เพ็ญพักตร์ ศรีทอง ฉบับสมบูรณ์

คือเส้นทาง “ศรที อง”
ของ “เพญ็ พักตร”์

ให้หาญหกั ฝนห่าเขา้ ฝา่ หน
เพญ็ พลงั ด�ำรงเปน็ มงคล”

เพ็ญพลงัจะบันดลความดีนริ นั ดร ๚

เบพนั ็ญทกึ พเสกั น้ตทรา์ ศงชรวีีทติอง:

1

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เพ็ญพลัง

บันทึกเส้นทางชีวิต :
เพ็ญพักตร์ ศรีทอง

เลขมาตรฐานสากล 000-000-000-000-0
ประจำ�หนงั สอื เพญ็ พักตร์ ศรีทอง
บันทึกเร่อื งราว นพ.อ�ำ พล จินดาวฒั นะ
ทปี่ รึกษา สุนยี ์ สุขสวา่ ง
บรรณาธิการ ไพโรจน์ ชนิ ศิรประภา (ครตู ง๋ิ )
ออกแบบปก-รปู เลม่ โทร. 081-343-1559 id line: piroj2504
เพ็ญพักตร์ ศรีทอง
จดั พมิ พโ์ ดย สงิ หาคม ๒๕๖๕
พิมพค์ ร้งั แรก
พิมพ์ที่

(เนาวรตั น์ พงษไ์ พบูลย์ )
ศิลปนิ แห่งชาติ สาขาวรรณศลิ ป์

คํ า นิ ย ม

การครองตนของผู้หญิงนั้นยากย่ิงในทุกยุคทุกสมัย
ท้ังการท�ำหน้าทบี่ ุตรี ภรรยา และมารดา ใหส้ มบรู ณ์พร้อม และ
ยากยงิ่ กวา่ ถา้ จะตอ้ งประคบั ประคองครอบครวั ดว้ ยตวั คนเดยี ว
แบบ “แมเ่ ลี้ยงเดย่ี ว” พรอ้ ม ๆ กบั ปฏบิ ตั ิตนให้เป็นพลเมืองดี
มปี ระโยชน์ตอ่ สังคม

หนงั สอื ชวี ประวตั ขิ อง “คณุ เพญ็ พกั ตร์ ศรที อง” เลม่ นี้ จงึ มคี ณุ ปู การ
ต่อผหู้ ญงิ ทัง้ หลาย
ด้วยเร่ืองราวชีวิตของผู้หญิงคนหนึ่งที่ไม่เคยย่อท้อต่อโชคชะตา
ตลอดชีวิตของเธอผ่านพบเรื่องราวความพลิกผัน ทั้งสุขและทุกข์มาอย่าง
โชกโชน คณุ เพญ็ พกั ตร์ ไมเ่ พยี งดแู ลลกู ๆ ใหเ้ ตบิ โตมาไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์ และ
กตัญญูแทนคุณบิดามารดา แต่ยังเสียสละอุทิศแรงกายแรงใจให้กับการ
ทำ� งานเพอ่ื ประโยชนส์ าธารณะยาวนานกว่า ๔๐ ปี
คุณสมบตั ิของเธอท่ดี ฉิ ันประจักษ์ คือความอุตสาหะ ยึดถือคณุ ธรรม
อ่อนน้อมถ่อมตน และเสมอต้นเสมอปลาย เป็นแบบอย่างของสตรีท่ีดำ� รง
ตนอย่างมีเกียรติและศักด์ิศรี สะสมคุณงามความดี สร้างประโยชน์ให้กับ
บ้านเมือง เม่ือยังเป็นผู้น้อยก็สุภาพอ่อนโยน รู้บทบาทหน้าที่ รู้กาลเทศะ
มีความวิริยะ รับผิดชอบงานที่ได้รับมอบหมายอย่างสุดก�ำลัง งานใดเมื่อ
มอบหมายไปถงึ มือเธอแล้วน้นั เป็นอันวางใจได้ ไม่เคยท�ำใหผ้ ิดหวัง เม่ือถึง
เวลาขึ้นมาเป็นผู้น�ำ ก็กล้าหาญจัดการงานอย่างคล่องแคล่ว ครองใจคน
ด้วยความเมตตา รู้จักคิดและริเร่ิมส่ิงใหม่ ๆ จนได้รับความไว้วางใจให้
ท�ำหน้าที่พัฒนากิจการบ้านเมืองในหลายบทบาทต่อเน่ืองมาหลายยุค
หลายสมยั เรยี กไดว้ า่ เธอเปน็ คนทส่ี มบรู ณพ์ รอ้ มทง้ั กายใจ และความสามารถ
รอบตวั แต่ไม่วา่ จะมีตำ� แหนง่ มากมาย ลาภยศสรรเสรญิ บรรดามี ส่ิงเหลา่ น้ี
ไม่เคยท�ำใหเ้ ธอหวั่นไหว

5

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

กล่าวเฉพาะบทบาทในกิจการงานพัฒนาสตรี คุณเพ็ญพักตร์คือ
เร่ียวแรงสำ� คญั ของงานนอ้ ยใหญ่ ทั้งในเบอื้ งหลังและเบ้ืองหนา้ นับว่าเป็น
หน่ึงในผู้บุกเบิกและกา้ วสผู่ ู้น�ำแถวหนา้ ท่จี ะชว่ ยสานตอ่ เจตนารมณ์สบื ไป
การท�ำให้ผู้หญิงมีความเสมอภาคทัดเทียมผู้ชาย ไม่อาจได้มา
ด้วยการเรียกร้องสิทธิหรือเสรีภาพใด ๆ หากต้องใช้การสร้างคุณงาม
ความดีมาเป็นเครื่องพิสูจน์ ซ่ึงคุณเพ็ญพักตร์ได้ท�ำบทบาทหน้าที่นี้ไว้
อยา่ งไรท้ ตี่ ิ
เร่อื งเลา่ ชวี ิตของเธอผ่านหนังสือเล่มนี้
จงึ มคี ุณค่าควรแกก่ ารเรียนรูอ้ ย่างย่งิ v



พลตรีหญิง คณุ หญงิ อัสนีย์ เสาวภาพ
• ประธานสภาสังคมสงเคราะหใ์ นพระบรมราชปู ถมั ภ์ฯ
• ประธานสภาแมด่ เี ดน่ แห่งชาติ ในพระอปุ ถมั ภพ์ ระเจา้ วรวงศเ์ ธอ
พระองคเ์ จ้าโสมสวลี กรมหมนื่ สทุ ธนารีนาถ

6

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

สารบญั

ค�ำนยิ ม ๔
เปดิ เลม่ ๑๑
๐๑ เกดิ หลงั สงคราม ๒๑
๐๒ พ่อเปล่ียนเส้นทาง ๒๕
๐๓ จากข้าราชการสพู่ ่อค้า ๒๗
๐๔ ความทรงจำ� วัยเดก็ ๓๑
๐๕ ชีวติ วัยเรียน ๓๓
๐๖ ฉายแววความกล้าหาญ ๓๗
๐๗ วกิ ฤตครอบครัว ๓๙
๐๘ ภาระเกนิ วัย ๔๓
๐๙ ความสวยเป็นเหตุ ๔๗
๑๐ จากดนิ สดู่ าว...นางสาวอบุ ล ๔๙
๑๑ สเู่ วทนี างสาวไทย ๕๗
๑๒ คู่ครองต้องเลอื กเอง ๖๑
๑๓ สะใภ้ใหญใ่ นครอบครัวจนี ๖๗
๑๔ เกือบไปอยอู่ เมริกา ๗๕
๑๕ ทำ� การคา้ กับแคมป์จีไอ ๗๗
๑๖ เฮียต่ิงท�ำงานการเมือง ๘๕
๑๗ กอ่ ตงั้ สมาคมสตรีนกั ธุรกจิ ๘๙
และวิชาชพี แหง่ ประเทศไทย อบุ ลราชธานี ๙๗
๑๘ วนั ทม่ี ดื มน

7

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

สารบัญ

๑๙ นบั หนึ่งใหม ่ ๑๐๑
๒๐ เป็นผู้พพิ ากษาสมทบ ๑๐๕
๒๑ แมเ่ ลี้ยงเดีย่ ว สร้างบ้านใหม่ ๑๑๑
๒๒ ชีวิตเพอ่ื ลกู ๑๑๕
๒๓ ตะลุยงานรบั เหมา ๑๒๓
๒๔ ลงสนามการเมอื งทอ้ งถ่ิน เราตอ้ งท�ำได้ ๑๒๙
๒๕ หมวกหลายใบ ประธานหอการคา้ จังหวดั ๑๓๗
๒๖ หมวกใบตอ่ ไป ๑๔๓
ประธานกรรมการพฒั นาสตร ี ๑๕๕
๒๗ การศึกษาไมม่ คี �ำวา่ สาย ๑๕๗
๒๘ เรียน วปอ. ๑๖๓
๒๙ ยกเพดานบนิ สงู่ านระดบั ชาต ิ ๑๗๑
๓๐ แทนคณุ แผ่นดิน ๑๗๗
๓๑ ครอบครัวคือรางวลั แห่งชีวิต ๑๘๕
๓๒ สายสัมพันธค์ รอบครวั ชยั สมร ๑๙๑
๓๓ จากใจลูก ๑๙๕
เปดิ ใจ แด่เฮียติ่ง ผ้เู ป็นท่ีรกั ๑๙๙
ปิดเล่ม จากใจผเู้ ขียน ๒๐๓
ประวตั ิและผลงาน ๒๐๗
ประมวลภาพ

8

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

9

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

10

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

11

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เปิดเล่ม

เดอื นเพ็ญ เดน่ ยง่ิ นกั พิศเพ็ญพกั ตร์ เด่นกวา่ เดือน
โดดเดน่ ไมร่ ู้เลอื น ย่งิ กว่าเดือน จนั ทรว์ นั เพญ็

ชีวติ คน คือตำ� ราเล่มใหญ่
มเี รื่องราวให้ได้เรยี นรู้มากมาย ไม่รู้จบ

ด้วยชะตาฟ้าลิขิต หรือด้วยเหตุใดก็แล้วแต่ ท�ำให้ผม
ไดม้ โี อกาสรจู้ กั พี่ เพญ็ พักตร์ ศรีทอง เม่อื ราว ๆ ปี ๒๕๕๘
ตอนผมเป็นสมาชิกสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.)
อยใู่ นคณะกรรมาธกิ ารขบั เคลอื่ นการปฏริ ปู ประเทศดา้ นสงั คม
พเี่ พญ็ พกั ตร์ไดร้ บั แตง่ ตง้ั ใหเ้ ขา้ ไปเปน็ ทป่ี รกึ ษาคณะกรรมาธกิ าร
กไ็ ดเ้ หน็ วา่ พคี่ นนนี้ อกจากสวยสงา่ แลว้ ยงั เปน็ คนทมี่ อี ธั ยาศยั ดี
มีประสบการณค์ วามร้คู วามสามารถดีมากทเี ดยี ว

ต่อมาปี ๒๕๖๒ เม่อื ผมไดร้ บั การแตง่ ตงั้ ใหเ้ ข้าไปเปน็ สมาชิกวุฒสิ ภา
ก็ได้พบกับ พี่เพ็ญพักตร์ ท่ีได้รับการสรรหาเข้ามาเป็นสมาชิกวุฒิสภา
ดว้ ยเชน่ กนั และไดเ้ ขา้ มาอยทู่ ำ� งานรว่ มกนั ในคณะกรรมาธกิ ารพฒั นาสงั คม
เดก็ สตรี คนพกิ าร ผสู้ งู อายุ และผู้ด้อยโอกาส นับเป็นโชคชะตาฟ้าลิขิต
รอบสอง

12

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

พ่ีเพ็ญพักตร์ เข้ามาเป็นท่ีปรึกษา

ใหก้ บั คณะอนกุ รรมาธกิ ารตดิ ตาม เสนอแนะ
และเร่งรัดการปฏิรูปประเทศ ด้านสังคม
สังคมสูงวัย และกจิ การผสู้ งู อายุ ทผี่ มเปน็
ประธานอกี ดว้ ย ทำ� ใหผ้ มไดร้ จู้ กั พเ่ี พญ็ พกั ตร์
มากขึน้ กว่าครัง้ ก่อน

เม่ือมีโอกาสได้ทราบถึงชีวิตและ
เร่ืองราวการท�ำงานของพ่ีเพ็ญพักตร์
มากขึ้น ๆ ผมรูส้ ึกตื่นเตน้ มาก
ผู้หญิงสวยสง่าคนน้ีมีเร่ืองราวชีวิตที่ สว. เพญ็ พกั ตร์ ศรีทอง

ไม่ธรรมดาอย่างแทบไม่น่าเช่ือ ผู้หญิงคนนี้เคยประสบชะตากรรมชีวิต
ที่สุขสุด ทุกข์สุด หลายครั้งหลายครา เคยท�ำงานหลากหลายประเภท
บางอยา่ งไมน่ า่ เชอื่ วา่ ผหู้ ญงิ จะทำ� ได้ แตพ่ เ่ี พญ็ พกั ตรท์ �ำได้และท�ำไดด้ ดี ว้ ย

ชีวิตของพ่ีเพ็ญพักตร์ไม่ได้ราบเรียบเหมือนท้องทะเลยามลมสงบ
หากแต่เป็นชีวิตท่ีมีหลากสีสัน หลากหลายรสชาติ เหมือนท้องทะเลท่ีมี
ทัง้ คลืน่ ลม พายุโหมกระหนำ่� และบางเวลาก็เงียบสงบ

• เคยเปน็ นางงามอบุ ล เคยขน้ึ เวทีประกวดนางสาวไทย
• เคยเปน็ สะใภค้ รอบครวั คนจนี ผลิตลกู หวั ปี ทา้ ยปี
• เคยประสบเหตุการณ์เลวร้ายในชวี ิตหลายครัง้

แต่กผ็ ่านมาไดท้ กุ คราว

• เคยลงท�ำงานการเมืองท้องถิน่ และลม้ ชา้ งส�ำเรจ็ มาแลว้
• เคยเปน็ ผู้รบั เหมา ท�ำงานแข่งกบั ผรู้ บั เหมาท่ัวภาคอสี าน
• เคยท�ำงานสาธารณประโยชน์ ท้ังระดับพื้นทีแ่ ละระดับชาติ

นับสิบ ๆ ตำ� แหนง่ ซึ่งมีน้อยคนจะท�ำไดเ้ ช่นน้ี

• เคยเป็นสมาชกิ วุฒสิ ภา ถึง ๓ ครง้ั ๓ ครา

13

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

• เปน็ แมเ่ ลย้ี งเดย่ี วตง้ั แตอ่ ายเุ พยี ง ๓๓ ปี ครองตนเปน็ ทงั้ แมแ่ ละพ่อ

เลยี้ งลกู ๔ คน ยาวนานกวา่ ๔๐ ปี ลกู ๆ ประสบความสำ� เรจ็ งดงาม
ฯลฯ
ชวี ติ พเ่ี พญ็ พกั ตร์ เปน็ ตำ� ราเรยี นเลม่ ใหญ่ ทเี่ รยี นสนกุ เรยี นแลว้
ไดค้ วามรู้ ความคดิ ไดค้ ติ ไดค้ ำ� สอน โดยไมต่ อ้ งมใี ครสอน ไมต่ อ้ งมใี ครบอก
มากมายจรงิ ๆ
เมอื่ ผมไดร้ จู้ กั พเ่ี พญ็ พกั ตร์ ไดเ้ รยี นรชู้ วี ติ ของพเี่ พญ็ พกั ตร์ จงึ อดไมไ่ ด้
ที่อยากให้คนอน่ื ได้เรยี นรู้ด้วย
พอดผี มรจู้ กั กบั คณุ สนุ ยี ์ สขุ สวา่ ง ซง่ึ เคยทำ� งานรว่ มกนั เธอมที กั ษะ
การเขียนหนังสือ และสนใจงานเขียนเกี่ยวกับชีวิตของผู้คนเป็นทุนเดิมอยู่
ผมจงึ ท�ำหนา้ ที่เช่ือมคณุ สนุ ยี ์เข้ากบั พเ่ี พ็ญพักตร์
เมอ่ื เหตปุ จั จยั ลงตวั จงึ เกดิ หนังสอื เล่มนี้ขน้ึ
ซ่งึ เปน็ หนังสอื ที่ผมดใี จ และสขุ ใจเปน็ ท่สี ุด
ผมเช่ือว่า เมื่อได้อ่านต�ำราชีวิตพี่เพ็ญพักตร์แล้ว จะได้เห็นว่า
พลังสตรี พลังแม่ พลังบวก พลงั ความดีและปัญญา พลงั จิตสาธารณะ
พลังความคิดมุ่งม่ัน พลังเรียนรู้สู้ส่ิงยาก เป็นพลังอันย่ิงใหญ่ของมนุษย์
ทแี่ สดงใหเ้ ห็นจริง v

(นพ.อ�ำพล จนิ ดาวฒั นะ)

เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต แ ล ะ ง า น ส ว. เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เส้นทางชวี ิตและงาน ๒๔๙๐
ส.ว. เพ็ญพกั ตร์ ศรีทอง • เกดิ ท่ี อ.นางรอง จ.บุรรี ัมย์
• พอ่ ลาออกจากตาํ รวจ
๒๔๙๗ ย้ายมาอยูล่ มุ พุกหรือคาํ เขอ่ื นแกว้
• รถบสั พอ่ เกิดอบุ ตั เิ หตุ สู้คดี ๓ ศาล • พ่อรบั ซอ้ื ของปา่ ค้าขาย
มธี รุ กิจรถบัสอบุ ลฯ - กทม. ฐานะดี
• ฐานะแย่ลง ๒๔๙๘
• เรยี นชน้ั ประถม ๑ • ย้ายไปอยูต่ ัวเมอื งอุบลฯ
• พ่อทาํ การค้าขาย กิจการไมด่ ี
๒๔๙๙ • เรยี นชนั้ ประถมท่ี ร.ร. สาธติ วทิ ยาลยั ครู
• ยา้ ยกลับมาคาํ เขอื่ นแก้ว อุบลราชธานี ชว่ งสั้น ๆ
• เรียนชนั้ ประถม ร.ร. คําเขอ่ื นแกว้ ๒๕๐๗
• พ่อซื้อรถบรรทุกวิ่งสง่ ของ • จบ ม.ศ.3 ร.ร. คาํ เขอ่ื นแกว้ ชนปู ถมั ภ์
• เตรยี มตวั เรียนต่อ
อุบลฯ - กทม.
๒๕๐๘ ๒๕๐๙
• ทาํ งานธนาคารกรงุ เทพ สาขา จ.ยโสธร
• ตน้ ปไี ดร้ ับตาํ แหนง่ นางสาวอบุ ลฯ • แต่งงาน ย้ายไปอยกู่ บั ครอบครัวสาม ี
• ปลายปีขนึ้ เวทีประกวดนางสาวไทย ที่ตวั เมืองอบุ ลฯ
๒๕๑๖
พกั การเรียนตอ่ ไวก้ อ่ น • ทาํ การค้าขายกบั แคมป์จไี อ. อุบลฯ
๒๕๑๐ ๒๕๑๘
• ปดิ ฐานทัพอเมริกัน
• ๒๕๑๙ ธชั ชยั ลูกชายคนแรก • ยตุ ิคา้ ขายกับแคมป์จีไอ. อบุ ลฯ
• ๒๕๑๓ เกรยี งศักด์ิ ลกู ชายคนท่ี ๒ • ทําฟารม์ เล้ียงหมู เลีย้ งไก่
• ๒๕๑๔ ประพนั ธ์ ลูกชายคนท่ี ๓ ขาดทุน เลกิ กิจการ
๒๕๒๑
• ๒๕๑๗ พนู ศรี คนท่ี ๔ ลกู สาว • เรมิ่ ทาํ งานรับเหมา
๒๕๒๐ • มกี จิ การเลย้ี งมา้ แข่ง

• สามไี ดร้ บั เลือกตงั้ เปน็ สจ. อุบลฯ

๒๕๒๒
• กอ่ ต้ังสมาคมสตรีนักธรุ กจิ ฯ

อบุ ลราชธานี

เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต แ ล ะ ง า น ส ว. เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

๒๕๒๔ ๒๕๒๓
• เปน็ แมเ่ ลย้ี งเดย่ี ว • สามปี ระสบอบุ ตั เิ หตุ เสยี ชวี ติ ขณะ
สร้างบ้านใหมอ่ ยกู่ ับลกู ๆ
• ทํางานธรุ กิจรบั เหมาเต็มตวั ดํารงตําแหน่งประธานสภาจังหวัด
อุบลฯ | เรยี นรงู้ านรับเหมา | ไดร้ บั
๒๕๓๙ โปรดเกล้าฯ ให้ดํารงตําแหน่ง
• จบปรญิ ญาตรี ศลิ ปศาสตรบ์ ณั ฑติ ผู้พิพากษาสมทบ ศาลคดีเด็ก
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลฯ และเยาวชน จ.อุบลราชธานี
๒๕๓๔
๒๕๔๑ • นายกสโมสรไลอ้อนอบุ ลฯ
• นายกเทศมนตรหี ญงิ เมอื งอุบลฯ
๒๕๔๐
๒๕๔๓ • ประธานหอการค้าอุบลฯ (คร้งั แรก)
• กรรมการอาํ นวยการสภาสตรแี ห่งชาติฯ • เข้าเรียน วปอ.
• ประธานผพู้ พิ ากษาสมทบ
• รองประธานสภาสตรีแห่งชาตฯิ ๒๕๔๒
๒๕๔๙ • นายกเทศมนตรีหญงิ นครอุบลฯ
๒๕๔๗
• สมาชิกวฒุ สิ ภาจาก จ. อุบลฯ • ประธานคณะกรรมการพัฒนาสตรี
(จากการเลอื กของประชาชน)
จ.อบุ ลฯ
๒๕๕๒ ๒๕๕๐
• สมาชกิ สภาท่ีปรกึ ษาเศรษฐกจิ • ประธานหอการค้าอบุ ลฯ (คร้งั ท่ี ๒)
และสงั คมแหง่ ชาติ
๒๕๕๔
๒๕๕๖ • สมาชกิ วุฒิสภาจาก จ.อบุ ลฯ
• จบปริญญาโท รัฐประศาสนศาสตร์
ม.กรงุ เทพธนบรุ ี สมยั ท่ี ๒ (จากการสรรหา)
๒๕๖๒ - ๒๕๖๔
• สมาชกิ วุฒิสภา สมัยที่ ๓

(เลอื กกันเอง)
• นายกสมาคมผูน้ ําสตรีพฒั นาชมุ ชน

จ.อุบลฯ
• เลขาธกิ ารสภาสังคมสงเคราะห์
• เลขาธกิ ารสภาแม่ดีเด่นแหง่ ชาติ
• นายกสมาคมแมด่ เี ด่นแหง่ ชาติ

16

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

17

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เกยี รติยศ ไมไ่ ด้มาด้วยชาติกำ�เนิด
แตเ่ กดิ จากการกระทำ�
Not noble by birth,
yet noble by deeds.

สมเด็จพระศรนี ครนิ ทราบรมราชชนนี

18

บนั ทกึ เสน้ ทางชวี ิต :
เพ็ญพักตร์ ศรีทอง

20

พอ่ จา่ สิงห์ ชัยสมร
มพี นื้ เพญาตพิ น่ี ้องสว่ นใหญ่
อยู่ที่บ้านโพนแพง อำ� เภอมว่ งสามสบิ
จงั หวดั อบุ ลราชธานี เลา่ กนั วา่
บรรพบรุ ษุ สบื เชอ้ื สายมาจากพมา่
ทเี่ ขา้ มาอาศยั ในประเทศไทย

ต้ังแตส่ มัยรัชกาลที่ ๓
โดยนยิ มเขา้ มาเป็นพอ่ ค้าเร่
ในภาคอีสาน ชาวอสี านเรยี ก

กนั วา่ “พมา่ กลุ า”

21

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๑เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เกิดหลงั สงคราม

หลังสงครามโลกคร้ังที่ ๒ (พ.ศ. ๒๔๘๒-๒๔๘๘)
ผ่านไปได้ไม่นาน ประเทศไทยในยุคนั้นยังด้อยพัฒนาอยู่มาก
แม้แต่กรุงเทพมหานคร เมืองหลวงก็ยังไม่เจริญ ชนบทย่ิง
แลว้ ใหญ่ ภาคอีสานเป็นภาคท่ีด้อยพัฒนาท่ีสุด ถนนหนทาง
ส่วนใหญ่ยังเป็นดิน เป็นลูกรัง ไฟฟ้า น�้ำประปา มีใช้เพียงใน
ตวั เมอื งและบางพน้ื ทเ่ี ทา่ นนั้ สภาพโดยทว่ั ไปยงั แหง้ แลง้ กนั ดาร
สุขภาพอนามัยชาวบ้านก็ไม่ดี การศึกษาน้อย โรคภัยไข้เจ็บ
ยงั ชุกชมุ เดก็ ขาดสารอาหารมีให้เหน็ อยูท่ วั่ ไป

พ.ศ. ๒๔๙๐ ณ อ�ำเภอนางรอง จังหวัดบุรีรัมย์ ครอบครัวต�ำรวจ
ชน้ั ประทวน จา่ สบิ ตำ� รวจสงิ ห์ และ นางดวงจนั ทร์ ชยั สมร ไดส้ มาชกิ ใหม่
เพมิ่ เปน็ บตุ รคนทสี่ าม ถอื กำ� เนดิ ในวนั องั คารท่ี ๓๐ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๐
ได้รับการต้ังช่ือว่า “เพ็ญพักตร์” หนูน้อยคนน้ีมีหน้าตาน่ารักน่าเอ็นดู
ผิวขาวอมเหลือง ละม้ายคล้ายไปทางพ่อ เป็นลูกสาวคนแรกท่ีน�ำความ
ปลาบปล้ืมดใี จมาให้ครอบครวั ชัยสมรอย่างมาก

22

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

พ่อจ่าสิงห์ ชัยสมร มีพื้นเพ พ่อจา่ สิงห์ ชัยสมร
ญาตพิ นี่ อ้ งสว่ นใหญอ่ ยทู่ บี่ า้ นโพนแพง แม่ดวงจนั ทร์ ชยั สมร
อำ� เภอมว่ งสามสบิ จงั หวดั อบุ ลราชธานี
เลา่ กนั วา่ บรรพบรุ ษุ สบื เชอื้ สายมาจาก
พม่าที่เข้ามาอาศัยในประเทศไทย
ต้ังแตส่ มยั รัชกาลที่ ๓ โดยนยิ มเข้ามา
เป็นพ่อค้าเร่ในภาคอีสาน ชาวอสี าน
เรียกกันว่า “พม่ากุลา” ซึ่งมีจ�ำนวน
มาก สว่ น แมด่ วงจนั ทร์ เปน็ คนผวิ ขาว
เพราะมเี ชอื้ สายจนี จากคณุ ตาทอ่ี พยพ
มาจากเมอื งจนี และคณุ ยายมเี ชอื้ สาย
มอญทางเพชรบรุ ี

“แม่เล่าว่า ดิฉันเกิดในคืนวันแรม ๑ ค�่ำ เดือน ๑๐ ปีกุล คืนนั้น
พระจันทร์ยังดูสว่างเต็มดวง หลังทานข้าวเย็นแล้ว แม่ยังนั่งเล่นคุยกับ
เพื่อนบ้าน รอพ่อซ่ึงไปเข้าเวรอยู่ท่ีโรงพัก ซึ่งไม่ไกลจากบ้านพักมากนัก
จนสามทุ่มกว่า แม่รู้สึกว่าท้องแข็ง เจ็บหน่วง ๆ ไม่นานก็มีน�้ำเดิน จาก
ประสบการณร์ วู้ า่ ใกลค้ ลอดแลว้ แมจ่ งึ วานใหเ้ พอ่ื นบา้ นรบี ไปตามหมอตำ� แย
ซงึ่ อยูใ่ นชุมชนใกล้โรงพกั แมบ่ อกว่าคลอดดิฉนั ง่าย คงเปน็ เพราะทอ้ งสาม
แลว้ และตวั ไม่ใหญ่มาก เมื่อพอ่ มาถึง แม่คลอดดิฉันออกมาเรยี บร้อยแลว้ ”

ชอ่ื “เพญ็ พกั ตร”์ สอดคลอ้ งกบั ชอื่ แมค่ อื “ดวงจนั ทร”์ แตใ่ ครจะคดิ
ว่าช่ืออันไพเราะเพราะพร้ิงน้ี จะกลายมาเป็นปัญหาคับข้องใจของหนูน้อย
เม่ือถงึ วยั ต้องไปโรงเรยี น

“ตอนเดก็ ๆ ไปโรงเรียน ไมช่ อบชอื่ ‘เพญ็ พักตร์’ เลย ชื่ออะไรกไ็ ม่ร ู้
ไม่เหมือนเพอ่ื น ๆ คนอนื่ เขาชอ่ื สมศรี สมหมาย สมใจ สมคดิ คลา้ ย ๆ กนั
เรยี กงา่ ย เขยี นงา่ ย ความหมายชดั เจน สว่ นช่อื เราเขียนยาก หมายความวา่

23

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

อะไรก็ไม่รู้ รู้สึกอายเพ่ือนนะ ทนไม่ไหวถึงกับไปรบเร้าแม่หลายคร้ังว่า
อยากขอเปล่ยี นชือ่ แม่บอกว่า ช่อื นคี้ ุณครปู ระถม (ครชู ่ือประถม) เป็นคน
ตั้งให้ เป็นชื่อที่ดีมากนะ อย่าเปล่ียนเลย ... ก็เลยไปถามคุณครูประถมว่า
ชอื่ ‘เพ็ญพกั ตร์’ แปลวา่ อะไร ท่านบอกว่า เพญ็ คือ ดวงเดอื น ดวงจันทร ์
พักตร์ แปลวา่ ใบหนา้ รวมกนั หมายถึง ผู้มใี บหน้างดงามราวจันทร์วันเพ็ญ
... พอได้ยินครูบอก ก็รู้สึกว่า โอว ชื่อเราน่ีความหมายดีจัง ก็เลยเลิกอาย
ไมเ่ ปลีย่ นมาจนถงึ ทกุ วนั นี้ ฟงั ดูแลว้ ก็เป็นเรื่องเล็ก ๆ แตด่ ิฉันกลบั จำ� ฝงั ใจ
ถงึ ความคิดตอนเด็กที่อยากเปลีย่ นช่อื ให้เหมือนเพอื่ น นึกทีไรก็ยังขำ� ตัวเอง
ไมห่ าย”
คุณเพ็ญพักตร์อาจไม่รู้ว่า เบื้องหลังการตั้งช่ือน้ี นอกจากคุณครู
จะมองเห็นแววความงามของคุณเพ็ญพักตร์ต้ังแต่เป็นเด็กอ่อนแล้ว
ทา่ นอาจจะลว่ งรอู้ นาคตวา่ เดก็ หญงิ บา้ นนอกคนนจี้ ะมชี วี ติ และงานทงี่ ดงาม
เรยี บงา่ ย สอ่ งประกายเทียบได้กับจนั ทร์วนั เพญ็ ก็เป็นได้
พ่อจ่าสิงห์และแม่ดวงจันทร์ มีบุตรธิดาด้วยกันรวม ๗ คน ลูกชาย
๒ คนแรก เกดิ ทแี่ ขวงจำ� ปาศกั ด์ิ ซง่ึ ขณะนน้ั ยงั เปน็ ดนิ แดนของประเทศไทย
และอกี ๕ คน เกดิ ทอ่ี ำ� เภอคำ� เขอ่ื นแกว้ ทงั้ หมด โดยบตุ รชายคนโตชอื่ เสนห่ ์
บตุ รชายคนที่สองชื่อ เสนอ คนท่ีสามคือ คณุ เพญ็ พักตร์ คนที่ ๔ ช่ือ มยรุ ี
ห่างจากคณุ เพ็ญพักตร์ ๓ ปี คนที่ ๕ เป็นผชู้ ายชื่อ สนทิ คนท่ี ๖ เปน็ ผูห้ ญิง
ชื่อ สมพร และคนที่ ๗ น้องสาวคนสดุ ทอ้ งชอ่ื พองาม นอ้ งคนน้อี ายหุ า่ ง
จากคณุ เพญ็ พกั ตรถ์ งึ ๑๒ ปี ทง้ั ๗ พน่ี อ้ งเตบิ โตมาดว้ ยกนั รกั ใครก่ ลมเกลยี ว
กนั ดี
“แม่เคยบอกว่า ไม่ได้ต้ังใจจะมีลูกมาก แต่เพราะสมัยนั้นยังไม่ม ี
ยาคุมก�ำเนิด การท�ำหมันก็ยังเป็นเรื่องใหม่ คนสมัยก่อนมีความเช่ือว่า
ถา้ ทำ� หมนั แลว้ สขุ ภาพจะไมแ่ ข็งแรง กเ็ ลยกลัวกนั ” v

24

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

การเปล่ียนแปลงครัง้ ใหญน่ ี้
ดิฉนั เข้าใจว่าการตดั สินใจ
นา่ จะมาจากพอ่ เปน็ หลัก
ดว้ ยนสิ ยั ทีช่ อบเสย่ี ง กลา้ ได้กล้าเสีย
มพี รรคพวกทท่ี �ำการค้าอยู่ไม่นอ้ ย

แมก่ เ็ ปน็ ช้างเทา้ หลัง
ยา้ ยตามพ่อไปตามจังหวัดต่าง ๆ

อย่หู ลายครั้ง
จนเป็นเรื่องธรรมดา

สภาพปัจจุบันของอาคารร้านคา้ ในตลาดรมิ ถนนใหญ่ ในอำ� เภอคำ� เขอื่ นแก้ว

25

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๒เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

พอ่ เปลยี่ นเสน้ ทาง

หลังจากคุณเพ็ญพักตร์คลอดได้ไม่นาน พ่อจ่าสิงห ์
ตัดสินใจลาออกจากการเปน็ ต�ำรวจ แลว้ พาครอบครัวอพยพ
มาตงั้ หลกั ปกั ฐานกนั ใหมท่ ต่ี ำ� บลลมุ พุก อำ� เภอลมุ พกุ * จังหวัด
อุบลราชธานี คุณเพ็ญพักตร์จึงเติบโต มีชีวิตวัยเด็กและ
วัยเรยี นอย่ทู ีน่ ่ี จนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓

“การเปล่ียนแปลงคร้ังใหญ่น้ี ดิฉันเข้าใจว่าการตัดสินใจน่าจะมา
จากพ่อเป็นหลัก ด้วยนิสัยท่ีชอบเสี่ยง กล้าได้กล้าเสีย มีพรรคพวกท่ีท�ำ
การค้าอยู่ไม่น้อย แม่ก็เป็นช้างเท้าหลัง ย้ายตามพ่อไปตามจังหวัดต่าง ๆ
อยู่หลายคร้ังจนเป็นเร่ืองธรรมดา แม่เองก็เช่ือว่าพ่อคงมองเห็นลู่ทาง
การทำ� มาหากนิ ทดี่ กี วา่ รบั ราชการ ครอบครวั เรากเ็ ปน็ แบบน้ี เวลาตดั สนิ ใจ
อะไรแลว้ กเ็ ดินหนา้ เลย”
* ภายหลังยกระดับเป็นอ�ำเภอ และเปลี่ยนช่ือเป็นอ�ำเภอค�ำเขื่อนแก้ว และ

ตอ่ มา พ.ศ. ๒๕๑๕ มกี ารแยกพน้ื ทอ่ี ำ� เภอยโสธร กดุ ชมุ เลงิ นกทา คำ� เขอื่ นแกว้
มหาชนะชยั และป่าต้วิ มาตัง้ เปน็ จงั หวัดยโสธร

26

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

อำ� เภอลมุ พกุ ซง่ึ ภายหลงั เปลย่ี นชอ่ื เปน็ อำ� เภอคำ� เขอื่ นแกว้ สมยั นน้ั
ยังขึ้นอยู่กับจังหวัดอุบลราชธานี อยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ ๗๐ กว่า
กิโลเมตร สภาพท่วั ไปยงั เป็นชนบท ชาวบา้ นสว่ นใหญม่ อี าชีพท�ำนา ท�ำไร่
ปลกู ข้าวไว้กินมากกว่าไว้ขาย ช่วงไหนวา่ งจากการทำ� นา ก็ปลกู ผกั หาปลา
หรอื หาของป่ามาขาย เลีย้ งครอบครัวกนั ไปตามธรรมชาติ ในตัวอ�ำเภอน้ัน
นับว่าดีกว่าหน่อย แต่ก็ยังไมเ่ จรญิ มสี ถานทรี่ าชการ เชน่ ทว่ี า่ การอำ� เภอ
โรงพกั สขุ ศาลา วดั ฯลฯ เวลามงี านเทศกาลประเพณถี งึ จะดคู กึ คกั ขน้ึ มาบา้ ง
บ้านท่ีครอบครัวชัยสมรย้ายมาอยู่ใหม่ มีลักษณะเป็นห้องแถวไม้
สองชนั้ ตดิ ๆ กนั หลายคหู า แบบเดยี วกบั อาคารพาณชิ ยส์ มยั นี้ สภาพบรเิ วณ
นน้ั เรยี กไดว้ า่ เป็นตลาดติดริมถนนใหญ่ ซึ่งตอนน้นั ยงั เปน็ ถนนลูกรงั ทัง้ หมด
รถเมลว์ ่ิงมาก็แวะจอดแถวนั้น นับเป็นทำ� เลทีด่ ี
“บ้านเราอยู่ในตลาด ตัวบ้านกว้างขวาง ใหญ่โตพอสมควรเลย
ชนั้ บนกนั้ เปน็ หอ้ งนอน สำ� หรบั พอ่ กบั แม่ ๑ หอ้ ง ลกู ชาย ๑ หอ้ ง และลกู สาว
๑ หอ้ ง สว่ นชนั้ ล่างท�ำเปน็ ห้องโถง หอ้ งครัว ดา้ นหลังเปน็ ทอ่ี าบน�้ำ ซักผา้
บรเิ วณด้านหนา้ ทำ� เปน็ หน้าร้านไวข้ ายของ”
การเดินทางโดยท่ัวไปยังไม่ค่อยสะดวกนัก ถนนหนทางส่วนใหญ่
เปน็ ถนนลกู รงั ไกลออกไปในหมบู่ า้ นเปน็ ถนนดนิ กบั ทางเกวยี นสำ� หรบั ออก
ไปไร่ไปนา ชาวบ้านส่วนใหญ่จะใช้การเดิน หรือข่ีจักรยาน ถ้าจะไปไหน
ไกลหน่อย กจ็ ะมรี ถสองแถวว่งิ ภายในอ�ำเภอ
“จ�ำได้ว่าระหว่างทางช่วงบ้านท่าวารี ต้องข้ามล�ำน�้ำชี ซึ่งตอนนั้น
ยังไมม่ ีสะพานขา้ มไป ตอ้ งใชแ้ พขนานยนตบ์ รรทุกรถโดยสารข้าม โดยขา้ ม
ไปได้เพียงเที่ยวละ ๑ คัน จึงท�ำให้ระยะเวลาในการเดินทางจากลุมพุกถึง
ตวั เมอื งอบุ ล ตอ้ งใชเ้ วลาหลายชวั่ โมง และเนอ่ื งจากถนนสว่ นใหญเ่ ปน็ ลกู รงั
ใครที่นั่งรถโดยสารมาในตัวจังหวัดอุบลฯ จะได้ของแถมเป็นบริการพิเศษ
คือท�ำสีผมใหม่ หัวแดงเปน็ สีลูกรังกลบั บ้านเสมอ ๆ” v

27

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๓เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

จากขา้ ราชการสพู่ อ่ คา้

หลงั ยา้ ยมาอยทู่ คี่ ำ� เขอื่ นแกว้ พอ่ จา่ สงิ หเ์ รม่ิ ตน้ อาชพี ใหม ่
ด้วยการค้าขายของป่า โดยใช้หน้าบ้านเป็นจุดรับซ้ือของป่า
สว่ นใหญจ่ ะเปน็ จำ� พวกครง่ั และปอ เมอื่ รวบรวมไดม้ ากพอแลว้
พ่อก็บรรทุกของป่าพวกน้ีเข้าไปขายในตัวจังหวัด ท�ำแบบน ี้
อยูน่ านหลายปี แลว้ คอ่ ย ๆ ขยายกิจการไปท�ำอย่างอน่ื

“พ่อเป็นคนมีหัวการค้า เพ่ือนฝูงเยอะ จึงเริ่มต้นการค้าได้ไม่ยาก
แม่เองก็ต้องปรับตัว จากท่ีเคยเป็นแม่บ้านอย่างเดียวก็ต้องเหนื่อยมากข้ึน
เพราะต้องเป็นท้ังแม่บ้านและแม่ค้า นอกจากดูแลลูกและท�ำงานบ้านแล้ว
ยังตอ้ งชว่ ยพ่อดแู ลกจิ การรับซอ้ื ของป่าอยู่ที่บา้ น ซงึ่ เปน็ รา้ นไปในตัว”
กิจการของพ่อจ่าสิงห์เจริญรุ่งเรืองไปได้อย่างดี จากพ่อค้ารับซ้ือ
ของป่าเป็นร้านเล็ก ๆ อยู่หน้าบ้าน เมื่อมีเงินเก็บพอสมควรจึงได้คิดอ่าน
ขยายธรุ กิจมาเปน็ พ่อค้าคนกลาง รับซื้อและจำ� หนา่ ยสินคา้ เกอื บทกุ ชนิด
“พ่อเป็นคนที่ชอบทดลองค้าขายอะไรใหม่ ๆ ไม่ใช่ว่าท�ำอะไรก็ท�ำ
อยอู่ ยา่ งเดยี ว และบางครงั้ กต็ า่ งกนั ไปโดยสน้ิ เชงิ ตงั้ แตร่ บั ซอ้ื ของปา่ มาเปน็

28

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

หอ้ งแถวไม้สองช้ัน บ้านเดิมท่ีเคยอาศัยใน อ.คำ� เขื่อนแกว้ ภาพถา่ ยปี ๒๕๖๕

พอ่ ค้าคนกลางซื้อขายสนิ ค้าทุกชนิด ซ่งึ ใช้เงนิ และเวลามากพอแลว้ แตพ่ ่อ
ยังมาเพ่ิมท�ำฟาร์มเล้ียงหมูอีกด้วย เล้ียงครั้งหน่ึงไม่ใช่น้อย ๆ เป็นร้อยตัว
เหมือนกนั บางครง้ั ก็ได้ราคาดี บางช่วงราคาตก หมูติดเชอื้ ตายไปก็มี...
...พ่อบอกว่า ท�ำการค้าต้องรู้จักมองหาลู่ทางใหม่ ๆ ไม่ลองไม่รู ้
บางอยา่ งดีกท็ ำ� ไปนาน บางอย่างไมค่ ุ้ม ไมร่ อด ก็เลิก ลองจนรู้ ไมด่ กี ็เปล่ียน
ใหม่ ทำ� หลาย ๆ อย่าง ไม่หวงั พงึ่ อะไรแคท่ างเดยี ว”
ตอ่ มา พอ่ จา่ สงิ หเ์ รมิ่ มาจบั ธรุ กจิ รถเมลโ์ ดยสารประจำ� ทาง ซง่ึ สมยั นน้ั
ยงั มผี ้ปู ระกอบธรุ กจิ รถเมลเ์ พียงไม่กี่ราย

29

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

รถเมลโ์ ดยสารประจ�ำทางในตวั เมอื งอบุ ลราชธานี ในสมัยอดีต

“ธุรกิจรถบัสติดแอร์นี้ เป็นเร่ืองทพ่ี ่อทมุ่ เทท�ำอย่างเอิกเกริกใหญโ่ ต
มาก เงินท่ีหามาได้ก็เอามาลงทุนกับธุรกิจนี้ ซึ่งไปได้ดี เป็นรถบัสที่มีที่นั่ง
อย่างดี ติดแอรด์ ว้ ย เป็นรถบสั ติดแอรค์ ันแรกของจงั หวัดอุบลฯ วงิ่ ระหว่าง
อุบลฯ - กรงุ เทพฯ โดยพ่อท�ำหนา้ ทเี่ ปน็ คนขบั รถเองเลย”
กจิ การดำ� เนินไปได้ดว้ ยดี ด้วยความขยนั หมนั่ เพยี ร ท�ำให้ครอบครัว
ชัยสมรมีฐานะดี เข้าขั้นผู้มีฐานะของอ�ำเภอ ความเป็นอยู่จึงสุขสบาย
อย่างมาก จากพ่อค้าคนกลางธรรมดา กลายเป็นนักธุรกิจใหญ่ มีกิจการ
ต่าง ๆ มากมาย ถงึ ตอนนี้ พ่อจา่ สิงหก์ ลายเป็นเถา้ แกส่ งิ ห์ไปแลว้
“ช่วงเวลาน้ัน พ่อเป็นนักธุรกิจท่ีมีช่ือเสียง เป็นท่ีรู้จักและนับถือ
ของคนทั่วไปในค�ำเขื่อนแก้ว ครอบครัวเรามีความสุขมาก อยากได้อะไร
อยากกินอะไรก็ได้ ตามใจทกุ อย่าง ถึงขนาดวา่ พอ่ ซอื้ เขม็ ขดั ทองให้ลูกสาว
คนละเส้น...” v

30

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เพราะพ่อต้องออกไปค้าขาย
พวกเราเด็ก ๆ เวลาสว่ นใหญ่
จึงอยกู่ ับแม่ สนทิ กบั แม่มากกวา่
แมเ่ ปน็ คนสุภาพออ่ นนอ้ ม

ใจดี พูดจาดีมาก
ไม่เคยพูดเสยี งดัง ตะคอก
หรอื ดดุ า่ ลกู แรง ๆ เลย

คุณแม่ดวงจันทรส์ มัยสาวๆ

31

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๔เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ความทรงจำ� วัยเดก็

ชวี ติ วยั เดก็ ของคณุ เพญ็ พกั ตร์๑๐ กวา่ ปีอยทู่ คี่ ำ� เขอื่ นแกว้
เป็นหลัก และเป็นการเติบโตมาในครอบครัวพ่อค้านักธุรกิจ
อาชพี ราชการหรอื การเปน็ ลกู ตำ� รวจไมม่ อี ยใู่ นความทรงจำ� เลย

คุณเพ็ญพักตร์มนี ้องสาวคนถัดมา ช่อื “มยุรี” น้องคนน้ีมอี ายุไล่เล่ยี

และเติบโตมาด้วยกัน จึงสนิทสนมกันเป็นพิเศษ เป็นเพื่อนเล่น เพ่ือนไป
โรงเรียน และช่วยเล้ยี งนอ้ ง ๆ ท่ีเกิดตามกนั ออกมาอีก ๓ คน

“เพราะพ่อต้องออกไปค้าขาย พวกเรา คณุ แม่ดวงจันทร์
เด็ก ๆ เวลาส่วนใหญ่จึงอยู่กับแม่ สนิทกับแม่
มากกว่า แม่เป็นคนสุภาพอ่อนน้อม ใจดี พูดจาดี
มาก ไมเ่ คยพดู เสยี งดงั ตะคอก หรือดดุ ่าลกู แรง ๆ
เลย เรยี กไดว้ ่า แมเ่ ลีย้ งลูกดกี วา่ ลูกชาวบา้ นทั่วไป
แต่ไม่ถึงกับตามใจแบบลูกคุณหนู จ�ำได้ว่าตอน
เด็ก ๆ พวกเราจะได้กินวิตามินน้�ำมันตับปลากัน
เป็นประจ�ำด้วย แต่เพื่อน ๆ บ้านอ่ืนไม่ค่อยมีใคร

32

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ได้กินกัน ยังเคยคิดในใจเสมอว่า พวกเราโชคดีที่ได้เกิดมาเป็นลูกของ
แม่ดวงจนั ทร์...”
“แมอ้ ยกู่ บั แม่ แตด่ ฉิ นั เองจะออกไปทางพอ่ มากกวา่ ทง้ั รปู รา่ งหนา้ ตา
และนสิ ยั ใจคอ นสิ ยั คณุ พอ่ เปน็ คนเดด็ ขาด พดู คำ� ไหนคำ� นนั้ กลา้ ไดก้ ลา้ เสยี
และออกจะดสุ ักหนอ่ ย แตก่ เ็ ปน็ คนใจกวา้ ง ไมเ่ อาเปรยี บใคร รกั พวกพ้อง
ดูแลเพื่อนฝูงอย่างดี จงึ มเี พอ่ื นฝูงมาก...”
“ตอนนัน้ ถอื ว่าครอบครวั ของเราอบอนุ่ มาก พวกเราเดก็ ๆ มหี นา้ ท่ี
เรียน ไม่ค่อยได้ยุ่งการค้าขายของพ่อเท่าไร แต่ก็ได้เห็นวิถีชีวิตของการ
เปน็ พอ่ คา้ มาโดยตลอด อาจจะเปน็ ภาพจำ� ทตี่ วั เองไดซ้ มึ ซบั มาโดยไมร่ ตู้ วั ...”
คณุ เพ็ญพักตร์อาจไมร่ ตู้ ัววา่ จรงิ ๆ แล้ว เธอได้ซมึ ซับนสิ ยั ท่ดี มี า
จากทั้งคุณพอ่ และคุณแม่ไปพรอ้ ม ๆ กัน นั่นกค็ ือ ความสภุ าพออ่ นโยน
และมนี ้�ำใจไมตรจี ากคณุ แม่ และความเด็ดขาด กล้าหาญ หยิ่งในศักดิศ์ รี
จากคุณพ่อ การเลย้ี งดูบม่ เพาะให้มพี ื้นฐานนิสัยท่ีดีเช่นนี้ ท�ำให้เธอเป็น
คนทมี่ ภี มู คิ มุ้ กนั มาตงั้ แตเ่ ดก็ จงึ สามารถเผชญิ กบั อปุ สรรคในวนั ขา้ งหนา้
ได้อย่างไมย่ อ่ ท้อ v

33

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๕เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ชวี ติ วยั เรยี น

คณุ เพญ็ พกั ตรเ์ ตบิ โตทอ่ี ำ� เภอคำ� เขอ่ื นแกว้ จนโตเปน็ สาว
ชีวิตวัยเรียนส่วนใหญ่จึงอยู่ท่ีน่ี โดยเรียนจบช้ันประถมศึกษา
ปีที่ ๖ ที่โรงเรียนค�ำเข่ือนแก้ว และเรียนจบชั้นมัธยมศึกษา
ปที ่ี ๓ (มศ.๓) ทโ่ี รงเรยี นคำ� เขอื่ นแกว้ ชนปู ถมั ภ์ ปจั จบุ นั โรงเรยี น
นี้ก็ยังมอี ยู่ ขยายไปจนถึงชัน้ มัธยมปลาย คอื ม.๖ แล้ว

“มชี ่วงสน้ั ๆ ที่ครอบครัวยา้ ยไปอยูอ่ ุบลฯ จึงไดเ้ ขา้ เรียนชัน้ ประถม
ทโี่ รงเรยี นสาธติ วทิ ยาลยั ครอู บุ ลราชธานี (เทพพรมภมู )ิ ซง่ึ ตง้ั อยใู่ นวทิ ยาลยั
ครูอุบลราชธานี ช่วงนั้นพี่ชายและดิฉันเรียนอยู่ช้ันประถมฯ พวกเราต้อง
เดินไปกลบั จากบ้านและโรงเรียนทุกวนั ระหวา่ งทางเปน็ ท่งุ กว้าง (โรงเรยี น
นารนี ุกลู ในปจั จุบัน) ไมม่ ตี ึกรามบา้ นชอ่ งเหมอื นทุกวนั นี้ ความรู้สึกตอนนนั้
เหมือนโรงเรยี นมนั ไกลมาก
... สงิ่ ที่ทำ� ใหห้ วาดหวัน่ ใจมากท่สี ุด คอื กลัวว่าจะเจอกบั คนวิกลจรติ
ระหวา่ งทาง เดนิ ไปกค็ ดิ จนิ ตนาการไปตา่ ง ๆ นานา แตก่ ต็ อ้ งทำ� ใจแขง็ เขา้ ไว้
รีบเดินให้ไว ให้ถึงโรงเรียนเร็วท่ีสุด ความกลัวของเด็กสมัยนั้นช่างน่าขัน

34

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ปา้ ยโรงเรยี นและบรเิ วณทเ่ี คยเปน็ โรงเรยี นคำ� เขอื่ นแกว้ ชนปู ถมั ภเ์ ดมิ กอ่ นจะยา้ ย
ไปสรา้ งโรงเรยี นใหมใ่ นบริเวณฝัง่ ตรงข้ามของถนน (ภาพถา่ ยปี ๒๕๖๕)

เสยี จรงิ แตเ่ รยี นทอ่ี บุ ลฯ ไดแ้ ค่ ปกี วา่ ๆ พอ่ กพ็ ากนั ยา้ ยกลบั มาคำ� เขอื่ นแกว้
และเรียนท่โี รงเรยี นค�ำเขอื่ นแก้วต่อ”
ชีวิตวัยเรียนของเด็กสมัยนั้น เป็นไปอย่างเรียบง่าย ส่วนใหญ่เลือก
เรยี นในโรงเรยี นใกลบ้ า้ น เดนิ ทางไปเองไดง้ า่ ย ๆ พอ่ แมไ่ มต่ อ้ งไปสง่ บางวนั
กเ็ ดนิ กลบั ไปกนิ ขา้ วกลางวนั ทบ่ี า้ น แลว้ กก็ ลบั มาเรยี นตอ่ แตม่ เี ดก็ ๆ บางคน
ที่อยู่ต่างต�ำบล ต้องปั่นจักรยานมาเรียนกัน สมัยนั้นยังไม่มีรถมอเตอร์ไซค์
มเี ดก็ บางคนตอ้ งเดนิ มาจากตา่ งตำ� บล ออกจากบา้ นกนั แตเ่ ชา้ เดนิ ลดั ทงุ่ นา
กันมาเลย ไกลถึง ๑๐-๒๐ กิโลฯ ก็มี จนภายหลังเริ่มมีรถสองแถวรับส่ง
นกั เรยี นจากต�ำบลไกล ๆ จึงสะดวกสบายมากขนึ้
ด้วยนิสัยส่วนตัวท่ีโน้มเอียงไปทางคุณพ่อ คุณเพ็ญพักตร์จึงมีบุคลิก
ออกจะแกน่ แกว้ หา้ ว ๆ แบบเดก็ ผชู้ าย ชอบเลน่ สนกุ และเลน่ กฬี าทมี่ คี วาม
ทา้ ทาย มีความกลา้ หาญ เด็ดขาด และมัน่ ใจในตัวเองสงู คงเพราะเม่ืออยู่

35

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ในบา้ นจะเปน็ พสี่ าวใหญท่ ต่ี อ้ งดแู ลนอ้ ง ๆ พอมาโรงเรยี นกจ็ ะเปน็ “หวั หนา้
ห้อง” และเป็น “หัวโจก”ของกลุ่มเพ่ือน ในช่วงประถมหรือแม้กระท่ัง
มัธยมตน้ เพื่อน ๆ บางคนยงั ทำ� อะไรไมเ่ ปน็ กนั เลยกม็ ี แตเ่ ธอทำ� ไดห้ มดแลว้
ทงั้ หงุ ขา้ ว หาบนำ้� ซกั ผา้ เลย้ี งนอ้ ง กระท่ังขายของในตลาดแทนแม่ บางครัง้
เสาร์อาทิตย์ยังเคยนั่งรถโดยสารไปโดยล�ำพัง เพื่อไปซื้อปลาทูหรือของ
ทแ่ี ม่สัง่ จากในตวั จังหวดั กลบั มาขายในตลาดสดของอ�ำเภอ
ความเป็นผู้น�ำของคุณเพ็ญพักตร์ค่อย ๆ ก่อตัวข้ึนอย่างเงียบ ๆ
นอกจากพนื้ ฐานนสิ ยั และเงอ่ื นไขทางครอบครวั ตามทเี่ ลา่ แลว้ สภาพแวดลอ้ ม
ในโรงเรยี นก็มีผลอยา่ งมาก
“จ�ำได้ว่า เวลาเข้าแถวหน้าเสาธง หรือเข้าแถวท�ำกิจกรรมอะไร
ก็แล้วแต่ นักเรียนท่ีตัวสูงที่สุด ต้องมายืนอยู่หัวแถว ดิฉันตัวสูงกว่าเพ่ือน
จึงต้องเป็นคนท่ียืนอยู่หน้าสุด ท�ำหน้าท่ีเป็นหัวหน้าชั้น และเป็นคนน�ำ
ท�ำกิจกรรมต่าง ๆ อยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเร่ืองกีฬา หรือกิจกรรมอื่นใด
ประกอบกับนิสัยห้าว ๆ แบบเด็กผู้ชาย ท�ำให้ดิฉันกลายเป็นหัวโจกของ
กลุ่มเพื่อน ชว่ั โมงไหนครไู มม่ า หรอื ไม่มสี อน ก็จะชวนเพือ่ นไปเลน่ ฟุตบอล
เล่นบาสเก็ตบอลกัน มีบางครั้งท่ีพากันโดดเรียนบ้าง แต่ไม่ได้ไปไหนไกล
แคไ่ ปเลน่ กฬี ากัน”
“เดก็ บา้ นนอกสมยั นน้ั จะเกเรอะไรได้ อยา่ งมากกโ็ ดดเรยี น ซกุ ซนไป
ตามเรอื่ ง ไมไ่ ด้ท�ำอะไรเสียหายร้ายแรง เรือ่ งชสู้ าวยังไมค่ ่อยจะมีความรสู้ กึ
ทำ� นองนนั้ จะมนี ดิ หนอ่ ย กแ็ บบแอบมองแอบแซวกนั จบั คใู่ หก้ นั ตามประสา
เดก็ พอเริม่ เปน็ สาวขึ้นชนั้ มธั ยมต้น บางคนก็มีจดหมายผชู้ ายเขยี นมาจบี
ดิฉันก็มีบ้างเหมือนกัน แต่เรายังไม่รู้เร่ือง ไม่มีความรู้สึกเชิงชู้สาว
อะไร พอใครเขยี นมา กเ็ อาไปใหเ้ พอ่ื นอา่ นกนั หมด เหมอื นเปน็ การประจาน
แบบเห็นเป็นเร่อื งสนกุ ไมร่ ปู้ ระสปี ระสาอะไร เพราะส่วนใหญก่ เ็ พอื่ นเรยี น
ชน้ั เดียวกันน่นั แหละ อยู่กนั แบบเดก็ ๆ ไม่มอี ะไรมากกว่านัน้ ” v

36

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

แตม่ เี ร่ือง
ทีไ่ ม่ชอบอย่อู ยา่ งหน่งึ
คอื เวลามงี านโรงเรียน
หรือกิจกรรมการแสดงตา่ ง ๆ
ดิฉนั มกั จะได้แสดงเป็นตวั พระ
เพราะเป็นคนตัวใหญ่
ไม่เคยไดเ้ ปน็ ตวั นาง ทไี่ ดแ้ ตง่ ตวั
สวยงามแบบเพอ่ื นผหู้ ญงิ
ทต่ี วั เลก็ ๆ กนั เลย

37

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๖เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ฉายแววความกลา้ หาญ

ในเร่ืองการเรียน คุณเพ็ญพักตร์บอกว่า เธอเรียนอยู ่
ในระดบั ปานกลาง ไมไ่ ดจ้ ดั วา่ เกง่ อะไร เพราะเวลาสว่ นหนง่ึ กต็ อ้ ง
ช่วยพ่อแม่ท�ำงานไปด้วย และพ้ืนฐานนิสัยชอบไปในทางการ
แสดงออก การทำ� กิจกรรมต่าง ๆ มากกวา่ เชน่ การเลน่ กีฬา
งานจิตอาสา การประกวด การแสดงต่าง ๆ หรือเวลาคุณคร ู
มีงานอะไร จะชอบช่วยเหลอื จงึ เปน็ ทรี่ กั ของคุณครู

“แตม่ เี รอ่ื งทไี่ มช่ อบอยอู่ ยา่ งหนง่ึ คอื เวลามงี านโรงเรยี นหรอื กจิ กรรม
การแสดงต่าง ๆ ดิฉันมักจะได้แสดงเป็นตัวพระ เพราะเป็นคนตัวใหญ ่
ไมเ่ คยได้เป็นตวั นาง ทไ่ี ดแ้ ตง่ ตวั สวยงามแบบเพอื่ นผหู้ ญงิ ทตี่ วั เลก็ ๆ กนั เลย
ทง้ั ๆ ทจ่ี รงิ ๆ กอ็ ยากแตง่ ตวั สวย ๆ เป็นผู้หญงิ บา้ งเหมอื นกัน”
แม้ได้แสดงเป็นตัวพระมาตลอด แต่เชื่อว่าทั้งคุณครูและคนทไ่ี ด้รูจ้ กั
เธอ คงจะมองเห็นแววความงามของคุณเพญ็ พักตรท์ ีไ่ ม่เป็นสองรองใคร
มเี หตุการณห์ นึ่ง ทบ่ี ่งบอกนสิ ยั กลา้ หาญไม่เหมือนใคร คอื ตอนอยู่
ชน้ั ป.๖ คณุ ครปู ระจำ� ชน้ั ไดม้ าบอกกบั เธอวา่ ปี พ.ศ. เกดิ ของเธอในทะเบยี น

38

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ราษฎรก์ บั ทะเบยี นของโรงเรยี นไมต่ รงกัน เมอ่ื เธอไปถามแม่ แมก่ ย็ นื ยันวา่
ขอ้ มลู ของโรงเรียน คือ พ.ศ. ๒๔๙๐ น้นั ถกู ต้องแล้ว อกี ไม่กวี่ ันคณุ ครคู นนั้น
ก็มาหาอีกและก�ำชบั ว่าให้ไปท�ำให้มันตรงกันเสีย ไม่อยา่ งน้นั จะเรียนไมจ่ บ
เธอเกดิ ความกลวั ขนึ้ มา และคดิ วา่ ตอ้ งไปขอแกเ้ อกสารทอี่ ำ� เภอ เพราะจะเปน็
หลกั ฐานส�ำคญั จึงตดั สินใจไปทอ่ี �ำเภอเขอ่ื นแก้ว
“ตอนน้นั กลัวจะเรยี นไมจ่ บจรงิ ๆ จึงขอเอกสารจากคณุ ครูไปเปน็
หลักฐาน ไปเองเลย ไม่ได้บอกพ่อกับแม่ ไปถึงอ�ำเภอก็ไปถามเจ้าหน้าที่
ประชาสัมพันธ์ว่า จะมาขอแก้ไขชื่อในทะเบียนบ้าน ต้องไปติดต่อกับใคร
อธิบายให้เขาฟังตามที่คุณครูบอกมา เจ้าหน้าท่ีบอกให้ไปท่ีฝ่ายทะเบียน
ราษฎร์ ไปนั่งรออย่สู ักพัก มีเจา้ หนา้ ทม่ี าถามว่ามาท�ำอะไร กเ็ ลา่ ใหเ้ ขาฟัง
อกี ครง้ั ตอนแรกเจา้ หนา้ ทบี่ อกวา่ ตอ้ งใหผ้ ปู้ กครองมาดว้ ย กเ็ ลยเอาเอกสาร
ของโรงเรียนให้เขาดู แลว้ ขอรอ้ งใหช้ ่วยแกไ้ ขให้ เจ้าหนา้ ทีใ่ จดี กอ็ นุโลมให้
ช่วยแก้ไขใหจ้ นสำ� เรจ็ เรียบรอ้ ยด”ี
ประสบการณ์คร้ังนั้น ยิ่งท�ำให้คุณเพ็ญพักตร์รู้สึกม่ันใจในตัวเอง
มากขน้ึ วา่ ถงึ แมจ้ ะเปน็ เดก็ แตถ่ า้ มคี วามกลา้ กจ็ ะสามารถแกไ้ ขปญั หา
จดั การเรอ่ื งตา่ ง ๆ ดว้ ยตวั เองไดเ้ หมอื นกนั ไมม่ อี ะไรยากเกนิ ความพยายาม
ดังน้ัน ในช่วงวัยเรียนในฐานะหัวหน้าชั้นและหัวโจกของกลุ่มเพื่อน
คุณเพ็ญพักตร์จึงมักจะเป็นผู้น�ำที่คอยดูแลความเรียบร้อยของห้อง
ชว่ ยครปู ระสาน จดั การเรอ่ื งตา่ ง ๆ ไดอ้ ยา่ งดี เวลาเพอ่ื น ๆ มปี ัญหาอะไร
จะคอยช่วยเหลือ ออกมาน�ำหน้าปกป้องเพื่อน ๆ เสมอ การบ่มเพาะ
ความมั่นใจ นิสัยที่กล้าหาญและเป็นผู้น�ำเช่นนี้ ย่อมมีอิทธิพลต่อการ
ดำ� เนนิ ชีวติ ของเธอในเวลาต่อมา v

39

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๗เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

วิกฤตครอบครวั

ในชว่ งระยะเวลาไม่ถึง ๑๐ ปี ธุรกิจการคา้ ของครอบครัว
ชัยสมร เจรญิ เติบโตข้นึ อย่างรวดเรว็ จากกิจการรับซอื้ ของป่า
มาเป็นพ่อค้าคนกลางและธุรกิจรถเมล์โดยสาร สร้างฐานะให้
ร�่ำรวย จนเป็นท่ีรู้จักและนับถือกันทั่วไปในฐานะตระกูลพ่อค้า
คหบดี หรอื เรยี กได้ว่าเศรษฐตี ระกูลหนง่ึ ในอ�ำเภอค�ำเขอ่ื นแก้ว
ความขยันและมานะบากบ่ันได้ส่งผลตอบแทนท่ีคุ้มค่าและ
นา่ ภูมใิ จอยา่ งทสี่ ดุ แล้ว

แต่แล้ว เหตุการณ์ไม่คาดฝันก็เกิดข้ึนกับครอบครัว”ชัยสมร”และ
ทำ� ให้ชวี ติ ของพวกเขานับจากวนั นน้ั พลิกผนั ไปอย่างไมน่ า่ เช่อื
“ในทกุ ๆ ปี ทีบ่ า้ นของเราจะเปน็ เจา้ ภาพท�ำบุญทอดกฐนิ วันน้ันแม ่
ตั้งองค์กฐินรอพ่ออยู่ที่บ้าน ซึ่งอยู่ในระหว่างขับรถบัสโดยสารประจ�ำทาง
จากกรงุ เทพฯ มาอบุ ลฯ ระหว่างเส้นทางชว่ งทม่ี าถงึ สระบรุ ี ไดเ้ กิดอบุ ตั เิ หต ุ
รถบัสทีพ่ อ่ ขับชนเขา้ กับรถกระบะทีว่ ิ่งสวนทางมาอย่างแรง”

40

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

เหตกุ ารณค์ รง้ั นน้ั ทำ� ใหม้ ผี เู้ สยี ชวี ติ ดว้ ย พอ่ จา่ สงิ หถ์ กู ตำ� รวจจบั กมุ ตวั
ไปโรงพกั ทนั ที ได้ใหก้ ารกบั ตำ� รวจว่า ไมใ่ ชฝ่ ่ายผิดอยา่ งแนน่ อน เพราะขบั
รถมาในเลนตัวเองตลอด แต่รถท่ีว่ิงสวนมาเป็นฝ่ายขับกินเลนเข้ามาชน
รถที่พ่อขับ อย่างไรก็ตาม เรื่องไม่จบง่าย พ่อสิงห์ต้องใช้เวลาต่อสู้คดีนี้
ไปอกี ยาวนาน ตงั้ แตศ่ าลชัน้ ตน้ ศาลอุทธรณ์ และศาลฎีกา รวมเวลาทีต่ ้อง
ข้นึ โรงขึ้นศาลสู้คดี ๓ ศาล เกือบ ๑๐ ปี
“ในช่วงนั้นบ้านเราวิกฤตมาก จากท่ีเคยอยู่สุขสบายก็ต้องประหยัด
อดออม จ�ำได้ว่าช่วงเกิดเหตุการณ์ใหม่ ๆ ทนายมาท่ีบ้านบ่อย คุยกับพ่อ
คร้ังละนาน ๆ พ่อต้องเดินทางไปศาล เพื่อไปให้ปากค�ำ นัดสืบพยาน
นับคร้ังไม่ถ้วน การต่อสู้คดีท่ียืดเย้ือนี้จ�ำเป็นต้องมีค่าใช้จ่ายจ�ำนวนมาก
ทัง้ ค่าว่าจา้ งทนาย คา่ ใชจ้ ่ายในการเดินทาง จิปาถะ ...”
การตอ่ สคู้ ดถี งึ ๓ ศาลสมยั นนั้ ทำ� ใหฐ้ านะของครอบครวั ทเี่ ปน็ เศรษฐี
มเี งนิ มที รพั ย์สินที่เกบ็ หอมรอมริบไว้ ตอ้ งเอาออกมาใช้ ขายออกไป แม้ใน
ทา้ ยทสี่ ดุ พอ่ จะชนะคดี พสิ จู นค์ วามบรสิ ทุ ธข์ิ องตวั เองได้ แตก่ วา่ กระบวนการ

รถบสั ที่วง่ิ ระหว่างอุบลฯ - กรงุ เทพฯ ในสมัยอดีต

41

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

พิจารณาของศาลจะตัดสิน ครอบครัวชัยสมรก็ต้องเข้าสู่ความยากล�ำบาก
ไปกอ่ นแลว้ จากครอบครวั คหบดที มี่ ชี วี ติ สขุ สบาย ตอ้ งกลายมาเปน็ ครอบครวั
ที่ไม่เหลืออะไรเลย จากร่�ำรวยกลับเป็นยากจน ทรัพย์สินท่ีมีก็ขายไปหมด
และต้องออกจากบ้านหลังเดิม ไปหาเช่าบ้านเขาอยู่เป็นท่ีซุกหัวนอน
ลูกๆ ทุกคนก็ต้องชว่ ยพอ่ แม่ทำ� งานบ้าน หรอื ช่วยงานเทา่ ท่ีท�ำได้
“หลังเกิดอุบัติเหตุ พ่อบอกว่าต้องเริ่มต้นใหม่ อยู่ที่เดิมไม่ได้แล้ว
เลยพากันย้ายไปอยู่ท่ีตัวจังหวัดอุบลฯ ตอนน้ันดิฉันประมาณ ๗ ขวบ
อยชู่ ้นั ป.๑ พอจะจ�ำความได้แลว้ จำ� ไดว้ า่ พ่อไปท�ำการค้าขาย แต่สรุปวา่
ค้าขายอะไรไม่ค่อยดีเหมือนท่ีลุมพุก พ่อจึงปรึกษากับแม่ว่ายังมีเงิน
อยู่ก้อนหน่ึง จึงตัดสินใจซ้ือรถบรรทุกมาคันนึง แล้วกลับมาอยู่ท่ีลุมพุก
ซ่งึ เปลีย่ นชือ่ เปน็ อ�ำเภอค�ำเขอื่ นแก้วแลว้ ”
ราว พ.ศ. ๒๔๙๘ พอ่ จา่ สงิ หพ์ าครอบครวั ยา้ ยกลบั มาคา้ ขายทอ่ี ำ� เภอ
ค�ำเข่ือนแก้ว โดยใช้รถบรรทุกท่ีซื้อมา ว่ิงขนส่งสินค้าจากค�ำเขื่อนแก้วไป
กรุงเทพฯ ตอนนั้น พี่ชายคนโตสอบเข้าโรงเรียนจ่าอากาศได้จึงต้องไปอยู่
กรุงเทพฯ ส่วนพี่ชายคนรองพอเรียนจบมัธยมต้น ก็ต้องออกมาช่วยพ่อจ่า
สิงห์ขับรถบรรทุกสินค้าส่งกรุงเทพฯ คุณเพ็ญพักตร์จึงเป็นพ่ีสาวคนโต
คอยช่วยแมท่ ำ� งาน และดแู ลนอ้ ง ๆ ท่ยี ังเด็กมาก น้องสาวคนเล็กเพง่ิ เกดิ
การท�ำมาค้าขายของพ่อจ่าสิงห์ในช่วงหลังน้ี ไม่ค่อยดีเหมือนช่วงแรก
เพยี งแคเ่ ปน็ อาชพี หาเลย้ี งครอบครวั แมด่ วงจนั ทรก์ ห็ นั มายดึ อาชพี ทำ� กบั ขา้ ว
และขนมไปขายตลาด พอให้มีรายได้เป็นค่าใช้จ่ายในบ้าน และสามารถ
ส่งลกู ๆ ใหเ้ รียนจนจบช้นั มัธยมตน้ หรือมัธยมปลายได้ ไมน่ อ้ ยหน้าคนอน่ื
ครอบครัวชัยสมร ผ่านสุขและทุกข์มาด้วยกัน เคยได้ล้ิมชิมรส
มาแลว้ ท้งั ชีวติ ที่ร่ำ� รวยสะดวกสบายในระดบั คหบดี และชวี ิตทต่ี อ้ งตอ่ สู้
ดิ้นรน ประหยัดอดออม แต่พวกเขาก็ไม่เคยย่อท้อ ล้มแล้วลุกข้ึนใหม่
ไดท้ กุ ครั้ง เป็นครอบครวั นักสทู้ ี่ไม่เคยยอมแพต้ ่อโชคชะตาจรงิ ๆ v

42

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

กิจวตั รประจำ� วัน
ของดฉิ นั คือ ต้องตืน่ แตเ่ ชา้ มดื
เพื่อช่วยแม่ท�ำขนมและกบั ข้าว

พอท�ำเสรจ็ แล้วจะน�ำไปขาย
ท่ตี ลาดแทนแมก่ อ่ น

พอแมเ่ สรจ็ จากการจัดการ
งานในบา้ น กจ็ ะมาเปลย่ี น
ให้ดฉิ นั กลับบา้ นไปอาบน�ำ้

แตง่ ตัวไปโรงเรียน

43

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๘เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ภาระเกินวยั

หลังเกิดวิกฤตคร้ังนั้น ในบ้านจึงมีคุณเพ็ญพักตร์ท่ีเป็น
ลกู สาวคนโต ซึ่งตอนน้นั เพ่ิงอยู่ ม. ๑ เท่าน้นั กต็ ้องมาชว่ ยแม่
เป็นหลัก โดยแม่หันมายึดอาชีพท�ำอาหาร ท�ำขนมไปขาย
ในตลาด

“กจิ วตั รประจำ� วนั ของดฉิ นั คอื ตอ้ งตน่ื แตเ่ ชา้ มดื เพอื่ ชว่ ยแมท่ ำ� ขนม
และกับข้าว พอท�ำเสร็จแล้วจะน�ำไปขายท่ีตลาดแทนแม่ก่อน พอแม่เสร็จ
จากการจดั การงานในบา้ น กจ็ ะมาเปลย่ี นใหด้ ฉิ นั กลบั บา้ นไปอาบนำ�้ แตง่ ตวั
ไปโรงเรียน พอเลิกเรียนกต็ ้องรีบไปเฝ้าร้านใหแ้ มท่ ่ตี ลาด เพอื่ ให้แมก่ ลับไป
เตรียมของส�ำหรับขายในวันรุ่งขึ้น ตกเย็นก็เก็บข้าวของท่ีร้านกลับไปบ้าน
กวา่ จะล้างของ จัดการนั่นน่ีเสร็จ ก็ค่�ำมืด เป็นแบบนท้ี ุกวัน
... ยังจ�ำได้ว่า บางครั้งพ่อกับแม่ต้องเดินทางไปในตัวจังหวัดเพ่ือ
หาซ้ือสินค้ามาขายในอ�ำเภอ จ�ำเป็นต้องไปพักค้างอย่างน้อย ๒-๓ คืน
ดฉิ นั ในฐานะพี่สาวใหญ่ กต็ ้องรบั หน้าทอ่ี ยดู่ ูแลนอ้ ง ๆ ๔ คน ตามลำ� พัง”

44

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ดว้ ยวยั เพยี ง ๑๒ ปี คณุ เพญ็ พกั ตรต์ อ้ งทำ� หนา้ ทพี่ ส่ี าวคนโต ดแู ลงาน
ทงั้ ในบา้ น นอกบ้าน พรอ้ มกับต้องประคบั ประคองการเรียนไปดว้ ย

“ถึงจะเป็นเด็ก แต่ตอนน้ันดิฉันท�ำเป็นทุกอย่างแล้ว ต้ังแต่ดูแล
ทำ� ความสะอาดบา้ น หงุ ขา้ ว ทำ� กบั ขา้ ว ลา้ งจาน ซกั ผา้ และบางครงั้ ตอ้ งนอน
กบั นอ้ ง ๆ ตามล�ำพังตง้ั แต่เดก็ ๆ แต่โชคดที ่บี า้ นสมัยนัน้ เป็นห้องแถวไม้
อยูต่ ิด ๆ กนั จงึ ไม่น่ากลวั เทา่ ไร”

นอกจากท�ำงานบ้านแล้ว คุณเพ็ญพักตร์ยังเล่าถึงความกล้าหาญ
ในการออกไปหาเงินดว้ ยตัวเองตง้ั แต่ยังเด็ก ๆ ดว้ ย

“ตอนอยู่ชั้น ม.ต้น เวลาที่พ่อแม่ไม่อยู่ ไปค้าขายกัน ดิฉันคิดว่า
อยากหาตังค์ได้เอง เลยไปสมัครประกวดร้องเพลงที่อาคารหน้าอ�ำเภอ
เวลาทอ่ี ำ� เภอจดั งานอะไร มกั จะมกี ารประกวดรอ้ งเพลงดว้ ย เดก็ ๆ กส็ มคั ร
ได้ ดิฉันไปสมัครเองเลย ขึ้นเวทีประกวดเอง ไม่ได้ปรึกษาใคร เพราะว่า
อยากได้ตงั ค์

สมยั นนั้ ชอบรอ้ งเพลงของ วงจนั ทร์
ไพโรจน์ อย่างเพลง ‘สามหวั ใจ’ ‘ถงึ รา้ ย
ก็รัก’ มีคร้ังหน่ึงไปประกวดร้องเพลงแล้ว
โดนตะขาบกัด พ่อกับแม่ก็ไม่อยู่ กลับมา
บ้านนอนร้องไห้ท้ังคืนเลย เพราะมันปวด
มาก ...”

การเผชญิ กบั วกิ ฤตครงั้ นน้ั เปน็ ชว่ ง คณุ วงจันทร์ ไพโรจน์
ส�ำคัญท่ีท�ำให้คุณเพ็ญพักตร์ได้เห็นความ
เป็นคนสู้ชีวิตอย่างไม่ย่อท้อของพ่อกับแม่
ทท่ี �ำทุกอย่าง สทู้ กุ ทาง เพ่ือให้ครอบครัว
อยูร่ อดได้

45

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

“ความโศกเศรา้ เสยี ใจกม็ บี า้ งเปน็ ธรรมดา แตเ่ ปน็ เพยี งชว่ งเวลาสนั้ ๆ
เท่าน้ัน ไม่เคยสักคร้ังท่ีจะเห็นท่านร้องไห้ฟูมฟาย โทษโชคชะตา หรือ
โทษนน่ั โทษนี่ แนน่ อนวา่ เมอื่ เราไมม่ เี งนิ การปฏบิ ตั แิ ละทา่ ทขี องคนรอบขา้ ง
ก็จะต่างไปจากเดิม แตน่ ่ันไม่ใช่เรื่องใหญส่ ำ� หรับเรา
ตัวดิฉันเองได้เห็นแม่ท�ำทุกอย่างเพ่ือช่วยพ่อก็รู้สึกสงสาร คิดได้เอง
ว่าเราตอ้ งลุกขึน้ สู้ เพอื่ ทำ� ให้ครอบครัวกลบั มามีกนิ มใี ชไ้ ดอ้ ีกคร้ัง งานบา้ น
การขายของอะไรก็ท�ำได้หมด และไม่เคยรู้สึกอับอาย หรือน้อยเน้ือต�่ำใจ
ส่ิงหน่ึงที่รู้สึกช่ืนชมพ่อกับแม่มาก และถือเอาเป็นแบบอย่างมาตลอด คือ
แมว้ า่ จะลำ� บากแคไ่ หน ทา่ นกจ็ ะไมไ่ ปออ้ นวอนขอรอ้ งเพอื่ พงึ่ พาหรอื รบกวน
ใคร แต่เลอื กทจี่ ะยืนดว้ ยขาตวั เอง”
น่ีคงเป็นการบ่มเพาะความรู้สึกหยิ่งในศักด์ิศรี ที่แม้ไม่ต้องสอน
เด็ก ๆ กซ็ มึ ซับมันได้เอง v

46

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

พ่ีชายเห็นนอ้ ง
อยากเรียนพมิ พด์ ดี ก็ตามใจ
อตุ ส่าห์ไปสมัครใหเ้ รยี นพิมพด์ ีด

แถว ๆ สะพานมอญ
ใกล้ ๆ กระทรวงมหาดไทย
ไปเรยี นวันแรก กต็ อ้ งไปเองเลย

...
ไปเรียนแค่
วนั แรกวนั เดียว

47

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๙เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

ความสวยเปน็ เหตุ

ชวี ติ ในวยั เรยี นเปน็ ชว่ งเวลาทสี่ นกุ สนานของเดก็ ๆ สมยั นนั้
แตม่ นั เปน็ ชว่ งเวลาสนั้ ๆ และผา่ นไปอยา่ งรวดเรว็ เพยี งไมน่ าน
เดก็ หญงิ เพญ็ พกั ตรก์ เ็ รม่ิ เขา้ สวู่ ยั สาว ซงึ่ เปน็ ชว่ งหวั เลย้ี วหวั ตอ่

สมยั นน้ั เดก็ ๆ ในอำ� เภอคำ� เขอ่ื นแกว้ พอเรยี นจบ ม.ศ. ๓ แลว้ มกั จะ
ไปเรียนต่อมัธยมปลายที่โรงเรียนในตัวจังหวัดอุบลฯ เพราะส่วนใหญ่ไม่มี
โอกาสได้เห็นอาชีพอะไรมากมาย อย่างมากเด็กผู้ชายก็คิดจะเป็นต�ำรวจ
ทหาร สว่ นเดก็ ผหู้ ญงิ กค็ ดิ จะเปน็ ครหู รอื เสมยี นบนอำ� เภอ ไมม่ ตี วั อยา่ งอาชพี
อะไรมากไปกวา่ นน้ั และถา้ ใครอยากเปน็ เสมียนกต็ อ้ งไปเรยี นพมิ พด์ ีด
คุณเพ็ญพักตร์ เล่าถงึ การวางแผนชีวิตในช่วงนี้วา่
“พอเรียนจบปุ๊บ ไม่รู้ว่าจะไปไหน แต่ในใจคิดว่าอยากจะเป็นครู
จะไปเรยี นวทิ ยาลยั ครู สมยั นนั้ ยงั เรยี กวทิ ยาลยั ครู ช่วงรอยต่อทรี่ อว่าจะไป
เรยี นทไี่ หนก็เลยขอพ่อไปอยู่กรุงเทพฯ ไปอย่กู ับน้าชายและพี่ชาย ซ่ึงเรยี น
อยู่โรงเรียนจ่าทหารอากาศอยู่แล้ว พี่ชายเห็นน้องอยากเรียนพิมพ์ดีด
กต็ ามใจ อตุ สา่ หไ์ ปสมคั รใหเ้ รยี นพมิ พด์ ดี แถว ๆ สะพานมอญ ใกล้ ๆ กระทรวง

48

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต
เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

วัดโสมนสั ราชวรวิหาร

มหาดไทย ไปเรียนวันแรกก็ต้องไปเองเลย พี่ชายบอกเส้นทางว่าให้เดิน
จากหลังบ้านไปทางวัดโสมนัส ด้านหลังวัดโสมนัสจะมีอู่ซ่อมรถเยอะ
เขาบอกวา่ ใหไ้ ปขน้ึ รถเมลส์ ายน้ี แลว้ ใหไ้ ปลงตรงไหน ขากลบั กใ็ หก้ ลบั ทางน้ี
ดิฉันเดินออกหลังบ้าน ไปทางด้านหลังวัดโสมนัสเพ่ือไปขึ้นรถเมล์
เห็นมีกลุ่มผู้ชายหลายคน แต่มีผู้ชายคนหน่ึงท่ีเขามองมาที่ดิฉันตลอด
ดฉิ นั รบี ขนึ้ รถเมล์ ผชู้ ายคนนย้ี งั เดนิ ตามขนึ้ มาอกี จนกระทงั่ ลงรถ เดนิ เขา้ ไป
ในโรงเรียนพิมพ์ดีดแล้ว เขาก็ยังมายืนด้อมๆ มอง ๆ ดิฉันอยู่ พอดูดี ๆ
จึงจ�ำขึน้ มาได้วา่ ผชู้ ายคนนี้เป็นดารา เป็นดาวร้ายช่อื ดังด้วย ดิฉนั กลัวมาก
เชอื่ ไหมวา่ ความกลัวทมี่ ผี ูช้ ายเดนิ ตาม ท�ำให้ดฉิ ันไม่ไปเรียนอีกเลย ไปเรยี น
แคว่ ันแรกวนั เดยี ว เลยจบเร่อื งเรยี นพิมพ์ดีด”
มหี นมุ่ ๆ ดาราดงั มาเดนิ ตามตงั้ แตอ่ ายุ ๑๗ จะดว้ ยเหตผุ ลอะไรได้
ถ้าไม่ใช่เพราะถูกตาต้องใจในความงามของคุณเพ็ญพักตร์เข้านั่นเอง
เปน็ ความงามตามธรรมชาติของวยั สาวแรกรนุ่ ท่ีไม่มีเครื่องประทนิ โฉม
อะไร แต่งตัวสบาย ๆ ไม่ได้แต่งหน้าทาปาก ยังท�ำเอาหนุ่มบางกอก
หลงเสนห่ เ์ อาได้ แสดงวา่ คณุ เพญ็ พกั ตรใ์ นตอนนน้ั ตอ้ งมรี ปู โฉมทโ่ี ดดเดน่
สะดุดตา ไมธ่ รรมดา v

49

บั น ทึ ก เ ส้ น ท า ง ชี วิ ต

๑๐เ พ็ ญ พั ก ต ร์ ศ รี ท อ ง

จากดินสดู่ าว...
นางสาวอบุ ล

เลิกเรียนพิมพ์ดีด คุณเพ็ญพักตร์ยังอยู่กับคุณน้าท่ี
กรงุ เทพฯ ตอ่ อกี สกั พกั เพราะยงั ไมแ่ นว่ า่ จะไปเรยี นตอ่ ทไี่ หนดี

ช่วงต้นปี ๒๕๐๘ ผวู้ า่ ราชการจังหวดั อุบลราชธานีมนี โยบายจดั งาน
ประกวดนางสาวอบุ ลเปน็ ครง้ั แรก พรอ้ ม ๆ กบั การจดั งานปใี หมข่ องจงั หวดั
โดยใหท้ กุ อำ� เภอไปคดั สรรหาเดก็ สาว ๆ สง่ มาประกวดเปน็ ตวั แทนของแต่ละ
อ�ำเภอ ๆ ละ ๒ คน นายอ�ำเภอค�ำเข่อื นแกว้ ก็ต้องหาสาวงามส่งประกวด
เช่นกัน
“นายอ�ำเภอมาที่บ้าน มาขอร้องพ่อว่าจะขออนุญาตให้ดิฉัน
เป็นตัวแทนเข้าประกวดนางสาวอุบล แม่กับพ่อปรึกษากันแล้วไม่ขัดข้อง
อะไร พ่อนั่งรถโดยสารไปตามดิฉันท่ีกรุงเทพฯ แล้วพาน่ังรถกลับมาบ้าน
เพอื่ เตรียมตวั ข้ึนเวทปี ระกวด”
“การเข้าประกวดนางสาวอุบลฯ หรอื นางงามอะไรแบบน้ี เปน็ สงิ่ ท ี่
เด็กสาวบ้านนอกอย่างดิฉันไม่เคยคิดฝันมาก่อน เพราะไม่เหมาะกับบุคลิก
ทคี่ อ่ นขา้ งจะแกน่ แกว้ และรกั อสิ ระ เมอื่ ไดย้ นิ พอ่ พดู ครงั้ แรก รสู้ กึ ไมช่ อบเลย