การพัฒนาเครื่องมือวัดจิตพิสัย

เอกสารคําสอน
รายวิชา 1009203

การพฒั นาเคร่อื งมอื วดั จิตพิสัย

รองศาสตราจารย ดร.วิเชียร อนิ ทรสมพันธ
คณะครศุ าสตร

มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏบา นสมเดจ็ เจา พระยา

คํานํา

“การวัดจิตพิสัย” เปนการวัดคุณลักษณะหนึ่งท่ีจําเปนทางการศึกษา เน่ืองจากจิตพิสัยเปนเร่ือง
ของจิตใจ เปนส่ิงท่ีซอนเรนอยูภายใน เปนสวนหน่ึงของพฤติกรรมท่ีพรอมจะแสดงออกมา ในการวัดจิตพิสัย
จําเปนที่จะตองมีความรูเกี่ยวกับจิตพิสัยท่ีตองการจะวัดเพ่ือใหขอมูลท่ีเปนความจริงท่ีเชื่อถือไดมากท่ีสุด ส่ิง
ที่สําคัญของการวัดจิตพิสัยประการหน่ึงก็คือ เคร่ืองมือที่ใชในการวัดจิตพิสัย เพราะเครื่องมือเปรียบเสมือน
เครอ่ื งช่ัง ตวง วัด ส่ิงท่ีไดมา ถาเคร่ืองมือวัดจิตพิสัยไมมีความถูกตอง เหมาะสม และขาดคุณภาพ ขอสรุปท่ี
ไดมาจากการวัดคร้ังนั้นก็ยอมจะผิดพลาดไปดวย ดังนั้นการสรางความรูความเขาใจ มีเจตคติที่ดี รวมท้ังมี
ทักษะปฏิบัติในการพัฒนาเครื่องมือวัดจิตพิสัย ถือวาเปนสิ่งสําคัญและจําเปนสําหรับนักวัดผลและนักวิจัย
ท้ังน้ีเน่ืองจากการพัฒนาเครื่องมืออยางถูกตอง เหมาะสม และมีคุณภาพ ยอมจะทําใหการวัดคร้ังนั้นมี
คณุ ภาพและเชอ่ื ถือไดม าก

การจัดการศึกษาในหลักสูตรครุศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการประเมินผลและวิจัยทางการศึกษา
มีจุดมุงหมายประการหน่ึงเพื่อสรางความรูความเขาใจในการพัฒนาเครื่องมือวัดจิตพิสัย ดังกลาวขางตน
กลาวคอื หลกั สูตรไดจัดใหมีรายวิชา การพัฒนาเครื่องมือวัดจิตพิสัย กําหนดใหผูเขาศึกษาในหลักสูตรไดใช
กระบวนการเรียนในวิชาการพัฒนาเครื่องมือวัดจิตพิสัย เพื่อสรางองคความรูทางดานเคร่ืองมืการวัดผลและ
การวิจัย และเปนการสรางเสริมความเขมแข็งทางการวิชาการใหแกผูเรียนในฐานะนักวัดผลและนักวิจัยใน
อนาคตตอไป

เอกสารคาํ สอนรายวชิ า 1009203 การพัฒนาเคร่อื งมอื วดั จิตพิสัย เลมนี้ มุงนําเสนอสาระความรู
ความเขาใจเกี่ยวกับ เคร่ืองมือวัดจิตพิสัย รวมท้ังสาระความรูสําคัญเก่ียวกับการพัฒนาเคร่ืองมือวัดจิตพิสัย
ทุกข้ันตอนที่สามารถนําไปสูการปฏิบัติสรางเครื่องมือไดอยางเปนรูปธรรม อนึ่งเพ่ือใหงายตอการทําความ
เขาใจ ผูเขียน ไดนําเสนอตัวอยาง และตารางประกอบเปนระยะๆ เพื่อใหผูอานสามารถมองเห็นภาพ
ของเครือ่ งมือวดั จติ พิสัยที่มีคุณภาพไดอยางชดั เจนย่ิงขนึ้

ผูเขียนหวังเปนอยางยิ่งวา สาระจากเอกสารคําสอนฉบับน้ีจะยังเปนประโยชนตอ การเรียนการ
สอน การวัดผลและการวิจัยไดเปนอยางดี และทายท่ีสุดขอขอบคุณคณาจารยและผูเขียนเอกสารตํารา
ตางๆ ที่ผูเขียนไดศึกษาคนควา ดังรายนามที่ปรากฏในรายช่ือเอกสารอางอิงในทายบท แตละบทไว ณ
โอกาสน้ี

วเิ ชยี ร อนิ ทรสมพนั ธ
สิงหาคม 2563

สารบญั หนา

คาํ นาํ ……………………………………………………………………….…………………………………………...…. (1)
สารบัญ……………………………………………………………………………………………………………..……… (3)
สารบญั ภาพ…….....…………………………………………………………………………………………..……… (6)
สารบัญตาราง...…………………………………………………………………………………………….………… (8)
แผนบริหารการสอนประจําวิชา …....…………………...…………………….................................... (9)
แผนบรหิ ารการสอนประจาํ สปั ดาหท่ี 1-2 …………………………………….................................. 1
บทที่ 1 พนื้ ฐานการวดั จิตพสิ ยั ..................................................................................... 5
ความหมายของจติ พิสัย............................................................................................. 5
องคประกอบพฤตกิ รรมดานจิตพสิ ัย ........................................................................ 5
ระดบั พฤติกรรมทางดานจติ พิสยั ............................................................................. 6
คณุ ลักษณะดา นจติ พิสัย .......................................................................................... 8
การจําแนกพฤตกิ รรมดานจิตพิสัย............................................................................ 9
แนวคิด ทฤษฏเี กย่ี วกบั จิตพิสยั ............................................................................... 10
วธิ ีการวัดจติ พิสัย...................................................................................................... 14
การสรางเครือ่ งมือวดั จิตพสิ ัย .................................................................................. 17
สรปุ ……………………………………….............................................................................. 18
คําถามทบทวน…………………………………………………………………………....................... 18
เอกสารอางอิง ......................................................................................................... 19

แผนบรหิ ารการสอนประจาํ สัปดาหท ่ี 3-4…………………………………….................................... 21
บทท่ี 2 การวดั ความสนใจ………………………........................................................................ 27

ความหมายของความสนใจ....................................................................................... 27
ลกั ษณะของความสนใจ ……………………………………………………………………………….. 28
ระดับความสนใจ…………………………………………………………………............................. 28
ทฤษฏีเก่ยี วกับความสนใจ........................................................................................ 29
การวดั ความสนใจ..................................................................................................... 33
การสรา งเครอื่ งมอื วัดความสนใจ.............................................................................. 33
ตัวอยางแบบวดั ความสนใจ...................................................................................... 34
สรปุ …………………………………………………….............................................................. 46
คําถามทบทวน…………………………….....................................................................… 47
เอกสารอา งองิ ......................................................................................................... 48

หนา

แผนบริหารการสอนประจาํ สปั ดาหท ี่ 5-6…………………………………….................................. 49
บทท่ี 3 การวดั เจตคติ……………………………………………………………………………………………. 55

ความหมายของเจตคติ............................................................................................ 55

(4)

ประโยชนของเจตคต.ิ .............................................................................................. 56
วธิ กี ารศึกษาเจตคติ................................................................................................. 57
ลักษณะของเจตคต.ิ ................................................................................................. 57
องคป ระกอบของเจตคติ.......................................................................................... 59
ทฤษฏแี ละความเช่อื เก่ยี วกบั เจตคติ........................................................................ 59
การสรางแบบวดั เจตคติ .......................................................................................... 61
สรปุ ………………………………………….............................................………………………… 72
คาํ ถามทบทวน………………………...........................………………………………………..…… 73
เอกสารอางอิง ......................................................................................................... 73

แผนบริหารการสอนประจําสปั ดาหท ี่ 7-9………………...........................………………………...... 75
บทท่ี 4 แบบวัดคา นิยม.............…...........................…......………………………......................... 81
81
ความหมายของคานิยม…...........................…………………………...........................…... 82
ความสาํ คญั ของคานยิ ม........................................................…...........................…… 83
แหลงท่มี าของระบบคานยิ ม …...........................………………………........................... 84
ประเภทของคา นิยม................................................................................................. 85
ลักษณะคานิยมของสังคมไทย.............................................................................. 88
คานยิ มพื้นฐาน และแนวทางปฏิบตั ิ ตามคานิยมพนื้ ฐานทีค่ วรยกยองในสังคม ....... 89
การสรางเคร่อื งมอื วดั คา นยิ ม.................................................................................... 90
ตัวอยางเครื่องมือวัดคา นยิ ม..................................................................................... 98
สรุป ................................................................…...........................……………………… 99
คาํ ถามทบทวน ........................................................................................................ 100
เอกสารอางอิง ......................…………………………...........................………………………

แผนบริหารการสอนประจําสปั ดาหท ่ี 10-12………………………………..................................... 101
บทที่ 5 การวดั จริยธรรม........................ …...........................…………….......................……… 107

ความหมายของจริยธรรม…............................................................……………………… 107
ลักษณะของจริยธรรม.........................…………………….............................................. 108
แนวคดิ และทฤษฎีการพัฒนาจริยธรรม.................................................................... 110

หนา

เกณฑการตัดสินใจทางจรยิ ธรรม.............................................................................. 115
ตัวอยางเนือ้ หาจรยิ ธรรม.......................................................................................... 118
การสรา งเครอื่ งมือวัดจรยิ ธรรม ............................................................................... 120
รูปแบบการวดั จรยิ ธรรม........................................................................................... 122
สรุป ......................................................................................................................... 135
คาํ ถามทบทวน ........................................................................................................ 136
เอกสารอางองิ ......................................................................................................... 137

แผนบรหิ ารการสอนประจําสัปดาหท ่ี 13-14…………………………….....…................................ 139

(5)

บทที่ 6 การวดั บคุ ลิกภาพ……………………………….................................................................. 145
ความหมายของบุคลกิ ภาพ....................................................................................... 145
แนวคดิ เกี่ยวกบั การเกิดบุคลกิ ภาพ........................................................................... 146
ทฤษฏีเกยี่ วกบั บคุ ลิกภาพ......................................................................................... 147
ท่ีมาของบคุ ลิกภาพ.................................................................................................. 149
การสรา งเครอ่ื งมือวัดบคุ ลกิ ภาพ............................................................................... 150
รปู แบบของเครื่องมอื วดั บุคลกิ ภาพ......................................................................... 151
สรุป ......................................................................................................................... 165
คาํ ถามทบทวน ....................................................................................................... 165
เอกสารอา งอิง ......................................................................................................... 166

แผนบรหิ ารการสอนประจาํ สัปดาหท่ี 15-16………………………………..................................... 167
บทท่ี 7 การวิเคราะหค ุณภาพเครอ่ื งมอื ………………………..................................................... 173
173
ลกั ษณะเครือ่ งมือวัดจติ พิสยั ท่ีดี................................................................................ 175
การวเิ คราะหค วามเท่ยี งตรง .................................................................................... 178
การวิเคราะหความเชอื่ มั่น ....................................................................................... 184
การวิเคราะหอ ํานาจจาํ แนก...................................................................................... 186
สรปุ ......................................................................................................................... 187
คําถามทบทวน ........................................................................................................ 190
เอกสารอา งอิง .........................................................................................................

บรรณานกุ รม ......................................................................................................................... 191

(6)

สารบัญภาพ หนา

ภาพท่ี 13
15
1.1 การจําแนกจติ พิสัยตามลาํ ดับของไอแซงค. ......................................................... 16
1.2 ตัวอยา งแบบวัดเจตคตติ อวชิ าวิทยาศาสตรต ามแบบของลิเคอรท....................... 16
1.3 ตวั อยา งแบบวัดความสนใจในการเรียนวิชาวทิ ยาศาสตรตามแบบของเธอรส โตน 17
1.4 ตัวอยางแบบวัดเจตคตติ อวชิ าวทิ ยาศาสตรตามแบบของออสกูด........................
1.5 ตัวอยางแบบวัดเหตผุ ลจริยธรรมเชงิ สถานการณ. ............................................... 35
2.1 แบบวัดความสนใจในอาชีพ ดานความสนใจเก่ียวกับกิจกรรมการเคล่ือนไหว 36
37
รางกาย การเขาใจธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ ม...................................................... 63
2.2 แบบวดั ความสนใจในอาชีพ ดานเหตผุ ลและคณิตศาสตร .................................. 65
2.3 แบบวดั ความสนใจในอาชีพ ดานดนตรี ............................................................. 65
3.1 ตัวอยางแบบวดั เจตคติตอ อาชีพครตู ามแนวคดิ ของลเิ คอรท ............................. 67
3.2 ตวั อยา งแบบวดั เจตคตติ ามแนวคดิ ของออสกดู แบบท่ี 1 ................................... 70
3.3 ตวั อยา งแบบวดั เจตคตติ ามแนวคิดของออสกูดแบบท่ี 2 ................................... 92
3.4 ตวั อยา งแบบวดั เจตคตติ ามแนวคดิ ของเทอรสโตนกอนหาคาประจาํ ขอ ............ 94
3.5 ตัวอยางแบบวดั เจตคติตามแนวคิดของเทอรส โตนหลงั หาคาประจําขอ ............. 95
4.1 ตวั อยา งแบบวดั ความมีวนิ ยั ............................................................................... 96
4.2 ตวั อยางแบบวดั คานยิ มแบบนยั จําแนก .............................................................. 98
4.3 ตัวอยา งแบบวัด The Study of Value ตอนท่ี 1 ............................................. 123
4.4 ตัวอยา งแบบวัด The Study of Value ตอนที่ 2 ............................................. 124
4.5 ตัวอยางแบบวัดคา นยิ มพนื้ ฐานของสังคมไทย .................................................... 125
5.1 ตัวอยางแบบวดั เจตคตติ อจริยธรรมดา นความซื่อสัตย ....................................... 152
5.2 ตัวอยา งแบบวัดเจตคติตอ จริยธรรมดา นการเสียสละ ชว ยเหลือ ........................ 153
5.3 ตวั อยางแบบตรวจสอบรายการสังเกตพฤตกิ รรมความซอ่ื สตั ย ......................... 154
6.1 ตัวอยา งแบบสาํ รวจประกอบการสังเกตความกา วรา วของนักเรยี น ................... 155
6.2 ตวั อยา งการแปลความหมายของพฤติกรรมทาทาง ........................................... 160
6.3 ตัวอยางแบบสัมภาษณอ ารมณแ ปรปรวนกบั พฤตกิ รรมการแสดงตวั .................. 161
6.4 การแปลความความหมายอารมณแปรปรวนและพฤตกิ รรมการแสดงตวั ..........
6.5 ตัวอยางแบบวัดบุคลิกภาพมองโลกในแงด ี..........................................................
6.6 ตวั อยา งแบบวัดบุคลกิ ภาพความไมเ หน็ แกต วั ...................................................

(8)

สารบญั ภาพ

ภาพที่ หนา

6.7 ตวั อยางแบบวัดประเภทเตมิ ขอความใหส มบรู ณ ..................................................... 162
6.8 ตัวอยางภาพหยดหมกึ โรชารค ................................................................................ 163
6.9 ตวั อยา งภาพแบบวัด Thematic Appreciation Test (TAT) ............................... 164

(9) หนา

สารบัญตาราง 175
177
ตารางท่ี 179
181
7.1 แบบฟอรม การพิจารณาความเทีย่ งตรงเชงิ เนือ้ หาของแบบวดั ................................. 182
7.2 คา สมั ประสิทธสิ์ หสัมพันธร ะหวา งแบบวัดท่ีสรา งขนึ้ กับแบบวัดมาตรฐาน............... 183
7.3 ขอ มลู สาํ หรบั การวเิ คราะหความเชือ่ ม่ันคงตัว.......................................................... 186
7.4 ขอมูลสาํ หรับการวเิ คราะหค วามเชอื่ ม่ันเชิงสอดคลองภายใน..................................
7.5 ขอมลู สาํ หรับการวิเคราะหห าความเชือ่ มน่ั โดยวธิ กี ารหาสัมประสิทธิอัลฟา ขน้ั ท่ี 1.
7.6 ขอ มลู สาํ หรับการวิเคราะหหาความเชอ่ื ม่ันโดยวธิ ีการหาสัมประสทิ ธอิ ัลฟา ข้นั ที่ 2.
7.7 ขอมลู สาํ หรับการวิเคราะหห าคา อาํ นาจจาํ แนกของแบบวัดจริยธรรม....................

บทท่ี 1
พ้นื ฐานการวัดจติ พสิ ยั

จิตพิสัยเปนคุณลักษณะของบุคคลที่ซอนอยูภายใน เก่ียวของกับอารมณความรูสึกและจิตใจ
จาํ แนกออกเปน ความสนใจ เจตคติ คานิยม จริยธรรม และบุคลิกภาพ เปนคุณลักษณะท่ีไมสามารถ
วัดโดยตรงได ดังนั้นการวัดจิตพิสัยใหใกลเคียงกับคุณลักษณะภายในของบุคคลมากท่ีสุดจึงตองอาศัย
ความรูเก่ียวกับแนวคิดพ้ืนฐานของการวัด ความรูท่ีเกี่ยวของกับจิตพิสัย ประกอบกันกับการกําหนด
เกณฑทีช่ ดั เจนและเชอื่ ถอื ได

ความหมายของจติ พิสัย

จิตพิสัยเปนส่ิงที่เกี่ยวของกับจิตใจ เปนความรูสึกที่ซอนเรนอยูภายในของแตละบุคคล ซึ่งมีผู
นยิ ามความหมายของจติ พิสยั ไวด ังน้ี

ฮอปกนิ สและ แอนทิส ( Hopkins and Antes, 1990) กลาววา จิตพิสัยเปนการกระทํา ท่ีเปน
กระบวนการภายในของมนุษย เชน อารมณ ความรูสึก ความสนใจ เจตคติ คานิยม การพัฒนา
คุณลักษณะ และแรงจงู ใจ

อีเบล (Ebel, 1986) กลาววา จิตพิสัยเปนความรูสึก หรือ อารมณของบุคคล มากกวาความ
เขาใจ เปนความชอบ-ไมช อบ ความพึงพอใจ-ไมพ อใจ ความเชอ่ื มัน่ -ไมเ ช่อื ม่นั อดุ มคติและคานิยม

จติ พสิ ัยเปน พฤติกรรมท่ีเกดิ ข้ึนภายใจจติ ใจของมนษุ ย เกี่ยวของกับความรูสึก อารมณและจิตใจ
ของบุคคล เชน ความสนใจ ความซาบซึ้ง เจตคติ คานิยม ความตองการ การปรับตัว คุณธรรม
จรยิ ธรรม บุคลกิ ภาพ เปน ตน เปน ส่ิงที่สรางสมขึ้นจนเปนลักษณะเฉพาะของแตละบุคคล การเกิดจิต
พิสัยภายในตัวบุคคลนั้น จะพัฒนาจากระดับต่ําจนถึงระดับสูง ไดแก การรับรู การตอบสนอง การ
สรางคณุ คา การจัดระบบคุณคา และการสรางลักษณะนิสัย การพัฒนาใหเกิดจิตพิสัยในระดับสูงตอง
อาศัยพืน้ ฐานระดับการเรียนรทู ต่ี าํ่ กวา (Krathwohl and other, 1973)

สรุปไดวา จติ พิสัยเปน คณุ ลกั ษณะภายในจิตใจของบคุ คล เปน การเตรียมพรอ มทจี่ ะแสดง
พฤตกิ รรมหรือการกระทําออกมาตามอารมณความรสู กึ ไมว า จะเปนดานความสนใจ เจตคติ ความชื่นชม
คานยิ ม จรยิ ธรรม บุคลิกภาพ จนพฒั นาเปนคณุ ลักษณะของตนเอง

องคประกอบของพฤตกิ รรมจติ พิสัย

จากการศึกษาเอกสารท่ีเกี่ยวของกับพฤติกรรมจิตพิสัยของ สําเริง บุญเรืองรัตน (2544)
แคธโวล และคณะ (Krathwohl and other, 1973) บราวน (Brown. 1965) สรุปไดวา พฤติกรรมดาน
จติ พสิ ยั มีองคประกอบดังตอ ไปน้ี

1. ความรูเกี่ยวกับจิตพิสัย หมายถึง ความรูท่ีเก่ียวของกับจิตพิสัย เปนความรูของบุคคลที่
ไดร ับการอบรมสัง่ สอนหรอื เรยี นรูกันวา จิตพสิ ยั เกี่ยวขอ งกับจติ ใจทีม่ ผี ลมาจากพนั ธกุ รรมและสิง่ แวดลอม
เปน ส่งิ ทซ่ี อ นเรนภายใน มีความพรอ มทจ่ี ะแสดงออกมาเปนพฤติกรรม มีระดับความเขมขนแตกตางกัน
แตละบุคคล มคี วามคงทนถาวร

-6-
2. ทัศนคติเก่ียวกับจิตพิสัย หมายถึง ความรูสึกของบุคคล เก่ียวกับลักษณะหรือพฤติกรรม
ดา นจิตพสิ ัย วาชอบหรือไมช อบ เห็นดวย หรือไมเ ห็นดวยเพยี งใด
3. พฤติกรรมเก่ียวกับจิตพิสัย หมายถึง การแสดงพฤติกรรมท่ีพึงประสงคและไมพึงประสงค
ของสังคม พฤติกรรมเกี่ยวกับจิตพิสัยเปนพฤติกรรมท่ีแสดงออกมาเชน ความสนใจ คานิยม เจตคติ
จริยธรรม บุคลิกภาพ พฤติกรรมเกี่ยวกับจิตพิสัยเปนองคประกอบที่เก่ียวของกับจิตพิสัยท่ีบุคคล
แสดงออกจากจิตใจที่อยูภายใน
4. เหตุผลเกี่ยวกับจิตพิสัย หมายถึง การที่บุคคลใชเหตุผลในการเลือกท่ีจะกระทําหรือไม
กระทําพฤติกรรมดา นจิตพสิ ัย เหตุผลที่กลาวนี้ จะแสดงใหเห็นถึงเหตุจูงใจ หรือแรงจูงใจท่ีอยูเบื้องหลัง
การกระทําตาง ๆ ของบุคคล โดยเฉพาะการใหเหตุผลการเลือกท่ีจะสนใจ การเลือกที่จะชอบ ไมชอบ
การปฏิบตั ิ ไมป ฏิบตั ิ
สรุปไดว า พฤตกิ รรมจิตพิสัยมอี งคป ระกอบที่เก่ียวของไดแก ความรูเก่ียวกับพฤติกรรมจิตพิสัย
เปนความรูวาจิตพิสัยเกี่ยวของกับอะไร มีลักษณะเปนเชนไร เจตคติเกี่ยวกับพฤติกรรมจิตพิสัยเปน
ความชอบหรือไมชอบตอพฤติกรรมจิตพิสัย พฤติกรรมเชิงจริยธรรม เปนการปฏิบัติตอบสนองตอ
สถานการณน ั้นๆ และเหตผุ ลเชิงจรยิ ธรรมเปนการใหเหตุผลท่ีเลือกหรือไมเลือกตัดสินใจที่จะตอบสนอง
ตอพฤติกรรมจติ พิสัยนนั้

ระดับพฤติกรรมทางดา นจิตพสิ ยั (Level of affective domain)

พฤตกิ รรมดานจิตพิสัยซ่ึงเปนความรูสึกที่บุคคลมีน้ัน เปนระดับความรูสึกที่ต่ําสุด คือ การรับรู
จนถึง ระดบั ท่สี งู สุด คือ ลักษณะนสิ ัยประจําตวั บุคคลจะมพี ฤติกรรมที่เกิดขึ้นจนเปนนิสัยไดน้ัน เร่ิมจาก
ความสนใจ จนถึง การปรับตวั แตถ า พิจารณาตามลาํ ดับความรสู กึ เปน ขัน้ ๆน้ัน จะเริม่ จากการรับรู จนถึง
การสรางลักษณะนิสัย (Krathwohl and other, 1973 อางอิงจาก ลวน สายยศ และ อังคณา สายยศ,
2543) และฮอปกิน้ สและแอนทสิ ( Hopkins and Antes, 1990) ดังตอไปนี้

1. การรับรู (Receiving or attending) หมายถึง เปนการสรางความตระหนกั แสดงถึงความ
ตงั้ ใจที่จะรับรู และแสดงการเลือกสงิ่ ทส่ี นใจ การรบั รปู ระกอบดวย

1.1 การรจู กั (Awareness)
1.2 การเตม็ ใจทจี่ ะรบั รู (Willingness to receive)
1.3 การควบคมุ หรือคัดเลอื กรบั รู (Controlled or selected attention)
2. การตอบสนอง (Responding) หมายถึง การแสดงความต้ังใจท่ีจะตอบสนอง และคนหา
สิง่ ท่พี ึงพอใจในระดับตน ๆ ทจ่ี ะตอบสนอง การตอบสนองประกอบดวย
2.1 การยนิ ยอมตอบสนอง (Acquiescence in responding)
2.2 การเต็มใจตอบสนอง (Willingness to response)
2.3 การพอใจตอบสนอง (Satisfaction in response)

-7-
3. การสรางคณุ คา (Valuing) หมายถงึ การแสดงถงึ การยอมรบั คุณคาในวัตถุสิ่งของ (object)
บุคคล (person) หรือ สถานการณ (situation) ยอมรับและเชื่อถือในคุณคาของสิ่งนั้น ๆ ในทางบวก
การสรา งคุณคา ประกอบดวย

3.1 การยอมรบั คณุ คา (Acceptance of a value)
3.2 การนิยมชมชอบในคุณคา (Preference for a value)
3.3 การเชอื่ ถือในคณุ คา (Commitment or conviction)
4. การจัดระบบคุณคา (Organization) หมายถึง เปนนําคุณคา และจัดระบบความซับซอน
ของคุณคา รวมทั้งจดั ระบบความสัมพนั ธของคุณคา การจัดระบบคณุ คา ประกอบดวย
4.1 การสรางความคดิ รวบยอดของคุณคา (Conceptualization of a value)
4.2 การจัดระบบคุณคา (Organization of a value system)
5. การสรางลักษณะนิสัย (Characterization by a value complex) หมายถึง การ
จัดระบบคณุ คา ซึ่งจะกลายเปน ลักษณะประจําตัวของแตล ะบุคคล การสรา งลักษณะนิสัยประกอบดว ย
5.1 การรวมระบบคณุ คา (Generalized set)
5.2 การสรางลักษณะนิสยั (Characterization)
สว นลว น สายยศ และอังคณา สายยศ (2543) ไดจ ดั ระดบั จิตพิสยั ไว 4 ขัน้ ไดแก
1. การรูจัก หมายถึง ความสามารถในการเรยี นรูส ิ่งน้ันวาเปนอยางไร มีอะไรบาง เปนการรับรู
เปา หมายทั้งหลายเบือ้ งตน ของทกุ อยาง เทยี บไดค วามเช่ือ เชนรูวาทําดี ไดดี การเรียนรูทําใหพฤติกรรม
เปล่ียนแปลง การอานมากทาํ ใหร มู าก เปน ตน การรจู ักเกิดจากประสาทสมั ผัสทงั้ หลายทร่ี ับรมู าแลว
2. การช่ืนชอบ เปนการประเมนิ ความรูสึกข้ันแรกวา ชอบมากหรือชอบนอย ดีมากหรือดีนอย
เปนการแสดงความรูสึกที่เขมขนข้ึน การจะเกิดความชื่นชอบจะตองมีความรูสึกในระดับแรกกอน เชน
ถารูจักแตส่ิงท่ีไมดี ก็จะทําใหไมช่ืนชอบส่ิงน้ัน แตถารูจักแตส่ิงท่ีดีๆ ของสิ่งนั้น ก็จะทําใหเกิดความช่ืน
ชอบส่งิ นั้นได ดงั นน้ั การจะเกิดความชื่นชอบ เกิดจากการประเมินเปาหมายเปาตัวใดตัวหนึ่ง วาเกิดการ
รจู กั และความเชื่อตอเปา นน้ั อยางไร ในขั้นน้ี เปน ข้ันทแ่ี สดงความรกั ความเกลียดเกิดขน้ึ ไดอยา งชัดเจน
3. การยึดม่ัน เปนความรูสึกตอเนื่องจากความรูสึกระดับการชื่นชอบ แตระยะเวลาและ
ความรูสึกจะยาวนานกวา ความรูสึกระดับนี้เปนความรูสึกม่ันใจ พอใจอยางย่ิงท่ีจะยึดม่ันมาเปนตอบ
ตนเอง เปนข้ันที่เกิดความศรัทธา ความเขมขนของความรูสึกรัก หรือความรูสึกเกลียดจะเขมขนขึ้น
ตามลาํ ดับ
4. การสรา งนสิ ยั เฉพาะ จากการยึดม่ันในส่ิงใดสิ่งหนึ่งนานๆ จะเกิดการตกผลึก ทําใหกระทํา
พฤตกิ รรมนนั้ เปนประจาํ กลายเปน ลกั ษณะนสิ ยั เฉพาะของบุคคลนั้น เชน คนที่ชอบชวยเหลือคน ยึดม่ัน
ในการชวยเหลือเปนประจํา เพราะเห็นวาการชวยเหลือเปนส่ิงท่ีดีงาม ความรูสึกนี้ก็จะตกผลึก
ผสมผสานเปน นิสยั เมตตาขน้ึ สว นคนทีเ่ หน็ วา การโออวดเปนส่ิงดี ชืน่ ชอบพฤติกรรมโออวดวาดีเดน ก็จะ
ยดึ มั่นในการแสดงพฤตกิ รรมน้ัน แลว กลายเปนคนท่มี ีนสิ ัยกาวราว เปน ตน
สรุปไดวา ระดบั พฤติกรรมดา นจิตพิสยั มี 5 ระดบั โดยเริม่ จากระดับต่าํ สดุ จนถึงสูงสุด คือ การ
รับรูโดยเริ่มจากการรูจัก อยากรับรูและคัดเลือกรับรู จากน้ันจะเปนการตอบสนอง ในรูปแบบของการ
ยินยอม เตม็ ใจ และพอใจ ระดับตอ มาเปนการสรางคุณคา โดยการยอมรับ ช่ืนชม และ เช่ือถือในส่ิงนั้น

-8-
ในระดบั ตอ มาเปน การนาํ คณุ คา และการจัดระบบคุณคา จนกระท่ังการสรางลักษณะนิสัยประจําตัวของ
บุคคลนัน้ ๆ

คณุ ลักษณะของจติ พสิ ยั

จิตพสิ ัยเปน อารมณ หรอื ความรูสึกของแตละบุคคล ท่ีไดแสดงออกมา ท้ังดานการกระทํา การ
แสดงความคิดเห็น และอ่ืน ๆ โดยมีธรรมชาติท่ีแสดงถึง คุณลักษณะสําคัญ 5 ประการ (กรมวิชาการ
กระทรวงศึกษาธกิ าร, 2539) ดงั น้ี

1. เปนคุณลักษณะที่เก่ียวของกับอารมณ หรือความรูสึก ซ่ึงมีอยูในทุกๆ คน และอาจ
เปล่ียนแปลงไดตามเงื่อนไขและสถานการณแวดลอม บุคคลอาจแสดงออกใหเห็นไดทั้งในรูปแบบของ
ธรรมชาติหรือในรูปแบบของการเสแสรง ขึ้นอยูกับสภาวะแวดลอม ชวงเวลาของการแสดงออกและ
เจตนาทีแ่ สดงออกมาอยา งจรงิ ใจเทานัน้

2. เปนคณุ ลกั ษณะท่มี ีลักษณะเฉพาะตวั ของแตละบุคคล บุคคลอาจมีความรูสึกเหมือนกันแต
มีพฤติกรรมแสดงออกแตกตางกัน หรือในบางคร้ังอาจแสดงพฤติกรรมเหมือนกันแตความรูสึกอาจ
แตกตางกนั ได ในขณะเดียวกนั ก็ไมอาจตดั สินใจไดว า พฤติกรรมทีแ่ สดงออกของบุคคลในสถานการณหนึ่ง
วาถูกหรือผิดเหมือนการตัดสินดานพุทธิพิสัย (Cognitive Domain) นอกจากจะตัดสินโดยใชเกณฑ
มาตรฐานของกลุม สังคมทบี่ ุคคลนน้ั เปน สมาชิกอยู เพือ่ หาขอ สรปุ ออกมาวาพฤติกรรมที่บุคคลแสดงออก
ในสถานการณนั้นเปนที่พึงปรารถนาของสังคมน้ันๆ หรือไมเทาน้ัน และเมื่อสังคมเปลี่ยนไปหรือตาง
สังคมกับเกณฑปกติหรือมาตรฐานยอมเปล่ียนไป ผลการตัดสินวาเปนที่พึงปรารถนาหรือไมก็อาจ
เปลย่ี นไปไดเชนกนั

3. เปนคณุ ลกั ษณะทม่ี ที ศิ ทางของการแสดงออก ไดส องทาง คอื ตรงขา มกนั มองไดวาเปนเชิง
บวกหรือเชิงลบ เชน ขยัน - ขี้เกียจ ซื่อสัตย - คดโกง รัก – เกลียด โดยท่ัวไปแลวทิศทางบวกจะเปนที่
พงึ ปรารถนามากกวา ทิศทางลบ ทศิ ทางบวกดงั กลา ว ไดแก รัก ชอบ ขยนั ซอ่ื สัตย แตบางครั้งทิศทางลบ
กอ็ าจจะใชไ ดใ นสิ่งทีไ่ มพึงปรารถนาของสังคม เชน เกลยี ดอบายมุข ไมชอบความสกปรก รังเกียจยาเสพ
ติด เปนตน

4. เปนคุณลกั ษณะทม่ี รี ะดบั ปรมิ าณความเขม ขน อาจเปลี่ยนแปลงหรือแตกตางกันได เชน รัก
จะมีรกั มาก รกั นอย ขยนั กจ็ ะขยนั มาก ขยันนอ ย ดงั นัน้ แมบุคคล 2 คนจะมีความรูสึกหรืออารมณขณะ
ใดขณะหน่ึง หรือลักษณะประจําตัว ก็เชนเดียวกัน ก็อาจแตกตางกันตามความเขมขนของความรูสึกได
เชน ความรสู กึ ของนายแดงและนายดาํ ท่มี ีตอโรงเรยี นของเขา อาจจะมีระดับหรอื ความเขม ตางกนั

5. เปนคุณลักษณะที่มีเปาหมาย กลาวคือ บุคคลจะเกิดความรูสึกหรืออารมณขึ้นมาลอย ๆ
ไมได จะตองเกิดอารมณหรือความรูสึกตอเปาหมาย ซ่ึงอาจจะเปนคน สัตว สิ่งของ เหตุการณ
กระบวนการ หลักการ วิชา หรือสภาวะใดๆ ก็ได เชน ขยันทํางานบาน ขยันเรียน ข้ีเกียจอานหนังสือ
เปนตน และเมือ่ เปลยี่ นเปาหมายแลว ความรูส ึกหรอื อารมณอาจเปลี่ยนแปลงไดทั้งทิศทางและความเขม
เชน นายแดงมีความรสู ึกชอบนายดํามาก แตเ ม่ือเปลยี่ นเปาเปนนายเขียว ความรูสึกของนายแดงตอนาย
เขียวอาจจะเปล่ียนจากชอบมากเปน ชอบนอ ย หรอื ไมชอบเลยกไ็ ด

-9-
สรปุ ไดว าจิตพสิ ัยมีคุณลกั ษณะทเี่ ก่ียวขอ งกบั อารมณหรือความรูสึกที่มีอยูในทุกๆ คน แตละคน
จะมีแบบแผนเฉพาะตัว ความรูสึกตอส่ิงใดสิ่งหนึ่ง ตองมีทิศทาง ไมวาจะเปนทางดานบวกหรือที่พึง
ปรารถนา และดานลบหรือไมพง่ึ ปรารถนา มีความเขม กลา วคือมรี ะดบั ของความรูสึกตอส่ิงน้ัน เชน ชอบ
มาก - ชอบนอย เปนตน

การจาํ แนกพฤติกรรมดานจิตพสิ ัย

การจาํ แนกพฤติกรรมดา นจติ พิสัย สามารถจาํ แนกไดตามแนวคดิ ของนกั วิชาการดังนี้
สติกกิ้นส (Stiggins, 1994) ไดจ าํ แนกพฤตกิ รรมดานจิตพิสัยที่บุคคลแสดงออกมามี 7 ประการ
ไดแ ก
1. เจตคติ (Attitudes) เปนความรูสึกชื่นชอบ หรือไมช่ืนชอบ ความรูสึกดานบวกหรือดานลบ
ตอส่ิงใดสิ่งหน่ึง เปนความเกี่ยวเนื่องระหวางความรูสึก กับ ส่ิงนั้นโดยเฉพาะเชน เจตคติตอครู ผูบริหาร
วชิ ากจิ กรรมการสอน ฯลฯ
2. ความสนใจ (Interests) เปนความรสู ึกท่มี ีขอบเขต หรอื ชว ง (Range) จากระดับสูงของการ
กระตนุ (Excitement) และลดตํ่าลงมา หรือเปนความสัมพันธระหวางวัตถุ ส่ิงของกับระดับความสนใจ
เชน ผเู รยี นสนใจมากเกย่ี วกับวิชาการละคร แตไ มส นใจเลยเกย่ี วกบั วิชาภมู ศิ าสตร
3. แรงจูงใจ (Motivation) เปนความตองการภายในท่ีแนวแน (Strength) ท่ีจะใหเกิด
ผลสมั ฤทธ์หิ รือ การปฏิบัติดวยความชอบ ตอกิจกรรม/งาน ตาง ๆ เปนความต้ังใจ (Willingness) ท่ีจะ
กระทาํ ตามความคดิ เห็น เพอื่ ทจ่ี ะคนหาความสําเร็จ หลีกเล่ียงความลมเหลว ปฏิบัติตามกลุมและ ความ
คาดหวัง เชน แรงจูงใจตอ การมีสว นรว มในกิจกรรมการเรยี นการสอน เปน ตน
4. คานิยม (Values) เปนแนวโนม ตอสง่ิ ใดส่งิ หนง่ึ ท่ีมีความคงทย่ี าวนาน คานิยมมีทั้งกวางและ
ลึก และสง่ิ ท่ีนยิ มน้นั นับวาเปน สิ่งท่ีคนในสงั คมยอมรบั และปฏบิ ัติกนั
5. ความชืน่ ชอบ (Preferences) เปนความปรารถนา(Desire) ทจี่ ะเลือกหรอื ไมเ ลือกกลาวคือ
เปนการแสดงออกถึงการชอบสง่ิ หนึง่ มากกวาอกี สง่ิ หน่ึง เปน ความรสู กึ ที่สัง่ สมมานาน
6. มโนทศั นของตนเองเกย่ี วกบั การศึกษา (Academic self - concepts) ไมใชคุณลักษณะ
ของจิตพิสัยโดยตรงแตเปนการแสดงความรูสึกในดานสัมพันธตอสถานศึกษาหน่ึง วามีมากกวา
สถานศึกษาหนึ่งโดยนํามาเก่ียวของกับความสําเร็จทางการศึกษา หรือ ผลผลิตในบริบทการศึกษา
กลาวคือเปน เจตคต(ิ ช่ืนชอบ/ไมช่ืนชอบ)ของตนเอง ท่เี กดิ ข้ึนในชนั้ เรียน
7. วิถีของการควบคมุ (Locus of control) เปนส่ิงทแี่ สดงถงึ ความสัมพันธในสวนท่ีเกี่ยวของ
กับมโนทัศนของตนเองเกี่ยวกับการเรียนที่เปนเหตุผล (Attributions or Reasons) ของผูเรียนเอง
เหตผุ ลตา งๆ นัน้ ถือวาเปนลักษณะภายใน (Internal) เชน "ฉันประสบความสําเร็จจากการเรียนเพราะ
ความขยัน" สวนเหตุผลท่เี ปน ไปไดเหตุผลอืน่ ถือวาเปน ลักษณะภายนอก (External)
จากท่ีกลา วมาแลวสรุปไดวา ลักษณะของจิตพิสัย มีหลายลักษณะ ไดแก ความสนใจ แรงจูงใจ
ความซาบซึ้ง เจตคติ คานิยม การปรับตัว และ ความชื่นชอบ และสิ่งท่ีถือวามีความสัมพันธเก่ียวกับจิต
พสิ ัยดว ย คอื มโนทศั นข องตนเองเกย่ี วกับการศกึ ษา และ วถิ ขี องการควบคุม ซึ่งเปนเหตุผลที่ให ประสบ
ผลสาํ เร็จในการศกึ ษา ซ่งึ มที ง้ั เหตผุ ลภายในและเหตผุ ลภายนอก

-10-

แนวคิด ทฤษฎีเกี่ยวกับจิตพสิ ยั

ในการพัฒนาเครื่องมือวัดดานจิตพิสัยนั้น จะตองทําความเขาใจเกี่ยวกับแนวคิดทฤษฎีดานจิต
พิสัยใชเขาใจเสียกอน ซ่ึงแนวคิด ทฤษฏีท่ีเกี่ยวของกับจิตพิสัย โดยสรุปดังนี้ (ลวน สายยศ และ
องั คณา สายยศ. 2543, สําเริง บุญเรอื งรตั น. 2542, ณฎั ฐภรณ หลาวทอง. 2546)

1. แนวคิดของแครธโวลและคณะ
แครธโวลและคณะ (Krathwohl, D.R. and others, 1973) ไดล ําดับภาพของจิตพิสัยโดยเริ่ม

จากความสนใจ (Interest) มาเปนอันดับแรกตามมาดวยความซาบซึ้ง (Appreciation) เจตคติ
(Attitude) คานิยม (Value) และการปรับตัว (Adjustment) แตเมื่อพิจารณาลําดับความรูสึกเปนข้ันๆ
จะเรม่ิ จากการรับรู (Receiving) การตอบสนอง (Responding) การเห็นคุณคา (Valuing) การจัดระบบ
(Organization) และการสรา งลักษณะนิสัยตามคา นยิ ม (Characterization)

การจําแนกจุดประสงคทางการศึกษาดานจิตพิสัยตามแนวคิดของแครธโวลและคณะ
สามารถสรปุ ไดด งั น้ี

1.1 การรับรู (Receiving) เปนขั้นแรกของความรูสึก เปนการสัมผัสเบ้ืองตนเพียงไดรูได
เหน็ จะเรียกวา เปนขน้ั การจดจาํ ส่งิ ท่ีไดรับการสมั ผสั จากประสาทสัมผัสของเราก็ได แบงไดเปน 3 ข้ัน
คอื

1.1.1 การรูจกั (Awareness) เปน การสังเกตเห็นสถานการณน้ันโดยปราศจากความ
สนใจ เชน รจู กั สี รูปแบบ การจดั อนั ดบั เปน ตน

1.1.2 ความเต็มใจในการรับ (Willingness to receive) เปนข้ันเต็มใจหรือพอใจที่
จะรบั รู มคี วามโอนออนตอสง่ิ ท่พี บเหน็ แตเปนเพียงการบังคับใจเทานน้ั เชน ฟง ผูอน่ื พดู ดวยความเต็มใจ
อดทนทีจ่ ะทาํ อะไรใหส าํ เร็จ อดทนท่จี ะฟงอะไรใหจ บ ยอมรบั ความแตกตางของเชอื้ ชาตแิ ละวัฒนธรรม

1.1.3 ควบคมุ หรือคัดเลือกความเอาใจใส (Controlled or selected Attention)
เปน ความรูสกึ ที่จะบอกไดว าควรเอาใจใสในสง่ิ ใดและไมค วรเอาใจใสตอสิ่งใด เชน ความรูสึกที่วาชอบส่ิง
น้ี อยากไดส ิ่งนน้ั จงึ มองในลักษณะควบคมุ หรอื เลอื กมากขน้ึ

1.2 การตอบสนอง (Responding) เมื่อเลือกพอใจสิ่งใดสิ่งหนึ่งเรียบรอยก็จะถึงจิตพิสัย
ข้นั น้ี ขั้นนเี้ ปน ข้ันท่มี ีจิตใจจดจอ นน่ั คือการเกิดความสนใจ ช่นื ชอบกจิ กรรมหน่งึ มากกวา กจิ กรรมอ่ืนๆ
ความรสู กึ ดานน้แี บง ได 3 ขนั้ คือ

1.2.1 การยินยอมในการตอบสนอง (Acquiescence in Responding) เปน
ความรูสกึ ขน้ั ยินยอมหรือเชอ่ื ฟง ท่ีจะทํา ซงึ่ อาจจะยงั ไมพอใจในสง่ิ ท่ีจะทําเทาไรนัก เชน ความตั้งใจท่ีจะ
บังคับตนเองใหร ว มกิจกรรมกับคนอื่น การทําการบานใหเสร็จ เชื่อฟงกฎเกณฑท่ีกําหนด ความตั้งใจที่
จะทําตามระเบียบ เปน ตน

1.2.2 ความเต็มใจที่จะตอบสนอง (Willingness to Response) เปนข้ันรวม
กิจกรรมดวยความต้ังใจหรือความรวมมือ ทําตามความตองการหรือดวยความสมัครใจ เชน มีความ
รับผิดชอบในหนาท่ีของตน รวมมือในกิจกรรมของกลุมซ่ึงเปนสมาชิกแสดงความสนใจในการเขารวม
โครงการ มีความสนใจในงานใดงานหนึง่ โดยการอา น รวบรวม ทดลองหรือคน ควาตอบขอสงสัย เปนตน

1.2.3 ความพึงพอใจในการตอบสนอง (Satisfaction in Response) เปนการ
ยินยอมแบบเต็มใจและพึงพอใจจนเกิดความสนุกสนานและเพลิดเพลิน ตัวอยางเชน รองรําทําเพลง

-11-
รวมกบั คนอ่นื ดว ยความสนุกสนานพอใจ สนุกกบั ละคร ภาพยนตร สนกุ กับการสนทนาเรื่องใดเร่ืองหนึ่ง
สนุกกับการเลน เกม ฯลฯ การแสดงความสนกุ สนานพอใจน้ัน บางคนอาจจะแสดงออกมาใหเ ห็นไดอยาง
เปดเผย แตบางคนอาจจะไมแ สดงใหเ หน็ เปดเผยกไ็ ด การประเมินดานความพึงพอใจจึงตอ งอาศัยความ
รอบคอบ

1.3. การเห็นคุณคา (Valuing) ในข้ันน้ีเปนความรูสึกเห็นคุณคาของสิ่งของ สถานการณ
หรอื พฤตกิ รรมซ่ึงตนเองไดร บั มาต้ังแตต น จติ พสิ ยั ระดบั นอี้ าจยอมรบั หรือไมยอมรับคุณคาก็ได ซ่ึงขึ้นอยู
กับเกณฑท่ใี ชพ ิจารณาคุณคา พฤติกรรมระดับนี้คอนขางจะคงเสนคงวาในการแสดงความรูสึกและรับรู
คุณคา ส่งิ ตางๆ เจตคตเิ ปนความรูสกึ ระดับนี้ ระดับนแี้ บง ความรสู กึ ออกเปน 3 ข้ัน คอื

1.3.1 การรับรูคุณคา (Acceptance of Value) ระดับน้ีมุงหมายบรรยายคุณคา
ของสถาณการณ พฤติกรรม หรือวัตถุส่ิงของ ในระดับของความเชื่อ ซึ่งอาจใหความหมายวาเปนการ
ยอมรับทางอารมณตอ ขอเสนอหรอื คําสอนท่บี ุคคลมีพ้นื ฐานอยา งเพียงพอ เชนการแสดงความปรารถนา
อยา งตอเนอื่ งในการพฒั นาความสามารถในการพดู และการเขยี นอยางมีประสิทธิภาพ ยอมรับวาในชีวิต
มนษุ ยควรมกี ารนับถืออะไรบางอยาง รูส กึ วาการมีเพ่ือนเปน ส่งิ จาํ เปนในชวี ิต เปน ตน

1.3.2 การช่นื ชอบคุณคา (Preference for Value) เปน การเพม่ิ ความรสู กึ เอาใจใส
ในคุณคาหรือคานิยมน้ันเพิ่มขึ้นอีก เรียกวาเปนข้ันตองการคุณคาระดับน้ี ตัวอยางเชน แสดงความ
รับผิดชอบในการทําใหคนในกลุมท่ีพูดนอยหันมารวมวงสนทนาดวย แสดงความกลาหาญในการ
ตรวจสอบประเด็นตาง ๆ ที่ยังเปนปญหา พรอมท้ังแสดงความคิดเห็นเก่ียวกับปญหาน้ัน ๆ แสดง
บทบาททีก่ ระตอื รือรนในกิจกรรมโดยหาความรูใหม ๆ เปน ตน

1.3.3 การยินยอมรับ (Commitment) หมายถึงความเช่ือศรัทธาดวยอารมณ
แนน อนผทู มี่ คี วามรูส กึ ระดับน้ีจะแสดงพฤติกรรมยึดม่ันอยางเห็นไดชัด ตัวอยางเชน ความซ่ือสัตยตอ
กลุมที่เปนสมาชิก การยอมรับบทบาททางศาสนาในชีวิตสวนตัวและครอบครัว มีความจงรักภักดีตอ
จดุ มุง หมายของสงั คมทอ่ี สิ ระ มศี รทั ธาในเร่ืองอํานาจของความเปนเหตุผล ยอมอุทิศตัวใหกับความคิด
และอุดมการณตางๆ เปนตน ความรูสึกระดับน้ีเปนความรูสึกพอใจจนกระทั่งยินยอมตกลงเปนคําม่ัน
สญั ญา

1.4 การจัดระบบคุณคา (Organization) จากระดับจิตพิสัยท่ีผานมา มนุษยยอมเห็น
คุณคาหรือคา นยิ มมากมายที่ผา นเขา มาในประสบการณของชีวติ แตค วามรสู กึ ของมนุษยจะนิยมชมชอบ
เฉพาะกลุมคานิยมใดคานิยมหนึ่งเทาน้ัน การจัดระบบในระดับนี้จึงเปนสิ่งจําเปน ซ่ึงอาจจะใหอยูใน
กลุมกอ นหนงึ่ ท่มี ีลักษณะคลายๆ กัน หรืออาจจัดตามความสัมพันธซ่ึงกันและกัน หรืออาจจัดเอาตัวท่ี
เดน มากหรือกระจายมากท่ีสุดก็ไดมาตวั หนึง่ ระบบดังกลา วจะสรางขึน้ จากคานยิ มยอ ยๆ นาํ มาเชื่อมโยง
สัมพันธก ัน การเปลี่ยนแปลงคา นยิ มในระยะเปนผูใหญจะยากกวาในระยะเปนเด็ก เพราะความยึดติด
ส่ิงที่คิดวา ดีคงพิจารณามานานแลว ความรสู กึ ระดับนี้แบงออกไดเ ปน 2 อยา งคอื

1.4.1 การสรางมโนภาพของคุณคา (Conceptualization of a Value) เปนการ
จัดกลุมคุณคาหรือคานิยมซึ่งมีอยูหลายรูปแบบ คานิยมท่ีมีลักษณะเดียวกันอยูดวยกันแลวมาเรียกช่ือ
ใหมกลายเปนมโนภาพของคุณคาใหม ซึ่งอาจจะเปนนามธรรมทางภาษาหรือเปนรูปลักษณก็ได
ตัวอยางเชน การพยายามบงชี้ลักษณะของศิลปวัตถุท่ีเขาช่ืนชอบ การคนหาและวิเคราะหถึงขอตกลง

-12-
เบื้องตันที่เปนเครื่องบอกถึงคุณธรรม การตัดสินใจในฐานะที่มีความรับผิดชอบตอสังคมเพื่ออนุรักษ
มนุษยแ ละแหลงทรพั ยากร เปนตน

1.4.2 การจัดระบบคุณคาของคานิยม(Organization of a Value System) เปน
การจดั คานยิ มทส่ี ลับซับซอ นใหอ ยูในระบบเดยี วกันพวกเดยี วกนั เพื่อใหเ กดิ ความสมดลุ บางประการทาง
จิตพิสัย ตัวอยางเชน พัฒนาวิธีการควบคุมความกาวราวในรูปแบบท่ียอมรับกันทางวัฒนธรรม การ
ยอมรับความจริงในดานการปรับอารมณกับขอจํากัดของความถนัด ความสามารถ ความสนใจ และ
เงอ่ื นไขทางดานกายภาพ การชั่งใจเลือกนโยบายทางสงั คมกบั ประโยชนทีบ่ างกลุม ไดรับ บางคนฟุงเฟอก็
เพราะเขาเหน็ วา คุณลกั ษณะทั้งหลายเหลานี้ มีลักษณะพวกเดียวกนั กบั ความฟุงเฟอ เปนสิ่งที่เขาช่ืนชอบ
เขาก็ยดึ ตดิ และจัดระบบใหอยูในใจของเขา บางคนชื่นชอบกับคานิยม “ดูถูก เหยียดหยาม เบียดเบียน
ทารณุ เอาเปรียบ” ก็นํามาจัดระบบใหอ ยูในกลุมเดียวกัน คนกลมุ นก้ี ็จะเปนคนลักษณะกา วรา วไป

1.5 การสรางลักษณะนิสัยตามคานิยม(Characterization) เปนข้ันสั่งสมความรูสึกมา
นาน จนกระทง่ั จงึ ถอื เปนลกั ษณะนิสยั เปนแนวความเช่อื ถือศรัทธา ปรัชญาชีวิต มีลักษณะสวนตัวท่ีเปน
เอกลักษณของเขา คือรูวาเขาคือใคร มีอุดมคติเปนของตน ความรูสึกระดับน้ีเปนความรูสึกที่ส่ังสมมา
ต้งั แตข ั้นแรกจนเกดิ การเลือกและตดิ เปน ของตนเปน วถิ ีดําเนินชีวิต เปน เปาหมายปลายทางชีวิต เรียกวา
เปนความรูส กึ ท่ตี กตะกอนแลวกลายเปนบคุ ลิกภาพ ระดับนี้แบง ความรูสึกออกเปน 2 ขัน้

1.5.1 การสรุปอิงนัยทั่วไปของคุณคาหรือคานิยม(Generalized Set) ระดับนี้
หมายถึงจิตพิสัยซึ่งใหความสอดคลองภายในกับระบบของเจตคติและคานิยม ในชวงเวลาใดเวลาหน่ึง
เปนความรสู กึ ตอบสนองตอ ปรากฏการณท ่ีเกดิ จากการเลอื กสรรระดบั สงู จากกลมุ ของเจตคติและคานิยม
ตามธรรมดาคนมีเจตคติและคานิยมอยางมากมายที่คัดเลือกไวและยึดถือประพฤติปฏิบัติที่เห็นวาดีงาม
เมือ่ เกิดเหตุการณหรือปญหาใดๆข้ึน ก็จะเอาความรูสึกที่ยึดถือไปแกปญหาในสถานการณใหมได เชน
มีนสิ ยั แกปญ หาอยา งมรี ะบบ ใชว ิธกี ารทางวิทยาศาสตรเพื่อหาคําตอบ มคี วามเช่ือม่ันตนเองที่จะเอาชนะ
ได เปน ตน

1.5.2 การสรางลักษณะนิสัย(Characterization) เปนระดับจิตพิสัยท่ีผสมผสาน
สรุปรวมความรูสึกที่ยึดเปนอุดมการณ ปรัชญาชีวิต เชน การพัฒนาความมีสติ การพัฒนาปรัชญาชีวิต
การพฒั นาความเปนระเบียบสวนตวั การดาํ รงชวี ิตดวยคุณธรรม การยึดอดุ มการณประชาธปิ ไตย ฯลฯ
บคุ ลิกลกั ษณะทั้งหลายแหลจะเกดิ ข้นึ ในระดบั นี้

2. แนวความคดิ ของไอแซงค (Hans Eysenk)
ไอแซงค (Hans Eysenk อางอิงใน ลวน สายยศ และอังคณา สายยศ. 2543) ไดเสนอข้ัน

ของจิตพิสัยของมนุษยเปนรูปแบบตนไม (Tree model) โดยมีความเช่ือเปรียบเสมือนใบไม สวนท่ี
แตกกิ่งกานเลก็ ๆ ถัดจากใบไปเปรียบไดกับระดับเจตคติ สวนท่ีเปนก่ิงกานใหญมั่นคงกวาเปรียบไดกับ
ระดบั คณุ คาหรอื คา นิยม (Value) สว นลาํ ตน ทแ่ี ขง็ แกรง พรอ มท้งั โคนและรากท่ีใหตนไมยืนอยูไดเปรียบ
เสมอื นบุคลกิ ภาพนนั่ กค็ อื คนเราจะเริม่ ระดับของจติ พสิ ัยจากความเชอ่ื ซ่ึงเกดิ จากการรับรูเรียนรูมากอน
วาอะไรเปนอะไร อาจจะเชือ่ ในแงดีหรือไมด กี ็ได เมอ่ื ยึดตดิ ความเชอ่ื แลวก็จะเกิดเปน เจตคติ จากเจตคติ
หลาย ๆ อยางมารวมกันเปนพลังใหเกิดเปนคานิยมตอไป เมื่อผสมผสานคานิยมเปนของตนเองแลว

-13-
รวมตัวกันแขง็ แกรง เกดิ เปน บคุ ลกิ ภาพหรือลักษณะนิสัยของตนเอง จิตพิสัยระดับนี้เปลี่ยนแปลงไดยาก
จะแสดงความเปน ตัวของตัวเอง จงึ ไดเปรยี บเทียบกับรากโคนของตน ไม ดงั ภาพที่ 1.1

(คBวeาlมieเชfsอื่ )

เจตคติ
(Attitudes)

(Vคaาlนuิยeมs)

(Pบeคุ rsลoกิ nภaาliพty)

ภาพที่ 1.1 การจาํ แนกจิตพิสยั ตามลําดบั ของไอแซงค
(ทม่ี า https://th.pngtree.com/freepng/cartoon-painted-tree_284322.html)
3. แนวคิดของฮานนาฮและไมเคลิ ลสิ (Hannah and Michaelis)

ฮานนาฮและไมเคิลลิส (Hannah and Michaelis, 1977) ไดแบงระดับของความจิตพิสัย
ไวด งั น้ี

3.1 ความตั้งใจ (Attending) ขั้นน้ีเปนขั้นแรกและเปนฐานขอมูลของทุกอยาง เปนข้ัน
การเก็บความรูสกึ จากการสังเกตและรวบรวมขอ มูล

3.2 การตอบสนอง (Responding) เปนข้ันความรูสึกอยากรวมกิจกรรมตอบสนองการ
กระทําทั้งหลายของกลุม สนใจในการทํางานรว มกับกลมุ

3.3 การยินยอม (Complying) เปนความรูสึกข้ันยอมเช่ือฟงกฎเกณฑระเบียบที่กําหนด
ยนิ ยอมทําตามระเบียบกฎเกณฑท มี่ อี ยู ทาํ งานกลุมไดครบถวนสมบรู ณ

3.4 การยอมรับ (Accepting) เปนข้ันความรูสึกมองเห็นคุณคาของส่ิงตางๆ นํามา
ประพฤติปฏิบตั เิ ปนพฤติกรรมหรอื ความคิดของตนเองอยา งมีความคงเสนคงวาและสามารถใหเหตุผลวา
การกระทําใดดีหรือเหมาะสมกวา กัน

3.5 ความช่นื ชอบ (Preferring) เปนขน้ั ความรูสกึ ทแ่ี สดงหรือสาธิตใหทราบวาชื่นชอบส่ิง
ใดส่งิ หนง่ึ มากกวาอีกส่งิ หน่ึงอยางคงเสนคงวา และสามารถเช่ือมโยงคานิยมกับการเลือกกระทํา ฯลฯ
จะเรยี กวาเปนขัน้ อาสากไ็ ดในระดับนี้ เพราะจิตใจศรัทธาพรอมท่จี ะทาํ อยแู ลว

3.6 การบูรณาการ (Integrating) เปนข้ันของการหลอหลอมความรูสึกซึ่งคงเสนคงวา
มาแลว ใหเปนเจตคติและคุณธรรมประจําใจของตนเอง จนบังเกิดเปนคุณลักษณะเฉพาะของบุคคล
สามารถวเิ คราะห วิจารณ หรอื ใหค วามคดิ เห็นตามแนวความคดิ เหน็ ท่ีเปน ของตนเองยดึ ถอื ได

-14-
กลาวโดยสรุปจิตพิสัยเปนลักษณะการแสดงออกตอเน่ืองทางจิตวิทยา (Psychological
continuum) นั่นคือแปรเปล่ียนไปทางลบหรือทางบวก ขณะเดียวกันความเขมขนที่แตกตางกันตาม
ความรสู กึ ในสภาวะทค่ี วามรสู กึ เขมขน แตกตางกัน และถา มเี ปาของความรูสกึ เปลยี่ นแปลงไป ก็จะมีการ
กาํ หนดช่อื หรอื ลกั ษณะของความรูสึก ณ จุดน้ันๆ แตกตางกันดวย สวนใหญแลวจะกําหนดวาจิตพิสัย
เร่ิมตน ท่ีสดุ เปน ความเช่ือ ถดั ไปเปนความสนใจตอไปสูเจตคติ แลวถึงคานิยม ลงทายจะเปนบุคลิกภาพ
การพัฒนาจิตพิสัยจึงควรมองแนวโนมของการเกิดแตละคุณลักษณะดังกลาวใหดี เริ่มตนความเชื่อที่ดี
แลว จะลงเอยท่บี คุ ลกิ ภาพทีด่ ีดว ย

วิธกี ารวัดจติ พสิ ยั

จิตพสิ ยั เปน คุณลกั ษณะดานจิตใจท่ีมองไมเห็นหรือเปนนามธรรม การวัดจิตพิสัยจึงเปนการวัด
ทางออ ม มีความคลาดเคล่ือนในการวัดเกดิ ขนึ้ ไดง า ย อาจมกี ารเสแสรงและบิดเบือนคําตอบของผูถูกวัด
การตอบของผถู กู วดั มีลักษณะเปน ไปตามที่สังคมมุงหวงั การวัดจิตพิสัยสามารถกระทําไดหลากหลายวิธี
นาํ เสนอวธิ ที ีน่ ิยมดงั ตอไปนี้

1. การสังเกต (Observation)
เปนการสังเกตการพูด การกระทํา การเขียนของนักเรียนท่ีมีตอสิ่งใดสิ่งหน่ึง ท่ีครู

ตองการวดั เชน ตอ งการวัดวา นกั เรียนคนหน่ึงมีความสนใจตอการเรียนวิชาวิทยาศาสตรมากนอยปาน
ใด ครอู าจสงั เกตการกระทาํ ของนกั เรียนในเรอ่ื ง

(1) การมาเรียน
(2) การถามตอบในชนั้ เรียน
(3) การทําการบา น/สงงาน
(4) อานหนงั สือเก่ียวกับวทิ ยาศาสตร
(5) เขารว มกิจกรรมทางวทิ ยาศาสตร
(6) ชอบสงั เกตและทดลองธรรมชาติรอบตัว เปนตน
สําหรบั วิชาอื่น ๆ ก็สังเกตไดทํานองเดียวกันนี้ ผลจากการสังเกตการกระทําของนักเรียน
ดงั กลาวพอท่จี ะทาํ ใหค รวู ินิจฉยั ไดวา นกั เรยี นสนใจการเรียนวชิ าใดมากนอยปานใด
ในเรอื่ งของคณุ ธรรม จรยิ ธรรม ครูอาจสงั เกตดูความประพฤตขิ องนักเรยี นแลว แปลความวา
นักเรียนคนนั้นเปนผูปฏิบัติตนดีมากนอยปานใด เชน การไมขาดเรียนก็แสดงวามีความรับผิดชอบ มี
ความซอื่ สตั ย มีวนิ ยั ในตนเอง การไมเ ลนการพนัน การไมเทีย่ วกลางคืน ลวนแตเปนพฤติกรรมท่ีแปล
ความหมายไดว า นกั เรยี นคนนน้ั เปน คนดี เปนตน
2. การสัมภาษณ (Interview)
เปนการใชวิธีพูดคุย ครูคุยกับนักเรียนในประเด็นท่ีครูอยากรู ซึ่งอาจเปนความรูสึก
เจตคตขิ องนกั เรยี นเพือ่ นําสิ่งท่ีนกั เรยี นพูดออกมาแปลความหมายเก่ียวกับลักษณะจิตพิสัยของนักเรียน
ได เชน ครูอยากรูวาเขาสนใจเรียนวิชาภาษาไทยหรือไม ครูอาจพูดคุยกับนักเรียนวาเคยอานวรรณคดี
เลมใดบาง เคยเขียนกลอนไหม เคยอานหนังสืออะไรท่ีดี ๆ บาง ลองเลาใหครูฟงบาง คําตอบของ
นักเรียนจะทาํ ใหครูประเมนิ ไดวา มีความสนใจการเรยี นวชิ าภาษาไทยมากนอยปานใด

-15-
3. การใชแบบมาตรประมาณคา (Rating Scale)

มีครูหรือนกั วดั ผลไดสรา งเครื่องมือวดั เจตคติ วดั ความสนใจ วดั คณุ ธรรม จริยธรรม ไว
มากพอสมควรซ่ึงครูคนอ่ืนสามารถนําไปใชได ถาเปนแบบวัดเจตคติ หรือวัดความสนใจจะมีรูปแบบ
การวดั 3 รปู แบบ คือ แบบของลิเคิรท แบบเธอรสโตน แบบของออสกูด

เนื่องจากแบบสอบเพ่ือวัดจิตพิสัย เชน เจตคติ ความสนใจ ฯลฯ มีลักษณะอยาง
เดยี วกนั เพียงแตเปล่ียนเปาหมายเทาน้นั นาํ เสนอใหเหน็ เปน ตัวอยา งของการวัดจิตพิสัยในรูปแบบตาง
ๆ ดังนี้

3.1 แบบของลเิ คริ ท ในท่นี ้ี ขอเสนอตัวอยางแบบวัดเจตคติตอวิชาวิทยาศาสตรของ
นกั เรียนชน้ั มัธยมศกึ ษาปที่ 2 ลกั ษณะของแบบวัดเปนดงั นี้

คาํ ชแ้ี จง ใหน ักเรยี นเขียนเคร่อื งหมาย () ลงในชอ งวาง เปนจรงิ มากทสี่ ดุ เปนจรงิ เฉยๆ
เปนจรงิ นอย เปนจรงิ นอยท่สี ดุ ที่ตรงกับความเปนจริงในความรสู กึ ของตัวทานเอง

ขอ ความ เปนจรงิ เปน เปน เปนจริง
มาก จริง เฉยๆ จรงิ นอ ย
ท่ีสุด มาก นอย ทีส่ ุด
1. ขาพเจาชอบเรียนวิชาวิทยาศาสตรม ากกวาวิชา ………… ……… ……. ……… …………..
อน่ื .....................................................…............
2. ถาไมถ ูกบังคับแลวขาพเจาจะไมเ รยี นวชิ า ………… ……… ……. ……… ………….
วทิ ยาศาสตร…...................................................
3. ขาพเจาชอบซกั ถามเม่ือเรยี นวชิ าวทิ ยาศาสตรไม ………… ……… ……. ……… ………….
เขาใจระหวา งเวลาทค่ี รสู อน….............................

ภาพที่ 1.2 ตัวอยา งแบบวัดเจตคตติ อวิชาวิทยาศาสตรตามแบบของลิเคอรท

-16-

3.2 แบบของเธอรส โตน จากแบบวดั ขางตน ถาเปน แบบของเธอรส โตน จะมี
ลกั ษณะดงั น้ี

คําช้ีแจง ใหน ักเรยี นขีดเครอื่ งหมาย () ลงในชอง จรงิ หรือไมจ รงิ ตามความรสู กึ ท่ี
แทจ รงิ ของนักเรียน

ขอ ความ จรงิ ไมจริง
1. ขา พเจาชอบเรยี นวชิ าวิทยาศาสตรมากกวาวิชาอน่ื ..........…….. ………….. ……………
2. ถา ไมถ กู บงั คบั แลวขา พเจาจะไมเ รยี นวิชาวิทยาศาสตร….......... ………….. ……………
3. ขา พเจาชอบซกั ถามเมอ่ื เรียนวิชาวทิ ยาศาสตรไมเขาใจ ……………
ระหวา งเวลาทค่ี รสู อน…………………………………….................... …………

ภาพท่ี 1.3 ตวั อยางแบบวัดเจตคติตอการเรียนวิชาวิทยาศาสตรต ามแบบของเธอรส โตน
การสรางแบบวัดตามแนวของเธอรสโตนนนั้ ผูสรางจะตอ งทดลองหาคาคะแนนของแตละขอ
คาํ ถามไวดว ย

3.3 แบบของออสกดู จากแบบวดั ความสนใจทก่ี ลา วถงึ ในขอท่ี 3.1 และ 3.2 ถาเปน
แบบของออสกดู จะเปนแบบวัดท่ีใหน ักเรยี นพิจารณาวาวิชาวิทยาศาสตร นั้นนักเรียนมีความรูสึกอยูใน
ระดบั ใดจากชวงหมายเลข ที่เร่ิมจาก 0 และไปทางขวา 1 2 3 หรือมาทางซาย 1 2 3 โดยที่เลข
0 หมายถงึ ความรูสึกกลาง และเลข 1 2 3 มาทางซา ยหรือขวาเปนระดับความรูสึกที่มีระดับตางๆ
ตามคา คุณศัพทท ่บี งช้ีเพื่อสะทอนความรูสึกตอวิชาวิทยาศาสตร คาคุณศัพทนี้จะมีลักษณะตรงขามกัน
เชน ด-ี เลว สนุก-นาเบ่อื ยาก-งาย เปน ตน ลกั ษณะของแบบวัดของออสกูดเปน ดงั น้ี

ดี 7 6 5 4 3 2 1 เลว
ดุรา ย 1 2 3 4 5 6 7 เมตตากรุณา
ซ่ือสัตย 7 6 5 4 3 2 1 คดโกง
มคี ณุ คา 7 6 5 4 3 2 1 ไรคุณคา
เครง เครียด 1 2 3 4 5 6 7 สบาย สบาย

ภาพท่ี 1.4 ตัวอยางแบบวัดเจตคตติ อ วิชาวิทยาศาสตรตามแบบของออสกูด

-17-
4. แบบวัดเชงิ สถานการณ ถา เปน แบบวัดจรยิ ธรรม มักสรางเปน สถานการณดงั ตวั อยาง
เชน
(0) ถาเห็นเพื่อนเปนลม หมดสติ แตขา พเจา ก็จะรบี กลบั บา นเพ่ือไปชวยแมทาํ งาน จงึ ตัดสินใจไมช วย
ดแู ลเพอื่ น เพราะ
 เปน การเสยี สละท่ไี มไ ดผลคมุ คา
 เปนหนาทีข่ องขาพเจาที่จะตองไปชว ยแมทํางาน
ขาพเจา กลวั วาจะชวยเพ่อื นไมไ ด เพราะขาพเจาไมช อบคนเปนลม
บุคคลไมจําเปน จะตองละอายใจตนเอง เมอ่ื ไมไ ดช ว ยเพื่อน เพราะการทาํ ความดนี ั้นทําได
หลายทาง
ขาพเจาไมกลวั วา เพ่อื นๆ จะหาวาขาพเจาเปนคนใจแคบ เพราะมเี พื่อนขา พเจาหลายคนท่ี
ไมย อมชว ยเพอ่ื น
 คนท่ีไมชวยเพ่ือนเพราะมีเหตุอันสมควรยอมไมทําใหความภูมิใจของตนลดลง
ภาพที่ 1.5 ตวั อยา งแบบวัดเหตผุ ลจรยิ ธรรมเชงิ สถานการณ
ตัวอยางน้ี ตัวคําถามจะเปน สถานการณที่สรางข้ึนยงั ไมเ กิดข้ึนจริง ซงึ่ ผูตอบจะเลอื กตอบใน
ตวั เลอื กทีเ่ ปนเหตผุ ลของตนเทา นน้ั

การสรางเครื่องมือวดั จิตพสิ ัย

การสรางเครอื่ งมือวัดจติ พสิ ยั โดยท่วั ไปมักจะมีขน้ั ตอนการสรางดังตอ ไปน้ี
1. กําหนดคุณลักษณะ หรือ เปาหมายที่จะวัด หรือตัวแปรท่ีจะวัด โดยระบุใหชัดเจนวา
ตองการวดั อะไรเชน ความสนใจตอการเรียนวทิ ยาศาสตร เจตคติตอ การเรียนวิชาคณติ ศาสตร เปน ตน
2. ศึกษาเอกสารและงานวจิ ัยท่เี กยี่ วขอ ง เพ่ือใหทราบวา เจตคติที่ตองการศึกษาเก่ียวของกับ
อะไร มีองคป ระกอบยอยๆ อะไรบา ง และ มีตัวแปรหลกั ตวั แปรยอ ยอะไรบา ง
3. นิยามศพั ทเฉพาะ เปนการกาํ หนดความหมายของส่ิงที่จะวัดใหชัดเจน โดยการศึกษาขอมูล
เกยี่ วกบั คุณลกั ษณะ วเิ คราะหค ณุ ลักษณะของส่ิงที่จะวัดวา แตละคุณลักษณะเหลาน้ันเปนอยางไร ส่ิงที่
จะวดั คอื อะไร ประกอบดว ยคณุ ลกั ษณะใดบาง หรือมีองคประกอบอะไรบาง มีรายละเอียดอยางไร แลว
จงึ นิยามศพั ทเฉพาะทงั้ เปนการนิยามศัพทท ั่วไปและนิยามศัพทปฏิบตั ิการ
4. เลอื กเคร่ืองมอื วัดจิตพิสัย เครื่องมือท่ีจะใชวัดจิตพิสัยตองเหมาะสมกับคุณลักษณะที่จะวัด
ไดแก แบบสอบถาม แบบมาตรประมาณคา แบบทดสอบ แบบสํารวจ แบบสัมภาษณ แบบสังเกต
เปน ตน
5. สรางขอ ความ โดยเขียนใหครอบคลุมคุณลกั ษณะทุกดาน และในคุณลักษณะแตละดานควร
มี หลาย ๆ ขอ ดว ยการสรางขอความเพอื่ เปนเครือ่ งมือในการวัด

-18-
6. ตรวจสอบความเท่ียงตรง ดวยการนําขอความดังกลาวใหผูเชี่ยวชาญจํานวน 3 ทานเพ่ือให
ตรวจสอบขอความแตละขอความวา เขียนไดตรงกับนิยามศัพทเฉพาะหรือไม หากขอความไมมีความ
เทีย่ งตรงกท็ าํ การปรบั ปรุงหรือเขยี นขอความใหมเพิ่ม
7. ทดลองเคร่อื งมือ นําเคร่ืองมือที่สราง ไปทดสอบกับกลุมเปาหมายวามีความรูสึกหรือความ
คิดเห็นอยางไร เชน เห็นดวยอยางยิ่ง - ไมเห็นดวยอยางยิ่ง หรือ ยอมรับ- ไมยอมรับ แลวนําผลที่ไดมา
ทาํ การวิเคราะหต ามเทคนิควิธีของแตล ะชนิดของเครื่องมือวดั
8. ปรับปรุงคุณภาพของเครื่องมือ ตามผลการวิเคราะห แลวนําไปทดลองใชแลวนํามา
วิเคราะหจ นแนใ จในคณุ ภาพ
9. สรางเกณฑใ นการใหคะแนน พรอมทัง้ เขยี นคมู ือการใชเ ครอ่ื งมอื ดังกลา ว

สรุป

มีผแู บง ระดับพฤติกรรมทางดานจิตพิสัยไว มีลักษณะเหมือนกันเรียงจากระดับต่ําสุดถึง ระดับ
สงู สดุ คือ การรบั รู การตอบสนอง การสรางคุณคา การจัดระบบคุณคา และการสรางลักษณะนิสัย การ
วัดทางดานจิตพสิ ยั มีวิธีการวัด 3 วิธี คือ วดั โดยการสังเกต การสัมภาษณ การใชแบบมาตรประมาณคา
สวนการสรางเครื่องมือดานจิตพิสัย มีขั้นตอนในการสราง คือ กําหนดคุณลักษณะส่ิงท่ีจะวัด นิยาม
ความหมายของส่ิงท่ีจะวัด สรางขอความ การตรวจสอบความเที่ยงตรง ทดลองเครื่องมือ ปรับปรุง
เครอื่ งมอื และสรางเกณฑการใหคะแนน

คาํ ถามทบทวน

1. จติ พสิ ยั หมายถงึ อะไร
2. องคประกอบของจติ พิสยั ไดแกอ ะไร จงอธิบาย
3. จงแบง ระดับพฤติกรรมทางดา นจติ พิสยั ตามความเขา ใจของทาน
4. ในการสอนทุกวิชาตองวัดจิตพิสยั หรอื ไม จงอธิบาย
5. การวัดทางดานจิตพสิ ยั มกี วี่ ิธี แตล ะวธิ ีมรี ายละเอียดการวดั อยา งไร
6. จงเขียนแผนผงั ความคิด (Mindmap) แสดงขั้นตอนในการสรา งเคร่ืองมอื วดั จิตพิสัย ระบายสี
ใหสวยงาม
7. คณุ ลักษณะของจติ พสิ ยั มีลักษณะเปนอยางไร

-19-

เอกสารอางอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. กรมวืชาการ. คูมือการพัฒนาโรงเรียนเขาสูมาตรฐานการศึกษา การสอนท่ีเน
นนักเรียนเปนศูนยกลาง. โครงการประกันคุณภาพการศึกษา เอกสารทางวิชาการ อันดับที่
15/2539. กรุงเทพ ฯ : สาํ นักทดสอบทางการศึกษา กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ. 2539.

ดวงเดือน พันธุมนาวิน และ เพ็ญแข ประจนปจจนึก. จริยธรรมของเยาวชนไทย. กรุงเทพฯ :
สถาบนั วจิ ยั พฤติกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. 2520.

ลว น สายยศ. เอกสารการสอนวิชาการวัดบคุ ลิกภาพ. ภาควิชาการวัดผลและวิจยั ทางการศกึ ษา คณะ
ศกึ ษาศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครนิ ทรวโิ รฒ ประสานมติ ร. 2538.

ลวย สายยศ และองั คณา สายยศ. การวดั ดานจติ พิสัย. กรุงเทพฯ : สวุ ีรยิ าสาสน . 2543.
ณัฏฐภรณ หลาวทอง. “การประเมินจิตพิสัย” ใน การประเมินผลการเรียนรู แนวใหม. กรุงเทพฯ :

สาํ นักพมิ พจ ฬุ าลงกรณม หาวทิ ยาลยั . 2546.
สําเริง บุญเรืองรัตน. “การวัดจริยธรรม” ใน การวัดและการประเมินดานคุณธรรม จริยธรรม.

กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย. 2542.

Brown R. Social psychology. New York: Free Press, 1965.
Ebel, R., & Frisbie, D.A. Essentials of Educational Measurement. Englewood Cliff:

Prentice-Hall, Inc. 1986.
Hannah, J.S. and Michaelis, J.U. A Comprehensive Framework for Instructional

Objectives; A Guide to Systematic Planning and Evaluation. MA: Addison-
Wesley. 1977.
Hopkins, C. D., & Antes, R. L. Classroom testing: Construction. Itasca, IL: F. E. Peacock
Publishers. 1990.
Krathwohl, D.R., Bloom, B.S., Masia, B.B. Taxonomy of Educational Objectives, the
Classification of Educational Goals. Handbook II: Affective Domain. New York:
David McKay Co., Inc. 1973.
Stiggins, R.J. Student-centered classroom assessment. Columbus, OH: Macmillan.
1994.

-20-

บทท่ี 2
การวดั ความสนใจ

ความสนใจเปนจิตพิสยั ท่ีเกดิ จากการรับรูกอ น การรบั รสู ิ่งใดกจ็ ะเกิดความรูสึกตอสิ่งน้ันๆ ความ
สนใจจึงเกิดขึ้นได การรับรูจึงเปนส่ิงท่ีมีความสําคัญ แตไมใชวามีการรับรูแลวจะมีความสนใจในทุก
สถานการณ เพราะเมอื่ รบั รูแลว อาจจะไมเ อาใจใสใ จสงิ่ นัน้ ในบางคร้งั สงิ่ เรา นนั้ ไมสามารถกระตุนใหรับ
ไว เม่ือเปนอยางน้ี การรับรูก็จะผานไปโดยไมเกิดความสนใจ แตถาสิ่งเราน้ันเกิดขึ้นอยางตอเน่ือง
ความรสู ึกจะเกดิ ข้นึ และถา ความรสู ึกเกิดตอบสนองอยางเต็มใจ เกิดความพึงพอใจ ความสนใจก็จะเกิด
ติดตามมา ดงั นั้นสิง่ เรา เพื่อใหจิตใจตอบสนองจึงเปน สงิ่ สําคญั ในการสรางความสนใจ

ความหมายของความสนใจ
ความสนใจเปน ลักษณะหน่งึ ของจิตพิสยั ซ่ึงนกั วิชาการไดใ หความหมายไวตอไปน้ี
ความสนใจ หมายถงึ ความรูสึกชืน่ ชอบกิจกรรมหนึ่งมากกวากิจกรรมอนื่ ๆ เปาของความรูสึกตอ
สงิ่ ดังกลา วจะเปน กิจกรรม ดังน้ันความรูสึกใดๆ ที่มีตอเปาท่ีเปนกิจกรรม เรียกวา เปนความสนใจ เชน
เด็กคนหน่ึงชอบรองเพลงมากกวาการทําโจทยคณิตศาสตร แสดงวา เด็กคนน้ีสนใจรองเพลงมากกวา
กิจกรรมเก่ียวกับคณิตศาสตร ความสนใจของบางคนอาจสังเกตไดจากการทุมเทเวลาเพื่อทําอะไร
บางอยาง เชน วาดภาพ อานหนังสือ ปลูกตนไม เปนตน (ลวน สายยศ และอังคณา สายยศ. 2543,
น. 24)
ความสนใจ เจตคติ และคานิยม เปนคุณลักษณะทางจิตพิสัยซึ่งมีความทับซอนกัน แตความ
สนใจจะรสู กึ เบาบางกวา โดยแยกไดว า
- ความสนใจเปน ความรสู ึกชนื่ ชอบตอเปา ทเี่ ปน กจิ กรรม
- เจตคติเปนความรสู ึกชน่ื ชอบตอ เปา ทเ่ี ปนบคุ คลหรอื ส่ิงของ
- คา นยิ มเปนความรูสึกช่นื ชมตอ เปา ทเ่ี ปน อดุ มการณหรือวิถีชวี ิต
เชน
ขา พเจา ชอบหนังสอื (ความสนใจ)
ขาพเจา ชอบหนงั สอื บนั เทงิ (เจตคติ)
ขาพเจาชอบบรจิ าคหนังสอื ที่อา นแลวใหแกโ รงเรยี นในชนบท (คา นยิ ม)
สวนวารินทร สายโอบเอื้อ (2542) ไดนิยามความสนใจวา เปนความรูสึกชอบเอาใจใส พอใจ
หรอื ผกู พนั ในบุคคลหรอื การกระทํา ส่ิงของ วัตถุตางๆ เปนพิเศษ จะทําใหใชเวลาสวนใหญไปกับบุคคล
การกระทํา ส่ิงของ เหตุการณท่ีตนสนใจเปนพิเศษ ถาเปนกิจกรรมท่ีตนเองสนใจ จะทําใหบุคคลมี
ความสขุ ในการทํากิจกรรมน้ัน เปนผลตอการนาํ มาซงึ่ ความสุข ความพอใจตอ ชีวิตของตน
สรุปไดวา ความสนใจเปนความรูสึกหรือจิตพิสัยระดับบางเบาท่ีมีตอกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง
โดยการเร่ิมตนจากการรับรู และการรับรูน้ันสามารถเราใหบุคคลผูกพันอยางตอเน่ือง สวนใหญจะเปน
ความสนใจตอกจิ กรรม เชน ความสนใจในงานอดิเรก เชน กีฬา อา นหนังสอื ดหู นงั เปนตน

-28-

ลกั ษณะของความสนใจ

ซุปเปอรกับไครท (Super and Crites, 1962 อางอิงในลวน สายยศ และอังคณา สายยศ.
2543, น. 25) ไดแ บง ความสนใจออกเปน 3 ลักษณะไดแก

1. ความสนใจสว นตน (Expressed Interest) เปน ลักษณะการแสดงออกของแตละบุคคล ท่ีชื่น
ชอบส่ิงหนง่ึ มากกวาอีกส่ิงหนงึ่ เปน การแสดงความสนใจของตนเองแบบเงียบๆ การแสดงออกไมรุนแรง
แตสามารถเห็นไดจากกิจกรรมท่ีทํา เชน ชอบปลูกตนไม ชอบอานหนังสือ ชอบสะสมของเกา เปนตน
ความสนใจของบุคคลประเภทนี้ไมไปเกี่ยวขอ งกับบุคคลอน่ื มากนัก

2. ความสนใจดวยการอาสา (Manifest Interest) เปนความสนใจดานอาสาสมัครรวมวงกับ
กลมุ ทํากิจกรรม เขา รวมชุมนุมหรือสมาคมนั้น เชน นักเรียนคนหน่ึงชื่นชอบคณิตศาสตร แตไมใชสนใจ
ชอบอยคู นเดียว แตจะเขารว มชุมนุมคณิตศาสตรด ว ยความเต็มใจและอาสาทํางานใหชมุ นมุ เต็มที่

3. ความสนใจจากรายการวดั (Inventoried Interest) เปนความสนใจที่ไดจากรายการวัด ใน
แบบทดสอบวดั ความสนใจ ซึ่งข้นึ อยูกบั นยิ ามความสนใจของเครอื่ งมือวัดน้ันๆ เนื้อหารายการถามตางๆ
ใชในการคนหาความสนใจอาจแตกตางกัน แตก็สามารถนํามาแปลผลไดวา คนน้ันมีความสนใจดานใด
ขนาดไหน ซึ่งสามารถพูดไดว า เปนความสนใจชนดิ ทแี่ บบทดสอบน้ันวดั ไดตามผูชาํ นาญการกําหนด

สรุปไดวา ลักษณะของความสนใจจําแนกออกตามลักษณะสาํ คัญจากสวนบุคคลไปสูระดับสังคม
และการศึกษาเฉพาะกรณี ไดแก ความสนใจสวนตน ความสนใจดวยการอาสา และความสนใจจาก
รายการวดั

ระดบั ความสนใจ

การแสดงออกดานความสนใจนั้น บางคนแสดงออกอยางรุนแรง หรือกระโตกกระตาก แตบาง
คนอาจไมกระโตกกระตากคือช่ืนชอบเงียบๆ ในกิจกรรมหน่ึงมากกวาอีกกิจกรรมหนึ่ง และเปนการ
แสดงออกทพ่ี อเห็นได เชนชอบปลกู ตน ไม ชอบอานหนังสือมาก ชอบสะสมของเกา เปนตน ความสนใจ
ของบุคคลประเภทนี้ไมไปยุงกับคนภายนอก แตความสนใจอีกพวกหน่ึงเรียกวา ความสนใจขันอาสา
เพราะกลุมพวกน้ีถามีการจัดกิจกรรมของสมาคม ก็จะเขารวมและอาสาทํางานอยางเต็มท่ี ซ่ึงจะมี
องคประกอบอื่นมารวมกับความสนใจ เชน การแสดงออก การเขาสังคม เปนตน เมื่อมาผนวกเขากับ
ความสนใจ ทําใหความเขมขนของความสนใจมมี ากขน้ึ ซ่ึงคูเดอร (Kuder, 1956 ; อางองิ ในลวน สายยศ
และอังคณา สายยศ. 2543) ไดแบงระดับความสนใจอาชีพ เชน แพทย วิศวกรรม นักดนตรี หรือนัก
ธรุ กิจ แบงออกเปน 5 ขัน้ ตามความชํานาญการทางวิชาชีพออกเปน 5 ข้ัน คือ

ข้ันท่ี 1 ขั้นอาชีพ (Professional) เปนกลุมที่มีปริญญาจากสถานศึกษาหรือฝกอบรมเปนพิเศษ
อยา งดยี ่งิ มกี ารคน ควา ศึกษาเพม่ิ พนู วิชาการอยูเปนประจาํ กลุมนี้ถือวาเปนพวกท่ีมีความสนใจระดับสูง
เชน ศาสตราจารย รองศาสตราจารย ผชู วยศาสตราจารย ครชู ํานาญการ ครูชาํ นาญการพิเศษ

ข้ันท่ี 2 ขั้นก่ึงอาชีพ (Semiprofessional) เปนระดับรองลงมา กลุมนี้การฝกฝนไมถึงข้ันแรก
แตก็อาจจบปริญญาผานการฝกฝนเหมือนกัน ความสนใจในวิชาชีพนี้ มีความเขมขนนอยกวากลุมแรก
กลุมน้ี ไดแก นักสาํ รวจ นกั ออกแบบ นักตกแตง ชา งถา ยรปู เปน ตน

-29-
ข้ันท่ี 3 ขั้นบริการบุคคล (Personal Service) เปนความสนใจระดับรองลงมาอีก กลุมน้ีมีการ
พัฒนาในวชิ าชพี นอ ย เชน ชวงตัดผม ชา งเสริมสวย เปน ตน
ขั้นที่ 4 ข้ันเสมียน (Clerical) ระดับความสนใจระดับน้ี จะนอยลงไปอีก การทํางานสวนใหญ
เปนระดบั ทาํ ตามคาํ สงั่ เปน สวนใหญ เชน พนักงานเกบ็ เงนิ พนกั งานบัญชี เสมียนทัว่ ไป เปนตน
ข้ันที่ 5 ข้นั ทกั ษะและกง่ึ ทกั ษะ (Skilled and Semiskilled) ระดบั นเี้ ปน พวกทมี่ ีความสนใจเบา
บางในวิชาชีพ เปน การทําเรือ่ ยๆ ตามความชาํ นาญ เปนงานขัน้ พื้นฐาน ไมต องใชความคิดระดับสูง แตใช
วธิ กี ารฝกฝนจนเปนชาํ นาญการเปนสําคญั เชน ชางเย็บเส้ือหรือกางเกง ชางกอสราง ชางทาสี ชางซอม
เปนตน
การแบงระดับความสนใจแบบน้ี พยายามอิงไปยังวิชาชีพเปนหลัก เพราะเขาถือวา คนเลือก
อาชพี ใด แปลวา มคี วามสนใจในกิจกรรมงานประเภทนั้น และจาํ แนกความสามารถในการพัฒนาวิชาชีพ
เปน สําคัญ

ทฤษฏเี กย่ี วกับความสนใจ

การวัดความสนใจจําเปนตองเขาใจแนวคิดหรือทฤษฏีท่ีเปนพื้นฐานของการวัดความสนใจ
เพ่ือใหวัดไดถูกตอง โดยมีเนือ้ หาและรายละเอยี ดดงั ตอไปน้ี

1. ทฤษฏจี ิตวเิ คราะห (Psychoanalytic Theory) ไดใหแ นวคิดวา ความสนใจเปนสวนหน่ึง
ของความรูสึก ดังนั้นความเช่ือเก่ียวกับความสนใจเปนมาอยางไร จึงมองความสนใจท่ีเก่ียวกับความ
ตองการประกอบอาชพี เปน พืน้ ความคิดรวบยอดทางทฤษฏีจิตวิเคราะหท่ีกลาวถึงความสนใจจึงมองใน
แงของการสิ่งแวดลอม ที่เช่ือมโยงความสามารถในการทํางานกับความสนใจในความตองการเฉพาะที่
จําเปน ดังนนั้ ความสนใจจึงเกี่ยวของกับบุคลิกภาพ บุคลิกภาพมีอิทธิพลตอการเลือกงานที่ตนเองสนใจ
เปนพเิ ศษ พอแมแ ละเพื่อนๆ กม็ ีอทิ ธพิ ลตอความสนใจเชนเดียวกนั

2. ทฤษฏีการพัฒนาการของซูปเปอร (Super’s Development Theory) ซึ่งซูปเปอร
(Super and Crites, 1962) ไดม องความสนในอาชพี วา เปน ตวั กําหนดในการเลอื กสายการเรียนและสาย
การประกอบอาชีพและอาจเปน ตวั กําหนดทศิ ทางในการทํากจิ กรรม สว นความถนัดเปนสิง่ ท่สี ําคญั ในการ
กําหนดระดับความสนใจ ซึ่งความสนใจจะเปนส่ิงที่นําไปสูการเลียนแบบและกําหนดบทบาทตนเอง
รวมถงึ การปรับตวั

นอกจากนี้ซุปเปอร ยังไดจ ําแนกพัฒนาการทางอาชีพเปน 5 ขั้น ไดแก
ขนั้ ที่ 1 ขั้นการเจรญิ เติบโต (Growth stage) เปนชวงแรกเกิดถึง 14 ป เปนการพัฒนา

ตามบุคคลสาํ คัญในครอบครัวหรอื โรงเรยี น ข้ันนจี้ ะมีการเพอฝนมาก ความสนใจและความสามารถจะมี
ความสาํ คญั มากขน้ั ซ่ึงแบงออกเปน 4 ระยะ ไดแก

ระยะที่ 1 ชว ง 3 ป แรกต้ังแตเ กิด จะไมส นใจการเลอื กอาชีพ
ระยะท่ี 2 ชวง 4-10 ป เปนระยะเพอฝน และมีการเลนแสดงบทบาทตามอาชีพท่ีเพอ
ฝน
ระยะที่ 3 ชวง 11-12 ป เปนระยะความสนใจพิจารณาอาชีพ โดยเลือกจากความชอบ
ใจของตนเอง

-30-
ระยะท่ี 4 ชวง 13-14 ป เปนระยะแสดงความสามารถ โดยการพิจารณาอาชีพตาม
ความสามารถของตนเอง
ข้ันท่ี 2 ข้ันการสํารวจ (Exploring Stage) เปนชวงระหวางอายุ 15-24 ป บุคคล
พยายามทาํ ความเขา ใจตนเองและแสดงบทบาทผูใหญ สํารวจอาชีพขณะอยูในโรงเรียน สํารวจจากการ
เขารวมทํากจิ กรรมหรือทาํ งานพิเศษ ซ่ึงแบงออกเปน 3 ระยะ คือ
ระยะท่ี 1 ชวง 15-17 ป พิจารณาและเลือกอาชีพ แตยังไมตัดสินใจ โดยเลือกตาม
ความตองการความสนใจ ความสามารถ คานยิ มและโอกาสในการไดง านทํา
ระยะที่ 2 ชวง 18-21 ป เปนระยะที่บุคคลเลือกอาชีพจากสภาพความเปนจริงมากขึ้น
โดยพิจารณาจากลักษณะของตนเองกับลักษณะของอาชีพ และเตรียมตัวเขาสูโลกของการทํางาน โดย
การศกึ ษาความรพู นื้ ฐานในอาชีพน้นั ๆ
ระยะท่ี 3 ชวง 22-24 ป เปน ชวงระยะทดลองปฏิบัตงิ านและตัดสนิ ในเลอื กอาชีพ
ขนั้ ที่ 3 ขั้นการสรางหลักฐาน (Establishment Stage) เปนชวงระหวางอายุ 25-44 ป
เปนขน้ั ทบี่ คุ คลไดค นพบงานท่เี หมาะสม มคี วามตัง้ ใจ และความพยายามในการทํางานเพื่อยึดเปนอาชีพ
ถาวร ซึง่ แบง ออกเปน 2 ระยะ คือ
ระยะที่ 1 ชวง 25-30 ป ระยะน้ีความสนใจมั่นคงขึ้น บุคคลจะประกอบอาชีพตามที่
เลอื กสรรแลว บางคนอาจเปลยี่ นแปลงอาชพี ไปตามความสนใจและความสามารถของตน
ระยะที่ 2 ชวง 31-44 ป เปนระยะสรางความม่ันคงในอาชีพ มีการวางแผนงานและ
พัฒนาทางอาชพี
ข้ันที่ 4 ขั้นการดํารงชีวิตที่ม่ันคง (Maintenance Stage) เปนชวงระหวางอายุ 45-64
ป เปน ขัน้ ทบ่ี ุคคลเหน็ ความสําคัญของครอบครัว พยายามทาํ ตนใหเ ปนทยี่ อมรับและเปนท่ีรูจักของบุคคล
ในสงั คมและสรา งความกาวหนาในอาชีพของตน
ขั้นท่ี 5 ขั้นความเสื่อมถอย (Decline Stage) เปนชวงต้ังแตอายุ 65 ป ข้ึนไป บุคคลจะ
เร่ิมลดประสิทธิภาพในการประกอบอาชีพ การทํางานชา ลง มีความรับผิดชอบและมีบทบาทในสังคม
นอยลง แบงออกเปน 2 ระยะคอื ระยะลดการทํางาน และระยะเลกิ การประกอบอาชพี
3. ทฤษฏีพัฒนาการของกินสเบอรก (Ginsberg’s Developmental Theory) โดยกินส
เบอรกและคณะ (Ginsberg and others, 1956 อางอิงในลวน สายยศ และอังคณา สายยศ. 2543,
น. 32) ไดเสนอแนวคิดในการพฒั นาทางอาชพี ออกเปน 3 ระยะ ไดแ ก
ระยะท่ี 1 ชว งเพอฝน (Fantasy Period) เปนชวงอายุ 6-10 ป เพอฝน และมองในรูป
ความปรารถนา ไมสามารถประมาณความสามารถของตนเองอยางแทจริงได ความคิดจะเปล่ียนไป
เร่ือยๆ ไมคาํ นงึ ถงึ ขอเท็จจรงิ เปน ระยะแรกของการสนใจเกย่ี วกับการทาํ งาน
ระยะท่ี 2 ชวงทดลอง (Tentative Period) เปนชวงอายุ 11-17 ป ระยะนี้มีความรูสึกใน
การตัดสินเก่ยี วกับอนาคตมากกวาปจจุบนั ซึ่งแบง ออกเปน 4 ชวง ไดแ ก
ชว งท่ี 1 คาํ นงึ ถึงความสนใจ (Interest) อยูในชว ง 11-12 ป สนใจเปนพ้ืนฐานสําคัญใน
การประกอบอาชีพ

-31-
ชวงท่ี 2 คํานึงถึงความสามารถ (Capacity) อยูในชวง 13-14 ป จะใชความสามารถ
เปนส่ิงสาํ คญั ในการเลอื กอาชีพ แตความรูเกีย่ วกบั ความสามารถยงั ไมสมบูรณก ารตัดสนิ ใจยงั ไมแนนอน
ชวงที่ 3 คํานึงถึงคานิยม (Value) อยูในชวง 15-16 ป คานิยมเร่ิมเขามามีสวน
เก่ียวขอ งในการตัดสินใจเลอื กอาชีพ
ชว งที่ 4 คํานึงถงึ การเปลย่ี นแปลง (Transition) อยูในชวงอายุ 17-18 ป ระยะน้ีจะนํา
ความสนใจ ความสามารถและคานิยม มาพิจารณารวมกันในการเลือกอาชีพ มีการวางแผนเลือกอาชีพ
แตก ารเลือกในชว งนี้ก็ยังไมแ นนอนแทจ ริง
ระยะที่ 3 ชวงความเปนจริง (Realistic Period) ในชวงอายุ 18 ป ถึงผูใหญระดับตน จะ
เลือกอาชีพตามสภาพความเปนจริง โดยพิจารณาองคประกอบทางดานอาชีพและองคประกอบสวน
บคุ คลรวมกัน แบง ออกเปนระยะยอยๆ 3 ระยะไดแ ก ระยะสํารวจอาชีพ ระยะการรวมตวั ของความคิดที่
จะเลอื กอาชีพ และระยะตดั สนิ ใจเลอื กอาชีพท่ีเฉพาะเจาะจง ซงึ่ จะคํานึงถึงคานิยม ยอมรับคุณภาพของ
ตนเองและวางแผนเก่ยี วกับการเลอื กอาชพี ใดอาชีพหนงึ่ เพอื่ ทําการฝกและเรยี นรจู นเปนท่พี อใจ
4. ทฤษฏีความสนใจอาชีพของฮอลแลนด (Holland’s Vocational Interest Theory)
ฮอลแลนด (Holland, 1979) ไดเสนอแนวคิดเกี่ยวกับความสนใจในอาชีพวา มีความคิดพื้นฐานอยู 4
ประการไดแ ก
ประการท่ี 1 ลักษณะของคนสวนใหญ แบงออกเปน 6 กลมุ ไดแก
กลุมที่ 1 ชอบความเปนจรงิ (Realistic) เปนลักษณะนสิ ยั ของคนที่ชอบเกีย่ วกบั สิง่ ของ
เครือ่ งจกั รกลและสัตวเ ล้ยี ง ลักษณะหยาบ แข็งแรง รกั การปฏิบตั ิ มีทักษะสมั พันธดี ไมชอบกิจกรรมทาง
สงั คม ชอบปญหาท่เี ปนรูปธรรมมากกวานามธรรม มีความสามารถทางดานเคร่ืองยนตและกีฬา เปนคน
ขี้อาย หัวออน เปดเผย จริงจัง แข็งแรง เรียบงายพากเพียร ไมหมกมุน มัธยัสถ กลุมน้ีสนใจอาชีพชาง
ชาวนา ปา ไม ออกแบบเครือ่ งมือ ชา งกล เปน ตน
กลุมท่ี 2 ชอบคนควา (Investigative) เปนลกั ษณะคนทีช่ อบทางวิทยาศาสตร คนควา
ทดลอง คาํ นวณ วเิ คราะหปญ หาเขา ใจโลกกายภาพ อิสระ ไมยดึ ติดคานยิ ม เปนผูนํานอย วิจารณเกง ใฝ
รู รักอิสระ ฉลาด มหี ลกั การ เหตผุ ล อดทน เฉยี บขาด ไวต วั กลุมนส้ี นใจอาชีพ นักอุตินิยม วิทยาศาสตร
คณิตศาสตร นกั เขยี น เปนตน
กลมุ ที่ 3 ชอบเขาสังคม (Social) เปนลกั ษณะคนชอบคบหาสมาคมกับคนอื่นชวยเหลือ
ผอู ืน่ มมี นษุ ยสัมพนั ธ สนใจกจิ กรรมเกี่ยวกบั ใหค วามรู เกง การใชภาษา สนุกสนาน หลีกเล่ียงปญหาท่ีใช
สมองหนกั ๆ ชอบแกป ญหาเก่ียวกับความรูสึก ชอบฝกอบรม ส่ังสอน มีมนุษยสัมพันธ สังคมสงเคราะห
บรกิ ารวชิ าการ เปน คนที่ใหค วามรวมมือ มีอํานาจ ไมตรีจิต บําเพ็ญประโยชน เมตตากรุณา จูงใจคนเกง
เขา ใจเพื่อนมนุษย รบั ผดิ ชอบ กลุม นี้สนใจอาชพี ครู นกั จติ วิทยา จิตแพทย นกั สังคมสงเคราะห เปนตน
กลุมท่ี 4 ชอบระเบียบแบบแผน (Conventional) เปนลักษณะของคนที่ชอบทําตาม
กฏเกณฑทตี่ ง้ั ไว เปนรปู ธรรม จดระเบียบ ทาํ ตามคาํ สงั่ สามารถเก็บรายงาน จดั ขอมูล คัดลอกขอมูล จัด
หมวดหมู รายและขอมูลเกี่ยวกับตัวเลข งานธุรกิจ บุคลิกลักษณะของคนกลุมน้ี คือ ชอบเลียนแบบ
ยตุ ธิ รรมไมยึดหยนุ ออนนอม เรยี บรอ ย คลองแคลว เจาระเบียบ เยือกเย็น ขาดจินตนาการ อาชีพท่ีคน
กลมุ นีส้ นใจไดแ ก นักบัญชี ผูจา ยเงินในธนาคาร นักการภาษี ผูเกบ็ เงนิ นักสถิติ เปนตน

-32-
กลุม ท่ี 5 ชอบดําเนินกจิ การวสิ าหกิจ (Enterprising) เปนลักษณะของคนที่มีเปาหมาย
คา นยิ ม สนใจดานผจญภัย มีอํานาจ กระตือรือรน กระฉับกระเฉง ชอบวางแผน เพื่อผลประโยชนดาน
เศรษฐกิจ เปนพวกท่ีมีความสามารถดานการพูด การเปนผูนํา มีความเช่ือม่ันตนเองและสังคมเกง
บุคลิกภาพชอบเส่ียง ทะเยอทะยาน กลาโตแยง นาเชื่อถือ กระปรี้กระเปรา ใจรอน มองโลกในแงดี
สนุกสนาน เช่ือมั่นในตนเอง อาชีพของคนกลุมน้ีท่ีสนใจไดแก นักธุรกิจ นักจัดรายการ คนขายของ
ผูจัดการ เปนตน
กลุมที่ 6 ชอบศิลปะ (Artistic) เปนลักษณะของคนท่ีชอบศิลปะ ดนตรี และอักษร
ศาสตร การแสดงและสุนทรียศาสตร มีความสามารถดานศิลปะ ภาษา ดนตรี การละคร การเขียน
กิจกรรมคือโตวาที ดนตรี วาดภาพ แกะสลัก แตโคลงกลอน เรียงความแตงเพลง สะสมของ ถายภาพ
บคุ ลิกลักษณะคอื จกุ จกิ ไมมรี ะเบียบ เจา อารมณ มีความเปน หญงิ เพอ ฝน ไมจริงจัง รักอิสระ ชางคิด มี
ความคิดริเริ่ม อาชีพท่ีกลุมน้ีสนใจไดแก นักออกแบบ นักแปล นักประพันธ นักดนตรี นักรอง นักแตง
เพลง นกั แกะสลกั นักเขียนภาพ นกั ตกแตง และนกั ธุรกิจทางศลิ ปะ เปน ตน
บุคลกิ ภาพทงั้ 6 กลมุ น้ี ไดรบั อทิ ธพิ ลมาจากพนั ธกุ รรมและสิ่งแวดลอม ซึ่งเปนสภาพแวดลอมที่
เปน ประสบการณทางศิลปะและวัฒนธรรม สภาพครอบครัว โรงเรียนและกลุมเพ่ือน เหลาน้ีทําใหเปน
ความสนใจ คา นยิ มและลกั ษณะนิสยั ของบุคคลทง้ั 6 กลมุ
ประการที่ 2 ส่ิงแวดลอมทั้ง 6 อยางไดแก สภาพความเปนจริง การคนควา การเขาสังคม
ระเบียบแบบแผน การดําเนินวิสาหกิจ ความเปนศิลปะ แตละสิ่งถูกครอบงําโดยบุคลิกภาพของแตละ
แบบของแตล ะบุคคล ทําใหความสนใจและความถนัดแตกตา งกันดวย
ประการท่ี 3 บุคคลแสวงหาส่ิงแวดลอมและความสามารถทางอาชีพที่จะทําใหเขาไดฝกทักษะ
และความสามารถ แสดงเจตคติและคานยิ ม ยอมรบั ปญหาและบทบาทท่สี อดคลอง หลีกเล่ียงปญหาและ
บทบาททข่ี ัดแยง เชน คนที่ชอบสภาพความเปน จริงกแ็ สวงหาส่ิงแวดลอมในรูปแบบสภาพความเปนจริง
ดังนน้ั บุคคลทีอ่ ยกู ลุม บุคลิกภาพใดกจ็ ะแสวงหากิจกรรมทางนัน้ ทาํ
ประการที่ 4 พฤติกรรมของบุคคลสามารถอธิบายไดจากความสัมพันธระหวางบุคลิกภาพและ
สงิ่ แวดลอ ม ซึ่งจะทําใหเ ราทราบถึงผลทตี่ ิดตามไดแก ส่งิ ทีค่ วรเลือกฝกทักษะ วิชาท่ีควรอบรม การเลือก
อาชีพ การเปล่ียนงาน ระดับความสําเรจ็ พฤติกรรมสรางสรรค ความหนกั แนน ฉบั ไว และความสามารถ
พเิ ศษของบุคคล
สรุปไดวา ทฤษฏีจิตวิเคราะหใหแนวคิดเกี่ยวกับความสนใจมีอิทธิพลมาจากบุคลิกภาพและ
ส่ิงแวดลอม ทฤษฏีพัฒนาการของซุปเปอรไดแบงการพัฒนาทางอาชีพออกเปน 5 ข้ันไดแก การ
เจริญเติบโต การสํารวจ การสรางหลักฐาน การดํารงชีวิตท่ีมั่นคง และขั้นความเสื่อมถอยทฤษฏีการ
พฒั นาของกินสเบอรก แบง การพฒั นาการทางอาชีพออกเปน 3 ระยะไดแก ระยะเพอฝน ระยะทดลอง
และระยะชว งความเปน จริง สวนฮอลแลนดไ ดเสนอแนวคิดพื้นฐาน 4 ประการ แบงคนออกเปน 6 กลุม
ไดแก ชอบสภาพความเปนจริง ชอบคนควา ชอบเขาสังคม ชอบระเบียบแบบแผน ชอบดําเนินกิจการ
วิสาหกจิ และชอบศลิ ปะ ทงั้ 6 ดา นสมั พนั ธก ับส่งิ แวดลอม และบุคลิกภาพของแตละบุคคล ทําใหบุคคล
แสดงออกซ่งึ ความสนใจ

-33-

การวัดความสนใจ

ความสนใจเปนความรูสึกแรกเริ่มที่จะนําไปสูข้ันอื่นๆ เชน ความซาบซึ้ง เจตคติ คานิยม
จรยิ ธรรม และบคุ ลกิ ภาพ ดังน้ันการรขู อมูลวาใครมีความสนใจดา นใดมากนอยแคไหน จึงเปนประโยชน
ตอการแนะแนวอยางย่งิ ความสนใจเปนสง่ิ หนึ่งทจี่ ะทําใหคนกระทาํ อะไรออกมาได การวดั ความสนใจจึง
จําเปน และเปน การวัดวา ใครชอบหรือชนื่ ชอบตอกิจกรรมใดเปน สวนใหญ แตใ ครจะจดั กิจกรรมเปนกลุม
แบบใด มีกก่ี ลุม ข้ึนอยกู ับความเชอ่ื และทฤษฏขี องผนู นั้

การวัดความสนใจในระดบั ชัน้ ประถมศกึ ษาและระดบั ช้นั มธั ยมศึกษาตอนตนมีความเชื่อมั่นนอย
เพราะประสบการณย ังนอ ย ความสนใจจะเปล่ียนแปรไดเ สมอ ความสนใจจะคงเสน คงวาในระดับเด็กวัย
โตขึน้ ไป จากการวจิ ัยพบวา หลงั จากอายุ 25 ป แลว ความสนใจจะเปลย่ี นแปลงนอ ยมาก (Sax. 1980)

แบบทดสอบมาตรฐานทมี่ ีชอื่ เสยี งของตา งประเทศทใ่ี ชวดั ความสนใจ ไดแ ก
- Strong-Campbell Interest Inventory (SCII)
- Kuder Gerneral Interest Survey (KGIS)
- Minnesota Vocation Interest Inventory (MVII)
- The Self Directed Search (SDS)
- Ohio Vocational Interest Survey (OVIS)
- Jackson Vocational Interest Survey (JVIS)

ฯลฯ
ขอตกลงเบือ้ งตน (Basic Assumption) ในการวัดความสนใจ ซ่งึ เราถือวาเปนกรอบความคิดใน
การวัดความสนใจ ไดแก
1. การตอบแบบทดสอบจะตองเปน การแสดงออกตามความเปน จริง ไมมีการเสแสรา ง
2. สิง่ เรา เปน กลมุ ตวั อยา งเพยี งพอทีจ่ ะลงสรุปไดดี
3. ผูท ่ีเลอื กวา จะทาํ อะไรมากกวาอยา งอืน่ แสดงวา เขาชอบกิจกรรมบางอยางมากกวาอยา งอนื่
4. หากทราบวาคนชอบกจิ กรรมใดมากกวา เขากจ็ ะเลอื กอาชีพท่ีตองทํากิจกรรมประเภทนนั้
5. การเลือกอาชีพตามความสนใจ ยอ มทําใหผ นู ้นั ทําอาชีพดว ยความพงึ พอใจมากกวา อาชพี อื่น

การสรา งเครอื่ งมือวดั ความสนใจ

การสรางเคร่ืองมือวดั ความสนใจ ซงึ่ มีข้ันตอนเหมอื นกับการสรางเคร่ืองมือวัดจิตพิสัยโดยท่ัวไป
แตเพ่ือความสะดวกสบาย อาจจะมองขัน้ ตอนการสรา ง ดงั ตอ ไปนี้

1. กําหนดเปาหมายของส่ิงท่ีตองการจะวัด เชน การวัดความสนใจทางวิชาการ ความสนใจ
ทางคณติ ศาสตร ความสนใจอาสาพัฒนา เปนตน

2. ศกึ ษาเอกสารและงานวิจัยท่ีเก่ยี วขอ ง เปน การศกึ ษารายละเอียดของตัวแปรความสนใจวา
เกย่ี วขอ งกบั อะไร มีตัวแปรหลัก ตวั แปรยอ ย หรอื องคประกอบอะไรบา ง

3. นิยามศพั ทเฉพาะ เปน การกาํ หนดความหมายของสิ่งท่ีจะวัดใหชัดเจน โดยการศึกษาขอมูล
เก่ียวกับคณุ ลักษณะ วเิ คราะหสว นยอยวามอี ะไรบา ง มีกจิ กรรมท่ีเก่ียวของไดแกอะไรบา ง

-34-
4. เลือกเคร่อื งมือวัดความสนใจ เครื่องมือทจ่ี ะใชว ดั สนใจตองเหมาะสมกับคุณลักษณะที่จะวัด
ไดแ ก แบบสอบถาม แบบสาํ รวจ แบบสมั ภาษณ แบบสังเกต เปน ตน
5. เขียนขอความและกําหนดวิธีการตอบ โดยเขียนใหครอบคลุมคุณลักษณะความสนใจทุก
ดา น และในคณุ ลกั ษณะแตล ะดานควรมี หลาย ๆ ขอดวยการสรางขอความเพื่อเปนเคร่ืองมือในการวัด
และกาํ หนดวิธกี ารตอบเพอื่ ใหแ บบวดั มคี วามชดั เจนดา นความเทย่ี งตรง
6. ตรวจสอบความเที่ยงตรง (Validity) ของขอความดวยการใหผูเช่ียวชาญตรวจสอบขอความ
วาตรงกับนิยามศพั ทห รือตัวแปรท่ตี องการวดั หรือไม กอนนาํ เครือ่ งมอื ไปทดลองใชเพ่ือคุณภาพดานอื่นๆ
ตอไป
7. ทดลองเคร่ืองมือ นําเครื่องมือท่ีสราง ไปทดลองกับกลุมที่ไมใชกลุมตัวอยาง แลวนํามาหา
คุณภาพของเครือ่ งมอื
8. ปรับปรุงคณุ ภาพของเครือ่ งมอื ตามผลการวิเคราะห แลวนําไปทดลองใชแลวนํามาเคราะห
จนแนใ จในคณุ ภาพ แลวจึงปรับปรงุ คณุ ภาพของเคร่อื งมือใหด ีขึน้
9. สรางเกณฑปกติในการใหคะแนน พรอมทั้งเขียนคูมือการใชเคร่ืองมือดังกลาว เพ่ือแปล
ความหมายของคะแนน

ตัวอยางแบบวัดความสนใจ

การสรางแบบวดั ความสนใจน้นั มรี ูปแบบที่หลากหลาย ในทน่ี จี้ ะนําเสนอเปน ตวั อยางดังตอไปน้ี
1. แบบวัดความสนใจในอาชีพตามแนวทางของสํานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา
สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (2558) ไดพัฒนาแบบวัดความสนใจในอาชีพ สําหรับ
นักเรยี นช้นั ประถมศึกษาปท ี่ 4-6 จาํ นวน 8 ดา น ไดแ ก
ดานที่ 1 ความสนใจเก่ยี วกบั การเคลอ่ื นไหวรานกาย การเขา ใจธรรมชาตแิ ละส่นิ แวดลอ ม
ดานท่ี 2 ความสนใจเก่ียวกับเหตุผลและคณติ ศาสตร
ดา นที่ 3 ความสนใจเกี่ยวกบั ดนตรี
ดานท่ี 4 ความสนใจเกย่ี วกบั ตนเองและบคุ คลอน่ื
ดานท่ี 5 ความสนใจเก่ียวกับการปฏิบตั ติ ามระเบียบแบบแผน
ดานท่ี 6 ความสนใจเก่ยี วกับการกลา คิด กลา ทาํ
ดานที่ 7 ความสนใจเก่ยี วกับมิติสมั พันธ
ดานที่ 8 ความสนใจเกี่ยวกบั ภาษา
โดยใหผูเรียนทําการตอบแบบวัดความสนใจ 2 ครั้ง การนับความสนใจ ตองสนใจท้ัง 2 ครั้ง หากสนใจ
เพียง 1 คร้ัง จะไมน บั ความสนใจ แลวคิดคะแนนความสนใจเปน รายขอ ๆ ละ 1 คะแนน แลวจึงจัดลําดับ
ความสนใจทัง้ 8 ดาน โดยประเมนิ ตามเกณฑ ดังตอ ไปนี้
คะแนน 0.00 – 5.00 หมายถึง มคี วามสนใจระดับตา่ํ
คะแนน 6.00 – 10.00 หมายถึง มคี วามสนใจในระดับปานกลาง
คะแนน 11.00 – 15.00 หมายถึง มีความสนใจในในระดบั สูง

-35-
ตวั อยา งแบบวดั ความสนใจในอาชีพตามแนวทางของสํานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา
สาํ นักงานคณะกรรมการการศกึ ษาขัน้ พ้ืนฐานดังภาพตอไปน้ี

แบบวัดความสนใจในอาชพี
สำหรับนักเรียนช้ันประถมศึกษาปที่ ๔ - ๖
คำช้ีแจง : ใหน กั เรียนระบายลงในชอ ง  ขอความทนี่ ักเรียนชอบ
ตวั อยาง : ถานักเรียนชอบ ไปจา ยตลาด ใหนักเรียนระบายลงในชอง  ดังน้ี
ฉันชอบ :
 0. ไปจา ยตลาด
๑. ดา นความสนใจเกี่ยวกับการเคลอ่ื นไหวรา งกาย การเขาใจธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอม
 ๑. ยกของ หรือแบกหาม
 ๒. ท ำงานตาง ๆดว ยตนเอง
 ๓. เลนในสนามเดก็ เลน
 ๔. ออกกำลังกายกลางแจง
 ๕. กิจกรรมผจญภยั
 ๖. ตดิ ตามเหตุการณป จจุบนั
 ๗. ซอ มแซมของเลน ของใช
 ๘. ตกแตงของเลน ของใช
 ๙. ใชเ ครือ่ งมอื ชา ง เชน คอน ไขควง
 ๑๐. ปลกู ตน ไม
 ๑๑. เลีย้ งสัตว
 ๑๒. ปลูกผักสวนครัว
 ๑๓. ทะเล
 ๑๔. ภเู ขา
 ๑๕. ดวงดาว

รวม  ขอ
ภาพที่ 2.1 แบบวดั ความสนใจในอาชีพ ดา นความสนใจเก่ยี วกบั กิจกรรมการเคลอื่ นไหวรา งกาย การ

เขา ใจธรรมชาติและสิ่งแวดลอ ม
(ท่มี า : http://www.obec.go.th/sites/obec.go.th/files/document/attachment/77941/

939413.pdf)

-36-

แบบวดั ความสนใจในอาชีพ
สำหรบั นักเรียนช้นั ประถมศกึ ษาปท่ี ๔ - ๖
คำชแ้ี จง : ใหน ักเรียนระบายลงในชอง  ขอความทนี่ กั เรยี นชอบ
ตัวอยาง : ถานักเรียนชอบ ไปจา ยตลาด ใหนักเรยี นระบายลงในชอ ง  ดังนี้
ฉันชอบ :
 0. ไปจา ยตลาด
๒.ดา นความสนใจเกย่ี วกบั เหตผุ ลและคณิตศาสตร
 ๑. สังเกตส่งิ ตางๆรอบตัว
 ๒. ตงั้ คำถามในส่ิงที่สงสัย
 ๓. เลนเกมจับผดิ ภําพ
 ๔. คําดคะเนคําตอบลวงหนาํ้
 ๕. สรปุ โดยใชแผนที่ความคิด
 ๖. เลนเกมตอ คำคมและคำคลองจอง
 ๗. คนคว้ําหาความจรงิ
 ๘. อา นหนงั สอื
 ๙. ใชเ วลาวางอยใู นหอ งสมุด
 ๑๐. การทดลอง
 ๑๑. โครงงานวิทยาศาสตร
 ๑๒. ศึกษาจากแหลงเรยี นรู
 ๑๓. ดูหนงั สืบสวน สอบสวน
 ๑๔. หาเหตผุ ลและใหเ หตุผล
 ๑๕. คน หาสาเหตุของปญ หา

รวม  ขอ
ภาพท่ี 2.2 แบบวัดความสนใจในอาชพี ดา นเหตุผลและคณิตศาสตร
(ท่มี า : http://www.obec.go.th/sites/obec.go.th/files/document/attachment/77941/
939413.pdf)

-37-

แบบวดั ความสนใจในอาชีพ
สำหรบั นักเรยี นช้ันประถมศึกษาปท ี่ ๔ - ๖
คำชแี้ จง : ใหน ักเรียนระบายลงในชอง  ขอ ความทีน่ กั เรยี นชอบ
ตวั อยา ง : ถานกั เรียนชอบ ไปจา ยตลาด ใหน กั เรียนระบายลงในชอ ง  ดงั นี้
ฉันชอบ :
 0. ไปจายตลาด

๓. ดา นความสนใจเกีย่ วกับดนตรี รวม  ขอ
 ๑. เคล่อื นไหวและจงั หวะประกอบเพลง
 ๒. แสดงทา ทางประกอบเพลง
 ๓. ฝก ฟง เสยี งเครอ่ื งดนตรี
 ๔. เลยี นเสยี งเครอ่ื งดนตรี
 ๕. ฟงเพลง
 ๖. รองเพลง
 ๗. เลน ดนตรี
 ๘. เคาะจงั หวะตามเพลง
 ๙. เตน ประกอบทา ทํางตาํ มเพลง
 ๑๐. เลนเกมเกาอดี้ นตรีประกอบเพลง
 ๑๑. ฟงเพลงจากวทิ ยหุ รือโทรทัศน
 ๑๒. ฟง เพลงออนไลน
 ๑๓. ฟง เพลงจากเครอื งเลน ซีดี หรือดีวดี ี
 ๑๔. วาดภาพ
 ๑๕. ระบายสี

ภาพท่ี 2.3 แบบวัดความสนใจในอาชพี ดานดนตรี
(ทีม่ า : http://www.obec.go.th/sites/obec.go.th/files/document/attachment/77941/

939413.pdf)

-38-

2. แบบวัดความสนใจของสตรองและแคมพเบลล (Campbell, 1977) เปนแบบวัดความ
สนใจ ทแี่ บง ออกเปน 7 ดา นใหญๆ ดงั น้ี
2.1 ดานอาชีพ (Occupations) เลอื กมา 131 อาชีพ เชน
- ครู [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใ จ [ ] ไมชอบ
- วศิ วกร [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใ จ [ ] ไมช อบ
ฯลฯ
2.2 วชิ าเรยี น (School Subject) เลือกมา 36 วชิ า เชน
- คณิตศาสตร [ ] ชอบ [ ] ไมแนใจ [ ] ไมช อบ
- สงั คมศกึ ษา [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมชอบ
ฯลฯ
2.3 กิจกรรม (Activities) เลือกมา 51 กิจกรรมทางอาชีพ
- รอ งเพลง [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใ จ [ ] ไมช อบ
- วา ยนํ้า [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมช อบ
ฯลฯ
2.4 งานอดิเรก (Amusements) เลือกมา 39 อยาง
- เขียนกลอน [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมช อบ
- สะสมแสตมป [ ] ชอบ [ ] ไมแนใจ [ ] ไมช อบ
ฯลฯ
2.5 ประเภทของบคุ คล (Types of People) เลือกมา 24 ประเภท
- ศลิ ปน [ ] ชอบ [ ] ไมแนใ จ [ ] ไมช อบ
- กรรมการตัดสิน [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใ จ [ ] ไมชอบ
ฯลฯ
2.6 เลอื กกิจกรรม 2 อยา ง (Preference Between Two Activities) นํากิจกรรมทาง
อาชพี ทัง้ หลายมาใหเ ลอื ก 30 คู เชน
- นักบนิ [ ] ชอบ [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมช อบ
- ขายของตามบา น [ ] ชอบ [ ] ไมแนใ จ [ ] ไมชอบ
ฯลฯ
2.7 บุคลิกภาพของทาน Your Characteristics) นาํ บุคลิกของคนลกั ษณะตา ง ๆ ตาม
ทฤษฏีฮอลแลนดมาใหพิจารณาเองวาเขา อยใู นคนลักษณะไหน มี 14 ขอ เชน
- รวมกจิ กรรมของกลมุ ของขาพเจา เสมอ [ ] ใช [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมใ ช
- ใชค วามคดิ ของขา พเจา มากกวาอาศัยคนอนื่ [ ] ใช [ ] ไมแ นใจ [ ] ไมใช
ฯลฯ

-39-
3. แบบวัดของฮอลแลนด (Holland, 1979 อางถึงใน ลวน สายยศ และอังคณา สายยศ.
2543) สรา งโดยยึดแนวคดิ ทฤษฏบี คุ ลิกภาพของเขาเอง โดยมีแนวคิดวา การเลือกอาชีพเปนการกระทํา
ท่สี ะทอ นใหเ หน็ ถงึ แรงจูงใจ ความรู บุคลกิ ภาพและความสามารถของบุคคล อาชีพเปนวิถีชีวิต สวนสง
แวดลอมเปนสิ่งที่ช้ีใหเห็นงานและทักษะ บุคคลที่มีบุคลิกในกลุมเดียวกันจะมีความสนใจหรือทําอะไร
คลายๆ กัน การเลือกอาชีพเปน การแสดงออกซงึ่ บคุ ลกิ ภาพและแบบสํารวจความสนใจก็คือ แบบสํารวจ
บุคลกิ ภาพ ซึ่งมี 6 แบบ คือ

3.1 ชอบความเปนจริง (Realistic) เปนลักษณะคนท่ีสูกับความจริง สูกับงาน ชอบงานชาง
งานเกษตร นยิ มสงิ่ ท่ีเปนรูปธรรม บุคลิกลักษณะ คือ ขี้อาย หัวออน เปดเผย แข็งแรง จริงจัง วัตถุนิยม
เรยี บๆ พากเพยี ร มัธยัสถ เปนตน

3.2 ชอบคน ควา (Investigative) เปนลักษณะคนท่ีชอบสังเกต จัดระบบสิ่งของ ทดลองหา
ความจริง สนใจกิจกรรมดานวิทยาศาสตรและคณิตศาสตร บุคลิกภาพลักษณะชอบวิเคราะห วิจารณ
ใฝรู รกั อิสระ รอบคอบ อดทน มเี หตุผล

3.3 ชอบเขาสังคม (Social) เปนลักษณะคนชอบคบหาสมาคมกับคนอ่ืน ชวยเหลือผูอื่นมี
มนษุ ยสัมพันธ สนใจกจิ กรรมเก่ียวกับใหค วามรู

3.4 ชอบระเบียบแบบแผน (Conventional) เปนลักษณะของคนที่ชอบทําตามกฏเกณฑ
ท่ีตง้ั ไว ทาํ ตามคาํ สง่ั สามารถเก็บรายงาน จัดขอมูล คัดลอกขอมูล จัดหมวดหมู รายและขอมูลเก่ียวกับ
ตัวเลข งานธุรกิจ บุคลิกลักษณะของคนกลุมนี้ คือ ชอบเลียนแบบ ยุติธรรมไมยึดหยุน ออนนอม
เรียบรอ ย คลองแคลว เจาระเบียบ เยอื กเยน็ ขาดจินตนาการ เปนตน

3.5 ชอบดําเนินกิจการวิสาหกิจ (Enterprising) เปนลักษณะของคนที่ชอบการวางแผน
เพอื่ ผลประโยชนด านเศรษฐกจิ เปน พวกทมี่ ีความสามารถดานการพดู การเปนผูนาํ มีความเชอ่ื ม่นั ตนเอง
และสงั คมเกง บคุ ลกิ ภาพชอบเสี่ยง ทะเยอทะยาน กลาโตแยง นาเชื่อถือ กระปร้ีกระเปรา ใจรอน มอง
โลกในแงดี สนุกสนาน เช่ือมน่ั ในตนเอง

3.6 ชอบศิลปะ (Artistic) เปนลักษณะของคนที่ชอบศิลปะ ดนตรี และวรรณกรรม มี
ความสามารถดานศิลปะ ภาษา ดนตรี การละคร การเขียน บุคลิกลักษณะคือ จุกจิก ไมมีระเบียบเจา
อารมณ มีความเปนหญงิ เพอ ฝน ไมจ ริงจัง รักอิสระ ชา งคิด มีความคดิ ริเรมิ่ เปนตน

ในการสรา งแบบวดั ความสนใจตามทฤษฏีฮอลแลนด ใช 4 วธิ ี ไดแก
1. วดั ความสนใจในกิจกรรมทงั้ 6 ดา น
2. วดั ความสามารถในการทํากจิ กรรมท้งั 6 ดา น
3. วัดความสนใจในอาชีพท้งั 6 ดาน
4. ประเมนิ ความสามารถของตนเองทั้ง 6 ดา น

แตล ะดานควรใหจํานวนขอ เทากนั และใหคะแนนขอละ 1 คะแนน เวลาสรางขอ สอบ
จรงิ ๆ ดา นหนึง่ ๆ ไมควรตํ่ากวา 15 ขอ

-40-

ตัวอยางแบบวัดตามแนวคิดของฮอลแลนด
1. แบบสาํ รวจวดั ความสนใจในกจิ กรรม (Activities)
คาํ ช้แี จง ใหทา นอานกจิ กรรมและขอ ความแตล ะขอ แลวพิจารณาวาทานชอบหรือไมชอบ ถา
ทานชอบเขียนเคร่อื งหมาย ( ) ลงในชอง “ชอบ” แตถ า ทา นไมชอบใหท า นทําเครื่องหมาย ( ) ลง
ในชอง “ไมชอบ”
1.1 กจิ กรรมดา นสภาพความเปน จรงิ ชอบ ไมชอบ
1. ทําสวน [] []
2. ตกปลา [] []
3. ซอมรถ [] []
4. ทาํ เครอ่ื งใชไ ฟฟาในบาน [] []
5. ซอมนาฬิกา [] []
ฯลฯ
1.2 กจิ กรรมดานงานคนควา ชอบ ไมชอบ
1. อานหนงั สอื นติ ยสารวิทยาศาสตร [ ] [ ]
2. เลอื กเรยี นวชิ าฟสิกส เคมี ชวี วทิ ยา [] []
3. เขา รวมกิจกรรมชมุ นุมคณติ ศาสตร [] []
4. ชมนทิ รรศการทางวทิ ยาศาสตร [] []
5. พสิ ูจนท ฤษฏเี รขาคณิต [] []
ฯลฯ
1.3 กจิ กรรมดา นสังคม ชอบ ไมช อบ
1. ชว ยเหลอื ผอู ื่นในยามทเ่ี ขาเดือดรอ น [] []
2. ต้งั ใจใหบริการสังคมสงเคราะห [] []
3. สรางความสัมพันธก บั เพ่ือนใหม [] []
4. สนทนาแลกเปลี่ยนความคิด [] []
5. ทาํ งานรว มกบั หมคู ณะ [] []
ฯลฯ
1.4 กิจกรรมดา นระเบยี บแบบแผน ชอบ ไมชอบ
1. เรียนวิชาเก่ยี วกับการประเมินผล [ ] [ ]
2. เขยี นแบบวัดและแบบประเมิน [] []
3. จดั สรา งเคร่ืองมือวัดและประเมนิ [ ] [ ]
4. รวบรวมขอ มลู มาวเิ คราะห [] []
5. ทําตามแผนการท่ีกาํ หนดไว [] []
ฯลฯ

-41-

1.5 กจิ กรรมดา นดําเนินการวสิ าหกจิ ชอบ ไมชอบ
1. ทอ งเท่ยี วในสถานท่นี าต่ืนเตน [] []
2. ไปทศั นศกึ ษาเมอ่ื มีเวลาวา ง [] []
3. ฟง การหาเสยี งเลือกตั้ง [] []
4. ทํางานอยา งรวดเร็ว [] []
5. อภปิ รายตอหนากลุมคน [] []
ฯลฯ ชอบ ไมช อบ
[] []
1.6 กจิ กรรมดานศลิ ปะ [] []
1. เขยี นภาพ [] []
2. แตงเพลง [] []
3. เลนละคร [] []
4. ตกแตง บา น
5. เขยี นบทละคร
ฯลฯ

2. แบบสํารวจความสามารถในการทาํ กจิ กรรม (Competencies)
คาํ ช้ีแจง ใหท านอานกิจกรรมและขอความแตล ะขอ แลวพจิ ารณาวา ทานชอบหรือไมชอบ ถาทาน
ชอบเขียนเครื่องหมาย ( ) ลงในชอง “ชอบ” แตถาทานไมชอบใหทานทําเครื่องหมาย ( ) ลงใน
ชอง “ไมชอบ”
2.1 กิจกรรมดานสภาพความเปนจริง ใช ไมใ ช
1. ขา พเจาสามารถปลูกผกั ได [] []
2. ขา พเจาเคยตกปลาได [] []
3. ขา พเจาสามารถขบั รถยนตได [] []
4. ขาพเจา เคยซอ มกอ กนํา้ รัว่ ได [] []
5. ขา พเจาเคยซอมนาฬิกาได [] []
ฯลฯ
2.2 กจิ กรรมดานงานคนควา ชอบ ไมช อบ
1. ขาพเจา สามารถทดลองทางวทิ ยาศาสตรไ ด [ ] []
2. ขาพเจาสามารถพสิ จู นทฤษฏีพชี คณติ ได [] []
3. ขา พเจา อธิบายสมการเคมีงายๆ ได [] []
4. ขาพเจาสามารถอธิบายเกีย่ วกับระบบเลอื ดได [ ] []
5. ขา พเจาเขา ใจระบบการทํางานของรถยนต [ ] []
ฯลฯ

-42-

2.3 กจิ กรรมดา นสงั คม ชอบ ไมช อบ
1. ขา พเจา สามารถแกป ญ หาใหผอู ืน่ ได [] []
2. ขา พเจาสามารถปรับตัวใหเขา กับสงั คมไดด ี [ ] []
3. ขา พเจาสามารถสอนหนงั สือเดก็ ๆ ไดดี [] []
4. ขา พเจา สามารถเขากับคนไดทกุ ประเภท [] []
5. ขา พเจาสามารถทาํ ใหค นสนกุ สนานได [] []
ฯลฯ ไมชอบ
2.4 กิจกรรมดา นระเบียบแบบแผน ชอบ []
1. ขาพเจาเรียนวชิ าการประเมินผลไดด ี [] []
2. ขา พเจา เขยี นแบบวัดและแบบประเมนิ ไดถูกตอ ง [ ] []
3. ขา พเจาสามารถสรางเครือ่ งมือวัดและประเมนิ ได [ ] []
4. ขาพเจาสามารถวเิ คราะหข อ มลู ได [] []
5. ขาพเจาทําตามแผนการที่กําหนดไวเ สมอ [ ] ไมชอบ
ฯลฯ []
2.5 กิจกรรมดานดาํ เนนิ การวิสาหกิจ ชอบ []
1. ขาพเจา เรยี นวิชาเก่ียวกับธุรกิจได [] []
2. ขา พเจา สามารถติดตอ ธรุ กจิ ไดสาํ เร็จ [] []
3. ขา พเจาเคยเปนผจู ดั ทศั นศกึ ษา [] []
4. ขา พเจา ทําใหการสนทนาครึกครนื้ ได [] ไมช อบ
5. ขาพเจา สามารถหาเสียงเพ่ือเลือกตัง้ ได [] []
ฯลฯ []
2.6 กิจกรรมดา นศลิ ปะ ชอบ []
1. ขา พเจาสามารถเขยี นภาพไดสวย [] []
2. ขา พเจาสามารถแตงเพลงไดด ี [] []
3. ขา พเจาสามารถแสดงละครได []
4. ขาพเจาสามารถออกแบบตกแตงบา นได []
5. ขา พเจา สามารถเขยี นบทละครไดดี []
ฯลฯ

-43-

3. แบบสํารวจความสนใจในอาชีพ (Occupations)
คําช้ีแจง ใหท านอานกิจกรรมและขอความแตละขอ แลวพิจารณาวา ทา นชอบหรอื ไมชอบ ถาทาน
ชอบเขียนเครอ่ื งหมาย ( ) ลงในชอง “ชอบ” แตถาทานไมชอบใหทานทําเครื่องหมาย ( ) ลงใน
ชอ ง “ไมชอบ”
3.1 กจิ กรรมดา นสภาพความเปน จริง ใช ไมใช
1. เกษตรกร [] []
2. ชาวประมง [] []
3. คนขบั รถ [] []
4. ชา งไม [] []
5. สถาปนิก [] []
ฯลฯ
3.2 กิจกรรมดานงานคน ควา ชอบ ไมช อบ
1. นักวิทยาศาสตร [] []
2. นักคณิตศาสตร [] []
3. นกั เคมี [] []
4. วศิ วกร [] []
5. แพทย [] []
ฯลฯ
3.3 กจิ กรรมดานสงั คม ชอบ ไมชอบ
1. พยาบาล [] []
2. บรรณารักษ [] []
3. ครู [ ] [ ]
4. จติ แพทย [] []
5. ทีป่ รึกษาสว นตัว [] []
ฯลฯ
3.4 กิจกรรมดา นระเบียบแบบแผน ชอบ ไมช อบ
1. นกั บัญชี [] []
2. เลขานกุ าร [] []
3. ผดู ูแลสินคา [] []
4. เสมยี น [] []
5. พนักงานจา ยเงนิ [] []
ฯลฯ

-44-

3.5 กิจกรรมดา นดาํ เนนิ การวสิ าหกจิ ชอบ ไมชอบ
1. นายธนาคาร [] []
2. นักประกันภยั [] []
3. นายหนา [] []
4. ผจู ัดการฝา ยขาย [] []
5. นกั ธรุ กิจ [] []
ฯลฯ

3.6 กิจกรรมดา นศลิ ปะ ชอบ ไมช อบ
1. ผรู ายงานขา ว [] []
2. ครูสอนการละคร [] []
3. นกั แตง เพลง [] []
4. นักประพันธ [] []
5. นักดนตรี [] []
ฯลฯ

4. แบบประเมินความสามารถของตนเอง (Self-Estimates)
คําช้ีแจง ใหทานพิจารณาความสามารถของตนเองเมื่อเทียบกับส่ิงท่ีกําหนดไว วาทานมี
ความสามารถระดบั ใด แลววงกลมในระดับคะแนนทก่ี าํ หนดให
ความสามารถ คุมกอสรา ง คณิตศาสตร สังคม เสมยี น คา ขาย ศิลปะ
สงู 7 7 77 77
6 6 66 66
5 5 55 55
กลาง 4 4 44 44
3 3 33 33
2 2 22 22
ตํ่า 1 1 11 11

การใหคะแนน ถาตอบใชห รือชอบให 1 คะแนนถา ตอบไมใ ชหรอื ไมชอบใหค ะแนน 0 สวนการ
ประเมินนั้น วงคะแนนใดก็ถือวาไดคะแนนเทานั้น จํานวนขอแตละดานควรมี 15ขอ และการประเมิน
ควรมี 2 ตาราง เพ่ือเปนการตรวจสอบความเทย่ี งตรงของการตอบดวย

การแปลคะแนน ใหรวมคะแนนเปนดานๆ วาไดคะแนนเทาไร ดานท่ีไดคะแนนสูงสุด ถือวา
ผูตอบมีความสนใจอยูในบุคลิกภาพดานน้ัน สวนการจะแปลวาเหมาะสมกับอาชีพอะไรบาง นอกจาก
อาชีพหลักของบคุ ลกิ ภาพดานสูงสดุ แลว ฮอลแลนดยังไดศึกษาโดยเรยี งลําดบั คะแนน 3 ตําแหนง คือ สูง
ท่สี ุด สงู ทสี่ อง และสูงเปนที่สาม แลว ศกึ ษาติดตามผล พิมพอ าชีพทเี่ หมาะสมไวใ หพ ิจารณา เชน

-45-
RIA เหมาะสมกบั อาชพี สถาปนิก ชา งทําฝน
IRE เหมาะสมกับอาชพี วศิ วกร นักบรหิ าร ทันตแพทย
SEI เหมาะสมกับอาชพี ครสู อนประวัติศาสตร ผูบรหิ ารการศึกษา
SRE เหมาะสมกบั อาชพี ครพู ลศึกษา นักชวี บาํ บัด
CRI เหมาะสมกบั อาชีพ พนักงานเขียนใบเสร็จ ผจู ับเวลา
IRS เหมาะสมกบั อาชีพ นกั ไบโอเคมี
ISR เหมาะสมกบั อาชีพ นกั ชวี วทิ ยา
RSE เหมาะสมกับอาชพี ชางเหล็ก
CSI เหมาะสมกับอาชีพ ผูทาํ บญั ชี
ESC เหมาะสมกับอาชพี ผจู ดั การธุรกจิ
RCS เหมาะสมกบั อาชีพ พนกั งานขบั รถ
CSE เหมาะสมกับอาชพี อาจารยธุรกิจ
CIS เหมาะสมกับอาชีพ คมุ เครื่องคํานวณ
RCI เหมาะสมกบั อาชพี ชางไม
CSI เหมาะสมกบั อาชีพ พนกั งานเก็บเงนิ
IAR เหมาะสมกับอาชพี นกั เคมี
IRE เหมาะสมกบั อาชีพ วศิ วกรรมเคมี
AIS เหมาะสมกับอาชพี นักออกแบบผา
ASI เหมาะสมกับอาชพี ศิลปน ทางธรุ กจิ
RES เหมาะสมกบั อาชีพ คนงานกอสราง
RIS เหมาะสมกบั อาชีพ พอ ครัว
ASE เหมาะสมกบั อาชีพ อาจารยภาษาองั กฤษ
RIE เหมาะสมกับอาชพี ชาวนา
RES เหมาะสมกบั อาชพี ชาวประมง
SAI เหมาะสมกบั อาชพี บรรณารักษ
SCE เหมาะสมกับอาชพี ผจู ัดการรา นเหลา
ASI เหมาะสมกบั อาชพี นักดนตรี
CSA เหมาะสมกบั อาชพี เลขานกุ าร
SIC เหมาะสมกับอาชพี อาจารยส งั คม
IRA เหมาะสมกับอาชพี ศัลยแพทย
ESI เหมาะสมกับอาชีพ นักวเิ คราะหร ะบบ
SAE เหมาะสมกับอาชีพ ครู
ESC เหมาะสมกับอาชพี ผจู ัดการจราจร
ESA เหมาะสมกบั อาชีพ ผูนาํ เท่ยี ว

-46-
CSE เหมาะสมกับอาชีพ พมิ พด ีด
IRA เหมาะสมกับอาชีพ สัตวแ พทย
ASI เหมาะสมกบั อาชพี นกั เขียน
SEI เหมาะสมกบั อาชีพ ผูบ ริหารโรงพยาบาล
ASE เหมาะสมกับอาชพี ลาม
IAS เหมาะสมกบั อาชีพ นกั เศรษฐศาสตร

ฯลฯ

สรุป

ความสนใจเปน ลักษณะหนง่ึ ของจิตพิสัยเกี่ยวกับความรูสึกชื่นชอบกิจกรรมหน่ึง ชอบ เอาใจใส
พอใจหรือผกู พันในบุคคลหรือการกระทํา สิ่งของ แบงออกเปนความสนใจสวนตน ความสนใจขันอาสา
และความสนใจจากรายการวัด มีระดับของความสนใจตามอาชีพ 5 ข้ัน มีทฤษฏีเก่ียวกับความสนใจ
ไดแก ทฤษฏจี ติ วิเคราะห พฤษฏพี ฒั นาการของซุปเปอร ทฤษฏพี ัฒนาการของกินสเบอรก ทฤฤษฏีความ
สนใจอาชีพของฮอลแลนด การวดั ความสนใจ การสรางเครื่องมือ ตองกําหนดเปาหมาย ศึกษาเอกสาร
แลวจึงนิยามศัพทเฉพาะ เลือกเครื่องมือวัดความสนใจ เขียนขอความและกําหนดวิธีการตอบ ทดลอง
เครื่องมือ ปรับปรุงคุณภาพเคร่ืองมือ และสรางเกณฑปกติในการใหคะแนน แนวทางการ

-47-

คาํ ถามทบทวน

1. ความสนใจ หมายถงึ อะไร
2. ลกั ษณะความสนใจ แบง ออกเปนกีล่ กั ษณะ แตล ะลักษณะเปนอยา งไร
3. ทฤษฏีความสนใจ มอี ะไรบาง แตละทฤษฏเี นน ไปท่อี ะไร อยางไร
4. จงเขียนแผนผงั ความคิด (Mindmap) แสดงข้ันตอนในการสรางเครื่องมือวัดความสนใจ และ
ระบายสีใหสวยงาม
5. จงสรางแบบสอบถาม วัดความสนใจในอาชีพ ตามคุณลักษณะท่ีตองการ ตามข้ันตอนของ
การสรางเครื่องมือการวัดจติ พิสยั และแสดงแบบสอบถาม โดยมขี อคาํ ถาม แตล ะคุณลักษณะไมนอยกวา
5 ขอคาํ ถาม

-48-

เอกสารอางอิง

ลวน สายยศ และองั คณา สายยศ. การวดั ดานจิตพสิ ยั . กรุงเทพฯ : สวุ รี ิยาสาสน . 2543.
วารินทร สายโอบเออ้ื . การทดสอบทางจติ วทิ ยา. กรุงเทพฯ : ภาควิชาจิตวิทยาและการแนะแนว คณะ

ครุศาสตร สถาบนั ราชภัฏพระนคร, 2542.
สํานักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา สาํ นักงานคณะกรรมการการศกึ ษาขน้ั พื้นฐาน. (ออนไลน). เขาถึง

ไดจ าก : http://www.obec.go.th/sites/obec.go.th/files/document/attachment/
77941/939413.pdf. 2558.
Aiken, L.R. Assessment of Personality. Boston : Allyn and Bacon, 1986.
Camblell, David P. Manual for the Strong-Campbell Interest Inventory. Standford,
California : Standford University Press, 1977.
Gati, I.A. Hierarchical Model for the Structure of Vocational Interests. Journal of
Vocational Behavior, 1976.
Holland, John L. Manual of Self-Directed Search. Palo Alto, California : Consulting
Psychologist Prress, 1979.
Krathwohl, D.R. and others, Taxonomy of Education Objectives hand book II.
Affective Domain. New York : David McKay. 1964.
Mitchell, Mathew. Situational Interest : Its Multifaceted Structure in the Secondary
School Mathematics Classroom. Journal of Educational Psychology. 1993.
Vol.85. No.3. pp.424-436.
Super, D.E. and Crites, J.O. Appraising Vocational Fitness. New York : Harper & Row,
1962.

บทที่ 3
การวัดเจตคติ

เจตคตเิ ปน ความรสู ึกของคน คนเราจะรูสึกไดก็ตอเม่ือประสาทของเราไดสัมผัสกับสิ่งใดส่ิงหน่ึง
กอ น นัน่ คอื รบั รูสิง่ นนั้ กอ น ถา จิตของเราเกย่ี วขอ งกับส่งิ นัน้ กจ็ ะทําใหเกิดความรูสึกตั้งแตขั้นตนๆ จนถึง
ข้ันสูงๆ คือ เกิดความสนใจ ความซาบซึ้ง พอใจ และเจตคติติดตามมา การวัดเจตคติไดอยางถูกตอง
จาํ เปนท่ีจะตองเขาใจเกีย่ วกบั ความหมาย ประโยชน วธิ กี ารศึกษา เครอ่ื งมือและวธิ กี ารสรางเคร่ืองมือวัด
เจตคตใิ หละเอียดและชดั เจน

ความหมายของเจตคติ

การจะวัดส่ิงใดไดถูกตองจะตองรูวาส่ิงนั้นหนาตาเปนอยางไร เจตคติหรือทัศนคติก็เหมือนกัน
กอนจะวัดไดจะตอ งนิยามใหช ัดเจน ซ่งึ เจตคติ ไดม ีผูน ยิ ามไวแตกตา งกนั ดงั ตอไปน้ี

แคทซ (Katz. 1960) ไดใหความหมายของเจตคติไววาเปนความรูสึกโนมนาวของแตละบุคคลที่
จะประเมนิ สัญลักษณ สิง่ ของ หรือโฉมหนาโลกของเขาดวยความเต็มใจหรอื ไมเต็มใจ

เทอรส โตน (Thurstone. 1964) ไดนยิ าม เจตคติ วาเปนระดับความมากนอยของความรูสึกใน
ดานบวกหรือลบท่ีมีตอสิ่งหน่ึงซ่ึงอาจจะเปนอะไรก็ได เชน สิ่งของ บุคคลบทความ องคการ ความคิด
ฯลฯ ความรสู กึ เหลา นแ้ี สดงใหเหน็ ความแตกตางวาเห็นดว ยหรือไมเ หน็ ดว ย

ฟชบายและแอ็ชเซน (Fichbein & Ajzen. 1975) ไดมองวาเจตคติเปนอารมณความโนมเอียง
จากการเรียนรทู ่จี ะตอบสนองดวยอาการเต็มใจหรือไมเ ต็มตอเปาเจตคตทิ ก่ี าํ หนดไวอ ยา งคงเสนคงวา

นอกจากนนั้ ยังไดเสนอวา การจะมีเจตคติตองมี 2 อยางคือ ความรูสึก ซึ่งตองเปนความรูสึกท่ี
พรอ มจะแสดงการตอบสนองออกไป แตยังไมไดแสดงออก มันเปนเพียงแรงจูงใจที่ทําใหเกิดความโนม
เอียงจนเกดิ ความศรัทธาในใจ และท่ีจะตองมีอีกส่ิงหนึ่งคือ เปาเจตคติ หมายถึงเปาหมายทุกสิ่งท่ีไดรับ
จากความรสู ึก อันไดแ ก สิง่ ของ คน สถานที่ สัตว ความคิด สถาบัน สถานการณ อาชีพ ฯลฯ เปาเจตคติ
ดังกลาวอาจจะเปนสงิ่ เดียวหรือหลายส่ิง เปน นามธรรมหรือรปู ธรรมก็ได

ออสแคม (Oskamp, 1977) ไดน ยิ ามคําวาเจตคตวิ า เปน การเตรียมความพรอม ความพรอมใน
การกระทาํ ความลําเอียง สภาพรา งกาย ความคงทน การเรยี นรูมาแลว และการประเมนิ เปน ตน

ลวน สายยศ และอังคณา สายยศ (2543) ไดนิยามเจตคติวา เปนอารมณความรูสึกอันบังเกิด
จากการไดสัมผัสรับรูตอส่ิงน้ัน โดยแสดงความโนมเอียงอยางใดอยางหน่ึงในรูปของการประเมินวาช่ืน
ชอบหรอื ไมช ืน่ ชอบ

เจตคติเปนความรูสึกเช่ือ ศรัทธา ตอส่ิงใดส่ิงหน่ึง จนเกิดความพรอมท่ีจะแสดงการกระทํา
ออกมา ซ่ึงอาจจะไปในทางที่ดีหรือไมดีก็ได เจตคติยังไมเปนพฤติกรรมแตเปนตัวการท่ีจะทําใหเกิด
พฤติกรรม เจตคตจิ งึ เปน คณุ ลักษณะของความรสู กึ ทซ่ี อนเรน อยูภ ายใน

-56-

สรปุ ไดวา เจตคตเิ ปนความรูสกึ ที่ซอนเรนอยูภายใน เปนความรูสึกชอบหรือไมชอบ ยังไมแสดง
ออกมาเปนพฤติกรรม เก่ียวของกบั ความเชอื่ ศรทั ธาตอส่ิงใดสิง่ หนึ่ง อาจจะเปนไปในทางท่ีดี เราเรียกวา
เจตคติเชงิ บวก หรืออาจจะเปนไปในทางท่ีไมดี เรียกวา เจตคติเชิงลบ เจตคติประกอบไปดวยความรูสึก
และเปา เจตคติ ซ่ึงมคี วามโนน เอยี งท่ีจะตอบสนอง มคี วามคงทน มคี วามคงเสน คงวา และมที ิศทาง

ประโยชนข องเจตคติ

เจตคติเปนส่ิงที่สําคัญในการท่ีจะทําใหบุคคลแสดงพฤติกรรมออกมา เชน บางคนชอบอิสระ
บางคนชอบอาศยั ผูอน่ื บางคนชอบเพลง บางคนชอบกีฬา เปนตน เจตคติจึงเปนหัวขอที่ศึกษามากท่ีสุด
ประโยชนของการศึกษาเจตคติ สรปุ ไดดังน้ี

1. เจตคตใิ ชอ ธบิ ายความรูสกึ ทคี่ รอบคลุมพฤติกรรมตางๆ ไดม าก เชน ถาเราบอกวา เขามี
เจตคติท่ีดีตอมหาวิทยาลัย ซึ่งหมายถึง เขาชอบมหาวิทยาลัย ใชเวลาเรียนอยางมีความสุขใน
มหาวิทยาลัย มคี วามสุขใจที่ไดอยูในมหาวิทยาลัย มีความรูสึกที่ดีตอมหาวิทยาลัย คิดรวมกิจกรรมของ
มหาวทิ ยาลยั เปน ตน

2. เจตคติใชพ จิ ารณาสาเหตขุ องพฤตกิ รรมของบคุ คลทีม่ ตี อสง่ิ อืน่ หรอื ทมี่ ีตอ เปาเจตคติ
ดังนั้นการทีร่ ูจกั เจตคติของบุคคลสามารถสง เสริมหรือยบั ยั้งสิ่งทเี่ ขาจะแสดงออกมาได

3. เจตคติเปนส่ิงท่ีคงเสนคงวา ดังนั้นพฤติกรรมของบุคคลท่ีแสดงออกมาจากเจตคติจึง
สามารถนาํ มาอธบิ ายความคงเสนคงวาของสงั คมได

4. เจตคตเิ กิดจากพนั ธุกรรมและส่ิงแวดลอม ดังนนั้ การใหก ารศกึ ษาเพื่อใหเ กดิ เจตคติที่ดีงามตอ
สังคม จงึ ตองศกึ ษาพันธกุ รรมและส่งิ แวดลอม เพอ่ื ใหมีอิทธพิ ลตอเจตคติตอ บคุ คลตามทีต่ องการได

5. เจตคติมีความดงี ามอยใู นตวั เจตคติของบุคคลที่มีตอเปาเจตคติรอบๆ ตัว จะสะทอนใหเห็น
โลกทศั นของคนๆ นนั้ ดวย

6. เจตคติเปนศูนยกลางของความคิดและเปนพ้ืนฐานของพฤติกรรมสังคม ตามแนวคิดทาง
สังคมวิทยา การจะปรบั ระบบกลไกของสงั คม จงึ ควรตองเปลีย่ นแปลงเจตคตขิ องแตละบคุ คลดวย

สรุปไดวา การศึกษาเจตคติของบุคคลจึงทําใหสามารถทํานายพฤติกรรมที่เขาแสดงออก เปน
การรูไวก อ นเพอ่ื หาทางปองกันและแกไขใหได คนในสังคมท่ีมีเจตคติท่ีดีงามจะทําใหสังคมดีงามไปดวย
ในวงการศกึ ษายิง่ มีความจําเปน ทางโรงเรียนจึงตองศึกษาเจตคติของนักเรียน ท่ีมีตอวิชาที่เรียนหรือตอ
ครู อาจารยผูสอน เพอ่ื ใชใ นการปรบั ปรุงแกไขวิธีการเรียนการสอนใหเด็กมีเจตคติดีขึ้น การมีเจตคติที่ดี
ตอวิชาจะทําใหการเรยี นวชิ านนั้ ดขี นึ้ ดวย

-57-

วิธีการศึกษาเจตคติ

วิธีการศึกษาเจตคติน้ันทําไดหลายวิธี แตท่ีเห็นวานิยมศึกษากันและไดผลดีมีอยู 5 วิธี ซึ่ง
ออสแคมพ (Oskamp. 1977) เสนอไวดงั ตอไปนี้

1. การวัด (Measurement) วิธีการวัดไดมีการพัฒนาข้ึนมาก ซึ่งท่ีเปนมาตรฐานและไดรับ
ความนิยมไดแก การวัดตามแบบของเทอรสโตน ลิเคอรท กัตแมน และออสกูด เคร่ืองมือที่ใชวัดเปน
ประเภทเครอ่ื งมือท่ีใชว ิธีการรายงานตนเอง (Self-report)

2. การโหวตเสียง (Polls) เปน การศึกษากับคนกลุมใหญ เชนการเลือกตั้ง ความนิยมพรรคการ
เมืองไทย เปนตน โดยกลุมตัวอยางตองเช่ือถือไดและสามารถอางอิงไปสูประชากรได เครื่องมือท่ีใชวัด
ไดแ ก แบบสอบถาม

3. การพรรณนา (Description) เปนการอธิบายถงึ ลกั ษณะของเจตคตทิ ี่นาสนใจของกลุมบุคคล
เชน กลุม เดก็ หนีโรงเรยี น กลุมมีผลการเรียนไมดี เปนตน ศึกษาดวยวิธีการสัมภาษณ แลวอธิบายใหเห็น
วา ความจรงิ เปนอยา งไร การศกึ ษาแบบนี้ไมไดใ ชว ิธีการวัด แตเปนการบรรยายใหเห็นภาพ เครื่องมือท่ีใช
ไดแ ก การสมั ภาษณ การสงั เกต

4. วิธีทางทฤษฏี (Theories) เปนการศึกษาเก่ียวกับทฤษฏีท่ีเกี่ยวกับเจตคติ อธิบายธรรมชาติ
ของเจตคตวิ า กอ ตวั อยางไร เปลี่ยนแปลงอยา งไร ไมเ นน การวัด หรอื วดั เนือ้ หาทแี่ นชดั

5. การทดลอง (Experiments) เปนจัดกระทํากับสถานการณหน่ึง จะมีตัวแปรควบคุมใหมี
สภาพเหมือนเดิมกับตัวแปรทดลองท่ีจัดกระทําบางประการ ดูวาการทดลองสงผลตอตัวแปรท่ีทดลอง
หรอื ไม เนน การคนควาองคประกอบที่สามารถทําใหเ จตคติเปลยี่ นแปลง และทดสอบสมติฐาน เคร่ืองมือ
ทีใ่ ชไ ดแก แบบวัดการรายงานตนเอง การสังเกต เทคนิคการจินตนาการ และการวัดดวยเครื่องมือไฟฟา
หรอื เครอ่ื งมืออ่ืนๆ

สรุปไดว าวิธกี ารศกึ ษาเจตคติแบง ออกเปน 5 ลักษณะไดแก การวัดเจตคติโดยใชเครื่องมือแบบ
วัดมาตรฐานใหรายงานตนเอง การโหวตเสียงโดยใชแบบสอบถาม การพรรณนาโดยใชเครื่องมือไดแก
การสัมภาษณ และการสังเกต วธิ ีทางทฤษฏี และการทดลอง ใชเ ครอื่ งมอื วัดไดแก แบบวดั รายงานตนเอง
การสังเกต เทคนิคการจินตนาการ การสงั เกต และอืน่ ๆ

ลกั ษณะของเจตคติ

เจตคติมีลักษณะทั่วไปหรอื มีมิตทิ ี่สามารถทาํ ความเขา ใจได ไดมนี ักวชิ าการเสนอแนวคิดลักษณะ
ของเจตคตไิ วด ังตอ ไปนี้

ในป 1957 เอดเวริ ด ส (Edwards, A.L, 1957) ไดเ สนอลักษณะของเจตคตไิ วดังน้ี

1. เจตคตเิ ปนเพยี งความโนมเอียงจากการประเมิน ดังน้ันการวัดเจตคติแลวนํามาประเมิน ยัง
ไมใชพฤติกรรม เจตคติไมใชแรงจูงใจ แตเปนสิ่งท่ีทําใหเกิดแรงจูงใจใหเกิดพฤติกรรม 4 ลักษณะคือ
Positive Approach เชน ความรกั ความเปนมิตร เปนตน Negative Approach เชน การโจมตี ดาวา