95 II fffiffl ! 12 ff " #ffiff/+ 1. $ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ເປັນປະເທດທີ່ກວມເອົາ ½ ຂອງທະວີບອາເມຣິກາເໜືອຢູ່ລະ ຫວ່າງ 2 ມະຫາສະໝຸດຄ: ອື ັດລັງຕິກ (Atlantic) ແລະ ປາຊີຟິກ (Pacific), ປະກອບດ້ວຍ 50 ລັດ ເຊ ິ່ງ 48 ລັດ ມີຊາຍແດນຕິດຕໍ່ກັນ; ອີກ 2 ລັດ ທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບລັດອ ື່ ນໆເຊ ັ່ ນ: ລັດຮາວາຍ (Hawai) ເຊິ່ງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ແລະ ລັດອາລາສະກາ (Alaska) ເຊງຢິ່ ູ່ ໃນລະຫວ່າງມະຫາສະໝຸດປາຊິຟິກ ແລະ ມະຫາສະໝຸດອາກຕິກ (Artic). ນອກນັ້ ນ, ສະຫະ ລັດຍັງມີເກາະດອນທີ່ຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດຕາງໆເຊ ່ ນ: ເກາະເປ ັ່ ີໂຕຣີໂກ (Puerto Rico), ເກາະ ກວມ (Guam), ເກາະເວີຈີນ (Virgin) ແລະ ອື່ ນໆ. 1.1 #flffi fffl $% ສະຫະລັດອາເມຣິກາຕ ັ້ງຢູ່ໃນທະວີບອາເມຣິກາເໜືອ, ເນ ື້ ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ລະຫວ່າງ ມະຫາສະໝດອຸ ັດລັງຕິກ ເຊ ິ່ງຢູ່ດ້ານຕາເວັນອອກ ແລະ ມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ເຊ ິ່ງຢູ່ດ້ານ ຕາເວັນຕົກ ແລະ ຢູ່ລະຫວ່າງເສ ັ້ ນອາຍັນເໜືອ ຫາເສນຂະໜານທ ັ້ ີ 45 ໍເໜືອ, ດ້ານເໜືອມີ ຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດການາດາ (Canada) ເຊິ່ ງມີຄວາມຍາວ 8.893 ກມ ແລະ ດ້ານໃຕ້ ມີຊາຍແດນຕດກິ ັບປະເທດແມັກຊິກໂກ (Mexico) ເຊິ່ ງມີຄວາມຍາວ 3.327 ກມ. ນອກນັ້ ນ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຍັງມ 2 ລ ີ ັດ ແລະ ດິນແດນ ທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບເນ ື້ ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ ຂອງປະເທດເຊັ່ ນ: ຮາວາຍ, ອາລາສະກາ. ແຜນທ ີ່ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 100 7/31/2015 9:38:32 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
96 1.2 #0 ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດທີ່ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບ 3 ຂອງໂລກ, ມີ ເນ ື້ ອທີ່ທັງໝົດ 9.629.091 ກມ2 (3.717.813 ຕາລາງໄມ) (ຕົວເລກຂອງ UN), (ໃນປີ 2007 ສະຫະລັດເອງປະກາດວ່າ ຕົນເອງມີເນ ື້ ອທີ່ທັງໝົດ 9.826.675 ກມ2 ຫ 3,794,100 ຼື ຕາລາງໄມ) ເນື້ ອທ ີ່ ຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແບ່ງອອກເປັນ 8 ເຂດທີ່ ແຕກຕ່າງກນຄັ ື: 1) fffl"ff!: ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ ທາງພາກເໜອ ແລະ ຕາເວ ື ັນອອກສ່ຽງເໜືອ ຫຼື ເຂດທະເລສາບທັງ 5 ຄື: ຊຸບເປຣີເອີ (Superior), ມີຊີແກນ (Michigan), ເອີຣີ (Erie), ຮູຣົງ (Huron) ແລະ ອົງຕາຣີໂອ (Ontario) ເຂດນີ້ຖືກສຽດເຊາະຈົນກາຍເປັນພູພຽງ. 2) fffl ! ff#ffiffi: ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ ແຄມມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕກ ແຕ ິ ່ ເຂດຊາຍແດນປະເທດການາດາລົງໄປເຖິງແຫຼມຟະລໍຣີດາ (Florida), ມີລັກສະນະແຄບຢູ່ ພາກເໜືອ ແລະ ກວ້າງອອກຢູ່ທາງພາກໃຕ. ດ້ ້ານຕາເວັນຕົກຕິດກັບທ ົ່ ງພຽງອ່າງແມ່ນໍ້າມິດ ຊີດຊີບປີ (Mississippi). 3) fffl%ffi (Appalaches): ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ ລະຫວ່າງທ ົ່ ງພຽງລຽບຕາມ ແຄມມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ແລະ ທ ົ່ ງພຽງລຸ່ມແມ່ນໍ້າມິດຊີດຊີບປ ແລະ ດານຫ ີ ີນເກ ົ່ າທາງ ພາກເໜືອ. ສາຍພູອາປາລາດມີທິດເນ ັ່ ງຈາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຫາຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ, ້ ເປັນ ສາຍພູເກ ົ່ າ ແລະ ຖືກສຽດເຊາະ. 4) fffl ! fi"% (Great plain) !ffi +$$ : ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຫຼື ທະວີບອາເມຣິກາເໜືອ, ເປັນທ ົ່ ງພຽງກວ້າງໃຫຍ, ມ ່ ີແມ່ນໍ້າຫາຍສາຍໄຫ ຼ ຼຜ່ານທ ົ່ ງພຽງນ ີ້ເປັນແຫຼ່ງຜະລິດກະສິກໍາໃຫຍ່ ທີ່ສຸດຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ຂອງໂລກ. 5) fffl !fflffi$ (Ozark): ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ໃຈກາງຂອງປະເທດ ຫຼື ຢູ່ລະຫວ່າງ ທົ່ງພຽງກວ້າງໃຫຍ, ທ່ ົ່ ງພຽງອ່າງແມ່ນໍ້າມິດຊີດຊີບປ ແລະ ດານຫ ີ ນເກ ີ ົ່າເປັນເຂດທີ່ແຫ້ງແລ້ງ ເນ ື່ອງຈາກຢູ່ຫ່າງໄກຈາກມະຫາສະໝດອຸ ັດລັງຕິກ ແລະ ປາຊີຟິກ. 6) %/ffi (Rocky): ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ແຕ່ຊາຍແດນປະເທດການາດາລົງໄປ ເຖິງປະເທດແມັກຊິກໂກໃນເຂດສາຍພູຣອກກ ີ່ ມີສະຖານທີ່ທໍາມະຊາດທ ີ່ ສວຍງາມ ແລະ ມີ ຊື່ສຽງຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາເຊ ັ່ນ: ແຢນໂລສະໂຕນ (Yellow Stone), ກະແຣນແກນ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 101 7/31/2015 9:38:32 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
97 ຢອນ (Grand Canyon) ເຊິ່ ງມີຄວາມສູງປະມານ 4.300 ແມັດ ແລະ ອ ື່ ນໆ. ຈຸດສູງສຸດຂອງ ສາຍພູຣອກກ ແມ ີ່ ່ນຈອມພແອນເບ ູ ີດ (Elbert). 7) ffflffl !ff % fflffl /ffl (ColombiaColorado): ກວມເອົາເນື້ອ ທີ່ທາງພາກຕາເວັນຕົກຂອງສາຍພູຣອກກ ີ່ ຕ ັ້ງຢູ່ຊາຍແດນປະເທດການາດາລົງໄປເຖິງແຫຼມ ຄາລີຟໍເນຍ (California), ລະຫວາງທ ່ ງພຽງໂກລ ົ່ ມເບຍ ແລະ ໂກໂລຣາໂດ ພ ົ ູພຽງເນວາດາ (Nevada) ກັ້ນ. 8) fffl% (Cascade) $ffi/ff (Sierra Nevada): ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ລຽບແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝດປາຊ ຸ ີຟິກ ແຕ່ປະເທດການາດາລົງໄປເຖິງແຫຼມ ຄາລີຟໍເນຍ, ສາຍພູເຫຼົ່ານ ີ້ເປັນແນວປະທະຮັບລົມຈາກມະຫາສະໝດປາຊ ຸ ີຟິກ. ແຜນທ ີ່ ພູມສັນຖານflffi " #ffiff/+ 1.3 ffi ສະຫະລັດອາເມຣິກາຕ ັ້ງຢູ່ເຂດທີ່ມີພູມອາກາດອົບອຸ່ນ ແຕ່ເນ ື່ ອງຈາກສະຫະລັດອາເມ ຣິກາເປັນປະເທດທີ່ ກວ້າງໃຫຍ່, ຢູ່ລະຫວ່າງ 2 ມະຫາສະໝຸດຄ: ມະຫາສະໝ ື ຸດອັດລັງຕິກ ທາງດ້ານຕາເວັນອອກ ແລະ ມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກທາງດ້ານຕາເວັນຕົກ, ຢູ່ລະຫວ່າງເສັ້ນ ອາຍັນເໜືອ (Tropic of Cancer, 23 ໍເໜືອ) ແລະ ເສັ້ນຂະໜານ 50 ໍເໜືອ, ພູມອາກາດຈຶ່ງ ແບ່ງເປັນຫຼາຍແບບຄື: 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 102 7/31/2015 9:38:32 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
98 - ພູມອາກາດແບບອົບອນຈາກດ ຸ່ ານຕາເວ ້ ັນອອກຫາຕາເວັນຕົກ, ພູມອາກາດຈະເປັນ ແບບອົບອຸ່ນຄືບໍ່ຮ້ອນຫຼາຍ ແລະ ບ ໍ່ ໜາວຫຼາຍ ຍົກເວ ັ້ນບາງປີທີ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກຄວາມ ກົດດັນອາກາດສູງຈາກຂ ົ້ວໂລກ, ໃນລະດູໜາວອາກາດຈະໜາວຫຼາຍ ແລະ ໄດ້ຮັບຜົນກະ ທົບຈາກພາຍຸຫິມະເຊ ັ່ນ: ໃນລະດູໜາວປີ 1998-1999 ເຂດຕາເວັນຕົກຂອງເມືອງວໍຊິງຕັນ (Washington) ໄດ້ຮັບຫິມະເຖິງ 2.896 ຊມ, ເຂດທີ່ໄດ້ຮັບປະລິມານນ ໍ້າຝົນຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ ດ້ານຕາເວັນຕົກຂອງສາຍພູກາສະກາດ ແລະ ສາຍພູຊີແອຣາເນວາດາ ຄືໄດ້ຮັບນ ໍ້າຝົນ ປະມານ 3.480 ມມ/ປີ ແລະ ເຂດທີ່ແຫ້ງແລ້ງທີ່ສຸດແມ່ນອາຣີໂຊນາ (Arizona) ໄດ້ຮັບນໍ້າ ຝົນພຽງ 67 ມມ/ປີ ໃນເຂດນີ້ ອາກາດຈະຮ້ອນຫຼາຍ, ອຸນຫະພູມເຄຍຂີ ຶ້ ນສູງເຖິງ 56,7 ໍC, ໂດຍສະເພາະໃນເຂດຮ່ອມພູຕາຍ (Death valley). ແຜນທ ີ່ ພູມອາກາດflffi " #ffiff/+ - ພູມອາກາດແບບອາຍັນ (Tropical): ກວມເອົາທາງໃຕ້ຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ຕັ້ງແຕ່ແຫຼມຟະລໍຣີດາ (Florida) ເຖິງດານໃຕ ້ ້ຂອງສາຍພູອາປາລາດ, ໃນເຂດນີ້ ອາກາດບ ໍ່ ໜາວຫາຍ ແລະ ບ ຼ ໍ່ຮ້ອນຫຼາຍ ເນ ື່ອງຈາກໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກກະແສນ ໍ້ າເຄອນອ ື່ ຸ່ນກບສະ ັ ຕຣິມ (Gulf Stream) ປົກກະຕິໃນເຂດນີ້ໃນລະດູໜາວບໍ່ມີຫິມະຕກ, ມ ົ ີຄວາມຊຸ່ມຫຼາຍກວ່າ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 103 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
99 ເຂດອ ື່ນໆຂອງປະເທດ ແຕ່ໃນເຂດນີ້ມີໄພທໍາມະຊາດຫຼາຍຊະນິດເຊ ັ່ນ: ຝົນຟ້າຄະນອງ, ຝົນ ລູກເຫັບ ແລະ ທີ່ຮ້າຍກວານ່ ັ້ ນແມ່ນພາຍຸໂທນາໂດ (Tornado) ເຊິ່ ງແຕ່ລະປີມີພາຍຸໂທນາ ໂດພັດເຂ ົ້າມາປະມານ 1.000 ລູກ ໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ແລະ ລະດູຮ້ອນ ພາຍໂທນາໂດທ ຸ ໍາ ລາຍຫຼາຍສ ິ່ ງຫຼາຍຢ່າງຕາມເສ ັ້ ນທາງຂອງມັນ. ພາຍຸທີ່ເກີດຂ ຶ້ ນຮ້າຍແຮງມີ: ພາຍຸການແວດ ສະຕັນ (Galveston) ປ 1990, ພາຍ ີ ຸແອນດຣູ (Andrew) ປີ 1992 ແລະ ພາຍແກດຕຣ ຸ ິນາ (Katrina) ປີ 2005. - ພູມອາກາດແບບເມດີແຕຣາເນ (Mediterranean) ກວມເອົາພາກຕາເວັນຕກສົ ່ຽງ ໃຕ້ຂອງປະເທດ ໂດຍສະເພາະໃນລດຄາລ ັ ີຟໍເນຍ (California) ໃນລະດູຮ້ອນອາກາດບ ໍ່ ຮ້ອນຫຼາຍ ແລະ ໃນລະດໜາວອາກາດ ູ ບ ໍ່ ໜາວຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ມີຫິມະຕົກ, ອຸນຫະພູມບາງປີ ຂຶ້ນເຖິງ 37,8 ໍC. ໃນເຂດນີ້ຝົນຕົກລະຫວ່າງເດືອນຕຸລາ-ເດືອນເມສາ ສ່ວນທ ີ່ ເຫຼືອຈະບໍ່ມີຝົນ ເລີຍ. ຝົນໃນເຂດນີ້ເປັນຝົນຕົກແບບຝນຟົ ້າຄະນອງ ແລະ ມັກມີຟ້າເຫຼື້ອມ ບາງຄ ັ້ງຝົນຕົກ ໜັກຈົນພາໃຫ້ເກີດນ ໍ້ າຖ້ວມໄດ້, ປະລິມານນ ໍ້າຝົນສະເລ່ຍ 1.500 ມມ/ປີ. - ໃນລັດອາລາສະກາ ພມອາກາດເປ ູ ນແບບຂ ັ ົ້ວໂລກ ໜາວຮ້າຍແຮງໃນລະດໜາວ ູ ອຸນຫະພູມລົງເຖິງ -62,2 ໍC. - ໃນລັດຮາວາຍ (Hawai) ພູມອາກາດເປັນແບບອາຍັນ ບໍ່ຮ້ອນຫາຍ ແລະ ບ ຼ ໜາວ ໍ່ ຫຼາຍມີຝົນຕົກເປັນປະຈໍາ. 1.4 ff$ ແຜນທ ີ່ ແມ່ນໍ້າflffi " #ffiff/+ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 104 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
100 - ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ເປັນປະເທດທີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ມີແມ່ນໍ້າລໍາເຊຫຼາຍສາຍ, ແມ່ນໍ້າ ສ່ວນຫຼາຍໄຫຈາກທາງເໜ ຼ ອຂອງປະເທດລ ື ົງສູ່ອ່າວແມັກຊິກໂກ (guff of Mexico) ມີແມ່ນໍ້າ ສໍາຄັນຄື: - ແມ່ນໍ້າຣິໂອກະລັງເດິ (Rio Grande), ແມ່ນໍ້າໂຄໂລຣາໂດ (Colorado) ແລະ ແມ່ນໍ້າ ບະຣາໂຊດ (Brazos) ທັງ 3 ແມ່ນໍ້ານ ີ້ໄຫຼອອກຈາກສາຍພູຣອກກີ່ລົງສູ່ອ່າວແມັກຊິກໂກ. - ແມ່ນໍ້າອາລາບາມາ (Alabama) ໄຫຼອອກຈາກສາຍພູອາປາລາດ (Appalache) ລົງ ສູ່ອ່າວແມັກຊກໂກ. ິ - ແມ່ນໍ້າມິດຊດຊີ ີບປີ (Mississippi) ເປັນແມ່ນໍ້າທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຍາວໃນສະຫະລັດ, ມີ ຄວາມຍາວ 3.710 ກມ. ຖ້ານັບແມ່ນໍ້າມິດຊີດຊີບປີກັບແມ່ນໍ້າມິດຊູຣີ (Missouri) ມີຄວາມ ຍາວເຖິງ 5.969 ກມ. ແມ່ນໍ້າ ມິດຊີດຊີບປີມີສາຂາຕາງໆຫ ່ ຼາຍສາຍເຊັ່ນ: ແມ່ນໍ້າເຣດ (Red), ແມ່ນໍ້າການາດຽນ (Canadian), ແມ່ນໍ້າອາແກນຊໍ (Arkansas), ແມ່ນໍ້າແຄນຊາດ (Kansas), ແມ່ນໍ້າປະລັດ (Platte), ແມ່ນໍ້າເຢນໂລສະໂຕນ (Yellow Stone), ແມ່ນໍ້າມິດຊູຣີ (Missouri) ເຊ ິ່ ງມີຕົ້ນກໍາເນີດຈາກສາຍພູຣອກກີ່. ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງມີຫຼາຍສາຂາເຊັ່ນ: ແມ່ນໍ້າເດມວນ (Des Moines), ແມ່ນໍ້າໂອໄຮໂອ (Ohio), ແມ່ນໍ້າ ແຕນແນດຊີ (Tennessee)… ເຊ ິ່ ງມີຕົ້ນກໍາເນີດ ຈາກສາຍພູອາປາລາດ (Appalache). - ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງມີແມ່ນໍ້າຫຼາຍສາຍທ ີ່ໄຫຼອອກຈາກສາຍພູຣອກກີ່ລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດ ປາຊີຟິກເຊ ັ່ ນ: ແມ່ນໍ້າໂກລມເບຍ ( ົ Colombia), ແມ່ນໍ້າໂກໂລຣາໂດ (Colorado). 1.5 $# %ffi $ - ດິນ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ເປັນປະເທດກວ້າງໃຫຍ່ມີທົ່ງພຽງທີ່ສໍາຄັນຄ ທື ົ່ ງພຽງລຽບ ຕາມມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ແລະ ທ ົ່ ງພຽງກວ້າງໃຫຍ່ໃນໃຈກາງຂອງປະເທດ (Great Plain)… ທົ່ ງພຽງເຫຼົ່ານ ີ້ປະກອບດ້ວຍດິນດໍາເໝາະສມແກ ົ ່ການກະສິກໍາທຸກຊະນດ. ິ - ປ່າໄມ້: ສະຫະລັດມີປ່າໄມ້ໜາແໜ້ນແຈກຢາຍທວປະເທດ ຈາກຕາເວ ົ່ ັນຕກຫາ ົ ຕາເວັນອອກ ແລະ ຈາກເໜືອຫາໃຕ ໂດຍສະເພາະໃນເຂດສາຍພ ້ ູເຊ ັ່ ນ: ສາຍພູອາປາລາດ, ສາຍພູຣອກກ, ສາຍພ ີ່ ູກາສະກາດ, ສາຍພູຊີແອຣາເນວາດາ (Sierra Nevada)…ໄມ້ສ່ວນ ຫຼາຍເປັນໄມແປກ ຫ ້ ຼື ໄມ້ປ່ຽນໃບຕາມລະດູການ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 105 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
101 - ສັດປ່າ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີສັດປານາໆຊະນ ່ ິດແຈກຢາຍຢູ່ທົ່ວປະເທດ, ສັດປ່າ ທີ່ສໍາຄັນມ: ໝີ ີດໍາ, ໝີສີນໍ້າຕານ (Grisly), ກະທິງ (Bison), ກວາງ…ເສືອພູເຂົາ (Puma)… ນົກຊະນິດຕ່າງໆເຊ ັ່ ນ: ຫ່ານປ່າ, ເປັດປາ…່ - ແຮ່ທາດ ແລະ ໂລຫະ: ອາເມຣິກາເປັນປະເທດທີ່ອຸດົມສົມບູນດວຍແຮ ້ ່ທາດ ແລະ ໂລຫະຊະນດຕິ ່າງໆ, ບ ໍ່ ແຮ່ຕ່າງໆໃນສະຫະລດເປ ັ ັນບແຮ ໍ່ ່ທີ່ຂຸດຄ ົ້ນໄດ້ງ່າຍ ເນ ່ືອງຈາກຢູ່ບໍ່ເລກ, ິ ບໍ່ບາງແຫ່ງຢູ່ເທິງໜ້າດິນ ແລະ ມີປະລິມານຫຼວງຫຼາຍ, ແຮ່ທາດ ແລະ ໂລຫະຕາງໆ ສ ່ ່ວນ ຫຼາຍແມ່ນມີແຈກຢາຍຢໃນທ ູ່ ົ່ວປະເທດ ແຕ່ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເຕ ົ້າໂຮມກັນຢູ່ໃນເຂດສາຍພູອາ ປາລາດ ແລະ ເຂດສາຍພູຣອກກ ີ່ ເຊ ັ່ ນ: ນ ໍ້ າມັນ ແລະ ອາຍກ໊າດທໍາມະຊາດເຕ ົ້າໂຮມກັນຢູ່ ໃນເຂດອ່າວແມັກຊິກໂກ ແລະ ລັດອາລາສະກາ. - ຄໍາ: ມີຢູ່ໃນສາຍພູຣອກກ ແລະ ສາຍພ ີ່ ູຊີແອຣາເນວາດາ. - ເງິນ: ມີຫຼາຍຢູ່ໃນສາຍພຣອກກ ູ ີ່ ແລະ ສາຍພູຊີແອຣາເນວາດາ. - ເຫຼັກ: ມີຫຼາຍຢູ່ໃນເຂດທະເລສາບທັງ 5. 2. #! 2.1 "# ກ່ອນໂກໂລມບັດ (Columbus) ຈະຄົ້ ນພົບທະວີບອາເມຣິກາບໍ່ມີໃຜຮູ້ວ່າພົນລະເມືອງ ໃນທະວີບອາເມຣິກາມີເທ ົ່າໃດ, ສັນນິຖານວ່າໃນທະວບອາເມຣ ີ ິກາເໜືອມີພົນລະເມືອງຢູ່ລະ ຫວ່າງ 5-15 ລ້ານຄົນ ຍ້ອນມີພະຍາດລະບາດ ພົນລະເມືອງຈ ຶ່ ງຫດລຼຸ ົງ. ໃນ ປີ1750 ຄົນ ພື້ນເມືອງມີປະມານ 1-2 ລ້ານຄົນ ຫຼັງປະກາດເອກະລາດໃນປ 1790 ຈາກການສ ີ ໍາຫຼວດ ເປັນທາງການ ພົນລະເມືອງໃນສະຫະລດອາເມຣ ັ ິກາມີ 3.929.2147 ຄົນ. ຫຼັງຈາກນ ັ້ ນມີ ການອົບພະຍບຄົ ັ້ງໃຫຍຈາກທະວ ່ ີບຕາງໆເຊ ່ ັ່ ນ: ເອີຣົບ, ອາຟຣິກາ, ອາຊ... ຈາກການສ ີ ໍາຫຼວດ ໃນປ 2010 ຄ ີ ົນອາເມຣິກາມີຕົ້ນກໍາເນດຈາກຫ ີ າຍເ ຼ ຊ ື້ ອຊາດຄ: ເຢຍລະມ ື ັນ 15,2%, ໄອຣິດ (Irish) 10,8%, ອາຟຣິກາ 8,8%, ອັງກດ 8,7%, ອາເມຣ ິ ິກາ 7,2%, ແມັກຊິກ 6,5%... 2.2 ! ffffi ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີພົນລະເມືອງຫຼາຍເປັນອນດັ ັບ 3 ຂອງໂລກ ຮອງຈາກຈນ ແລະ ອ ີ ິນເດຍ, ພົນລະເມອງ 320.562.920 ຄ ື ົນ. ໃນນນພ ັ້ ົນລະເມອງທ ື ີ່ມີອາຍຸ 65 ປີຂຶ້ນໄປມີພຽງ 13,9%, ອັດຕາການເກີດແມ່ນ 13,66 ‰, ອັດຕາການຕາຍ 8,39 ‰, 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 106 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
102 ອັດຕາການອບພະຍ ົ ົບເຂ ົ້າ 3,64%, ອັດຕາການເພມຂ ີ່ ຶ້ນໃນແຕ່ລະປີປະມານ 0,9%. ອາຍຸ ຍືນສະເລ່ຍຂອງຄົນອາເມຣິກາແມ່ນ 78 ປ (ເພດຍ ີ ິງ 81 ປີ, ເພດຊາຍ 76 ປີ) ແຜນທ ິ່ ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນflffi " #ffiff/+ 2.3 ff$ ffi$ ເນ ື່ ອງຈາກພນລະເມ ົ ືອງຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ ມີຕົ້ນກໍາເນີດຈາກຫາຍເຊ ຼ ອຊາດ, ື້ ຫຼາຍທະວີບ ຈ ຶ່ ງບ ໍ່ ສາມາດກໍານົດເຊ ື້ ອຊາດ, ຊົນເຜ ົ່າໄດ້. ໃນການສໍາຫຼວດ ປີ 2010 ຈຶ່ງໄດ້ ແບ່ງພົນລະເມືອງຂອງສະຫະລັດອອກຄື: ຄົນຜິວຂາວ 72,4%, ຜິວດໍາ 12,6%, ອິນເດຍ ແດງ (ຊົນເຜ ົ່ າພ ື້ ນເມືອງ) 0,9%, ຄົນອາຊີ 4,8%, ຄົນຮາວາຍສະເພາະ 0,2%, ຊອດ 2 ເຊ ື້ ອຊາດຂ ຶ້ນໄປ 2,9% ແລະ ເຊື້ ອຊາດອ ື່ນໆ 6,2%. 2.4 ສະຫະລັດອາເມຣິກາບ ໍ່ໄດ້ໃຫ້ພາສາໃດໜຶ່ງເປັນພາສາທາງການ. ຄົນອາເມຣິກາປະ ມານ 80% ໃຊ້ພາສາອັງກິດ, ໃຊ້ພາສາສະເປນ 12,3%, ໃຊ້ພາສາຈີນ 2,3%, ໃຊ້ພາສາ ຄົນພ ື້ ນເມືອງ 0,9%. ແຕ່ຄົນອາເມຣິກາທັງໝົດສາມາດຂຽນ ແລະ ເວ ົ້ າພາສາອັງກິດ ຍົກ ເວ ັ້ນໃນລັດຮາວາຍທີ່ມີ 2 ພາສາເປັນພາສາທາງການຄື: ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຮາວາຍ. 2.5 ລັດຖະທໍາມະນູນຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາໃຫ້ສິດໃນການນັບຖືສາສະໜາ ແລະບ ໍ່ໄດ້ ອະນຸຍາດໃຫ້ລັດໃດລັດໜ ຶ່ ງມີສາສະໜາໃດໜຶ່ງເປັນສາສະໜາປະຈໍາລັດ. ຈາກການສໍາຫຼວດ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 107 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
103 ໃນປ 2007 ຄ ີ ົນອາເມຣິກາ 78% ນັບຖືສາສະໜາຄຣິດ (Christ) ເຊິ່ ງແບ່ງອອກເປັນນິກາຍ ຕ່າງໆຄື: 51,3% ນັບຖືສາສະໜາໂປຣແຕັດສະຕັງ (Protestant), 23,9% ນັບຖືສາສະໜາ ໂຣມັນຄາໂທຣິກ (Roman Catholic), 3,3% ນັບຖືສາສະໜານິກາຍອ ື່ນໆ, 1,7% ນັບຖື ສາສະໜາຢິວ, 0,7% ນັບຖສາສະໜາພ ື ຸດ, 0,6% ນັບຖສາສະໜາມ ື ຸດສະລິມ (ອິດສະລາມ) ແລະ 16,1% ບໍ່ນັບຖືສາສະໜາໃດເລີຍ. 2.6 # ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີພົນລະເມອງຈາກຫ ື ຼາຍເຊ ື້ ອຊາດ, ຫຼາຍພາສາ, ຫຼາຍທ້ອງຖ ິ່ ນຈ ຶ່ ງ ມີວັດທະນະທໍາຮີດຄອງປະເພນີຫຼາກຫຼາຍ; ພົນລະເມືອງອາເມຣິກາພ້ອມກັນສະເຫຼີມສະຫຼອງ ມີວັນຊາດ, ວັນຄຣິດສະມາດ (Christmas), ວັນຮາໂລວິນ (Halloween)… ກິລາທີ່ຄົນອາເມ ຣິການິຍົມແມນກ່ ິລາອາເມຣິກັນຟຸດບອນ (American Football), ເບສະບອນ (Base ball), ບານບ້ວງ (Basket ball), ມວຍປໍ້າ (Wrest ling)… 2.7 ! !ffi ສະຫະລັດອາເມຣິກາປະກອບດ້ວຍ 50 ລັດ (48 ລັດຢູ່ຕິດກັນ ຍົກເວ ັ້ ນລັດອາລາສະ ກາ ແລະ ລັດຮາວາຍ) ແຕ່ລະລັດມີລັດຖະທໍາມະນູນເປັນຂອງຕົນເອງ ແຕ່ຂຶ້ນກບລັ ັດຖະທໍາ ມະນູນກາງ. ແຕ່ລະລັດມີຜູ້ວ່າການລັດ, ມີສະພາຂອງລັດ, ມີພະແນກການຕ່າງໆໄດ້ ຍົກເວັ້ນ ກະຊວງການເງິນ, ການຄັງ ແລະ ກະຊວງການຕ່າງປະເທດທີ່ຂຶ້ນກັບລັດຖະບານກາງ ເຊ ິ່ ງມີ ປະທານາທິບໍດີ, ສະພາຕ ໍ່າ (ສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ), ສະພາສງ (ວ ູ ຸດທິສະພາ) ເປັນຜູ້ບໍ ລິຫານ ແລະ ອອກກົດໝາຍຕ່າງໆ. ເມືອງຫຼວງຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາແມ່ນວໍຊິງຕັນ ເຊິ່ງ ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງທໍານຽບປະທານາທິບໍດີພ້ອມດ້ວຍອົງການບໍລິຫານງານຕ່າງໆຂ ັ້ ນສູນກາງ. 3. ff0 + ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ເປັນປະເທດທີ່ມີເສດຖະກິດໃຫຍ່ປະເທດໜຶ່ງໃນໂລກ. ໃນປີ 2013 ມີລາຍຮັບເຖງ 17.100 ຕ ິ ື້ໂດລາ, ນໍາໃຊ້ເຕັກນິກວິທະຍາສາດສງເຂ ູ ົ້າໃນທຸກຂະແໜງການ ຜະລິດ, ການຄ ົ້ ນຄວ້າ ແລະ ການລງທົ ຶນ, ມີລູກຄາທ້ ີ່ສໍາຄັນເຊ ັ່ ນ: ການາດາ, ຈີນ, ແມັກຊກໂກ, ິ ຍີ່ປຸ່ນ ແລະ ເຢຍລະມັນ. ມີແຮງງານໃນຂະແໜງຕ່າງໆເຖິງ 155.6 ລ້ານຄົນຄື: ໃນຂະແໜງ ການກະສິກໍາ 1,1%, ອຸດສາຫະກໍາ 19,2% ແລະ ບໍລິການ 79,7%. ເສດຖະກິດຂອງ ສະຫະລັດ ອາເມຣິກາເປັນແບບເສລີນິຍົມ, ບໍລິສັດໃຫຍ່ເປັນຂອງເອກະຊົນຕ່າງໆຄື: 139 ໃນ 500 ບໍລິສັດໃຫຍ່ຂອງໂລກແມ່ນຢູ່ໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາເຊ ັ່ ນ: ບໍລິສັດວອນມາກ (Walmart) 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 108 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
104 ເປັນບໍລິສັດເອກະຊົນທ ີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຂອງໂລກ ມີພະນັກງານ 2,2 ລ້ານຄົນ ແລະ ໃນນ 1,4 ີ້ ລ້ານຢໃນສະຫະລ ູ່ ດອາເມຣ ັ ິກາເອງ. ນອກນ ັ້ ນ ຍັງມີບໍລິສັດໃຫຍ່ຫຼາຍບໍລິສັດເຊນ: ເຊເນຣານ ັ່ ມໍເຕີ (General Motor), ແອບເປິນອິງ(Apple Inc),ໄມໂຄຣຊອບ (Microsoft), ຟອດໂມເຕີ (Ford Motor). ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນສະມາຊິກຂອງຫຼາຍອົງການດ້ານເສດຖະກິດເຊ ັ່ ນ: ອົງການນາຟຕາ (ຂໍ້ຕົກລງການຄ ົ ້າເສລອາເມຣ ີ ິກາເໜືອ, NAFTA: North American Free Trade Agreement), ອົງການຄ້າໂລກ WTOThe World Trade Organization , ກຸ່ມຈີ8 (G8 ffl ກຸ່ມປະເທດອຸດສາຫະກໍາຊ ັ້ ນນາຂອງໂລກທ ໍ ີ່ ເພ ີ່ ມມາຈາກກມ G7 ເພ ຸ່ ີ່ ມ ຣັດເຊຍຈຶ່ງ ເປັນ 8 ປະເທດຄື: ການາດາ (Canada , ຝຣັງ (France , ເຢຍລະມັຍ (Germany , ອີຕາລີ (Italy , ຍີ່ປຸ່ນ (Japan , ຣັດເຊຍ (Russia , ອັງກິດ (United Kingdom , ສະຫະລັດອາເມຣິ ກາ (United States). 3.1 + ເພ ື່ ອຄ ໍ້າປະກນໃຫ ັ ້ແກ່ໂຄງການອາຫານ ແລະ ການກະສິກໍາ ປີ 2014-2018, ໃນປີ 2014 ລັດຖະບານກາງໄດອະນ ້ ຸມັດເງິນເຖິງ 956 ຕື້ໂດລາ ໃນໂຄງການດັ່ ງກ່າວ. ສະຫະລັດ ອາເມຣິກາ ເປັນປະເທດທີ່ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກະສິກໍາກວ້າງໃຫຍ່ຄື: ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ເຖິງ 100 ລ້ານເຮັກຕາ, ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ແຕ່ສາຍພູຣອກກ ີ່ ເຖິງແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ ແລະ ຊາຍແດນປະ ເທດການາດາເຖິງອ່າວແມກຊັ ິກໂກ ການກະສິກໍາໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນຂອງເອກະຊນ ົ ມີເນ ື້ ອທ ີ່ປະມານ 373 ລ້ານເຮັກຕາ, ຂະແໜງກະສິກໍານໍາໃຊ້ແຮງງານຄົນໜ້ອຍ (1,1%) ແຕ່ນໍາໃຊ້ເຕກນັ ິກວິທະຍາສາດສູງ, ນໍາໃຊ້ເຄ ື່ ອງຈັກໃຫຍ່, ທັນສະໄໝເຊັ່ ນ: ລົດໄຖ, ລົດກ່ຽວ ຟາດ, ເຄື່ ອງບິນ (ໂດຍສະເພາະໃນການປາບສັດຕູພືດ) ພືດທີ່ປູກຫຼາຍແມ່ນເຂ ົ້າບະເລ (Ble) ເຊ ິ່ ງຜົນຜະລດໄດ ິ ້ 70% ຂອງຜົນຜະລດໂລກ, ພ ິ ືດຕະກຸນຖ ົ່ວ 60%, ສາລ 50%, ເຂ ີ ົ້າ, ຝ້າຍ, ຢາສູບ… ສັດທີ່ລ້ຽງຫຼາຍແມ່ນງົວ, ແກະ, ໝ, ໄກ ູ ່… ແຕ່ລະຟາມສາມາດປູກພືດລ້ຽງສັດໄດ້ ຫຼາຍຊະນິດຂນກ ຶ້ ັບລະດູການ, ສະພາບການຕະຫຼາດ… 3.2 ffi&" ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດທີ່ມີອຸດສາຫະກໍາກວາງໃຫຍ ້ ່ເທ ົ່ າກບອັ ຸດສາຫະກາຂອງ ໍ ປະເທດເຢຍລະມັນ, ຝຣັງ, ອິນເດຍ ແລະ ເບຣຊິນລວມກັນ. ຜະລິດຕະພັນອຸດສາຫະກໍາ ໃນ ປີ 2009 ມີມູນຄ່າເຖິງ 2.330 ຕື້ໂດລາ, ຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາໃນສະຫະລັດອາເມຣິການໍາ ໃຊ້ແຮງງານຄນ 19.2% ແຕ ົ ່ນໍາໃຊ້ເຕກນັ ິກວິທະຍາສາດວິທະຍາການສູງຄືກັນກັບຂະແໜງ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 109 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
105 ກະສິກໍາ. ເຂດອຸດສາຫະກໍາໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາແມ່ນແຈກຢາຍຢູ່ໃກ້ກັບທາເຮ ່ ືອໃຫຍ່ ແລະ ເຂດທີ່ມີບໍ່ແຮ່ທາດສາຄໍ ັນ. ອຸດສາຫະກໍາທີ່ສໍາຄນມັ ີ: - ອຸດສາຫະກໍານ ໍ້ າມັນ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດທີ່ ຜະລິດນ ໍ້ າມັນໄດ້ເປັນອັນ ດັບ 3 ຂອງໂລກ, ຜະລິດອາຍກ໊າດທາມະຊາດໄດ ໍ ້ເປັນອັນດັບ 2 ຂອງໂລກ ແຕ່ບໍ່ສາມາດ ສະໜອງຄວາມຕ້ອງການພາຍໃນປະເທດໄດ້ເຊ ັ່ນ: ໃນປີ 2013 ສະຫະລັດອາເມຣິກາຕ້ອງ ໄດ້ນໍາເຂ ົ້ ານ ໍ້ າມັນດິບເຖິງ 2.808 ລ້ານບາເຣນ (Barrel) ບໍລິສັດນ ໍ້ າມັນທີ່ສໍາຄັນແມ່ນບໍລິສັດ ເອກຊອນໂມບິນ (Exxon Mobil). - ອຸດສາຫະກໍາລົດຍົນ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາຜະລິດລົດຫຼາຍຍີ່ຫໍ້ເຊ ັ່ນ: ຟອດແຣນເຈີ (Ford Ranger), ເຊີວະໂຣເລດ (chevrolet), ຈິບ (Jeep)… ສູນກາງການຜະລິດລົດຍົນທ ີ່ ສໍາຄັນ ແມນເມ ່ ືອງດີທະຣອຍ (Detroit). - ອຸດສາຫະກໍາຜະລິດເຄອງບ ື່ ິນທີ່ສໍາຄນແມ ັ ່ນບໍລິສັດໂບອິງເຊ ິ່ ງຜະລິດຍົນໂບອິງ707- 787 ທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ໃຊ້ໄດ້ດີແມ່ນໂບອີງ 747. - ອຸດສາຫະກໍາໂທລະຄົມມະນາຄົມມີຫຼາຍບໍລິສັດ ແລະ ຫຼາຍຂະແໜງ, ບໍລິສັດສໍາ ຄັນແມ່ນແອບເປິນ (Apple) ເຊິ່ ງຜະລິດໂທລະສັບມືຖື. - ອຸດສາຫະກໍາເຄ ື່ອງໄຟຟ້າມີຫຼາຍບໍລິສັດ ແລະ ຫຼາຍຊະນິດ, ບໍລິສັດທີ່ສໍາຄັນ ແມ່ນ ບໍລິສັດໄມໂຄຣຊອບ. - ອຸດສາຫະກໍາອາຫານມີຫຼາຍຊະນິດ ແລະ ຫຼາຍບໍລິສັດທີ່ສໍາຄັນ ມີບໍລິສັດໂຄກ (Coke), ແມັກໂດໂນ (Mcdonald). ນອກນັ້ ນ, ຍັງມີອຸດສາຫະກໍາຂະແໜງການອື່ນໆເຊ ັ່ ນ: ອຸດສາຫະກາໄມ ໍ ້, ຂຸດຄ ົ້ ນບໍ່ແຮ່ທາດ, ເຄມີ, ເຫຼັກກ້າ… 3.3 + ການຄ້າ ແລະ ການບໍລິການເປັນຂະແໜງທີ່ນໍາໃຊ້ແຮງງານຄົນຫາຍກວ ຼ ່າ 79,7%, ໃນນີ້ ພາກເອກະຊົນແມ່ນ 91% ສ່ວນພາກລັດມີພຽງ 8%. ຂະແໜງການຄ້າ ແລະ ການບໍລິ ການທີ່ສໍາຄັນມີການເງິນ, ການທະນາຄານ, ປະກັນໄພ, ການຄົ້ ນຄວ້າ, ການຄມມະນາຄ ົ ົມ ຂົນສ ົ່ ງ, ການທ່ອງທ່ຽວ… - ການຄາ ໃນປ ້ ີ 2013 ສະຫະລັດສ ົ່ ງສນຄິ ້າອອກມີມູນຄ່າເຖິງ 2.270 ຕື້ໂດລາ ແລະ ນໍາສິນຄ້າເຂາມ ົ້ ີມູນຄ່າເຖິງ 274 ຕື້ໂດລາ, ຄູ່ຄ້າທີ່ສໍາຄັນຂອງສະຫະລັດມີການາດາ, ຈີນ, ແມັກຊິກໂກ, ຍີ່ປຸ່ນ, ເຢຍລະມັນ, ອັງກິດ, ເກົາຫຼີໃຕ, ຝຣ ້ ັ່ງ, ໄຕ້ຫວັນ, ເບຣຊິນ… ສິນຄ້າທ ີ່ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 110 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
106 ສົ່ງອອກທີ່ສໍາຄັນມີລົດຍນ, ເຄ ົ ື່ອງອາໄຫຼ່ຕ່າງໆ, ອາຫານ, ເຄ ື່ ອງດ ື່ ມ, ເຄ ື່ ອງບິນ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນເຄ ື່ ອງບນໂບອ ິ ິງ (Boeing) ລຸ້ນຕ່າງໆ. ຜະລິດຕະພັນຈາກນາມ ໍ້ ັນ ແລະ ເຄ ື່ ອງສໍາເລັດ ຮູບອ ື່ ນໆ. ສ່ວນສິນຄານ້ າເຂ ໍ ົ້ າທີ່ສໍາຄັນມ: ນີ ໍ້ າມັນ, ລົດຍົນບາງຍີ່ຫໍ້ເຊ ັ່ ນ: ເບັນ (Benz), ເຟີຣາຣີ (Ferrari)…, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ອາໄຫຼ່, ອາຫານ, ເມັດພືດ, ເຄ ື່ ອງດ ື່ ມ ແລະ ອ ື່ ນໆ. - ການບໍລິການ ເນ ື່ອງຈາກໃນແຕລະປ ່ ີສະຫະລດອາເມຣ ັ ິກາມີການຈັດກດຈະກ ິ ໍາ ຕ່າງໆເຊ ັ່ນ: ກອງປະຊຸມ, ກິລາ, ເທດສະການ, ງານບຸນຕ່າງໆ ຈ ຶ່ ງມີຄົນຫຼັ່ງໄຫຼເຂ ົ້ າສູ່ປະເທດ ຢ່າງຫຼວງຫາຍສະເລ ຼ ່ຍປີລະປະມານ 400 ລ້ານຖ້ຽວຄົນ, ເຮັດໃຫ້ການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ບໍລິການ ຕ່າງໆໃນສະຫະລັດມີລາຍຮັບຢ່າງມະຫາສານ. - ການບໍລິການທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ພິເສດໃນສະຫະລັດມີການປນປິ່ ົວບ ໍ່ໄດ້ເສຍຄ່າ (Medicare) ແລະ ໂຄງການອາຫານ (Food stamp) ສໍາລັບຄົນທຸກຍາກ, ວ່າງງານ… ເຊັ່ນ: ໃນປ 2012 ລ ີ ັດຖະບານກາງໄດ້ຂຶ້ນງົບປະມານໄວ້ປະມານ 841 ຕື້ໂດລາ. 3.4 ! ! ສະຫະລັດອາເມຣິກາເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີການຄົມມະນາຄົມສະດວກດີ ແລະ ໜາແໜ້ນ ສາມາດຕດຕິ ໍ່ລັດຕໍ່ລັດ ແລະ ເມືອງຕ ໍ່ ເມອງໃນເວລາສ ື ນ. ເສ ັ້ ັ້ ນທາງທີ່ສໍາຄັນມີ: - ການຄົມມະນາຄົມທາງນ ໍ້ າ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີເຮືອບັນທຸກສິນຄ້າໃຫຍ່ເປັນ ອັນດັບ 5 ຂອງໂລກ ຮອງຈາກປະເທດລີເບຣີ (Liberie), ຍີ່ປຸ່ນ, ອັງກິດ ແລະ ນອກແວ. ມີ ເມືອງທ່າທີ່ສໍາຄັນເຊັ່ນ: ນິວຢອກ (New York), ລອດແອນເຈລິດ (Los Angeles). - ການຄົມມະນາຄົມທາງອາກາດ: ເປັນການຄົມມະນາຄົມທີ່ສໍາຄນທັ ີ່ສຸດໃນສະຫະ ລັດອາເມຣິກາ ສາມາດຕດຕິ ໍ່ ເມືອງຕ່າງໆໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ ແລະ ສາມາດເດີນທາງ ໄປທົ່ວໂລກ. ສາຍການບິນທີ່ສໍາຄັນມ: ສາຍການບ ີ ິນຍູໄນເຕັດແອໄລ (United Airlines), ສາຍການບິນແດນຕາ (Delta), ອາເມຣິກາແອໄລ (American Airlines); ມີສະໜາມບິນທີ່ ສໍາຄັນເຊ ັ່ ນ: ເມືອງຊີຄາໂກ (Chicago), ແດນເວີ (Denver), ນິວຢອກ, ດາລັດ (Dallas), ລອດແອນເຈີລິດ. - ການຄົມມະນາຄົມທາງບົກ: ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີຖະໜົນທ ີ່ໄດ້ມາດຖານສາກົນ (High way, Toll way) ຕິດຕ ໍ່ ລະຫວ່າງເມືອງຕ່າງໆໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 111 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
107 ນອກນ ັ້ ນ ຍັງມີເສ ັ້ ນທາງລດໄຟຕ ົ ິດຕໍ່ແຕ່ພາກຕາເວັນຕົກຫາພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ແຕ່ພາກເໜືອຮອດພາກໃຕ ສາມາດລ ້ ໍາລຽງຂົນສ ົ່ ງທັງຜູ້ໂດຍສານ ແລະ ສິນຄ້າໄດ້ທົ່ວເຖິງ ໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ. 0: 1. ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີທີ່ຕັ້ງ ຂອບເຂດ ຊາຍແດນຄືແນວໃດ? 2. ສະຫະລັດອາເມຣິກາມີທົ່ງພຽງ, ພູພຽງ ແລະ ສາຍພູທີ່ສໍາຄັນໃດແດ່? 3. ໃນສະຫະລັດອາເມຣິກາມີແມ່ນໍ້າທີ່ສໍາຄນໃດແດ ັ ່? 4. ຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດທີ່ສໍາຄັນຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາມີຫຍງແດ ັ ່? 5. ພົນລະເມືອງຂອງສະຫະລດອາເມຣ ັ ິກາແບ່ງເປັນຈັກເຊ ື້ອຊາດ? 6. ເຂດການຜະລິດກະສິກໍາທີ່ສໍາຄັນຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາແມ່ນເຂດໃດ? 7. ຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາທີ່ສໍາຄັນຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາມີຄືແນວໃດ? !ffC+"#: 1. ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ້ມແຜນທີ່ພູມສັນຖານຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ. 2. ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ້ມແຜນທ ີ່ ເສດຖະກິດຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາ. 3. ໃຫ້ນັກຮຽນສາງແຜນວາດກ ້ ່ຽວກັບພູມສາດເສດຖະກດຂອງສະຫະລ ິ ັດອາເມຣິກາ ໂດຍຫຍໍ້. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 112 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
108 ! 13 ffff /$+ 1. $ ເບຣຊິນເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ອັນດັບ 1 ໃນອາເມຣິກາໃຕ ຫ້ ຼື ອາເມຣິ ກາລາຕິນ, ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບ 5 ຂອງໂລກຮອງຈາກປະເທດຣັດເຊຍ, ການາດາ, ຈີນ ແລະ ສະຫະລັດອາເມຣິກາ, ເບຣຊິນມີເນ ື້ ອທີ່ທັງໝົດ 8.459.417 ກມ2 ແລະ ເນ ື້ ອທີ່ນໍ້າ (ຫ້ວຍ, ໜອງ, ບຶງ, ທະເລ) 55.460 ກມ2 , ມີປະຊາກອນ 198.4 ລ້ານຄົນ 2014 ຄື: ມີ ປະຊາກອນຫາຍກວ ຼ ່າທຸກປະເທດໃນອາເມຣິກາໃຕລວມກ ້ ັນ. ມີປະຊາກອນຫາຍເປ ຼ ັນອັນດບ 5 ັ ຂອງໂລກຮອງຈາກຈີນ, ອິນເດຍ, ສະຫະລັດອາເມຣກາ ແລະ ອ ິ ິນໂດເນເຊຍ. ປະເທດເບຣ ຊິນມີເມອງຫ ື ວງຊ ຼ ື່ ບຣາຊິນເລຍ (Brasilia) ມີຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນ 23/ກມ2 . 1.1 #, flffi fffl $% ເບຣຊິນຕ ັ້ງຢູ່ດ້ານຕາເວັນອອກຂອງທະວີບອາເມຣິກາໃຕ້ຕິດກັບດານຕາເວ ້ ັນຕົກຂອງ ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕກ, ເນ ິ ື້ ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຢູ່ລະຫວ່າງເສ ັ້ ນອາຍັນເໜອ ( ື Tropic of Cancer) ແລະ ເສ ັ້ ນອາຍັນໃຕ (້ Tropic of Capricorn) ໂດຍມີເສ ັ້ ນສູນສູດ (Equator) ຕັດຜ່ານດ້ານ ຕາເວັນອອກຫາດ້ານຕາເວັນຕົກ, ຢູ່ລະຫວ່າງມະຫາສະໝຸດອັດລງຕັ ິກ (Atlantic) ແລະ ສາຍພູອັງເດ (ີ Andes). ທິດເໜືອຢູ່ເສ ັ້ ນຂະໜານທີ 5 ໍ16 ່ເໜືອ, ທິດໃຕ້ຢູ່ເສ ັ້ ນຂະໜານທີ 33 ໍ44 ່ໃຕ້, ທິດຕາເວັນອອກຢູ່ເສ ັ້ ນແວງທີ 34 ໍ47 ່ຕາເວັນຕົກ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກຢູ່ເສັ້ນ ແວງທີ 73 ໍ59 ່ຕາເວັນຕົກ. ຈາກເໜືອສຸດຫາໃຕ້ສຸດມຄວາມຍາວ 4.319 ກມ, ມ ີ ີຂອບເຂດ ຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດຕາງໆດ ່ ງນ ັ່ : (ຕາມເຂ ີ້ ັມໂມງ) ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕກ (7.491 ກມ), ິ ອູຣູກວາຍ (Uruguay) 1.068 ກມ, ອາກຊັງຕິນ (Argentine) 1.261 ກມ, ປາຣາກວາຍ (Paraguay) 1.365 ກມ, ໂບລີວີ (BolLvie) 3.423 ກມ, ເປຣູ (Peru) 2.995 ກມ, ໂກລົມບີ (Colombie) 1.644 ກມ, ເວເນຊູເອນລາ (Venezuela) 2.200 ກມ ແລະ ກຸຍຢານນາຝຣັ່ ງ (French Guyana) 730 ກມ, ກຸຍຢານນາ (Guyana) 1.606 ກມ, ຊູຣິນາມ (Suriname) 593 ກມ. ໃນອາເມຣິກາໃຕ້ປະເທດເບຣຊິນບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບ 2 ປະເທດຄື: ຊີລີ (Chili) ແລະ ເອກວາດໍ ((cuador). 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 113 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
109 ແຜນທ ີ່ ປະເທດເບຣຊິນ 1.2 #0 ເນ ື້ ອທີ່ດິນໃນປະເທດເບຣຊິນກວມ 8.459.417 ກມ2 ແບ່ງອອກເປັນ 3 ເຂດຄື: 1) ເຂດອ່າງລຸ່ມແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນເປັນທ ົ່ ງພຽງທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ ½ ຂອງ ປະເທດ ຫຼື ປະມານ 3.500.000 ກມ2 , ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ ລະຫວ່າງພພຽງກ ູ ຸຍຢານ (ທິດເໜືອ) ແລະ ພູພຽງເບຣຊິນທິດໃຕ້ ແລະ ສາຍພູອັງເດີ (ທິດຕາເວັນຕົກ) ແລະ ມະຫາສະໝຸດອັດລັງ ຕິກ (ທິດຕາເວັນອອກ) ທົ່ ງພຽງແຫ່ງນ ີ້ປະກອບດ້ວຍດິນຊ ັ້ ນ, ຊາຍ ແລະ ດິນດາກ (ດິນໜຽວ) ເຂດຕາເວັນຕົກຂອງທ ົ່ງພຽງເປັນດິນສັນດອນເກ ົ່ າບໍ່ອຸດົມສົມບູນ ເນ ື່ ອງຈາກຖືກສຽດເຊາະ. ເຂດຕາເວັນອອກ ຫຼື ສາມຫຼ່ຽມປາກແມ່ນໍ້າເປັນດິນສັນດອນໃໝ່ເໝາະສົມແກການປ ່ ູກຝັງ ເພາະຖືກແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ແລະ ສາຂາຂອງມັນນາມາທ ໍ ັບຖົມໃນແຕ່ລະປີ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 114 7/31/2015 9:38:33 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
110 2) ເຂດທົ່ງພຽງລຽບຕາມແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝຸດອັດລງຕັ ິກ, ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ແຕ່ສາມ ຫຼ່ຽມປາກແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນລົງໄປເຖິງຊາຍແດນປະເທດອູຣູກວາຍ. ເປັນທ ົ່ ງພຽງທ ີ່ ແຄບສະ ຫຼັບກັບໜ້ານ ໍ້ າ ແລະ ສາຍພູຕ່າງໆ ເຊ ິ່ ງມີຄວາມສູງລະຫວ່າງ 1000 ແມ 2000 - ັດ ເຊ ັ່ ນ: ສາຍ ພູເຊັຍຣາໂດມາ (Sera do mar), ສາຍພູເຊັຍຣາໂດ ມົງຕີເກວຣາ (Sera do Montiqueira), ສາຍພູເຊັຍຣາໂດ ແອັດສະປິນລາໂຢ (Sera do Espinlayo). ສາຍພູຊາວຝຣງຊັ ິດສະໂກ (Sao Francisco)… ທົ່ ງພຽງນ ີ້ແຄບຢູ່ທາງພາກເໜືອ ແລະ ກວ້າງອອກຢູ່ທາງພາກໃຕ ໂດຍ ້ ສະເພາະໃນເຂດລຸ່ມແມ່ນໍ້າປາຣານາ (Parana), ເປັນທ ົ່ ງພຽງທີ່ອຸດົມສົມບູນເໝາະສົມແກ່ ການກະສິກໍາ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການປກອູ ້ອຍ, ກາເຟ, ກາກາວ... ການລ້ຽງງົວ, ຄວາຍ… ເປັນເຂດທີ່ມີປະຊາກອນອາໄສຢູ່ໜາແໜ້ນຫຼາຍກວ່າເຂດທ ົ່ ງພຽງອ່າງແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ. 3) ເຂດພູພຽງເບຣຊິນ: ກວມເອົາເຂດພູພຽງຂອງປະເທດເບຣຊິນເປັນພູພຽງທີ່ມີລັກ ສະນະສູງຢູ່ຕາມພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ຄ້ອຍຕາລ ໍ່ ົງໄປຫາເຂດອ່າງແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ (ທິດເໜືອ), ທົ່ ງພຽງລຸ່ມແມ່ນໍ້າປາຣານາ (ທິດໃຕ) ແລະ ຄ ້ ້ອຍຕ ໍ່ າລົງໄປຫາປະເທດໂບໂລວີ (ທິດຕາເວັນຕກ). ໃຈກາງຂອງພ ົ ູພຽງເບຣຊິນມີພູພຽງມາໂຕໂກຣດໂຊ (Matogrosso) ເຊິ່ງ ຄ້ອຍຕ ໍ່ າລົງໄປທັງ 4 ທິດ. 1.3 ffi ພູມອາກາດຂອງປະເທດເບຣຊິນ ສ່ວນໃຫຍ່ເປນພັ ມອາກາດຮ ູ ອນແບບອາຍ ້ ັນ (Tropical) ໂດຍອີງໃສ່ທີ່ຕັ້ງ ແລະ ພູມສັນຖານຂອງປະເທດ. ຈຶ່ ງແບ່ງພູມອາກາດຂອງ ປະເທດເບຣຊິນອອກເປັນ 3 ເຂດຄື: - ໃນເຂດອ່າງແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ເຊິ່ ງມເສີ ັ້ ນສູນສູດຕັດຜ່ານມີພູມອາກາດຮ້ອນ ແລະ ຊຸ່ມ, ທ້ອງຟ້າມີເມກປົກຫມຢ້ ຸ ູ່ເປັນປະຈໍາ. ອຸນຫະພມສະເລ ູ ່ຍຢູ່ລະຫວ່າງ 24 ໍ-27 ໍC ພູມອາ ກາດໃນເຂດນີ້ບໍ່ຮ້ອນຫາຍຖ ຼ າທຽບໃສ ້ ່ເຂດອ ື່ນໃນແຖບເສັ້ ນສູນສດ. ເຂດນ ູ ຈະໄດ ີ້ ້ຮັບປະລມານ ິ ນໍ້າຝົນສະເລຍສ່ ູງກວ່າ 2 ແມັດ/ປີ (2.000 ມມ-3.000ມມ/ປີ). - ໃນເຂດທົ່ ງພຽງລຽບຕາມມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕກພິ ູມອາກາດຮ້ອນແບບອາຍນ, ແຄມ ັ ມະຫາສະໝດອາກາດອາດຈະຮ ຸ ້ອນ ແລະ ຄ່ອຍເຢັນເມ ື່ ອຂ ຶ້ນໄປເທິງພູພຽງ ແລະ ໄປທາງ ພາກໃຕ. ຍ້ ົກເວ ັ້ນໃນເຂດລະຫວ່າງແມ່ນໍ້າໂຕກັນຕິນ-ປາໄນບາ (Tocantins-Parnaiba) ເຊິ່ງ ເປັນເຂດທີ່ຮ້ອນ ແລະ ແຫ້ງແລ້ງທີ່ສຸດຂອງປະເທດ. ລະຫວ່າງເດືອນພຶດສະພາ-ພະຈິກ ອຸນຫະພູມຂນສ ຶ້ ູງເຖິງ 38 ໍC ແລະ ບາງປີຈະບໍ່ມີຝົນຕກເລ ົ ີຍ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 115 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
111 - ໃນເຂດພພຽງ (ໃຈກາງປະເທດໄປເຖ ູ ິງທິດຕາເວັນຕກ) ພ ົ ູມອາກາດເປັນພມອາກາດ ູ ຮ້ອນແບບອາຍັນ, ມີຝົນຕົກໃນລະດູຮ້ອນ ປະລມານນ ິ າຝໍ້ ົນຢູ່ລະຫວາງ 1.580-2.000 ມມ/ປ ່ ີ. ໃນບາງປີອາກາດຮ້ອນຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ມີຝົນຕົກ (ໃນປ 1877). ີ 1.4 ff$ ເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ມີເນ ື້ ອທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງເສັ້ນອາຍນເໜັ ືອ ແລະ ເສ ັ້ ນອາຍັນໃຕ, ມ້ ີ ພູມອາກາດຮອນຊ ້ ່ ຸມ, ມີຝົນຕົກຫຼາຍຈງມ ຶ່ ີແມ່ນໍ້າຫາຍສາຍເຊ ຼ ັ່ ນ: 1) ແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ (Amazone), ເປັນແມ່ນໍ້າທີ່ມີຄວາມຍາວເປັນອັນດັບ 2 ຮອງ ຈາກແມ່ນໍ້ານນ ( ິ Nile) ມີຄວາມຍາວ 6.516 ກມ, ເປັນແມ່ນໍ້າທກວ ີ່ ້າງໃຫຍ່ເປນອັ ັນດັບ 1 ຂອງໂລກ, ໄຫຼຈາກສາຍພູອັງເດີ (Andes) ທາງທິດຕາເວັນຕົກລົງໄປມະຫາສະໝຸດອັດລັງ ຕິກຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກ, ມີຕົ້ນກາເນ ໍ ດຈາກປະເທດເປຣ ີ ູ (Peru), ໃນປະເທດເປຣູເພ ິ່ ນເອ ີ້ ນ ແມ່ນໍ້ານີ້ວ່າ ແມ່ນໍ້າມາຣານົງ (Maranon). ເມື່ ອແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນໄຫຼເຂ ົ້ າສູ່ເບຣຊິນມັນຈະຢູ່ ໃນລະດບຄວາມສ ັ ງ 60 ແມ ູ ັດ ເໜືອລະດັບນ ໍ້ າທະເລ, ມີຄວາມກວ້າງລະຫວ່າງ 3-4 ກມ ແລະ ປາກແມ່ນໍ້າກວ້າງເຖິງ 40-50 ກມ ໃນລະດູຝົນ, ມັນຮັບນ ໍ້າຝົນໃນລະດູຮ້ອນໃນເຟື້ອງໂລກ ເໜືອ ແລະ ໃນລະດູໜາວໃນເຟື້ອງໂລກໃຕ້, ມີລະບົບນາໄຫ ໍ້ (ຼDebit) 120.000 ມ3 /ວິນາທ ທີ ີ່ ປາກແມ່ນໍ້າ. ແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນນໍາເອົາດິນສັນດອນມາທັບຖົມສາມຫຼ່ຽມປາກແມ່ນໍ້າປີລະ 650 ລ້ານມ3 ແລະ ສ ົ່ ງນ ໍ້ າຈດອອກໄປຫາມະຫາສະໝ ື ດອຸ ັດລັງຕິກເຖິງ 400 ກມ. ນອກຈາກ ກວ້າງໃຫຍ່ແລ້ວ ແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນຍັງມີຄວາມເລິກຈົນເຮືອເດີນທະເລສາມາດແລ່ນຂ ຶ້ນໄປ ເຖິງ 1.700 ກມ ທີ່ ເມືອງມານາອຸດ (Manaus), ແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນມີສາຂາສາຄໍ ັນຫຼາຍສາຍ ທັງຝັ່ ງຊ້າຍ ແລະ ຝັ່ ງຂວາເຊ ັ່ນ: ທາງຝັ່ ງຊ້າຍມີແມ່ນໍ້າຈາປູຣາ (Japura), ເນໂກຣ (Negro), ບຣັງໂກ (Branco)…ທາງຝງຂວາມ ັ່ ີແມ່ນໍ້າຈາວາຣ (ີJavari), ຈູຣູອາ (Jurua), ປູຣູດ (Purus), ມາແດຣາ (Madeira), ຕາປາໂຈດ (Tapajos), ຊິງກຸ (Xingu), ໂຕກັນຕິນ (Tocantins)… ແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ແລະ ສາຂາຕ່າງໆປະກອບເປັນອ່າງແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ. 2) ແມ່ນໍ້າທີ່ສໍາຄັນທາງພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອມີ: ແມ່ນໍ້າປາໄນບາ (Parnaiba), ແມ່ນໍ້າຊາວຝຣັງຊິດສະໂກ (Sao francisco)… ເຊິ່ ງມີຕົ້ນກໍາເນີດໃນພູພຽງເບຣຊນ ແລະ ໄຫ ິ ຼ ໄປທາງເໜືອລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 116 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
112 3) ແມ່ນໍ້າທີ່ສໍາຄັນທາງພາກໃຕ້ຂອງປະເທດມີແມ່ນໍ້າປາຣານາ ເຊງມ ິ່ ີຕົ້ນກໍາເນດໃນພ ີ ູ ພຽງເບຣຊິນໄຫຼຜ່ານປະເທດປາຣາກວາຍ (Paraguay), ປະເທດອາກຊັງຕິນ (Argentine), ປະເທດອູຣູກວາຍ (Uruguay) ລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດອດລັ ັງຕິກ. 1.5 ' # ໃນປ 1980 ເບຣຊ ີ ິນມີເນ ື້ ອທີ່ປ່າໄມ້ກວມ 66% ຂອງເນື້ ອທີ່ທົ່ວປະເທດ ມີໄມ້ນາໆ ຊະນິດເຖິງ 3.000 ຊະນິດ ແລະ ມີສັດປ່ານາໆຊະນິດ. ເຂດປ່າໄມ້ທີ່ສໍາຄັນມ: ີ - ໃນເຂດທົ່ງພຽງອາມາໂຊນມີປ່າດົງຕຶບໜາ ຫຼື ປ່າດົງດິບ ເຊ ິ່ງປະກອບດ້ວຍຕ ົ້ນໄມ້ ໃຫຍ່ສູງຮຽວ, ມີເຄືອໄມຊະນ ້ ິດຕ່າງໆກ້ຽວພັນຕ ົ້ນໄມ້ບາງຊະນິດ, ມີດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຮຸນ ແຮງ… ປ່າໄມ້ໃນເຂດທົ່ງພຽງອາມາໂຊນເປັນປ່າທີ່ມີຕົ້ນໄມ້ເຖິງ 3-5 ຊັ້ ນ ພ ື້ ນດິນບໍ່ມີຫຍ້າ ເພາະແສງແດດສ່ອງລົງບເຖ ໍ່ ິງ, ຕ ົ້ນໄມ້ທີ່ສໍາຄັນໃນເຂດນີ້ແມ່ນຕນຢາງ ( ົ້ Héveas)… ໃນເຂດ ປ່າດົງດິບອາມາໂຊນບໍ່ມີສັດໃຫຍ່ເຊ ັ່ ນ: ຊ້າງ, ຄວາຍປ່າ… ມີແຕ່ສັດນ້ອຍ ແລະ ສັດເລືອ ຄານເຊ ັ່ ນ: ເສືອຈາກວາ (Jaguar), ແຂ (້ Cai man) ແລະ ແມງໄມ້ຕ່າງໆ… ໃນເຂດນີ້ມີສັດ ຮ້າຍ ແລະ ສັດກິນຊ ີ້ ນເຊ ັ່ນ: ປາປີຣັນຍາ (Piranha), ອາຣາໄພມາ (Arpaima)… ເມື່ ອກ່ອນ ເພ ິ່ ນເອ ີ້ນປ່າດົງດິບໃນເຂດອ່າງນ ໍ້າອາມາໂຊນນີ້ວ່າ “ທະເລຊາຍສີຂຽວ” ຫຼື ນາລົກສີຂຽວ ເພາະມີພະຍາດຫຼາຍຊະນດທິ ີ່ຄົນເຮົາບ ໍ່ຢາກພົບພ ໍ້ ເຊນ: ພະຍາດມາລາເຣຍ, ໄຂ ັ່ ້ທໍລະພິດ… - ເຂດແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝດອຸ ັດລັງຕິກໃນເມື່ ອກ່ອນເຂດນ ີ້ເປັນເຂດປ່າໄມ ແລະ ທ ້ ົ່ງ ຫຍ້າສະຫຼັບກນໄປ, ຕ ັ ົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຢູ່ກະແຈກກະຈາຍ ແລະ ມີພ່ ຸມໄມ້ທີ່ທົນກັບຄວາມແຫ້ງ ແລ້ງ (ໃນລະດູຮ້ອນ) ໄດ້ດີ. ໃນປັດຈຸບັນ ເຂດນ ີ້ເປັນເຂດຖືກປ່ຽນແທນໂດຍນິຄົມກະເສດ ເພ ື່ ອການລ້ຽງສັດເຊ ັ່ ນ: ງົວ, ຄວາຍ… ແລະ ປູກພືດຕ່າງໆເຊ ັ່ນ: ກາເຟ, ກາກາວ; ຝ້າຍ, ອ້ອຍ… - ເຂດພູພຽງເບຣຊິນ: ເປັນເຂດຂອງປ່າໂຄກ (Savana) ຊາວເບຣຊິນເອ ີ້ ນວ່າ: “ກໍາ ປົດ” (Campos) ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍທ ົ່ ງຫຍ້າ, ໄມ້ພຸ່ມທີ່ມີໜາມ ແລະ ປ່າໄມ້ໃນເຂດທີ່ຢູ່ໃກ້ ກັບແມ່ນໍ້າ. ໃນເຂດພູພຽງເບຣຊິນນ ີ້ ບາງບ່ອນກໍຖືກປຽນແທນໂດຍນ ່ ິຄົມກະເສດເພ ື່ອປູກຜັກ ສາລ, ເຂ ີ ົ້າຝາງ້ . ບາງບ່ອນກໍຖືກຖາກຖາງເພ ື່ ອການຂດຄຸ ົ້ ນແຮ່ທາດໃນດິນ, ເຮັດໃຫ້ທິວທັດ ທໍາມະຊາດຖກທື ໍາລາຍຢາງຫ ່ ຼວງຫຼາຍ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 117 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
113 ປ່າໂຄກ (Savana) 1.6 $# %ffi $ (BA) ເບຣຊິນເປນປະເທດທ ັ ີ່ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍຊບພະຍາກອນທ ັ ໍາມະຊາດ (ເທິງໜ້າດິນ ແລະ ໃນດິນ). ມີແຮ່ທາດທີ່ສໍາຄນ: ັ - ນ ໍ້ າມັນ: ມີຫຼາຍຢູ່ຕາມແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ. - ຖ່ານຫີນ: ມີຫຼາຍຢູ່ທາງໃຕ້ຂອງປະເທດ. - ນິແກນ: (Nickel), ເຫຼັກ, ຄໍາ, ເພັດ… ເຊ ິ່ ງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເຕ ົ້າໂຮມກັນຢູ່ໃນເຂດພູ ພຽງເບຣຊິນ. ເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍປ່າໄມ, ເຄ ້ ື່ອງປ່າຂອງດົງ, ແຮ່ທາດໃນດິນ, ແຕ່ໃນໄລຍະຜ່ານມາເບຣຊິນໄດ້ນໍາໃຊ້ຊັບພະຍາກອນເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງຟຸມເຟືອຍ ເຮັດໃຫ້ເກີດວິ ກິດການຫາຍຼ ດ້ານເຊ ັ່ນ: ປ່າໄມ້ຖືກທໍາລາຍເຮັດໃຫ້ດິນຖືກກັດເຊາະ ແລະ ຂາດຄວາມ ອຸດົມສົມບູນ ແຮ່ທາດຕ່າງໆກໍຖືກຂຸດຄ ົ້ ນ ແລະ ສ ົ່ງຂາຍໃຫ້ຕ່າງປະເທດຢ່າງຫວງຫ ຼ ຼາຍ…ແຕ່ ລາຍຮັບ ແລະ ຄ່າຄອງຊີບຂອງປະຊາຊົນເບຣຊິນຍັງຕ ໍ່ າ, ບັນດາຂະແໜງເສດຖະກິດຕ່າງໆ ບໍ່ຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງປະຊາຊົນ. ເບຣຊິນໄດ້ມີກົດໝາຍກ່ຽວກັບ ປ່າໄມ້, ນ ໍ້ າ ແລະ ສັດປ່າມາແຕ ປ່ ີ 1989 ເບຣຊິນຈ ຶ່ງໄດ້ຈັດຕ ັ້ ງອົງກອນເພ ື່ ອຮັກສາສ ິ່ ງແວດ ລ້ອມ ແລະ ບູລະນະຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ (ໂດຍສະເພາະປ່າໄມ້, ການຂຸດຄ ົ້ນຢາງ ແລະ ການຫາປາ) ຂຶ້ ນ. ໃນປ 1992 ເບຣຊ ີ ິນໄດ້ຈັດຕ ັ້ ງອົງການ ຫຼື ກະຊວງຂ ຶ້ ນເພ ື່ ອຄ ົ້ ນຄວ້າຄຸ້ມຄອງ ແລະ ພັດທະນາຊັບພະຍາກອນທາມະຊາດເພ ໍ ອການນ ື່ ໍາໃຊແບບຍ ້ ືນຍົງ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 118 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
114 2. #! 2.1 "# ໃນສະຕະວັດ ທີ XV ສະໄໝທີ່ປອກຕຸເກດ (Portuguese) ມາເຖິງທະວີບອາເມຣິກາ ໃຕ ຫ້ ອາເມຣ ຼື ິກາລາຕິນ (Latin America). ປະເທດເບຣຊິນເຄີຍເປນອານານ ັ ິຄົມຂອງປະເທດ ປອກຕຸການ (Portugal) ລະຫວ່າງ ປ 1500-1822. ເພ ີ ື່ອເປັນແຮງງານໃນການປູກອ້ອຍ, ກາເຟ ແລະ ຂຸດຄ ົ້ ນບໍ່ຄໍາ, ພວກປອກຕຸເກດໄດ້ນໍາເອົາຂ້າທາດຜິວດາຈາກທະວ ໍ ີບອາຟຣິກາ ເຂ ົ້ າມາເຖິງ 3 ລ້ານຄົນ. ນອກຈາກນ ັ້ ນ ລະຫວ່າງປ 1882-1934 ຜ ີ ູ້ຄົນຈາກທະວີບເອີຣົບ, ອາຟຣິກາ, ອາຊ ແລະ ປະເທດໃກ ີ ້ຄຽງຂອງປະເທດເບຣຊິນເອງ ໄດ້ຫຼັ່ງໄຫຼເຂາສ ົ້ ູ່ປະເທດເບຣ ຊິນເຖິງ 4.5 ລ້ານຄົນ. ປະເທດເບຣຊິນຈ ຶ່ ງມີລູກປະສມ ຫ ົ ຼື ລູກຊອດຫຼາຍກວ່າໝູ່ໃນໂລກ. 2.2 ! ffffi ໃນປ 2013 ເບຣຊ ີ ິນມີພົນລະເມືອງທັງໝົດ 202.692.247 ຄົນ, ເພດຊາຍມີ 99.715.487 ຄົນ ເທ ົ່ າກບ 49,2% ຂອງພ ັ ົນລະເມອງທ ື ັງໝົດ ແລະ ເພດຍງ 102.976.760 ິ ຄົນ ເທ ົ່ າກັບ 50,8% ເປັນອັນດັບ 5 ຂອງໂລກຮອງຈາກຈີນ, ອິນເດຍ, ສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ອິນໂດເນເຊຍ, ມີອັດຕາການເກດສີ ູງ ແຕ່ມີອັດຕາການຕາຍຕ ໍ່ າ ແລະ ອັດຕາການ ເພ ີ່ ມຂ ຶ້ນປະມານ 1,26% ຕໍ່ປີ. ເບຣຊິນເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີພົນລະເມືອງຢູ່ໃນໄວໜຸ່ມຫຼາຍ ຄື: ພົນລະເມອງ 62% ມ ື ີອາຍຸຕໍ່າກວ່າ 29 ປີ, ພົນລະເມືອງເບຣຊິນມີອາຍຸຍືນ (ເພດຊາຍ 71,3 ປີ, ເພດຍິງ 78,5 ປີ) ສະເລ່ຍ 75 ປ. ີ 2.3 ff$ ffi$ ກ່ອນຜູ້ຄົນຕ່າງໆຈາກທະວີບເອີຣົບ, ອາຊີ, ອາຟຣິກາ ແລະ ບັນດາປະເທດໃກ້ຄຽງຈະ ອົບພະຍົບເຂາມາຕ ົ້ ັ້ ງຖນຖານໃນເບຣຊ ິ່ ິນ. ພົນລະເມືອງເບຣຊິນມີ 2.5 ລ້ານຄົນ ແບ່ງອອກ ເປັນ 67 ຊົນເຜ ົ່າ. ປັດຈຸບັນ ເພ ິ່ ນແບ່ງພົນລະເມືອງຕາມສີຜິວຄ: 91 ລ ື ້ານຄນເປ ົ ັນສີຂາວ, 82 ລ້ານຄົນ ເປັນສີນໍ້າຕານ, 15 ລ້ານຄົນ ເປັນສີດໍາ, 2 ລ້ານຄນ ເປ ົ ັນຄົນຜວເຫ ິ ຼືອງ ແລະ ປະມານ 800.000 ຄົນ ເປັນຊົນເຜ ົ່ າພ ື້ ນເມືອງດ ັ້ ງເດີມ ຫຼື ອິນເດຍແດງ ແຕ່ພົນລະເມືອງ ເບຣຊິນບໍ່ມີການຢຽດຢາມເລື່ ອງສີຜິວ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 119 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
115 2.4 ພົນລະເມືອງເບຣຊິນ 90% ນັບຖືສາສະໜາຄຣິດຄື 74% ນັບຖືສາສະໜາໂຣມັນຄາ ທໍລິກ (Roman Catholic), 15% ນັບຖືສາສະໜາປະໂຣແຕສະຕັງ (Protestant). ນອກນັ້ ນ ຍັງມີ 13% ນັບຖືວິນຍານຕ່າງໆ, 0.3% ນັບຖືສາສະໜາເກ ົ່ າທີ່ມີຢູ່ໃນທະວີບອາຟຣິກາ, 1.3% ນັບຖສາສະໜາອ ື ື່ນໆ ແລະ 7% ບໍ່ນັບຖືສາສະໜາໃດເລີຍ. 2.5 # ເນ ື່ ອງຈາກພນລະເມ ົ ືອງຂອງເບຣຊິນມາຈາກທ້ອງຖນຕ ິ່ ່າງໆຂອງໂລກ ເບຣຊິນຈ ຶ່ ງມີ ວັດທະນະທໍາຮີດຄອງປະເພນີປະສົມປະສານ ແຕ່ປະເພນີທີ່ເດ ັ່ ນແມນເທດສະການ ( ່ Festival) ໃຫຍ່ທີ່ມີຜູ້ຄົນອອກມາເຕນຈ ັ້ ັງຫວະແຊມບາ (Atbbamba) ຕາມທ້ອງຖະໜົນໃນຕົວເມືອງ ໃຫຍ່ ໂດຍສະເພາະເມືອງຣິໂອເດິຈາເນໂຣ (Rio de Jainero) ແລະ ເມືອງຊາວເປົາໂລ (Sao Paolo) ພົນລະເມືອງເບຣຊິນເປັນຄົນທີ່ມັກກິລາເຕະບານ (Football) ເປັນຊິວິດຈິດໃຈ. ນອກນ ັ້ ນ ກໍຍັງມີກິລາຊະນດຕິ ່າງໆເຊ ັ່ນ: ຟຸດຊອນ (Futsall), ຕີບານ (Voley ball) ທັງໃນ ຮົ່ມ ແລະ ຊາຍຫາດ, ເຕະບານຊາຍຫາດ… 2.6 ! !ffi ເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ປະກອບດ້ວຍ 26 ລັດ (State) ເອກະລາດ ແລະ ແຕ່ລະລັດມີ ລັດຖະທໍາມະນູນ ແລະ ວິຖີການປົກຄອງເປັນຂອງຕົນເອງ ແຕ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ລັດຖະທໍາມະນູນ ແລະ ລັດຖະບານກາງ ເຊ ິ່ ງມີສູນກາງຢູ່ເມືອງຫຼວງເບຣຊິນເລຍ (Brazillia). 26 ລັດໄດ້ຖືກ ຈັດແບ່ງເປັນ 5 ເຂດປົກຄອງຄື: - ເຂດເໜືອປະກອບດ້ວຍ 7 ລັດ (North Region). - ເຂດຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອປະກອບດ້ວຍ 9 ລັດ (North East Region) - ເຂດຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕປະກອບດ ້ ້ວຍ 4 ລັດ (South East Region) - ເຂດໃຕ້ປະກອບດ້ວຍ 3 ລັດ (South Region) - ເຂດໃຈກາງ ແລະ ຕາເວັນຕົກປະກອບດ້ວຍ 3 ລັດ (Center-West Region) ແຕ່ລະລັດສາມາດດໍາເນີນນະໂຍບາຍດານເສດຖະກ ້ ດ ແລະ ສ ິ ັງຄມເອງ ແຕ ົ ່ຕ້ອງສອດຄ່ອງ ກັບນະໂຍບາຍຂອງເຂດ (Region) ແລະ ຂອງລັດຖະບານກາງ (Federal government) 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 120 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
116 ແຜນທ ີ່ ເປີເຊັນຂອງປະຊາກອນໃນແຕ່ລະຂົງເຂດຂອງເບຣເຊິນ 3. ff0 + ເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ມີເສດຖະກິດເຂ ັ້ ມແຂງດ ເປ ີ ັນອັນດັບ 7 ຂອງໂລກ, ເປັນອັນ ດັບ 1 ຂອງອາເມຣິກາລາຕນ ເປ ິ ັນອັນດບ 2 ຂອງທະວ ັ ີບອາເມຣິກາ ຮອງຈາກສະຫະລັດອາ ເມຣິກາ, ເສດຖະກິດຂອງເບຣຊິນມີລັກສະນະເສລີນິຍົມ (Free market) ລາຄາສິນຄ້າຂຶ້ນ ກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຕະຫຼາດ. ເສດຖະກິດຂອງເບຣຊິນຂະຫຍາຍຕົວໄວຄື: ຂະຫຍາຍ ຕົວ 5% ຕໍ່ປີ. ເບຣຊິນເປັນສະມາຊິກຂອງຫຼາຍອົງການເສດຖະກິດຂອງໂລກເຊັ່ນ: ອົງການ ການຄ້າໂລກ (WTO), G8+5, G20… ເບຣຊິນມີແຮງງານເຖິງ 107,1 ລ້ານຄົນແຈກຢາຍ ຢູ່ຂະແໜງເສດຖະກິດຕ່າງໆ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 121 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
117 3.1 + ເບຣຊິນມີເນ ື້ ອທ ີ່ໃນການກະສິກໍາເຖິງ 600.000 ກມ2 ແບ່ງເປັນ 5.000 ເຂດກະສິກໍາ ຕ່າງໆແຈກຢາຍຢູ່ໃນທົ່ວປະເທດ, ນໍາໃຊແຮງງານເຖ ້ ິງ 15,7% ຂອງແຮງງານທັງໝົດ. C# #: - ກາເຟ: ເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ ຜະລິດກາເຟໄດ້ອັນດັບ 1 ຂອງໂລກ. ສ່ວນຫຼາຍຈະ ປູກໃນເຂດປາຣານາ (Parana) ແລະ ຣິໂອ ກຣັງເດິ ໂດສູນ (Rio Grande do Sul). - ຖ ົ່ ວດິນ: ເມ ື່ ອກ່ອນເພ ິ່ນປກເພ ູ ື່ອເປັນອາຫານສັດ ແຕ່ປັດຈຸບັນກາຍມາເປັນສິນຄ້າສົ່ງ ອອກຄືກັນກບກາເຟ. ັ - ໜາກກ້ຽງ-ໜາກນາວ: ເບຣຊິນສາມາດຜະລິດໝາກກ້ຽງໄດ້ 1/3 ຂອງຜົນຜະລິດ ຂອງໂລກ ສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການດ ື່ ມນ ໍ້ າໝາກກ້ຽງໄດ້ເຖິງ 80% ຂອງຄວາມ ຕ້ອງການຂອງໂລກ. ໝາກກ້ຽງຈະປູກຫາຍໃນເຂດປາຣານາ. ຼ - ຫົວຜັກກາດຂາວ: ປູກຫຼາຍໃນເຂດປາຣານາ, ເຂດອ່າງນ ໍ້າອາມາໂຊນ - ນອກນ ັ້ ນ ເບຣຊິນຍັງປູກເຂ ົ້ າ, ສາລ, ກາກາວ ີ , ໝາກກ້ວຍ, ພິກໄທດໍາ, ປ່ານ, ປໍ, ຫົວຜັກທຽມ, ຊາ, ອ້ອຍ… ສ່ວນຫຼາຍຈະເຕ ົ້າໂຮມຢູ່ໃນເຂດອາງແມ ່ ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ແລະ ທົ່ງພຽງປາຣານາ. # ເບຣຊິນເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີສັດລ້ຽງຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະ ງົວ, ຄວາຍມີປະມານ 200 ລ້ານໂຕ. ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນເຕ ົ້າໂຮມໃຢໃນເຂດທ ູ່ ງພຽງປາຣານາ. ໃນເຂດໃຈກາງຂອງປະເທດ ົ່ ເຊ ິ່ງເປັນເຂດທ ົ່ ງຫຍ້າຊາວານາ (Savanna) ການລ້ຽງສັດຈະເປັນແບບປະປ່ອຍ ໂດຍໃຫ້ຄົນ ຕິດຕາມ. ນອກນ ັ້ ນ ເບຣຊິນຍັງລ້ຽງສັດປິກ (ເປັດ-ໄກ່) ເພື່ອເປັນສິນຄ້າສ ົ່ ງອອກຂາຍ. " ບໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມໃນເບຣຊິນ ເນ ື່ອງຈາກແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕິກ (Atlantic) ເລິກ ແລະ ມກະແສນ ີ ໍ້ າເຄອນເຢ ື່ ັນເບຣຊິນໄຫຼຜ່ານ ປາບໍ່ມີຫຼາຍ. ການຫາປາ ສ່ວນຫາຍແມ ຼ ນຢ່ ູ່ໃນແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ແລະ ສາຂາຂອງມັນ ມປາຫ ີ ຼາຍຊະນດເຊ ິ ັ່ນ: ປາໄຣມາ (Paraima)… ປີຣັນຍາ (Piranha)… 3.2 ffi&" ແຕ່ ປີ 1500-1808 ອຸດສາຫະກໍາຂອງເບຣຊິນແມ່ນຢູ່ໃນກໍາມືຂອງພວກປອກຕຸເກດ, ຫຼັງຈາກນ ັ້ ນ ເບຣຊິນມີໂອກາດໄດ້ຕັ້ງໂຮງຈັກໂຮງງານເປັນຂອງຕົນເອງ. ສ່ວນຫຼາຍຜົນຜະລິດ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 122 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
118 ຕ່າງໆແມ່ນໄດ້ວັດຖຸດິບຈາກການກະສິກໍາເຊ ັ່ ນ: ນ ໍ້າຕານ, ຢາງ, ກາເຟ, ຊີ້ ນ… ມາເຖິງ ສະຕະວັດທີ XXI ເສດຖະກິດຂອງເບຣຊິນໄດ້ຂຶ້ນມາຢູ່ອັນດັບທ 8 ຂອງໂລກ. ປ ີ ັດຈຸບັນ ເບຣຊິນນໍາໃຊ້ແຮງງານເຖງ 13,3% ເຂ ິ ົ້າໃນຂະແໜງອຸດສາຫະກາຕໍ ່າງໆ. ອຸດສາຫະກໍາທ ີ່ ສໍາຄັນຂອງເບຣຊິນມີຄື: - ອຸດສາຫະກໍາພະລັງງານ: ແຕ່ລະປີເບຣຊິນຕ້ອງໄດ້ນໍາເຂ ົ້ ານ ໍ້ າມນເຖ ັ ິງ 70% ຂອງ ຄວາມຕ້ອງການ. ມາເຖິງປີ 2007 ເບຣຊິນສາມາດສະໜອງຄວາມຕ້ອງການດ້ານພະລັງ ງານໄດ້, ໂດຍສ້າງເຂື່ອນໄຟຟ້ານາຕ ໍ້ ົກ ສາມາດຕອບສະໜອງໄຟຟ້າໄດ້ເຖິງ 19.000 ເມກາ ວັດ (Megawatt) ເຂື່ ອນທີ່ສໍາຄັນມີເຂອນອ ື່ ີໄຕປູ (Itaipu), ເຊ ິ່ງເປັນເຂ ື່ ອນທ ີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນ ໂລກ, ເຂ ື່ ອນຕູກູຣຸຍ (Tucurui)…ສ້າງໂຮງງານພະລັງງານປະລາມະນູ, ອັງກະຣາ I, II ແລະ III (Angra I, II, III) ເພ ື່ ອຜະລິດໄຟຟ້າສະໜອງໃຫ້ໂຮງຈັກໂຮງງານ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສຕ່າງໆ, ນອກນັ້ນ ຢູ່ເບຣຊິນຍັງສາມາດນໍາໃຊ້ອ້ອຍເຂ ົ້າໃນການຜະລິດນ ໍ້ າມນເອຕາໂນນ ັ (Ethanol) ເພ ື່ ອນໍາໃຊ້ເຂາໃນການຂ ົ້ ົນສ ົ່ງ ແລະ ເປັນພະລັງງານໃຫ້ແກ່ໂຮງຈັກໂຮງງານຕ່າງໆ. - ອຸດສາຫະກາເຄ ໍ ື່ ອງຈກ-ລ ັ ົດຍົນ: ເນ ື່ ອງຈາກເບຣຊິນຕອງໄດ ້ ້ນໍາໃຊ້ນໍ້າມັນເຊ ື້ອໄຟເຊັ່ ນ: ນໍ້າມນ ແລະ ອາຍທ ັ ໍາມະຊາດ ເບຣຊິນຈງໄດ ຶ່ ້ນໍາໃຊ້ເຕກນັ ິກໃໝ່ເພ ື່ ອຜະລິດເຄ ື່ ອງກົນຈັກ ແລະ ລົດຍົນທີ່ນໍາໃຊ້ນໍ້າມັນເອຕາໂນນ ເຊິ່ ງກ ັ່ ນມາຈາກຜະລິດຕະພັນດານກະສ ້ ິກໍາເຊ ັ່ ນ: ອ້ອຍ, ຫົວຜັກກາດຫວານ, ເຂ ົ້າ, ຢາງໄມ້… - ອຸດສາຫະກໍາເຄ ື່ ອງນຸ່ງຫມ: ເບຣຊ ົ່ ິນນໍາໃຊ້ຝ້າຍ, ປ່ານ, ປໍເຂ ົ້າໃນການຜະລິດເຄື່ອງ ນຸ່ງຫ ົ່ ມ. ພິເສດເບຣຊິນຍັງໄດ້ນໍາໃຊ້ໜັງແຂ້ ແລະ ໜັງປາຕີລາເປຍ (Tilapia) ເຂົ້າໃນການ ຜະລິດເຄ ື່ ອງນຸ່ງຫ ົ່ມ ໂດຍສະເພາະແມນເກ ່ ີບ. ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງມີອຸດສາຫະກາຂະແໜງອ ໍ ື່ ນໆເຊ ັ່ ນ: ເຄມີ, ຊີມັງ, ເຫຼັກ, ເຄ ື່ ອງບິນ, ເຄ ື່ ອງ ອາໄຫຼ່ຕ່າງໆ. 3.3 + ເບຣຊິນມີກໍາໄລໃນການຄາໃນແຕ ້ ່ລະປເຊີ ັ່ນ: ໃນປີ 2012 ເບຣຊິນຂາຍສິນຄ້າອອກ ປະມານ 242.6 ຕື້ ໂດລາສະຫະລັດ (USD). ສິນຄ້າທີ່ສົ່ງອອກມເຄີ ື່ ອງຈັກໃນການຂົນສ ົ່ ງ, ແຮ່ເຫຼັກ, ຜະລິດຕະພັນຈາກຖ ົ່ ວ, ເກີບ, ກາເຟ, ລົດຍນ… ສ ົ ່ວນສິນຄ້າທີ່ນໍາເຂາມ ົ້ ີເຄ ື່ ອງຈັກ, ເຄ ື່ອງໄຟຟ້າ, ສານເຄມ, ນີ ໍ້ າມັນ, ເຄ ື່ ອງເອເລັກໂຕຣນິກຕ່າງໆ ເຊ ິ່ ງມີມູນຄ່າປະມານ 223.2 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (USD). 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 123 7/31/2015 9:38:34 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
119 ປະເທດທີ່ຮ່ວມຄ້າຂາຍກັບເບຣຊິນມີຈີນ (15,4%), ສະຫະລັດອາເມຣິກາ (14,7%), ອາກຊັງຕິນ (7,4%), ເຢຍລະມັນ (6,4%), ເກົາຫຼີໃຕ້ (4,1%). ເບຣຊິນນໍາໃຊ້ແຮງງານຄນເຖ ົ ິງ 71% ເຂົ້າໃນວຽກງານບໍລິການຂະແໜງຕ່າງໆ ເນ ື່ ອງ ຈາກເບຣຊິນເປັນປະເທດໜຶ່ ງທ່ີມີຫຼາຍກິດຈະກໍາທີ່ດຶງດດນູ ັກທ່ອງທ່ຽວເຊ ັ່ນ: ງານໃນເທດສະ ການຕ່າງໆ, ກິລາຊະນິດຕາງໆ. ຕ ່ ົວຢ່າງ: ໃນປີ 2014 ນີ້ປະເທດເບຣຊິນໄດ້ເປັນເຈ ົ້ າພາບ ໃນການຈັດກລາເຕະບານໂລກ. ິ 3.4 ! ! ເນ ື່ ອງຈາກວ່າປະເທດເບຣຊິນເປັນປະເທດທີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ ການຄົມມະນາຄມຈົ ຶ່ ງພົບ ຄວາມຫຍງຍາກ ໂດຍສະເພາະການຄ ້ ຸ ມມະນາຄ ົ ມທາງບ ົ ົກ ເຊ ິ່ ງສ່ວນຫຼາຍຈະໜາແໜ້ນໃນ ເຂດຕົວເມືອງໃຫຍ່. ໃນເຂດລຸ່ມແມ່ນໍ້າອາມາໂຊນ ການຄົມມະນາຄົມທາງນ ໍ້ າສະດວກ, ເຮືອ ໃຫຍ່ສາມາດແລ່ນໄປເຖິງເມືອງມານາອດ. ການຄ ຸ ົມມະນາຄົມທ ີ່ ສະດວກກວ່າໝູ່ແມ່ນການ ຄົມມະນາຄມທາງອາກາດ. ົ 0: 1. ພູມສາດທໍາມະຊາດຂອງປະເທດເບຣຊິນມີຄືແນວໃດ? 2. ພູມສັນຖານຂອງປະເທດເບຣຊິນມີຄືແນວໃດ? 3. ແມ່ນໍ້າລໍາເຊທີ່ສໍາຄັນຂອງປະເທດເບຣຊິນມີສາຍໃດແດ່? 4. ບັນຫາພົນລະເມືອງຂອງປະເທດເບຣຊິນມີຄືແນວໃດແດ່? 5. ການປູກຝງຂອງປະເທດເບຣຊ ັ ິນມີຫຍັງແດ່? 6. ຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາທີ່ສໍາຄັນຂອງປະເທດເບຣຊິນມີຍັງແດ? ່ !ffC+"#: 1. ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ້ມແຜນທ ີ່ (ກືກ) ທີ່ຕັ້ງ, ຂອບເຂດ, ຊາຍແດນຂອງປະເທດເບຣຊິນ. 2. ໃຫ້ນັກຮຽນສາງແຜນວາດຊ ້ ່ວຍຈ ື່ ກຽວກັບພູມສາດເສດຖະກິດຂອງເບຣຊິນ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 124 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
120 ! 14 ffC/# 1. $ 1.1 # ປະເທດຝຣັ່ ງຕ ັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງເສ ັ້ ນຂະໜານທີ 42 ໍ20 ່ເໜືອຫາ 51 ໍ05 ່ເໜືອແລະ ເສັ້ນ ແວງທີ 4 ໍຕາເວັນຕົກ ຫາ 8 ໍຕາເວັນອອກ. ທີ່ຕັ້ງຂອງປະເທດຝຣັ່ ງມີລັກສະນະເປັນຂົວຕ ໍ່ ລະຫວ່າງມະຫາສະໝຸດອດລັ ັງຕິກ ແລະ ແຜ່ນດິນເອີຣົບເຊ ິ່ ງມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງກວ່າໝູ່ໃນທະວີບ ເອີຣົບຕາເວັນຕົກ ມີເນ ື້ ອທປະມານ 551.500 ກມ ີ່ 2 . ຝຣັ່ ງມີຊາຍແດນທາງທິດໃຕ້ຕິດກັບປະເທດແອດສະປາຍ ແລະ ທະເລເມດີແຕຣາເນ ທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ຕິດກັບປະເທດອີຕາລ, ໂມນາໂກ, ທ ີ ິດຕາເວັນອອກຕິດກັບປະເທດ ສະວິດ ແລະ ເຢຍລະມັນ, ທິດຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຕິດກັບປະເທດລຸກຊໍາບວກ ແລະ ແບນ ຊິກ, ທິດເໜືອຕິດກັບທະເລມັງເຊິ ແລະ ທະເລເໜືອ, ທິດຕາເວັນຕົກຕິດກັບມະຫາສະໝຸດ ອັດລັງຕິກ. ນະຄອນຫຼວງແມ່ນປາຣີ (Paris). ແຜນທ ີ່ ປະເທດຝຣັ່ ງ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 125 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
121 1.2 #0 ພູມສັນຖານຂອງປະເທດຝຣັ່ງແບ່ງອອກເປັນ 3 ພາກສວນຄ ່ ື: - ເຂດພູໃໝ່ແມ່ນເຂດພູປີເຣເນຢູ່ພາກໃຕ ແລະ ເຂດພ ້ ູອານເປິຢູ່ພາກຕາເວັນອອກ ສ່ຽງໃຕ້ເຊ ິ່ງເປັນເຂດພູສູງມຈອມແຫ ີ ຼມ, ຈອມທີ່ສູງກວ່າໝູ່ແມ່ນຈອມພູມົງບະລັງ (4807 ມ). - ເຂດພູເກ ົ່ າມີພູໂວດ ແລະ ພູຊູຣາຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກ, ພູມັດຊິບຊັງຕະຣານຢູ່ ພາກກາງ, ພູເຫຼົ່ານີ້ມີຈອມບໍ່ແຫຼມ ເພາະວ່າຖືກສຽດເຊາະມາຫຼາຍແລວ. ້ - ເຂດທ ົ່ ງພຽງເຊ ິ່ງເປັນເຂດທ ີ່ ກວ້າງຂວາງເຊ ັ່ ນ: ທ ົ່ງພຽງປາຣີຢູ່ພາກເໜືອ, ທ ົ່ ງພຽງອາກີ ແຕັງຢູ່ພາກຕາເວັນຕົກແຄມມະຫາສະໝຸດອັດລັງຕກ ເຊ ິ ິ່ງເປັນເງື່ອນໄຂສະດວກໃນການ ຂະຫຍາຍກະສິກໍາ. 1.3 ff$ ຝຣັ່ ງມີຕາໜ່າງແມ່ນໍ້າລໍາເຊໜາແໜ້ນພໍສົມຄວນເຊ ິ່ ງສະແດງອອກດງຕາຕະລາງລ ັ່ ມນຸ່ ີ້ : # $ % (.) 1. ແຣັງ (Rhin) 1.298 2. ລົວ (Loire) 1.012 3. ໂຣນ (Rhone) 812 4. ແຊນ (Seine) 776 5. ກາຣອນ (Garonne) 647 ແມ່ນໍ້າເຫຼົ່ານີ້ມີປະລິມານນາທ ໍ້ ີ່ອຸດົມສົມບູນ. ຝຣັ່ງໄດ້ຂຸດຄອງຕ ໍ່ ລະຫວ່າງແມ່ນໍ້າຕ່າງໆ ໃສ່ກັນເພ ື່ ອຂະຫຍາຍເສ ັ້ ນທາງຄົມມະນາຄົມຂົນສ ົ່ ງທາງນ ໍ້ າ. ນອກຈາກນ ີ້ ແມ່ນໍ້າຢູ່ຝຣັ່ ງຍັງ ສາມາດໃຫ້ພະລັງງານໄຟຟ້ານ ໍ້ າຕົກອີກດ້ວຍ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 126 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
122 ແຜນທ ີ່ ແມ່ນໍ້າລໍາເຊຂອງປະເທດຝຣັ່ ງ 1.4 B ປະເທດຝຣັ່ ງມີບໍ່ແຮ່ຫຼາຍຊະນິດ, ເດ ັ່ ນກວ່າໝູ່ແມ່ນບ ໍ່ ເຫຼັກ, ຖ່ານຫນ, ບ ີ ົກຊິດ, ອູຣານິ ອອມ. ບ່ອນທີ່ມີບໍ່ເຫຼັກຫາຍກວ ຼ ່າໝູ່ແມ່ນຢູ່ທາງພາກເໜືອເຂດອານຊັດ-ລໍແຣນ (AlsaceLoraine), ແຮ່ບົກຊິດມີຢູ່ເຂດມັດຊິບຊັງຕະຣານເຊ ິ່ງເປັນທີ 1 ໃນທະວີບເອີຣົບ. ນອກຈາກນີ້ ຝຣັ່ ງຍັງມີບໍ່ນໍ້າມັນເຊ ື້ອໄຟ ແລະ ກ໊າດທໍາມະຊາດຢູ່ເຂດພູປີເຣເນ ແລະ ເຂດອ່າງປາຣ. ີ ສໍາລັບກ໊າດທາມະຊາດຍ ໍ ງມັ ີຢູ່ເຂດອານຊາດເຊ ິ່ ງມີປະລິມານຫາຍສ ຼ ົມຄວນ. 1.5 ffi ພູມອາກາດທີ່ປົກຄຸມປະເທດຝຣັ່ ງແບ່ງອອກເປັນ 3 ຊະນິດຄື: - ພູມອາກາດອບອົ ຸ່ນມະຫາສະໝຸດຢູ່ທາງພາກຕາເວັນຕກ ເຊ ົ ິ່ ງມີປະລມານຝ ິ ົນຕົກແຕ່ 600-1.000 ມມຕໍ່ປີ, ຝົນຕົກຄ່ອຍແຕ່ຕົກຕະຫຼອດປີ, ອາກາດບ ໍ່ ໜາວຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ຮ້ອນ ຫຼາຍເຊ ັ່ນ: ຢູ່ເມືອງບະແຣດ (Brest) ອຸນຫະພູມເດອນມ ື ງກອນ 7 ັ ໍC, ເດືອນກລະກ ໍ ດ 17 ົ ໍC, 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 127 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
123 ມີລົມຕາເວັນຕົກພັດເປັນປະຈໍາ ແລະ ພັດແຮງເປັນບາງຄັ້ງຄາວໃນລະດູໜາວ. ເມ ື່ ອຫຍັບ ເຂ ົ້ າເລິກໃນແຜ່ນດິນເທ ົ່າໃດຝົນກໍຕົກໜ້ອຍລົງ. - ພູມອາກາດອົບອຸ່ນເຄ ິ່ ງແຜ່ນດິນ ເຊ ິ່ງປົກຄຸມພາກຕາເວັນອອກຂອງປະເທດ. ອາກາດ ມີລັກສະນະໜາວຈັດໃນລະດູໜາວ ແລະ ຮ້ອນຫຼາຍໃນລະດູຮ້ອນເຊ ັ່ນ: ຢູ່ເມືອງສະຕຣາສະ ບວກ (Strasbourg) ເດືອນມັງກອນ 0 ໍC, ເດືອນກໍລະກົດ 20 ໍC. ບາງຄ ັ້ ງມີຝົນຕກແບບຝ ົ ົນ ຟ້າຄະນອງ. ໃນລະດູໜາວເຂດນີ້ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຄວາມກົດດັນສູງຂອງອາກາດຂ ົ້ວໂລກເຮັດ ໃຫ້ຫິມະຕກຢົ ເລູ່ ື້ ອຍໆ. - ພູມອາກາດເມດີແຕຣາເນປົກຄຸມພາກໃຕ້ຂອງປະເທດ, ເຂດແຄມຝັ່ ງທະເລເມດີແຕ ຣາເນ. ໃນລະດູໜາວບ ໍ່ ໜາວຫຼາຍ ມີຫິມະຕົກເປັນບາງຄ ັ້ງຄາວ, ຝົນຕົກໃນລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ ແລະ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນຝົນຕົກແບບຝົນຟ້າຄະນອງ. ໃນລະດູຮ້ອນອາກາດຮ້ອນແຫ້ງພໍສົມຄວນ. ຕົວຢ່າງ: ອຸນຫະພູມ ແລະ ປະລິມານນາຝໍ້ ົນຢູ່ເມືອງນີເຊີ ເດືອນມັງກອນສະເລ່ຍປະມານ 7,5 ໍC ສ່ວນເດືອນກໍລະກົດແມ່ນ 22,7 ໍC, ປະລິມານນ ໍ້າຝົນສະເລຍປະມານ 800 ມມຕ ່ ໍ່ປີ. 1.6 +C# ' ຝຣັ່ງເປັນປະເທດທີ່ມີເນ ື້ ອທີ່ດິນປູກຝັງກວ້າງຂວາງ, ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນດິນສກະເບ ີ ົາ (Tchernozium) ແລະ ດິນປົດໂຊນ (Podzol) ເຊິ່ ງເໝາະສົມແກ່ການປູກພືດເຂດອົບອຸ່ນ ຫຼາຍຊະນິດ. ປ່າໄມ້ປົກຄຸມ 1/5 ຂອງເນື້ ອທີ່ທົ່ວປະເທດ ແຕ່ຍັງບ ໍ່ ພຽງພໍກັບຄວາມຕ້ອງການ, ດັ່ງນ ັ້ນ ຝຣັ່ ງຈ ຶ່ງໄດ້ປູກໄມ້ຕື່ມ. 2. #! 2.1 fffl )flffi $ffi ຝຣັ່ງເປັນປະເທດດຽວທີ່ບໍ່ໄດ້ຜ່ານໄລຍະຂອງການລະເບີດຂອງປະຊາກອນ. ແຕ່ປີ 1950 ມາຮອດປັດຈຸບັນ ປະຊາກອນຝຣັ່ ງຂະຫຍາຍຕວຊົ ້າ. ຕົວຢ່າງ ປີ 2004 ອັດຕາການ ເກີດ 13‰, ອັດຕາການຕາຍ 9‰ , ອັດຕາເພ ີ່ ມແບບທໍາມະຊາດ 0,4%. ປະຊາກອນຝຣັ່ ງ ເພ ີ່ ມຂ ຶ້ ນ ຍ້ອນການອົບພະຍົບເຂ ົ້າມາຢາງຫ ່ ຼວງຫຼາຍຂອງຊາວຕ່າງດ້າວ ໂດຍສະເພາະແມ່ນ ໃນໄລຍະລະບົບຫົວເມືອງຂ ຶ້ນຂອງຝຣັ່ ງຖືກພັງທະລາຍ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 128 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
124 ແຜນທ ີ່ ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງປະຊາກອນຝຣັ່ ງ 2.2 7,%flffi $ffi ການແຈກຢາຍຂອງປະຊາກອນ ຢູ່ປະເທດຝຣັ່ ງບ ໍ່ ສະໝ ໍ່ າສະເໝີລະຫວ່າງຕວເມ ົ ືອງ ແລະ ຊົນນະບົດ, ລະຫວ່າງເຂດທ ົ່ ງພຽງ ແລະ ເຂດພູດອຍ. ຄວາມໜາແໜ້ນສະເລ່ຍ ປະມານ 116 ຄົນ/ກມ2 (2014). ປະຊາກອນ 70% ເຕົ້າໂຮມຢູ່ເຂດທ ົ່ງພຽງປາຣີ. ນອກນ ັ້ ນ ກໍອາໄສຢູ່ຕາມຕົວເມືອງໃຫຍ່ຕ່າງໆເຊ ັ່ ນ: ລີອົງ, ບອກໂດ, ມາກໄຊ… ສ່ວນຢູ່ເຂດພູສູງທາງ ພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ເຂດເບ ື່ອມທາງພາກໃຕ້ມີຄົນອາໄສຢູ່ໜ້ອຍ. ແຕ່ປັດຈຸບັນນ ີ້ ຢູ່ເຂດ ພູດອຍກໍຄ່ອຍໆມີປະຊາກອນເພີ່ ມຂ ຶ້ ນຫຼາຍ ຍ້ອນວ່າເຂດດ ັ່ ງກ່າວໄດ້ກາຍເປັນບ່ອນທ່ອງທ່ຽວ ຫຼິ້ນສະກີ. 2.3 ffl ffi flffi $ffi ປະຊາກອນຂອງປະເທດຝຣັ່ ງມີປະມານ 66.616.416 ຄົນປີ 2014, ໃນນັ້ ນເຊ ື້ ອຊາດ ຝຣັ່ ງມີປະມານ 85%, ນອກນັ້ ນ, ແມ່ນຊົນຊາດສ່ວນໜ້ອຍເຊ ັ່ ນ: ຊົນຊາດອານຊາດ, ບະເຣີຕົງ, ຟະລາມັງ, ບາສະເກີ ແລະ ຊົນຊາດກອກ. ຊາວຕ ັ ່າງດ້າວກໍມີຊາວອີຕາລີ, ແອດສະປາຍ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 129 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
125 ແລະ ປະເທດອື່ນໆ. ປະຊາກອນທີ່ ອອກແຮງງານກວມເຖິງ 2/3 ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ, ແຕ່ໃນນັ້ນ 1/3 ບໍ່ໄດ້ອອກແຮງງານຜະລິດໂດຍກົງ ມີແຕ່ເຮັດວຽກຢູ່ຕາມຄອບຄົວ. ຈໍານວນ ແມ່ຍິງຫຼາຍກວ່າຜູ້ຊາຍເຖິງ 0,25% ຍ້ອນຜົນຮ້າຍຂອງສົງຄາມໂລກເປັນ ສ່ວນໃຫຍ່. ຄົນເຖ ົ້ າມີຈໍານວນຫຼາຍກວມເຖິງ 17% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ. ອາຍຸຍືນສະເລ່ຍ ປະມານ 82,3 ປີ, ຜູ້ຊາຍ79,4 ປ, ຜີ ູ້ຍິງ 85,2 ປີ (ປີ 2014). ປະຊາກອນຝຣັ່ງທີ່ນັບຖືສາສະໜາໂຣມັນຄາໂຕລິກ 76,4%, ມຸສະລິມ 3%, ບໍ່ນັບຖື ສາສະໜາ 16,9%. ກົດໝາຍຂອງປະເທດຝຣັ່ງໄດ້ບົ່ງໄວ້ວ່າເດັກທີ່ມີອາຍຸແຕ່ 6 ປີ ຫາ 16 ປີ ຕ້ອງໄດ້ຮັບການສຶກສາພາກບັງຄັບ. 3. ff0 + 3.1 fl "%%!ff0 + 1945 " 1975 ປະເທດຝຣັ່ ງແມ່ນປະເທດນາຍທຶນທ ີ່ ຂະຫຍາຍຕົວມາແຕ່ສະຕະວັດທີ XVII–XVIII ແຕ່ ມາຮອດສະຕະວັດທີ XIX ຝຣັ່ງໄດ້ກາຍເປັນຈັກກະພັດທີ II ຮອງຈາກອັງກິດ. ແຕ່ພໍມາຮອດ ສະຕະວັດທີ XIX ເສດຖະກິດຂອງຝຣັ່ງໄດ້ຫຼຸດລົງ. ກ່ອນສົງຄາມໂລກຄັ້ ງທີ I ເສດຖະກິດ ຂອງຝຣັ່ ງແມ່ນກະສິກໍາຂະໜາດໜ້ອຍ ແລະ ອຸດສາຫະກໍາເບົາ. ແຕ່ພາຍຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງ ທີ I ອຸດສາຫະກາຂອງຝຣ ໍ ັ່ງໄດ້ຂະຫຍາຍຕົວ ເພາະເຢຍລະມນໄດ ັ ້ສົ່ງເຂດອານຊານລໍແຣນ ເຊ ິ່ງເປັນເຂດອຸດສາຫະກາທໍ ີ່ສໍາຄັນຄືນໃຫ້ປະເທດຝຣັ່ ງ. ດ ັ່ ງນ ັ້ນ, ຝຣັ່ ງຈ ຶ່ ງມີເສດຖະກິດທີ່ຂະ ຫຍາຍຕົວ ໂດຍສະເພາະແມ່ນພາຍຫງສຼັ ົງຄາມໂລກຄັ້ ງທີ II. ຝຣັ່ງໄດ້ດໍາເນີນການປະຕິວັດ ວິທະຍາສາດເຕັກນິກເຊ ິ່ງສະແດງອອກໃນການຜະລິດນ ໍ້ າມັນເຊ ື້ອໄຟ, ກ໊າດທໍາມະຊາດ, ນິວ ເຄຼຍ, ເຄມີ, ໄຟຟ້າ ແລະ ເຄ ື່ ອງຈັກ; ເດ ັ່ ນກວ່າໝູ່ແມ່ນການຜະລິດພາຫະນະຮັບໃຊ້ການ ຄົມມະນາຄມຂົ ົນສ ົ່ ງເຊນ: ລ ັ່ ົດຍົນ, ລົດໄຟ, ກໍາປນ, ເຮ ັ່ ືອບິນ. ນອກຈາກນ ັ້ ນອຸດສາຫະກາປໍ ຸງ ແຕ່ງກໍຂະຫຍາຍຕົວເຊ ັ່ ນ: ເຄ ື່ ອງສໍາອາງປະເພດນໍ້ າຫອມ, ອອກແບບເຄ ື່ ອງນຸ່ງຫ ົ່ ມ ພິເສດ ແມ່ນເຫຼົ້າອະງຸ່ນ (ເຫຼົ້າແວງ). 3.2 fl "%%!ff0 + 1975 Bffi#7& # ໃນໄລຍະຕົ້ ນຂອງການຫັນປ່ຽນທິດທາງໃນການຂະຫຍາຍອຸດສາຫະກໍາຝຣັ່ງໄດ້ພົບພ ໍ້ ຂໍ້ຫຍຸ້ງຍາກຫາຍປະການເຊ ຼ ັ່ ນ: 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 130 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
126 - ກໍາມະກອນບສາມາດປ ໍ່ ບຕັ ວເຂ ົ ົ້ າກັບເຕັກໂນໂລຢີໃໝ່. ໃນໄລຍະດຽວກັນນ ີ້ ຕະຫຼາດ ຕ່າງປະເທດທີ່ຮັບຊື້ສິນຄ້າຈາກຝຣັ່ ງມີໜ້ອຍລົງ ຈ ຶ່ ງເຮັດໃຫ້ຝຣັ່ ງຕ້ອງຈໍາກັດການຜະລິດເຊັ່ນ: ຫຼອມໂລຫະ, ຜະລິດລົດຍົນ, ເຄມີພື້ນຖານ. - ຝຣັ່ ງຕ້ອງນໍາເຂ ົ້ າບາງຜະລິດຕະພັນອຸດສາຫະກໍາເຊ ັ່ ນ: ເຄ ື່ ອງຂະຫຍາຍສຽງ, ເຄ ື່ ອງ ຖ່າຍຮູບ…ຈ ຶ່ ງເຮັດໃຫ້ປະເທດຝຣັ່ ງມີການຂາດດຸນການຄ້າ ແລະ ມີໜີ້ສິນຫຼາຍ. ດ ັ່ ງນ ັ້ນ, ຝຣັ່ ງ ຕ້ອງສ ົ່ ງເສີມອຸດສາຫະກາໂດຍສ ໍ ຸມໃສ່ການລົງທຶນ ແລະ ຄ ົ້ ນຄວ້າໃຫ້ນັບມື້ນັບຫາຍຂ ຼ ຶ້ ນ. ເຖິງຈະມີການປັບປຸງແລວກ້ ຕາມ ແຕ ໍ ່ເຂດອຸດສາຫະກາຕໍ ົ້ ນຕໍຂອງຝຣງຍ ັ່ ັງແມ່ນເຂດເກ ົ່ າ ຢູ່ທາງພາກເໜືອ ແລະ ພາກຕາເວັນອອກຫາພາກໃຕ້ເຊ ິ່ ງກວມເອົາ 74% ຂອງອຸດສາຫະກໍາ ທັງໝົດໃນທວປະເທດ. ເມ ົ່ ື່ອເປັນແນວນ ັ້ນຝຣັ່ ງຈ ຶ່ງໄດ້ລົງທຶນໃສ່ເຂດນີ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເພ ື່ ອເຮັດ ໃຫ້ສະພາບອດສາຫະກ ຸ ໍາໃໝ່ເກີດຂ ຶ້ ນ. ດ ັ່ ງນ ັ້ນ, ໃນເຂດນີ້ ການຄົມມະນາຄົມຂົນສ ົ່ ງຈ ຶ່ ງຂະ ຫຍາຍຕົວຄື ໄດ້ສ້າງເສັ້ນທາງລົດໄຟດ່ວນ, ຕົວເມືອງຂະຫຍາຍຫາຍຂ ຼ ຶ້ ນ, ມີກໍາລັງແຮງງານ ທີ່ມີຄຸນນະພາບ. ວິສະຫະກິດອດສາຫະກ ຸ ໍາທໃຫຍ ີ່ ກວ່ ່າໝູ່ຢູ່ຝຣັ່ ງແມ່ນເຣີໂນນ (Renault), ເປີໂຊ (Peugeot) ມີເຊີແລັງ (Michelein) ແລະ ບໍລິສັດອຸດສາຫະກໍາອະວະກາດ. ແຜນທ ີ່ ສູນກາງອຸດສາຫະກໍາຂອງຝຣັ່ ງ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 131 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
127 3.3 + 1) C#, # " ຝຣັ່ງເປັນປະເທດທີ່ມີການຜະລິດທາງດານກະສ ້ ິກໍາໄດ້ຫຼາຍກວ່າໝູ່ ໃນບັນດາປະເທດ ໃນສະຫະພາບເອີຣົບ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຜະລດທາດແປ ິ ້ງ, ໝາກອະງຸ່ນ, ຫົວຜັກກາດ ຫວານ, ຊ ີ້ ນ ແລະ ອ ື່ ນໆ. ດ ັ່ ງນ ັ້ນ, ຝຣັ່ ງຈ ຶ່ງເປັນຜູ້ສົ່ງຂາຍຜົນຜະລິດທາງດ້ານທາດແປ້ງອັນ ດັບທີ 1 ໃນສະຫະພາບເອີຣົບ ແລະ ເປັນຜູ້ສົ່ງອອກຜະລິດຕະພັນທາງດ້ານກະສິກໍາເປັນອັນ ດັບທີ 2 ໃນໂລກຖັດຈາກສະຫະລັດອາເມຣິກາ. ໃນໄລຍະຊຸມປີ 60 ການຜະລິດກະສິກໍາແມ່ນກະສິກໍາຂະໜາດໜ້ອຍ ແລະ ຂະໜາດ ກາງກວມຈານວນຫ ໍ ຼາຍ. ປັດຈຸບັນການຜະລິດດ ັ່ ງກ່າວໄດ້ຫຼຸດໜ້ອຍຖອຍລົງ, ປ່ຽນແທນດ້ວຍ ການຜະລິດຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ໃຊ້ວິທີການຜະລິດແບບທັນສະໄໝ ໂດຍນໍາໃຊ້ເຄອງຈ ື່ ັກຊ່ວຍ ແຮງງານຄົນ, ເຮັດໃຫຊາວນານ ້ ້ອຍວ່າງງານແລ້ວເຂ ົ້າໄປຢູ່ໃນຕວເມ ົ ືອງເພ ື່ ອຫາວຽກເຮັດ ງານທໍາ. ດ ັ່ ງນ ັ້ ນ, ຈໍານວນຊາວກະສິກອນຈ ຶ່ ງຫຼຸດລົງເປນຈັ ໍານວນຫຼວງຫຼາຍ. ການລ້ຽງສັດຢູ່ປະເທດຝຣັ່ ງ ກໍເປັນຂະແໜງໜຶ່ງທີ່ມີບົດບາດສໍາຄັນ ເຊ ິ່ ງມີຢູ່ເຂດທະເລ ມັງເຊິ ແລະ ຕາມແຄມຝັ່ ງມະຫາສະໝດອຸ ັດລັງຕິກເພ ື່ອປ້ອນໂຮງງານປຸງແຕ່ງອາຫານ. 3.4 ! !fl!! ການຄົມມະນາຄົມຂົນສ ົ່ງໄດ້ຂະຫຍາຍຕວໄວໃນທ ົ ຸກໆປະເພດເຊັ່ ນ: ທາງລົດຍົນນັບ ມື້ແກ້ງແຍ່ງກບທາງລ ັ ົດໄຟຄືໃນແຕ່ລະປສາມາດບ ີ ນທັ ຸກສິນຄ້າໄດ້ປະມານ 30% ແລະ ຜູ້ ໂດຍສານໄດ້ປະມານ 40% ຂອງການຂົນສ ົ່ ງທັງໝົດ. ທາງລົດໄຟມີບົດບາດນາໜໍ ້າໃນການ ຂົນສ ົ່ ງສິນຄ້າປະເພດໜັກ ແລະ ໃຫຍ່ ພ້ອມຄົນໂດຍສານ ໂດຍສະເພາະຢູ່ໃນເຂດທີ່ອຸດສາ ຫະກໍາຂະຫຍາຍຕົວເຊ ັ່ນ: ປາຣີ, ລໍແຣນ. ໃນການຄມມະນາຄ ົ ມທາງນ ົ ໍ້ າ ແມ່ນໍ້າແຊນເປັນ ສາຍນ ໍ້ າທີ່ສໍາຄັນ, ກໍາປັ່ນໃຫຍ່ສາມາດແລ່ນເຂ ົ້ າເຖິງປາຣີ, ສ່ວນແມ່ນໍ້າອ ື່ນໆເປນແມ ັ ່ນໍ້າຕື້ນ ມີການຂຸດຄອງສໍາລັບເດີນເຮືອຂະໜາດໜ້ອຍ ແລະ ຂະໜາດກາງ. ດ້ານການຂົນສ ົ່ ງທາງ ທະເລ ແມ່ນພົວພັນກັບຕ່າງປະເທດເປັນສ່ວນຫຼາຍ ເຊ ິ່ ງແຕ່ລະປີສາມາດຂົນສ ົ່ ງສິນຄ້າໄດ້ ປະມານ 160 ລ້ານໂຕນ. ການຄົມມະນາຄົມທາງອາກາດກໍຂະຫຍາຍຕົວທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ເຊິ່ງ ຝຣັ່ ງສາມາດຜະລິດຍົນບິນໄດ້ໄວທີ່ສຸດຄືຍົນແອບັດ (Airbus). ຢູ່ຝຣ່ັ ງມີສະໝາມບິນສາກົນ ຫຼາຍແຫ່ງ ແລະ ຢູ່ນະຄອນຫຼວງປາຣີມີສະໝາມບນອອກລ ິ ີ ແລະ ຊາກເດິໂກນ (Charles De Gaulle) ເຊິ່ງເປັນສະໝາມບິນທີ່ທັນສະໄໝ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 132 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
128 3.5 ນັບແຕ່ປີ 1974 ເປັນຕ ົ້ນມາ ຝຣັ່ ງຂາດດຸນການຄ້າທາງດ້ານອຸດສາຫະກໍາ ຍ້ອນວ່າ ຖືກຊີງຈາກຕະຫຼາດໂລກນບມັ ື້ຫຼາຍຂນ. ຄວາມຫຍ ຶ້ ຸ້ງຍາກທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນການນາເຂ ໍ ົ້ ານ ໍ້ າມັນເຊອໄຟຕະຫ ື້ ຼອດມາໄດ້ເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດຂອງຝຣັ່ ງມີຄວາມຫຍຸ້ງ ຍາກເລ ື້ ອຍມາ, ແຕ່ວ່າຜົນຜະລິດດ້ານອາຫານ ແລະ ດ້ານກະສິກໍາຂອງຝຣັ່ງໄດ້ຫຼາຍຈ ຶ່ ງເຮັດ ໃຫ້ຝຣັ່ ງມີລາຍໄດ້ຫຼາຍຂ ຶ້ ນ. 3.6 ffi ປະເທດຝຣັ່ ງມີຊື່ສຽງທາງດານການທ ້ ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນໂລກ ເຊິ່ ງແຕ່ລະປີຈະມີນັກທອງທ ່ ່ຽວ ຊາວຕ່າງປະເທດເຂົ້າມາເປນຈັ ໍານວນຫາຍກວ ຼ ່າ 81,9 ລ້ານຄນ(2007) ສ ົ ່ວນຫຼາຍມາຈາກ ປະເທດແອດສະປາຍ (58,5 ລານຄ ້ ນ), ອາເມຣ ົ ິກາ (51,1 ລານຄ ້ ນ) ປ ົ 2006. ສະຖານທ ີ ີ່ ທ່ອງທ່ຽວທີ່ສໍາຄັນຂອງປະເທດຝຣັ່ ງຄື: ຫໍພິພິທະພັນທາງປະຫວັດສາດ, ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວ ທາງທໍາມະຊາດ, ຕາກອາກາດແຄມທະເລ, ຫຼິ້ນສະກີເທິງພູ, ຊົມຕົວເມືອງເກ ົ່ າ ແລະ ອ ື່ ນໆ ເຊ ິ່ ງມີນັກທອງທ ່ ່ຽວທັງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດເຂາຊ ົ້ ົມ. ຕົວຢາງ ຫ ່ ໍຄອຍເອບແຟນ (Eiffel tower) ປະມານ 6,2 ລ້ານຄົນ, ພິພິທະພັນລູວະເຣິ (Museum Louvre) 5,7 ລານຄ ້ ົນ, ພະ ລາຊະວັງແວກໄຊ (Palace of Verseilles) 2,8 ລານຄ ້ ົນ, ພິພິທະພັນອອກໄຊ (musee d’Orsay) 2,1 ລ້ານຄົນ, ມົງແຊງມີແຊນ (Mont Saint Michel) 1 ລ້ານຄົນ, ຊາໂຕເດິຊໍາ ບອກ (Chateau de Chambord), ແຊງຊາແປນເລິ (Saint Chapelle), ກາກາດຊອນ (Carcassone) 362.000 ຄົນ. 3.7 " ffffi/! (EU) 1) (%flffi " ffffi/! ສະຫະພາບເອີຣົບແມ່ນການເຕ ົ້າໂຮມກນຂອງລ ັ ັດຕາງໆໃນທະວ ່ ີບເອີຣົບໂດຍສະເພາະ ແມ່ນເອີຣົບຕາເວັນຕົກເພ ື່ ອຈຸດປະສົງຕ ົ້ ນຕໍແມ່ນການຮວມມ ່ ືກັນທາງດ້ານເສດຖະກິດ. ກ່ອນ ໜ້ານ ີ້ ສະຫະພາບເອີຣົບມີຊື່ວ່າຕະຫຼາດຮ່ວມເອີຣົບ. ເນ ື້ອໃນຈິດໃຈຕົ້ ນຕໍຂອງສນຍາຢ ັ ູ່ກຸງໂຣມໃນປີ 1957 ແມ່ນການເຂ ົ້າເປັນສະມາຄົມ ທາງດ້ານເສດຖະກິດລະຫວາງບ ່ ັນດາລັດທ ີ່ເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການດ ັ່ ງກ່າວເຊງມ ິ່ ີດັ່ງນ ີ້ : - ລົບລ້າງພາສີຜ່ານແດນລະຫວ່າງບັນດາລັດທ ີ່ເປັນສະມາຊິກດ້ວຍກັນ ເຊ ິ່ ງເລ ີ່ມປະ ຕິບັດໃນປີ 1997 ເປັນຕ ົ້ ນມາ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 133 7/31/2015 9:38:35 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
129 - ກໍານົດພາສີເອກະພາບລະຫວ່າງທຸກໆປະເທດທີ່ເປັນສະມາຊິກກັບບັນດາປະເທດ ທີ່ເປັນຄູ່ຄ້າຂອງອົງການດ ັ່ ງກ່າວ. - ປະຕິບັດການຈໍລະຈອນຢ່າງເສລີຂອງບຸກຄົນ, ການບໍລິການ ແລະ ທຶນເຊ ິ່ງປະຕິ ບັດໃນປີ 1992 ເປັນຕ ົ້ ນມາ. - ຄ ໍ້າປະກນການແຂ ັ ່ງຂັນລະຫວ່າງບໍລິສັດຕ່າງໆ ໝາຍວ່າບໍລິສັດໃດໜຶ່ ງບໍ່ມີສິດໄດ້ ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອຈາກລັດຖະບານເພ ື່ ອຂາຍສິນຄ້າຖກກວ ື ່າບໍລິສັດໃດໜຶ່ ງ. - ເຮັດໃຫ້ປະຊາກອນຂອງແຕ່ລະປະເທດມີວຽກເຮັດງານທໍາເພອມ ື່ ີເງື່ອນໄຂດໍາລົງ ຊີວິດນັບມື້ນັບດີຂຶ້ນ. - ຊຸກຍູ້ຊ່ວຍເຫຼືອຂົງເຂດທີ່ພົບຄວາມຫຍງຍາກ. ຸ້ - ສ້າງຄວາມເປັນເອກະພາບດ້ານສິດທິທາງສັງຄົມໃນດ້ານຕ່າງໆ. - ຄ ໍ້າປະກັນຄວາມສະເໝີພາບລະຫວ່າງຍິງ-ຊາຍ. - ອະນຸລັກສ ິ່ ງແວດລ້ອມ. 2) ff+flffi " ffffi/! ການເງິນຂອງສະຫະພາບເອີຣົບໄດ້ມາດ ັ່ ງນີ້: - ເປີເຊັນຂອງພາສີມູນຄ່າເພມ. ີ່ - ການເກັບຄ່າຜ່ານແດນ ແລະ ຄ່າທໍານຽມຕ່າງໆຂອງສິນຄ້າທີ່ສໍາຄັນລະຫວ່າງປະ ເທດທີ່ບໍ່ເປັນສະມາຊິກກັບປະເທດທີ່ເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການດ ັ່ ງກ່າວ. - ງົບປະມານຂອງສະຫະພາບເອີຣົບແມ່ນເພ ື່ອສະໜອງນະໂຍບາຍທາງດ້ານການ ພັດທະນາຂົງເຂດຕ່າງໆ ແລະ ພັດທະນາທາງສັງຄົມ. - ລະບົບການເງິນລວມຂອງສະຫະພາບເອີຣົບມີຫົວໜ່ວຍເງິນຕາຊື່ວ່າ ຢູໂຣ (Euro) ການສ້າງຫົວໜ່ວຍການເງນນິ ີ້ຂຶ້ນມາກໍເພ ື່ ອຫຼີກເວ ັ້ ນການເອາປຽບເຊ ົ ິ່ ງກັນ ແລະ ກັນທາງດ້ານ ເງິນຕາໄດ້ກໍານົດຂ ຶ້ນໃນປ 1979 ເປ ີ ັນຕ ົ້ນມາ ແລະ ປະຕິບັດໃນຕົ້ ນຊຸມປີ 1990. 3) ffl% %: ທາງດ້ານກະສິກໍາຂອງສະຫະພາບເອີຣົບວາງອອກໃນປ 1962 ຄ ີ ື: - ເປັນເອກະພາບທາງດານການຕະຫ ້ າດ ຫ ຼ ຼື ດານລາຄາຕ ້ າງໆຂອງຜ ່ ົນຜະລດດິ ້ານ ກະສິກໍາ. - ດ້ານການປະມົງ ມນະໂຍບາຍວາງອອກໃນປ ີ 1983 ໃນຂອບເຂດ 200 ໄມທະເລ ີ ຂອງນ່ານນ ໍ້ າ ບັນດາປະເທດສະມາຊິກມການແບ ີ ່ງໂກຕາລະຫວ່າງລັດຕ່າງໆ ແລະ ຊາວປະ ມົງມີສິດເຂົ້າ-ອອກນ່ານນ ໍ້ າຂອງກັນແລະກັນ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 134 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
130 4) ffflffi " ffffi/! - ສະພາລັດຖະມົນຕີປະກອບດ້ວຍລັດຖະມົນຕີຈາກປະເທດສະມາຊິກປະເທດລະ 1 ທ່ານ ແຕ່ຈະມີການປ່ຽນແປງໄປຕາມສນຍາ ອ ັ ີງຕາມກໍລະນີຕ່າງໆ ເຊ ິ່ງເປີດກອງປະຊຸມຢູ່ ບຣຸກແຊນ (ແບນຊິກ) ແລະ ປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍຂອງສະຫະພາບ. - ກອງປະຊມແຕ ຸ ່ລະຄ ັ້ ງຈະນໍາສະເໜີປະມຸກລັດ ຫ ຫຼື ົວໜ້າລັດຖະບານຂອງບັນດາ ປະເທດສະມາຊິກ. - ຄະນະກໍາມາທິການປະກອບດ້ວຍສະມາຊິກ 27 ຄົນ ເຊ ິ່ງຢ່າງໜ້ອຍມີປະເທດລະ 1 ຄົນ ທີ່ມີສິດເຄ ື່ອນໄຫວຢ່າງເປັນເອກະລາດ. ກໍານົດອາຍຸເຮັດວຽກຜູ້ໜຶ່ງ 4 ປີ, ມີສໍານັກງານ ຢູ່ບຣຸກແຊນ. ມີໜ້າທ ີ່ ສະເໜີກົດໝາຍຂອງສະຫະພາບ, ມີໜ້າທ ີ່ ເບງແຍງ ແລະ ປະສານງານ ິ່ ກັບບັນດາລັດທ ີ່ເປັນສະມາຊິກດ້ວຍກັນ, ເປັນຜູ້ມີບົດບາດສໍາຄັນໃນກອງປະຊຸມຕ່າງໆ ແລະ ເປັນຜູ້ບໍລິຫານຮັບຜິດຊອບຕ ໍ່ ສະພາຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ. ffffi/! "6 " ffffi/! ສະມາຊິກສະພາເອີຣົບໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງໂດຍກົງທຸກໆ 5 ປີ ເລືອກຕ ັ້ ງແຕ່ປີ 1979 ເປັນຕ ົ້ນມາ, ປັດຈຸບັນມີສະມາຊິກສະພາທັງໝົດ 732 ຄົນ ເຊ ິ່ງມາຈາກ 27 ປະເທດ ໂດຍ ຈໍານວນນ ີ້ເປນຜັ ູ້ຍິງເກືອບ 1 ໃນ 3 (222 ຄົນ) ເຖິງວ່າສະມາຊິກແຕ່ລະຄົນຈະມາຈາກລັດ ສະມາຊິກ ແຕ່ການຈັດກມພາຍໃນລ ຸ່ ດຖະສະພານ ັ ັ້ ນບໄດໍ່ ້ແບ່ງຕາມສັນຊາດ ແຕ່ແບ່ງໂດຍ ທິດທາງຂອງພັກການເມືອງກຸ່ມທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ສຸດຄື ພກປະຊາຊ ັ ົນເອີຣົບ ແລະ ພັກປະ ຊາທິປະໄຕເອີຣົບ ຕາມມາດ້ວຍກຸ່ມສັງຄົມນິຍົມ, ເສລີນິຍົມ ແລະ ອະນຸລັກນິຍົມ. ບ່ອນເຮັດ ວຽກຂອງສະພາເອີຣົບຕ ັ້ງຢສອງເມ ູ່ ືອງຄື: ສະຕຣາສະບວກ (Strasbourg) ປະເທດຝຣັ່ ງ ແລະ ບຣຸກແຊນ (ປະເທດແບນຊິກ) ໂດຍປະທານສະພາຄນປົ ັດຈຸບັນແມ່ນ ທານ ມາຕ ່ ິນຊູນ ຈາກ ພັກສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕແຫ່ງເຢຍລະມນ. ັ ພາລະກິດຫຼັກຂອງສະພາເອີຣົບ ເປັນການຮ່ວມຕັດສນໃຈກ ິ ັບຄະນະມົນຕີໃນປະເດັນ ຕ່າງໆເຊນ: ການພ ັ່ ຈາລະນາຮ ິ າງກ ່ ດໝາຍ, ການອະນ ົ ຸມັດງົບປະມານຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ, ໃຫ້ການຮັບຮອງການຕົກລົງລະຫວ່າງປະເທດຂອງສະພາເອີຣົບກັບປະເທດນອກກຸ່ມ ແລະ ທີ່ ສໍາຄັນທີ່ສຸດຄການໃຫ ື ້ການຮັບຮອງຜູ້ດໍາລົງຕໍາແໜ່ງໃນຄະນະກາມາທ ໍ ິການເອີຣົບ. 5) %&+ ອົງຄະນະຜູ້ພິພາກສາປະກອບດ້ວຍຜູ້ພິພາກສາຈາກແຕ່ລະປະເທດສະມາຊິກລວມ ທັງໝົດ 27 ຄນ ມ ົ ີສໍານັກງານຕ ັ້ງຢູ່ປະເທດລຸກຊາບວກ. ມ ໍ ີໜ້າທີ່ຮັບປະກັນການນບຖັ ືກົດໝາຍ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 135 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
131 ແລະ ການປະຕິບັດສັນຍາຕ່າງໆ ແລະ ຍຸຕິຂໍ້ຂັດແຍ່ງເຊ ິ່ ງອາດຈະເກີດຂ ຶ້ນໃນເວລາປະຕິບັດ ສັນຍາຕ່າງໆ. ff0 + #!: ປະກອບດ້ວຍຜູ້ຕາງໜ້າຈາກພາກສ່ວນຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຊ ັ່ ນ: ກໍາມະບານ, ສະມາຄົມ ນາຍຈ້າງ, ຕາງໜ້າຜູ້ບໍລິໂພກ, ມີສໍານັກງານຢູ່ບຣຸກແຊນ. 6) ff+ ປະກອບດ້ວຍຜູ້ຕາງໜ້າຂອງທຸກໆລັດຂອງສະຫະພາບ, ມີສໍານັກງານຢູ່ລຸກຊໍາບວກ, ມີໜ້າທ ີ່ ກວດກາການບໍລິຫານທາງດ້ານການເງິນຂອງສະຫະພາບ. $+flffi " ffffi/! 1995 ມີ 15 ປະເທດ ແຕ່ປັດຈຸບັນມີທັງໝດ 28 ົ ປະເທດຄື: ເຢຍລະມັນ, ອີຕາລີ, ແບນຊິກ, ລຸກຊາບວກ, ອ ໍ ັງກິດ, ແອດສະປາຍ, ປອກຕຸຍການ, ຝຣັ່ ງ, ເກຣັກ, ເນເທີແລນ, ອຽກລັງ, ເດັນມາກ, ໂອຕຣິດ, ຊູແອດ, ຟນແລນ/ແຟງລ ິ ງ, ບ ັ ຸນກາຣ, ີ ໂຄຣເອເຊຍ, ໄຊປຣັດ, ສາທາລະນະລັດເຊັກ, ແອດສະໂຕເນຍ, ຮົງກາຣີ, ລັດເວຍ, ລີຕົວເນຍ, ມອນຕາ, ໂປໂລຍ, ຣູມານີ, ສະໂລວາເກຍ ແລະ ສະໂລວີເນຍ. 0: 1. ປະເທດຝຣັ່ ງມີຊາຍແດນຕິດກັບປະເທດໃດແດ? ່ - ທີ່ຕັ້ງຂອງປະເທດຝຣັ່ ງອໍານວຍຄວາມສະດວກຕ ໍ່ ການພົວພັນກັບປະເທດຕ່າງໆໃນໂລກ ຄືແນວໃດ? 2. ໂຄງສ້າງປະຊາກອນຂອງປະເທດຝຣັ່ງເປັນຄືແນວໃດ? 3. ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານອຸດສາຫະກໍາຂອງຝຣັ່ ງແຕ່ປີ 1945-1975 ເປັນແນວໃດ? 4. ການຫັນທດເຂ ິ ົ້ າສູ່ເສດຖະກິດໃໝ່ຂອງຝຣັ່ ງແມ່ນຫັນຄືແນວໃດ? -ເຂດອຸດສາຫະກໍາໃໝຂອງຝຣ ່ ັ່ ງມີຢູ່ພາກໃດຂອງປະເທດ? 5. ການກະສິກໍາຂອງຝຣັ່ ງມີບົດບາດສາຄໍ ັນຕ ໍ່ ການຂະຫຍາຍຕົວເສດຖະກິດແຫ່ງຊາດຄື ແນວໃດ? 6. ການຄມມະນາຄ ົ ົມຂົນສງຂອງຝຣ ົ່ ັ່ ງມີການຂະຫຍາຍຕົວແນວໃດແດ່? 7. ຈົ່ ງສັງລວມໂດຍຫຍໍ້ກ່ຽວກັບສະຫະພາບເອີຣົບ. ສາມາດສ້າງເປັນແຜນວາດກໄດໍ ້. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 136 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
132 ! 15 ffff,% # 1. $ ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດທີ່ມີພົນລະເມືອງຫຼາຍເປັນອນດັ ັບ 2 ຂອງເອີຣົບຮອງຈາກປະ ເທດຣັດເຊຍ (Russia) ແລະ ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງເປັນອັນດັບທີ 63 ຂອງໂລກ. 1.1 #, flffi fffl, $% ffffi ເຢຍລະມັນຕງຢັ້ ູ່ພາກຕາເວັນຕົກຂອງທະວີບເອີຣົບ. ດ້ານເໜືອສດຕຸ ງຢັ້ ູ່ເສ ັ້ ນຂະໜານທີ 55 ໍ03 ່ເໜືອ, ດ້ານໃຕ້ສຸດຕ ັ້ງຢູ່ເສ ັ້ ນຂະໜານທີ 47 ໍ16 ່ເໜືອ. ດ້ານຕາເວັນອອກສຸດຕ ັ້ງຢູ່ເສ ັ້ ນ ແວງທີ 15 ໍ2 ່ຕາເວັນອອກ ແລະ ດ້ານຕາເວັນຕົກສຸດຕ ັ້ງຢູ່ເສ ັ້ ນແວງທີ 5 ໍ52 ່ຕາເວັນອອກ, ມີຊາຍແດນຕດກິ ັບປະເທດ ແລະ ທະເລຕ່າງໆຄື: ດ້ານເໜືອມີຊາຍແດນຕິດກບເດ ັ ັນມາກ 68 ກມ ແລະ ທະເລບານຕິກ, ດ້ານຕາເວັນອອກມີຊາຍແດນຕິດກບໂປໂລຍ 456 ກມ ແລະ ັ ເຊັກ 815 ກມ, ດ້ານໃຕ້ມີຊາຍແດນຕດກິ ບໂອຕຣ ັ ິດ 784 ກມ ແລະ ສະວິດເຊແລນ 334 ກມ, ີ ດ້ານຕາເວັນຕກມົ ີຊາຍແດນຕິດກັບຝຣັ່ງ 451 ກມ, ລຸກຊໍາບວກ 138 ກມ, ແບນຊິກ 167 ກມ, ເນເທີແລນ 577 ກມ ແລະ ທະເລເໜືອ. ແຜນທ ີ່ ປະເທດເຢຍລະມັນ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 137 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
133 1.2 #0 ແຜນທ ີ່ ລະດັບຄວາມສູງຂອງເຢຍລະມັນ ເຢຍລະມັນມເນີ ື້ ອທີ່ທັງໝົດ 357.021 ກມ2 ເປັນປະເທດທີ່ມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງເປັນອັນດັບ 7 ຂອງທະວີບເອີຣົບ. ພູມສນຖານຂອງເຢຍລະມ ັ ັນແບງອອກ ເປ ່ ັນ 3 ເຂດທີ່ສໍາຄນ: ັ - ! : ກວມເອົາພາກເໜືອຂອງປະເທດ ລຽບຕາມທະເລເໜືອ ແລະ ທະເລບານ ຕິກ. ກວມເອາເນ ົ ື້ ອທ ີ່ 1/3 ຂອງເນື້ ອທີ່ທັງໝົດຂອງປະເທດເປັນທ ົ່ ງພຽງຕ ໍ່ າ ຈຸດຕາສ ໍ່ ຸດຢູ່ໃຕ້ ລະດັບນ ໍ້າທະເລ (-3.54 ແມັດ) ເຊິ່ງຢູ່ເຂດເນີດອບຊາແຊນບັງເດີ. - : ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ສ່ວນຫຼາຍຂອງປະເທດ, ມີພູພຽງທີ່ສໍາຄນຄັ ື: ພູພຽງຊັກໂຊນີ (Saxony), ພູພຽງບາວາເຣຍ (Bavaria) ແລະ ອື່ ນໆ. - %: ກວມເອົາເນ ື້ ອທ ີ່ທາງພາກໃຕ້ ໂດຍສະເພາະຊາຍແດນລະຫວ່າງປະເທດ ໂອຕຣິດ ແລະ ປະເທດສະວິດເຊີແລນ. ສາຍພູທີ່ສໍາຄັນແມ່ນສາຍພູອານເປ ເຊ ີ ິ່ ງຈຸດສູງສຸດ ໃນປະເທດເຢຍລະມັນແມນຈອມພ ່ ູຊຸດສະໄປ (Zugspitze) ເຊິ່ ງມີຄວາມສູງເຖິງ 2.962 ມ. 1.3 ffi ພູມອາກາດຂອງເຢຍລະມນເປ ັ ັນແບບອົບອຸ່ນ ແລະ ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກມະຫາໝຸດ. ອາ ກາດເຢັນ, ມເມກຢ ີ ູ່ເປັນປະຈໍາ, ມີຄວາມຊຸ່ມໃນລະດໜາວ ແລະ ລະດ ູ ູຮ້ອນມີຝົນຕະຫຼອດ ລະດູການ; ບາງປີໃນລະດໜາວອາກາດຈະໜາວ ແລະ ກ ູ ິນເວລາຍາວນານ, ບາງປີໃນລະດູ ຮ້ອນອຸນຫະພມຈະຂ ູ ຶ້ ນສງເຖູ ິງ 30 ໍC. ແຕ່ໂດຍສະເລ່ຍອຸນຫະພູມຈະບໍ່ລົງຕ ໍ່ າກວ່າ 20 ໍC. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 138 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
134 1.4 ff$ ເຢຍລະມັນມີແມ່ນໍ້າລໍາເຊຫຼາຍສາຍ ສ່ວນຫຼາຍມີຕົ້ນກໍາເນີດຈາກສາຍພູທາງພາກໃຕ້ ໄຫຼອອກສູ່ທະເລເໜືອ ແລະ ທະເລບານຕິກ. ແມ່ນໍ້າທີ່ສໍາຄັນມີຄື: ແມ່ນໍ້າໂອແດ (Oder), ມີ ຕົ້ນກໍາເນີດໃນສາຍພູຊູແດດ (Sudete) ໄຫຼອອກສູ່ທະເລບານຕິກ. ແມ່ນໍ້າໂອແດເປັນຊາຍ ແດນທໍາມະຊາດລະຫວ່າງປະເທດເຢຍລະມັນ ແລະ ປະເທດໂປໂລຍ. - ແມ່ນໍ້າແອນເບີ (Elbe), ມີຕົ້ນກໍາເນດໃນສາຍພ ີ ູອໍເຣິ (Ore) ໄຫຼຜ່ານເຢຍລະມັນ ອອກສູ່ທະເລເໜືອທ ີ່ ເມືອງຮາມບວກ (Hambourg). - ແມ່ນໍ້າແຣງ/ໄຣ ມີຕົ້ນກໍາເນີດໃນສາຍພູຈູຣາ (Jura) ໄຫຼຜ່ານດານຕາເວ ້ ັນຕກສົ ່ຽງ ໃຕ້ຂອງເຢຍລະມັນ ແລະ ໄຫຼເຂ ົ້ າສູ່ປະເທດເນເທີແລນ. - ແມ່ນໍ້າດານບ ( ຸ Danube) ມີຕົ້ນກໍາເນດໃນປ ີ ່າດາ ( ໍ Black forest) ໄຫຼຜ່ານເຢຍລະ ມັນທາງພາກໃຕ້ແລ້ວໄຫຼເຂ ົ້ າສູ່ປະເທດໂອຕຣິດ (Autriche/Austria). ນອກນັ້ ນ, ຍັງມີ ແມ່ນໍ້າອ ື່ ນໆ ແຕ່ເປັນແມ່ນໍ້າທີ່ມີໄລຍະທາງໄຫຼສັ້ນ ຫຼື ເປັນສາຂາຂອງແມ່ນໍ້າຕ່າງໆທ ີ່ໄດ້ກ່າວ ມາຂ້າງເທິງ. ແຜນທ ີ່ ແມ່ນໍ້າຂອງປະເທດເຢຍລະມັນ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 139 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
135 1.5 $# %ffi $ 1) + ເຢຍລະມັນມີເນ ື້ ອທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ໃຊ້ເຂ ົ້າໃນການກະສິກໍາມີເນ ື້ ອທ ີ່ 15% ນໍາໃຊ້ເຂ ົ້າໃນ ການລ້ຽງສັດ, 31% ນໍາໃຊເຂ້ ົ້າໃນອຸດສາຫະກໍາປ່າໄມ ແລະ 33% ນ ້ ໍາໃຊ້ເຂ ົ້າໃນການກະສິ ກໍາ-ປູກຝັງ ໂດຍສະເພາະທາງພາກເໜອຂອງປະເທດ ເພາະເນ ື ື້ ອທ ີ່ 7,798 ກມ2 ເປັນເນ ື້ ອທ ີ່ ທີ່ມີນໍ້າອຸດົມສົມບູນ ແລະ ເນ ື້ ອທ ີ່ 4,750 ກມ2 ມີລະບົບຊົນລະປະທານຮອງຮັບ ໂດຍສະ ເພາະຈາກຄອງມິດເຕແລນ ( ີ Mitterland) ເຊິ່ ງຕັດຜານແຕ ່ ່ທິດຕາເວັນຕົກຫາທິດຕາເວັນອອກ. 2) ' ເຢຍລະມັນມເນີ ື້ ອທີ່ປ່າໄມ້ເຖິງ 31% ຂອງເນື້ ອທີ່ທັງໝົດ. ມີຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຊະນິດເຊ ັ່ ນ: ຕົ້ນໂອກ (Oak), ບີເຊີ (Beeche), ຕົ້ນແປກ… ນອກນັ້ ນ ຍັງມີຕົ້ນເຟິນ (Fern), ດອກໄມ, ້ ເຫັດ… ໃນປ່າມີສັດປ່ານາໆຊະນິດເຊ ັ່ ນ: ກວາງ, ໝາຈອກ, ນາກ… ນອກນ ັ້ ນ ຍັງມີນົກຫຼາຍ ຊະນິດ. ຕົ້ນໂອກ (Oak) ໝາກໂອກ (Oak) ຕົ້ນເຟິນ (Fern) 3) ແຮ່ທາດ ແລະ ໂລຫະຕ່າງໆ: ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດທີ່ອຸດົມສົມບູນດ້ວຍເຫຼັກ, ໂປຕາດ, ທອງແດງ, ນິກແກນ (Nickel), ກ໊າດທໍາມະຊາດ, ຖ່ານຫນ, ອ ີ ູຣານຽມ… ແຮ່ທາດ ຕ່າງໆເຫຼົ່ານ ີ້ ສ່ວນຫຼາຍຢູ່ໃນເຂດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ຂອງປະເທດ ຫຼື ເຂດຣົວ (Ruhr). 2. #! 2.1 "# ພົນລະເມືອງຂອງປະເທດເຢຍລະມັນ ໄດ້ຜ່ານໄລຍະປະຫວັດສາດທ ີ່ ຫຍຸ້ງຍາກຍາວ ນານຫຼາຍຢ່າງ ໂດຍສະເພາະໃນສະໄໝສົງຄາມໂລກຄັ້ ງທີ I ແລະ II ໃນໄລຍະສົງຄາມ ໂລກຄັ້ ງທີ II ພົນລະເມືອງເຢຍລະມັນໄດ້ຖືກດັບສູນໄປເຖິງ 6 ລ້ານຄົນ ແຕ່ຫຼັງສງຄາມໂລກ ົ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 140 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
136 ຄັ້ງທີ II ເຢຍລະມັນກໍໄດ້ຮັບເອົາຊາວອົບພະຍົບເຖງ 10 ລ ິ ້ານຄນ ເຂ ົ ົ້າມາໃນປະເທດເຊິ່ງ ສ່ວນຫຼາຍມາຈາກເອີຣົບຕາເວັນອອກ. 2.2 ! ffffi ເຢຍລະມັນມີພົນລະເມືອງທັງໝົດປະມານ 81.701.022 ລ້ານຄົນ, ເພດຊາຍມີ 40.066.746 ຄົນ ເທ ົ່ າກັບ 49%, ເພດຍິງ 41.634.276 ຄົນ ເທ ົ່ າກັບ 51%. ເຢຍລະມັນມີ ພົນລະເມືອງເປັນອັນດັບທີ 15 ຂອງໂລກ, ມີຄວາມໜາແໜ້ນ 230 ຄົນ/ກມ2 . ພົນລະເມືອງ ເຢຍລະມັນປະມານ 20% ເປັນລູກຫຼານຂອງຊາວເຢຍລະມັນທີ່ອົບພະຍົບມາຈາກເອີຣົບ ຕາເວັນອອກ ເນ ື່ ອງຈາກພນລະເມ ົ ືອງເຢຍລະມັນດ ັ້ ງເດີມປະມານ 22 ລ້ານຄນ ໄດ ົ ້ອົບພະຍົບ ໄປຕັ້ ງຖ ິ່ນຖານໃໝ່ໃນປະເທດເບຣຊນ, ອາກຊ ິ ັງຕນ ໂດຍສະເພາະສະຫະລ ິ ັດອາເມຣິກາ ເຊິ່ງ ມີຈໍານວນເຖງ 18 ລ ິ ້ານຄົນ. ໃນປັດຈຸບັນການເກີດ ໃນປະເທດເຢຍລະມັນມີທ່າອ່ຽງຫຼຸດລົງ ແຕ່ການຕາຍ ແລະ ການອບພະຍ ົ ົບອອກນອກປະເທດມີທ່າອ່ຽງສູງຂ ຶ້ ນ ເຮັດໃຫ້ພົນລະເມືອງ ເຢຍລະມັນມແນວໂນ ີ ້ມຫຼຸດລົງເລ ື້ ອຍໆ. ຕົວຢ່າງ: ໃນປີ 2000 ເຢຍລະມັນມີພົນລະເມືອງ 83.512.00 ຄົນ ແລະ ໃນປີ 2010 ມີ 83.017.00 ຄົນ ຫຼຸດລົງ 0,59% . ໃນປ 2020 ຈະມ ີ ີ ພົນລະເມືອງ 81.431.000 ຄົນຫຼຸດລົງ 1.91%, ອັດຕາການເກີດມພຽງ 0,98% ເນ ີ ື່ ອງຈາກ ຄູ່ແຕ່ງດອງເອົາລູກໜ້ອຍ ແຕ່ອັດຕາການຕາຍເພ ີ່ ມຂ ຶ້ ນຄື: 1,58% ໂດຍສະເພາະໃນກມຜຸ່ ູ້ ອາຍຸສູງ. 2.3 ff$ ffi$ ໃນປະຫວັດສາດເຊ ື້ອຊາດເຢຍລະມັນເຄຍມີ ີຄວາມຍ ິ່ງໃຫຍ ແລະ ມ ່ ີຈໍານວນຄົນຫຼາຍ ເທ ົ່ າທຽມກັບເຊ ື້ອຊາດຝຣັງ ແລະ ອັງກິດ. ພົນລະເມືອງເຢຍລະມັນ 92% ເປັນຄົນເຊ ື້ ອຊາດ ເຢຍລະມັນ ຫຼື ແຊກແມງ/ເຈແມນ (Germain), ສ່ວນທ ີ່ ເຫຼືອແມ່ນເຊ ື້ ອຊາດອ ື່ ນໆ ເຊ ິ່ ງມີຈໍາ ນວນໜ້ອຍເຊ ັ່ ນ: ພວກເຕິກ (Turks) 2,4%, ເຊື້ ອຊາດເກຣັກ, ໂປໂລຍ, ຣັດເຊຍ, ຄະໂຣເອ ເຊຍ, ອີຕາລຽນ… ພາສາທາງການແມນພາສາເຢຍລະມ ່ ັນ. ນອກນ ັ້ ນ ຍັງມພາສາທ ີ ້ອງຖິ່ນ ແລະ ພາສາຂອງແຕ່ລະເຊ ື້ອຊາດ. ພາສາເຢຍລະມນເປ ັ ັນໜ ຶ່ງໃນ 23 ພາສາທີ່ຄົນໃຊ້ຫຼາຍ ໃນທະວີບເອີຣົບ. 2.4 ພົນລະເມືອງເຢຍລະມັນສ່ວນຫຼາຍ 65% ນັບຖືສາສະໜາຄຣິດ ເຊ ິ່ ງແບ່ງເປັນ 3 ສາ ຂາໃຫຍ່ຄື: ໂຣມັນຄາໂທລິກ ເຊ ິ່ ງມີຄົນນັບຖືປະມານ 30% ແລະ ຄາວິນິດ (Calvinist) ແລະ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 141 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
137 ລູແຕຣຽງ (Lutherian) ເຊິ່ ງມີຄົນນັບຖືປະມານ 29,9% ນອກນັ້ ນ ຍັງມີພົນລະເມືອງທີ່ນັບຖື ສາສະໜາອ ື່ ນໆເຊ ັ່ ນ: ຈຸດາອິດ (Judaism), ອິດສະລາມ ແລະ ມີພົນລະເມືອງປະມານ 4-5% ບໍ່ນັບຖືສາສະໜາໃດເລີຍ. 2.5 ! !ffi ເຢຍລະມັນ ຫຼື ສະຫະພັນສາທາລະນະລັດເຢຍລະມັນ (Federal Republic of Germany) ປະກອບດ້ວຍ 16 ລັດ ເຊ ິ່ ງແຕ່ລະລັດມີລັດຖະທໍາມະນນເປ ູ ັນຂອງຕົນເອງ ແລະ ມີເຂດການປກຄອງຕ ົ ົນເອງ ແຕ່ຕ້ອງຂນກ ຶ້ ັບລັດຖະທໍາມະນູນ ແລະ ລັດຖະບານກາງ. ໃນປີ 2009 ເຢຍລະມັນມ 403 ເມ ີ ືອງ ເຊ ິ່ງໃນນັ້ນ 301 ເມືອງເປັນເມືອງຊົນນະບົດ ສ່ວນທ ີ່ ເຫຼືອ ເປັນເມືອງທີ່ຕິດກັບຕົວເມືອງໃຫຍ. ່ 2.6 !ffffi # ເຢຍລະມັນມີເມືອງໃຫຍ່ທີ່ມີພົນລະເມືອງອາໄສຢູ່ຫຼາຍເມືອງ, ເມືອງທີ່ມີພົນລະເມືອງ ເກີນ 1 ລ້ານຄນຂົ ຶ້ນໄປມີ: ເມືອງແບກແລງ (Berlin), ຮໍາບວກ (Hamburg), ມິວນິກ (Munich), ໂກໂລເຢີ (Cologne), ຟະແຣງເຟິດ (Franfurt), ສະຕູດກາດ (Stuttgart)… ເຢຍລະມັນມີ ເມືອງທີ່ມີພົນລະເມືອງເກີນ 100.000 ຄົນ ເຖິງ 82 ເມືອງແຈກຢາຍທົ່ວປະເທດ. 2.7 ffA ເຢຍລະມັນມີຮີດຄອງປະເພນີຫຼາຍຢາງຂ ່ ຶ້ ນກັບແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເຊ ື້ ອຊາດທີ່ມີ ໃນເຢຍລະມັນ ແລະ ມີການຫຼິ້ນກິລາຫາຍຊະນ ຼ ິດເຊັ່ນ: ບາສະແກດ, ບານສົ່ງ (Volleyball), ຮອກກີ… ແຕ່ກິລາທ ີ່ຊາວເຢຍລະມັນທີ່ນິຍົມຫຼາຍມີກິລາເຕະບານ ແລະ ເຕນນິດ. 3. ff0 + ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດທີ່ມີເສດຖະກິດເຂ ັ້ມແຂງປະເທດໜຶ່ງໃນທະວີບເອີຣົບ, ເປັນ ປະເທດທີ່ມີເສດຖະກິດເປນອັ ັນດັບ 4 ຂອງໂລກ. ເຢຍລະມັນເປນສະມາຊ ັ ິກຂອງສະຫະພາບ ເອີຣົບ (European Union) ແລະ ເຂດເສດຖະກິດເອີຣົບ (Euro zone) ເປັນປະເທດທີ່ສົ່ງ ສິນຄ້າອອກເປັນອັນດັບທີ3 ຂອງໂລກ (ໃນປີ2012) ແລະ ເປັນປະເທດທີ່ໄດ້ກໍາໄລຈາກ ການຄ້າຢາງຫ ່ ຼວງຫຼາຍ, ມີຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຖ່ານຫີນ ສາມາດຜະລດວິ ັດຖຸສິ່ງຂອງຕ່າງໆໄດ້ຫຼາຍຊະນິດ ແລະ ເປັນ 1 ໃນ 10 ຂອງປະເທດທີ່ມີ ເສດຖະກິດເຂ ັ້ ມແຂງ ແລະ ໝັ້ນຄົງໃນໂລກ. ເຢຍລະມັນນໍາໃຊ້ແຮງງານເຂ ົ້າໃນການສ້າງສາ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 142 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
138 ເສດຖະກິດເຖິງ 43,93 ລ້ານຄົນ ແຕລະຄ ່ ົນໄດ້ຮັບເງິນເດືອນສະເລ່ຍ 1.889 ຢູໂຣ/ເອີໂຣ (Euro) ຫຼື2.600 ໂດລາສະຫະລັດ. 3.1 + ເຢຍລະມັນມີທົ່ງພຽງກວ້າງໃຫຍ່ລຽບຕາມແຄມທະເລເໜືອ ແລະ ທະເລບານຕກ, ທ ິ ົ່ ງ ພຽງນ ີ້ປະກອບດ້ວຍດິນສີເຫຼືອງ ຫຼື ດິນເລິດ (Loess) ເຊິ່ງເປັນດິນທີ່ອຸດົມສົມບູນດີ. ໃນເຂດ ເຢຍລະມັນຕາເວັນຕົກເກ ົ່າ, ການປູກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດມີລັກສະນະແບບຄອບຄົວຂະໜາດ ນ້ອຍ ແຕ່ນໍາໃຊ້ເຕັກນິກວິທະຍາສາດເຂ ົ້ າຊ່ວຍ. ໃນເຂດເຢຍລະມັນຕາເວັນອອກເກ ົ່ າ, ການ ປູກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດຍັງຮັກສາຮູບແບບຂອງສະຫະກອນຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຕັກນິກ ວິທະຍາສາດເຂ ົ້ າຊ່ວຍ. ໃນຂະແໜງກະສິກໍາເຢຍລະມັນນໍາໃຊ້ແຮງງານພຽງແຕ 2,4% ເທ ່ ົ່າ ນັ້ນ, ແຕ່ສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການໄດ້ 90%, ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດທີ່ມີກະສິກໍາ ເປັນອັນດັບ 3 ຂອງສະຫະພາບເອີຣົບຮອງຈາກປະເທດຝຣັ່ ງ ແລະ ອີຕາລ. ຜີ ນຜະລ ົ ິດດ້ານ ການປູກຝັງທີ່ສໍາຄັນມີມັນຝຣັ່ງ, ເຂ ົ້ າບະເລ (Ble), ຫົວຜັກກາດຫວານ, ໝາກໄມ, ຜ້ ັກຕ່າງໆ. ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງມີໃບຢາສບ, ເມ ູ ັດພັນພືດຕາງໆ…. ຜ ່ ົນຜະລິດດ້ານການລ້ຽງສັດທີ່ສໍາຄັນມີໝູ, ໄກ່, ງົວ… 3.2 ffi&" ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດທີ່ມີຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດຫຼາຍຊະນິດແຈກຢາຍຢໃນູ່ ທົ່ວປະເທດ, ຊັບພະຍາກອນທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ມີຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນຖ່ານຫີນ (Lignite) ເຊິ່ ງມີ ຫຼາຍຢູ່ໃນເຂດແຣງ-ຣົວ (Rhin-Ruhr). ເຢຍລະມັນມີແຮງງານໃນຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາເຖິງ 29,7% ຂອງແຮງງານທັງໝົດ ແລະ ມີຂະແໜງອຸດສາຫະກໍາທີ່ສໍາຄັນຄ: ື - ອຸດສາຫະກໍາພະລັງງານຖ່ານຫີນ ເຊ ິ່ ງມີຫຼາຍຢໃນເຂດແຣງ-ຣ ູ່ ູ, ຊາ (Sarre), ແຣງ ແມນ (Rhin Main)… ເຢຍລະມັນນາໃຊ ໍ ້ຖ່ານຫີນເຂາໃນການຜະລ ົ້ ິດພະລັງງານເຖິງ 22,5% ຂອງພະລັງງານທັງໝົດ. ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງນໍາໃຊ້ເຂ ົ້າໃນອຸດສາຫະກາອໍ ື່ ນໆເຊ ັ່ ນ: ຜະລິດຢາງ, ປະລາສະຕິກ, ເຄມີອື່ນໆ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 143 7/31/2015 9:38:36 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
139 ໂຮງງານພະລັງງານນິວເຄຼຍ/Nuclear - ອຸດສາຫະກາເຫໍ ຼັກ ແລະ ເຫຼັກກ້າ: ສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຢໃກູ່ ້ກັບບໍ່ຖ່ານຫນເຊ ີ ັ່ ນ: ເຂດຊາ… ອຸດສາຫະກາເຫໍ ຼັກສາມາດຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການໃນການຜະລິດອຸດສາຫະກໍາລົດຍນ, ົ ລົດໄຟ, ເຄື່ ອງຈັກຕ່າງໆ. - ອຸດສາຫະກາລໍ ົດ ແລະ ເຄ ື່ ອງຈກຕັ າງໆ: ໃນບ ່ ັນດາບໍລິສັດຜະລິດເຄ ື່ ອງຈກ ແລະ ລ ັ ົດ ໃນໂລກມ 37 ບ ີ ໍລິສັດມີສູນກາງຢູ່ໃນປະເທດເຢຍລະມັນ ແລະ ນໍາໃຊ້ກໍາມະກອນຫຼາຍສິບ ລ້ານຄົນໃນທວໂລກ. ບ ົ່ ໍລິສັດຜະລິດລົດຂອງເຢຍລະມັນຜະລິດລົດຫຼາຍຍີ່ຫໍ້ຄື: ໂຟກສະວາເກີນ (Volkswagen), ແດມເລ (Daimler), ີ ຊີແມນ (Siemens), ບີເອມ ດັບເບນຢິ ູ (B M W), ເມໂຕຣ (Metro), ແມກເຊີແດດເບນ (Mercedes Benz), ປອກເຊີ (Porsche) ລວມທັງໝົດສາມາດ ຜະລິດໄດ້ 5.2 ລ້ານຄັນ ໃນປີ2009. - ອຸດສາຫະກາເຄມ ໍ : ຜະລ ີ ິດບັນດາຢາປະເພດຕ່າງໆ ສ່ວນຫຼາຍມີສູນກາງການຜະລິດ ຢູ່ຕົວເມືອງໃຫຍ່, ບໍລິສັດທີ່ສໍາຄັນເຊນ: ບ ັ່ ໍລີສັດບາຍເອີ ແລະ ເມກ (Bayer and Merck), ໂວ ດາຟອນ (Vodafone). - ອຸດສາຫະກໍາປຸງແຕ່ງ: ເຢຍລະມັນໄດ້ນໍາໃຊ້ຜະລິດຕະພນຫັ າຍຊະນ ຼ ິດເຂາໃນອ ົ້ ດສາ ຸ ຫະກໍາປຸງແຕງເຊ ່ ັ່ນ: ປຸງແຕ່ງອາຫານ ແລະ ເຄ ື່ ອງດມທ ື່ ີ່ສໍາຄັນມີເບຍ ເຊ ິ່ ງມີແຈກຢາຍຢໃນູ່ ທົ່ວປະເທດ. - ນອກນ ັ້ນ, ເຢຍລະມັນຍງມັ ີອຸດສາຫະກໍາຂະແໜງອ ື່ ນໆເຊ ັ່ ນ: ບໍລິສັດໂບເຊີ ຜະລິດ ເຄ ື່ ອງຮັບໃຊ້ຕ່າງໆ, ບໍລີສັດກູກາ (Kuka) ຜະລິດເຄ ື່ ອງກົນໄກຕາງໆ ( ່ Robot), ອາດີດາດ ແລະ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 144 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
140 ປູມາ (Adidas and Puma), ຜະລດເຄ ິ ື່ ອງນຸ່ງຫມ, ບ ົ່ ໍລີສັດຊາບ (Sap) ຜະລິດເຄອງຄອມພ ື່ ິວ ເຕີ. 3.3 + ເຢຍລະມັນນາໃຊ ໍ ້ແຮງງານເຂ ົ້າໃນການຄາ ແລະ ການບ ້ ໍລິການເຖິງ 67,8% ຂອງແຮງ ງານທັງໝົດ ຫຼື ປະມານ 29,7 ລ້ານຄນ, ສາມາດສ ົ າງລາຍຮ ້ ັບໄດ້ເຖິງ 70% ຂອງລາຍຮັບ ທັງໝົດ (ອຸດສາຫະກໍາໄດ 29,1% ແລະ ກະສ ້ ິກໍາໄດ 0,9%). ້ 1) ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດໜຶ່ ງທີ່ມີກໍາໄລຢາງຫ ່ ຼວງຫຼາຍຈາກການຄ້າ. ສິນຄ້າທີ່ສົ່ງອອກ ຂາຍມີລົດຍົນ, ເຄ ື່ ອງກົນຈກ, ຄອມພ ັ ິວເຕີ, ຢາປົວພະຍາດ, ເຫຼັກ, ເຄ ື່ ອງນຸ່ງຫ ົ່ ມ… ເຊ ິ່ງໃນປີ 2012 ມີມູນຄ່າເຖິງ 1.492 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ, ສິນຄ້າທີ່ນໍາເຂ ົ້ າມີເຄອງຈ ື່ ັກບາງຊະນດ, ິ ນໍ້າມນ, ອາຍແກ ັ ໌ສ, ເຫຼັກ, ຜົນຜະລິດດ້ານກະສິກໍາ… ເຊ ິ່ ງມີມູນຄ່າເຖິງ 1.276 ຕື້ໂດລາ ສະຫະລັດ. ປະເທດທີ່ຄ້າຂາຍກັບເຢຍລະມັນສ່ວນຫຼາຍເປັນປະເທດໃນສະຫະພາບເອີຣົບ ນອກນ ັ້ ນ, ຍງມັ ີປະເທດສະຫະລັດອາເມຣິກາ, ຣັດເຊຍ, ຈີນ… 2) + ການບໍລິການທີ່ສໍາຄັນຂອງເຢຍລະມັນແມ່ນການເງິນ ແລະ ການທະນາຄານ. ເຢຍລະ ມັນໄດ້ສະເໜີເງິນຕາຕະກນຢຸ ູໂຣ ເປັນເງິນໝູນວຽນໃນສະຫະພາບເອີຣົບ ໃນວັນທີ 1 ເດືອນ ມັງກອນ ປ 1999 ແລະ ເມ ີ ືອງຟະແຣງເຟິດ (Frankfurt) ກາຍເປນສັ ູນກາງການເງິນຂອງ ສະຫະພາບເອີຣົບ. ນອກນນ, ຍ ັ້ ັງມການບ ີ ໍລິການອ ື່ ນໆເຊ ັ່ນ: ການໃຫເຊ້ ົ່ າ, ການຄ້າ, ໂຮງແຮມ, ຮ້ານອາຫານ, ການທ່ອງທຽວ…ການຈ ່ ດງານສະແດງຜະລ ັ ິດຕະພັນສິນຄ້າຕ່າງໆ, ການຈັດ ສໍາມະນາຫົວຂໍ້ຕ່າງໆ ສ່ວນຫຼາຍມັກຈັດຢູ່ໃນເມືອງຮາໂນເວີ (Hanover) ຟະແຣງເຟິດ ແລະ ເມືອງແບກແລງໃນແຕ່ລະປີ. 3) ffi ເຢຍລະມັນເປັນປະເທດໜຶ່ ງ ທີ່ມີນັກທ່ອງທ່ຽວເຂ ົ້ າມາທ່ອງທ່ຽວໃນແຕ່ລະປີເປັນອັນ ດັບ 3 ຂອງເອີຣົບ. ໃນປີ 2010 ມີນັກທ່ອງທ່ຽວເຂ ົ້າມາໃນເຢຍລະມັນເຖິງ 369, 6 ລ້ານຄົນ ສ້າງລາຍຮັບເຂ ົ້າປະເທດຢາງມະຫາສານ. ່ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 145 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
141 4) ! ! ເຢຍລະມັນຕງຢັ້ ູ່ໃຈກາງຂອງທະວີບເອີຣົບ, ເປັນສູນກາງໃນການຄມມະນາຄ ົ ມທາງບ ົ ົກ ເພາະມີເສ ັ້ ນທາງລົດທ ີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ ສາມາດແລນດ່ ້ວຍຄວາມໄວສູງ. ເສ ັ້ ນທາງລົດຂອງ ເຢຍລະມັນມຄວາມຍາວເປ ີ ັນອັນດັບ 3 ຂອງໂລກ. ນອກຈາກມຖະໜ ີ ົນທ ີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ ແລ້ວ ເຢຍລະມັນຍັງມີເສ ັ້ ນທາງລົດໄຟຄວາມໄວສູງ. ລົດໄຟເຢຍລະມັນມີຄວາມໄວຢູ່ໃນລະ ຫວ່າງ 200-320 ກມ/ຊົ່ວໂມງ, ອອກເດີນທາງທຸກໆ 30 ນາທ, ທີ ຸກໆຊ ົ່ວໂມງ ຫ ທຼື ຸກໆ 2 ຊົ່ວໂມງ ຂຶ້ ນກັບໄລຍະທາງໃກ-ໄກ ເພ ້ ື່ ອຕິດຕໍ່ຕົວເມືອງຕ່າງໆ ແລະ ປະເທດທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງ. ນອກຈາກມການຄ ີ ມມະນາຄ ົ ົມທາງບກທົ ໄດີ່ ້ມາດຕະຖານແລ້ວ ເຢຍລະມັນຍັງມການຄ ີ ົມມະ ນາຄົມທາງອາກາດທີ່ດີ ສາມາດເຊ ື່ ອມຕໍ່ຕົວເມືອງຕ່າງໆພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ. ມີສະ ໜາມບິນສາກົນທີ່ສໍາຄັນຢເມູ່ ືອງຟະແຣງເຟິດ ແລະ ເມືອງມິວນິກ. ນອກນ ັ້ ນ, ຍັງມີສະໜາມ ບິນໃຫຍ່ໃນເມືອງທີ່ສໍາຄັນເຊ ັ່ ນ: ແບກແລງ, ດູແຊນດອບ, ໂກໂລຍ... ສາຍການບິນທີ່ສໍາຄັນ ຂອງເຢຍລະມັນແມ່ນສາຍການບິນລຸບທນຊາ ( ັ Lufthansa). 0: 1. ເຢຍລະມັນມີຂອບເຂດ, ຊາຍແດນຕດກິ ັບປະເທດໃດແດ? ່ 2. ພູມສັນຖານຂອງເຢຍລະມັນມີຄືແນວໃດ? 3. ຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດທີ່ສໍາຄັນມີອັນໃດແດ? ່ 4. ພົນລະເມືອງເຢຍລະມນມັ ີປະຫວັດຄວາມເປັນມາແນວໃດ? 5. ການປົກຄອງເຢຍລະມນມັ ີລັກສະນະແນວໃດ? 6. ເສດຖະກດເຢຍລະມ ິ ັນມີຄວາມເຂ ັ້ມແຂງແນວໃດ? !ffC+"#: 1. ໃຫ້ແຕ້ມແຜນທ ີ່ການປົກຄອງຂອງປະເທດເຢຍລະມັນ. 2. ໃຫ້ນັກຮຽນສ້າງແຜນວາດກ່ຽວກັບພູມສາດເສດຖະກິດຂອງເຢຍລະມັນ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 146 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
142 ! 16 ff " #/ff$% # 1. ffffi'fl $ 1.1 # flffi fffl ປະເທດຣັດເຊຍຕ ັ້ງຢູ່ພາກຕາເວັນອອກຂອງທະວີບເອີຣົບ ແລະພາກເໜືອຂອງທະວີບ ອາຊ ຢີ ູ່ລະຫວ່າງເສນແວງທ ັ້ ີ 27 ໍຕາເວນອອກຫາ 170 ັ ໍຕາເວັນຕກ ແລະ ເສ ົ ັ້ນຂະໜານ 42 ໍ ເໜືອຫາ 82 ໍເໜືອ. ມີຂອບເຂດຊາຍແດນຕິດກັບຫຼາຍປະເທດ ແລະ ຕິດກັບຫາຍທະເລຄ ຼ ື: ພາກຕາເວັນຕົກຕິດກັບປະເທດແຟງລັງ, ທະເລບານຕກ, ປະເທດແອດສະໂຕນ ິ ີ, ແລັດໂຕນີ, ເບລາຣຸດ, ອູແກຣນ, ທະເລດໍາ, ຈໍເຈຍ, ອາແຊກບາຍຊານ ແລະ ທະເລກາດສະປຽນ; ພາກ ໃຕ້ຕິດກບປະເທດກາຊ ັ ັກສະຖານ, ມົງໂກລ ແລະ ຈ ີ ີນ; ພາກຕາເວນອອກຕ ັ ິດກບທະເລໂອຄ ັ ົດ ແລະ ທະເລເບຣິງ; ພາກເໜືອຕິດກັບທະເລລາເຕັບ, ທະເລກາຣາ ແລະ ທະເລບາເຣັນ. ຣັດ ເຊຍເປນປະເທດທ ັ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ກວາໝ່ ໃນໂລກເຊ ູ່ ິ່ ງມີເນອທ ື້ ີ່ປະມານ 17.098.242 ກມ2 ຍາວ ຢຽດແຕພາກຕາເວ ່ ັນຕົກຫາພາກຕາເວັນອອກປະມານ 10.000 ກມ, ກວມເອົາເກອບ 11 ບ ື ົວ ໂມງ. ຖ້າຢູ່ເລນິນກະຣາດ (ແຊັງເປແຕັກສະບວກ) ທາງພາກຕາເວັນຕົກເປັນເວລາ 19 ໂມງ ຢູ່ອານາເດຍສ ົ້ ນສຸດແຫຼມອາລາສະກາທາງພາກຕາເວັນອອກແມນ 5 ໂມງເຊ ່ ົ້ າ ເຊ ິ່ ງແມນຕອນ ່ ເຊ ົ້ າຂອງມ ື້ໃໝ່. ແຜນທ ີ່ ປະເທດຣັດເຊຍ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 147 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
143 ຍ້ອນທີ່ຕັ້ງຕິດກັບຫຼາຍປະເທດ ແລະ ຫຼາຍທະເລ. ດ ັ່ ງນ ັ້ ນ, ຣັດເຊຍຈຶ່ງມີເງ ື່ອນໄຂສະ ດວກໃນການພົວພັນກັບທກປະເທດໃນເອ ຸ ີຣົບ, ອາຊີ ແລະ ທະວີບອ ື່ນໆຢູ່ໃນໂລກ. 1.2 #0 ພູມສັນຖານຂອງຣັດເຊຍສ່ວນຫຼາຍແມ່ນທ ົ່ ງພຽງທ ີ່ ກວ້າງຂວາງເຊ ັ່ ນ: ທ ົ່ ງພຽງຊີເບຣີ, ພ້ອມກັນນີ້ຍັງມີພູພຽງ ແລະ ພູສູງທ ີ່ ສະຫຼັບສັບຊ້ອນຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກ ແລະ ພາກໃຕ້ ຂອງປະເທດ. ພູມສັນຖານຂອງຣັດເຊຍແບ່ງອອກເປັນ 3 ເຂດໃຫຍ່ຄື: 1) fffl%ffl %ffi/: ແມ່ນບັນດາສາຍພູທີ່ເປັນຊາຍແດນລະ ຫວ່າງທະວີບເອີຣົບ ແລະ ທະວີບອາຊີ. ສາຍພູໂກກາດຕັ້ງຢູ່ລະຫວາງທະເລດ ່ ໍາ ແລະ ທະເລ ກາດສະປຽນ, ເປັນພູໝຸ່ມເຊ ິ່ ງມີຄວາມສູງສະເລ່ຍປະມານ 3.000 ມ, ສ່ວນພູອູຣານເປັນ ພູຕໍ່າສ່ວນຫຼາຍປະກອບດ້ວຍຫີນດານ, ສູງປະມານ 1.550 ມ. ສາຍພູນີ້ອຸດົມສມບົ ູນໄປດ້ວຍ ບໍ່ແຮ່ຫຼາຍຊະນິດເຊ ິ່ງໄດ້ກາຍເປັນສູນກາງອຸດສາຫະກາທໍ ີ່ສໍາຄັນຂອງປະເທດ. 2) fffl$ff /: ແມ່ນເຂດທ ົ່ ງພຽງ ແລະ ພູພຽງທ ີ່ ກວ້າງຂວາງທີ່ສຸດ ນັບຕ ັ້ ງແຕ່ດ້ານ ຕາເວັນອອກຂອງສາຍພູອູຣານຮອດຝັ່ ງຕາເວັນອອກທີ່ຕິດກັບມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກ ເຊິ່ງ ປະກອບດ້ວຍ 2 ເຂດຍ່ອຍຄື: - fffl ! $ff /ff#!: ເປັນເຂດທ ີ່ ຮາບພຽງກວ້າງຂວາງແຕ່ສາຍພູອູຣານ ຮອດແມ່ນໍ້າອເອນ ີ ິດໄຊ, ມຄວາມສ ີ ູງສະເລ່ຍຈາກໜ້ານ ໍ້າທະເລ 180 ມ. ເປັນເຂດທ ີ່ປະກອບ ດ້ວຍໜອງ ແລະ ບຶງຂະໜາດໃຫຍ່ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ທາງພາກເໜືອມີແມ່ນໍ້າໂອບີເຊ ິ່ງເປັນ ສາຍນ ໍ້ າທີ່ສໍາຄັນໄຫຼຜ່ານ. - fffl$ff /: ແມ່ນເຂດທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນໍ້າອີເອນິດໄຊກັບແມ່ນໍ້າເລ ນາ, ມີຄວາມສູງສະເລ່ຍ 500 ແມັດ ເຊ ິ່ງເປັນເຂດທີ່ມີບໍ່ແຮ່ທີ່ມີຄຸນຄ່າສູງຫຼາຍຊະນິດ, ມີໜອງ ບາຍການເຊ ິ່ງເປັນໜອງນ ໍ້ າຈືດທ ີ່ ກວ້າງໃຫຍ່ກວ່າໝໃນທະວ ູ່ ີບອາຊີ ແລະ ເປັນໜອງເລິກທ ີ່ ສຸດໃນໂລກ (1.730 ມ). 3) ffflff#ffiffi: ເລ ີ່ ມຈາກແມ່ນໍ້າເລນາໄປເຖິງແຄມຝງມະຫາສະໝ ັ່ ດປາ ຸ ຊີຟິກພາກຕາເວັນອອກ. ພນທ ື້ ີ່ສ່ວນໃຫຍເປ່ ັນສາຍພູສູງເຊ ິ່ງຢັ່ງຢາຍຢູ່ທາງພາກຕາເວັນອອກ ສ່ຽງເໜືອ. ເວ ົ້າສະເພາະຢູ່ເທິງແຫຼມກາມຊັດກາມີຈອມພູສູງກວ່າໝ (4.850 ມ). ນອກນ ູ່ ັ້ ນ, ຍັງມີພູໄຟຫຼາຍໜ່ວຍທ ີ່ ເຄ ື່ອນໄຫວຢູ່ ແລະ ອີກຈໍານວນໜ ຶ່ ງກໍມອດແລ້ວ. 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 148 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ
144 1.3 ffi ປະເທດຣັດເຊຍປະກອບດວຍພ ້ ູມອາກາດໜາວ ແລະ ພູມອາກາດອບອົ ຸ່ນ. 1) ffi ກວມເອົາພາກເໜືອ ແລະ ພາກຕາເວັນອອກສ່ຽງເໜືອຂອງ ປະເທດ ເຊິ່ ງມີອາກາດໜາວຈັດ ແລະ ແຫ້ງ. ໃນລະດູໜາວອຸນຫະພູມລົງຮອດ -70 ໍC ທ ີ່ ແວກໂກຍຍັງ (Verkhoiyansk), ໃນລະດູຮ້ອນອຸນຫະພູມສະເລ່ຍ 0 ໍC. 2) ffiffi! ffi& ກວມເອົາເນ ື້ ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງປະເທດເຊິ່ ງຄວາມຜິດ ດ່ຽງຂອງອຸນຫະພູມລະຫວ່າງລະດູຮ້ອນ ແລະ ລະດູໜາວສູງ, ປະກອບດ້ວຍ 4 ລະດູຄື: ລະດູ ໜາວແກ່ຍາວທັງໜາວຈັດ ແລະ ແຫ້ງ, ລະດູຮ້ອນກໍຮ້ອນສົມຄວນ, ລະດູບານໃໝ່ສັ້ນ ແລະ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນຍາວແຕ່ສະແດງອອກແຈງຢ້ ູ່ໃນ 2 ລະດູຄື: - %#7# ": ລະດໜາວເລ ູ ີ່ມໃນທ້າຍເດືອນຕລາ. ຸ ອຸນຫະພູມລົງຕ ໍ່ າກວ່າ 0 ໍC, ຈາກແຄມຝງເຂ ັ່ ົ້ າເລິກໃນທະວີບຫຼາຍເທ ົ່າໃດ ຄວາມໜາວເຢັນ ຍິ່ງເພ ີ່ ມຂ ຶ້ ນເຊ ັ່ນ: ຢູ່ໂມສະກູເມືອງຫຼວງຂອງປະເທດ ອຸນຫະພູມລົງຮອດ -20 ໍC. ລະດູໜາວ ແກ່ຍາວຮອດ 4-5 ເດືອນ. ຢູ່ພາກຕາເວນອອກຂອງສາຍພ ັ ູອູຣານຄວາມໜາວຍ ິ່ ງເພ ີ່ ມຂ ຶ້ ນຄື ຢູ່ເຂດຊີເບຣີກາງ ອຸນຫະພູມລົງຮອດ -40 ໍC. ລະດູໜາວແກ່ຍາວຮອດ 3 ເດືອນ, ອາກາດ ສະຫງົບ, ບໍ່ມີລົມ, ຫິມະຕກ ແຕ ົ ່ວ່າບາງເທ ່ື ອກໍມີລົມພາຍຸຢ່າງຮ້າຍແຮງເຊ ິ່ງເປັນອຸປະສັກໃຫ້ ແກ່ການປູກຝງ. ັ - Bffi: ຢູ່ໂມສະກູອຸນຫະພູມສະເລ່ຍໃນເດືອນກໍລະກົດແມ່ນ 19 ໍC ຝົນຕົກ ຫຼາຍ ແລະ ຕົກແບບຝົນຟ້າຄະນອງໃນລະຫວ່າງເດືອນກໍລະກົດຫາເດືອນຕຸລາ. ທາງພາກ ຕາເວັນຕົກສ່ຽງເໜືອປະລິມານນ ໍ້າຝົນມີປະມານ 600 ມມ/ປີ, ແຕ່ເມ ື່ ອຫຍັບເຂ ົ້າໄປຫາພາກ ຕາເວັນອອກເທ ົ່າໃດ ຝົນຍ ິ່ ງຕົກໜ້ອຍລົງຈົນຮອດເຂດຊີເບຣີຕາເວັນອອກ, ປະລມານນ ິ ໍ້າຝົນ ມີປະມານ 400 ມມ/ປີ ແລະ ອາກາດບໍ່ຮ້ອນແຮງໃນລະດູຮ້ອນ. ໃນເຂດຕີນພູຍ້ອນມີຫິມະ ເປື່ ອຍ, ນ ໍ້າໃນຫ້ວຍຮ່ອງລໍາເຊຈ ຶ່ ງຫຼາຍຂນ. ຶ້ 5_TB GEO M6 4.3.15.pdf 149 7/31/2015 9:38:37 AM ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ