Палеонтология

Ш ШАЯНТӘРІЗДІЛЕР КЛАСЫ (CRUSTACEA) Атырау облысы
аянтәрізділер буынаяқтылардың бір класы. Зерттеушілердің бір тобы тарихи-өлкетану
шаянтәрізділер трилобиттерден, екіншілері буылтық құрттардан шыққан деген болжам музейі
жасайды. Бұлардың қазба қалдықтары кембрий кезеңінен белгілі. Жер шарында кең Историко-
тараған, негізінен тұщы су қоймаларында, теңіздерде кездеседі. 6 класс тармағы краеведческий музей
(желбезекаяқтылар, цефалокаридалар, бақалшақты шаянтәрізділер, жоғары сатыдағы Атырауской
шаянтәрізділер, максиллоподалар және ремпедиялар), 30 мыңнан астам түрі белгілі. области
Олардың арасында бентосты, планктонды, паразитті және құрлықта тіршілік ететін Atyrau Local
түрлері бар. Құрлықта тіршілік ететін шаянтәрізділер ылғалды жерлерде, дымқыл ортада History
мекендейді және желбезекпен тыныс алады, осы белгілері олардың суда тіршілік ететін Museum
түрлерден шыққанын дәлелдейді. Atyrau bölgesi
Шаянтәрізділер класы, әдетте, бір-бірінен дене құрылысы және тіршілік қалпы арқылы Yerel Tarih
ерекшеленетін кішігірім су буынаяқтыларын қамтиды. Бұлар көбінесе желбезектермен тыныс Müzesi
алатын теңіз жәндіктері. Басы көкірек мүшелерімен тұтаса бітісіп, баскөкірек түзеді. Әртүрлі 阿特劳州历史与地
аяқ жұптары белгілі бір әрекетке бейімделген, соған сәйкес қызмет атқарады. Бірінші жұптан 方志博物馆
басқа аяқтары қостармақты, олар қозғалу, тыныс алу және қорек табу қызметін атқарады.
Денесі көмір қышқыл әктас сіңген хитин сауытымен жабылған. ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
Максилоподолар немесе жақаяқты шаяндар класс тармағы – еркін немесе субстратқа
бекініп және паразиттік тіршілік ететін шаянтәрізділер. Ауыз аяқтары жақсы жетілген,
қорегін судан сүзіп алуға бейімделген. Кеуде бөлімі 6, кейде 5 не 4 сегментті. Кеуде аяқтары
қозғалу немесе қорек заттарды ауыз тесігіне апару және су ағындарының қозғалысын
реттеу қызметін атқарады. Олар ешқашан тыныс алуға қатыспайды және де шайнағыш
өсінділері болмайды. Құрсақ аяқтары жоқ. Максиллоподалар класс тармағы 5 отрядқа
бөлінеді: мистакокаридалар – Mystacocarida; ескекаяқты шаяндар – Copepoda; тұқы балық
биттер – Branchiura; мұртаяқты шаяндар – Cirripedia; қапкеуделі шаяндар – Ascothoracida.

Р КЛАСС РАКООБРАЗНЫХ (CRUSTACEA) 151
акообразные являются одним из классов членистоногих. Группа исследователей
предполагают, что ракообразные берут начало из трилобитов, а другие считают, что они
появились из кольчатых червей. Ископаемые остатки этих червей известны с кембрийского
периода. Наиболее распространены на земном шаре, в основном, обитают в пресных
водоемах, в морях. Относятся к 6 классу (жаброногие, цефалокариды, ракушковые
ракообразные, высшие раки, максиллоподы и ремипедии), известно более 30 тысяч видов.
Среди них имеются бентосные, планктонные, паразитарные и обитающие на суше виды.
Ракообразные, обитающие на суше, водятся во влажных местах, во влажной среде и дышат
жабрами, эти признаки свидетельствуют о том, что они берут начало от видов, обитающих
в воде.
Класс ракообразных, как правило, включает в себя небольших водяных членистоногих,
отличающихся друг от друга по строению тела и жизнедеятельности. В основном это
морские насекомые, которые дышат жабрами. Голова соединяется с грудью и образует
головогрудь. Пара различных ног адаптирована к определенному действию, соответственно
служит согласно своему предназначению. Кроме первой пары, другие ноги двуветвистые,
они выполняют функции движения, дыхания и добычи питания. Тело покрыто хитиновым
панцирем, пропитанным углекислой известью.
Максилоподы или виды ногочелюстных раков являются свободными или закрепленными
в субстрате и паразитарно обитающими ракообразными. Ротовые конечности хорошо
развиты, приспособлены для фильтрации питания из воды. Шесть грудных отделов иногда
составляет 5 или 4 сегмента. Грудные конечности выполняют функцию перемещения или
переноса питательных веществ в отверстия рта и регулирования движения водных потоков.
Они никогда не участвуют в процессе дыхания и не имеют жевательных отростков. Не
имеют брюшных ножек. Ветви класса максиллоподы делятся на 5 отрядов: мистакокариды –
Mystacocarida; веслоногие ракообразные – Copepoda; карпоеды – Branchiura; усоногие
раки – Cirripedia; мешкогрудые раки – Ascothoracida.

Атырау облысы C CRUSTACEA
тарихи-өлкетану rustaceans are one of the classes of arthropoda. A group of researchers speculate that
crustaceans originate from trilobites, while others believe they originated from annelids. Fossils of
музейі these worms are known from the Cambrian period. They are most common in the world, mainly
Историко- live in fresh water bodies, in seas. They belong to the 6th class (branchiopods, cephalocarids,
краеведческий музей ostracods, malacostrata, maxillopoda and remipedia), more than 30 thousand species are known.
Атырауской There are benthal, planktonic, parasitic and land species among them . Crustaceans that live on
land live in wet places, in a humid environment and breathe with gills, these signs indicate that
области they originate from species that live in the water.
Atyrau Local The class of crustaceans, as a rule, includes small aquatic arthropods, differing from each other
in their body structure and vital functions. They are mostly marine insects that breathe with their
History gills. The head connects to the chest, and forms the cephalothorax. A pair of different legs is adapted
Museum to a specific action, and respectively serves according to its purpose. In addition to the first pair, the
Atyrau bölgesi other legs are biramous; they perform the functions of movement, respiration, and food production.
Yerel Tarih The body is covered with a chitinous shell impregnated with lime carbonate.
Maxillopoda, or species of maxilliped crayfish, are free or fixed in the substrate and parasitically
Müzesi inhabiting crustaceans. The mouth limbs are well developed, adapted to filter food from the
阿特劳州历史与地 water. 6 pereions, sometimes 5 or 4 segments. The thoracic limbs perform the function of moving
or carrying nutrients into the mouth openings and regulating the movement of water flows. They
方志博物馆 never participate in the process of breathing and do not have chewing processes. They do not have
abdominal legs. The branches of the maxillopoda class are divided into 5 groups: Mystacocarida;
ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 Copepoda; Branchiura; Cirripedia; Ascothoracida.

KABUKLULAR SINIFI

K (CRUSTACEA)
abuklular, eklembacaklıların sınıflarından biridir. Bir grup araştırmacı, kabukluların
trilobitlerden kaynaklandığını, diğerlerinin ise annelitlerden kaynaklandığını düşünüyor. Bu
solucanların fosil kalıntıları Kambriyen döneminden bilinmektedir. Dünyada en yaygın olanı,
denizlerde, çoğunlukla tatlı su kütlelerinde yaşar. 6. sınıfa ait (solungaçlı, sefalokaritler, kabuklu
kabuklular, yüksek kerevitler, maksilopodlar ve remypedia) 30 binden fazla tür bilinmektedir.
Bunların arasında bentik, planktonik, parazitik ve karada yaşayan türler vardır. Karada yaşayan
kabuklular nemli yerlerde, nemli bir ortamda yaşarlar ve solungaçlarla nefes alırlar, bu işaretler
onların suda yaşayan türlerden kaynaklandığını gösterir.
Kabuklular sınıfı, kural olarak, vücut yapıları ve yaşamsal işlevleri bakımından birbirinden
farklı olan küçük su eklembacaklılarını içerir. Bunlar çoğunlukla solungaçlarla nefes alan deniz
böcekleridir. Baş göğse bağlanır ve sefalotoraksı oluşturur. Bir çift farklı bacak, belirli bir eyleme
uyarlanmıştır, buna göre amacına göre hizmet eder. İlk çifte ek olarak, diğer bacaklar çatallanır;
hareket, solunum ve yiyecek çıkarma işlevlerini yerine getirirler. Gövde, karbondioksit ile emprenye
edilmiş ince bir kabukla kaplıdır.
Maksilopodlar veya çeneli kerevit türleri, alt tabakada ve parazitik olarak yaşayan kabuklularda
serbest veya sabittir. Ağız uzuvları, yiyecekleri sudan filtrelemek için iyi gelişmiştir. 6 torasik bölge,
bazen 5 veya 4 segment. Pektoral uzuvlar, besin maddelerini ağız açıklıklarına taşıma veya taşıma
ve su akışlarının hareketini düzenleme işlevini yerine getirir. Nefes alma sürecine asla katılmazlar
ve çiğneme süreçleri yoktur. Karın bacakları yoktur. Maksilopoda sınıfının dalları 5 sıraya ayrılır:
mystacocarids - Mystacocarida; kopepodlar - Copepoda; karbonhidrat yiyiciler - Branchiura;
kıskaçlar - Cirripedia; çuval kerevit - Ascothoracida.

152

甲 甲壳类 Атырау облысы
тарихи-өлкетану
壳动物是节肢动物的一类。一组研究人员推测甲壳类动物起源于三叶虫，而另 музейі
Историко-
一些研究人员则认为它们起源于无核小动物。这些蠕虫的化石遗迹是从寒武纪开始的。世界 краеведческий музей
Атырауской
上最常见的，主要生活在海洋的淡水体中。它属于第六类（gil足类，头足纲动物，甲壳类 области
Atyrau Local
甲壳动物，高级小龙虾，颌足类和翻足动物），已知超过3万种。其中有底栖，浮游，寄生 History
Museum
和陆栖物种。生活在陆地上的甲壳类动物生活在潮湿的地方，在潮湿的环境中，并且会呼吸 Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
g，这些迹象表明它们起源于生活在水中的物种。 Müzesi
阿特劳州历史与地
通常，甲壳类动物包括小型水生节肢动物，它们的身体结构和重要功能互不相同。这些 方志博物馆

主要是与marine一起呼吸的海洋昆虫。头部连接到胸部并形成头胸部。一对不同的腿适合于

特定动作，因此根据其目的起作用。除了第一对外，其他的腿也是分叉的；它们执行运动，

呼吸和食物提取的功能。身体被浸有碳酸钙的几丁质壳覆盖。 ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學

颌足小龙虾或颚小龙虾的物种游离或固定在基质中，寄生于甲壳类动物体内。口肢发

达，适于从水中过滤食物。 6个胸部区域，有时5或4个部分。胸肢具有将营养物质移动

或携带到嘴巴中并调节水流运动的功能。他们从不参与呼吸过程，也没有咀嚼过程。他们

没有腹部的腿。颌足类的分支分为5个顺序：my螨-sta螨; pe足类甲壳动物-pe足类;食人

鱼-Branchiura;藤壶-Cirripedia;麻袋小龙虾-Ascothoracida。

153

Атырау облысы МҰРТАЯҚТЫ ШАЯНДАРДЫҢ БӨЛШЕКТЕРІ (CIRRIPEDIA)
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 2 х 0,5 см; 2 х 1,5 см; 1,7 х 1 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 2003 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 16102/1-3
Атырауской
Мұртаяқты шаян (Cirripedia) – максиллоподалар тобына жататын, бекініп тіршілік ететін теңіз
области шаяндары. Бекініп тіршілік етуіне байланысты денесінде біраз өзгерістер байқалады: антенналары
Atyrau Local мен күрделі көздері дамымаған, кеуде аяқтарының 6 жұбы қоректі аузына қарай әкелуші, екі бұтақты
ұзын «мұртшаларға» айналған (отрядтың аты да осыдан алынған), құрсағы жетілмеген, бүкіл денесі
History (сабақшадан басқа) тері немесе мантия (rp.mantion – жамылғы, шапанша) қатпарларымен қапталған,
Museum ол көмірқышқыл ізбесті бөліп шығарып, күрделі бақалшақты құрайды. Мұртаяқты шаяндардың
Atyrau bölgesi ересек түрлері бақалшақпен қапталған, бекініп тіршілік ететін жануарлар. Олар шаян-тәрізділерді,
Yerel Tarih қарапайымдыларды және басқа суда қалқып жүретін организмдерді қорек етеді. Мұртаяқтарының
қозғалуының арқасында судың ағысымен келген қорек заттар ауызына барып түседі. Мұртаяқтылар
Müzesi басқа шаянтәрізділерден ұзын мұртшаларға айналған аяқтарымен ерекшеленеді. Жұмсақ денесі әктас
阿特劳州历史与地 қалақшалармен жамылған шапаншамен бүркеліп, сыртқы берік қаңқасы түзіледі. Мұртаяқты шаяндар
саяз сулы теңіз жәндіктері, олар су тұздылығының өзгерістеріне төтеп бере алады. Қазба қалдықтар
方志博物馆 түрінде сирек кездеседі, силур дәуірінде таралған.

* PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學 ЧАСТИ УСОНОГИХ РАКОВ (CIRRIPEDIA)
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 2 х 0,5 см; 2 х 1,5 см; 1,7 х 1 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 2003 год
Учетная отметка: ИКМАО ОФ 16102/1-3

Усоногие раки (Cirripedia) – морские раки, относящиеся к группе максиллоподов. В организме
наблюдаются значительные изменения, связанные с тем, что они обитают в положении крепления:
антенны и глаза неразвиты, шесть пар грудных конечностей, доносящие питание до рта, превращены
в длинные «усики» с двумя ветвями (отсюда берет свое название отряда), брюхо неразвитое, все
тело (кроме стебельков) покрыто складками кожи или мантии (греч. покрывало, мантия), оно
выделяет углекислую известь и образует сложную ракушку. Взрослые особи усоногих раков покрыты
ракушками, обитают посредством крепления. Они питаются ракообразными, простейшими и другими
организмами, которые плавают в воде. Благодаря движению усоногих их пища, плавающая по
течению воды, поступает к ним в рот. Усоногие отличаются от других ракообразных ножками, которые
превратились в длинные усы. Мягкое тело покрыто мантией, покрываемой известковыми лопастями,
и образует наружный прочный каркас. Усоногие раки являются морскими насекомыми, обитающими
в мелкой воде, которые способны выдерживать изменения солености воды. Встречаются в виде
ископаемых остатков, распространены в эпоху силура.

Л CIRRIPEDIA PARTS
Period: Paleozoic
Material: natural fossilsЛ
Size: 2 x 0.5 cm; 2 x 1.5 cm; 1.7 x 1 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 2003
Record: ALHM CE 16102/1-3

Cirripedia are marine crustaceans belonging to the maxillopoda group. Significant changes are
observed in the body due to the fact that they live in the position of attachment: antennae and eyes are
undeveloped, 6 pairs of thoracic limbs delivering nutrition to the mouth turned into long "antennae" with
two branches (hence the group takes its name), undeveloped belly , the whole body (except for the stalks)
is covered with folds of skin or mantle (Greek veil), it emits lime carbonate and forms a complex shell. Adults
of Cirripedia are covered with shells, live by means of attachments. They feed on crustaceans, protozoa
and other organisms that float in the water. Due to the movement of Cirripedia, their food, floating with
the flow of water, enters their mouth. Cirripedia differ from other crustaceans by their legs, which have
turned into long tendrils. The soft body is covered with a mantle covered with calcareous lobes and forms
a strong outer frame. Cirripedia are shallow-water marine insects that are able to withstand changes in

154 water salinity. They are found in the form of fossils, common in the Silurian era.

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

MİDYELERİN PARÇALARI (CIRRIPEDIA)
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 2 х 0,5 см; 2 х 1,5 см; 1,7 х 1 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 2003
Kayıt işareti: ABYTM AF 16102/1-3

Midyeler (Cirripedia) - maksilopodlar grubuna ait deniz kerevitleri. Bağlanma pozisyonunda yaşadıkları için
vücutta önemli değişiklikler gözlenir: antenler ve gözler gelişmemiş, ağza besin veren 6 çift göğüs uzuvları, iki
dallı uzun "antenlere" dönüşmüş (dolayısıyla düzen adını almıştır), gelişmemiş gö-bek tüm vücut (gövdeler
hariç) deri veya manto kıvrımlarıyla (Yunan, peçe, manto) kaplıdır, karbonik kireç yayar ve kompleks bir
kabuk oluşturur. Ka-buklarla kaplı yetişkin midyeler ataşmanlarla yaşar-lar. Suda yüzen kabuklular, protozoa
ve diğer organizmalarla beslenirler. Midyelerin hareketi nedeniyle, su akışı ile yüzen yiyecekleri ağızlarına
girer. Midye, uzun bıyıklara dönüşen bacaklarıyla diğer kabuklulardan farklıdır. Yumuşak gövde, kireçli
loblarla kaplı bir örtü ile kaplıdır ve güçlü bir dış çerçeve oluşturur. Midyeler, su tuzluluğundaki değişikliklere
dayanabilen sığ su deniz böcekleridir. Silüriyen döneminde yaygın olan fosil kalıntıları şeklinde bulundu.
里皮亚的藤壶
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：2 x 0.5厘米2 x 1.5厘米1.7 x 1厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，2003年
注册标记：根据阿特劳州历史方志博物馆主要基金 16102 / 1-3

藤壶（Cirripedia）-属于螯虾群的海螯虾。由于它们生活在附着位置，因此观察到了体内的重
大变化：触角和眼睛未发育，六对胸肢向嘴提供营养，变成带有两个分支的长“触角”（因此得
名），腹部未发育，整个身体（茎除外）被皮肤或披风（希腊面纱，披风）褶皱覆盖，散发出碳酸
钙并形成复杂的外壳。成年的藤壶被壳覆盖，靠附属物生活。他们以甲壳类动物，原生动物和其他
漂浮在水中的生物为食。由于藤壶的运动，随水流漂浮的食物进入他们的嘴里。藤壶的腿不同于其
他甲壳类动物，它们的腿长成须状。柔软的身体被覆盖着钙质裂片的地幔覆盖，形成了坚固的外部
框架。藤壶是能够承受水盐度变化的浅水海洋昆虫。以化石遗骸的形式发现，在志留纪时代很常
见。

155

Атырау облысы МҰРТАЯҚТЫ ШАЯНДАРДЫҢ БӨЛШЕКТЕРІ (CIRRIPEDIA)
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 2,5 х 1 см; 1,5 х 0,5 см; 1,8 х 1 см; 1 х 1,5 см; 1,5 х 1 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 1998 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 1028/1-5
Атырауской
Мұртаяқты шаян (Cirripedia) – максиллоподалар тобына жататын бекініп тіршілік ететін теңіз
области шаяндары.
Atyrau Local
Бекініп тіршілік етуіне байланысты денесінде біраз өзгерістер байқалады: антенналары мен
History күрделі көздері дамымаған, кеуде аяқтарының 6 жұбы қоректі аузына қарай әкелуші, екі бұтақты ұзын
Museum «мұртшаларға» айналған (отрядтың аты да осыдан алынған), құрсағы жетілмеген, бүкіл денесі (сабақшадан
Atyrau bölgesi басқа) тері немесе мантия (rp.mantion – жамылғы, шапанша) қатпарларымен қапталған, ол көмірқышқыл
Yerel Tarih ізбесті бөліп шығарып, күрделі бақалшақты құрайды. Мұртаяқты шаяндардың ересек түрлері
бақалшақпен қапталған, бекініп тіршілік ететін жануарлар, олар шаянтәрізділерді, қарапайымдыларды
Müzesi және басқа суда қалқып жүретін организмдерді қорек етеді. Мұртаяқтарының қозғалуының арқасында
阿特劳州历史与地 судың ағысымен келген қорек заттар аузына барып түседі. Мұртаяқтылар басқа шаянтәрізділерден
ұзын мұртшаларға айналған аяқтарымен ерекшеленеді. Жұмсақ денесі әктас қалақшалармен жамылған
方志博物馆 шапаншамен бүркеледі, сөйтіп сыртқы берік қаңқасы түзіледі. Мұртаяқты шаяндар саяз сулы теңіз
жәндіктері, олар су тұздылығының өзгерістеріне төтеп бере алады. Қазба қалдықтар түрінде сирек
* PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學 кездеседі, силур дәуірінде таралған.

ЧАСТИ УСОНОГИХ РАКОВ (CIRRIPEDIA)
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 2,5 х 1 см; 1,5 х 0,5 см; 1,8 х 1 см; 1 х 1,5 см; 1,5 х 1 см
Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 1998 год
Учетная отметка: МП ОФ 1028/1-5

Усоногие раки (Cirripedia) – морские раки, относящиеся к группе максиллоподов.
В организме наблюдаются значительные изменения, связанные с тем, что они обитают в
положении крепления: антенны и глаза неразвиты, 6 пар грудных конечностей, доносящих питание
до рта, превращены в длинные «усики» с двумя ветвями (отсюда берет свое название отряд), брюхо
неразвитое, все тело (кроме стебельков) покрыто складками кожи или мантии (греч. покрывало,
мантия), оно выделяет углекислую известь и образует сложную ракушку. Взрослые особи
усоногих ракообразных покрыты ракушками, обитают в закрепленном состоянии, они питаются
ракообразными, простейшими и другими организмами, плавающими в воде. Благодаря движению
усоногих их пища, плавающая по течению воды, поступает к ним в рот. Усоногие отличаются от
других ракообразных ножками, которые превратились в длинные усы. Мягкое тело обтянуто
мантией, покрываемой известковыми лопастями, и образует наружный прочный каркас. Усоногие
раки являются морскими насекомыми, обитающими в мелкой воде, которые способны выдерживать
изменение солености воды. Встречаются в виде ископаемых остатков, распространены в эпоху
силура.

Л CIRRIPEDIA PARTS
Period: Paleozoic
Material: natural fossilsЛ
Size: 2.5 x 1 cm; 1.5 x 0.5 cm; 1.8 x 1 cm; 1 x 1.5 cm; 1.5 x 1 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 1998
Record: PM CE 1028/1-5

Cirripedia are marine crustaceans belonging to the maxillopoda group.
Significant changes are observed in the body due to the fact that they live in the position of attachment:
antennae and eyes are undeveloped, 6 pairs of thoracic limbs delivering nutrition to the mouth turned
into long "antennae" with two branches (hence the group takes its name), undeveloped belly , the whole
body (except for the stalks) is covered with folds of skin or mantle (Greek veil), it emits lime carbonate
and forms a complex shell. Adults of Cirripedia are covered with shells, live in a fixed state. They feed on
crustaceans, protozoa and other organisms that float in the water. Due to the movement of Cirripedia,
their food, floating with the flow of water, enters their mouth. Cirripedia differ from other crustaceans

156

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

by their legs, which have turned into long tendrils. The soft body is covered with a mantle covered with
calcareous lobes and forms a strong outer frame. Cirripedia are shallow-water marine insects that are able
to withstand changes in water salinity. They are found in the form of fossils, common in the Silurian era.
MİDYELERİN PARÇALARI (CIRRIPEDIA)
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 2,5 х 1 см; 1,5 х 0,5 см; 1,8 х 1 см; 1 х 1,5 см; 1,5 х 1 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 1998
Kayıt işareti: PM AF 1028/1-5

Midyeler (Cirripedia) - maksilopodlar grubuna ait deniz kerevitleri.
Bağlanma pozisyonunda yaşadıkları için vücutta önemli değişiklikler gözlenir: antenler ve gözler
gelişmemiş, ağza besin veren 6 çift göğüs uzuvları, iki dallı uzun "antenlere" dönüşmüş (dolayısıyla düzen
adını almıştır), gelişmemiş göbek tüm vücut (gövdeler hariç) deri veya manto kıvrımlarıyla (Yunan, peçe,
manto) kaplıdır, karbonik kireç yayar ve kompleks bir kabuk oluşturur. Kabuklarla kaplı midye yetişkinleri
sabit bir durumda yaşarlar, kabuklular, protozoa ve suda yüzen diğer organizmalarla beslenirler. Midyelerin
hareketi nedeniyle, su akışı ile yüzen yiyecekleri ağızlarına girer. Midye, uzun bıyıklara dönüşen bacaklarıyla
diğer kabuklulardan farklıdır. Yumuşak gövde, kireçli loblarla kaplı bir örtü ile kaplıdır ve güçlü bir dış
çerçeve oluşturur. Midyeler, su tuzluluğundaki değişikliklere dayanabilen sığ su deniz böcekleridir. Silüriyen
döneminde yaygın olan fosil kalıntıları şeklinde bulundu.
西里皮亚藤壶
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：2.5 x 1厘米； 1.5 x 0.5厘米1.8 x 1厘米1 x 1.5厘米1.5 x 1厘米
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，1998年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 1028 / 1-5
藤壶（Cirripedia）-属于螯虾群的海螯虾。
由于它们生活在附着位置，因此观察到了体内的重大变化：触角和眼睛未发育，六对胸肢向嘴
提供营养，变成带有两个分支的长“触角”（因此得名），腹部未发育，整个身体（茎除外）被皮
肤或披风（希腊面纱，披风）褶皱覆盖，散发出碳酸钙并形成复杂的外壳。成年的藤壶长满贝壳，
生活在固定状态，以甲壳类动物，原生动物和其他漂浮在水中的生物为食。由于藤壶的运动，随水
流漂浮的食物进入他们的嘴里。藤壶的腿不同于其他甲壳类动物，它们的腿长成须状。柔软的身体
被覆盖着钙质裂片的地幔覆盖，形成了坚固的外部框架。藤壶是能够承受水盐度变化的浅水海洋昆
虫。以化石遗骸的形式发现，在志留纪时代很常见。

157

Атырау облысы * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學
тарихи-өлкетану
Л
музейі
Л Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

158

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

159

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

160

Б БАЛЫҚТАР КЛАСЫ (PISCES) Атырау облысы
алықтар – негізінен судағы тіршілікке бейімделген хордалылар типінің жақтылар тарихи-өлкетану
тобына жататын омыртқалы су жануарлары. Жүзу жағынан олар өзге жануарлардан асып музейі
түседі. Желбезек арқылы тыныс алады. Балықтар үш топқа бөлінеді: жақсыз, шеміршекті Историко-
және ең үлкен топты құрайтын сүйекті балықтар. Балықтар девон кезеңінен белгілі. Балықтар краеведческий музей
дене тұрқы, түсі, құрылысы, физиологиясы жағынан айтарлықтай ерекшеленеді. Олардың Атырауской
пішіндері де әртүрлі: ұршық, жебе тәрізді, екі бүйірінен немесе арқасынан бауырына қарай области
қысыңқы болады. Денесі үш бөліктен (бас, кеуде, құйрық) тұрады. Олардың жұп танау тесігі Atyrau Local
мен көзі, жұп (кеуде, құрсақ) және дара (арқа, құйрық, құйрық асты) қанаттары болады. Кейбір History
балықтардың қанаттары жетілмеген, ал кейбір түрлерінде өте жақсы жетілген. Олардың бүйір Museum
сызығы судың қозғалысын қабылдайды. Atyrau bölgesi
Сүйекті балықтардың көпшілігінде денесінің тепе-теңдігін сақтау қызметін атқаратын Yerel Tarih
торсылдағы болады. Балықтар торсылдақ арқылы өзі шығаратын дыбысты күшейтеді. Müzesi
Сүйекті балықтардың қаңқасында сүйектер өте көп. Олардың қаңқа бөлімдері шеміршекті 阿特劳州历史与地
балықтардың қаңқа бөлімдеріне ұқсас. Сүйекті балықтардың желбезектерінің сырты 方志博物馆
сүйекті желбезек қақпағымен жабылған. Көпшілігінің аузы бас бөлімінің алдыңғы тұсында
орналасады. ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
Шеміршекті балықтар тақтажелбезектілер класс тармағына жатады. Өкілдері – акулалар
мен скаттар. Желбезек тесіктері өзара перделермен бөлініп, денесінің сыртына ашылады.
Желбезек қақпақшалары болмайды. Сыртқы қабықшақтарының құрылысы күрделі емес,
плакоидты болады. Жүзу торсылдықтары болмайды. Тіршілік ету тәсіліне қарай олардың
денесі ұзынша ұршық тәрізді (акулада) және жалпақ сүйірленіп барып бітеді (скаттарда).
Балықтардың көбі денесін қимылдату арқылы және жүзу қанаттарының жәрдемімен
қозғалады. Шеміршекті балықтардың көкірегі мен құрсағында горизонталь орналасқан қос
қанаттары болады. Шеміршекті балықтардың қаңқасы өмір бойы шеміршекті болады. Қаңқасы
омыртқа жотасынан және құйрық омыртқалары деп екіге бөлінеді. Омыртқаларға бекінген
қабырғалары дене қуысын, үстіңгі және бүйір жағынан қоршап тұрады. Бас сүйегі ми сауытынан,
сезім мүшелерінен тұрады. Басының тұмсық жағында – рострум деп аталатын өсінді болады.
Сондықтан ауыз, басының астыңғы жағында көлденең саңылау түрінде орналасқан. Қанаттары
бір жақ ұшымен белдеу бөліміне бекісе, екінші ұшы денесінің сыртында болады. Балықтардың
құйрық және дене бұлшық еттері метемерлі құрылысты болып келеді. Олар миосепта арқылы
бірнеше сегменттерге (бөлшектерге) бөлінеді. Басында, жүзу қанаттарында, белдеулерінде
басқа бұлшық еттер орналасқан.

Р КЛАСС РЫБЫ (PISCES) 161
ыбы – позвоночные водные животные, относящиеся в основном к группе челюстных
типа хордовых, адаптированных к обитанию в воде. В части плавания они превосходят других
животных. Дышат посредством жабер. Рыбы подразделяются на три группы: бесчелюстные,
хрящевые и костные рыбы, образующие наибольшую группу. Рыбы известны с девонского
периода. Они значительно отличаются по типу тела, цвету, строению, физиологии. Их формы
тоже бывают разные: веретеновидные, стрелообразные, сжатые с обеих сторон или со спины
к бокам. Тело состоит из трех частей (голова, грудь, хвост). Они имеют парное отверстие
и глаза, парные (грудь, брюшную часть) и единичные (спина, хвост под хвостом) крылья. У
некоторых рыб не развиты крылья, а у некоторых видов, наоборот, очень хорошо развиты.
Их боковая линия принимает движение воды.
У большинства костных рыб имеется пузырь, выполняющий функции сохранения
равновесия тела. Рыбы усиливают звуки, которые он воспроизводит через пузырь. В
скелете костных рыб очень много костей. Их скелетные части аналогичны скелетным частям
хрящевых рыб. Снаружи жабры костных рыб покрыты костными жаберными колпачками.
Рты большинства рыб располагаются на передней части головы.
Хрящевые рыбы относятся к классу пластинчатожаберных. Представители – акулы
и скаты. Жаберные отверстия отделяются друг от друга завесами и открываются снаружи

11–5455

Атырау облысы тела. Жабры не имеют клапанов. Строение наружных оболочек несложное, плакоидное.
тарихи-өлкетану Плавательных пузырьков не имеют. В зависимости от способа обитания их тело становится
удлиненно веретеновидным (в акулах) и плоским остроконечным (в скатах). Большинство
музейі рыб двигаются путем движения тела и с помощью плавательных крыльев. Хрящевые рыбы
Историко- имеют два горизонтальных крыла, расположенных на груди и брюшной полости. Скелет
краеведческий музей хрящевых рыб на протяжении всей жизни является хрящевым. Скелет делится на две части:
Атырауской позвоночник и хвостовой позвоночник. Ребра, закрепленные к позвоночнику, покрывают
полость тела, верхнюю и боковую стороны. Череп состоит из мозговой коробки, органов
области чувств. На носовой части головы имеется отросток, который называется рострумом. Поэтому
Atyrau Local рот расположен в виде горизонтального зазора на нижней части головы. Крылья с одной
стороны прикрепляются к поясному отделению, второй конец находится снаружи тела. Хвост
History и мышцы тела рыб отличаются метамерным строением. Они делятся на несколько сегментов
Museum (частиц) через миосепту. В голове, на плавательных крыльях, по бокам расположены другие
Atyrau bölgesi мышцы.
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 P PISCES
isces are vertebrates aquatic animals, belonging mainly to the group of maxillary chordate
animals, adapted to living in water. In terms of swimming, they are superior to other animals.
They breath through the gills. Pisces are classified into three groups: cephalasrids, cartilaginous
and bony fish, forming the largest group. Pisces are known from the Devonian period. Fish
differ significantly in body type, color, structure, and physiology. Their forms are also different:
spindle-shaped, arrow-shaped, compressed on both sides or from the back to the sides. The
body consists of three parts (head, chest, tail). They have a paired opening and eyes, paired
(chest, abdomen) and single (back, tail under tail) wings. Some fish do not have developed
wings, and some species are very well developed. Their lateral line adapts to the movement of
water.
Most bony fish have a bubble that serves to maintain the balance of the body. Fish amplify
the sounds it plays through the bubble. There are a lot of bones in the skeleton of bony fish.
Their skeletal parts are similar to the skeletal parts of cartilaginous fish. Outside, the gills of
bony fish are covered with bony gill caps. The mouths of most fish are located on the front of
the head.
Cartilaginous fish belong to the class of elasmobranch fish. Representatives include sharks
and rays. The gill slits are separated by veils and open from the outside of the body. The gills
have no valves. The structure of the outer shells is simple, placoid. It has no swimming bubbles.
Depending on the habitat, their body becomes elongated spindle-like (sharks) and flat pointed
(rays). Most fish move by moving their bodies and using their swimming wings. Cartilaginous
fish have two horizontal wings located on the chest and abdomen. The skeleton of cartilaginous
fish is cartilaginous throughout life. The skeleton is divided into two parts: the spine and the tail
spine. Ribs attached to the spines cover the body cavity, upper and side parts. The skull consists of
a cerebral box, sense organs. There is a process on the nasal part of the head called the rostrum.
Therefore, the mouth is located in the form of a horizontal gap on the bottom of the head. The
wings are attached to the waist compartment on one side, the other end is outside the body. The
tail and body muscles of fish differ in metameric structure. They are divided into several segments
(particles) through myoseptum. There are other muscles in the head, on the swimming wings, and
on the sides.

162

B BALIKLAR SINIFI (PISCES) Атырау облысы
alıklar, suda yaşamaya adapte edilmiş, esas olarak çene tipi akor grubuna ait omurgalılar тарихи-өлкетану
su hayvanlarıdır. Yüzme açısından diğer hayvanlardan üstündürler. Solungaçlardan nefes alır. музейі
Balıklar üç gruba ayrılır: çenesiz, kıkırdaklı ve kemikli balıklar en büyük grubu oluşturur. Balık, Историко-
Devoniyen döneminden beri bilinmektedir. Balıklar vücut tipi, rengi, yapısı ve fizyolojisi açısından краеведческий музей
önemli ölçüde farklılık gösterir. Formları da farklıdır: fuziform, ok şeklinde, her iki tarafta veya Атырауской
arkadan yana sıkıştırılmış. Vücut üç bölümden (baş, göğüs, kuyruk) oluşur. Eşleştirilmiş bir области
açıklıkları ve gözleri, eşleştirilmiş (göğüs, karın) ve tek (arka, kuyruk altında kuyruk) kanatları vardır. Atyrau Local
Bazı balıkların kanatları gelişmemiş ve bazı türler çok iyi gelişmiştir. Yanal çizgileri suyun hareketini History
alır. Museum
Çoğu kemikli balığın vücut dengesini korumaya yarayan bir balonu vardır. Balık, balonun Atyrau bölgesi
içinden çıkardığı sesleri güçlendirir. Kemikli balıkların iskeletinde çok sayıda kemik vardır. İskelet Yerel Tarih
kısımları kıkırdaklı balıklarınkine benzer. Dışarıda, kemikli balıkların solungaçları kemikli solungaç Müzesi
kapaklarıyla kaplıdır. Çoğu balığın ağızları başlarının önündedir. 阿特劳州历史与地
Kıkırdaklı balıklar, lamellibranşlar sınıfına aittir. Temsilciler köpekbalıkları ve ışınlardır. Branşel 方志博物馆
açıklıklar perdelerle ayrılır ve gövdenin dışına açılır. Solungaçlarda kapakçık yoktur. Dış kabukların
yapısı basit, ekose desenli. Yüzme kabarcıkları yok. Yaşam alanlarına bağlı olarak, vücutları uzun ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
fuziform (köpekbalıklarında) ve düz sivri (vatozlarda) hale gelir. Çoğu balık vücut hareketi ve yüzen
kanatlarla hareket eder. Kıkırdaklı balıkların göğüs ve karın bölgesinde iki yatay kanadı vardır.
Kıkırdaklı balıkların iskeleti yaşam boyunca kıkırdaklıdır. İskelet iki kısma ayrılmıştır: omurga ve
kuyruk omurgası. Dikenlere tutturulan çıkıntılar vücut boşluğunu üst ve yan tarafları örter. Kafatası
bir beyin kutusu, duyu organlarından oluşur. Başın burun kısmında kürsü adı verilen bir işlem var.
Bu nedenle ağız, başın alt kısmında yatay bir boşluk şeklinde yer almaktadır. Bir yandaki kanatlar
bel bölmesine takılır, diğer ucu gövde dışındadır. Balık gövdesinin kuyruğu ve kasları metamerik
bir yapı ile karakterizedir. Miyosepta yoluyla birkaç segmente (partikül) ayrılırlar. Başta, yüzen
kanatlarda, yanlarda başka kaslar vardır.

鱼 鱼类（鱼）

是脊椎动物的水生动物，主要属于适于生活在水中的脊索动物群。在游泳方

面，它们优于其他动物。透过呼吸。鱼分为三类：无颚，软骨和骨鱼，构成最大的一组。自

泥盆纪以来，人们就知道鱼类。鱼的体型，颜色，结构，生理状况显着不同。它们的形式也

不同：梭形，箭头形，在两侧或从背面压缩。身体由三部分组成（头部，胸部，尾巴）。它

们具有成对的开口和眼睛，成对的（胸部，腹部）和单个的（后背，尾巴下方的尾巴）翅

膀。一些鱼类的翅膀未发育，有些物种非常发达。他们的侧线接受水的运动。

大多数骨鱼都有气泡，可保持身体平衡。双鱼座会放大气泡产生的声音。骨鱼的骨骼中

有很多骨头。它们的骨骼部分与软骨鱼相似。在外面，骨头鱼的g被骨头g盖覆盖。大多数鱼

的嘴在头顶。

软骨鱼属于板状分支。代表是鲨鱼和射线。孔被窗帘隔开，并向外敞开。 没有阀门。外

壳的结构很简单，呈类弧状。它没有游泳气泡。根据栖息地的不同，它们的身体会变成细长

的梭形（在鲨鱼中）和扁尖的（在黄貂鱼中）。大多数鱼通过身体运动和游泳翅膀移动。软

骨鱼的胸部和腹部有两个水平的翅膀。软骨鱼的骨骼在整个生命中都是软骨。骨骼分为两部

分：脊柱和尾部脊柱。附在脊柱上的肋骨覆盖体腔，上侧面和侧面。头骨由脑箱，感觉器官

组成。头部的鼻部有一个叫做讲台的过程。因此，嘴巴以水平间隙的形式位于头部的底部。

一侧的翅膀附在腰部隔间，另一端在身体外部。鱼体的尾巴和肌肉的特征是同分异构结构。

它们被分成多个部分（颗粒）。在头部的游泳翅膀上，两侧还有其他肌肉。

163

Атырау облысы Ежелгі БАЛЫқ ҚАҢҚАСЫНЫҢ РЕКОНСТРУКЦИЯСЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 15,5 х 3,5 см; 7,7 х 2 см; 3 х 3 см; 2,5 х 1,5 см; 2,5 х 1,2 см; 3,2 х 2 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 2001 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 5103 /1-106
Атырауской
Балықтың қаңқасы сүйеніш, қорғаныш және қозғалыс қызметтерін атқарады. Дененің пішінін,
области кеңістіктегі қалпын анықтайды. Қаңқа ішкі органдарды қорғайды. Қаңқа бұлшық еттер мен бірігіп
Atyrau Local қозғалу процесстерін орындайды. Балықтардың қаңқасы сыртқы және ішкі болып бөлінеді. Сыртқы
қаңқа барлық уақытта сүйектен тұрады. Балықтардың ішкі қаңқасы тірек, бас, жұп қанаттардың
History белдеуі мен тақ қанаттар бекитін сүйектер. Тірек қаңқасы – бұл хорда немесе омыртқа жотасы.
Museum Көпшілік балықтардың арқа желісі омыртқалардан құралған, бұл екі бөлімге жіктеледі: қабырғалар
Atyrau bölgesi бекіген кеуде, қабырғалары жоқ құйрық омыртқалары. Омыртқа ортасында хорда сақталады. Әрбір
Yerel Tarih омыртқа, омыртқа денесінен, оның үстіңгі жүйке доғасынан және бұл доға жоғарғы істік өсінді болып
аяқталады.
Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 РЕКОНСТРУКЦИЯ СКЕЛЕТА Древней рЫБЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 15,5 х 3,5 см; 7,7 х 2 см; 3 х 3 см; 2,5 х1,5 см; 2,5 х 1,2 см; 3,2 х 2 см
Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 2001 год
Учетная отметка: МП ОФ 5103 /1-106

Скелет рыбы выполняет функции опоры, защиты и движения. Определяет форму тела, положение в
пространстве. Скелет защищает внутренние органы. Он выполняет двигательные процессы совместно
с мышцами. Скелет рыбы подразделяется на наружный и внутренний. Внешний скелет всегда состоит
из костей. Внутренний скелет рыбы состоит из опорных костей, головы, боковых парных крыльев
и костей, закрепленных крыльями. Опорный скелет – это хорда или позвоночный хребет. Спинная
часть большинства рыб состоит из позвоночников, которые классифицируются на два отделения:
грудь с закрепленными к ним ребрами, хвостовые позвонки без ребер. В середине позвоночника
сохраняется хорда. Каждый позвоночник соединяется с позвоночником тела, его верхней нервной
дугой, и эта дуга заканчивается верхним отростком.

RECONSTRUCTION OF THE ANCIENT FISH SKELETON
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 15.5 x 3.5 cm; 7.7 x 2 cm; 3 x 3 cm; 2.5 x 1.5 cm; 2.5 x 1.2 cm; 3.2 x 2 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 2001
Record: PM CE 5103 /1-106

The fish skeleton performs the functions of support, protection and movement. It determines the
shape of the body, its position in space. The skeleton protects the internal organs. The skeleton performs
motor processes in conjunction with the muscles. The fish skeleton is divided into external and internal.
The external skeleton is always made up of bones. The internal skeleton of a fish consists of supporting
bones, a head, lateral paired wings, and bones attached by wings. The supporting skeleton is a chord or
vertebral spine. The back part of most fish consists of vertebrae, which are classified into two divisions: the
chest with ribs attached to them, and the tail vertebrae without ribs. The chord is preserved in the middle
of the spine. Each spine connects to the spine of the body, its superior nerve arch, and this arc ends with
the superior process.

164

Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

ANTİK BALIK İSKELETİNİN YENİDEN YAPILMASI ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 15,5 х 3,5 см; 7,7 х 2 см; 3 х 3 см; 2,5 х1,5 см; 2,5 х 1,2 см; 3,2 х 2 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 2001
Kayıt işareti: PM AF 5103 /1-106

Balık iskeleti destek, koruma ve hareket işlevlerini yerine getirir. Vücudun şeklini, uzaydaki konumunu
belirler. İskelet, iç organları korur. İskelet, kaslarla bağlantılı olarak motor işlemleri gerçekleştirir. Balığın
iskeleti iç ve dış olmak üzere ikiye ayrılır. Dış iskelet daima kemiklerden oluşur. Bir balığın iç iskeleti,
destekleyici kemikler, bir kafa, yanal çift kanat ve kanatlarla sabitlenmiş kemiklerden oluşur. Destekleyici
iskelet notokord veya omurgadır. Çoğu balığın sırt kısmı, iki bölüme ayrılan dikenlerden olu-şur: kendilerine
bağlı kaburgalı göğüs ve kaburgasız kuyruk omurları. Notokord, omurganın ortasında korunmuştur. Her bir
omurga vücudun omurgasına, üst sinir kemerine bağlanır ve bu kavis üstün süreçle son bulur.

重建古代鱼类的骨架 165

时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：15.5 x 3.5厘米； 7.7 x 2厘米3 x 3厘米； 2.5 x1.5厘米2.5 x 1.2厘米3.2 x 2厘米
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，2001年
注册商标：古生物学博物馆主要基金5103 / 1-106

鱼的骨骼执行支撑，保护和移动的功能。确定身体的形状，在空间中的位置。骨骼保护内部器
官。骨骼与肌肉一起执行运动过程。鱼的骨骼分为外部和内部。外部骨骼始终由骨骼组成。鱼的内
部骨骼由支撑骨骼，头部，成对的侧翼和由翼固定的骨骼组成。支撑骨架是脊索或椎骨柱。大多数
鱼的背侧部分由刺组成，分为两部分：胸部附有肋骨，而尾椎没有肋骨。脊索保留在脊柱中间。每
个脊柱都连接到身体的脊柱，其上神经弓，并且该弓以上突结束

Атырау облысы БАЛЫҚТЫҢ ОМЫРТҚАЛАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 1,9 х 1,7 см; 1,8 х 1,6 см; 1 х 0,9 см; 1,5 х 1 см.
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 101/1-4
Атырауской
Балықтың омыртқасында омыртқа тесігіне тірелетін денесі мен доғасы болады. Омыртқа денесі шеткі
области жағынан тығыз заттың жұқа қабатымен, ал ішкі көлемі кеуекті затпен жабылған. Омыртқа доғасының
Atyrau Local негізінде жоғарғы және төменгі тіліктері болады. Екі бір-біріне жақын орналасқан омыртқалардың
бірігуінен тіліктер омыртқа аралық тесік құрайды. Мойын омыртқаларының басқа омыртқалардан
History айырмашылығы көлденең өсінділерінде тесіктер болады. Мойын омыртқаларының денесі үлкен емес,
Museum сопақтау, көлденең бағытталған. Омыртқа тесігі үлкен, үшбұрыш пішінді. Мойын омыртқаларының
Atyrau bölgesi көлденең өсінділері екі бөліктен: көлденең және қабырғаның рудименті ретінде қабырғалық өсінділерден
Yerel Tarih тұрады. Мойын омыртқасының қабырғалық өсіндісі жақсы дамыған, мойын омыртқасының қылқанды
өсіндісі ұзындау келеді, сондықтан шығыңқы омыртқа деп аталады. Ауыз омыртқаның денесі болмайды.
Müzesi Екі бүйір заттары алдыңғы және артқы доғалармен біріккен. Кеуде омыртқаларының ерекшеліктері
阿特劳州历史与地 денесінің бүйір беттерінде қабырғалардың бастары жалғану үшін қабырғалық шұңқырлар болады.
Қабырғалық шұңқырлар көлденең өсінділерінде болады. Кеуде омыртқаларының денесі үшбұрыш
方志博物馆 пішінді, омыртқа тесігі дөңгелек.

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ПОЗВОНОЧНИКИ РЫБЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 1,9 х 1,7 см; 1,8 х 1,6 см; 1 х 0,9 см; 1,5 х 1 см.
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 101/1-4

Позвоночник рыбы имеет тело и дугу, которые опираются на позвоночные отверстия. Позвоночник
с боковой стороны тела покрыт тонким слоем плотного вещества, а внутренний объем – губчатым
веществом. На основании дуги позвоночника имеются верхние и нижние разрезы. Из-за слияния двух
близко расположенных друг к другу позвоночных разрезы образуют межпозвоночное отверстие.
В отличие от других позвоночников шейные позвонки имеют отверстия в поперечных отростках.
Шейные позвонки небольшие, овальные, горизонтально ориентированные. Отверстие позвоночника
имеет большую треугольную форму. Поперечные отростки шейного позвонка состоят из двух
частей: поперечных и реберных отростков как рудимент ребра. Реберный отросток шейного отдела
позвоночника хорошо развит, отросток шейного отдела позвоночника длинный, поэтому называется
выступающим позвоночником. Ротовой позвоночник не имеет каркаса. Два боковых предмета
соединены с передними и задними дугами. Особенности грудных позвонков на боковой стороне
тела имеют реберные отверстия, чтобы соединить головки ребер. Реберные отверстия находятся в
горизонтальных отростках. Грудные позвоночники имеют треугольную форму, позвоночные отверстия
являются округлыми.

SPINES OF FISH
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 1.9 x 1.7 cm; 1.8 x 1.6 cm; 1 x 0.9 cm; 1.5 x 1 cm.
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 101/1-4

The spine of a fish has a body and an arch that rest on the vertebral openings. The spine from the lateral
side of the body is covered with a thin layer of dense substance, and the inner volume is covered with a
spongy substance. There are upper and lower cuts at the base of the spine arch. Due to the fusion of two
vertebrates close to each other, the curs form an intervertebral opening. Unlike other spines, the cervical
vertebrae have holes in the transverse processes. The cervical vertebrae are small, oval, and horizontally
oriented. The opening of the spine has a large, triangular shape. The transverse processes of the cervical
vertebra consist of two parts: the transverse and costal processes as a rib rudiment. The costal process
of the cervical spine is well developed, the process of the cervical spine is long, therefore it is called the
protruding spine. The oral spine has no frame. Two side pieces are connected to the anterior and posterior

166

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

arches. Features of the thoracic vertebrae on the lateral side of the body have costal holes to connect
the rib heads. The costal openings are located in the horizontal processes. The thoracic vertebrae are
triangular in shape, and the vertebral openings are rounded.
BALIK OMURGASI
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 1,9 х 1,7 см; 1,8 х 1,6 см; 1 х 0,9 см; 1,5 х х 1 см.
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999

Kayıt işareti: PM AF 101/1-4
Bir balığın omurgasının bir gövdesi ve omurga foramenine dayanan bir kemeri vardır. Vücudun yan
tarafındaki omurga ince bir tabaka yoğun madde ile, iç hacim ise süngerimsi bir madde ile kaplanmıştır.
Omurga kemerinin tabanında üst ve alt kesiler vardır. Birbirine yakın iki omurgalı füzyonu nedeniyle,
kesiler intervertebral foramenleri oluş-turur. Diğer dikenlerin aksine, servikal omurların enine işlemlerde
delikleri vardır. Servikal omurlar büyük, oval değildir, yatay olarak yönlendirilmiş değildir. Omurga açıklığı
büyük, üçgen şeklindedir. Servikal vertebranın enine süreçleri iki bölümden oluşur: bir kaburga kaidesi
olarak enine ve kostal işlemler. Servikal omurganın kostal süreci iyi gelişmiştir, servikal omurganın süreci
uzundur, bu nedenle çıkıntılı omurga olarak adlandırılır. Ağız omurgasının çerçevesi yoktur. Ön ve arka
kemerlere iki yan parça bağlanmıştır. Vücudun yan tarafındaki torasik omurların özellikleri, kaburga
başlarını birleştirmek için kosta deliklerine sahiptir. Kostal foramenler yatay süreçlerde bulunur. Torasik
dikenler üçgen şeklindedir, vertebral foramenler yuvarlaktır.
鱼脊柱
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：1.9 x 1.7cm； 1.8 x 1.6厘米; 1 x 0.9厘米1.5 x 1厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册标记：古生物学博物馆主要基金 101 / 1-4
鱼的脊柱有一个身体和一个拱形，该拱形搁在椎骨孔上。身体侧面的脊柱覆盖着一层薄薄的致密
物质，内部空间覆盖着一块海绵状物质。脊柱弓的根部有上下切口。由于两个间隔很近的脊椎动物
的融合，切口形成了椎间孔。与其他脊椎不同，颈椎在横突上有孔。颈椎不大，呈椭圆形，水平取
向。脊柱开口很大，呈三角形。颈椎的横突由两部分组成：横突和肋突为肋突。颈椎的肋突发达，
颈椎的突突很长，因此被称为凸脊。口腔脊柱没有框架。两个侧件连接到前弓和后弓。身体侧面的
胸椎骨的特征有连接肋骨头部的肋孔。肋孔位于水平过程中。胸椎为三角形，椎骨孔为圆形。

167

Атырау облысы ТАСҚА АЙНАЛҒАН БАЛЫҚ ҚАБЫРШАҚТАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 15 х 7 см; 8,3 х 4,5 см; 6,7 х 3,2 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 099/1-3
Атырауской
Әртүрлі құрылымды бір-бірін жауып жататын қабыршақтар (қалақшалар) балықтардың денесіне
области бір шетімен кіріп жатады. Қабыршақтар қосқыш тіннен түзіледі. Олар тері үстіндегі жұқа қабықпен
Atyrau Local қапталған. Балықтың қабыршақтары әртүрлі пішінде болады: плакоидтылар сыртқа шығып тұрған
кішкентай тері тіске ұқсас. Бұл конус тәрізді құрылым дентинен (сүйек құрамына жақын тін) және
History жабынды эмальдан тұрады:
Museum
Atyrau bölgesi 1) плокоидты қабыршақтар акула, скат және ежелгі жақсыз (телдонт) денелерінің үстінде шашырап
Yerel Tarih орналасқандықтан, бұл жануарлардың терісі қағазға ұқсаған; 2) космоидты қабыршықтар қабатты,
дөңгелек, қалың алқа тәрізді болды. Олардың бір қабаты косминнен (жұмсақ затқа толған дентині бар
Müzesi қуыстар) тұрады. Олар сүйекті және қостынысты балықтарда кездеседі; 3) ганоидты қабыршықтар ежел-
阿特劳州历史与地 гі сүйекті балықтарға тән. Олар көп қабатты эмаль тәрізді затпен жабылған трапеция пішінді алқаға
ұқсайды; 4) сүйек қабыршықтар жұқа бірқатар сүйек қалақшалардан тұрады. Олар қазіргі сүйекті
方志博物馆 балықтарда кездеседі. Бұл қабыршықтардың циклоидты түрі, артқы жағы тегіс болады.

* PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學 ОКАМЕНЕЛЫЕ РЫБНЫЕ ЧЕШУЙКИ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 15 х 7 см; 8,3 х 4,5 см; 6,7 х 3,2 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 099/1-3

Чешуйки (лопасти) разной структуры, перекрывающие друг друга, проникают в тело рыб одним
краем. Чешуйки образуются из соединительной ткани. Они покрыты тонкой оболочкой над кожей.
Чешуйки рыбы бывают в различных формах: плакоиды похожи на маленькие зубы, которые выходят
наружу. Эта конусообразная структура состоит из дентинена (ткани, близкой к составу костей) и
покрытой эмали: 1) из-за того, что плакоидные чешуйки рассеиваются на поверхности акулы, ската и
древней безчелюстной (телдонт) рыбы, кожа этих рыб была похожа на бумагу; 2) космоидные чешуйки
были слоистыми, круглыми, как толстое ожерелье. Их один слой состоит из космина (полости с
дентином, наполненным мягким веществом). Они встречаются у костных и двоякодышащих рыб; 3)
ганоидные чешуйки характерны для древних костных рыб. Они похожи на ожерелье трапециевидной
формы, покрытым многослойным эмалевидным веществом; 4) костные чешуйки состоят из целого
ряда костных лопастей. Они встречаются в современных костных рыбах. Это циклоидный тип чешуек,
их задняя часть гладкая.

Л FOSSIL FISH SCALES
Period: Paleozoic
Л Material: natural fossils
Size: 15 x 7 cm; 8.3 x 4.5 cm; 6.7 x 3.2 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 099/1-3

Scales (lobes) of different structures, overlapping each other, penetrate the body of fish with one edge.
Scales are formed from connective tissue. They are covered with a thin shell over the skin. Fish scales come
in various forms: placoid scale look like small teeth that protrude outward. This cone-shaped structure
consists of dentin (tissue close to the composition of bones) and coated enamel: 1) due to the fact that
placoid scales are scattered on the surface of shark, ray and ancient jawless (Teldont) fish, the skin of
these fish was like paper; 2) the cosmoid scales were layered, round, like a thick necklace. Their one layer
consists of cosmine (a cavity with dentin filled with a soft substance). They are found in bony and lungfish;
3) ganoid scales are characteristic of ancient bony fish. They look like a trapezoidal necklace, covered with
a multi-layer enamel-like substance; 4) bony scales consist of a number of bony lobes. They are found in
modern bony fish. This is a cycloid type of scales, their back part is smooth.

168

Атырау облысы * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學
тарихи-өлкетану
Л музейі
Историко-
Л краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

FOSİLLEŞMİŞ BALIK ÖLÇEKLERİ
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 15 х 7 см; 8,3 х 4,5 см; 6,7 х 3,2 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 099/1-3

Birbiriyle üst üste binen farklı yapıdaki ölçekler (bıçaklar), bir kenarı ile balığın vücuduna nüfuz eder.
Ölçekler bağ dokusundan oluşur. Deri üzeri ince bir zarla örtülür. Balık pulları çeşitli şekillerde gelir:
plakoidler dışarıya doğru çıkıntı yapan küçük dişler gibidir. Bu koni şeklindeki yapı, dentinen (kemiklerin
bileşimine yakın doku) ve kaplanmış mineden oluşur: 1) Ekose pulların köpekbalığı, vatoz ve eski çenesiz
(Teldont) balıkların yüzeyine dağılmış olması nedeniyle, bu balıkların derisi kağıt gibiydi; 2) kozmoid
pullar, kalın bir kolye gibi yuvarlak, katmanlıydı. Tek katmanları kozminden (yumuşak maddeyle dolu
dentinin bulunduğu boşluklar) oluşur. Kemikli ve akciğer soluyan balıklarda bulunurlar; 3) ganoid pullar
eski kemikli balıkların karakteristiğidir. Çok katmanlı emaye benzeri bir maddeyle kaplı yamuk bir kolyeye
benziyorlar; 4) kemikli ölçekler bir dizi kemikli lobdan oluşur. Modern kemikli balıklarda bulunurlar. Bu
sikloid tipte bir terazidir, sırtları pürüzsüzdür.
石油鱼鳞
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：15 x 7厘米； 8.3 x 4.5厘米; 6.7 x 3.2厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册标记：古生物学博物馆主要基金 099 / 1-3

相互重叠的不同结构的鳞片（叶片）以一条边缘穿透到鱼体内。鳞片由结缔组织形成。它们在皮
肤上覆盖有薄膜。鱼鳞有不同的形状：类突齿就像向外突出的小牙齿。这种圆锥形的结构由牙本质
（接近骨骼组成的组织）和搪瓷涂层组成：1）由于在鲨鱼，黄貂鱼和古老的无颚（teldont）鱼的
表面上散布了鳞状鳞屑，这些鱼的皮肤像纸一样； 2）类天秤鳞片状，圆形，像一条厚项链。它们
的一层由cosmin（牙本质充满软物质的腔）组成。它们存在于骨头和呼吸肺的鱼中。 3）ganoid鳞
片是古代骨鱼的特征。它们看起来像是一条梯形项链，上面覆盖着多层珐琅质物质。 4）骨鳞片由
许多骨裂片组成。它们存在于现代的骨鱼中。这是摆线型的体重秤，其背部光滑。

169

Атырау облысы ТАСҚА АЙНАЛҒАН БАЛЫҚТЫҢ ЖҮЗБЕҚАНАТТАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 6,5 х 3 см; 7,3 х 1,1 см; 4,5 х 2,2 см; 3,1 х 1,5 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 104/1-4
Атырауской
Балықтар филогениясын және оларды жүйеге топтастыру үшін құйрық жүзу қанатының құрылысын
области білу өте маңызды. Балықтарда бұл қанаттың дифицеркал және гетероцеркал деген екі түрі кездеседі.
Atyrau Local Біріншілерінде омыртқа жотасы құйрықтың ең соңына жетеді, олар жоғары және төменгі қалаққа
бөлінеді. Бұл түр қауырсын саусақтыларға және қос тыныстыларға тән. Гетероцеркал (әртүрлі қалақты)
History түрінде омыртқа жотасы құйрық жүзу қанатын екіге бөледі де, жоғарғы қалақтың алаңына кіріп
Museum жатады. Үлкен қалақ омыртқалылардың астында орналасқан. Бұл түр акулаларда және қарапайым
Atyrau bölgesi қостыныстыларда кездеседі. Кейбір төменгі даму сатысындағы балықтарда омыртқа жотасы төменгі
Yerel Tarih қалақ алаңына кіріп жатады. Бұл түрді гипоцеркал немесе қарама-қарсы тең емес қалақты жүзу
қанаты деп атайды. Гипоцеркал қанат өзгеріп, қысқартылған гетероцеркал (немесе қысқартылған
Müzesi тең емес қалқанды) құйрық жүзу қанатына айналуы мүмкін. Кейбір балықтарда гомоцеркал немесе
阿特劳州历史与地 жалған тең қалақты құйрық қанаттар кездеседі. Олар сырттан қарағанда симметриялы, төменгі және
жоғарғы қалақтары бірдей болады. Жал-пы алғанда құйрық жүзу қанаттары симметриялық түрінен
方志博物馆 бейсимметриялық түрлеріне қарай дамыған.

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ОКАМЕНЕЛЫЕ ПЛАВНИКИ РЫБЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 6,5 х 3 см; 7,3 х 1,1 см; 4,5 х 2,2 см; 3,1 х 1,5 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 104/1-4

Очень важно знать филогению рыб и строение плавательного крыла (плавника) хвоста для их
классификации в систему. У рыб встречаются два вида этого плавника – дифицеркал и гетероцеркал.
У первых рыб хребет позвоночника достигает самого конца хвоста, которые делятся на верхние и
нижние лопасти. Этот вид характерен для кистеперых и двоякодышащих. В виде гетероцеркал (разных
лопастей) позвоночный хребет разделяет плавучее крыло (плавник) хвоста на две части и проникает
в верхнюю лопасть. Большая лопасть расположена под позвоночником. Этот вид встречается у
акул и простых двоякодышащих. У некоторых рыб, находящихся на нижней стадии развития, хребет
позвоночника проникает в нижнюю лопасть. Этот вид называют гипоцеркальным или противоположным
неравномерным лопастным плавательным крылом (плавником). Гипоцеркальное крыло может быть
изменено, и укороченный гетероцеркал (или укороченный неравномерный щит) может превратиться
в плавучее крыло хвоста. В некоторых рыбах встречаются крылья гомоцеркальных или ложных
равномерных хвостов. Они снаружи имеют симметричные, нижние и верхние одинаковые лопасти. В
целом плавучие крылья хвоста развиты от симметричной до несимметричной формы.

FOSSIL FISH FINS
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 6.5 x 3 cm; 7.3 x 1.1 cm; 4.5 x 2.2 cm; 3.1 x 1.5 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 104/1-4

It is very important to know the phylogeny of fish and the structure of the swimming wing (fin) of the tail for
their classification in a system. Fish have two types of this fin – diphycercal and heterocercal. The ridge of the
spine of the first fish reaches the very end of the tail, which are divided into upper and lower lobes. This species
is typical for crossopterygians and lungfish. In the form of heterocercal (different lobes), the vertebral ridge
divides the floating wing (fin) of the tail into two parts and penetrates into the upper lobe. The large lobe is
located under the spine.This species is found among sharks and simple lungfish. In some fish of the lower stage
of development, the ridge of the spine penetrates into the lower lobe. This species is called the hypocercal
or opposite irregular lobed wing (fin). The hypocercal wing can be changed and the shortened heterocercal
(or shortened irregular shield) can become a floating tail wing. Some fish have wings of homocercal or false
uniform tails. They are symmetrical on the outside, the lower and upper lobes are the same. In general, the
floating wings of the tail are developed from a symmetrical shape to an asymmetric shape.

170

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

FOSİLLEŞMİŞ BALIK YÜZGEÇLERİ
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 6,5 х 3 см; 7,3 х 1,1 см; 4,5 х 2,2 см; 3,1 х х 1,5 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 104/1-4

Balıkların filogenisini ve kuyruğun yüzen kanadının (yüzgecinin) yapısını bir sisteme sınıflandırmaları
için bilmek çok önemlidir. Balıklarda, bu yüzgeçli ve heteroserkal olmak üzere iki tür vardır. İlk balıkta,
omurganın sırtı kuyruğun en ucuna ulaşır ve bunlar üst ve alt loblara bölünür. Bu tür, çapraz yüzgeçli ve
akciğerli balıklar için tipiktir. Heteroserkal (farklı loblar) formunda, vertebral sırt, kuyruğun yüzen kanadını
(yüzgeci) iki parçaya böler ve üst lobun içine girer. Büyük bıçak omurganın altında bulunur. Bu tür,
köpekbalıklarında ve basit akciğerlerde bulunur. Gelişimin alt aşamalarındaki bazı balık-larda, omurganın
sırtı alt lobun içine girer. Bu türe ikiyüzlü veya zıt düzensiz kanatlı kanat (yüzgeç) denir. İkiyüzlü kanat
yeniden şekillendirilebilir ve kısaltılmış bir heteroserkal (veya kısaltılmış düzensiz bir kalkan) yüzen bir
kuyruk kanadı haline gelebilir. Bazı balıkların kanatları homocercal veya yanlış tek tip kuyruklara sahiptir.
Simetrik dış, alt ve üst kanatları vardır. Genel olarak, yüzer kuyruk kanatları simetrikten asimetrik şekle
geliştirilir.
化石成品鱼
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：6.5 x 3厘米7.3 x 1.1厘米4.5 x 2.2厘米; 3.1 x 1.5厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册标记：古生物学博物馆主要基金 104 / 1-4

了解鱼的系统发育和尾巴游泳翅（鳍）的结构对于将它们分类为系统非常重要。在鱼类中，这种
鳍有两种类型：大鳍和杂鳍。在第一条鱼中，脊的脊到达尾部的最末端，分为上裂和下裂。该物种
是典型的跨翅和肺虫。椎骨脊以异颈（不同的叶）形式，将尾巴的浮翅（鳍）分为两部分，并渗透
到上叶。大刀片位于书脊下方。该物种存在于鲨鱼和简单的肺中。在某些处于发育初期的鱼类中，
脊柱的脊部会穿透到下叶。这种物种被称为下丘脑或相反的不规则桨叶（鳍）。可以改变椎弓根的
翼，缩短的异颈翼（或缩短的不规则盾）可以变成浮尾翼。有些鱼的翅为高齿或假均匀尾巴。它们
具有对称的外部，下部和上部相同的叶片。通常，浮力尾翼从对称形状发展为不对称形状。

171

Атырау облысы ТАСҚА АЙНАЛҒАН БАЛЫҚТЫҢ БАС СҮЙЕКТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 3,2 х 1,7 см; 3,5 х 1,5 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 106/1-2
Атырауской
Балықтың бас сүйегі омыртқамен орнықты, қозғалмайтын түрде қосылған. Екі бөлімге
области бөлінген: ми сауыты (біліктік немесе нейральді бас қаңқасы – нейрокраниум) және висцеральді
Atyrau Local (спланхнокраниум). Ми сауыты мидың және күрделі сезім мүшелерінің қорғанышы және жақтар
мен желбезек аппаратының таянышы. Ми қорабы тірек қаңқасының жалғасы сияқты хорданың
History алдындағы жұп трабекула және парахордалии шеміршектерінен қалыптасады. Ми сауытында
Museum шеміршек көп, сонымен қатар теріден пайда болған сүйекті элементтер де дамиды. Шүйде бөлімінің
Atyrau bölgesi құрамына алғашқы үш омыртқа кіреді. Астыңғы жақ меккел шеміршегінен, оның алдынан дамитын
Yerel Tarih тістері бар жабынды – спениальді (sрепіаіе) сүйектерден тұрады. Шүйде бөлімі, шүйде тесігін
қоршаған төрт сүйектен тұрады: жоғарғы шүйде, негізгі шүйде және екі бүйір шүйде сүйектері.
Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ОКАМЕНЕЛЫЙ ЧЕРЕП РЫБЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 3,2 х 1,7 см; 3,5 х 1,5 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 106/1-2

Череп рыбы устойчивый, неподвижно соединенный с позвоночником. Делится на две части:
мозговая коробка (осевой или нейральный головной скелет – нейрокраниум) и висцеральные
(спланхнокраниум). Мозговая коробка – защита головного мозга и сложных органов чувств и
опора челюстей и жаберного аппарата. Короб головного мозга, как и продолжение опорного
каркаса, формируется из хрящей перед хордой-трабекулы и парахордалии. В мозговой коробке
много хрящей, в том числе развиваются костные элементы, образованные из кожи. В затылочное
отделение входят первые три позвоночника. Нижняя челюсть состоит из меккелева хряща, покрыто
спениальными (ѕрепіе) костями с развивающимися впереди зубами. Затылочная часть состоит из
четырех костей, окружающих затылочное отверстие: верхний затылок, основной затылок и две
боковые затылочные кости.

FOSSIL FISH SKULL
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 3.2 x 1.7 cm; 3.5 x 1.5 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 106/1-2

The skull of the fish is stable, motionless connected to the spine. It is divided into two parts: the cerebral
box (axial or neural head skeleton – neurocranium) and visceral (splanchnocranium). Cerebral box protects
the brain and complex sense organs and supports the jaws and gill apparatus. The cerebral box, like
the continuation of the supporting frame, is formed from cartilage in front of the chord-trabecules and
parachordal. There are many cartilages in the cerebral box, including the development of bone elements
formed from the skin. The occipital compartment includes the first three spines. The lower jaw consists of
Meckel's cartilage, covered with spinal bones with teeth developing in front. The occipital part consists of
four bones surrounding the occipital opening: the upper occipital, the main occipital, and the two lateral
occipital bones.

172

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

FOSİLLEŞMİŞ BALIK KAFATASI
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 3,2 х 1,7 см; 3,5 х 1,5 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 106/1-2

Balığın kafatası sabittir, omurgaya hareketsiz bir şekilde bağlıdır. İki kısma ayrılır: serebral kutu (eksenel
veya nöral kafatası iskeleti - nörokranyum) ve viseral (splanchnocranium). Beyin kutusu, beyni ve karmaşık
duyu organlarını korur, çeneleri ve branş aparatlarını destekler. Beynin kutusu, destekleyici çerçevenin
devamı gibi, notokord-trabekül ve parakordinin önündeki kıkırdaktan oluşur. Serebral kutuda ciltten
oluşan kemik elementlerinin gelişimi de dahil olmak üzere birçok kıkırdak vardır. Oksipital bölme ilk üç
dikeni içerir. Alt çene, Meckel'in kıkırdağından oluşur ve ön tarafta dişleri olan omurga (ospie) kemikleriyle
kaplıdır. Oksipital bölge, foramen magnumu çevreleyen dört kemikten oluşur: üstün oksiput, bazal oksiput
ve iki yanal oksipital kemik.
化石鱼头骨
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：3.2 x 1.7cm； 3.5 x 1.5厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
等级：古生物学博物馆主要基金 106 / 1-2

鱼的头骨稳定，一动不动地与脊柱相连。它分为两个部分：大脑箱（轴向或神经颅骨骨架-神经
颅骨）和内脏（内脏颅骨）。脑箱可保护大脑和复杂的感觉器官，并支撑颌骨和分支器。大脑的盒
子，就像支撑框架的延续一样，是由脊索小梁和旁突前的软骨形成的。脑箱中有许多软骨，包括由
皮肤形成的骨骼元素的发育。枕室包括前三个棘。下颌由Meckel的软骨组成，上面覆盖着脊骨（os
骨），前面发育着牙齿。枕骨区域由围绕大孔的四块骨头组成：上枕骨，基底枕骨和两个外侧枕
骨。

173

Атырау облысы ТАСҚА АЙНАЛҒАН БАЛЫҚТЫҢ ЖАҚ СҮЙЕГІНІҢ ҚАЛДЫҚТАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 6 х 1,5 см; 2 х 1,2 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 105/1-2
Атырауской
Балықтың жоғарғы-төменгі жақ сүйектері ілгері жоғары қарай созылған. Жақаралық сүйектері
области бас қаңқасымен қозғалмалы жалғасқан. Жақ доғасына жоғарғы және астыңғы жақтар кіреді. Үстіңгі
Atyrau Local жақтың элементтері: таңдай, сыртқы, ішкі және артқы қанаттәрізді сүйектер мен шаршы сүйек.
Таңдай аралас, ішкі және сыртқы қанаттәрізді сүйектер жабынды, ал артқы қанаттәрізді және шаршы
History сүйектер шығу тегі бойынша хондральді. Екінші жоғарғы жақ жабынды сүйектерден тұрады – жақ
Museum алды немесе жақ аралық және жоғарғы жақ. Жақ алды сүйектерінде тістері болады. Төменгі жақ тіс,
Atyrau bölgesi буын және бұрыш сүйектерден құралған.
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ОСТАНКИ ЧЕЛЮСТНЫХ КОСТЕЙ ОКАМЕНЕЛОЙ РЫБЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 6 х 1,5 см; 2 х 1,2 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 105/1-2

Верхние и нижние челюсти рыбы вытянуты вперед вверх. Промежуточные кости челюсти
подвижно соединены со скелетом головы. В дугу челюсти входят верхние и нижние челюсти.
Элементы верхней челюсти: нёбо, наружные, внутренние и задние крылообразные кости и
квадратные кости. Нёбо смешанное, внутреннее и наружное крылообразные кости покрыты, а
задние крылообразные и квадратные кости – хондральные по происхождению. Вторая верхняя
челюсть состоит из покрывающих костей – передней челюсти или межчелюстной и верхней
челюсти. У костей передней челюсти имеются зубы. Нижняя челюсть состоит из зубов, суставов и
угловых костей.

REMAINS OF JAW BONES OF FOSSIL FISH
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 6 х 1.5 cm; 2 х 1.2 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 105/1-2

The upper and lower jaws of the fish are stretched forward upwards. The intermediate jaw bones are
movably connected to the skeleton of the head. The jaw arch includes the upper and lower jaws. Elements
of the upper jaw: palate, outer, inner, and posterior wing-like bones, and quadrate bones. The palate is
mixed, the inner and outer wing-like bones are covered, and the posterior wing-like and quadrate bones
are chondral in origin. The second upper jaw consists of the overlapping bones – the anterior jaw or the
intermaxillary and upper jaw. There are teeth on the bones of the anterior jaw. The lower jaw consists of
teeth, joints, and angular bones.

FOSİLLEŞMİŞ BALIKLARIN ÇENE KALANLARI
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 6 х 1,5 см; 2 х 1,2 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 105/1-2

Balığın üst-alt çeneleri öne doğru uzanır. Çe-nenin ara kemikleri, kafanın iskeletine hareketli bir şekilde
bağlanmıştır. Üst ve alt çeneler çenenin arkına girer. Üst çenenin elemanları: damak, dış, iç ve arka pterygoidler
ve kare kemikler. Damak karışıktır, iç ve dış pterygoid kemikler örtülmüştür ve arka pterygoidler ve kare
kemikler köken olarak kondraldır. İkinci üst çene, üstteki kemiklerden oluşur - ön çene veya intermaksiller ve
üst çene. Ön çene kemiklerinin dişleri vardır. Alt çene dişler, eklemler ve köşeli kemiklerden oluşur.

174

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

化石鱼的颚骨
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：6 x 1.5厘米；2 x 1.2厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
等级：古生物学博物馆主要基金 105 / 1-2

鱼的上下颌向前延伸。颌骨的中间骨骼可移动地连接到头部的骨骼。上下颚进入颚弓。上颌骨的
元素：pa骨，外部，内部和后翼状and肉和方骨。混合味觉，覆盖内侧和外侧翼状bone骨，后翼状
and骨和方骨起源于软骨。第二个上颚由上覆的骨骼组成-前颚或颌间和上颚。前颚的骨头有牙齿。
下颌由牙齿，关节和角骨组成。

175

Атырау облысы ТАСҚА АЙНАЛҒАН БАЛЫҚ ҚҰЙРЫҚТАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 5 х 1,5 см; 2,1 х 1,8 см; 2,4 х 1,5 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 107/1-3
Атырауской
Балықтардың өте жақсы дамыған жақтары, жұп (кеудеде, құрсақта) және дара (құйрықта, арқада,
области аналда) қанаттары болады. Олар бұлшық еттері дамыған өте жылдам, күшті жүзгіштер. Құйрық
Atyrau Local қанаттары изобатты, гипобатты және эпибатты деп бөлінеді. Құйрық қанаты болмайтын балықтар
сирек кездеседі. Нағыз сүйекті балықтардың құйрық қанаттары тік, жұмыр, ойық, жартылай сүйірленген
History болып бөлінеді. Әрбір қанат бірнеше қызмет атқарады. Құйрық қанаты қозғалу күшін тудырады.
Museum Олардың бұрылу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Жұп қанаттар тепе-теңдікті сақтайды, кеңістіктегі және
Atyrau bölgesi тереңдік бағдарлаушының, ал арқа және аналь қанаттары кильдің қызметін атқарады.
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ОКАМЕНЕЛЫЕ РЫБНЫЕ ХВОСТЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 5 х 1,5 см; 2,1 х 1,8 см; 2,4 х 1,5 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 107/1-3

Рыбы имеют очень хорошо развитые челюсти, парные (грудной, брюшной) и одиночные
(хвостовые, спинные, анальные) крылья. Они очень быстрые, сильные пловцы с развитыми мышцами.
Хвостовые крылья подразделяются на изобатные, гипобатные и эпибатные. Рыбы, не имеющие
хвостового крыла, встречаются редко. Хвостовые крылья настоящих костных рыб подразделяются
на вертикальные, круглые, с выемкой, полуострые. Каждое крыло выполняет несколько функций.
Хвостовое крыло вызывает силу движения. Обеспечивает возможность их поворота. Парные
крылья сохраняют равновесие, выполняют функции пространственного и глубинного ориентира, а
спинные и анальные крылья выполняют функции киля.

FOSSIL FISH TAILS
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 5 x 1.5 cm; 2.1 x 1.8 cm; 2.4 x 1.5 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 107/1-3

Fish have very well developed jaws, paired (thoracic, abdominal) and single (tail, dorsal, anal) wings.
They are very fast, strong swimmers with developed muscles. The tail wings are divided into isobath,
hypobath and epibath. Fish that do not have a tail wing are rare. The tail wings of true bony fish are
divided into vertical, round, with a notch, and semi-sharp. Each wing performs several functions. The tail
wing causes the force of movement. It provides the ability to rotate them. The paired wings maintain
balance, serve as a spatial and deep reference point, and the dorsal and anal wings serve as a keel.

FOSİLLEŞMİŞ BALIK KUYRUKLARI
Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 5 х 1,5 см; 2,1 х 1,8 см; 2,4 х 1,5 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 107/1-3

Balıkların çok iyi gelişmiş çeneleri, çiftli (pektoral, karın) ve tek (kuyruk, dorsal, anal) kanatları vardır. Çok
hızlı, güçlü, kasları gelişmiş yüzücülerdir. Kuyruk kanatları izobatik, hipobatik ve epibat olarak alt gruplara
ayrılmıştır. Kuyruk kanadı olmayan balıklar nadirdir. Gerçek kemikli balıkların kuyruk kanatları dikey,
yuvarlak, çentikli ve yarımada şeklinde alt bölümlere ayrılmıştır. Her kanadın birkaç işlevi vardır. Kuyruk
kanadı hareket kuvvetine neden olur. Bunları döndürme yeteneği sağlar. Eşleştirilmiş kanatlar dengeyi
korur, mekansal ve derinlik referans noktası işlevlerini yerine getirirken, sırt ve anal kanatlar omurga görevi
görür.

176

Атырау облысы * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學
тарихи-өлкетану
Л музейі
Историко-
Л краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

石油鱼尾巴
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：5 x 1.5厘米； 2.1 x 1.8厘米; 2.4 x x 1.5厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册标记：古生物学博物馆主要基金 107 / 1-3

鱼的下巴非常发达，成对（胸，腹）和单尾，背，肛门）翅。他们是快速，强大的游泳者，肌肉
发达。尾翼可分为等静压，负压和外延。没有尾翼的鱼很少见。真骨鱼的尾翼可分为垂直，圆形，
缺口和半岛形。每个机翼都有几个功能。尾翼引起运动力。提供旋转它们的功能。成对的翼保持平
衡，执行空间和深度参考点的功能，而背翼和肛门翼起龙骨的作用。

177

12–5455

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

178

А АКУЛА (SЕLACHII) Атырау облысы
кула – тақта желбезектілер класы тармағына жататын балық. Денесінің ұзындығы 15 тарихи-өлкетану
сантиметрден 20 метрге дейін, салмағы 14 тоннаға дейін жетеді. Дене пішіні сүйірлеу, тұмсығы музейі
ұзын. Құйрық қанатының үстіңгі қалақшасы астыңғысынан үлкен болып келеді. Қаңқасы шеміршекті, Историко-
тістері өткір, торсылдағы және желбезек қақпағы болмайды, басының екі жағында 5–7 жұп желбезек краеведческий музей
саңылаулары, екі қатарлы 1500–2000-ға жуық тістері бар. Акуланың көру қабілеті жақсы жетілмеген, Атырауской
ал иіс сезу қабілеті өте жақсы жетілген және судың майда дірілін бүйір сызығы арқылы сезе алады. области
Акулалар – әлемдегі ең ежелгі жануарлардың бірі. Олар тіпті динозаврлардың өзінен де бұрын Atyrau Local
пайда болған. Ең ерте пайда болып, құрып кеткен акулалар осыдан 400 миллиондай жыл бұрын History
силур дәуірінде тіршілік еткен. Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

А АКУЛА (SЕLACHII) ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
кула – рыба, принадлежащая к классу пластиножаберных. Длина тела достигает от 15
сантиметров до 20 метров, вес до 14 тонн. Форма тела удлинённое, морда длинная. Верхняя лопасть
хвостового крыла больше нижней. Скелет хрящевой, зубы острые, пузыри и жаберные клапаны
отсутствуют, с обеих сторон головы имеется 5–7 пар жаберных отверстий, около 1500–2000
двухрядных зубов. Зрение акулы плохо развито, а обоняние развито очень хорошо, и она может
ощущать мелкую вибрацию воды с помощью боковых линий.
Акулы – одни из самых древних животных в мире. Они появились даже раньше динозавров.
Самые ранние вымершие акулы существовали около 400 миллионов лет назад в эпоху силура.

A SHARK (SELACHII)
shark is a fish that belongs to the class of elasmobranchs. The length of the body reaches from
15 centimeters to 20 meters, the weight is up to 14 tons. The body shape is elongated, the head is long.
The upper lobe of the tail wing is larger than the lower one. The skeleton is cartilaginous, the teeth are
sharp, bladders and gill valves are absent, there are 5–7 pairs of gill slits on both sides of the head, and it
has about 1500–2000 double-row teeth. The shark's eyesight is poorly developed, and its smell is very well
developed and it can feel small vibrations of water using the side lines.
Sharks are one of the oldest animals in the world. They appeared even before the dinosaurs. The
earliest and most extinct sharks existed about 400 million years ago during the Silurian epoch.

K KÖPEKBALIĞI (SELACHII)
öpekbalığı, lamel sınıfına ait bir balıktır. Vücut uzunluğu 15 santimetreden 20 metreye, ağırlığı
14 tona ulaşır. Vücut şekli uzamış, namlu uzundur. Kuyruk kanadının üst kanadı alttakinden daha büyüktür.
İskelet kıkırdaklıdır, dişler keskindir, kabarcıklar ve solungaç kapakçıkları yoktur, başın her iki yanında 5–7
çift dal açıklığı vardır, yaklaşık 1500–2000 çift sıralı dişe sahiptir. Köpekbalığının görüşü zayıf bir şekilde
gelişmiştir ve koku alma duyusu çok iyi gelişmiştir ve yanal çizgileri kullanarak suyun ince titreşimini
hissedebilir.
Köpekbalıkları, dünyadaki en eski hayvanlardan biridir. Dinozorlardan önce bile ortaya çıktılar. En eski
ve en çok nesli tükenmiş köpekbalıkları, Silüriyen döneminde yaklaşık 400 milyon yıl önce vardı.

鲨 鲨鱼 (SELACHII)

鱼是属于片状鱼类。车身长度从15厘米到20米，重量可达14吨。身体形状拉长，枪口

长。尾翼的上叶片大于下翼。骨骼是软骨的，牙齿尖锐，没有气泡和腮瓣，在头部的两侧有5–7对

分支的开口，大约有1500–2000双排牙齿。鲨鱼的视力不好，嗅觉也很好，可以利用侧线感知水的

细微振动。鲨鱼是世界上最古老的动物之一。它们甚至出现在恐龙之前。最早和最灭的鲨鱼存在于 179

志留纪时代的大约4亿年前。

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ОМЫРТҚАЛАРЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 4,5 х 2,5 см; 3,5 х 3,5 см; 3,5 х 2,5 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 2001 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 5097 /1-3
Атырауской
Акуланың қаңқасы шеміршекті, омыртқа жотасынан және бас сүйегінен тұрады. Омыртқалары дене
области және құйрық омыртқалары деп екіге бөлінеді. Омыртқа денесі алдыңғы, артқы жағынан да ойыстанады
Atyrau Local және қатар жатқан омыртқалардың денесінің арасында пайда болған қуысында хорда сақталады.
Сонымен қатар, хорда әрбір омыртқа денесінің ортасындағы жіңішке тесіктің ішінде де сақталады.
History Омыртқаларға бекінген қабырғалар дене қуысын үстіңгі және бүйір жағын қоршап тұрады.
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ПОЗВОНОЧНИКИ АКУЛЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 4,5 х 2,5 см; 3,5 х 3,5 см; 3,5 х 2,5 см
Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 2001 год
Учетная отметка: МП ОФ 5097 /1-3

Скелет акулы состоит из хрящей, позвоночного хребта и черепа. Позвоночники делятся на две
части – туловище и хвостовой позвоночник. Позвоночник вогнутый как с передней, так и в задней
части, и хорда хранится в полости, образовавшейся между рядом расположенными позвоночниками.
Кроме того, хорда хранится и внутри узкого отверстия в центре каждого позвоночника. Ребра,
закрепленные к позвоночникам, покрывают полость тела, верхнюю и боковую стороны.

SHARK SPINE
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 4.5 x 2.5 cm; 3.5 x 3.5 cm; 3.5 x 2.5 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 2001
Record: PM CE 5097 /1-3

The shark's skeleton consists of cartilage, a vertebral spine, and a skull. The vertebrae are divided into two
parts – the body and the tail spine. The spine is concave both from the front and back and the chord is in the
cavity formed between the adjacent vertebrae. In addition, the chord is stored inside a narrow opening in
the center of each spine. Ribs attached to the spines cover the body cavity, upper and side parts.

KÖPEKBALIĞI OMURGALARI
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 4,5 х 2,5 см; 3,5 х 3,5 см; 3,5 х 2,5 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 2001
Kayıt işareti: PM AF 5097 /1-3

Köpekbalığı iskeleti kıkırdak, omurga ve kafa-tasından oluşur. Dikenler iki kısma ayrılır - gövde ve
kuyruk omurgası. Omurga hem önden hem de arkadan içbükeydir ve notokord, bitişik dikenler arasında
oluşturulan bir boşlukta depolanır. Ek olarak, akor her omurganın ortasında dar bir delik içinde tutulur.
Dikenlere tutturulmuş nervürler vücut boşluğunu, üst ve yan tarafları kaplar.

鲨鱼脊柱
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：4.5 x 2.5厘米； 3.5 x 3.5厘米; 3.5 x 2.5厘米
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，2001年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 5097 / 1-3

鲨鱼的骨骼由软骨，脊柱和头骨组成。脊椎分为两部分-躯干和尾脊。脊柱从正面和背面都是凹
入的，并且脊索存储在相邻棘突之间形成的空腔中。另外，和弦保持在每个脊柱中央的狭窄孔内。
附在脊柱上的肋骨覆盖体腔，上侧面和侧面。

180

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

181

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ҚҰЙРЫҒЫ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 19,5 х 2,5 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 2001 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 5099
Атырауской
Құйрық  қанаттарының қалақшалары тең емес, үстіңгі қалағы үлкен, астыңғысы – одан кіші, 5–7
области жұп желбезек саңылаулары сыртқа жеке ашылады. Денесінің бауыр жағында құйрығының түбінде
Atyrau Local клоакасы болады. Сондықтан оны гетероцеркалдық құйрық қанаты деп атайды.

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ХВОСТ АКУЛЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 19,5 х 2,5 см
Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 2001 год
Учетная отметка: МП ОФ 5099

Лопасти хвостовых крыльев неравные – верхняя лопасть большая, нижняя меньше, 5–7 пар
жаберных отверстий открываются наружу отдельно. На боковой стороне тела находится клоака
внизу хвоста. Поэтому его называют гетероцеркальным хвостовым крылом.

SHARK TAIL
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 19.5 x 2.5 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 2001
Record: PM CE 5099

The lobes of the tail wings are not equal, the upper lobe is large, the lower one is smaller, 5–7 pairs
of gill slits open outwards separately. There is a cloaca at the bottom of the tail on the side of the body.
Therefore, it is called a heterocercal tail wing.

KÖPEKBALIĞI KUYRUĞU
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 19,5 х 2,5 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 2001
Kayıt işareti: PM AF 5099

Kaudal kanatların lobları eşit değildir, üst lob büyüktür, alttaki lob daha küçüktür, 5–7 çift dallı açıklık
ayrı ayrı açılır. Vücudun yan tarafında kuyruğun alt kısmında bir kloaka vardır. Bu nedenle heteroserkal
kuyruk kanadı olarak adlandırılır.

鲨鱼尾巴

时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：19.5 x 2.5cm
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，2001年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 5099

尾翅裂片不等长，上部裂片大，下部裂片小，有5-7对–孔分别向外开口。在身体的侧面，尾巴
底部有泄殖腔。因此，它被称为异颈尾翼。

182

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

183

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ТІСТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 5,5 х 7 см; 5,5 х 4 см; 6,3 х 4,5 см; 7,4 х 4,5 см; 6,5 х 6,7 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 2002 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 5154/1-5
Атырауской
Акулалардың тістерінің пішіндері әртүрлі болады: үлкен, кішкентай, үшкір, доғал, кетілген, біркелкі.
области Тістерінің пішіні мен өлшемдері олардың қоректеріне байланысты. Акулалардың жақтарында
Atyrau Local бірнеше тіс қатарлары болуы мүмкін. Тістері осы қатарлардағы қызыл иектерге бекітілген. Егерде
бір қатар тістерінен айырылса, келесі қатарын қолдана береді.
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ЗУБЫ АКУЛЫ
Период: эра палеозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 5,5 х 7 см; 5,5 х 4 см; 6,3 х 4,5 см; 7,4 х 4,5 см; 6,5 х 6,7 см
Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 2002 год
Учетная отметка: МП ОФ 5154/1-5

Формы зубов акул бывают разные: большие, маленькие, острые, дуговые, сеченные, равномерные.
Форма и размеры зубов зависят от их питания. В челюстях акул может быть несколько зубных
рядов. Зубы закреплены на деснах в этих рядах. Если он лишен ряда зубов, то может использовать
следующий ряд.

SHARK TEETH
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 5.5 x 7cm; 5.5 x 4 cm; 6.3 x 4.5 cm; 7.4 x 4.5 cm; 6.5 x 6.7 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 2002
Record: PM CE 5154/1-5

The shapes of shark teeth are different: large, small, sharp, arc, cross-section, uniform. The shape and
size of the teeth depend on their nutrition. There may be several rows of teeth in the jaws of sharks. The
teeth are fixed to the gums in these rows. If it lacks a row of teeth, it can use the next row.

KÖPEKBALIĞI DİŞLERİ
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 5,5 х 7 см; 5,5 х 4 см; 6,3 х 4,5 см; 7,4 х 4,5 см; 6,5 х 6,7 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 2002
Kayıt işareti: PM AF 5154/1-5

Köpekbalığı dişlerinin farklı şekilleri vardır: büyük, küçük, keskin, kavisli, enine kesit, tek tip. Dişlerin şekli
ve boyutu beslenmelerine bağlıdır. Köpekbalığı çeneleri birkaç sıra dişe sahip olabilir. Bu sıralarda dişler
diş etlerine tutturulur. Bir sıra dişi yoksa, sonraki sırayı kullanabilir.

鲨鱼牙

时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：5.5 x 7厘米; 5.5 x 4厘米; 6.3 x 4.5厘米; 7.4 x 4.5厘米6.5 x 6.7厘米
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，2002年
注册标记：古生物学博物馆主要基金 5154 / 1-5

鲨鱼的牙齿具有不同的形状：大，小，尖，拱形，横截面，均匀。牙齿的形状和大小取决于它们
的营养。鲨鱼颚骨可能有几排牙齿。牙齿在这些行中锚固在牙龈上。如果他没有牙齿，可以使用下
一行。

184

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

185

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ТІСТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 4,2 х 4,5 см; 3,8 х 2 см; 4 х 3,2 см; 3,5 х 1,4 см; 3,3 х 1,2 см
Историко- Табылған орны: Ақтолағай үстірті, 2003 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: АОТӨМ НҚ 16104/8; 16104/ 9; 16104/10; 16104/11; 16104/14
Атырауской
ЗУБЫ АКУЛЫ
области Период: эра палеозой
Atyrau Local Материал: окаменелые природные останки
Размер: 4,2 х 4,5 см; 3,8 х 2 см; 4 х 3,2 см; 3,5 х 1,4 см; 3,3 х 1,2 см
History Место обнаружения: Устюрт Актолагай, 2003 год
Museum Учетная отметка: ИКМАО ОФ 16104/8; 16104/ 9; 16104/10; 16104/11; 16104/14
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 SHARK TEETH
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 4.2 x 4.5 cm; 3.8 x 2 cm; 4 x 3.2 cm; 3.5 x 1.4 cm; 3.3 x 1.2 cm
Location: Aktolagay Ustyurt, 2003
Record: ALHM CE 16104/8; 16104/ 9; 16104/10; 16104/11; 16104/14

KÖPEKBALIĞI DİŞLERİ
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut:  4,2 х 4,5 см; 3,8 х 2 см; 4 х 3,2 см; 3,5 х 1,4 см; 3,3 х 1,2 см
Keşif Yeri: Aktolagay Ustyurtu, 2003
Kayıt işareti: ABYTM AF 16104/8; 16104/ 9; 16104/10; 16104/11; 16104/14

鲨鱼牙
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：4.2 x 4.5厘米; 3.8 x 2厘米; 4 x 3.2厘米; 3.5 x 1.4厘米; 3.3 x 1.2厘米
发现地点：阿克托拉盖乌斯丘特，2003年
注册商标：根据阿特劳州历史方志博物馆主要基金 16104/8； 16104/9； 16104/10; 16104/11；
16104/14

186

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

187

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ТІСТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 3,5 х 0,5см; 2,5 х 0,8 см; 3 х 1 см; 1,5 х х 0,5 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 1710-1713
Атырауской
ЗУБЫ АКУЛЫ
области Период: эра палеозой
Atyrau Local Материал: окаменелые природные останки
Размер: 3,5 х 0,5см; 2,5 х 0,8 см; 3 х 1 см; 1,5 х х 0,5 см
History Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Museum Учетная отметка: МП ОФ 1710-1713
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih SHARK TEETH
Period: Paleozoic
Müzesi Material: natural fossils
阿特劳州历史与地 Size: 3.5 x 0.5 cm; 2.5 x 0.8 cm; 3 x 1 cm; 1.5 x 0.5 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
方志博物馆 Record: PM CE 1710-1713

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 KÖPEKBALIĞI DİŞLERİ
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 3,5 х 0,5см; 2,5 х 0,8 см; 3 х 1 см; 1,5 х 0,5 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 1710-1713

鲨鱼牙
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：3.5 x 0.5cm； 2.5 x 0.8厘米 3 x 1厘米；1.5 x 0.5厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 1710-1713

188

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

189

Атырау облысы АКУЛАНЫҢ ТІСТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: палеозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 2,5 х 0,5 см; 2,5 х 1,5 см; 0,5 х 0,5 см; 1 х 0,3 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 1718-1721
Атырауской
ЗУБЫ АКУЛЫ
области Период: эра палеозой
Atyrau Local Материал: окаменелые природные останки
Размер: 2,5 х 0,5 см; 2,5 х 1,5 см; 0,5 х 0,5 см; 1 х 0,3 см
History Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Museum Учетная отметка: МП ОФ 1718-1721
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 SHARK TEETH
Period: Paleozoic
Material: natural fossils
Size: 2.5 x 0.5 cm; 2.5 x 1.5 cm; 0.5 x 0.5 cm; 1 x 0.3 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 1718-1721

KÖPEKBALIĞI DİŞLERİ
 Dönem: Paleozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 2,5 х 0,5 см; 2,5 х 1,5 см; 0,5 х 0,5 см; 1 х 0,3 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 1718-1721

鲨鱼牙
时期：古生代
材料：天然化石
尺寸：2.5 x 0.5厘米； 2.5 x 1.5厘米 0.5 x x 0.5厘米; 1 x 0.3厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 1718-1721

190

* PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
Л музейі
Историко-
Л краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

191

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

192

С СКАТТАР (BATOMORPHA) Атырау облысы
каттар (Batomorpha) – тұтасқанаттылар, тақтажелбезектілер отрядының тобына тарихи-өлкетану
жататын балықтар. Жоғары юра кезеңінен белгілі, жоғары бор дәуірінде көп тараған. Скаттардың музейі
5 отряды, 16 тұқымдасы, 50 туысы және 350-дей түрі бар. Денесі тығыз, жалпақ, диск немесе ромб Историко-
тәрізді, ұзындығы 30 сантиметрден 7 метрге, салмағы ірілерінде 2,5 тоннаға дейін жетеді,  терісі краеведческий музей
тықыр, кейде бұдырлы. 5 жұп желбезек саңылаулары бауыр жағында орналасқан. Жалпақ басы Атырауской
кеуде жүзу қанаттарымен бірігіп кеткен. Кеуде жүзбеқанаттары өте үлкен болады, арқа жүзбеқанат- области
тары құйрық жағында, көпшілігінде ол болмайды. Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

С СКАТЫ (BATOMORPHA) ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
каты (Batomorpha) – рыбы, цельнокрылые, относящиеся к группе отряда
пластинчатожаберных. Наиболее были распространены в юрский и меловой периоды. Скаты имеют
5 отрядов, 16 семейств, 50 родственных и около 350 видов. Тело плотное, плоское, дискообразное
или ромбообразное, длиной от 30 сантиметров до 7 метров, весом до 2,5 тонны, кожа гладкая,
иногда шероховатая, 5 пар жаберных отверстий расположены на боковой стороне. Плоская голова,
грудь соединены с плавательными крыльями. Плавники на теле очень большие, плавники на спине
находятся на хвостовой стороне, в большинстве из них их не бывает.

R RAYS (BATOMORPHA)
ays (Batomorpha) are whole-winged fish belonging to the group of the elasmobranch fish. They
were most common in the Jurassic period, in the Cretaceous period. Rays have 5 orders, 16 families, 50
related and about 350 species. The body is dense, flat, disc-shaped or rhomboid, from 30 centimeters to 7
meters long, weighing up to 2.5 tons, the skin is smooth, sometimes rough. 5 pairs of gill slits are located
on the side. The flat head and chest are connected to the swimming wings. The fins on the body are very
large, the fins on the back are on the tail side, most of them do not have it.

V VATOZLAR (BATOMORPHA)

 
atozlar (Batomorpha) – Lamellar solungaç takımına ait bütün kanatlı balık. En yaygın olanı

Kretase döneminde Jura döneminde idi. Vatozların 5 sırası, 16 ailesi, 50 akraba ve yaklaşık 350 türü vardır.
Vücut, 30 santimetreden 7 metre uzunluğa, 2.5 tona kadar ağırlığa sahip, yoğun, düz, disk şeklinde veya
paralelkenar, cilt pürüzsüz, bazen pürüzlüdür. Yan tarafta 5 çift dal açıklığı bulunur. Düz kafa, göğüs yüzme
kanatlarına bağlıdır. Gövdedeki yüzgeçler çok büyük, arkadaki yüzgeçler kaudal tarafta, çoğunda yok.

黄 黄鲷鱼(BATOMORPHA)
鲷鱼（Batomorpha）-鱼，全翅，属于层状g。最常见的是侏罗纪，白垩纪。黄貂鱼有
5目，16科，50种相关和大约350种。身体致密，扁平，盘状或菱形，长30厘米至7米，重达2.5吨，
皮肤光滑，有时粗糙。5对分支孔位于侧面。头平，胸部与游泳翅膀相连。身体上的鳍非常大，背
部的鳍位于尾侧，其中大多数都没有。

193

13–5455

Атырау облысы СКАТТЫҢ ТІСТЕРІ
тарихи-өлкетану Мерзімделуі: мезозой эрасы
Материалы: тасқа айналған табиғи қалдық
музейі Өлшемі: 1,2 х 1 см; 1,5 х 1 см; 1,4 х 1 см; 1,3 х 1 см
Историко- Табылған орны: Ақкерегешың үстірті, 1999 жыл
краеведческий музей Есептік белгісі: ПМ НҚ 1355; 1356; 1358; 1359
Атырауской
Скаттың тістері күрек тәрізді немесе қатты тегістелген және дөңгеленген болып келеді. Шеміршек
области болғанына қарамастан, көлбеу жақтары қатты материалдардан жасалған ұлулардың қабығын
Atyrau Local сындыруға жеткілікті күшті. Жақ сүйектеріндегі шөгінді шеміршек бірнеше қабат қалың, ал жақ
сүйектерінің жұмсақ элементтері қуыс минералданған шыбықтармен бекітілген. Бұл скаттардың
History жақтарын жеңіл әрі мықты етеді.
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 ЗУБЫ СКАТА
Период: эра мезозой
Материал: окаменелые природные останки
Размер: 1,2 х 1 см; 1,5 х1 см; 1,4 х 1 см; 1,3 х 1 см
Место обнаружения: Устюрт Аккергешен, 1999 год
Учетная отметка: МП ОФ 1355; 1356; 1358; 1359

Зубы ската являются лопатообразными или сильно закругленными и круглыми. Несмотря на
то, что хрящевые, наклонные челюсти ската имеют достаточную силу для разломки оболочки
моллюсков из твердых материалов. Осадочный хрящ в костях челюсти имеет несколько толстых
слоев, а мягкие элементы челюстной кости закреплены полыми минерализованными прутками. Это
делает челюсти скатов более легкими и сильными.
RAY TEETH
Period: Mesozoic
Material: natural fossils
Size: 1.2 x 1 cm; 1.5 x 1 cm; 1.4 x 1 cm; 1.3 x 1 cm
Location: Akkergeshen Ustyurt, 1999
Record: PM CE 1355; 1356; 1358; 1359

Ray teeth are spade-shaped or strongly rounded and round. Despite being cartilaginous, the sloping
jaws of the ray have sufficient strength to break the shell of molluscs made of hard materials. There are
several thick layers in sedimentary cartilage in the jaw bones, and the soft elements of the jawbone are
fixed with hollow mineralized rods. This makes the rays' jaws lighter and stronger.

VATOZ DİŞLERİ
 Dönem: Mezozoik zaman
Malzeme: fosilleşmiş doğal kalıntılar
Boyut: 1,2 х 1 см; 1,5 х1 см; 1,4 х 1 см; 1,3 х 1 см
Keşif Yeri: Akkergeshen Ustyurtu, 1999
Kayıt işareti: PM AF 1355; 1356; 1358; 1359

Vatozun dişleri spatüle veya güçlü bir şekilde yuvarlatılmış ve yuvarlaktır. Kıkırdaklı olmasına rağmen,
klivusun eğimli çeneleri, sert malzemelerden yapılmış yumuşakçaların kabuğunu kırmak için yeterli güce
sahiptir. Çene kemiklerindeki tortul kıkırdak birkaç kalın katmana sahiptir ve çene kemiğinin yumuşak
elemanları içi boş mineralize çubuklarla sabitlenir. Bu, ışınların çenelerini daha hafif ve güçlü hale getirir.

黄鲷鱼牙
时期：中生代
材料：天然化石
尺寸：1.2 x 1厘米； 1.5 x1厘米1.4 x 1厘米1.3 x 1厘米
发现地点：阿克格森乌斯丘特，1999年
注册商标：古生物学博物馆主要基金 1355； 1356; 1358; 1359

黄鲷鱼的牙齿呈锹形或强力圆形。尽管软骨是软骨，但其倾斜的钳口具有足够的强度，可以折断
由硬质材料制成的软体动物的外壳。颚骨中的沉积软骨有数个较厚的层，颚骨的软元件由中空的矿
化杆固定。这使光线的下巴更轻更结实。

194

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

195

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

196

ДИНОЗАВРЛАР Атырау облысы
тарихи-өлкетану
Ж (DINOSAURIA) музейі
ер ғаламшарының геологиялық тарихының мезозой дәуірінде бауырымен Историко-
жорғалаушылардың тіршілігі басым болды. Мезозой эрасын динозаврлар заманы деп атайды, краеведческий музей
себебі олардың суда тіршілік ететін (ихтиозавр, плезиозавр), ұшатын түрлері (птерозавр) Атырауской
күшті дамыған. Әсіресе, мезозой эрасының юра және бор дәуірлерінде жер бетінде бауырымен области
жорғалаушылардың алып түрлері, атап айтқанда, денесінің салмағы 20 тоннаға дейін Atyrau Local
жететін бронтозаврлар, шөппен қоректенетін мүйізді және үйрек тұмсықты динозаврлар, History
циратозаврлар, стегозаврлар мен тиранозаврлар жиі кездескен. Ежелгі грек тілінен Museum
аударғанда «динозавр» сөзі «ғаламат кесіртке» деген мағынаны білдіреді. Динозаврлар – Atyrau bölgesi
архозаврлар класының бір тармағына жататын 600-дей түрі бар омыртқалы жануарлар. Yerel Tarih
Динозаврлар триас кезеңіндегі қарапайым құрылысты тераподтардан дамыған. Барлық Müzesi
динозаврларды жамбасының құ-рылысына қарай үлкен екі топқа бөледі – құсжамбастылар 阿特劳州历史与地
және кесіртке жамбастылар. Құс-жамбасты динозаврлар өсімдік қоректі болды, ал кесіртке 方志博物馆
жамбастылардың арасында өсімдік қоректілер де, жыртқыштар да болды. Алғашқы
динозаврлар артқы екі аяғымен, кейінгілері төрт аяғымен жүруге бейімделген. Жыртқыш ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
динозаврлардың артқы аяқтары құстардың аяқтарына ұқсас болған. Көптеген құсжамбасты
динозаврлардың үстінде жыртқыштардан қорғануға бейімделген түрлі бұдыршақтар,
сүйек сауыт мүйіз пайда болған. Олар жұмыртқа салып көбейген. Алғашқы бауырымен
жорғалаушылардың бірі – эдафозаврдың арқасында үлкен мүйізді қалақша болған. Көптеген
ғалымдар оларды жылықанды жануарларға жатқызады, бірақ олардың жылу реттеуші
жабынды қабаты болмаған.
Динозаврлардың бәрі жер бетінде бір мезгілде тіршілік етпеген. Кейбір топтары
миллиондаған жыл өмір сүріп, құрып кеткен, ал кейбіреулері эволюцияланып, жаңа түрлердің
арғы тектеріне айналған.

ДИНОЗАВРЫ

Г (DINOSAURIA)
еологическая история земной планеты в период мезозойского времени была
преобладающей жизнью пресмыкающихся. Мезозойскую эру называют эпохой динозавров, так
как тогда были сильно развиты их виды, обитающие в воде (ихтиозавр, плезиозавр) и летающие
(птерозавр) виды. Особенно в юрский и меловой периоды мезозойской эры часто встречались
гигантские виды пресмыкающихся на Земле, в частности это бронтозавры с весом тела до 20
тонн, роговые и утконосые динозавры, циратозавры, стегозавры и тиранозавры, которые
питались травой. В переводе с древнегреческого слово «динозавр» означает «огромный ящер».
Динозавры – позвоночные животные, имеющие около 600 видов, относящихся к одной из ветвей
класса архозавров. Динозавры берут свое начало от тераподов простого строения периода триас.
Все динозавры делятся на две большие группы в зависимости от строения таза – птицетазовые
и ящеротазовые. Птицетазовые динозавры питались растительностью, а ящеротазовые
динозавры питались как растительной пищей, также были и хищниками. Первые динозавры
были приспособлены для ходьбы на двух задних ногах, последующие динозавры передвигались
уже на четырех ногах. Задние ноги хищных динозавров были похожи на ноги птиц. У многих
птицетазовых динозавров появились различные шероховатости, костные панцирные рога,
приспособленные для защиты от хищников. Они размножались посредством откладывания
яиц. На спине у одного из первобытных пресмыкающихся – эдафозавра была большая роговая
лопасть. Многие ученые относят их к гомойотермным животным, но они не имели слоя
теплорегулирующего покрытия.
Не все динозавры одновременно существовали на Земле. Некоторые виды существовали
миллионы лет и вымерли, а некоторые эволюционировали и стали потомками новых видов.

197

Атырау облысы T DINOSAURS (DINOSAURIA)
тарихи-өлкетану he geological history of the planet during the Mesozoic period was dominated by reptiles.
The Mesozoic era is called the age of dinosaurs, since then their water (ichthyosaurus, plesiosaurus)
музейі and flying (pterosaurus) species were highly developed. Giant species of reptiles were often found
Историко- on earth especially in the Jurassic and Cretaceous periods of the Mesozoic era, in particular, these
краеведческий музей were brontosaurs with a body weight of up to 20 tons, horny and duck-billed dinosaurs, ceratosaurs,
Атырауской stegosaurs and tyrannosaurs that ate grass. In ancient Greek, the word "dinosaur" means "huge lizard".
Dinosaurs are vertebrates with about 600 species belonging to one of the branches of the archosaur
области class. The dinosaurs originate from theropods of simple structure of the Triassic period. All dinosaurs are
Atyrau Local divided into two large groups, depending on the structure of the pelvis – ornithischia and suarischia.
Ornithischia fed on vegetation, and suarischia ate both vegetation and were also predators. The first
History dinosaurs were adapted to walk on two hind legs; later dinosaurs were adapted to walk on four legs.
Museum The hind legs of predatory dinosaurs were similar to those of birds. Many ornithischia have developed
Atyrau bölgesi various roughness, bony armor horns, adapted for protection from predators. They propagated by
Yerel Tarih laying eggs. There was a large horny lobe on the back of one of the primitive reptiles – Edaphosaurus.
Many scientists classify them as homeothermal animals, but they did not have a layer of heat-regulating
Müzesi coating. Not all dinosaurs existed on earth at the same time. Some species have existed for millions of
阿特劳州历史与地 years and died out, while some evolved and became the descendants of new species.

方志博物馆

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學 M DİNOZORLAR (DİNOSAURYA)
esozoyik dönem boyunca karasal gezegenin jeolojik tarihi, sürüngenlerin baskın yaşamıdır.
Mezozoik döneme dinozorlar çağı denir, o zamandan beri suda yaşayan türleri (ichthyosaur, plesiosaurus)
ve uçan (pterosaur) türleri oldukça gelişmiştir. Özellikle Mezozoik çağın Jura ve Kretase dönemlerinde,
yeryüzünde sıklıkla dev sürüngen türleri bulunmuştur, bunlar vücut ağırlığı 20 tona kadar olan brontosaurlar,
azgın ve ördek gagalı dinozorlar, ciratosaurlar, stegozorlar ve ot yiyen tiranozorlardır. Eski Yunancadan
çevrilen "dinozor", "büyük kertenkele" anlamına gelir. Dinozorlar, archosaur sınıfının dallarından birine ait
yaklaşık 600 türe sahip omurgalılardır. Dinozorlar, Triyasik terapodların basit yapısından kaynaklanır. Tüm
dinozorlar, pelvisin yapısına bağlı olarak iki büyük gruba ayrılır - ornithischia ve lizardvaceous.Ornithischian
dinozorları bitki örtüsü ile beslenir ve kertenkele adam dinozorları hem bitkileri yerler hem de avcıdırlar. İlk
dinozorlar iki arka ayak üzerinde yürümeye uyarlandı; daha sonra dinozorlar dört ayak üzerinde yürümeye
uyarlandı. Etobur dinozorların arka ayakları kuşlarınkine benziyordu. Pek çok ornitorik dinozor, avcılardan
korunmak için uyarlanmış çeşitli sertlik, kemikli zırh boynuzları geliştirmiştir. Yumurtlayarak çoğaldılar. İlkel
sürüngenlerden biri olan Edaphosaurus'un arkasında büyük bir azgın lob vardı. Birçok bilim adamı onları
homeotermal hayvanlar olarak sınıflandırır, ancak ısı düzenleyici bir kaplama tabakasına sahip değiller.
Dünyada tüm dinozorlar aynı anda mevcut değildi. Bazı türler milyonlarca yıldır var olmuş ve nesli
tükenmişken, bazıları evrimleşerek yeni türlerin torunları haline gelmiştir.

中 恐龙（恐龙）
生代时期地球行星的地质历史是爬行动物的主要生活。中生代时代被称为恐龙时代，
从那时起，它们生活在水中（鱼龙，蛇颈龙）和飞行（翼龙）的物种高度发达。特别是在中生代的

侏罗纪和白垩纪时期，在地球上经常发现巨型爬行动物，特别是体重不超过20吨的雷龙，角质和鸭

嘴恐龙，角龙，剑龙和霸王龙吃草。译自古希腊词“恐龙”，意为“巨大的蜥蜴”。恐龙是脊椎动

物，约有600种，属于恐龙类分支之一。恐龙起源于三叠纪兽脚类动物的简单结构。根据骨盆的结

构，所有恐龙都分为两大类：鸟嘴兽和蜥蜴毛恐龙；以植物为食的禽类恐龙，蜥蜴毛恐龙以两种植

物为食，并且都是食肉动物。最初的恐龙适于在两条后腿上行走；后来的恐龙适于在四只腿上行

走。食肉恐龙的后腿与鸟类相似。许多鸟眼的恐龙已经开发出各种粗糙的骨质甲状角，适用于保护

免受食肉动物的侵害。他们通过产卵成倍繁殖。在原始爬行动物之一的Edaphosaurus的背面，有一

个大的角质叶。许多科学家将它们归类为同温动物，但它们没有一层热调节涂层。

198 并非所有恐龙都同时存在于地球上。一些物种已经存在了数百万年，并且已经灭绝，而另一些
则进化了，成为新物种的后代。

ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學Атырау облысы
тарихи-өлкетану
музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской
области
Atyrau Local
History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih
Müzesi
阿特劳州历史与地
方志博物馆

199

Атырау облысы ПАЛЕОНТОЛОГИЯ * PALEONTOLOGY * PALEONTOLOJİ * 古生物學
тарихи-өлкетану

музейі
Историко-
краеведческий музей
Атырауской

области
Atyrau Local

History
Museum
Atyrau bölgesi
Yerel Tarih

Müzesi
阿特劳州历史与地

方志博物馆

200