siyasetcinin_el_kitabi

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Lider   harekete   geçen   kişi   demektir.   Bir   şey   yapar,  
işe  yaramazsa  başka  bir  şey  yapar,  sonra  başka  bir şey.  

Lider  öğretmendir.  Öğretmenlikten  kazancı,  gerçek  
bir  yeteneğin  gelişimine  katkıda  bulunmaktır.

Liderlik  öğrenilebilir.  Her  beceri  gibi  pratik  yaptıkça  
gelişir,  alışkanlık  halini  alır.

Lider olumlu olur, zor zamanlarda   ortaya   çıkar,  
herkesin  ümitsizliğe  kapıldığı  anlarda  “Başaracağız”  der.

Her   organizasyonda   serbest   bırakılmayı   bekleyen  
bir   güç   vardır.   Yönetici   bu   gücü   baskı   altına   alır,   lider   bu  
gücü  serbest  bırakır.
BENİM  OYUM  ANKETLERDE  BİRİNCİ  ÇIKAN  PARTİYE

Anketler,   seçmen   tercihlerini   etkiler mi, anketler
doğru   söyler   mi,   anketler   seçmeni   lehte   ya   da   aleyhte  
yönlendirmek  için  kullanılabilir  mi?  

Her   seçim   öncesi   partiler,   vatandaşın   nabzını  
tutmak,   oy   verme   eğilimlerini   belirlemek,   ilgi   ya   da   tepki  
çeken  konuları  tespit  etmek  için  anketler yaparlar.  Amaç,  
sadece ne kadar oy alınacağının   tespiti   değildir,   anketler  
ile   esas   olarak,   üzerine   seçim   stratejisi   kurulacak   seçmen  
yaklaşımları   tespit   edilmeye   çalışılır.   Bu   noktada  
ANKETLER,   AYNI   ZAMANDA,   SİYASİ   PARTİLERİN   TEMSİL  
YETENEKLERİNİ   ARTIRAN,   PARTİLER   VE   HALKI  
YAKINLAŞTIRAN  ÇALIŞMALARDIR.
Anketlerin  seçmen  üzerinde  etkisi

100

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Anketler,   seçmen   tercihlerini   üç   şekilde  
etkileyebilir.
A)  Kazananın  peşine  takılma  eğilimi(bandwagon  effect)
B)   Farklı   kaybedeceği   düşünülene   destek   olma  
eğilimi(underdog effect)
ve
C)   En   istenmeyenin   kazanacağı   düşünüldüğünde,   ikinci  
tercihe  yönelerek  stratejik  oy  verme  eğilimi.

Kazananın   peşine   takılma   eğilimi,   insanın   doğal  
olarak   kazanan   tarafta   olmak   istemesine   bağlanmaktadır.  
Yine  kaybedeceği  önceden  ilan  edilen  parti  taraftarlarının  
“nasıl   olsa   kaybettik,   ben   oy   versem   ne   olacak”  
düşüncesiyle   sandığa   gitmekten   vazgeçebileceği  
söylenmektedir.  

Farklı   kaybedecek   olana   destek   olma   eğiliminin  
net   örneklerini   ülkemizde   görmek   mümkündür.   1989  
yerel   seçimlerinde   Dalan’ın   İstanbul’u   kazanması   kesin  
gibiydi.   “Nasıl   olsa   Dalan   kazanacak,   ben   bu   sefer   SHP’ye  
vereceğim”   sözü   Dalan’ın   seçimi   kaybetmesine   sebep  
oldu.

Stratejik   oy   verme   eğilimini   de   yine   1995 genel
seçimleriyle   örneklendirelim.   O   seçimin favorisi Refah
Partisi’ydi.   Partiler   kampanyalarını   “Refah   Partisi’nin  
önünü   kesmek”   üzerine   kurdular.   Bu   eğilim,   kazanana
destek   olma   eğilimi   ile   birlikte   kullanıldı.   Strateji,   “ANAP,  

101

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

DYP’nin   6-7   puan   önünde,   bu   yüzden   Refah’a   karşı  
ANAP’a  destek  olunmalı”  şeklinde  senaryolaştırıldı.
Anketler  doğru  söylüyor  mu?

Kamuoyu   araştırmalarının   seçmen   eğilimlerini  
doğru   olarak   saptaması   mümkündür.   Dünyanın   birçok  
ülkesinde   ve   ülkemizde,   araştırma   kuruluşları,   seçim  
sonuçlarını  çok  az  hata  payıyla  ortaya  koyabilmektedirler.
Doğru   ya   da   doğruya   yakın   sonuca   ulaşabilmek   için,  
örneklemin   çok   çok   iyi   seçilmesi   gerekir.   Çankaya’da  
yaptığınız   bir   ankette   CHP’nin,   Bağcılar’da   yaptığınız   bir  
ankette   Ak   Parti’nin   açık   ara   önde   çıkması   normaldir.   Bir  
anket   çalışmasında, örneklem   iyi   seçilmiş,   saha   çalışması  
örnekleme   uygun   olarak   yapılmış   ve   “doğru   sorular”  
sorulmuşsa,  gerçeğe  yakın  bir  sonuç  elde  edilebilir.
Anketlerle  seçmen  yönlendirilebilir  mi?

1994   yılına   kadar   seçim   anketleri   serbestçe  
yayınlanabiliyordu.   1994’ten   sonra,   anket   yayınlamak  
tamamen   yasaklandı.   Hatta   bazı   polis   müdürleri,   anket  
yayınlama   yasağını,   anket   yapma   yasağına   kadar  
götürerek,  anketörlerin,  bölgelerinde  çalışmasına  dahi  izin  
vermediler.   Ancak   yine   de,   anket   yayınlama   yasaklarına  
uyan pek olmadı.   2010   yılında,   seçim   kanununda   yapılan  
bir   değişiklikle   “seçime   10   gün   kalana   kadar”   anket  
yayınlamak   serbest   bırakıldı.   Son   10   gün,   anket  
yayınlamak  halen  yasaktır.

102

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Bizim   gibi   anket   sonuçlarına   yayın   yasağı   koyan  
ülkelerin   sayısı   sınırlıdır.   Birçok   ülkede   seçim   gününe  
kadar,   hatta   seçim   günü   anket   yayınlamak   serbesttir.  
Şirketler   sandık   başında,   “kime   oy   verdiniz”   anketi  
yaparlar   ve   sonuçlarını   da,   seçim   sürerken   açıklarlar.  
Amerika’da   ise   batısı   ile   doğusu   arasındaki   üç   saatlik   bir  
zaman   farkı   nedeniyle, Batı’da   seçim   sürerken Doğu’da
oylar  sayılır  ve  sonuçlar  açıklanır.  

Anket   sonuçlarının   yayın   organları   tarafından  
açıklanması,  seçmenin  oy  vereceği  partinin  gücü  hakkında  
bilgi   sahibi   olması,   Batıda   demokratik   bir   hak   olarak  
görülmektedir.  Ancak  Batıda dikkat  edilen  başka  kriterler  
de   vardır.   Araştırma   şirketlerinin   tahminleri,   gerçek  
sonuçlarla   test   edilmektedir.   Bu   test,   şirketler   için   bir  
referans   kabul   edilip,   şirketlerin   itibarı,   gerçek   sonuçlara  
yaklaşmalarıyla  ölçülmektedir.

Batıda,  medya  halkın haber  alma  özgürlüğünü  her  
şeyin   üzerinde   tutmaktadır.   Bizde   ise   manşet   gazeteciliği  
yapılmakta,   medya,   halkı   yönlendirmek   için  
kullanılmaktadır.   Bu   şartlar   altında,   anket   sonuçlarının  
doğruluğundan   ya   da   doğru   olarak   yayınlandığından   söz  
etmek  zorlaşmaktadır.
1995  örneği

103

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Anketlerin   seçmeni   yönlendirmek   için   nasıl  
kullanıldığını   görmek   bakımından   1995   seçimleri   çok  
öğreticidir.  

1995   genel   seçimleri   öncesi,   araştırma  
sonuçlarının  yayınlanması  yasaktı.  Ancak  bu  yasağa  kimse  
uymadı.   Milliyet,   Hürriyet   ve   Posta gazeteleri,
yayınladıkları  seçim  anketleri  nedeniyle,  seçim  yasaklarına  
uymadıkları   için   mahkemeler   tarafından   toplatıldılar.  
Gazeteler   toplatılmasına   toplatılmış   ancak,   toplumu  
yönlendirme   amacı   da   gerçekleşmiştir.   Bu   olay   bize,  
medya   patronlarının, destekledikleri siyasi parti lehine
yönlendirme   yapabilmek   için,   gazetelerinin  
toplatılmasını  dahi  göze  aldıklarını  göstermektedir.

1995   seçimlerinde,   seçmen   ANAP   lehine  
yönlendirilmeye   çalışıldı.   Gazeteler   yayınladıkları  
anketlerle,   Refah   Partisi’ne   karşı   ANAP’a   stratejik   oy  
verilmesini   istediler.   Hürriyet   Gazetesi’nin   20   Aralık   1995  
tarihli  nüshasında  yer  alan  haberin  başlığı  “ANAP-RP  kıran  
kırana”  şeklindedir.  Haberin  spotunda  ANAP’ın,  DYP’nin  6-
7   puan   önünde   olduğu   belirtilmektedir.   Yine   20   Aralık  
1995   tarihli   Milliyet’in   manşeti   de   benzer   şekildedir:  
“ANAP  öne  fırladı.”

1995   seçimlerinde,   gazeteler   yönlendirmeyi  
sadece   anket   sonuçlarıyla   yapmadılar.   Yaptıkları  haberler  
ile   de,   seçmen   yönlendirilmeye   çalışıldı.   Milliyet  

104

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Gazetesi’nin   13   Aralık   1995   tarihli   nüshasında   yer   alan  
haberin   başlığı   şu   şekildeydi:“Muğla’da   ANAP   rüzgârı”.  
Milliyet’in   ANAP   rüzgârı   estirdiği   Muğla’da,   DYP   üç  
milletvekili  kazanırken  ANAP  bir  milletvekilini  zor  çıkarttı.

Seçimden   bir   gün   önce,   23   Aralık   1995   tarihli  
Hürriyet   Gazetesi,   medyanın   tutumunu   hoyratça   ortaya  
koyarken,   yönlendirme   çalışmalarına   da   var   gücüyle  
devam   ediyordu:   “Gazetelerin   favorisi   ANAP”   başlığı  
kullanılan   haberde,   Hürriyet,   Milliyet,   Yeni   Yüzyıl   ve  
Zaman  gazetelerinin  yaptığı
“nabız  yoklamalarının”  sonuçları  aktarılmıştı.  Bu  sonuçlara  
göre  ANAP,  DYP’yi  ikiye  katlıyordu.  

1995   seçimleri   öncesi   gazeteler   tarafından  
yayınlanan   anketlerin   ortak   özelliği   ANAP’ın   DYP’nin   çok  
önünde   gösterilmesidir.   Yönlendirme   çabası   o   kadar  
büyüktür   ki,   MGK   bile   işe   karıştırılmıştır.   MGK’nın  
yaptırdığı   iddia   edilen   ve   22   Aralık   1995   tarihli   Hürriyet  
Gazetesi’nde  yayınlanan  bir  ankette,
DYP  yüzde  15  oyla  dördüncü  sırada  gösterilirken,  ANAP’ın  
yüzde  22  oy  alacağı  iddia  edilmekteydi.

1995   seçiminin   kesin   sonuçlarını   merak ettiniz
değil   mi?   Öyleyse   söyleyelim.   Refah   Partisi   yüzde   21,4   oy  
oranı   ve158   milletvekili   çıkararak   birinci   olurken,  
medyanın   inanılmaz   çabasına   rağmen   ANAP   yüzde   19,6  
oy   alarak,   132   milletvekili   çıkarabilmiştir.   Seçimlerde  

105

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

dördüncü  parti  olacağı  öne  sürülen  DYP  ise,  yüzde  19,2  oy  
alarak 135 -ANAP’tan  daha  fazla- milletvekili  çıkarmıştı.  95  
seçimlerinde,  DSP  yüzde  14,6  ile  79,  CHP  ise  yüzde  10,7  ile  
49  milletvekili  çıkarmıştır.  

Aradan   15   yıldan   fazla   bir   süre   geçti.   Medyanın  
anketleri   yönlendirme   amaçlı   kullanmasının   önüne  
geçilemedi.   Siz   siz   olun,   hangi   gazete   kimi   destekliyor  
bilmeden,   yayınladıkları   anketlere   itibar   etmeyin.   Ya  
kazananın   peşine   takılma,   ya   da   zayıf   görünene   destek  
olma   yönlendirmesi   peşindedirler.   Sağ ve   sol   seçmeni  
güçlü  olan  partide  birleştirme  çabalarından  ise,  hiç  mi  hiç  
vazgeçmezler.

Peki,   medyanın   bu   çabaları   başarılı   olabilir   mi?  
Bazen   olur.   1999   seçimlerinde   olduğu   gibi.   Ama   çoğu  
zaman,  milletten  tokadı  yiyip,  otururlar.
Adaylar ve anketler

Anketler   pahalı   işlerdir.   Tek   başına   bir   adayın,  
altından   kalkacağı   bir   iş   değildir.   Profesyonel   şirketler  
tarafından   yapılmalıdırlar.   Örneklemin   çok   iyi   tespit  
edilmesi   ilk   yapılacak   iştir.   Örneklem   tespitini, mutlaka
istatistikçiler   yapmalıdır.   Anket   yapılacak   haneler,   sokak  
sokak, ev ev tespit edilmelidir. Deneklerin cinsiyeti ve
eğitim   durumları   orantılı   olmalıdır.   Mesela   deneklerin  
yüzde   80’i   kadın   olmamalı   veya   hepsi   ilkokul   mezunu  

106

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

olmamalıdır.   Saha   çalışmasını   yapacak   ekip,   güvenilir  
olmalı  ve  iyi  eğitilmelidir.

Deneklerden, telefonunu gizlemeyenler aranarak,
anket  formlarının  sağlaması  yapılmalıdır.  Eğer  küçük  çaplı  
bir  belediyenin  başkanlığına  adaysanız,  anket  yaptırma  işi  
sizi   aşar.   Öyle   telefon yoluyla yapılan   anketler  de,   doğru  
sonuçlar   vermez.   Çok   merak   ediyorsanız,   paraya   kıyın,  
profesyonel   bir   şirkete   anket   çalışması   yaptırın.   Yoksa  
paranızı   sahtekârlara   kaptırma   ihtimaliniz   yüksektir.  
Üstelik   bir   de,   SİZİN   ARZULADIĞINIZ   SONUÇLARIN  
ÇIKTIĞINI   SÖYLEYEREK,   UMUDUNUZU   ARTIRIR,   SEÇİM  
SONRASI   YAŞAYACAĞINIZ   HAYAL   KIRIKLIĞINI  
BÜYÜTÜRLER.

Kamuoyu   anketleri,   siyasi   partiler   tarafından,  
sadece   seçim   sonuçlarını   tahmin   etmek   için   yapılmaz.  
Hatta   seçim   sonuçlarının   tahmini   sadece   bir   detaydır.  
Anketler,   esas   olarak   vatandaşların   belli   konular  
hakkındaki   düşüncelerini   ölçmek   için   yapılır.   Vatandaşın  
duymak   istediği,   ya   da   duymak   istemediği   şeyleri  
belirlemek   için   yapılır.   Bir   konuda   bir   çıkış   yaptınız,  
çıkışınızın   seçim   bölgesinde   nasıl   değerlendirildiğini  
kamuoyu   yoklamaları   ile   ölçersiniz.   Terörden   bahsetmek  
nasıl   bir   tepki   alıyor,   işsizlikten   bahsetmek   nasıl  
değerlendiriliyor   gibi.   Söyledikleriniz   beğeniliyorsa,  

107

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

söylemeye   devam   edersiniz,   olumsuz   tepki   alıyorsa,   aks  
değiştirip,  başka  şekilde  ya  da  başka  şeyler  söylersiniz.  

Anketler,   siyasi   partiler   tarafından,   aday  
tespitinden politika   tespitine,   seçim   sonuçları   tahminine  
kadar   pek   çok   şekilde   kullanılan,   siyasetin   vazgeçilmez  
araçlarındandır.  

Son zamanlarda, partilerin anketler ile aday
tespiti   yaptığını   bilen   bazı   uyanık   aday   adaylarının,  
bölgelerine   gelen   anketörleri   tespit edip   bazı   şekillerde  
ikna   ederek,   kendi   isimlerini   öne   çıkarma   gayreti   içinde  
olduklarına   dair   söylentiler  duydum.  Esas   kötü  olan   ise,  
böyle   ahlaksız   yollara   yeltenen   aday   adaylarının,   sonuç  
alabilme ihtimalleridir.

SİYASİ   PARTİLER   İÇİN   NE   KADAR   VAZGEÇİLMEZ
OLURLARSA   OLSUNLAR,   ANKETLERİN,   SİYASETEN  
KARANLIK  BİR  TARAFI  HER  ZAMAN  OLACAKTIR.

108

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Eğer   önemli   bir   şey   söyleyeceksen,   nazik   veya   zeki  
davranmaya  çalışma.  Eline  bir  sopa  al  ve  derhal  hedefine  
vur,   sonra   yine   vur,   ve   üçüncü   defa   da   bütün   gücünle  
indir.
Winston Churchill
HİTABET

Bir   konuşma   yapacaksanız,   önce   yazmalısınız.  
Nasıl,   siz  bir   yazar  değil  misiniz?  Evet   değilsiniz.  Hoş,   çok  
iyi   bir   yazar   olsanız   bile,   konuşma   yazmak,   yazarlıktan  
bambaşka,   apayrı   bir   şeydir.   Beden   dili   veya   diksiyon   ile  
ilgili internetten   bir   sürü   bilgiye   ulaşabilirsiniz   ama   iş  
konuşma   yazmaya   geldiğinde,   size   yardımcı   olacak   bilgiyi  
zor   bulursunuz.   Yazarlık   kursları   vardır   ama   konuşma  
yazarlığı  kursları  yoktur.  

13-14   yıldır   konuşma   yazan   birisi   olarak,   konuşma  
yazmanın  bazı  püf  noktalarını  sizinle  paylaşacağım.  
Herkese  hitap  eden  bir  şeye  dönüştüğünüzde,  müşterinin  
gözünde  bir  “hiç”  olursunuz.
Anonim
Konuşmanızı  çorbaya  çevirmeyin  

Her   şeyden   bahsetmek   zorunda   değilsiniz.   Bizim  
siyasetçiler,   bir   konuşma   yapacakları   vakit her   şeyden  
bahsetmek   zorunda   olduklarına   inanırlar.   Her   şeyden  
bahseden   birisi,   hiçbir   şeyden   bahsetmemiş   demektir.  
Hâlbuki   sadece   bir   konu   seçseler   ve   o   konu   hakkında  

109

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

konuşsalar,   çok   daha   anlaşılır,   çok   daha   ikna   edici  
olacaklardır.  

Hangi konuda ya da konularda   konuşacaksınız?  
Hangi  konulara  değineceksiniz?  Bir  ya  da  en  fazla  iki  konu  
olsun.     Üzerinde   duracağınız   konunun   ana   fikri   nedir?  
Neyi   savunacaksınız?   Bu   soruya   cevap   verin.   Sonra,  
fikrinizi   destekleyecek   malzemeyi   toplayın.   Malzemenizi  
internetten toplayacaksanız   dikkat   edin,   internet,   çok  
büyük   bir   yalancıdır.   İnternette,   insanların   söylemediği  
sözler,   söylemişler   gibi   yer   alır.   Hayali   rakamlar,   hayali  
olaylar,   hayali   durumlar   söz   konusudur.   İnternet   şehir  
efsaneleri  ile  doludur.  İnternetten  topladığınız  malzemeyi  
iyi   ayıklamalısınız.   Tavsiyem,   kurumların   resmi  
sitelerinden   aldığınız   malzemeleri   kullanın.   Yoksa   öyle   bir  
faka  basarsınız  ki,  başka  şeye  basmaya  benzemez.
En  iyi  vaaz,  iyi  bir  örnektir.
İngiliz  Atasözü

İddianızı   destekleyecek   örnekler bulun.   Örnekler  
vermek,   anlattığınız   şeyin,   dinleyicilerin   zihninde  
canlanmasını   sağlar.   Bir   konuşmanın   hiçbir   kısmında,  
hatip   ve   dinleyicileri   örnekler   kadar   birbirine   yaklaştıran  
bir  şey  yoktur.
Konunun  uzmanlarından  iktibaslar  yapın.

Havelock   Ellis   adında   bir   Amerikalı   yazar   diyor   ki;  
“Başkalarının   sözlerine   yer   vermeyenler,   büyük   yazarlar  

110

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

değil,   küçüklerdir,   onların   küçük   kalmalarının   sebebi   de  
işte   budur.”   Bahsedeceğiniz   konu   hakkında   mümkün  
olduğunca   çok   şey   öğrenmeye çalışın.   Sadece kendi
tezinizi  değil,  karşıt  tezleri  de  öğrenin  ve  karşıt  tezleri  nasıl  
çürüteceğinizi  de.  
Yerine  ve  dinleyicilere  göre  konuşun

Bir   dershane   açılışına   gitmiştik.   Cemaatin  
dershanelerinden   birisiydi.   Bizi   güzel   karşılamışlar,  
ikramlarda   bulunmuşlardı.   Beldenin   üst   yöneticilerinden  
bir   tanesi,   sohbet   sırasında   dershanelerin,   “para  
kazanmak   için   açılan   yerler   olduğundan,   fırsat   eşitliğini  
bozduğundan”   falan   bahsetti.   Tabii,   böyle   bir   konuşma,  
bizi   açılışa   davet   edenleri   hiç   memnun   etmedi.   Hemen  
sözü   devralarak,   “Bazı   dershanelerin   gerçekten   para  
kazanmak   için   kurulduğunu   ancak,   dershanecilik   işini,   bir  
hizmet   aşkıyla,   yeni   nesiller   yetiştirmek   aşkıyla   yapan  
dershanelerin   ve   gurupların   da   olduğunu,   toplumumuzun  
bu   kişilere   minnettar   olması   gerektiğini” söyledim.
Tahmin   edeceğiniz   gibi,   o   açılışın   kahramanı,   ben  
olmuştum.

Askerlik  yaptığım  İstanbul’daki  Tugay’da,  daha  çok  
Doğu   ve   Güneydoğu   Anadolu   Bölgelerimizden   gelmiş,  
okuma-yazma bilmeyen askerler bulunuyordu. Tugay
komutanı,   okuma-yazma bilmeyen bu askerlere, okuma-
yazma   öğretme   görevini   kısa   dönem   çavuşlara   vermişti.  

111

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Her   öğleden   sonra,   her   kısa   dönem   çavuş,   kendi   batarya-
bölüğündeki   okuma-yazma bilmeyen erleri topluyor,
sinema   salonuna   götürüyordu.   Orada   da,   öğretmen  
kökenli   bir   arkadaşımız,   okuma-yazma kursu veriyordu.
Bildiğiniz   sıkıcı   bir   okul.   Öğretmen   arkadaşımızın   olmadığı  
bir   gün,   öğretmenlik   görevi   bana   düştü.   Tahmin  
edebileceğiniz   gibi,   okuma-yazma dersi vermedim.
Yaklaşık   500   askerle,   kadınlarla   ilişkiler   hakkında  
konuştuk,   sohbet   ettik.   Başlarda   ilgisiz   ve   utangaç  
duranlar bile, dersin sonunda, “çavuşum,   bundan   sonra  
dersleri   hep   sen   anlat”   diyorlardı.   Yaptığım   şey,   herkesin  
ilgisini   çekecek   bir   konu   seçmem   ve   orada   bulunan  
herkesi  konuşmama  ortak  etmemdi.  

Bilirsiniz,   İstanbul   gibi   göç   alan   büyük   şehirlerde,  
göç   veren   yerlerin   dernekleri   olur.   Her   köy,   kendi  
derneğini   kurar,   köy   dernekleri   birleşir,   ilçe   derneğini  
oluşturur,   ilçe   dernekleri   de,   o   ilin   dernekler   federasyonu  
adı   altında   örgütlenirler.   Sivas   Dernekler   Federasyonu  
gibi.   İşte   böyle   bir   dernekler   federasyonu   toplantısında  
konuşan   bir   milletvekili,   “bundan   böyle   ilçelere   fakülte  
açılmayacağını”   söyler.   Hâlbuki   yine   o   ilin   başka   bir  
milletvekili  de,  her  ilçeye  fakülte  kurma  sözü  vermektedir.  
Tabii,   ilçelere   fakülte   kurulmayacağını   milletvekilinin
ağzından   öğrenen   ilçe   dernekleri   ayaklanır,   partinin   diğer  
milletvekili,   partinin   ilçe   başkanları,   partinin   belediye  

112

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

başkanları   güç   duruma   düşerler.   İlçelerde   fakülte  
kurulmayacağını   söyleyen   milletvekilinin   böyle   bir   yetkisi  
ve  böyle  bir  gücü  de zaten yoktur.
Bu   başlık   altında   ne   demek   istediğimi,   herhalde   bu   üç  
anıdan  daha  iyi  anlatamaz,  yazamazdım.
Ortak noktalar bulun

Bir   konuşma   yapacaksınız   ve   karşınızda,   size  
muhalif bir grup var. Amacınız,   onları   ikna   etmek,   kendi  
tarafınıza   çekmek   olmalıdır.   Yoksa   konuşmanızın   ne  
anlamı   var?   Yapacağınız   en   büyük   hata   onlarla  
tartışmak,   iddialaşmaktır.   Baştan   kaybedersiniz,   emin  
olun,  daha  çok  muhalifiniz  olurlar.  

Hitap  ettiğiniz  muhalif  grupla  ortak  noktalar  bulun  
ve   konuşmanıza   bu   noktalardan   başlayın.   “Ben   de,   asgari  
ücretin   azlığı   konusunda   sizinle   aynı   kanaati   taşıyorum”  
diye   başlayıp,   sizi   dinleyenlere,   basit   bir   evet   dedirtmek  
için,   “siz   de   benim   gibi   bu   ülkede   yaşayan   herkesin,  
rahatça   geçinebilmesini   istiyorsunuz   değil   mi”   diye   bir  
soru   sorabilirsiniz.   Bulacağınız   ortak   noktalar, tamamen
konu  dışı  da  olabilir.  
Konuşmanıza   önce   herkesin   kabul   ettiği   şeylerden  
başlayın.  

“Hepimiz,   Giresunluyuz,   hepimizin   amacı,  
kentimizi   daha   yaşanabilir   bir   yer   haline   getirmektir.  
Hepimiz,   bu   şehirde yaşayan   insanların   daha   fazla  

113

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

kazanmasını,   daha   iyi   şartlarda   yaşamasını   istiyoruz,  
aranızda   insanların   çaresiz   kalmasını,   aç   açıkta   kalmasını  
isteyen   var   mı?   İşte,   komşumuzun,   hemşerimizin,  
arkadaşımızın   aç   açıkta   kalmaması   için,   daha   iyi   şartlarda  
yaşaması   için   bizim   yapmamız   gerekenler   şunlardır.”   diye  
başlayan   bir   konuşmanın   başarıya   ulaşma   şansı   vardır.  
Dinleyicilerinize   iltifat   edin,   onları   övün,   kararı   onların  
vereceğini  söyleyin.
Konuşuyormuş  gibi  yazın  

Unutmayın,   yazarak   anlatmıyorsunuz.   Konuşarak
anlatıyorsunuz.   O   yüzden,   konuştuğunuz   gibi   yazın.  
Konuşma,   hatip   ile   dinleyiciler   arasındaki   bir  
etkileşimdir,   “karşılıklı   konuşma”   (muhavere)   haline  
geldiği   andan   itibaren   başarılı   olur.   Karşınızda   hiç  
dinleyici olmasa bile, -mesela  radyodan  konuşurken- sanki
birisiyle  karşılıklı  konuşuyormuş  gibi  hitap  edin.  Siz,  edebi  
bir  metin  yazmıyorsunuz,  felsefi  bir  metin  yazmıyorsunuz,  
bilimsel   bir   konferans   vermiyorsunuz.   Siyasetçisiniz   ve  
insanların   desteğini   almaya   ihtiyacınız   var,   amacınız  
insanları   kendi   tarafınıza   çekmek,   onların   anlayacağı  
şekilde,  onlar  gibi  konuşun.

Selamlama   cümlesi   ile   başlayalım.   Klasik   bir   giriş  
vardır,   makamlarına   göre,   orada   bulunanları  
selamlarsınız:   Sayın   bakanım,   sayın   milletvekilim,   sayın  
valim,  sayın  belediye  başkanım,  sayın  bilmem  ne  müdürü,  

114

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

sayın   bilmem   ne   başkanı   falan.   Çok   uzun   oldu   değil   mi?  
Evet,   çok   çok   uzun   oldu.   Yapacağınız   konuşma   baştan  
güme   gitti   bile.   Çok   resmi   bir   toplantıda   iseniz,   toplantı  
başkanını  ve  varsa,  özel  konuğunuzun  adını  zikredin.  Sayın  
başkan,   sayın   ulaştırma   bakanım,   sevgili   misafirler   gibi…  
Daha   fazla   uzatmayın.   Sevgili   misafirler,   çok   kıymetli  
hemşerilerim,   değerli   arkadaşlar,   muhterem   gareysarlılar  
gibi,   bulunduğunuz   ortama   uygun   kısa   bir   selamlama  
cümlesi  ile  başlayın.  

Selamlama   cümlesi,   asla   “hepinizi   saygıyla  
selamlıyorum”   cümlesi   değildir.   “Sizleri   en   kalbi  
duygularımla  selamlıyorum”  cümlesi  de  değildir.-bu  cümle  
iyi   bir   bitiriş   cümlesidir.- Açın   bakın   TBMM   tutanaklarını,  
her   konuşma,   “sizleri   saygıyla   selamlıyorum”   cümlesi   ile  
başlar,   “yüce   heyetinizi   saygıyla   selamlarım”   cümlesi   ile  
biter.

Gelenek  olmuştur,  hiç  kimse  buna  itiraz  etmez.  Bu  
satırların  yazarı  da,  bu  cümle  ile  başlayan  ve  bu  cümle  ile  
biten   yüzlerce   konuşma   yazmıştır.   Bütün   rahatsızlığına  
rağmen,   geleneği   aşamamıştır.   Nejat Muallimoğlu’na  
göre,  tamamen  yanlış  bir  konuşma  başlangıcı  ve  tamamen  
yanlış   bir   bitiriştir.   “Burada   aranızda   olmaktan,   sizlerle  
dertleşmekten  büyük  mutluluk,  büyük  şeref  duyuyorum.”  
uygun  bir  başlangıç  cümlesi  olabilir.
Konuşmaya  giriş

115

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Konuşmadan  önce  dinlenmiş  olun,  karnınız  çok  tok  
olmasın.   Güzel   giyinin,   güzel   giyinmek   kendinize   olan  
güveninizi  artırır.

Büyük  bir  dinleyici  kitleniz  yoksa  kürsüye  çıkmayın,  
onların  arasına  girin,  konuşmayı  sohbet  havasına  çevirin.

Kürsü   bol   ışık   altında   olsun,   herkes   sizi   rahatça  
görebilsin.   Işık   arkanızdan   ya   da   tepenizden   değil,  
karşınızdan   gelsin.   Mimik   ve   jestleriniz   de   rahatça  
görünsün.

Arkanızda   hiç   kimse   olmasın.   Kürsüde   yalnız   olun.  
Dinleyicilerin  dikkati  sadece  sizin  üzerinizde  olsun.

Kürsüdeki   dikkat   çekecek   diğer   şeyleri   de  
kaldırmalısınız.

Konuşma   sırasında   elinizle   bir   şey   göstereceğiniz,  
bir   yeri   işaret   edeceğiniz   zaman   kolunuzu   dirsekten  
kırmayın,  bütün  olarak  ileri  doğru  uzatın.

Konuya   doğrudan   girerek   konuşmanıza  
başlayabilirsiniz.

Kendinizden bahsederek, dinleyicilerinizden
bahsederek,   konuştuğunuz   mekândan   ve   beldeden  
bahsederek,   bir   soru   sorarak,   konuşmayı   gerektiren  
durumdan bahsederek konuya girebilirsiniz.

Ama  en  iyi  giriş,  dinleyicileri  hafifçe  gülümseten  bir  
“hümor”   olacaktır.   Küçük   bir   şaka,   kendinizle   ilgili   bir  
eksiklik,   bir   fıkra,   temsili   bir   olay,   gerçek   bir   olay,   ne  

116

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

olursa,   sizi   ve   dinleyenleri   gülümsetecek   bir   başlangıç,  
dinleyicilerle  aranızdaki  buzları  eritir,  dikkatlerini  toplar  ve  
size   sempatiyle   bakmaya   başlarlar. Sempatik olmak, sizi
dürüst  gösterir  ve  dürüst  olan  insan  da  güvenilirdir.
Kısa  yazın,  kısa  konuşun

Bir   cümle   yazdınız.   Şimdi   durun   ve   o   cümleyi   nasıl  
daha   kısa   yazabileceğinizi   düşünün.   Cümlelerinizi   ikiye,  
üçe,   dörde   bölün.   Bir   paragraflık   cümle   yazmışsınız   değil  
mi?   Nereden   başlayıp,   nerede   bittiği   belli   değil.   Tekrar
edelim:  Cümleleri  kısaltın.

Konuşmayı   kısaltmak   için   şunları   yapın;   Yazdığınız  
bir  kelimeyi  çıkardığınızda  anlam  değişmiyorsa,  o  kelimeyi  
çıkarın.   Yazdığınız   bir   cümleyi   çıkardığınızda anlam
değişmiyorsa,   o   cümleyi   çıkartın.   Yazdığınız   bir   paragrafı  
çıkardığınızda  anlam  değişmiyorsa,  o  paragrafı  çıkartın.
Tekrar, tekrar edin

Konuşmanızın  ana  fikrini  tekrar  edin.  Aynı  cümleyi  
iki   kere   söyleyin.   “Biz,   yaşadığımız   şu yeri, cennet haline
getirmeye   ant   içtik.”   “Biz,   yaşadığımız   şu   yeri,   cennet  
haline   getirmeye   ant   içtik.”   Cümle   içinde   aynı   kelimeleri  
tekrar edin.  “Bu  soruyu  tekrar  tekrar  sormalıyız”  

Şimdi   de,   sözcüklerinizin   eş   anlamlılarını   bulup,  
yazdığınız   kısa   cümleyi   eş   anlamlı   sözcükle   yeniden  
yazın.  Yine  eş  anlamlı  ya  da  benzer  anlamlı   bir  sözcükle,  
yeniden  yazın.

117

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Arka arkaya üç  kısa  cümlede,  üç  eşanlamlı  sözcük,
ya da bir   kısa   cümle   içinde,   2-3   eş   anlamlı   sözcük  
kullanın.  “Hadi,  hep  birlikte,  el  ele  vererek,  bu kötü  düzeni  
yıkalım.”  “Hadi,  hep  birlikte  ele  ele  vererek  bu  kokuşmuş  
düzenin  defterini  dürelim.”  “Hadi,  hep  birlikte,  bu  düzene  
bir son verelim.”

Şimdi   de,   bir   cümlede   kullandığınız   kelimelerin,
eşseslilerini   bulup,   bir   sonraki   cümlede   kullanmaya  
çalışın.   Arka   arkaya   gelen   cümlelerde   eş   sesli,   benzer  
sesli,  sözcükleri  kullanın.  “Onlar  zoru  görünce   savuştular,
biz  zulme  karşı  savaştık.”  
Soru soruyor musunuz?

Konuşmanızda,   sık   sık   sorular   sorun. Dinleyenler,
siz   soru   sordukça,   içlerinden   ya   da   sesli   olarak cevap
verecekler,  böylelikle  konuşmaya  dâhil  olacaklardır.  Soru
sormak,  hatip  ile  dinleyicileri  etkileşime  sokar.
Duraklamalar

Konuşmaya   başlamadan   önce,   kürsüye  
çıktığınızda,   şöyle   bir   duraklayın   ve   gözlerinizi  
dinleyicilerin   üzerinde   gezdirin.   Bekleyin,   uğultular  
dursun,   sessizlik   sağlansın.   Konuşmanıza   ondan   sonra  
başlayın.   Konuşmanızı   bitirmeden   önce   de   duraklayın.  
Dinleyicileriniz,   dikkat   kesilsinler   ve   konuşmanızı   öylece  
bitirin.   Bir   konuşmayı   belagatli   yapan   şeylerden   birisi
duraklamalardır.

118

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Duraklama   yapacağınız   yerleri   de   önceden  
planlayın.   İyi   anlaşılmasını   istediğiniz   yerlerde  
duraklayın,  soru  sorduğunuzda,  sanki  cevap  bekliyormuş  
gibi   duraklayın,   dinleyicilerden   bir   şey   yapmalarını  
isterken   duraklayın,   alkışlanmak   istediğiniz   yerlerde  
duraklayın.   Bu   duraklamalar,   konuşmanın   akıcılığı   içinde  
olsun.   Öyle   iki   cümle   söyleyip   durmak   yok,   yerinde  
duracaksınız,   yerinde   sesinizi   alçaltıp,   yerinde   sesinizi  
yükselteceksiniz.   Yerinde   sinirlenip   kürsüyü  
yumruklayacak,   yerinde   içlenecek, yerinde hislenecek,
yerinde  ağlayacaksınız.    

Aşağıda,   İhsan   Oktay   Anar’ın   “Suskunlar”   adlı  
romandan  alınan  bir  parça  bulacaksınız.  Parçada,  romanın  
kötü   kahramanlarından   olan   Cüce   Efendi’nin   Camii  
kürsüsünden   yaptığı   bir   konuşma   anlatılmaktadır.   Koyu
yazılmış   yerleri   ben   işaretledim.   Belagatli   bir   konuşma  
yapmak   istiyorsanız,   Cüce   Efendi’nin   konuşurken  
yaptıklarını  yapın.
“Cüce   Efendi   coşmuştu.   Bazen   aslan   gibi   kükrüyor,   bazen
de sadece fısıldıyordu.   Ara   sıra   sözünü   bir   es ile kesip
duruyor ve cemaattekilerin   o   an   söylediği   cümleyi   iyice  
idrak etmesini bekledikten sonra,   vaazına   devam  
ediyordu. Kimi vakit de sanki   fısıldayarak   konuşurken,
sesini   aniden   yükseltiyordu.   Böyle   durumlarda   ise  
dinleyenlerin   yürekleri   hop   ediyor   ve   irkiliyorlardı.   Ayrıca  

119

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

zaman   zaman   cümlesini   tamamladığında   dudaklarını  
sımsıkı  kenetliyor  ve dinleyicilere adeta meydan okur gibi
bakıp,  “İşte!  Gerçeği  söyledim!  Var  mı  içinizde  bana  karşı  
çıkacak   biri!”   der gibi bir edayla susup,   kollarını  
kavuşturarak  bekliyordu.  Bazı  defa  “zinhar!  Diye  başlayan  
bir   cümle   kurduğunda,   sol   elinin   işaret   parmağını  
cemaatten birine yahut birilerine itham eder gibi
uzatırken,   masum   olmalarına   rağmen   sanki   o   günahı  
işlemişler   gibi,   bu   adamların   suratları   kızarıyor,   cemaatin  
diğer   mensupları   da   o   tarafa   bakınca   da   bu   kişiler  
utançtan   başlarını   öne   eğiyorlardı.   Cüce   bazen   kalabalığa  
bir soru soruyordu. Ama insanlar da, bu suali sanki Allah
hesap   gününde   sormuş   da,   bir   cevap   vermeleri  
gerekiyormuş   gibi,   oturdukları   yerde   kıvranıyorlardı.   Kimi  
durumlarda cücenin   vecde   geldiğinden   midir,   boğazı  
düğümlenip   gözleri   yaşarıyor,   böyle   durumlarda   cemaat  
de   ağladığı   için,   mendiller   çıkarılıp,   gözlerin   yaşı  
siliniyordu.   Bazı   zamanlarda   cüce,   öfkelendiği   için   olsa  
gerek,   kürsüye   yumruğunu   indirmekte,   ara   sıra   da  
yakarır   gibi   ellerini   göğe   açıp,   Allah   Teâlâ’dan   merhamet  
dilemekteydi.”
Sözlük  okuyun

Kelime   haznenizi   geliştirmek   zorundasınız.   Deyim  
haznenizi,   atasözleri   haznenizi,   fıkra   haznenizi  
artırmalısınız.   Güzel   konuşmanın   bir   alt   yapısı   olmalıdır.  

120

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Zaman zaman sözlük   karıştırmanın,   kelime   dağarcığınızın  
gelişmesine  yardımcı  olacağını  söylemeye  gerek  yok.  

Yeni   öğrendiğiniz   sözcükleri   cümle   içinde  
kullanmaya   çalışın.   Böylece   aklınızda   kalırlar.   Yanınızda  
atasözleri  ve  deyimler  sözlüğü  olsun.  

Değindiğiniz   konu   ile   ilgili   atasözü   ya   da   deyim  
kullanmaya  özen  gösterin.  Genel  kabul  gören,  anlaşılabilir  
deyimler   olmalıdır.   Anlamını,   ne   ifade   ettiğini   iyi  
bilmediğiniz   deyimleri   asla   kullanmayın.   Yanlış   yerde  
yanlış  deyim  kullanmak,  sizi  zor  durumda  bırakabilir.

Konuşmalarınızda   vecize   kullanacaksanız,   sizi  
dinleyen   topluluğun   tümü   tarafından   kabul   görecek  
kişilerin  sözlerini  tercih  edin.  Özlü  söz  söyleyen  bazı  büyük  
adamlar,   bazı   topluluklarda   tepki   çekebilirler.  
Dinleyicilerin   sevdiği,   saygı   duyduğu   birisinin   sözünü  
kullanmanız,   kitleyi   kavramanıza   ve   kendinizi  
dinletmenize  yardımcı  olabilir.
Beceremiyorsanız  fıkra  anlatmayın!

Fıkra   anlatmak   bazen   bütün   bir   konuşmadan  
daha   iyidir.   Fıkra   anlatma,   sözlerinize   espri   katma,  
eğlenceli   minik   anekdotlar   anlatma,   bir   konuşmayı  
büyütür,   unutulmaz   yapar,   etkisini   kat   be   kat   artırır.  
Ama   fıkra   anlatabilmek   bambaşka   bir   iştir,   bambaşka   bir  
ustalık   ister.   Bir   fıkra   anlattığınızda   arkadaşlarınız  

121

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

gülmüyorsa,   beceremiyorsunuz   demektir,   konuşma  
yaparken  de  fıkra  anlatmayın.  
Rakamlar  yalan  söyler

Konuşmalarınızda   çok   fazla   rakam,   istatistikî   bilgi  
kullanmayın.   Kullanmanız   gerekiyorsa,   dinleyenlerin
verdiğiniz   rakamı   kafalarında   canlandırmasını   sağlayın.  
“Eski   belediye   başkanının   bize   bıraktığı   borç   15   trilyon  
liraydı”   demek,   bir   şey ifade etmez. Ayda 500 lira geliri
olan   birisinin   15   trilyonu   anlamlandırması   imkânsızdır.  
“Eski   belediye   başkanının   bize   bıraktığı   15   triyon   borcu  
ödemek   zorunda   kalmasaydık,   bu   parayla   şehrin  
kanalizasyon   ve   su   şebekesini   baştan   aşağı  
yenileyebilirdik” demeniz,   insanlara   bırakılan   borcun  
büyüklüğü   konusunda   gerçek   bir   fikir   verir.   Rakamları  
yaklaşık   olarak   verin.   20   milyon   384   bin   500   yerine,   20  
milyondan fazla deyin. Bazen de, kesin olmak,
karşınızdakileri  ikna  etmek  için  iyi  bir  yol  olabilir.  

Çok   iyi   bildiğiniz   bir   konuysa,   tek   bir   rakam  
verecekseniz,   detaylı   rakam   kullanabilirsiniz.   “Yeni  
köprümüze,  tam  olarak  3  milyon,  213  bin  lira  harcadık.”  

Karşılaştırma   yapacağınız   zaman   rakam   kullanın.  
“Ekmek   bizim   zamanımızda   20   kuruş   idi,   şimdi   65   kuruş
oldu”   gibi.   “Enflasyonu   yüzde   30’dan   yüzde   10’a  
düşürdük”  gibi.  

122

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Unutmayın   rakam   kullanmak   her   zaman  
tehlikelidir. Siz,   bir   rakam   söylersiniz,   birisi   kalkar  
“söylediğiniz  rakamlar  doğru  değil,  yalan  söylüyorsunuz”  
der.   İspat   etmeye   çalışırken   çuvallar,   konuşmanın  
bütünlüğünü  kaybedersiniz.
Medyaya  başlık  verin

Konuşmanız,   gazeteci   ya   da   televizyoncular  
tarafından   takip   ediliyorsa,   onlara   haberin   başlığına  
çekecek,  televizyonda  sizin  sesinizle  birlikte  kullanacakları  
bir   cümle   vermelisiniz.   Bir   benzetme olabilir,   bir  suçlama  
olabilir,   bir   hedef   olabilir.   “Ülkeyi   zindana   çevirdiler”,   “bu  
şehri  Paris  yapacağım”  gibi.
Coşkuya  kapılıp  saçmalamayın

Calvin Coolidge “Söylemediğim  bir  şey  beni  hiçbir  
zaman   rahatsız   etmedi”   diyor.   Günümüzde   medyaya  
düşmeyecek,   gizli   kalacak   konuşma   yok. Siz,   bir   köy  
kahvesinde   konuşursunuz,   konuşmanızın   cep   telefonu  
ile   çekilmiş   görüntüsü,   biraz   sonra   köy   derneğinin  
internet   sitesinden   bütün   dünyaya   ulaşır.   Sizi
dinleyenlerin   hepsi   partiliniz   de   olsa,   coşkuya   kapılıp,  
daha sonra sizi   zora   sokacak   şeyler   söylemeyin.   Bir   gün  
gelir,  mutlaka  karşınıza  çıkar.  Köy  kahvesinde,  10-15  kişilik  
gruplarla   yapılan   toplantılarda   coşan,   ağzına   geleni  
söyleyen,   asıp   kesen   çok   siyasetçi   gördüm.   Öyle  

123

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

konuşuyorlardı  ki,  sanırsın,  eline  silah  alıp,  savaşa  gidecek.  
Siz,  böyle  hatalar  yapmayın.  

İNANMADIĞINIZ   HİÇBİR   ŞEYİ,   SÖYLEMEYİN.    
İnanmadığınız   şeyleri   söylemeye   başlarsanız,   dinleyiciler  
bunu hemen anlarlar. Nejat   Muallimoğlu,   “Dünyayı  
Sarsan   Konuşmalar”   adlı   eserinde,   Aristo’nun   şu   sözüne  
yer veriyor: “İyi  bir  hatip  olmak  için,  aynı  zamanda  temiz  
ve  iyi  ahlaklı  bir  insan  olmak  gerekir.”

Konuşma  hızınızı  belirleyin
Konuşurken   dakikada   kaç   kelime   söylediğinizi  

sayın.   Hatırlar   mısınız,   Erdal   İnönü   vardı,   SHP   Genel  
Başkanı(lideri   değil).   Rahmetli Özal   (ANAP’ın   lideri)  
dakikada   75   kelime   söylerken,   Erdal   İnönü   120   kelime  
söylüyordu.   Tabiatıyla,   söylediğinden   kimse   bir   şey  
anlamıyordu.   Siz   de,   dakikada   60-70   kelime   söyleyecek  
hızda   konuşmalı   ve   konuşmanızı   da   bu   sayıya   göre  
yazmalısınız.   Konuşmanız   5 dakika, hadi bilemediniz 10
dakikayı   asla   geçmesin.   Bu   hesaba   göre,   5   dakika   için,  
350-450  kelime,  10  dakika  için  650  ile  850  arasında  kelime  
kullanmanız  gerekir.  

Bu   rakamlar   siyasetçiler   içindir, bilimsel bir
toplantıda  sunum  yapacaksanız, dakikada 100- 110 kelime

124

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

kullanabilirsiniz.  Radyo  veya  televizyonda  konuşuyorsanız,  
en  az  120  kelime  söylemelisiniz.  

Tekrar  edelim.  Konuşmamız  kısa  olacak.  Uzadıkça  
etkisi   azalır.   Konuşma   dağılır,   toparlayamazsınız,   vermek  
istediğiniz   mesaj   uçup   gider.   Uzun   konuşanlar,   her   şeyi  
bilenler   değillerdir.   Uzun   konuşanlar   bir   şeyi   bilseler   bile,  
bildiklerini  ifade  edemeyenlerdir.  Kısa  konuşun.

Ne   dediniz?   Başbakan   bir   saat   mi   konuşuyor?   O  
başbakan,   siz   de   başbakan   olduğunuzda   bir   saat  
konuşursunuz.

Bir konferans   sonrasında,   bir   milletvekili   şöyle  
demişti:   “Başbakan’a   bir   saat   süre   veriyorsun,  
milletvekiline   de   en   azından   45   dakika   verseydin,   10  
dakika   çok   az   değil   mi?”   O   milletvekili   yanımızdan  
ayrıldıktan   sonra,   bir   il   yönetim   kurulu   üyesi   de   aynen  
şunları   söyledi:   “10   dakikadan   fazla   konuşmayı  
yasakladığın   ne   iyi   oldu.   Bu   milletvekili   kürsüye   çıktığında  
bir  türlü  susmuyor,  milleti  canından  bezdiriyordu.”

İşte   size   bir   konuşma   yazma   hilesi:   Parti
sözcülerinizi   takip   edin.   Zaten   onların   söylediğinden  
başka,   onlardan   farklı   ne   söyleyeceksiniz   ki?   Yerel  
sorunlar  ve  çözümleri,  konuşmalar  için  iyi  bir  malzemedir.  
Herkesin   konu   hakkında   bir   fikri   vardır.   Kendi  
çözümünüzü   ortaya   koyun.   Gelebilecek   itirazlara  
vereceğiniz  cevapları  da  önceden  hazırlayın.

125

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Yerel konularda   zayıfsanız,   sözü,   genel   konulara  
getirin.   Herkes   genel   konuları   bilir.   Katıldığınız   seçimin  
eksenini   iyi   takip   edin.   Hayat   pahalılığı   ve   yoksulluk   mu  
daha   önemli,   yoksa   askeri   muhtıra   mı?   Konuşmalarınız,  
seçimin   yürüdüğü   eksende   olsun.   Havanda   boşa   su
dövmeyin.  Tabii,  tersi  de  mümkündür.  

İyi   bildiğiniz   yerel   konulardan   bahsetmek,  
dinleyicilerin  çok  daha  fazla  ilgisini  çeker.  

Telaffuzunuzu  düzeltin  
Güzel   konuşma,   hitabet,   siyasetin   anahtarıdır.  

Güzel   konuşabilmek   için,   öncelikle   çok   okumak   ve  
konuşma  alıştırmaları  yapmak  gerekir.  Ne  yapıyoruz,  kitap  
okumayı   alışkanlık   haline   getiriyoruz   ve   tabii,   özellikle   şiir  
okumayı.   Bol   bol   şiir   ve   roman   okuyun,   hem   sizi  
dinlendirir,   hem   yazmanıza, hem   de   konuşmanıza   büyük  
faydası  olur.

Bir   şey   okuduğunuz   zaman,   bulunduğunuz   yer  
uygunsa, sesli okuyun.   Kitabınızı,   gazetenizi,   alış   veriş  
merkezinin   fiyat   broşürünü,   ne   olursa,   sesli   okuyun.  
Yüksek   sesle   okumak   aynı   zamanda   hatırlamanızı   da  
kolaylaştır.

Laf  aramızda,  bazı  kelimeleri  de  dilinizden  silmeniz  
gerekir.   Mesela   “yani”   kelimesi   bunlardan   birisidir.  
Siyasetçi   adayı   iseniz,   bundan   sonra   “yani”   kelimesini  

126

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

kullanmak   size   yasak.   Meramınızı   bu   yasak   kelimeyi  
kullanmadan   anlatmanın   başka   yollarını   bulun.   İlle   de  
kullanmanız   gerekiyorsa,   bu   kelimenin   yerine   “konuyu
başka   bir   şekilde   anlatmak   gerekirse”,   “başka   bir   şekilde  
ifade   edersek”,   “meseleyi   biraz   daha   derinlemesine  
araştırırsak   veya   irdelersek”   gibi   tabirleri   kullanabilirsiniz.  
Ve  şu  bütün  toplumun  diline  yerleşmiş  “pardon”  kelimesi.  
Sadece   siyasetçilere   değil,   herkese   yasak.   “Pardon”  
yerine,   “affedersiniz”   veya   “özür   dilerim”   ibarelerini  
kullanabilirsiniz.
Dudak  tembelliği

Kelimeleri tam olarak telaffuz edemiyor musunuz?
Bilin   ki,   dudaklarınız   tembelleşmiştir.   Dudak   kaslarınız   ne  
kadar   çok   çalışırsa, kelimeleri o kadar iyi telaffuz eder, o
kadar   güzel   konuşursunuz.   Dudak   kaslarınızı   çalıştıracak
yöntemlerden   en   kolayı,   yalnız   kaldığınız   anlarda,   dilinizi  
dudaklarınızın   içinde   gezdirerek,   dudaklarınızı,  
damaklarınızı  dilinizle  kuvvetlice  itmektir.

Dikkat   edin,   alışkanlık   haline   gelmesin.   Sonra,  
başkalarının  karşısında  yaparsınız,  hoş  bir  görüntü  olmaz.

Dudak   tembelliğini   gidermenin   başka   bir   yolu   da,  
bir   kalemi   dişlerinizle   tutup,   sesli   olarak   konuşmaya,   bir  
şeyler   okumaya   çalışmaktır.   Eski   Yunanlı   Demosten,  
çocukken  bir  kekemedir,  ağzını  çakıl  taşları  ile  doldurarak,  
sürekli   pratik   yapmış,   sadece   kekemelik   sorununu  

127

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

çözmekle   kalmamış,   tarihin   en   büyük   hatiplerinden   birisi  
olmuştur.   Kelimelerin   doğru   telaffuzu   demişken,   milletçe  
yaptığımız   en   büyük   telaffuz   yanlışlarından   bir   tanesi  
“yarın”   kelimesini,   “yâaarin”   diye   söylemektir.   Türkçede  
“yâaarin”  diye  bir  kelime  yoktur.
Doğru  nefes  alın

En   doğru   nefesi   bebekler   alır.   Bir   bebeği   uyurken  
izleyin, -dünyanın   en   güzel   şeyidir- nefes   alıp verirken
göğsü   değil,   karnı   şişer.   Doğru   nefes   alma,   diyaframdan  
nefes  almadır.  

Nefes   aldığınızda,   göğsünüz   şişiyor,   omuzlarınız  
yukarı   kalkıyorsa,   yanlış   nefes   alıyorsunuz   demektir.  
Konuşurken   birden   nefesiniz   biter,   tıknefes   olursunuz.  
Şimdi,  karnınızı  şişirerek  yeni  bir  nefes  alın.  Nefesinizi  çok  
daha   uzun   süre   kullanabildiğinizi,   konuşurken,   nefesinizin  
kesilmediğini  göreceksiniz.  

Tiyatrolarda,   konservatuarlarda   ilk   öğretilen   şey,  
diyaframdan   nefes   almaktır.   Diyaframdan   nefes   almayı  
öğrendiğinizde, hem   daha   iyi   bir   konuşmacı   olacaksınız,  
hem  de,  merdiven  çıkarken,  yüzerken,  koşarken  nefesiniz  
hemen   kesilmeyecek.   Yani,   daha   sağlıklı   bir   insan  
olacaksınız.  Beyninize  daha  fazla  oksijen  gittiği  için  kafanız  
daha   iyi   çalışacak   ve   hücrelerinizin   yaşlanması  
yavaşlayacak.   Bir   bebek   gibi   nefes   alın.   Uyuyan   bir   bebek  
gibi  nefes  alın.  

128

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Tekerlemeleri tekerleyin
Kelimeler   arasında   düzgün   geçiş   yapmanın,  

dilinizin  dolaşmasını  engellemenin  en  iyi  yollarından  birisi,  
söylenmesi   zor   tekerlemeleri   söylemeye   çalışmaktır.  
Aşağıdaki   tekerlemeler,   çalışmanız   gerekenlerden   birkaç  
tanesidir.
- Kırk  küp,  kırkının  da  kulpu  kırık  küp.
- Şemsi  paşa  pasajında  sesi  büzüşesiceler.
- Şu  köşe  yaz  köşesi,  şu  köşe  kış  köşesi,  ortada  su  şişesi.
- Çekoslavakyalılaştıramadıklarımızdanmısınız?
- Bir berber bir berbere, gel birader, birlikte bir berber
dükkânı  açalım  demiş,
- Kartal kalkar, dal sarkar, dal sarkar kartal kalkar.
- Kara  kara  kartallar,  karlı  tarla  ararlar.
- Hakkı   hakkıya   gitmiş,   Hakkı   hakkının   hakkını   istemiş,  
Hakkı   hakkının   hakkını   vermeyince,   Hakkı   hakkının  
hakkından  gelmiş.
- Çatalca’da   topal   çoban,   çatal   yapıp   çatal   satar,   niçin  
yapar,  niçin  satar  Çatalca’da  topal  çoban?
- Adem   madene   gitmiş,   adem   madende   badem   yemiş,  
madem   adem   madende   badem   yemiş,   niye   bize  
getirmemiş?
- Şu  duvarı  badanalamalı  mı,  badanalamamalı  mı?
- Bir  tarlaya  kemeken  ekmişler.  İki  kürkü  yırtık  kel  kör  kirli  
körpe   kirpi   dadanmış.   Biri   erkek   kürkü   yırtık   kel   kör   kirli  

129

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

körpe   kirpi,   öteki   dişi   kürkü   yırtık   kel   kör   kirli   körpe   kirpi.  
Kürkü   yırtık   erkek kel   kör   kirli   körpe   kirpinin   yırtık  
kürkünü,   kürkü   yırtık   dişi   kel   kör   kirli   körpe   kirpinin   yırtık  
kürküne;   kürkü   yırtık   dişi   kel   kör   kirli   körpe   kirpinin   yırtık  
kürkünü,   kürkü   yırtık   erkek   kel   kör   kirli   körpe   kirpinin  
yırtık  kürküne  eklemişler.

Aslan gibi  avını  kendin  avla.
Anonim
Kürsüden  herkes  korkar

Kürsü   korkusu   ciddi   bir   korkudur.   Oturduğunuz  
yerde   bülbül   gibi   şakırsınız   da,   kürsüye   çıktığınızda   diliniz  
damağınıza   yapışır.   Kürsü   korkusunu   yenmek   için   pratik  
yapmalısınız.   Evde,   bir   sandalyenin   üstüne   çıkın   ve   öyle  
prova   yapın.   Birkaç   konuşma   yaptıktan   sonra,   kürsü  
korkunuz  azalacaktır.

Konuşmaya   başlamadan   önce,   derin   bir   nefes   alın  
ve  5  kademede  geri  verin.  Bu  hareketi  5  kere  yaptığınızda,  
korkunuz   azalacak,   heyecanınız   kaybolacaktır.  
Konuşacağınız  kürsüde  mutlaka  bir  bardak  su  bulunsun  ve  
konuşmaya  başlamadan  önce  bir  yudum  su  için.  

Kürsüye   çıkmadan   önce   kimseye   çaktırmadan  
birkaç   kere   esneyin.   Elleriniz   titriyor,   ya   da   kalbiniz   hızla  
çarpıyorsa,   merak   etmeyin,   dinleyiciler   sizin   ellerinize   ya
da kalbinize dikkat etmezler.

130

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Terliyorsanız,   mendilinizle   kurulanmaktan  
çekinmeyin.  Kâğıt  mendil  olmasın,  parçalanır  ve  yüzünüze  
yapışır.   Burnunuz   akıyorsa,   “affedersiniz”   deyin   ve  
burnunuzu mendilinize silin.

Kürsüde,   ağırlığınızı   iki   ayağınıza   dağıtacak   şekilde  
durun,   size   hareket   serbestliği   sağlar.   Hafifçe   öne  
eğileceğiniz  zaman,  sağ  ya  da  sol  ayağınızı  diğer  ayağınızın  
önüne  getirin  ve  ağırlığınızı  öndeki  ayağınıza  verin,   hiçbir  
zaman   ağırlığınızı   arka   ayağınıza   vermeyin.   Elleriniz
serbestçe   aşağı   doğru   sarksın.   Bir   dirseğinizle   hafifçe  
kürsüye  dayanmak  da  iyi  bir  duruş  şeklidir.  Sağa  ya  da  sola  
doğru   atılacak   bir   adım,  sadece   karşınızdakileri   değil,   sağ  
ve   sol   tarafta   oturanları   da   dikkate   aldığınız   anlamına  
gelir.

Kürsüye   çıktıktan   sonra,   artık   saçınızla,  
kravatınızla,  ceketinizin  düğmesiyle  falan  oynamayın.  

Kürsüde   yapmanız   gereken   hareketleri   de,  
konuşmanızla  birlikte  prova  etmelisiniz.

Konuşurken,   sabit   bir   noktaya   değil,   dinleyicilerin  
gözlerine   bakın.   Dinleyenlerle   karşılıklı   konuşurmuş gibi
gözlerinizi  dinleyicilerinizin  gözleri  üzerinde  gezdirin.  

Dikkat!   Kulağınıza   küpe   yapacağınız   bir   nasihat:  
BİR   SİYASETÇİ   İÇİN,   KONUŞURKEN   GÖZLERİNİ  
DİNLEYİCİLERİN   GÖZLERİNDEN   KAÇIRMAK,   EN   BÜYÜK  
HATADIR.   Dinleyenler,   sizin   yalan   söylediğinizi  düşünür.

131

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Yalan   da   söyleseniz   -ki dinleyicilere asla yalan
söylemeyin,   gerçek   dışı   bir   bilgiyi   asla   vermeyin-
karşınızdakinin  gözünün  içine  bakın.  Bu,  kulağınızdan  hiç  
çıkarmayacağınız  bir  küpe,  bir  çeşit  yaşam  şifresidir.  

Şimdi,   bir   an   durun,   kitabı   kapatın,   küpeyi  
kulağınıza   takın,   ondan   sonra   kaldığınız   yerden   devam  
edin.

Bu   konuşmaya   çok   iyi   hazırlandınız   ve  
dinleyicileriniz   de,   sizi   dinlemek   için   gönüllü   olarak  
geldiler.  Kontrol  sizde,  korkacak  bir  şey  yok,  anlatacağınız  
konuyu,  hazırlandığınız,  üzerinde  araştırma  yaptığınız  için,  
pek muhtemeldir ki, dinleyenlerden daha iyi biliyorsunuz.
Yani,  artık  heyecanınızı  yenin.

Bu arada, kürsüde   yanınızda   kimse   olmasın.  
Dinleyicilerin   dikkatinin,   sizden   başkasına   çevrilmesini   hiç  
mi  hiç  istemeyiz  değil  mi?
Jest yapın!

Konuşmanıza   anlam   kazandıran,   akılda   kalmasını  
sağlayan   şey,   yaptığınız   jest   ve   mimiklerdir.   Birisiyle
karşılıklı  nasıl  konuşuyorsanız,  kürsüde  de  aynı  rahatlıkta  
konuşmaya   çalışın.   Bırakın,   jest ve mimikleriniz
kendiliğinden  gelsin.  

Eğer  konuşma  yapacağınız  konuya  iyi  çalışmışsanız,  
söylediklerinizi   özümsemişseniz,   ağzınızdan   çıkan   sözlere  
inanıyorsanız,   jest   ve   mimikleriniz,   kendiliğinden   gelecek,  

132

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

dinleyicilerle   aranızda   güçlü   bir   bağ   kuracaktır.   Her  
konuda   olduğu   gibi   jest   ve   mimiklerde   de   aşırıya   kaçmak  
iyi   değildir.   Dikkat   edin,   günlük   hayatta   normal   görünen  
jest  ve  mimikler,  bazen  kürsüde  patlayabilir.
Konuşmanızı  önceden  hazırlayın

Ne  kadar  kuvvetli  bir  hatip  olursanız  olun,  irticalen  
konuşmak   her   zaman   tehlikelidir.   Söylediklerinizi   tam  
olarak ifade edemezsiniz, unutursunuz, konuyu
dağıtırsınız,   zamanı   verimli   kullanamazsınız.   En   iyisi  
önceden  yazın,  prova  edin  ve  konuşmanızı  öylece  yapın.

Bir   konuşma,   okunmak   için   değil,   işitilmek   için  
yapılmalıdır.   Hazırladığınız   konuşmayı,   topluluğun  
karşısındaymışsınız   gibi,   yüksek   sesle   okuyarak   prova  
edin.

Doğal   konuşma   tonu,   karşılıklı   sohbet   eder   gibi  
konuşmaktır.   Dinleyiciler   size   değil,   anlattıklarınıza  
yönelmelidir.

Konuşma   provaları   yaparken,   elinizde   bir   saat  
olsun.   Dakikada   kaç   kelime   söylediğinizi   sayın.  
Konuşmanızın   mesela   5.   sayfasına   ne   kadar   zamanda  
ulaşıyorsunuz,   son   sayfaya   geldiğinizde,   ne   kadar   süreniz  
kaldı?  Sayfaların  üzerine  not  edin.  

Konuşma   sırasında bir   şey   mi   göstereceksiniz,  
nerede   göstereceğinizi   konuşma   metniniz   üzerine

133

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

işaretleyin.   Bir   konuşma   sırasında   yapacağınız   şeyleri,  
provalarda  da  yapın.

Konuşurken  birisi  laf  atar,  aklınızdaki  her  şey  uçup  
gider.   Dağılırsınız.   Tekrar   toplamanız   zaman   alır,   Dinleyici  
dikkatini   kaybeder,   sizin   hakkınızda   olumsuz   kanaatler  
oluşur.   Elinizde   yazılı   bir   konuşma   olması,   bütün   bu  
tehlikelerin   önüne   geçer.   Birisi   size   laf   atıyorsa,   ses  
tonunuzu  biraz  daha  yükseltebilirsiniz.
Hazırcevap  değilseniz,  münakaşa  etmeyin

Hazırcevap   bir   yapınız   varsa,   taşı   gediğine  
koyabiliyorsanız,  laf  atana cevap vermek, hele hele esprili
bir   cevap   vermek,   size   puan   kazandırır.   Dinleyicilerin  
dikkatini  toplamasını  sağlar.  Zekânıza  hayranlık  duyarlar.  

Konuşmanıza   gelebilecek   tepkileri   önceden  
tahmin   etmek   ve   verilebilecek   cevapları   hazırlamak,   sizi  
hazırcevap -zeki- gösterebilir.  Taşı  gediğine  koyarken  bile,  
size  laf  atanı  üzecek,  küçük  düşürecek  bir  söz  söylemeyin.  
Velev   ki,   uslanmaz   bir   muhalifiniz   olduğunu   biliyorsanız,  
ya   da   iş   sizin   konuşmanızı   sabote   edecek   noktaya  
gelmişse,  terbiyesizleşmişse,  o  zaman atış  serbest.  

Hazırcevap   bir   yapınız   yoksa   asla   ama   asla   laf  
atanı   dikkate   almayın.   Konuşmanıza   devam   edin.  
Sesinizin  tonunu  biraz  yükselterek,  dinleyicilerin  ilgisinin  
laf   atandan,   size   yönelmesini   sağlayın.   Münakaşaya,  
tartışmaya  girmeyin.

134

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Unutmayın, yüzde   yüz   kazandığınız   bir   tartışmada  
bile,   sizin   gibi   düşünmeyenler   olacaktır.   Boş   yere  
insanların   tepkisini   çekmeyin.   İlla   cevap   vermeniz  
gerekiyorsa,   konuşmanızın   sonunda,   gündeme   gelen  
konuya  birkaç  cümle  ile  cevap  verin.  

Dikkat!   İşte   size   bir   de   elmas   küpe:   sözü  
uzatmayın,   tadında   bırakın.   Futbol   bile   konuşsanız,   5  
dakikadan   sonra   dinleyicilerin   dikkati   dağılmıştır   ve   sizi  
dinlemezler.   Ne   söyleyecekseniz,   beş   dakikada   söyleyin  
ve bitirin.

Unutmadan,   konuşma   yapmadan   önce   cep  
telefonunuzu  kapatın  ya  da  sessize  alın.  

Başka,   bir   küçük   tavsiye   daha,   konuşmanızı  
mutlaka ayakta yapın.   Konuşma   yaparken,   sözlüye  
kalkmış   ilkokul   çocukları   gibi,   ileri   geri   ya   da   sağa   sola  
sallanmayın.   Bir   elinizle   kürsüden   ya   da   önünüzdeki  
masadan   tutarak,   sallanmanın   önüne   geçebilirsiniz.   Tabii,  
sıkıca   yapışmamak   şartıyla.   Amerikan Başkanı   Roosvelt,  
tekerlekli   sandalyeye   mahkûm   bir   kötürüm   olduğu   halde,  
koltuk   değneklerine   tutunarak,   konuşmalarını   ayakta  
yapıyordu.

Sürekli  “konuşmanızı  yazın,  elinizde  yazılı  bir  metin  
olsun”   diyoruz.   Ancak,   bu   sözler,   konuşmanızın   yazılı  
metinden   okunacağı   anlamına   gelmemelidir. Evet,
konuşma   önceden   hazırlanmalı,   üzerinde   defalarca  

135

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

çalışılmalıdır.   Evet,   konuşurken   elinizde   yazılı   metin  
olması   şarttır.   Ama   konuşma   kâğıttan   okunmadan  
yapılmalıdır.   Karıştırdığınız   yerde,   unuttuğunuz   yerde,  
yazılı  metne  bakabilirsiniz.  Ancak,  hepsi  bu  kadar,  konuya  
dönüp,   yeniden   irticalen   konuşmaya   başlayın.   İlla  
okuyacaksanız,   başınızı   kâğıda   eğerek   okumayın,  
gözlerinizle  okuyun.  Başınızı  öne  eğerseniz,  sesiniz  çıkmaz.  
Bu   arada,   elindeki   yazılı   kâğıttan   okumayı   beceremeyen  
politikacılar  için  ne  demeli,  onu  da  size  bırakıyorum.

Açık   alanda,   rüzgârlı   bir   havada   konuşacaksanız,  
dikkat   edin   de,   konuşma   metniniz,   siz   konuşurken   uçup  
gitmesin.

Başbakan   Erdoğan,   prompter   cihazı   kullanıyor.  
Yani,   konuşması,   kürsünün   sağ   ve   sol   yanına   yerleştirilen  
camdan   iki   ekrana   yansıtılıyor.   Erdoğan’ın   bu   şekilde  
konuşması,   muhalefet   tarafından   eleştiri   konusu   yapıldı.  
Biraz   da,   “prompter   olmadan   konuşamıyor”   havası  
verilmeye   çalışıldı.   Ancak   Erdoğan   neredeyse   7/24  
konuşan   bir   lider.   Bu   kadar   çok   konuşmaya   hazırlanması  
için vakit   bulması   mümkün   değil.   Üstelik   prompter  
cihazını  da  son  derece  iyi  kullanıyor.

Diğer  liderler  de bu  cihazı   kullanarak  kalabalıklara  
daha iyi hitap edebilirler.

Bu   kitap,   siyasi   parti   liderleri   için   değil,   siyasetçi  
adayları   için,   yolun   henüz   başındakiler   için   hazırlandı.   Siz,  

136

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

prompter   kullanacak   imkânlara   sahip   olamayabilirsiniz.  
Siyasette  yeni  olduğunuz  için,  yeterli  konuşma  tecrübeniz  
yoktur.   Öyleyse,   konuşmalarınızı   yazacak,   üstünde  
defalarca   pratik   yapacak,   konuşma   metninizi   yanınızdan  
ayırmayacaksınız.   Zamanla,   siz   de   iyi   bir   hatip   olacak   ve  
irticalen  konuşmaya  başlayacaksınız.  

Henüz,   yapamıyorsunuz   ama   tavsiyelerime   uyun  
ve  hemen  çalışmaya  başlayın.
Akıllı  konuşur,  çünkü  onun  söylemek  istedikleri  var;  aptal  
konuşur,  zira  bir  şey  söylemek  mecburiyetinde  olduğunu  
zanneder.
Platon
Rakibinizin  ak  dediğine  kara  demeyin

Rakiplerinizi   eleştirmeniz,   en   doğal   hakkınızdır.  
Rakiplerinizi   eleştirme   işini   ne   kadar   iyi   yaparsanız,   o  
kadar  başarılı  olursunuz.

Ancak   rakip   partinin   yaptığı   her   icraat   kötü,   ya   da  
söylediği   her   söz   yanlış   değildir.   Rakiplerinizin   kafası   da,  
en   az   sizin   kafanız   kadar   çalışır,   başka   partinin   adayları  
diye “vatan  haini”  olmazlar.  Rakipleriniz  de  şehirlerinin  ya  
da   ülkemizin   geleceğini   düşünürler.   Onların   da   yeni  
fikirleri   vardır,   yeni   projeler   üretebilirler.   Sizin   rakibiniz  
olması,   onların   aşağılık,   vatan   haini,   yobaz,   geri   zekâlı  
olmaları  anlamına  gelmez.  Gözünüze  öyle  gözükseler bile,
çirkin   değillerdir.   Onlar   da   sizler   gibi   insandırlar   ve   en   az  

137

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

sizin   kadar   saygı   duyulmayı   hak   ederler.   Rakiplerinizin   de  
sevenleri   vardır.   Unutmayın,   hiç   kimse   kendisine   kötü  
söz   söylenmesini  istemez.   Hiç   kimse,   eksiğinin,   olumsuz  
tarafının,   kötü   yanının   ortaya   konulmasından  
hoşlanmaz.  

Rakiplerinizi   eleştirirken,   yukarda   yazdıklarımı  
aklınızdan   çıkarmayın.   Sözünüze,   onlara   iltifat ederek
başlayın.   Sadece,   görüşlerini,   fikirlerini,   projelerini  
eleştirin.   Beğendiğiniz   bir   icraatları   varsa,   teşekkür   edin.
Örnek   mi   istiyorsunuz:   “Bölünmüş   yolların   yapılması   çok  
iyi   oldu,   hükümeti   kutluyorum.   Bugüne   kadar   bölünmüş  
yolları  yaptılar,  eminim  ki,  bundan  sonra,  inşaat  kalitesine  
de   dikkat   edeceklerdir.   Zira   yapılan   yollar,   uluslar   arası  
standartlarda   inşa   edilmiyor. Dalgalanmalar mevcut ve
üzerinden   bir   kış   geçmeden   her   taraf   çukur   doldu.  
Herhalde   hükümet,   daha   fazla   yol   yapabilmek   için,   yol  
kalitesine   yeterli   özeni   göstermedi.   Bir   iş   yaptı   ama   eksik  
ve  oldu”  gibi...

Veya   muhalefet   sözcüsüne   cevap   verirken;   “….  
Konudaki  olumsuzluğu  gündeme  getirdiğiniz  için  teşekkür  
ederim.   Muhalefet   olarak   tabii   ki   eleştireceksiniz,   ama  
kanımca   yanlış   ya   da   eksik   bilgilendirilmişsiniz,   işin   aslı   şu  
şekildedir”  gibi...
Oyun  bitti  mi,  şah  da,  piyon  da  aynı  kutuya  girer.
İtalyan  Atasözü

138

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Kimsenin   saçıyla,   başıyla,   giyim   kuşamıyla,   zekâsıyla  
uğraşmayın.

İkinci  aşama,  başkalarının  düşüncelerini  eleştirmek  
yerine   kendi   düşüncelerinizi   anlatın.   “Ben  
hanımefendiden  farklı  olarak  şöyle  düşünüyorum”  diye  bir  
giriş yaparak   konuyu   değiştirebilirsiniz,   ya   da,   “mutlaka  
beyefendi  de,  bu  konu  üzerinde  kafa  yormuştur  ancak  bir  
de   şu   açıdan   bakarsak”   gibi   cümlelerle,   bir   tartışmadan  
usulca  sıyrılın.  
Tartışmaların  kazananı  olmaz

Bilmediğiniz   bir   konuyu   hiç   ama   hiç   tartışmayın.  
Lafı,   bildiğiniz,   iyi   olduğunuz,   uzmanlığınız   olan   başka   bir  
konuya getirin.

Israrla   bilmediğiniz   konuda   konuşmanız  
isteniyorsa,   meselenin   detaylarını   bilmediğinizi   açıkça  
ifade  edin.   İyice   araştırıp,   öğreneceğinize   söz   verin.   “Ben
her   şeyi   bildiğini   sanan   cahil   insanlardan   değilim”   sözü,  
hiç   bilmediğiniz   bir   mesele   hakkındaki   tartışmayı   bile   size  
kazandırabilir.

İlla ki, tartışmanız   gerekiyorsa,   sakin   kalın,  
öfkelenmeyin,   öfkenize   hâkim olun, futbolcu Emre’nin  
her  maçta  yaptığı gibi  hırçın  bir  görüntü  verirseniz,  bilin  ki  
bittiğiniz  andır.  

Tane   tane   konuşun,   söylediklerinizi   herkesin  
anlamasını  sağlayacak,  basit  örneklerle  detaylandırın.  

139

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Tartışma   yeteneğinizi   geliştirmek   için   kendi  
tartışma   topluluğunuzu   kurun,   belirli   aralıklarla   toplanın  
ve belirlediğiniz   konu   üzerinde   tartışın.   Göreceksiniz   ki,  
hem   tartışma   kültürünüz   gelişecek,   hem   de   daha iyi bir
tartışmacı  olacaksınız.
Sözünüzün  kesilmesine izin vermeyin

Başkalarının   da   sözünü   kesmeyin.   Velev   ki,  
rakipleriniz,   hep   kendileri   konuşmak   istiyorsa, belirlenen
süreyi   aşıyorlarsa,   buna   itiraz   edin.   Rakibinizin   sözü  
bıraktığı   yerden   alın   ve   kendi   bulunduğunuz   noktaya  
getirin.

Yakaladığınız  açıkları  ve  yanlışları,  hele  yalan  varsa,  
üzerine   basa   basa   tekrarlayın.   Yanlışından   dolayı  
rakibinizin  özür  dilemesini  sağlayın.

Eğer   yanlışı   siz   yaptıysanız,   korkmayın,   özür  
dileyin. Ağzınızdan   kötü   bir   laf   çıktıysa,   ahlaka   mugayir  
bir   söz   söylediyseniz,   kazara   küfür   ettiyseniz,   derhal  
muhatabınızdan   ve   dinleyicilerden   özür   dileyin.   Özür  
dilemek erdemdir, hem   hatanızı   affettirir,   hem   de  
siyaseten  puan  kazandırır.

Size   hakaret   edilmesine   asla   müsaade   etmeyin.  
Hemen   sesinizi   yükselterek,   karşınızdakileri   edep   ve  
ahlâka   davet   edin.   Devam   ediyorlarsa,   o   tartışmayı   terk  
edin. Kulağa  bir  küpe  daha;  tartışmanın galibi olmaz.
Ne  söyleyeceğimi  unuttum!

140

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Ne   söyleyeceğinizi   unuttunuz   mu?   Telaşa   gerek  
yok.   Durun,   ağır   ağır   yarım   bardak   su   için.   Bu   arada  
notlarınıza   bakabilir,   daha   önce   söylediklerinizi   gözden  
geçirebilir,   hatta   kısa   bir   özetini   yapabilirsiniz.   Bu   süre  
içinde  hafızanız  yerine  gelecektir. Söylediğiniz  son  sözcüğü  
hatırlayın  ve  o  sözcükten  devam  edin.

Siz   konuşurken   birisi   pencereyi   mi   açmaya  
çalışıyor?   Açana   kadar   bekleyin   ve   “gerçekten   de   içerisi  
çok   havasız   kalmıştı,   iyi   oldu”   deyin.   Siz   konuşurken
içeriye   birileri   mi   girdi;   ne   güzel,   dinleyici   sayınız   arttı.  
Oturmaları  için  yer  gösterin,  “hoş  geldiniz”  deyin.

Konuşma   yapacağınız   mekâna,   sizi   dinleyenleri  
harekete   geçirecek   sayıda   arkadaşınızı   veya   taraftarınızı  
yerleştirip,   kendinizi   alkışlatabilir, dinleyici grubunu
kontrol edebilirsiniz.
Konuşmanın  bitirilmesi  

Ben, bir  konuşmanın,  sonunda  söylenecek  bir  tek  
cümle   için   yapıldığına   inananlardanım.   O   bir   tek   cümle,  
son   vuruş,   altın   vuruştur.   Rakibinizi,   10   raunt   boyunca  
dövdünüz   ve   şimdi   de   nakavt   etmenizin   zamanı   geldi.  
Korkmayın,  en  sert  yumruğu  vurun.  

Konuşmanızı   canlı   bir   şekilde   bitirin.   Sesiniz,  
yükselsin,  hareketleriniz  canlansın.  

141

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Bitirdiyseniz,  “şunu  da  ilave  edeyim,  hatırıma  geldi  
bunu   da   söyleyeyim”   diyerek,   yeniden   konuşmaya  
başlamayın.  

Siz   siyasetçisiniz,   siyaset,   hedef   göstermek,   ortaya  
vizyon   koymak   demektir.   İnsanların   gözünde   geleceği  
canlandırarak  konuşmanızı  tamamlayın.  İster  iktidar,  ister  
muhalefet,   hangi   tarafta   olursanız   olun,   mutlu   bir  
gelecek,   güzel   bir   belde,   refah   içinde bir hayat vaat
etmiyorsanız,  siyasetçi  olamazsınız.  

Ve   son   olarak,   insanları,   vaat   ettiğiniz   güzel  
geleceği   kurmak   için   birlikte   hareket   etmeye   çağırın.  
“Öyleyse,   hep   birlikte,   3   gün   sonra   önümüze   gelecek  
sandıkta,   milletimizin   geleceği,   şehrimizin   geleceği,  
ailelerimizin   geleceği,   çocuklarımızın   geleceği   için   oy  
kullanalım.  Haydi,  vurun  mührü  kırata!”

142

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

AFİŞ,  CD,  BAYRAK,  YAĞMURLUK,  ŞEMSİYE VESAİRE…
Biz   bütün   bunlara,   seçim   materyalleri   diyoruz.

Materyal hazırlamak,   bütün   siyasi   kampanyalarda   büyük
sorundur.   Kısa bir   süre   içinde   üretilmesi   gereken  
milyonlarca   materyal   vardır ve   herkes,   en   iyisini   en   kısa  
zamanda   ister.   Bilgisayar   başında çalışan   operatörler  
yorgundur,   matbaa   çalışanları   yorgundur, her   şey  
birbirine   karışmıştır,   telefonlar   susmaz.   Bir   süre   sonra
kampanyaya  bir  karmaşa  hâkim  olur.  Hiç  bir  şey  istediğiniz
gibi olmaz.

Ne   yapıyorduk?   Her   şeyi   uzmanına   yaptırıyorduk.  
Ne  yazık  ki, ülkemizde  bu  konuda  yeterli  uzman  yok.  Yine  
iş   başa   düştü, kendi   kampanyamızı   kendimiz   yapmak,  
yönetmek  zorundayız.

En   önemli   püf   noktası,   erken   harekete   geçin.
Erken kalkan yol   alır.   Materyallerinizi   hazırlayacak   ekipte  
fikirler   henüz bitmemişken,   bilgisayar   operatörleri  
yorulmamışken,   matbaalar dolmamışken   yapılan   işler  
daha  güzel,  daha  kaliteli,  daha  özenli olur.

Fotoğrafınızı,   iyi   bir   fotoğrafçıya   çektirin.  
Fotoğrafları,   eşinizle, arkadaşlarınızla   değerlendirin   ve   en  
iyisine birlikte karar verin. BÜTÜN   MATERYALLERİNİZDE  
AYNI  FOTOĞRAFI KULLANIN.

Ak   Parti,   bütün   seçimlerde,   seçim   kampanyaları  
için  belli  bir format  belirler  ve  hiçbir  birimin  ya  da  adayın  

143

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

bu  formatın  dışına çıkmasına  izin  vermez.  Adayların  işleri  
nispeten   kolaydır.   Aynı renkler,   aynı   sloganlar,   aynı  
ölçüler   kullanılır.   Sadece   isim ve   fotoğraflar   değişir.  
Unutmadan, kurumsal kimlik, adaylar kesinleştikten  sonra  
devreye  girer.  Henüz  daha  aday  adayı  iken bile, kendinizi
tanıtmanız,   en   azından   temayül   yoklamalarına
katılacaklara   dağıtmanız   için   materyal   üretmeniz   gerekir.
Ürettiğiniz   bu   materyallerin,   yeni   kampanya   kurumsal  
kimliği belirlenmişse   belirlenen   kimliğe,   yok   henüz  
belirlenmemişse, önceki   seçimlerin   kampanya   kurumsal  
kimliğine  uygun olmasına  özen  gösterin.  

Kampanyalarda kurumsal kimlik kullanılsa   bile,  
materyalleri   üreten   kişilerin   tecrübe   ve   yeteneği önemli  
rol oynar. Tekrar ediyoruz, uzmanına  başvurun.

Seçim   kampanyaları   için   kurumsal   kimlik  
belirlemeyen partilerden   aday   olanların   işleri   ise   daha  
zordur. Binlerce materyal  arasında,  sizi  öne  çıkaracak  afişi  
ya  da  broşürü hazırlamalısınız.

Afiş,   broşür,   kartvizit   vesaire   hazırlarken   dikkat
edeceğiniz nokta,   kullanacağınız   slogandır.   Lütfen   altını  
çizerek   okuyun. ORİJİNAL   BİR   ŞEY   BULAMIYORSANIZ,  
SADECE İSMİNİZİ   KULLANIN.   İlla   slogan   kullanacağım  
diye, kendinizi  kasmayın.  Komik  duruma  düşmeyin

144

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Seçim materyallerinizi kaliteli matbaalarda
bastırın.   Arkadaş diye, partili diye, ucuz diye, kendinizi
rezil etmeyin.

Ön   tarafta   isminiz,   varsa   sloganınız   ve   çekici   bir  
resminiz, arkasında  ise  kısa  bir  özgeçmiş  bulunan,  gömlek  
yaka cebine sığacak   büyüklükte bir   kartvizit   bastırın.  
Daha   küçük   ebattaki kartvizitte kendinizi yeterince
tanıtamazsınız.  Daha   büyük ebatlar ise,   CEBE   SIĞMADIĞI  
İÇİN  eve  değil,  ÇÖPE GİDER.

İki   ayrı   ebatta   afiş   hazırlayın.   Hangi   sayıda  
bastıracağınızı kendiniz belirleyin. Astırabileceğiniz  kadar  
afiş   hazırlayın. Afişler,   gerçekten   etkili   kampanya  
materyalleridir. Afiş,   anlık propagandadır.   İyi   bir   afiş,  
bakmayanlara   bile   kendisini   gösterir, kendisini okutur.
Afişe   8   sözcükten   fazla   yazılmaz.   Afiş,   vurucu ve   çarpıcı  
olmalıdır.   Bazen   yazısız   bir   resim,   bazen   resimsiz bir
sözcük   kullanılır.   Afişe   bakan   kişi,   baktığı   anda   verilen
mesajı  alamıyorsa,  o  afiş  başarısız  demektir.  Öyle  bir  afiş
hazırlayın   ki,   insanlar   dikkat   etmese   bile,   sizi   görsün,   sizi  
diğer adaylardan  ayırabilsinler.

Seçim   bölgenizdeki   iş   yeri   ve   hane   sayısı   kadar  
broşür bastırın.   Broşürde   kısa   bir   özgeçmişiniz   ve  
vaatleriniz   yer   alsın. Altını   çiziyoruz,   kısa   olsun.   İnsanlar  
okurken   bıkmasınlar.   En iyisi,   görsel   malzeme  
kullanmaktır.   Mesela,   belediye   ile   ilgili bir   seçime  

145

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

giriyorsanız,   çizdirdiğiniz   bir   proje,   broşürünüz   için iyi bir
malzeme   olabilir.   Unutmayın,   biz   geleceği   daha   güzel
yapmaya talibiz.

Cd   vesaire   dağıtmayın.   Boşa   masraftır.   Bunun  
yerine internet sitesi   hazırlayın   ve   sürekli   güncelleyin.
İnternet   sitesinde, insanların   görüş   ve   önerilerini  
iletebilecekleri   bir   kısım   olsun. En   azından   internet  
kullanan   seçmenlerinizin   nabzını   tutmak için   çok   iyi   bir  
yöntemdir.   Ürettiğiniz   bütün   kampanya materyallerinde,
internet  sitenizin  adresi  mutlaka  yer  alsın. Siz, teknolojiyi
bilen  ve  kullanan,  çağı  yakalamış  bir  adaysınız değil  mi?

Büyük   reklam   materyalleri   hazırlamaktan  
kaçınmayın.   Bir binanın   tüm   duvarını   kaplayacak   devasa  
boyutlarda bir bez (branda) afiş,   dükkân   camlarına  
yapıştıracağız  10  bin  küçük  afişten  daha iyidir.

Seçimlerde   eşantiyon   dağıtmak   yasaktır.   Yasak
falan dinlemeyip   yine   de   yapacaksanız,   insanların  
ceplerine ya da   evlerine   sokabileceğiniz   ürünleri   tercih  
edin.   Çakmak, insanların   kullandığı   bir   üründür.   Benden  
size bir tavsiye, çakmaktan   daha   iyisi, mutfaklarda
kullanılan   ocak   çakmağıdır. Anahtarlığı   insanlar   elinde  
taşımak   istemeyebilir   ama buzdolabına   yapıştırılacak  
mıknatıslı   bir   derece   (termometre) faydalı   olabilir.  
Pazarlamacıların   meşhur   taktiğidir.   Ürünü, müşterinin  
evine sokun. Bizim de taktiğimiz  bu  olmalı.

146

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

Seçim   mevsimi   ilkbaharsa,   yağmurluk   ve   şemsiye,  
yaz ise şapka,  kışsa  bere  yaptırılabilir.

Araç  giydirme,  seçimlerin  olmazsa  olmazıdır.  Siz  de  
mutlaka yaptırın.   Gelişen   teknoloji,   bu   alandaki   fiyatları  
iyice  aşağıya çekti.

Giydirdiğiniz   araçlarda   kaliteli   ses   sistemleri  
olmalıdır.   İşte   size kazık   yiyeceğiniz   bir alan daha.
Araçların  ses  düzeni  ile  ilgili  iyi bir fiyat  araştırması  yapın.  
Ankara’da   Konya Sokak,   İstanbul’da Karaköy,   bu   işi   en  
ucuza   yaptırabileceğiniz   yerlerdir.   Ucuza, ama kaliteli.
Mikrofonlarınızdan   birisi   kablolu,   birisi   telsiz mikrofon
olsun.   Elinizde   telsiz   mikrofon,   kahvede   konuşurken,
kahvenin   yanına   çektiğiniz   aracınızın   hoparlörlerinden
çevreye   yayın   yapabilirsiniz.   Siz,   telsiz   mikrofonla   bu  
yayını yaparken, haylaz rakipleriniz,   telsiz   frekansınıza  
girip, yayınınızı   bozabilirler.   İşte   kablolu   mikrofon,  
rakiplerinizin bu hamlesine, anında karşılık   verebilmeniz  
için   gereklidir.   Psikolojik üstünlük   sağlamış   olursunuz.  
Tabii,  konuştuğunuz  yerden,  ses yayını  yaptığınız  aracınıza  
kadar uzanabilecek ara kablonuz da  olmalıdır.  Mikrofonun  
kablosu  kısa  kalırsa,  rezil  olur, karizmayı  çizdirirsiniz.  

Evet,   haklısınız,   rakiplerinizin   bu   tür hamlelerde
bulunması   seçim   kanununa   göre   yasaktır.   Yasaktır ama
elinizden   bir   şey   gelmez.   Karizmanızın   çizildiğiyle
kalırsınız,  haberiniz  olsun.

147

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

148

Siyasetçinin  El  kitabı   Yüksel  Bölük

SİZİ  KÜÇÜK  RAKAMLAR  YIPRATIR
Rakamlar   konusunda   bir   püf   noktasından  

bahsedeyim.   Rakamlar   büyüdükçe,   insanların   kafalarında  
anlamları   muğlâklaşır.   BÜYÜK   RAKAMLAR   HAKKINDA,  
İNSANLARIN  HİÇBİR  FİKRİ YOKTUR.

“Bu   okulu   1   milyon   500   bin   liraya   mal   ettik”  
dediğinizde,   söylediğiniz   şey   doğru   olarak   kabul   edilir.  
Çünkü   sizi   dinleyenler   içinde,   bir   milyon   500   bin   ile   bir  
milyon   300   bin   arasındaki   farkı   ortaya   koyabilecek   kimse  
yoktur.   Dolayısıyla   aradaki   200   bin   lira   insanlar   için  
önemsizdir.

Şimdi   de,   yeni   yapılan   okula   alınacak   bilgisayarlar  
ile   ilgili   konuştuğumuzu   düşünelim.   30   sınıf   için   30  
bilgisayar,   yazıcı   vesaire   alınacak.   Her   biri   bin   liradan   30  
bin   lira   tutar.   İnsanlar   şöyle   diyeceklerdir;   bilgisayar   için  
bin   lira   çok   değil   mi,   bizim   amcaoğlu,   800   liraya   hepsini  
yapabileceğini   söylüyor.   Tartıştığımız   rakam   ne?   30   sınıf  
için   200   liradan   toplam   6   bin   lira.   6   bin   lira   için   siz,  
devletin   malını   peşkeş   çeken,   har   vurup   harman   savuran  
adam   konumuna   düşersiniz.     Yukarıdaki   paragrafta  
anlattığım  gibi,  200  bin  liralık  farkı  ise  kimse  sorgulamaz.  

Buradan   çıkaracağımız   altın   ders   şudur:  
Siyasetçiler  küçük  rakamlar  üzerinden  tartışılırlar.  Küçük  
rakamlar  üzerinden  tartışılmaya  mahal  vermeyin.

149