMAIL:vanrevankos@gmail. com Salamah Dafa Maulida TTL: Jakarta, 28 April 2004 PENDIDIKAN: Mahasiswa Ilmu Seni dan Arsitektur Islam UIN Walisongo EMAIL: salamahdafamaulida@ gmail.com


244 SENI ARSITEKTUR TIMUR Alea Nuria Zafiroh TTL : Kebumen,16 Januari 2004 PENDIDIKAN : MAHSISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL : aleariza0116@ gmail.com Naila Fayyaza TTL: Pontianak, 10 November 2004 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM WALISONGO EMAIL: nailafayyaza12117@gmail. com Ilham Kharismatullah TTL: Tangerang, 13 Januari 2003 PENDIDIKAN: Mahasiswa Ilmu Seni dan Arsitektur Islam UIN Walisongo Semarang EMAIL: kharismatullahilham@gmail. com Muhammad Fadlan A. TTL:23 FEBRUARI 2005 PENDIDIKAN:MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL:fadlanawabi23@ gmail.com Nur Yusril Muhammad I. TTL: Sampang, 10 Maret 2005 PENDIDIKAN: MAHASISWA ILMU SENI DAN ARSITEKTUR ISLAM UIN WALISONGO SEMARANG EMAIL: yusrilisnain@ gmail.com


SENI ARSITEKTUR TIMUR 245 TERIMA KASIH


“Sehingga keberadaan bangunan merupakan tatanan yang memiliki muatan makna yang filosofis, meresap jiwa kita dengan keindahan melalui kecerdasan estetik yang akan menghantarkan kita menghargai dan mempertahankan sustainability dalam setiap ruang dan bentuk, sehingga keberadaan bangunan-kearsitekturan selalu lekat dengan nilai-nilai luhur, bukan bagian dari kerusakan alam dan manusia.” Dr. Zainul Adzfar, M.Ag.


Click to View FlipBook Version