หัวใจชายหนุ่

ใหฉ้ นั สะดุง้ ใจปานใด. พอหลวงเทพฯ ไปพน้ เรือน ฉนั กร็ ีบเขียนจดหมาย
ฉบบั หน่ึงถึงแม่อุไร , เตือนสติในการที่คบสนิทสนมกบั คนมีช่ือเสียง เช่น
พระยาตระเวนนคร , และในที่สุดออ้ นวอนขอให้หล่อนกลบั มาบา้ น , รุ่ง
ข้ึนฉนั ไดร้ ับซอง ๑ ซอง , ซ่ึงเมื่อฉีกผนึกกม็ ีกระดาษฉีกเป็นชิ้นเลก็ ชิ้น
นอ้ ยร่วงออกมา ฉนั เทออกแลว้ จึงจาไดว้ า่ เป็นจดหมายท่ีฉนั มีไปถึงแม่อุไร

นน่ั เอง ขอใหน้ ึกเถิดวา่ ฉนั รู้สึกสะดุง้ ปานใด. ยง่ิ กวา่ น้นั , ในบ่ายวนั
เดียวกนั น้นั เอง แม่อุไรไดข้ ้ึนรถยนตก์ บั พระยาตระเวนนครขบั ผา่ นหนา้
บา้ นฉนั ไป , และเม่ือผา่ นบา้ นน้ีแกลง้ ขบั ชา้ ๆ เพ่อื ใหฉ้ นั เห็นถนดั ๆ ดว้ ย !

ต่อแต่น้นั มา กม็ ีแต่หนกั ข้ึนทุกที , จนในไม่ชา้ กล็ ือกนั ทวั่ พระนครวา่ พระ
ยาตระเวนนครกบั แม่อุไรสนิทสนมกนั มากจนเกือบเท่ากบั เป็นผวั เมียกนั

โดยเปิ ดเผย. การที่เขาพากนั พดู เช่นน้นั กอ็ อกจะน่าพดู อยบู่ า้ ง , เพราะ
ผหู้ ญิงใดท่ีคบคา้ กบั พระยาตระเวนนครแลว้ รอดตวั มาโดยไม่ด่างพร้อยน้นั
หาไม่ไดท้ ีเดียว. ฉนั ไดม้ ีจดหมายไปถึงแม่อุไรหลายฉบบั , ชวนใหก้ ลบั
บา้ น แต่ถูกฉีกเป็นชิ้นๆ ส่งคืนมาทุกฉบบั . คร้ันเมื่อปลายเดือนก่อนน้ี
หลวงเทพปัญหามาบอกฉนั วา่ แม่อุไรไดไ้ ปคา้ งคืนบา้ นพระยาตระเวน

นครแลว้ , ฉนั กป็ รึกษาหารือกบั หลวงเทพฯ และในท่ีสุดหลวงเทพฯ รับ
ธุระไปพดู จากบั แม่อุไร , ขอหยา่ ขาดจากกนั . ในช้นั ตน้ หล่อนจะไม่ยอม,
แต่หลวงเทพฯ ช้ีแจงวา่ ถา้ ไม่ยอมหยา่ ฝ่ ายฉนั กไ็ ม่มีทางอื่นนอกจากฟ้อง
ชายชู.้ หล่อนไปปรึกษาหารือกบั พระยาตระเวนฯ แลว้ จึงบอกหลวงเทพฯ

วา่ เป็นอนั ยอมหยา่ . หลวงเทพฯ กช็ ่วยเป็นธุระทาหนงั สือสญั ญาหยา่ ขาด
จากสามีภรรยากนั , และไดล้ งชื่อกนั แลว้ เมื่อวานน้ี.

ฉะน้นั บดั น้ี ฉนั กก็ ลบั เป็นโสดอีกแลว้ . และคงจะไม่รีบร้อนหาคู่โดยด่วน
เช่นคร้ังก่อนอีกละ ขอใหพ้ อ่ ประเสริฐจาเรื่องของฉนั ไวเ้ ถิด.

จากเพื่อนผโู้ ล่งใจ

ประพนั ธ์
จดหมายฉบบั ที่ ๑๓
บา้ นเลขที่ ๐๐ ถนนส่ีพระยา
วนั ที่ ๒๒ ธนั วาคม , พ.ศ. ๒๔๖-
ถึงพอ่ ประเสริฐเพือ่ นรัก.

ฉนั ไม่ไดเ้ ขียนจดหมายมาถึงพอ่ ประเสริฐต้งั เดือนหน่ึงแลว้ , ซ่ึงฉนั
สารภาพวา่ เป็นความผดิ , ตอ้ งขอโทษดว้ ยเถิด , แต่ถึงหากวา่ จะเขียนมาถึง
คงไม่ไดม้ ีขา่ วอนั น่าฟังบอกมาใหท้ ราบ , ฉนั จ่ึงเห็นวา่ งดเสียดีกวา่ .

มาบดั น้ีมีข่าวท่ีน่าบอกใหพ้ อ่ ประเสริฐทราบอยบู่ า้ ง , จ่ึงเขียนจดหมาย
ฉบบั น้ีมา ; แต่ก่อนท่ีจะบอกขา่ วน้นั ฉนั ขอเล่าเร่ืองส่วนตวั ของฉนั สกั
เลก็ นอ้ ย.

ต้งั แต่ฉนั ไดก้ ลบั เป็นคนโสดอีกแลว้ ฉนั รู้สึกวา่ มีความสุขกายสุขใจมาก
ข้ึน. จริงอยกู่ ารท่ีฉนั หยา่ กบั แม่อุไรน้นั ไดถ้ ูกบางคนนินทาติโทษ , แต่ฉนั

ถือคติวา่ การแต่งงานเป็นกิจส่วนตวั ของฉนั โดยเฉพาะ , ไม่มีผใู้ ดจะมารับ
สุขรับทุกขแ์ ทนฉนั ได.้ มีบางคนออกความเห็นแก่ฉนั วา่ ไม่ควรจะหยา่ ให้
ขายหนา้ เขา , เม่ือไม่พอใจเมียท่ีแต่งงานกนั แลว้ กค็ วรหาเมียอีกคนหน่ึงท่ี
พอใจอยกู่ ินดว้ ยกนั หาความสุขเสียก็แลว้ กนั , แต่ฉนั เถียงวา่ ถา้ ทาเช่นน้นั ก็
เท่ากบั ลวงโลก , กลบั ไดร้ ับคาตอบวา่ คนอ่ืนๆ เขาทากนั ถมไป ; คร้ันเมื่อ

ฉนั ขอใหเ้ ขานึกดูวา่ แม่อุไรน้นั พอใจคบกบั พระยาตระเวนนครมากกวา่ อยู่
กบั ฉนั ฉะน้ี , เขากย็ งั ยนื ยนั วา่ มีเช่นน้นั ถมไป เขากม็ ิไดห้ ยา่ ร้างกนั , เพราะ
เกรงจะขายหนา้ , เช่นน้ี , ฉนั กต็ อ้ งสารภาพวา่ ฉนั รู้สึกพน้ วสิ ยั ที่จะแลเห็น
ตามเขาได.้ ส่วนตวั ฉนั เห็นวา่ การที่ฉนั จะคงเป็นผวั หญิงที่ไม่ไดอ้ ยบู่ า้ น
ฉนั แลว้ และไปอยใู่ นบา้ นชายอ่ืนน้นั เป็นการหนา้ ดา้ นพน้ วสิ ยั ที่จะทาไป

ได.้ ฉนั ยนิ ดีที่ประไพมีความเห็นตรงกบั ฉนั , และต้งั แต่ฉนั หยา่ กบั แม่อุไร
แลว้ ประไพไดม้ าบา้ นฉนั บ่อยๆ , และท่านชายกม็ าดว้ ย , นบั วา่ นอ้ งสาว
กบั นอ้ งเขยของฉนั เมตตาต่อฉนั มาก. นอกจากน้ีมีพวกเพอ่ื นๆ ที่เห็นใจ
ไดม้ าเยย่ี มเยยี น, นบั วา่ ช่วยกนั ทาใหฉ้ นั คลายความเหงาใจไดม้ าก.

คราวน้ีจะขอจบั เล่าข่าวต่อไป. แม่อุไรหยา่ ขาดจากฉนั แลว้ กไ็ ปอยทู่ ่ีบา้ น
พระยาตระเวนโดยเปิ ดเผย, และพากนั ไปไหนๆ อยา่ งเปิ ดเผยทีเดียว. ใครๆ
ท่ีรู้จกั ท้งั พระยาตระเวนท้งั แม่อุไรต่างถามกนั แลกนั วา่ จะยดื ยาวไปไดส้ กั
ปานใด เพราะเป็นขอ้ ท่ีทราบกนั อยดู่ ีวา่ พระตระเวนเป็นนกั เลงชนิดท่ีชอบ
แต่พยายาม , คือ ถา้ เห็นผหู้ ญิงสวยๆ และมีคนตอม เป็นตอ้ งพยายามใหไ้ ด้

ผหู้ ญิงน้นั จนได้ , แต่เมื่อใดไดแ้ ลว้ กม็ กั จะชกั เบ่ือ , หรืออยา่ งดีกย็ ดื ไปได้
จนกวา่ จะเห็นผหู้ ญิงที่ตอ้ งตาอีกคน ๑. แม่อุไรน้นั เขากพ็ ยายามเป็นอนั มาก
ท่ีจะสนิทสนมต้งั แต่ก่อนไดก้ บั ฉนั , และเม่ือมาไดก้ บั ฉนั แลว้ เขากย็ งิ่
กระทาความพยายามแรงกลา้ ยง่ิ ข้ึนจนเป็นผลสาเร็จ. แต่ท่านเจา้ คุณผนู้ ้ีเป็น
คนอยตู่ วั คนเดียวไม่ได,้ เพราะฉะน้นั ในระหวา่ งเวลาท่ีกาลงั ทาทางเขา้ หา

แม่อุไรน้นั เขาจ่ึงไดห้ านางบาเรอแกข้ ดั ไวเ้ ป็นลาดบั , จนในเม่ือถึงเวลาแม่
อุไรไดไ้ ปอยกู่ บั เขาน้นั พระยาตระเวนมีนางบาเรอประจาบา้ นอยแู่ ลว้ ถึง
เจด็ นาง ! เก่งไหม ? แน่ทีเดียว เขาปิ ดขอ้ น้ี, แต่เรื่องชนิดน้ีปิ ดใหส้ นิทยาก
ที่สุด, เพราะมนั เป็นเรื่องสาหรับผหู้ ญิงชอบรู้ชอบเล่าสู่กนั ฟัง ; คนหน่ึงเล่า
ใหเ้ พือ่ นรัก, สง่ั วา่ อยา่ พดู ไปนะ, แลว้ เพ่อื นคนน้นั กไ็ ปเล่าใหเ้ พอ่ื นรักของ

ตวั อีกคนหน่ึง, และต่อๆ กนั ไปเช่นน้ีเป็นแถวไป , และความลบั จากปาก
ผหู้ ญิงคนเดียวอาจท่ีจะรู้ถึง ๒๐ คนภายในอาทิตยเ์ ดียว , ฉะน้นั เม่ือมี
ผหู้ ญิงที่มี “ อินเตอเร็สต์ ” อยา่ งเดียวกนั อยู่ ๗ คน กข็ อใหน้ ึกดูเถิดวา่
ความลบั น้นั จะแพร่หลายไดม้ ากและรวดเร็วปานใด ? ส่วนตวั ฉนั ไดท้ ราบ
เรื่องนางท้งั ๗ ของพระยาตระเวนน้ีจากประไพ , และประไพไดท้ ราบมา

จากแม่ส่องแสงลูกสาวของพระยาตระเวนเอง ถา้ เม่ือฉนั ไดร้ ู้เช่นน้ีแลว้ ,
อยา่ งไรๆ แม่อุไรกต็ อ้ งไดร้ ู้แลว้ เหมือนกนั ในเร่ืองนางท้งั ๗ น้นั , แต่บางที
หล่อนจะหวงั วา่ จะไดเ้ ป็นนางสุวญิ ชาของพระยาตระเวนกระมงั ? พอ่
ประเสริฐจาไดไ้ หม , เพลงขอทานที่เคยไดย้ นิ ร้องๆ อยวู่ า่ “ เจด็ นางเธอไม่
รักไม่ใคร่ เธอมวั หลงแต่แม่สุวิญชา ? ” แต่พอไดเ้ ขา้ ไปอยใู่ นบา้ นพระยา

ตระเวนไดส้ กั หน่อย แม่อุไรกร็ ูสึกวา่ ทนนางท้งั ๗ ไม่ไหว ; ในเวลาท่ีพระ
ยาตระเวนอยบู่ า้ นกพ็ อทาเนา , แต่พอเจา้ คุณไปพน้ บา้ น แม่ท้งั ๗ ก็
แผลงฤทธ์ิต่างๆ , ฟ้องเจา้ คุณกไ็ ม่ใคร่เป็นผลสมปรารถนา ในท่ีสุดแม่อุไร
เลยเปิ ดกลบั ไปอยบู่ า้ นกบั พอ่ . ฝ่ ายเจา้ คุณกต็ ามไปงอ้ , เพราะกาลงั รักอยู่ ,
แต่แม่อุไรยน่ื คาขาดวา่ ถา้ จะใหไ้ ปอยดู่ ว้ ยตอ้ งไล่นางท้งั ๗ ไปเสียก่อน,

หรือมิฉะน้นั กต็ อ้ งหาบา้ นใหแ้ ม่อุไรอยตู่ ่างหากอีกบา้ น ๑ , เขาตกลงหา
บา้ นใหแ้ ม่อุไรอีกบา้ น ๑ ที่ถนนราชประสงค.์ เขาไดเ้ งินเดือน ๗๐๐ บาท,
มีบา้ น ๒ บา้ น , เมีย ๘ คน , มา้ ๔ ตวั , และเล่นกีฬาต่างๆ เสมอๆ , และ
เล้ียงเพ่อื นฝงู บ่อยๆ ดว้ ย. เก่งไหม ?

คราวน้ีมีข่าวดีส่วนตวั ฉนั ซ่ึงตอ้ งเล่าใหพ้ อ่ ประเสริฐฟัง. ฉนั ไดบ้ อกมาให้
ทราบในจดหมายฉบบั ๑ แลว้ วา่ ฉนั ไดเ้ ขา้ รับราชการในพระราชสานกั
ต้งั แต่มิถุนายน ศกน้ี , และไดอ้ ยใู่ นกรมบญั ชาการมหาดเลก็ , คร้ันเม่ือตน้
เดือนธนั วาคมน้ี ฉนั ไดย้ า้ ยตาแหน่งมาเป็นผชู้ ่วยเจา้ กรมโรงเรียนในพระ
บรมราชูปถมั ภ์ , นบั วา่ เป็นของถูกใจของฉนั ทีเดียว , เพราะฉนั แลเห็น

หนทางท่ีอาจจะไดท้ าการตรงตามทางที่ฉนั ไดเ้ ล่าเรียนและชอบอยแู่ ลว้ .
ฉนั หวงั ใจวา่ จะไดไ้ ปเป็นผเู้ ลก็ เช่อร์พิเศษท่ีโรงเรียนมหาดเลก็ หลวงดว้ ย.

ส่วนทางเสือป่ า ฉนั กไ็ ดเ้ ขา้ ไปประจาอยกู่ รมมา้ หลวงสมปรารถนาหลาย
เดือนมาแลว้ , และการท่ีฉนั ไดเ้ คยเขา้ ไปฝึกหดั อยใู่ นกองฝึกหดั นายทหาร
ท่ีออ๊ กซ์ฟอร์ดน้นั เป็นผลดีแก่ฉนั มากทีเดียว , ต้งั แต่ฉนั ไดเ้ ขา้ ไปประจาใน

กรมมา้ หลวงแลว้ ฉนั ไม่ไดข้ าดฝึกหดั เลย , และฉนั ไดต้ ้งั ใจฝึกหดั และฟัง
คาสง่ั สอนจริงๆ . มาถึงเวลาน้ี เขากาลงั บรรจุตาแหน่งผบู้ งั คบั บญั ชาการ ,
เตรียมสาหรับไปซอ้ มรบในปลายปี น้ี, ฉนั ไดเ้ ป็นผรู้ ้ังผบู้ งั คบั หมวดผู้ ๑ ,
และไดเ้ ล่ือนยศเป็นนายหมู่เอก , เพราะฉะน้นั ขอใหพ้ อ่ ประเสริฐแสดง
ความยนิ ดีกบั ฉนั ดว้ ย. ฉนั คิดถึงพอ่ ประเสริฐจริงๆ , อยากใหก้ ลบั เขา้ มาอยู่

ดว้ ยกนั ในกรุงเทพฯ , ถา้ เขา้ มาฉนั จะตอ้ งจูงเอาพอ่ ประเสริฐเขา้ ไปในกรม
มา้ หลวงดว้ ยอยา่ งแน่นอน , และเช่ือวา่ พอ่ ประเสริฐกจ็ ะชอบดว้ ย. ขอจบที
; วา่ งๆ จะบอกขา่ วคราวมาอีก

จากเพ่ือนผกู้ าลงั ต่ืนตวั .

ประพนั ธ์

จดหมายฉบบั ที่ ๑๕
ท่ีพกั กรมเสือป่ ามา้ หลวง ร.อ.
พระราชวงั สนามจนั ทร์
วนั ที่ ๒๓ มกราคม , พ.ศ. ๒๔๖-
ถึงพอ่ ประเสริฐเพ่อื นรัก.

ฉนั มีเวลาวา่ งอยวู่ นั น้ี จ่ึงเขียนจดหมายฉบบั น้ีมาเพ่อื บอกขา่ วอะไรๆ ใหฟ้ ัง
บา้ งตามอยา่ งที่เคยมา.

งานเฉลิมพระชนมพรรษาปี น้ีอยขู่ า้ งจะสนุกมาก , และไม่ใช่แต่ฉนั ท่ีเห็น
เช่นน้นั ; คนอื่นกเ็ ห็นดว้ ยเช่นเดียวกนั . เจา้ คุณตระเวนนครกส็ นุกมาก
เหมือนกนั ตามประสาของเขา, เมื่อวนั ที่ ๑ มีการเตน้ ราของกระทรวง

ต่างประเทศ พระยาตระเวนพาลูกสาวของเขาไป , แต่ไม่ไดพ้ าแม่อุไรไป
ดว้ ย , เพราะยงั ไม่ไดเ้ ป็นผวั เมียกนั “โดยทางราชการ” พระยาตระเวน
แนะนาวา่ ถา้ แม่อุไรอยากไปในงานเตน้ ราน้ีดว้ ย กใ็ หไ้ ปกบั พอ่ , แต่แม่อุไร
ฉุนเลยไม่ไป. ขอ้ น้นั กลบั ทาใหพ้ ระยาตระเวนสนุกมากข้ึน, เพราะไดไ้ ป
วางท่าเป็นชายโสดไดอ้ ยา่ งถนดั ดีตามเขาชอบ. ในคืนน้นั มีผสู้ งั เกตเห็นวา่

เขาออกจะชอบผหู้ ญิงสาวคนหน่ึงมาก เพราะเห็นเตน้ ราดว้ ยกนั หลายหน ,
และเม่ือกินของวา่ งกไ็ ปนง่ั กินอยดู่ ว้ ยกนั . หญิงคนน้ีช่ือสร้อย , เป็น
ลกู หลวงอะไรฉนั กฟ็ ังไม่ถนดั , รู้แต่วา่ เป็นเพอ่ื นร่วมโรงเรียนกบั แม่ส่อง
แสงลูกสาวพระยาตระเวน , ฉะน้นั จ่ึงรู้จกั กนั ไดโ้ ดยสะดวกทีเดียว. ในคืน
น้นั เม่ือกลบั จากเตน้ ราเขาเลยพากนั ไปกินขา้ วตม้ ราชวงศด์ ว้ ยกนั .

ในระหวา่ งงานฤดูหนาว พระยาตระเวนกไ็ ปเดินควงอยกู่ บั แม่สร้อย
โดยมาก ; ส่วนแม่อุไรน้นั ไม่ไดไ้ ปดว้ ยกนั โดยอา้ งเหตุอยา่ งเดียวกบั ท่ีอา้ ง
ในการที่ไม่ไปในการเตน้ ราดว้ ยกนั น้นั เอง. ฉนั ตอ้ งยอมวา่ เขาช่างหา
เหตุขดั ขอ้ งเก่งจริงๆ . เม่ือเป็นเช่นน้ี กเ็ ป็นธรรมดาอยเู่ องท่ีแม่อุไรจะตอ้ ง
รู้สึกแคน้ ไม่นอ้ ย , และถา้ เป็นผชู้ าย ป่ านน้ีกค็ งไวห้ นวดเคราเตม็ หนา้ แลว้ .

นึกๆ กอ็ อกจะน่าสงสารแม่อุไร , ที่ตอ้ งรู้สึกตวั เร็วเช่นน้ี , และคนอยา่ งแม่
อุไรคงจะตอ้ งรู้สึกช้าใจมากท่ีสุด , เพราะเขาถือตวั วา่ เป็นหญิงงามและ
ยว่ั ยวนมากท่ีสุดในเมืองไทย , และเช่ือตวั ของเขาวา่ จะผกู ใจอนั รวนเรของ
พระยาตระเวนไดช้ ว่ั กาลนาน ; เม่ือมาตอ้ งแพเ้ ดก็ นกั เรียนอายยุ งั ไม่เตม็
๑๕ ปี เช่นน้ีคงตอ้ งเสียใจมากเป็นแน่. ฉนั คอยฟังอยวู่ า่ จะแผลงฤทธ์ิ

อยา่ งไรบา้ ง , แต่กเ็ งียบอยไู่ ม่กระโตกกระตากอะไร , และยงั คงอยทู่ ่ีบา้ น
ถนนราชประสงคน์ ้นั เรื่อยมา. ฉนั นึกประหลาดใจที่แม่อุไรยอมน่ิงอยไู่ ด้
เช่นน้ี , และยงั แปลไม่ออกวา่ ทาไมจ่ึงยงั น่ิงอยไู่ ด.้ หรือจะเป็นเพราะรู้สึก
ข้ึนมาวา่ ถา้ จะเลิกกบั พระยาตระเวนกจ็ ะไดค้ วามลาบาก , คือจะหาท่ีอยู่
ไม่ได้ นอกจากที่จะตอ้ งกลบั ไปงอ้ พอ่ อีก , ซ่ึงจะทาไม่ไดม้ ากนกั เพราะเจา้

ความหล่อนไดอ้ วดดีไวเ้ สียมากแลว้ วา่ ไม่จาเป็นตอ้ งพ่งึ พอ่ อีกต่อไป ;
ฉะน้นั จ่ึงจาใจยอมนิ่งทนอยู่ เพราะอยา่ งไรๆ กย็ งั มีบา้ นอยเู่ ป็นอิสระ , และ
เงินทองกค็ งยงั มีใช้ , รวมความกเ็ ป็นอนั วา่ หล่อนคงเห็นชอบตามสุภาษิต
องั กฤษวา่ “ ขนมคร่ึงกอ้ นยงั ดีกวา่ ไม่มีเลย ” นึกๆ ไปกน็ ่าอนาถใจท่ีผหู้ ญิง
หรูเช่นแม่อุไรตอ้ งมาตกอยใู่ นท่ีลาบากเช่นที่กล่าวมาน้ี

ที่จริงนึกๆ ไปน่าประหลาดที่ผหู้ ญิงทาไมพอใจไปยอมเป็นเมียคนอยา่ ง
พระยาตระเวน , ถา้ เป็นใจฉนั ฉนั คงอยากไดผ้ วั ท่ีไม่มีเมียอยอู่ ีกคน ๑ หรือ
หลายๆ คนแลว้ เป็นแน่ ; แต่ความจริงมนั มีอยวู่ า่ ผชู้ ายใดยงิ่ มีช่ือเสียงเป็น
นกั เลงผหู้ ญิง กม็ กั จะยง่ิ หาเมียง่าย ซ่ึงฉนั แลไม่เห็นเลยวา่ ทาไมจ่ึงเป็น
เช่นน้นั . มีผพู้ ดู กนั อยหู่ ลายคนวา่ ถึงเวลาแลว้ ท่ีไทยเราควรจะใชธ้ รรมเนียม

มีเมียคนเดียว , แต่กด็ ูไม่มีใครเตม็ ใจที่จะเป็นผเู้ ร่ิมถือธรรมเนียมน้นั โดย
เคร่งครัดเลย. แมผ้ ทู้ ่ีไดไ้ ปเรียนยโุ รปกลบั มากม็ ีเมียมากๆ เหมือนกนั ,
เพราะฉะน้นั จะหวงั ความเปลี่ยนแปลงจากคนพวกที่เรียกวา่ “ หวั นอก ”
อยา่ งไรได.้ ใครมีเมียคนเดียวออกจะถูกหาวา่ เป็นคนโง่ดว้ ยซ้า. การมีเมีย
หลายๆ คน ไม่ทาใหต้ อ้ งรับความเส่ือมเสียอยา่ งไรเลย ,...ฉะน้นั จะมีท่ีหวงั

อยกู่ แ็ ต่ที่ตวั ผหู้ ญิงเองเท่าน้นั ; ถา้ เม่ือไรผหู้ ญิงไทยท่ีดีๆ พร้อมใจกนั ต้งั
กติกาไม่ยอมเป็นเมียคนที่เล้ียงผหู้ ญิงไวอ้ ยา่ งเล้ียงไก่เป็นฝงู ๆ เท่าน้นั
แหละ , ผชู้ ายพวกมกั มากในกามจ่ึงจะตอ้ งกลบั ความคิดและเปล่ียนความ
ประพฤติ.

เออฉนั ไดย้ นิ แตรตรวจแลว้ , ตอ้ งขอจบเท่าน้ีทีก่อน

จากเพื่อนผคู้ ิดถึง
หลวงบริบาลบรมศกั ด์ิ
จดหมายฉบบั ที่ ๑๖
สโมสรเสือป่ ากองเสนาหลวง ร.อ.
พระราชวงั สนามจนั ทร์

วนั ท่ี ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๖ –

ถึงพอ่ ประเสริฐเพอ่ื นรัก

หมู่น้ีฉนั มีอะไรๆ ท่ีทาใหเ้ พลิดเพลินมากอยา่ งน่าประหลาด ที่ฉนั กล่าววา่
น่าประหลาดเช่นน้ี. เพราะมานึกข้ึนวา่ ผทู้ ี่เป็นพลเรือนแทๆ้ , คือท่ีไม่ได้
เป็นทหารโดยอาชีพ หรือไม่ไดเ้ ป็นเสือป่ าท่ีต้งั ใจทาหนา้ ท่ีอยา่ งทหาร , คง

จะนึกไม่ไดเ้ ลยวา่ การท่ีมาถูกระดมอยกู่ บั กอง เพ่อื ทาการฝึกซอ้ มวธิ ียทุ ธ
อยา่ งเช่นท่ีเสือป่ ากองเสนาหลวงรักษาพระองคม์ าทาอยใู่ นเวลาน้ี อาจจะ
เห็นเป็นความเพลิดเพลินได้ , ส่วนฉนั เองไดเ้ คยอยใู่ นกองฝึกหดั นายทหาร
ที่ออ็ กซฟอร์ดมาแลว้ กไ็ ดเ้ คยรู้จกั ความสนุกของการอยคู่ า่ ยและซอ้ มรบ
บา้ งแลว้ , แต่ถึงกระน้นั กไ็ ม่เหมือนในคร้ังน้ีเลย , เท่าท่ีไดเ้ คยมาแลว้ เป็น

แต่ เปรียบเหมือนลองชิมรสดูนิดหน่อยเท่าน้นั , แต่มาคราวน้ีไดต้ อ้ งมาทา
การจริงๆ และ ตอ้ งทาเป็นการประจาอยนู่ านดว้ ยจึงผดิ กนั มาก , กิจการท่ี
ฉนั ตอ้ งกระทาในส่วนหนา้ ที่ ผบู้ งั คบั หมวดเป็นงานประจากบั มีการซอ้ ม
รบบา้ งบางวนั , เป็นของท่ีไม่แปลกประหลาดพอท่ีจะเล่ามาใหฟ้ ังใน

จดหมาย , และถึงจะเล่ามากค็ งไม่สนุกอะไร , เพราะเป็นของ “ อินเตอร์
เรสต์ ” แต่สาหรับผทู้ ่ีปฏิบตั ิเท่าน้นั .

นอกจากการงานท่ีทาประจาอยนู่ ้ี มีส่ิงที่ทาใหเ้ พลิดเพลินและรู้สึกวา่ เป็น
ประโยชน์แก่ตวั ฉนั , คือการสมาคม , ไดพ้ บปะพดู จาอยรู่ ่วมกบั คนมากท่ี
เป็นเพื่อนร่วมราชการ , ทาใหม้ ีโอกาสไดร้ ู้จกั รู้ใจ รู้ความคิดเห็นของคน

มากไดก้ วา้ งขวางข้ึนกวา่ ท่ีจะมีโอกาสในเวลาอยโู่ ดยปกติ ; เพราะในเวลา
อยใู่ นกรุงเทพฯ ต่างคนต่างมีราชการไปทาท่ีออฟฟิ ศ , และพอหมดเวลา
แลว้ กต็ ่างคนต่างแยกยา้ ยกนั ไป , ไม่ใคร่จะไดพ้ บปะสมาคมกนั . จริงอยู่
ในเวลาน้ีมีสโมสรต้งั ข้ึนใหม่หลายแห่งแลว้ ; แต่พดู กนั ตรงๆ ดูไม่เห็น
ค่อยจะสาเร็จไดเ้ ลย ; โดยมากมกั จะฮือกนั แต่เวลาแรกๆ พกั หน่ึงเท่าน้นั ,

แลว้ ต่อๆ มากพ็ ากนั เบื่อและสมาชิกไปกนั นอ้ ยลงทุกทีจนลงทา้ ยกม็ กั จะ
เลยละลายหายไปเฉยๆ .

ท่ีจริงเรื่องสโมสรน้ี ไม่เห็นมีคนชาติใดต้งั ไดย้ งั่ ยนื และใชก้ นั จริงจงั อยา่ ง
องั กฤษเลยสกั ชาติเดียว , ซ่ึงเป็นของอศั จรรยอ์ ยู่ ในกรุงเทพฯ มีสโมสรที่
ยงั คงต้งั ติดอยกู่ แ็ ต่สโมสรที่มีสมาชิกเป็นองั กฤษอยมู่ าก และกรรมการเป็น

องั กฤษ เช่น ราชกรีฑาสโมสร. หรือเป็นสโมสรขององั กฤษแทๆ้ , เช่น บริ
ติชคลบั เป็นตน้ . ฝรั่งเศสมีสมาคมเรียกวา่ “ อลั ลิยองส์ฟรังเซส ” , แต่กไ็ ม่
เห็นมีสโมสรสถานเป็นหลกั แหล่งอะไร, เป็นแต่ปี ๑ เขากม็ ีละครเชิญคนดู
คร้ังหน่ึง ๑ เท่าน้นั .

เมื่อก่อนสงคราม มีสโมสรเยอรมนั อยทู่ ี่ถนนสุริวงศแ์ ห่ง ๑ , ซ่ึงพวก
เยอรมนั เขา้ เป็นสมาชิกดว้ ยความมุ่งหมายทางการเมืองมากกวา่ ทางสมาคม
, คือเป็นที่ประชุมชนชาติเยอรมนั สาหรับคิดการเพอ่ื ประโยชน์ของพวก
เขา, หรือพดู กนั ตรงๆ กค็ ือเป็นช่องอ้งั ยกี่ ลายๆ น้นั เอง. ส่วนสโมสรจีน
ต่างๆ ฉนั บอกไม่ไดว้ า่ เป็นอยา่ งไร, เพราะไม่เคยเขา้ ไปพบไปเห็นของเขา,

เป็นแต่เคยไดย้ นิ เขาโจษกนั วา่ ถา้ ไม่เป็นบ่อนลบั กเ็ ป็นเทือกซ่องอ้งั ย,ี่ แต่
ฉนั ไม่รับรองวา่ มีความจริงแคใ่ ด. ส่วนสโมสรไทยที่ต้งั ยงั่ ยนื มาไดน้ าน
ท่ีสุด กค็ ือ สามคั ยาจารยส์ มาคม, ซ่ึงออกจะผดิ กบั สโมสรธรรมดาอยู่
หน่อย โดยเป็นของสาหรับจาเพาะขา้ ราชการกระทรวงเดียวและราชการ
กระทรวงน้นั หนุนหลงั อยู่ จึงต้งั ยดึ อยไู่ ด้

การที่สโมสรต้งั ไม่ใคร่ติดไดใ้ นเมืองเรา เพราะคนไทยเราโดยมากเป็นผทู้ ่ี
รักบา้ น ; แต่ตอ้ งอยา่ เขา้ ใจผดิ วา่ เป็นอยา่ งเดียวกบั ที่เรียกวา่ “ โฮมไลฟ์ ”
ขององั กฤษ. เพราะบา้ นของเราไม่ไดแ้ ปลวา่ อยใู่ นท่ามกลางลูกเมียโดย
เงียบๆ. บา้ นของเราโดยมากตรงกนั ขา้ มกบั เงียบ เม่ือในบา้ นเดียวกนั มี
ผหู้ ญิงที่ร่วมผวั อยดู่ ว้ ยกนั หลายๆ คน, และผหู้ ญิงน้นั ๆ ต่างคนต่างมีลูก,

ซ่ึงแก่งแยง่ แขง่ ดีในระหวา่ งกนั แลกนั อยเู่ สมอ, มีการหึงกนั อยเู่ สมอไม่มาก
กน็ อ้ ย, จะหาความเงียบท่ีไหนมา ?

อยา่ วา่ แต่การมีสโมสรเลย ถึงแมใ้ นการสมาคมของเรากย็ งั ไม่ลงระเบียบ
เรียบร้อยเลย, นบั วา่ ยงั อยใู่ นระหวา่ งเวลาเปล่ียนแปลงโดยแทท้ ีเดียว. ตาม
ประเพณีเดิม ผชู้ ายกบั ผหู้ ญิงเขาไม่เคยใหพ้ บปะสมาคมกนั เลย. ตามที่พอ่

ประเสริฐรู้อยแู่ ลว้ , และผลของการหา้ มเช่นน้นั กค็ ือ ทาใหผ้ หู้ ญิงนึกวา่
ผชู้ ายเป็นเทวดาไปเสียหมด, จึงยอมเสียตวั แก่ผชู้ ายง่ายเกินไปจนเป็นของ
น่าเกลียด. ในสมยั น้ี บิดามารดาปล่อยใหผ้ หู้ ญิงฟรีมากข้ึน, แต่ผหู้ ญิงยงั ไม่
รู้จกั คา่ แทจ้ ริงแห่งเสรีภาพ จึงใชเ้ สรีภาพในทางที่ผดิ จนเสียตวั เสียชื่อ.

ในเวลาน้ี ไดเ้ กิดมีของเปล่ียนแปลงใหม่ข้ึนอีกอยา่ ง ๑, คือ การเล่นละคร
พูดใหผ้ ชู้ ายเป็นตวั ผชู้ าย, ใหผ้ หู้ ญิงเป็นตวั ผหู้ ญิง. ฉนั ไดด้ ูมาหลายคราว
แลว้ , ดูเป็นการเขา้ ทีดีอย.ู่ ที่สนามจนั ทร์น้ี พวกเราเสือป่ ากไ็ ดด้ ูละครพดู
ของ “คณะละครศรีอยทุ ธยารม” ซ่ึงเล่นดีปานใด พอ่ ประเสริฐทราบอยู่
แลว้ ไม่ตอ้ งเล่าซ้าอีกในจดหมายฉบบั น้ี ผหู้ ญิงท่ีเป็นตวั ละครในคณะน้ี ท่ีมี

สามีและบุตรแลว้ กม็ ี, แต่เขายงั เรี่ยมๆ อย,ู่ ซ่ึงเป็นพยานวา่ ผหู้ ญิงไทยท่ีมี
ลูกแลว้ ไม่จาเป็นจะตอ้ งเลยแก่จบั๊ ๆ ไปอยา่ งท่ีมกั วา่ กนั .

ท่ีจริงฉนั เห็นวา่ การที่ผชู้ ายไทยๆ มีมากท่ีเบื่อเมียท่ีมีลูกแลว้ น้นั ตอ้ งปรับ
โทษผหู้ ญิงเองดว้ ยเหมือนกนั , เพราะมีผหู้ ญิงหลายคนที่คิดผดิ ไปวา่ มี
ความจาเป็นจะตอ้ งแต่งตวั ดีๆ หรือประจบประแจงผวั แต่เมื่อแรกๆ ไดก้ นั

ใหม่ๆ เท่าน้นั และพอมีลูกสกั คนหน่ึงแลว้ กช็ อบปล่อยตามบุญตามกรรม
แลว้ แต่จะเป็นไป. แทจ้ ริงไม่ควรลืมวา่ ผชู้ ายน้นั ธรรมดายอ่ มเป็นสตั วท์ ่ีมี
เมียมาก, เช่นเดียวกบั สตั วต์ วั ผชู้ นิดอ่ืนๆ เพราะฉะน้นั ถา้ หญิงไทยคนใด
อยากจะผกู ความรักของผวั ไวใ้ หแ้ น่น ควรจะตอ้ งแต่งตวั งามๆ ใหย้ วนตาย
วนใจ, การปฏิบตั ิใหเ้ ป็นไปในทางบารุงความสุขกายสุขใจ, ใหผ้ วั รู้สึกวา่

เป็นมิตรแลเป็นที่ปรึกษาดว้ ย. ถา้ ทาเช่นน้ีไดแ้ ลว้ กจ็ ะไม่จาเป็นตอ้ งหา้ ม
ผวั มิใหม้ ีเมียนอ้ ยเลย. เพราะผวั จะรู้สึกวา่ มีคนเดียวน้นั พอแก่ความสุขแลว้ .
ฉนั เองนึกๆ ข้ึนมากเ็ สียใจที่หาเมียเช่นน้ีบา้ งยงั ไม่ได้ ; แต่ฉนั กห็ วงั อยวู่ า่
บางทีจะไดป้ ระสบโชคดีบา้ งในภายหนา้ กระมงั .

จากเพอ่ื นผคู้ ิดถึง,