5. Sınıf
FEN BİLİMLERİ
SINIF İÇİ UYGULAMA KILAVUZU
Yayım Yeri
KULVAR YAYIN DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
Hürmet Keçeli İş Hanı Büyükdere Cad. No: 53 Kat: 7
Mecidiyeköy/Şişli/İstanbul
Tel: 0212 213 09 90
Sertifika No
35295
Yazar
Barış ELBİR
İletişim abv /doryayayinlari
Basım Yeri
Ceren Matbaacılık A.Ş.
Selimpaşa Mah. 6093 Sk. No: 1E Silivri/İstanbul
Tel: 0212 423 90 09
Sertifika No
31715
Baskı
Ağustos / 2018
Copyright ©
Bu kitabın ve sistemin her hakkı saklıdır. Tüm hakları Kulvar Yayıncılık A.Ş.’ye aittir.
Kısmen de olsa alıntı yapılamaz. Metin, biçim ve sorular yayımlayan şirketin izni olmaksızın
elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemiyle çoğaltılamaz, yayımlanamaz.
kullanılan font minion pro
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM Güneşin Yapısı ve Özellikleri ...................................................................................................................5-10
2. BÖLÜM Ay’ın Yapısı, Özellikleri ve Hareketleri .................................................................................................11-16
3. BÖLÜM Ay’ın Evreleri ...........................................................................................................................................17-23
4. BÖLÜM Güneş, Dünya ve Ay ...............................................................................................................................24-30
5. BÖLÜM Canlıların Sınıflandırılması, Benzerlik ve Farklılıkları ........................................................................31-35
6. BÖLÜM Mikroskobik Canlılar ..............................................................................................................................36-40
7. BÖLÜM Mantarlar ................................................................................................................................................41-45
8. BÖLÜM Bitkiler ......................................................................................................................................................46-53
9. BÖLÜM Hayvanlar ................................................................................................................................................54-61
10. BÖLÜM Kuvvetin Ölçülmesi .................................................................................................................................62-69
11. BÖLÜM Sürtünme Kuvveti ...................................................................................................................................70-77
12. BÖLÜM Sürtünme Kuvvetinin Hayatımızdaki Etkileri ......................................................................................78-82
13. BÖLÜM Maddenin Hal Değişimi .........................................................................................................................83-88
14. BÖLÜM Maddenin Ayırt Edici Özellikleri ...........................................................................................................89-100
15. BÖLÜM Isı ve Sıcaklık ........................................................................................................................................101-106
16. BÖLÜM Isı Maddeleri Etkiler ............................................................................................................................ 107-110
17. BÖLÜM Işığın Yayılması .....................................................................................................................................111-114
18. BÖLÜM Işığın Yansıması ................................................................................................................................... 115-118
19. BÖLÜM Işığın Maddeyle Etkileşimi ..................................................................................................................119-123
20. BÖLÜM Tam Gölge ............................................................................................................................................124-131
21. BÖLÜM Biyoçeşitlilik .........................................................................................................................................132-137
22. BÖLÜM Biyoçeşitliliği Etkileyen Faktörler ......................................................................................................138-139
23. BÖLÜM İnsan ve Çevre İlişkileri ....................................................................................................................... 140-145
24. BÖLÜM Yıkıcı Doğa Olayları (Deprem) ...........................................................................................................146-150
25. BÖLÜM Yıkıcı Doğa Olayları (Heyelan, Sel, Kasırga, Volkanik Patlamalar) ...............................................151-152
26. BÖLÜM Devre Elemanlarının Sembollerle Gösterimi ve Devre Şeması .....................................................153-159
27. BÖLÜM Değişken Kavramı ................................................................................................................................ 160-164
28. BÖLÜM Basit Bir Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler ......................................165-170
29. BÖLÜM I. Dönem Tekrar ................................................................................................................................... 171-173
30. BÖLÜM II. Dönem Tekrar .................................................................................................................................. 174-177
.....................................................................................................................................................180-199
YANIT ANAHTARI
1.Bölüm GÜNEŞİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Güneş, milyonlarca yıl önce dev bir gaz ve toz bulutundan meydana gelmiştir.
Güneşi’n özelliklerini incelemek için 11 Şubat 2010
tarihinde Cape Canaveral üssünden fırlatılan Solar Dyna-
mics Observatory (SDO), Güneş hakkında bilgi toplayarak
Dünya’mız üzerindeki etkilerini daha iyi anlamamıza yardım-
cı olmaktadır. SDO, Güneş’in enerjisinin nereden geldigi, bu enerjinin
nasıl depolandığı, Uzay’da hava durumu gibi bilgileri içeren bir CD ‘yi
her 36 saniyede doldurmaktadır.
Güneş ile ilgili ilk araştırmaları Galileo Galilei yapmıştır.
Güneş’inde Dünya gibi katmanları vardır ve
şekli tıpkı Dünya gibi küreye benzer.
Yeryüzünde yaşamın kaynağı olan Güneş,
sıcak gazlardan oluşan ve çevresine ısı ve ışık
yayan bir yıldızdır. Güneş’ten yayılan ısı ve ışık
onun bir ateş topu gibi görünmesini sağlar. Bu
ısı ve ışık enerjisi Güneş’in yapısındaki hidroje-
nin helyuma dönüşmesi sırasında ortaya çıkar.
Bu dönüşüm sırasında çok büyük patlamalar
gerçekleşir. Güneş’in sıcaklığı yüzeyde 6000 °C’u, çekirdeğinde ise 15 milyon °C’dir.
Dünya, Güneş ve Ay’ı büyüklüklerine göre en büyük Güneş, sonra Dünya, sonra Ay olarak sıralanır.
Güneş’i bir basketbol topuna benzetirsek Dünya’yı cam bilyeye, Ay’ı da mercimek tanesine benzete-
biliriz.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Dünya, Ay ve Güneş’in büyüklük sıralaması Güneş’in kaç çeşit hareketi vardır? Bunlar
nedir? nelerdir?
5
Güneşin Yapısı ve Özellikleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Dünya’dan Güneş’e bakıldığında olduğundan
daha küçük görülür. Bunun sebebi uzaktaki cisim-
lerin gerçek boyutlarından daha küçükmüş gibi
algılanmasıdır. Orta yaşta bir yıldız olan Güneş
Dünya’mıza yaklaşık 150 milyon km uzaklıktadır.
Güneş’e doğrulttuğumuz bir dürbünün arkasına bir parça kâğıt veya karton koyup Güneş’e tut-
tuğumuzda doğru açıyı yakalarsak kâğıt üzerinde Güneş’in görüntüsünün oluştuğunu görürüz.
Görüntüdeki görülen koyu renkli lekeler Güneş lekeleridir. Bu lekeler Güneş’in yüzeyindeki daha
soğuk olan bölgelerdir.
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Gökyüzüne baktığımızda Güneş’in küçük Güneş lekelerinin sebebi nedir?
görünmesinin sebebi nedir?
6
Güneşin Yapısı ve Özellikleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Güneş’in şekli ........................................................................ benzer.
2. Güneş ................................................. doğup .......................................................................... batmaktadır.
3. Güneş kendi ekseni etrafında ............................................................ doğru döner.
4. Güneş’in yapısı .............................................................................................. gazlarından oluşturur.
5. Dünya’nın ışık alan tarafında ..................................................................... vakti görülür.
6. Sabah güneşi görmek için ............................................................ yönüne bakmalıyız.
7. Güneş’in ........................................................... çeşit dönme hareketi vardır.
8. Güneş’in Dünya’ya olan uzaklığı yaklaşık ................................................................................ km dır.
9. Dünya’nın Güneş’i görmeyen kısmında ................................................................................ yaşanır.
10. Güneş’te .................................. atomları birleşerek .................................. dönüşür.
11. Güneş, Dünya’dan çok büyük olmasına rağmen ............................................. dolayı onu küçük görürüz.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Dünya, Güneş’ten daha büyüktür.
2. Güneş, dönme hareketi yapmaz.
3. Güneş’in yapısı gazlardan oluşmuştur.
4. Dünya, Güneş’in etrafında döner.
5. Güneş, sadece kendi etrafında döner.
6. Dünya için en büyük ısı ve ışık kaynağı Güneş’tir.
7. Güneş bir yıldızdır.
8. Güneş’in Dünya’nın etrafında dönme süresi 1 yıldır.
9. Güneş, Samanyolu Galaksisi etrafında döner.
10. Güneş’te her şey sıcak ve sıvı haldedir.
11. Güneş enerjisinin kaynağı hidrojen atomlarının parçalanıp helyuma dönüşmesidir.
12. Güneş Dünya’ya Ay’dan daha yakındır.
7
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Eşleştirme
3. Aşağıda verilen anlam ve kavramları eşleştiriniz.
1. Yer yüzünün temel enerji yaşam A. 6000 °C’dır.
kaynağıdır. B. Hidrojenin helyuma dönüşmesidir.
2. Güneşin enerji kaynağıdır.
C. Orta büyüklükte bir yıldızdır.
3. Yüzey sıcaklığı değeridir.
D. Güneş
4. Güneş’in şekli
E. Küreye benzer.
5. Güneş
Boşluk Doldurma
4. Güneş’in özelliklerinin belirtildiği tablodaki boş bölümleri uygun ifadelerle doldurunuz.
yapısını
1
.................... 2
....................
çeşit dönme
oluşturur.
hareketi yapar.
kendi ekseni etra-
fında dönüş yönü
3 ....................
doğrudur.
4
Şekli ....................
benzer.
Boşluk Doldurma
5. Aşağıda verilen cümleler içinde yanlış olanları bularak doğru halini altına yazınız.
A) Güneş’in büyük kısmını oksijen gazı oluşturur.
B) Güneş, Dünya’nın en büyük ısı ve ışık kaynağıdır.
C) Güneş, Dünyamızdan çok küçüktür.
D) Güneş’i incelerken teleskop ve dürbün kullanılır.
8
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
6. Aşağıda verilen cisimlerden, şekli Güneş’in şekline benzeyenleri işaretleyiniz.
1 2 3 4
5 6 7 8
Uygulama
7. Aşağıda verilen cümleleri altı çizilmiş kelimelerle tamamlayınız.
a. Güneş / Ay Dünya’nın temel enerji kaynağıdır.
b. Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi mevsimler / gece – gündüz
c. Güneş orta büyüklükte / dev bir yıldızdır.
d. Güneş üzerindeki koyu renkil bölümler daha sıcak / soğuk bölgelerdir.
e. Güneş üzerindeki lekeleri bulan bilim insanı Yuri Gagarin / Galileo Galilei dir.
9
Güneşin Yapısı ve Özellikleri
TEST
1. I. Güneş bir yıldızdır. 4. Aşağıdakilerden hangisi Güneş ile ilgili
yanlış bir bilgidir?
II. Güneş doğal bir ışık kaynağıdır.
Yukarıda verilen bilgiler ile ilgili aşağıdaki- A) Güneş ile ilgili ilk bilimsel çalışmaları Gali-
lerden hangisi doğrudur? leo yapmıştır.
B) Güneş’in içindeki ve dışındaki sıcaklıklar
A) İkisi de doğrudur.
farklıdır.
B) İkisi de yanlıştır.
C) Güneş, evrendeki en büyük yıldızdır.
C) I doğru, II yanlıştır.
D) Güneş ışınlarına doğrudan bakmak zarar-
D) I yanlış, II doğrudur. lıdır.
2. Güneş üzerindeki bazı bölgelerde sıcaklık daha
düşüktür.
Bu durum aşağıdakilerden hangisine sebep
olur?
A) Gece gündüz sıcaklık farkının oluşmasına
B) Güneş lekelerinin oluşmasına
C) Güneş üzerinde çukurların oluşmasına
D) Güneş üzerinde patlamalar meydana gel-
mesine
5. I. Güneş’in kendi ekseni etrafında dönüş
yönü, saat yönündedir.
3. Güneş ile ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden II. Dünya, Güneş’ten daha büyüktür.
hangisi söylenemez? III. Güneş de Dünya gibi katmanlardan oluş-
muştur.
A) Işık kaynağıdır.
Yukarıda verilenlerden hangileri doğrudur?
B) Şekli küreye benzer.
C) Dünya’ ya çok yakındır. A) Yalnız III B) I - II
D) Enerji kaynağıdır. C) II - III D) I - II - III
10
2.Bölüm AY’IN YAPISI, ÖZELLİKLERİ VE HAREKETLERİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Dünya’ya en yakın gök cismi Ay’dır. Ay Dünya’mızın tek doğal uydusudur ve ışık
kaynağı olmadığı halde Güneş’ten aldığı ışık sayesinde Dünya’dan görünür.
Dünya’dan bakıldığında Güneş ve Ay hemen hemen aynı büyüklükte görün-
mektedir. Ay hem Dünya’dan hem de Güneş’ten küçük olmasına ragmen
Güneş aynı büyüklükte görünmesinin sebebi Dünya’mıza Güneş’ten daha
yakın olmasıdır.
Dünya ile Ay arasındaki mesafe yaklaşık 384 bin km’dir.
Ay yüzeyine meteorların çarpması nedeniyle derin çukurlar oluşmuştur.
Bu çukurlara krater adı verilir. Ayrıca Ay yüzeyinde kayalıklar ve yüksek
dağlar bulunur.
Ay’da çok ince olan atmosfer tabakası Dünya atmosferi ile karşılaştırıldığında
yok denecek kadar azdır. Bu yüzden Ay’da hava olayları görülmez. Bu sebepten
ötürü Astronatların ay yüzeyine bıraktıkları ayak izleri sonsuza dek bozulmadan
kalır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Dünya’nın uydusu Ay’ın Dünya üzerine et- Gel-git olayı nedir?
kisini yazınız.
1.
2.
Güneş, Dünya ve Ay’ı büyüklüklerine göre sıralayacak olursak en
büyük Güneş, sonra Dünya, en sonda ise Ay bulunur.
Güneş’i basketbol topuna benzetecek olursak, Dünya’mız nohut
tanesi Ay ise toplu iğnenin baş kısmına benzetilebilir.
11
Ay’ın Yapısı, Özellikleri ve Hareketleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
4 Ekim 1957 tarihinde 3 Kasım 1957 ‘de Sputnik 12 Nisan 1961’de Vostok Ay’a ilk uzay yolculuğu 1969
Dünya’nın ilk yapay 2 uydusu içerisinde bir uzay aracıyla Yuri Gaga- tarihinde Apollo 11 isimli
uydusu Sputnik1 Dünya köpekle birlikte uzaya rin uzaya çıkmıştır. uzay aracıyla gerçekleşmiş-
yörüngesine yerleşmiştir. fırlatıldı. tir. Neil Armstrong Ay’a ayak
basan ilk insandır.
Dünya’mızın tek uydusu olan Ay kendi ekseni etrafında dönme hareketi yaparken, Dünya ekseni
etrafında dolanma hareketi yapar.
Her iki hareketi de aynı sürede yaklaşık 29 günde tamamlar. Bu yüzden Dünya’dan bakıldığında
Ay’ın hep aynı yüzü gözükür.
Dünya, Güneş etrafında döndüğü için Ay’da Dünya ile birlikte Güneş etrafında dönmüş olur. Ay ve
Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi 365 gün 6 saat sürer.
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü ne ka- Ay’ın Dünya etrafında dönüşü ne kadar
dar sürede tamamlar? sürer?
12
Ay’ın Yapısı, Özellikleri ve Hareketleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Ay’ın şekli .................................................................. benzer.
2. Dünya, Ay’dan daha .............................................. tür.
3. Ay’ın atmosferi ......................................................... .
4. Ay, Dünya’nın tek doğal .......................................... dur.
5. Ay’ın yüzeyini Dünya’dan incelemek için .................................................................................... kullanılır.
6. Ay’da yaşam için gerekli olan .......................................... ve .......................................... yoktur.
7. Ay’ın yüzeyindeki kraterleri .......................................... çarpması oluşturmuştur.
8. Dünya’nın büyüklüğü Ay’ın büyüklüğünün yaklaşık .......................................... katıdır.
9. Ay’ın kendi ekseni etrafında dönme süresi .......................................... gündür.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Ay, doğal bir ışık kaynağıdır.
2. Ay’ın yüzeyi kraterle kaplıdır.
3. Kraterlerin oluşmasına neden olan yağmur ve rüzgardır.
4. Ay’ın şekli küreye benzer.
5. Ay’ın üç farklı dönme hareketi vardır.
6. Ay, Güneş’ten aldığı ışığı yansıtır.
7. Dünya, Ay’ın etrafındaki hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar.
8. Ay yüzeyinde canlılar yaşayabilir.
9. Ay’da atmosfer tabakası olmadığı için sıcaklık değişimi çok fazladır.
10. Dünya’nın içine Ay gibi 500 tane cisim yerleştirilebilir.
11. Ay’ın Dünya etrafındaki dolanma süresi yaklaşık 10 gündür.
13
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
3. Aşağıda verilen bilgilerin doğru ya da yanlış olduğuna karar verilerek ilerlediğinde hangi çıkışa
ulaşılır?
Ay kendi etrafında dönerken aynı zamanda
Dünya’nın da etrafında döner.
Doğru Yanlış
Ay Dünya’nın Ay küre
uydusudur. şeklindedir.
Doğru Yanlış Doğru Yanlış
1 2 3 4
Boşluk Doldurma
4. Aşağıdaki kavram haritasını doldurunuz.
2
şekli
Atmosferi
1 Dönme 3
Hareketleri
Ana evreleridir.
4 5 6 7
14
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
5. Barış ve Seda Ay’la ilgili bazı bilgiler vermiştir. Bu bilgiler doğru ise başında bulunan kutucuğa
“D”, yanlış ise “Y” yazınız.
Astronotların Ay’da bıraktıkları izler sonsuza dek bozulmadan kalacaktır. Çünkü
Ay’ın atmosferi yok denecek kadar azdır. Bu yüzden rüzgar ve yağmur gibi
hava olayları görülmez. Yüzeydeki toz tabakası hiç değişmeden kalır.
Yüzeyi pürüzlüdür. Çünkü meteor denilen gök cisimlerinin çarp-
ması sonucu derin çukurlar oluşmuştur. Bu çukurlara krater adı
verilir.
Uygulama
6. Dünya’dan Ay’a bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzünün görünmesinin nedeni nedir? Açıklayınız.
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
Uygulama
7. Aşağıdaki ifadelerin sonuna ilgili kelimeyi yazınız.
Yuri Gagarin Neil Armstrong Sputnik 1 Apollo 11 Laika
1. İlk uzay aracı aynı zamanda Dünya’nın ilk yapay uydusudur. …………………………………
2. Uzaya gönderilen ilk canlıdır. …………………………………
3. Uzaya çıkan ilk insandır. …………………………………
4. Ay’a ilk yolculuk yapan uzay aracıdır. …………………………………
5. Ay’a ayak basan ilk astronottur. …………………………………
15
Ay’ın Yapısı, Özellikleri ve Hareketleri
TEST
1. Ay ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğ- 4. Ay ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
rudur?
A) Ay’ın Dünya’ya olan uzaklığı yaklaşık olarak
A) Ay’da atmosfer yok denecek kadar azdır. 384 bin km’dir.
B) Ay’ın yüzeyindeki kraterleri yağmurlar ve B) Ay’ın atmosferi vardır.
rüzgarlar oluşturmuştur. C) Ay’da rüzgar ve yağmur olayları oluşmaz.
C) Ay’da gece-gündüz sıcaklık farkı çok fazla- D) Ay’ın yüzeyindeki izler hiç silinmez.
dır.
D) Ay kendi ekseni etrafındaki dönüş süresini
365 günde tamamlar. 5. I. Ay’da gece ve gündüz sıcaklık farkları faz-
ladır.
II. Ay Dünya’dan çok küçüktür.
Yukarıda verilen bilgiler ile ilgili aşağıdaki yo-
rumlardan hangisi doğrudur?
A) I doğru, II yanlıştır.
B) I yanlış, II doğrudur.
2. Ay’ın Dünya etrafındaki dönüşü sonucu
aşağıdakilerden hangisi oluşur? C) İkisi de yanlıştır.
D) İkisi de doğrudur.
A) Gelgit C) Mevsimler
B) Gece D) Gündüz
6. Güneş, Dünya ve Ay’ın büyüklüklerine göre
sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güneş > Dünya > Ay
B) Ay > Dünya > Güneş
C) Güneş > Ay > Dünya
D) Dünya > Ay > Güneş
3. Ay ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylene-
mez?
A) Dünya’nın etrafında dönmez. 7. Ay’a inen uzay gemisinin adı aşağıdakilerden
hangisidir?
B) Kendi etrafında döner.
C) Dünya ile birlikte Güneş’in etrafında döner. A) Suputnik 1 B) Laika
D) Dünya üzerinde gelgit etkisi yaratır. C) Yuri D) Apollo 11
16
3.Bölüm AY’IN EVRELERİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Ay, Dünya çevresinde dolanım hareketi yaparken Ay’ın Güneş’ten gelen ışıkla aydınlanan yüzü
Dünya’daki gözlemciler tarafından farklı şekillerde görülür.
Her zaman aynı sırayı izleyen bu görünüşlere Ay’ın Evreleri adı verilir. Ay’ın dört ana evresi, dört
ara evresi vardır. Ay’ın iki ana evresi arasında geçen süre bir haftadır.
AY’IN ANA EVRELERİ
Ay, Dünya ile Güneş arasındayken oluşan evredir. Güneş, Ay’ın Dünya’dan
görünmeyen yüzünü aydınlatır. Bu nedenle Ay görünmez. Ay’ın görünmediği
evreye Yeni Ay denir.
Yeni Ay
Ay, Dünya etrafında çeyrek tur döndüğünde yarım daire şeklinde görünür.
Yeni Ay evresinden bir hafta sonradır. Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün sağ
tarafı aydınlıktır. Bu evreye İlk Dördün denir
İlk Dördün
Güneş, Ay’ı tam karşıdan aydınlatır. Bu nedenle Ay yuvarlak görünür. İlk dör-
dünden bir hafta sonradır. Bu evreye Dolunay denir.
Dolunay
Dolunay’dan bir hafta sonra görülür. Ay Dünya etrafındaki turunun dörtte
üçünü tamamlamıştır. Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün sol tarafı aydınlıktır.
Bu evreye Son Dördün denir.
Son Dördün
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Bayrağımızdaki ay evresinin adı nedir? Ay’ın ana evrelerinin isimleri nelerdir?
17
Ay’ın Evreleri
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
AY’IN ARA EVRELERİ
Ay, Güneş’in do- Ay’ın dolunay evre-
ğusunda olduğu sinden son dördün
zaman Hilal evresi evresine geçerken
görülür. Dünya’dan görülen ara evre-
bakıldığında Ay ters sine Şişkin Ay adı
“C harfi” gibi görü- verilir.
nür.
Ay’ın ilk dördün ev- Ay Güneş’in batısın-
resinden dolunay da olduğu zaman
evresine geçerken Hilal evresi görülür.
görülen ara evresine Dünya’dan bakıldı-
Şişkin Ay adı verilir. ğında Ay “C harfi”
gibi görünür.
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Ay’ın ara evrelerinin isimleri nelerdir? Ay’ın “C harfi” gibi göründüğü evrenin adı
nedir?
18
Ay’ın Evreleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Ay, Dünya etrafında dönerken Ay’ın ışık alan yüzündeki değişimlere ............................................ denir.
2. Ay’ın karanlık yüzünün Dünya tarafında olduğu evresine ............................................ denir.
3. Ay’ın sağ yarısının görüldüğü evreye ............................................ denir.
4. Ay, ............................................ sonra yeni ay evresinden ilk dördün evresine geçer.
5. Ay’ın Dünya’ya dönük yüzünün tamamen görüldüğü evreye ............................................ evresi denir.
6. Ay’ın kendi ekseni etrafında dönme süresi yaklaşık ............................................ gündür.
7. İki dolunay evresi arasındaki süre yaklaşık ............................................ gündür.
8. Ay ve Dünya’nın hareketleri esas alınarak oluşturulan takvime ............................................ denir.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Ay’ın Dünya’dan değişik şekillerde görünmesinin sebebi uzayda birden fazla Ay’ın olmasıdır.
2. Dünya’dan Ay’ın hep aynı yüzü görünür.
3. Ay’ın Dünya etrafında dönme süresi yaklaşık 27 gündür.
4. Yeniay evresinde Ay’ı göremeyiz.
5. Ay’ın tam görüldüğü evre yeniay evresidir.
Boşluk Doldurma
3. Serra Ay’ın dolunay evresini gözlemlemek istiyor. Ay şekildeki konumda oldu-
ğuna göre, istediği evre için kaç gün beklemesi gerekir?
.............................................................................................................................................................. .
Yeniay
19
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
4. Ay’ın dünya etrafındaki dolanımını gösteren şekle göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
A) Son dördün evresi Ay’ın hangi konumunda gözlemlenir.
B) Dolunay evresi Ay’ın hangi konumunda göz-
lemlenir. 1
2 4
C) Yeniay evresi Ay’ın hangi konumunda gözlem-
lenir. 3
D) İlk dördün evresi Ay’ın hangi konumunda
gözlemlenir.
Uygulama
5. Aşağıdaki cümlelerin doğru olması için altı çizili kelimelerden hangisi seçilmelidir?
A) Ay’ın yarım daire şeklinde görüldüğü evrelerden biri ilk dördün / dolunay dır.
1 2
B) Ay’ın görülmediği evreye dolunay / yeniay denir.
3 4
C) İlk dördün evresinden yaklaşık 7 gün sonra dolunay / son dördün evresi görünür.
5 6
Eşleştirme
6. Aşağıda verilen Ay’ın evrelerinin şekilleri ve isimlerini eşleştiriniz.
Dolunay Yeni ay İlk dördün Son dördün
Uygulama
7. Ay’ın ara evresi olan ‘’Hilal’’ hangi evreler arasında gözlemlenir?
I.
II.
20
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
8. Aşağıdaki Ay’ın ana evrelerinin adlarını ve gerçekleşme sıralarını tablodaki uygun boşluklara
yazınız.
Evrenin adı Gerçekleşme sırası
a
b
c
d
Uygulama
9. Sırasıyla verilen Ay’ın evrelerini uygun şekillerde boyayarak gösteriniz.
Yeni Ay Hilal İlk Dördün Şişkin Ay
Dolunay Şişkin Ay Son Dördün Hilal
21
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
10. Aşağıdaki soruları ve boşlukları şekilde verilen pankartlarda yazan kelimelerle cevaplayınız.
Yeni ay Dolunay Son dördün İlk dördün
Dünya Teleskop Ay’ın Evreleri
1. Ay’ın Dünya’nın etrafında dönmesi sonucu Ay’da oluşan farklı görüntülere ne ad verilir ?
………………………………………………………………………………………………………
2. Gökyüzünü inceleme için kullanılan araca ne ad verilir?
………………………………………………………………………………………………………
3. Ay’ın görünmediği evreye ne ad verilir?
………………………………………………………………………………………………………
4. Güneş’in Ay’ı tam karşıdan aydınlattığı Ay’ın yuvarlak göründüğü evreye ne ad verilir?
………………………………………………………………………………………………………
5. Ay’ın sol tarafının aydınlık göründüğü evreye ne ad verilir?
………………………………………………………………………………………………………
6. Ay’ın sağ tarafının aydınlık göründüğü evreye ne ad verilir?
………………………………………………………………………………………………………
7. Ay …………………… etrafında dolanırken oluşturduğu görüntüler belirli bir sırayı takip eder.
22
Ay’ın Evreleri
TEST
1. Ay, Dünya etrafında dolanırken belirli aralıklar- 4. Aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
la farklı şekillerde görünür. Buna Ay’ın Evreleri
denir. A) Ay, doğal ışık kaynağıdır.
B) Ay’ın karanlık görüldüğü evre yeni ay ev-
Buna göre, Ay’ın evreleri görünürken bir residir.
evreden diğerine geçişi kaç gün sürer? C) Dolunay evresinden sonra son dördün
evresi gözlenir.
A) 1 hafta B) 1 ay
D) Ay’ın evreleri arasında 1 hafta süre vardır.
C) 1 yıl D) 3 ay
2.
Hilal Yandaki yoncanın han gi
İlkdördün yaprağı koparıldığında-
Dolunay geriye Ay’ın ana evreleri 5. Ay’ın evrelerinin görülme sırası aşağıdaki-
Yeniay kalır? lerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) İlk dördün - son dördün - dolunay - yeniay
A) Yeni ay B) İlk dördün
B) İlk dördün - dolunay - son dördün - yeni ay
C) Dolunay D) Hilal
C) Yeni ay - ilk dördün - dolunay - son dördün
D) Yeni ay - son dördün - dolunay - ilk dördün
3. Aşağıdakilerden hangisinde Ay’ın evre ismi
doğru yazılmıştır?
A) Dolunay
6. Ayın görüldüğü şekildeki evreden 21 gün
B) İlk dördün sonra hangi evre görülür?
C) Yeni ay A) B)
D) Son dördün C) D)
23
4.Bölüm GÜNEŞ, DÜNYA VE AY
Sınıf İçi Alıştırma ve UygulamalarSınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Güneş’in Hareketleri
Güneş kendi ekseni etrafında saat yönünün tersine dönme hareketi yapar.
Dünya’nın Hareketleri
Dünya hem kendi ekseni hem de Güneş etrafında saat yönünün tersinde dönme hareketi yapar.
Dünya kendi etrafında 24 saat yani bir günde döner.
Dünya Güneş etrafında 365 gün 6 saatte dolanır.
Ay’ın Hareketleri
Ay kendi ekseni, Dünya ve Güneş etrafında saat yönünün tersine dönme hareketi yapar. Ay’ın kendi
ekseni etrafında dönme süresiyle, Dünya etrafındaki dolanma hareketlerinin süresi aynı olduğun-
dan Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzü görülür. Ay’ın Dünya etrafındaki süresi yaklaşık
29 gündür. Buna 1 ay denir.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Dünya, kendi ekseni etrafında dönmeseydi Dünya’nın hareketleri nelerdir?
ne olurdu?
Alıştırma–3
Güneş’in kendi ekseni etrafında dönüş hareketinin yönü nasıldır?
24
Güneş, Dünya ve Ay
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle doldurunuz.
1. Güneş, Dünya’ya Ay’dan daha ........................ olduğu için Ay ile Güneş aynı büyüklükte görünebilir.
2. Ay, Dünya ve Güneş’ten daha ........................................ tür.
3. Dünya, ........................................ etrafında dolanır.
4. ........................................ Dünya’nın etrafında dolanır.
5. Dünya’nın Güneş etrafında bir tam tur dönmesi ........................................................................ sürer.
6. Ay’ın Dünya etrafında ve kendi etrafında dönüş süresi ........................................ gündür.
7. Dünya’nın Güneş etrafında dolanması sonucu ........................................ oluşur.
8. Dünya’nın kendi etrafında dönüşü sonucu ........................................ oluşur.
9. Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi ........................................ şeklindedir.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Dünya’dan bakıldığında Ay’ın hep aynı yüzü görünür.
2. Dünya, Ay ve Güneş belirli bir yörüngede hareket eder.
3. Dünya hem kendi etrafında hem de Ay’ın etrafında döner.
4. Güneş, Dünya ve Ay’ın etrafında dolanır.
5. Dünya hem kendi etrafında hem de Güneş etrafında döner.
6. Ay’ın, Dünya etrafında bir tur dönme süresi yaklaşık 1 aydır.
7. Güneş, Dünya’dan bakılınca hareketli görünür.
25
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
3. çevresinde çevresinde
I II
dolanır. dolanır.
şeklindedir.
III
Yukarıdaki kavram haritasında I, II ve III ile gösterilen yerlere hangi kavramlar gelmelidir?
I.
II.
III.
Doğru-Yanlış
4. Aşağıdaki ifadelerin doğru ya da yanlış olduğuna karar verilirse hangi çıkış noktasına ulaşılır.
Dünya, Güneş’in etrafında dolanma hareketi yapar.
Doğru Yanlış
Dünya’nın kendi ekseni Dünya, 1 yılda kendi
etrafındaki dönüşü gece ekseni etrafında yaklaşık
ve gündüzü oluşturur. 365 kere döner.
Doğru Yanlış Doğru Yanlış
Ay kendi çevresinde Güneş, kendi Ay, hem kendi çevre- Dünya’nın kendi
saat yönünün tersi- çevresinde saat sinde hem de dünya- çevresinde dönme
ne döner. yönünde döner. nın çevresinde döner. süresi 1 gündür.
Doğru Yanlış Doğru Yanlış Doğru Yanlış Doğru Yanlış
1 2 3 4 5 6 7 8
26
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
5. Aşağıda verilen maddeler kullanılarak Güneş, Dünya ve Ay modeli oluşturulacaktır. Bu mad-
delerin büyüklükleri düşünülerek altlarındaki boşluklara Güneş, Dünya ve Ay sözcüklerinden
uygun olanlarını yazınız.
............................ ............................ ............................
............................ ............................ ............................
............................ ............................ ............................
............................ ............................ ............................
............................ ............................ ............................
27
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
6. Aşağıda Güneş, Dünya ve Ay’ın yörüngeleri verilmiştir. Buna göre tabloyu doldurunuz.
1. Kendi etrafında dolanma hareketi yapar.
A. Güneş’in hareketleri:
2. ………………………………………………………
1. ………………………………………………………
B. Dünya’nın hareketleri:
2. ………………………………………………………
1. ………………………………………………………
C. Ay’ın hareketleri: 2. ………………………………………………………
3. ………………………………………………………
Eşleştirme
7. Aşağıda verilen konuşma balonlarını Güneş, Dünya ve Ay’dan uygun olanıyla eşleştiriniz.
Dünya, Güneş ve Ay arasında en küçük
1
benim. a
2 Orta büyüklükte bir yıldızım.
b
3 Kendi etrafımda dönme sürem 24 saattir. c
28
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
8. Aşağıda verilen bilgilerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğuna karar vererek ilerlediğinizde
hangi çıkışa ulaşırsınız?
Güneş Dünya’mızın enerji kaynağıdır.
D Y
Güneş’in Dünya’mız gibi
Ay, doğal ışık kaynağıdır.
katmanları vardır.
D Y D Y
Güneş kendi
Ay’ın evreleri 25
ekseni etrafında Ay Dünya’nın tek Galileo Ay’ın ilk günde tamamla-
haritasını çizen
dönme hareketi doğal uydusudur. bilim insanıdır. nır.
yapar.
D Y D Y D Y D Y
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış 5. çıkış 6. çıkış 7. çıkış 8. çıkış
Uygulama
9. Aşağıdaki besinlerle Güneş – Dünya ve Ay’ı modellemek isteseydiniz hangi besini hangi gök
cismi yerine kullanırdınız?
............................ ............................ ............................
29
Güneş, Dünya ve Ay
TEST
1. Aşağıdakilerden hangisi Dünya’nın kendi 3. Dünya’dan baktığımızda Ay’ın hep aynı yü-
ekseni etrafında dönüşünün sonuçlarından zünü görmemizin nedeni aşağıdakilerden
biridir? hangisidir?
A) Gece gündüz oluşumu A) Ay, dönme hareketi yapmadığı için
B) Yıl kavramının oluşumu B) Dünya, Ay’ın etrafında döndüğü için
C) Mevsimlerin oluşumu C) Güneş’ten aldığı ışığı yansıttığı için
D) Ay’ın evrelerinin oluşumu D) Ay’ın kendi ekseni etrafında dönüş süresi ile
Dünya etrafında dönüş süresinin eşit olması
nedeni ile
2. Ay hem kendi çevresinde hem 4. Aşağıdaki cümleler ile cevaplarının doğru
de Dünya’nın çevresinde döner. eşleştirilmesi hangi şıkta doğru verilmiştir?
Okan Ay’ın Dünya etrafında
dolanması 1 yıl
Dünya, Güneş’in etrafında 365
günde dolanır. Dünya’nın kendi çevresin- 1 ay
de dolanması
Pelin
Dünya’nın Güneş etrafında 1 gün
Dünya’nın Güneş etrafında do- dolanması
lanmasıyla mevsimler oluşur.
Emir A) B)
Yukarıdaki öğrencilerin hangilerinin verdiği
bilgi doğrudur?
A) Sadece Okan
C) D)
B) Pelin ve Emir
C) Okan ve Pelin
D) Okan, Pelin ve Emir
30
5.Bölüm CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI, BENZERLİK VE FARKLILIKLARI
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Canlıların benzer özelliklerine göre gruplandırılması sınıflandırma olarak adlandırılır.
Canlılar sınıflandırılırken dış görünüşleri, iç yapıları, hareket, beslenme ve çoğalma özellikleri dikkate
alınır.
Beslenme, boşaltım, büyüme, hareket etme, uyarı alma-tepki verme, üreme ve solunum yapma
gibi özellikler canlıların ortak özellikleridir.
Canlıların beslenme çeşitleri, solunum çeşitleri ve yaşadıkları yerler ise farklı olabilir.
Canlıları inceleyip ilk sınıflandırma yapan kişi Aristoteles’dir.
Günümüzde kullanılan sınıflandırmayı Carlous Linneaus yapmıştır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
İlk yıllarda yapılan sınıflandırma çalışmala- İlk yıllarda yapılan sınıflandırma çalışma-
rında bitkiler kaç gruba ayrılmıştır? Bunlar larında hayvanlar kaç gruba ayrılmıştır?
nelerdir? Bunlar nelerdir?
31
Canlıların Sınıflandırılması, Benzerlik ve Farklılıkları
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Canlılar ........................, .........................., .......................... ve ....................................... olmak üzere 4’e ayrılır.
2. Canlıların ortak özelliklerine........................, .........................., ........................ örnek verilebilir.
3. Canlıların benzer özellikleri düşünürlere yapılan gruplandırmaya ........................ denir.
Doğru - Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Canlılar mikroskobik canlılar, çiçekli bitkiler, çiçeksiz bitkiler ve hayvanlar olmak üzere dört gruba
ayrılır.
2. Hareket etmek canlıların ortak özelliklerindendir.
3. Beslenme tüm canlılar için ortak özelliktir. Fakat beslenme şekli farklılık gösterebilir.
4. Canlılar sınıflandırılırken yalnızca dış görünüşüne ait özellikler dikkate alınır.
Doğru - Yanlış
3. Aşağıdaki dallanmış ağaç diyagramında ilk ifadeden başlayarak her doğru (D) ya da yanlış (Y)
olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
Canlılar sınıflandırılırken ortak özellikleri
göz önüne alınır.
D Y
Canlıların, beslenme şekilleri, Canlılar, sınıflandırılırken dört
yaşadıkları yerler hep aynıdır. gruba ayrılır.
D Y D Y
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
32
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
4. a. Canlıların benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırılmasına ................................................. denir.
b. Çevremizde yaşayan gözle görülmeyecek kadar küçük canlılar ........................................... grubunda
yer alır.
c. Mikroskobik canlıların B ve K vitamininin üreten ............................................ türleri vardır.
d. Canlıları inceleyip ilk sınıflandırmayı yapan bilim insanı ............................................ dir.
Uygulama
5. Aşağıdaki kavram haritasını doğru şekilde doldurunuz.
Canlılar
Doğru - Yanlış
6. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar vererek işaretleyiniz.
a. Hamsi ve gül aynı gruptadır. (D) / (Y)
b. Mantar ve papatya aynı gruptadır. (D) / (Y)
c. Mantar bitkiler grubunda yer alır. (D) / (Y)
33
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
7. Canlıların ortak özellikleri nelerdir? Açıklayınız.
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
Uygulama
8. Canlılar sınıflandırılırken hangi özelliklerine bakılır? Açıklayınız.
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
Uygulama
9. Canlıları sınıflandırmanın önemi nedir? Açıklayınız.
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………
34
Canlıların Sınıflandırılması, Benzerlik ve Farklılıkları
TEST
1. I. Beslenme 3. Aşağıdakilerden hangisi canlılar için ortak
II. Hareket etme özelliktir?
III. İç yapılar
IV. Üreme A) Solungaç solunumu yapmak
Sınıflandırma yapılırken yukarıdakilerden B) Hareket etmek
hangisi yada hangileri kullanılabilir? C) Omurgaya sahip olmak
A) Yalnız III B) I ve II D) Uçabilmek
C) I ve III D) I, II, III ve IV
4. Aşağıdakilerden hangisi tüm canlılarda
ortak olarak görünür?
2. Aşağıda verilen tabloda boş bırakılan yer-
lere hangi canlı grubu gelmelidir? A) Yavru bakımı
B) Tohumla çoğalma
CANLILAR
C) Beslenme
D) Fotosentez yapma
I II
I II
A)
B) 5. Bitkiler grubunu diğer canlılardan ayıran
en önemli özellik aşağıdakilerden hangisi-
dir?
C)
A) Solunum yapmak
B) Kendi besinini üretmek
D) C) Boşaltım yapmak
D) Üreme özelliği göstermek
35
6.Bölüm MİKROSKOBİK CANLILAR
Sınıf İçi Alıştırma ve UygulamalarSınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Gözle görülemeyen ve sadece mikroskop adı verilen bir araç yardımıyla görülebilen canlılar vardır.
Bu canlılara mikroskobik canlılar denir.
Mikroskobik canlılara bakteriler, terliksi hayvan, amip, kamçılı hayvan (öglena) ile küf ve maya
mantarları örnek olarak verilebilir.
Mikroskobik canlılar sadece mikroskop yardımı ile görülebilirler.
Mikroskobik canlılar diğer canlılar gibi hareket, solunum, üreme, beslenme gibi canlılık olaylarını
gerçekleștirir.
Mikroskobik canlılarda en basit yapılı olanlarına bakteri adı verilir.
Bakterilerin bazıları faydalı olmasına karşın bazıları da zararlı olabilir.
Yararlı bitkiler sütün mayalanmasında, sütten yoğurt ve peynir yapımında, üzümden sirke elde
edilmesinde görev alır.
Bazı bakteriler bağırsağımızda B ve K vitamininin üretilmesini sağlar.
Zararlı bakteriler ise verem, zatüre gibi hastalıklara sebep olur.
Besinlerin bozulmasına, çürümesine sebep olan bazı zararlı bakteri türleri de vardır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Mikroskobik canlıları görmemizi sağlayan Mikroskobik canlılara 3 tane örnek veriniz.
aletin adı nedir?
36
Mikroskobik Canlılar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle doldurunuz.
1. Mikroskobik canlıları görmek için kullanılan alete ....................................... denir.
2. Mikroskobik canlılar sayesinde sütten ........................ , üzümden ........................ elde edilir.
3. Mikroskobik canlılar ................, ............, .......................... ve diğer canlıların ................................... yaşar.
4. Gözle görülemeyecek kadar küçük canlılara ................................................. denir.
5. Mikroskobik canlıların zararlı etkilerine karşı besinleri korumak için eski insanlar ........................,
........................ ve ..................... yöntemlerini kullanmışlardır.
6. Bağırsaklarımızda yaşayan ........................ B ve K vitaminlerinin üretilmesini sağlarlar.
7. Ekmeği mikroskobik canlılardan korumak için ........................ yöntemi kullanılabilir.
8. Sütün ve yemeğin bozulmasına ............................................................ yol açar.
9. Mikroskobik canlıların zararlı etkilerinden korunmak için ........................ kurallarına uymamız
gerekir.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Mikroskobik canlıları incelemek için mikroskoba ihtiyaç vardır.
2. Mikroskobik canlıların tamamı zararlıdır.
3. Bütün bakteriler yüksek sıcaklıkta yaşayabilir.
4. Yararlı bakteriler de vardır.
5. Mikroskobik canlılar dişlerin çürümesine neden olur.
6. Mikroskobik canlılar üzümden sirke oluşmasını sağlar.
7. Mikroskobik canlılar sadece suda yaşar.
8. Bütün hastalıkların nedeni mikroskobik canlılardır.
9. Mikroskobik canlılar kolera, zatürre, tifo, verem gibi hastalıklara neden olur.
10. Sütü saklamak için vakumlama yöntemi kullanılır.
37
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru - Yanlış
3. Aşağıdaki dallanmış ağaç diyagramında ilk ifadeden başlayarak her doğru (D) ya da yanlış (Y)
cevabımıza göre çıkışlardan sadece birini işaretleyiniz.
Mikroskobik canlılar gözle görülmeyecek
kadar küçüktür.
D Y
Bütün hastalıkların
En basit mikroskobik
sebebi mikroskobik
canlı bakteridir.
canlılardır.
D Y D Y
Mikroskobik canlı- Mikroskobik Mikroskobik canlı- Mikroskobik can-
ların yararlı olanları canlıların hepsi lar sayesinde süt- lılar dişlerin çürü-
da vardır. zararlıdır. ten yoğurt yaparız. mesine neden olur.
D Y D Y D Y D Y
1 2 3 4 5 6 7 8
Uygulama
4. Mikroskobik canlılardan yararlanarak elde ettiğimiz besinlere üç örnek veriniz.
1. …………………………………………………………
2. …………………………………………………………
3. …………………………………………………………
Uygulama
5. Mikroskobik canlıların neden olduğu hastalıklara 3 örnek veriniz.
1. …………………………………………………………
2. …………………………………………………………
3. …………………………………………………………
Uygulama
6. Mikroskobik canlıların zararlı etkilerinden korunmak için alınacak tedbirleri yazınız.
………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………
38
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
7. Aşağıda verilen canlılardan sadece mikroskop yardımıyla gözlemlenebilecek olanları altların-
daki kutucuğu işaretleyiniz.
1 2 3
4 5 6
39
Mikroskobik Canlılar
TEST
1. 3. I. Uygun sıcaklık
Mikroskobik canlılar ölmüş hay- II. Besin
van ve bitki atıklarının toprağa
Ali karışmasını sağlar. III. Su
Mikroskobik canlıların üremesi için yuka-
rıdaki şartlardan hangisi ya da hangileri
Mikroskobik canlıların hepsi
zararlıdır. gereklidir?
Ela A) I B) I ve II
Ekmeğimizi mikroskobik canlı- C) II ve III D) I, II ve III
lardan kurtarmak için tuzlama
yaparız.
Cem 4. Aşağıdakilerden hangisi mikroskobik can-
lılara örnek verilemez?
A) B)
Mikroskobik canlıların hasta-
lık yapabilme özelliği yoktur. Amip Bit
Deniz
Yukarıdaki öğrencilerden hangisinin ifadesi
doğrudur?
A) Ali B) Ela C) D)
C) Cem D) Deniz Öglena Paramesyum
2. ‘’Mikroskobik canlılar gözle görünmez. Fakat
neden olduğu olumlu ya da olumsuz olaylar
vardır.’’
Aşağıdakilerden hangisi mikroskobik can-
lıların olumsuz örneklerindendir?
5. Aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Sütten yoğurt yapılması A) Mikroskop uzay incelemelerinde kullanılır.
B) Bitki ve hayvan atıklarının toprağa karış-
ması B) Yoğurt bakterileri yararlı bakterilerdir.
C) Çeşitli aşılar ve antibiyotiklerin üretilmesi C) Mantarlar mikroskobik canlılara örnektir.
D) Dişlerin çürümesi D) Mikroskobik canlılar sadece suda yaşar.
40
7.Bölüm MANTARLAR
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Maya Mantarları
Mantarlar, kendi besinini üretemeyen basit Hamurun mayalanmasında, sütten peynir
yapılı canlılardır. Şapkalı, küf, maya ve parazit yapılmasında etkilidirler.
mantarları olmak üzere dört çeşittir.
Çıplak gözle görülmezler.
Şapkalı Mantarlar Besin, ılık su ve uygun sıcaklıkta çoğalırlar.
Şapkalı mantarlar besinlerini, toprağa tutu-
narak topraktan veya başka canlılardan hazır
olarak alır.
Parazit Mantarlar
Bazı türleri besin olarak tüketilebilir. Fakat
bazı türleri zehirlidir. İnsan, hayvan ve bitkilerde hastalıklara sebep
olur.
Pamukçuk, saçkıran, el ve ayak mantarı gibi
Küf Mantarları
çeşitli hastalıklara sebep olur.
Canlı kalıntılarını çürüterek yaşarlar.
Mikroskopla görülebilirler.
Ekmek, limon, peynir, elma gibi besinlerin
ve açıkta bekletilen besinlerin bozulmasına
sebep olur.
MANTARLAR
Şapkalı Mantarlar Küf Mantarları Maya Mantarları Parazit Mantarlar
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Mantarlar kaç gruba ayrılır? Canlı kalıntıların çürümesine sebep olan
türü hangisidir?
41
Mantarlar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) veya yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Mantarlar, yaprakları olmadığı için besin üretemezler.
2. Parazit mantarlar vücut için zararlıdır.
3. Mantarlar, bitkiler sınıfına aittir.
4. Tüm mantarlar yenilebilir.
5. Maya mantarları sayesinde sütten yoğurt yaparız.
6. Penisilin, küf mantarından elde edilir.
7. Maya mantarları zehirlidir.
8. Mantarlar, fotosentez yapabilir.
9. Mantarların çiçekleri vardır.
10. Maya mantarları uygun sıcaklık, nem ve besin ortamında hamur mayalamak için kullanılır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Besin olarak tüketilebilen mantar çeşidi ....................... mantarlardır.
2. İnsan, hayvan ve bitkilerde hastalıklara sebep olan mantar çeşidi ....................... mantarlardır.
3. Canlı kalıntılarının çürümesini sağlayan mantarlar ....................... mantarıdır.
4. Mantarların sebep olduğu ve bebeklerin ağızlarında çıkan hastalığa ....................................... denir.
5. Mantarların bitkiler gibi ....................... , ....................... ve .......................yoktur.
6. Pamukçuk, egzama, saç kıran gibi hastalıklara sebep olan mantarlar ....................... mantarlardır.
7. Limon, peynir gibi yiyeceklerin üzerinde yaşayan mantar ....................... mantarıdır.
8. Penisilini ilk bulan bilim adamı .................................................. dir.
9. Maya mantarının canlılık özelliği gösterebilmesi için ortamda uygun ......... , ........... ve ........... gerekir.
42
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma Uygulama
3. Aşağıdaki ifadeleri uygun kelimelerle dol- 5. Serra, aşağıdaki tabloyu hazırlayıp şapkalı
durunuz. mantarların özelliklerini belirlemek istiyor.
Buna göre gerekli işaretlemeleri yapınız.
a. Besin olarak tüketilen mantarlara ................
.............. mantar denir. Mantarın Özellikleri Evet Hayır
b. Küf mantarından .................................... üre- Bitkiler sınıfındadır.
tilmiştir. Kendi besinini üretmezler.
Yaprak ve çiçekleri yoktur.
Kökleri vardır.
Besin olarak tüketilebilirler.
Uygulama
4. Aşağıda verilen cümleler içinde yanlış olan-
ları bularak, doğru halini altındaki boşluğa
yazınız.
A) Parazit mantarlar hastalık yaparlar.
Uygulama
6. Mantarlar ile ilgili şemayı doldurunuz.
B) Parazit mantarlardan penisilin üretilir.
MANTARLAR
C) Şapkalı mantarların hepsi yenilebilir.
Örnek: Örnek: Örnek: Örnek:
D) Mantarların kök, yaprak ve çiçek gibi yapı-
ları vardır.
43
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
7. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Zehirsiz olan şapkalı mantarlar, vitamin ve protein bakımından zengin besin kaynaklarımızdandır.
2. Açıkta kalan besinleri çürüterek yaşayan, besinler üzerinde gri bir tabaka oluşturan canlılar parazit
mantarlarıdır.
3. Şekerli ılık su içerisinde hızla çoğalan, hamurun kabarmasını sağlayan mantarlar şapkalı mantarlardır.
4. Küf mantarından, penisilin gibi antibiyotiklerin yapımında yararlanılır.
5. Sütten yoğurt oluşumunu sağlayan bakteriler, yararlı bakterilerdir.
6. Mantarlar kök, gövde, yaprak ve çiçekleri olmayan canlılardır.
7. Mantarlar kendi besinlerini kendileri üretir.
8. Hastalık yapan mantarlar; üremek için nemli, loş ve ılık yerleri seçerler.
Uygulama
8. Aşağıdaki tabloda verilen olayların gerçekleşmesinde görev alan canlı çeşidini “X” işareti
koyarak belirtiniz.
Mikroskobik canlı Mantar
a Besinlerin küflenmesi
b Açıkta bırakılan kıymanın bozulması
c Pamukçuk hastalığı
d Sirke yapımı
e Saçkıran hastalığı
44
Mantarlar
TEST
1. Aşağıdakilerden hangisi mantarlara ait bir 4. Aşağıdaki özelliklerden hangisi mantarlar
özellik değildir? ile hayvanların benzer özellikleridir?
A) Besin olarak tüketilen türleri vardır. A) Besinlerini hazır almaları
B) Kendi besinlerini üretebilirler. B) Toprağa bağlı yaşamamaları
C) Gerçek kökleri yoktur. C) Aktif Hareket ediyor olmaları
D) Çiçekleri yoktur. D) Yumurta ile çoğalmaları
2. Aşağıdakilerden hangisi bitki değildir?
A) B)
Mısır Çim 5. I. Nemden korumak
II. Buzdolabında saklamak
D)
C)
Yukarıda verilen eylemlerden hangileri
besinleri küflenmekten korumak için kul-
lanılabilir mi?
Mantar Çam ağacı
A) I kullanılır, II kullanılmaz
3.
I B) I kullanılmaz, II kullanılır
C) İkisi de kullanılır
II D) İkisi de kullanılmaz
III
Şapkalı mantarların bölümlerinin adlandı-
rılması hangisinde doğru verilmiştir? 6. Mantarlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi
yanlıştır?
I II III
A) Şapka Sap Kök benzeri yapılar A) Küf mantarından penisilin üretilir.
B) Şapka Gövde Kök B) Bazıları zehirlidir.
C) Gövde Gövde Kök benzeri yapılar C) Mantarlar grip hastalığına neden olur.
D) Şapka Sap Kök D) Gıda sektöründe maya mantarları kullanılır.
45
8.Bölüm BİTKİLER
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Bitkiler toprağa bağlı olarak yașayan ve çoğunlukla yeșil renge sahip
canlılardır.
Güneș ıșığı, su, mineral madde ve karbondioksit gazını kullanarak
besin ve oksijen üretirler.
Bitkiler hem kendileri için besin üretirken hem de diğer canlıların
besin ihtiyaçlarını karşılarlar.
Çiçekli ve çiçeksiz olmak üzere iki ana kısma ayrılır.
Bitkilerin üreme organıdır. Bazı
Bitkinin Temel Kısımları:
Çiçek çiçekli bitkiler, güzel renkli olma-
Bitkilerde; besin üretimi,
ları ve çevrelerine güzel kokular
gaz alışverişi solunum ve Yaprak
yaymaları nedeniyle arı, kelebek
terleme yapan bölümdür.
gibi bazı canlıları kendilerine
çekerler.
Bitkilerin topraktan su ve Gövde Bitkinin çiçek, yaprak, meyve
mineral almasını sağlayan gibi bölümlerini taşıyan kısımdır.
toprağın altında kalan kıs- Kök Ayrıca bitkinin dik durmasını
mıdır. Bitkiyi toprağa bağ- sağlar. Topraktan aldığı su ve
lar. mineralleri gerekli yapılara taşır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Yaprağın görevleri nelerdir? Kökün görevleri nelerdir?
46
Bitkiler
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
BİTKİLER
Çiçekli Bitkiler Çiçeksiz Bitkiler
Gelişmiş kök, gövde, yaprak ve çiçek- Çiçeksiz bitkilerin çiçekleri ve tohumla-
leri vardır. Meyve ve tohum oluşumu rı yoktur. Genellikle nemli ortamlarda
görülür. Köknar, ladin, çam, orkide, yaşarlar.
pamuk, elma, armut buğday, mısır vb. Karahindiba, eğrelti otu ve karayosunu
bitkiler çiçekli bitkilere örnektir. örnek verilebilir.
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Çiçeksiz bitkilere iki örnek veriniz. Çiçekli bitkilere iki örnek veriniz.
1. 1.
2. 2.
47
Bitkiler
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Bitkiler, Güneş ışığını kullanarak besin üretirler.
2. Ciğer otu, at kuyruğu gibi bitkiler çiçeksiz bitkilerdir.
3. Tüm bitkilerin çiçekleri vardır.
4. Havuç, turp gibi bitkilerin kökleri besin olarak üretilir.
5. Çiçekte, polen üretimi gerçekleşir.
6. Fotosentez bitkilerin yeşil kısımlarında gerçekleşir.
7. Çiçek, bitkinin solunum ve boşaltım organıdır.
8. Fotosentez yapabilmek için oksijene ihtiyaç vardır.
9. Papatya, gül, elma çiçekli bitkilere örnek verilebilir.
10. Mantarlar, çiçeksiz bitkilere örnektir.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Yapraklar, güneş ışığını kullanarak ............................ ve ............................ üretir.
2. Bitkilerin dik durmasını sağlayan kısmına ............................ denir.
3. Topraktan su ve mineralleri emerek bitkinin gelişimini sağlayan yapıya ............................ denir.
4. Çiçek bitkinin .................................... organıdır.
5. Bitkiler ............................ ve ............................ bitkiler olmak üzere ikiye ayrılır.
6. Çiçek tozları yani polenler ...................................................... üretilir.
7. Kökten aldığı su ve mineralleri ............................ çiçek ve yapraklara taşır.
8. Bitkilerin yeşil yapraklarının kendi besinlerini üretmesi olayına ............................ denir.
9. Bitkinin solunum ve boşaltım organı ............................ tır.
48
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Eşleştirme
3. Aşağıdaki cümleleri eşleştiriniz.
1 Bitkinin üreme organıdır. Fotosentez a
2 Çiçekte bulunan çiçek tozlarıdır. Yaprak b
3 Bitkinin besin ve oksijen üretmesi olayıdır. Çiçek c
4 Bitkinin solunum ve boşaltım yapmasını sağlayan kısımdır. Polen d
5 Çiçeksiz bitki örneğidir. Eğrelti otu e
Doğru-Yanlış
4. Aşağıdaki dallanmış ağaç diyagramında ilk ifadeden başlayarak her doğru ya da yanlış ceva-
bımıza göre çıkışlardan sadece birini işaretleyiniz.
Çiçeksiz D 1
D bitkiler basit
Besin olarak tü- yapılıdır. Y 2
kettiğimiz havuç,
D havuç bikisinin
gövde kısmıdır. Eğrelti otu çiçekli D 3
Y
Çiçekli bitkiler bitkidir. Y 4
yapraklarıyla
çoğalır.
Sadece çiçekli bit- D 5
D
kiler meyve üretir.
Y 6
Bitkiler, besin ve
Y
oksijen üretir.
D 7
Tüm bitkiler besin
Y
olarak üretilir.
Y 8
49
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama Uygulama
5. Aşağıdaki şekilde gösterilen çiçekli bitkinin 7. Çiçeği oluşturan kısımları yazınız.
kısımlarını yazınız.
2
1
......................
1
2 ......................
3
3
...................... 4
4
......................
Uygulama
8. Kutuplarda neden bitkilerin yaşayamadığı-
nı açıklayınız.
Uygulama
6. Btikinin kısımlarının görevlerini yazınız.
Çiçek:
Yaprak:
Uygulama
Gövde:
9. Kök çeşitlerini araştırıp aşağıdaki boşluğa
yazınız.
Kök:
50
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search