Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
10. Aşağıda bitkileri çiçekli ve çiçeksiz bitkiler olarak türüne göre gruplayıp önlerindeki numarayı
uygun kutucuğa yazınız.
1 2 3 4
Buğday Kara yosunu Elma At kuyruğu
5 6 7 8
Lale Kibrit otu Pamuk Eğrelti otu
Çiçekli bitkiler: ............................................ Çiçeksiz bitkiler: .........................................
Uygulama
11. Aşağıda verilen özelliklerin bitkinin hangi bölümüne ait olduğunu cümlenin sonundaki boş-
luklara yazınız.
1. Bitkinin üreme organlarını taşıyan bölümüdür. …………………………………………
2. Bitkinin besin üretmesini sağlayan bölümüdür. …………………………………………
3. Bitkinin toprak altında kalan bölümüdür. …………………………………………
4. Bitkinin dik durmasını sağlar. …………………………………………
5. Bitkinin terleme yapan bölümüdür. …………………………………………
6. Köklerden gelen su ve mineralleri diğer bölümlere taşır. …………………………………………
7. Havuç gibi bazı bitkiler de besin depo eder. …………………………………………
8. Renkleri ve yaydıkları koku ile böcekleri çeker. …………………………………………
9. Bitkinin topraktan su ve mineral almasını sağlar. …………………………………………
51
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
12. Aşağıdaki tabloların ilkini bitkinin kısımlarını, diğerine görevleri verilen kısımlara ait harfleri
yazarak doldurunuz
a) Bitkinin kısımlarını yandaki tabloya yazınız.
A A
B
B
C
D
C
D
b) Tabloda yer alan görevleri bitkinin kısımlarına ait harfleri kullanarak doldurunuz.
1. Bitkinin üreme organıdır. Arı, kelebek gibi canlıları çeker.
…………………………………………
2. Yaprak ve çiçekleri taşır.
…………………………………………
3. Terleme ile boşaltım yapar.
…………………………………………
4. Fotosentez yapar.
…………………………………………
5. Bitkinin toprağa tutunmasını sağlar.
…………………………………………
6. Topraktan alınan su ve minerallerin bitkinin diğer kısım-
larına taşınmasını sağlar. …………………………………………
7. Topraktan su ve mineral alınmasını sağlar.
…………………………………………
8. Solunum yapar.
…………………………………………
52
Bitkiler
TEST
1. Aşağıdakilerden hangisi çiçekli bitki değil- 3. I. Eğrelti otu
dir?
II. Mercimek
A) Gül B) Ciğer otu III. At kuyruğu
C) Nohut D) Orkide Yukarıdakilerden hangisi çiçeksiz bitkilere
örnektir?
A) I ve III B) I ve II
C) II ve III D) I, II ve III
4. Bitkilerin kök kısmı ile ilgili aşağıdakilerden
hangisi yanlıştır?
2. Çiçeğin kısımları ile ilgili olarak aşağıdaki- A) Tüm bitkilerin kökleri besin olarak tüketi-
lerden hangisi yanlış bilgi vermiştir? lebilir.
B) Su ve mineral emilimini sağlar.
A)
Yaprak bitkinin boşaltım orga- C) Bitkinin toprağa tutunmasını sağlar.
nıdır.
D) Çiçekli bitkilerde gelişmiş yapıdadır.
B) Çiçek bitkinin çoğalmasını
sağlar.
5. Çiçeğin kısımlarının görevleri ile ilgili veri-
C)
len bilgilerden hangisi yanlıştır?
Kök bitkinin dik durmasını
sağlar. A) Dişi organ, tohum oluşumunu sağlar.
B) Erkek organ polen oluşturur.
D)
Gövde kökten gelen su ve mi- C) Çanak yaprak tozlaşma için böcekleri ken-
nerallerin bitkinin diğer bölüm- dine çeker.
lerine iletilmesini sağlar. D) Taç yaprak renklidir.
53
9.Bölüm HAYVANLAR
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Aktif hareket edebilen canlı grubudur. Kendi besinlerini üretmedikleri için tüketicidir.
Havada, karada ve sularda yaşayan türlere sahiptir.
Bazı türleri otla, bazı türleri etle, bazı türleri de hem ot hem de etle beslenir.
Günümüzde hayvanlar sınıflandırılırken vücutlarında omurga bulunup bulunmamasına göre
omurgalı ve omurgasızlar olmak üzere iki grupta incelenir.
HAYVANLAR
Omurgasız Hayvanlar OmurgalıHayvanlar
Vücutlarında kıkırdak ve kemikten yapılmış Kıkırdak ve kemikten yapılı iskeletleri ve
iskelet ve omurga bulunmaz. Akrep, kırkayak, omurgaları vardır. Omurgalı hayvanlar en
yengeç, ahtapot, midye, denizyıldızı, sünger, gelişmiş canlı grubudur. Omurgalı hayvan-
kelebek vb. canlılar omurgasız canlılara örnek lar; balıklar, kurbağalar, sürüngenler, kuşlar
verilebilir . ve memeliler olmak üzere beş ayrı grupta
incelenirler.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Omurgasız canlılara iki örnek veriniz. Omurgalı canlılara iki örnek veriniz.
1. 1.
2. 2.
54
Hayvanlar
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
a) Balıklar
Suda yaşarlar. Solungaç solunumu yaparlar. Yüzgeçleriyle hareket ederler.
Vücutları koruyucu pullarla kaplıdır. Genellikle yumurtayla çoğalırlar. Yavru
bakımı gözlenmez.
b) Kurbağalar
Suda, karada, hem suda hem de karada yaşayanları vardır. Yumurta ile çoğalırlar.
Arka ayakları uzun ve perdelidir. Yavru bakımı gözlenmez.
c) Sürüngenler
Sürüngenlerin çoğunluğu karada yaşar. Suda yaşayanları da vardır. Vücut-
ları sert ve kuru pullarla kaplıdır. Yumurta ile çoğalırlar. Yılan, kertenkele,
kaplumbağa örnek verilir.
d) Kuşlar
Vücutları tüylerle kaplıdır ve kanatları vardır. Tüyler, vücut sıcaklığının korun-
masını sağlar. Yumurtayla çoğalırlar. Yavru bakımı görülür. Tavuk, serçe, kartal
örnek verilir.
e) Memeliler
Omurgalı hayvanlar grubunun en gelişmiş grubudur. Yavrularını doğururlar
ve sütle beslerler. Aynı zamanda bu canlılarda da kuşlar gibi yavru bakımı
görülür. Akciğer solunumu yaparlar. Vücutları kıllarla kaplıdır. Aslan, ayı,
insan, fok, yarasa, koyun örnek verilir
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Memeli canlılara iki örnek veriniz. Balıklara iki örnek veriniz.
1. 1.
2. 2.
55
Hayvanlar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) ya da yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Memeliler doğurarak çoğalır.
2. Sürüngenlerde yavru bakımı vardır.
3. Balıklar omurgasızlar grubunda yer alır.
4. Derisi dikenliler, solucanlar omurgasızlar grubunda yer alır.
5. Kuşlarda yavru bakımı vardır.
6. Penguen bir balık türüdür.
7. Memeli hayvanlar akciğer solunumu yapar.
8. Kurbağaların derisi nemli ve yumuşaktır.
9. Balıklar yavrularına bakarlar.
10. İnsan memeliler sınıfında yer alır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Hayvanlar kendi içinde ............................ ve ............................ olmak üzere ikiye ayrılır.
2. Omurgalılar sınıfında ........................ , ........................, ........................., ...................... ve .................... bulunur.
3. Suda yaşıyor olmasına rağmen ............................ ve ............................ memeli sınıfına aittir.
4. Uçabilen tek memeli hayvan ............................ dır.
5. Memelilerin vücutları ............................ örtülüdür.
6. Balıklarda yavru bakımı ............................................... .
7. Balıklar ............................ içerisinde yaşarlar.
8. Sürüngenler ............................ ile çoğalır.
9. Serçe ............................ grubuna ait bir canlıdır.
10. Kurbağaların geçirdiği değişime ............................ denir.
56
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
3. 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
11 12 13 14 15
Yukarıda resimleri verilen hayvanlar ile ilgili aşağıdaki soruları numaraları kullanarak cevap-
layınız.
a. Hangi hayvanlar omurgalıdır? d. Hangileri suda yaşar?
............................................................. .............................................................
b. Hangi hayvanlar omurgasızdır? e. Hangilerinin vücudu kıllarla kaplıdır?
.............................................................
.............................................................
c. Hangileri memeliler sınıfındadır? f. Hangilerinde yavru bakımı vardır?
............................................................. .............................................................
g. Hangileri yumurtlayarak çoğalır?
.............................................................
Eşleştirme
4. Aşağıda omurgalı hayvanlar ve onlara ait özelikler verilmiştir. Bunlar arasında gerekli eşleş-
tirmeleri yazınız.
1 Balıklar Doğurarak çoğalır. a
2 Kuşlar Vücutları sert, kuru pulları kaplıdır. b
3 Kurbağalar Suda yaşarlar. c
4 Sürüngenler Vücutları tüylerle kaplıdır. d
5 Memeliler Derileri nemli ve kaygandır. e
57
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
5. Aşağıda omurgalı hayvan grupları ve bu hayvanlara ait özellikler verilmiştir. Hayvanlara ait
özellikleri “X” işareti koyarak eşleştiriniz.
ÖZELLİKLER
Doğurarak
a
çoğalır.
Yumurta ile
b
çoğalır.
Tüylere sa-
c
hiptir.
Pullara sa-
d
hiptir.
Kıllara sa-
e
hiptir.
Yavrularını
f
sütle besler.
S olungaç
g solunumu
yapar.
Akciğer so-
h lunumu ya-
par.
i Suda yaşar.
Karada ya-
j
şar.
Yüzgeçleri
k ile hareket
eder.
58
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
6. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun sözcüklerle doldurunuz.
Gül
Yılan Mikroskobik Doğurarak
Memeliler Omurgalı
canlılar
Solucan Solungaçlar
Karayosunu Omurgasız
Yumurtlayarak
1. ................................................. çiçeksiz bir bitkidir.
2. Yarasa uçmasına rağmen ................................................. sınıfında yer alır.
3. ................................................. çiçekli bir bitkidir.
4. Balıklar ................................................. ile solunum yaparlar.
5. Yengeç ................................................. bir canlıdır.
6. ................................................., omurgasız hayvanlara örnek olarak gösterilebilir.
7. Timsahlar ................................................. çoğalan canlılardır.
8. ................................................. çeşitli yollarla vücudumuza girerek hastalanmamıza neden olur.
Uygulama
7. Tablodaki canlıların omurgalı mı omurgasız mı olduğunu yazınız. Omurgalı ise ait olduğu
grubu belirtiniz.
1 Deniz yıldızı Omurgasız 8 Yılan ……………………………..
2 Kertenkele Omurgalı - sürüngen 9 Sünger ……………………………..
3 Köpek 10 Ahtapot
…………………………….. ……………………………..
4 Penguen 11 Koyun
…………………………….. ……………………………..
5 Yunus 12 Yengeç
…………………………….. ……………………………..
6 Örümcek 13 Kurbağa
…………………………….. ……………………………..
7 Kartal 14 Hidra
…………………………….. ……………………………..
59
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
8. Aşağıdaki kutucuklarda verilen hayvan resimlerini inceleyerek soruları cevaplayınız.
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
11 12 13 14 15
Bu resimde görülen hayvanlardan hangisi veya hangileri;
1. Omurgalıdır? ……………………………………………………………………
2. Omurgasızdır? ……………………………………………………………………
3. Memelidir? ……………………………………………………………………
4. Akciğer solunumu yapar? ……………………………………………………………………
60
Hayvanlar
TEST
1. Omurgalı ve omurgasız canlılar için aşağı- 4. Aşağıda verilen özelliklerden hangisi kuş-
dakilerden hangisi doğrudur? lara ait değildir?
A) Bazıları kendi besinlerini üretebilir. A) Vücutları kıllarla kaplıdır.
B) Hepsinin vücudunda omurga denilen yapı B) Yavru bakımı vardır.
vardır. C) Yumurtlayarak çoğalırlar.
C) Hepsi yavrularına bakar.
D) Penguen bu grupta yer alır.
D) Hepsi hayvanlar grubunun üyesidir.
2. Kuşlar Memeliler 5. Aşağıdakilerden hangisi memeliler grubun-
dan değildir?
A) B)
Kuşlar ve memelilere ait özelliklerden
hangisi verilen Venn şemasının taranan Ayı Balina
kısmında yer alır? C) D)
A) Yumurtlayarak çoğalırlar.
B) Yavrularını sütle beslerler.
C) Yavru bakımı görülür. Yarasa Baykuş
D) Vücutları tüylerle kaplıdır.
3. Aşağıda verilen canlıların hangisi omurga- 6. Aşağıdaki özelliklerden hangisi memelilere
sızlar grubuna aittir? ait değildir?
A) Yılan B) Deniz anası A) Yavrularını doğururlar.
C) Kaplumbağa D) Kertenkele B) Yavrularını sütle beslerler.
C) Hepsi karada yaşar.
D) Yavru bakımı görülür.
61
10.Bölüm KUVVETİN ÖLÇÜLMESİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Hareket eden bir cismi durduran, duran bir cismi hareket et-
tiren, cisimlerin şekil, yön ve doğrultularını değiştiren etkiye
kuvvet denir.
Kuvvet uygulandığında şekil değiştiren, uygulanan kuv-
vet ortadan kalktığında ise ilk şekillerine dönen cisimlere
esnek cisim denir. Yay, sünger ve lastik gibi cisimler esnek
cisimlerdir.
Kuvvet dinamometre ile ölçülür ve birimi NEWTON’dur. Newton. N ile gösterilir.
Dinamometre yayların esneklik özelliği düşünülerek tasarlanan bir ölçü aletidir.
Dinamometreye uygulanan kuvvetin büyüklüğü artarsa yay daha çok uzar.
Yaydaki uzama cismin ağırlığına yayın cinsine, uzunluğuna ve kalınlığına bağlıdır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Esnek cisim nedir? Örnek veriniz. Kuvvet ne ile ölçülür?
62
Kuvvetin Ölçülmesi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Yayların esneklik özelliği kullanılarak dinamometre yapılmıştır.
2. Kuvvet termometre ile ölçülür.
3. Hassas ölçümün yapılacağı dinamometrelerde ince tel kullanılır.
4. Dinamometreye takılan kuvvet arttıkça yaydaki uzama miktarı azalır.
5. Bir dinamometre her kuvveti ölçebilir.
6. Kuvvet hareketli bir cismi durdurabilir.
7. Kuvvet ölçülebilen bir büyüklüktür.
8. Kuvvet, bir cismin hacmini değiştirebilir.
9. Yerçekimi kuvveti temas gerektirmeyen bir kuvvettir.
10. Kuvvetin birimi kg’dır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Dinamometre yayların ............................ özelliklerinden faydalanılarak yapılır.
2. Kuvvetin birimi .................................... dur.
3. Kuvvet .............................. ile ölçülür.
4. Kuvvetin ...................... , ........................ ve ................................ vardır.
5. Cisimlerin yere düşmesine neden olan ............................................ kuvvetidir.
6. Uygulanan kuvvet ortadan kaldırıldığında eski haline dönebilen cisimlere .................. cisim denir.
7. Cisimlere etki eden şeklini, yönünü ve hızını değiştirebilen etkiye ............................................ denir.
63
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
3.
Özdeş dinomometrelere kuvvet uygulayan Uğur, Serra ve
Uğraş’ın kuvvetlerinin büyüklüklerini sıralayınız.
Uğur Serra Uğraş
Uygulama
4.
Şekildeki yayın ucuna 10N asıldığında 5cm’lik uzama göz-
5 cm lemlenmiştir. Aynı yayın ucuna 20 N asıldığında yayda kaç
?
cm’lik uzama gözlemlenir?
10 N
20 N
Eşleştirme
5.
Yukarıdaki maddelerden esnek olanların üzerine ‘’3 ’’ işareti koyunuz.
64
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
6. Aşağıdaki dallanmış ağaç tekniğinde ilk ifadeden başlayarak her doğru ya da yanlış cevabınıza
göre çıkışlardan sadece birini işaretleyiniz.
Kuvvetin birimi newtondur.
D Y
Kuvvet dinomometre ile Kuvvet bir cismi
ölçülür. durdurabilir.
D Y D Y
Kuvvet, temas Yer çekimi temas
Kuvvet F harfi ile olmadan cisimlere Kuvvet ölçülebilen gerektirmeyen bir
gösterilir. bir büyüklüktür.
etki edemez. kuvvettir.
D Y D Y D Y D Y
1 2 3 4 5 6 7 8
Eşleştirme
7. Aşağıda verilen kuvvetlerin sebep olacağı etkiyi karşısında verilenlerle eşleştirelim.
1 Rüzgar kuvvveti Küçük demir parçaların çekilmesi a
2 Çekme kuvveti Yaprakların havalanması b
3 Yerçekimi kuvveti Havaya atılan topun geri dönmesi c
4 Mıknatıs kuvveti Çekmecenin açılması d
5 İtme kuvveti Vurulan topun harekete geçmesi e
Uygulama
8. Şekildeki X dinamometresi 60 N’u gösterdiğine göre, özdeş Y dinomometresi
X Y
kaç N’u gösterir?
65
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
9. Aşağıdaki dinamometrelerde farklı cisimlerin etki ettikleri kuvvetler ölçülmüştür. Buna göre
cisimlerin etki ettikleri kuvvet değerlerini yandaki tabloya yazınız.
0 0 0
0
10 10 30 K
20
20 20 60
40
30 30 90 L
60
40 40 120
80
50 50 150 M
N
K K L M
L M N
Uygulama
10. Özdeş dinamometrelere asılan X, Y ve Z
cisimlerinin ağırlıkları arasındaki ilişkiyi
boşluklara yazınız.
.......... > .......... > ..........
Z
X
Y
Uygulama
11. Aşağıdaki dinamometreler özdeştir. Bu dinamo-
metrelere farklı cisimler asılmış ve uygulanan kuv-
vetler şekilde görüldüğü gibi ölçülmüştür.
I. dinamometrede okunan değer 12 N olduğuna
göre II. III. ve IV. Dinamometreler de okunan
değerler kaç N olmalıdır? İlgili kutucuklara ya-
zınız.
I 12 N III ............
IV ............
II ............
66
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
12. Aşağıda verilen dinamometreler kullanılarak görseldeki cisimlerden hangilerinin ağırlıkları
ölçülebilir. Ağırlıkları ölçülebilecek cisimlerin yanlarındaki kutucukları işaretleyiniz.
a b c
0
10
1 20
30
40
30 N 15 N 55 N
a b c
0
50
2 100
150
200
350 N 400 N 125 N
a b c
0
5
3 10
15
20
35 N 14 N 8 N
a b c
0
20
4 40
60
80
28 N 70 N 15 N
0 a b c
100
5 200
300
400
500 N 700 N 350 N
67
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
13. Aşağıda aynı maddeden yapılmış K, L, M yaylarına asılmış cisimlerin uyguladıkları kuvvetler
görülmektedir.
Yaylardaki uzama miktarının
K L M yayın kalınlığında bağlı ol-
duğunu ispatlamak isteyen
Kalın İnce Kalın Mustafa hangi düzenekleri
bakır bakır bakır kullanmalıdır.
Yay Yay Yay ………………………………
………………………………
………………………………
………………………………
2 N
3 N
3 N
Uygulama
14. Aşağıdaki dinamometrelerden hangisi ile en hassas ölçüm yapabiliriz?
1 2 3 4 1 2 3 4
A 1 2 3 4 B 1 2 3 4
Bölme sayısı 20 10 50 5 Bölme sayısı 10 20 15 3
Ölçebileceği en 60 N 100 N 50 N 10 N Ölçebileceği en 60 N 100 N 60 N 9 N
büyük değer büyük değer
…………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… ……………………………………………
…………………………………………… ……………………………………………
68
Kuvvetin Ölçülmesi
TEST
1. Kuvvet N 2. Dinamometrenin ölçebileceği en büyük
kuvvet dinamometrede kullanılan yayın;
50
40 I. Cinsi
25 II. Kalınlığı
15 III. Boyu
Cisim
A B C D özelliklerinden hangilerine bağlıdır?
A, B, C, D cisimleri özdeş dinamometrelere
asıldığında ölçülen değerler grafikte gösteril-
miştir. A) I B) I - II - III
Buna göre A, B, C, D cisimleri hangi şekilde C) I - II D) II - III
asıldığında en büyük değer gözlemlenir?
A) B)
3. Aşağıdakilerden hangisi yayların kullanıl-
dığı bir alan değildir?
A) Yataklarda
A C B) Koltuklarda
C) Bisiklette
B D
D) Masada
C) D)
4. Kuvvet ile ilgili aşağıdakilerden hangisi
yanlıştır?
A D A) Ölçülebilen bir büyüklüktür.
B) Belli bir yönü vardır.
C B
C) Metre ile ölçülür.
D) Cisimlerin hareket doğrultularını değiştirir.
69
11.Bölüm SÜRTÜNME KUVVETİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Cisimler hareket ederken zeminlere temas eder. Bu temastan kaynaklanan ve hareketi zorlaştıran
veya engelleyen kuvvet sürtünme kuvvetidir. Sürtünme kuvveti temas gerektiren bir kuvvettir.
Sürtünme kuvveti cismin hareket yönüne ters etki eder.
Halı, keçe, kumaş, toprak, çim saha ve zımpara kağıdının yüzeylerinde girinti ve çıkıntılar
oldukça fazladır. Böyle yüzeylere çok pürüzlü yüzeyler denir.
Pürüzlü yüzeylerde Cam, buz, porselen, mermer, beton ve fayans gibi yüzeyler daha
az girinti ve çıkıntıya sahiptir. Bu yüzden böyle yüzeylere az pürüzlü yüzeyler denir.
Pürüzlü yüzeylerde sürtünme fazladır.
Hava, içinde hareket eden cisimlere hareketinin tersi yönünde bir kuvvet uygular. Hava
ortamında, hareketli varlığın hareketini zorlaştıran kuvvete hava direnci denir.
Paraşüt hava direnci sayesinde yavaş bir şekilde gökyüzünden yer yüzüne iniş
sağlar.
Yağmur damlaları çok yüksekten düşerler. Hava direnci damlaların
hızlanmasını engeller.
Uçakların ön kısımlarının sivri olması hava direncini azaltacak
şekilde yapılan tasarımlara örnektir.
Sıvılarda hava gibi içlerinde hareket eden cisimlere bir kuvvet uygularlar. Suyun
cisimlere uyguladığı sürtünme kuvvetine suyun sürtünme kuvveti veya su direnci
denir.
Cisimlerin suya temas eden yüzeyleri arttıkça onlara uygulanan su direncide
artar.
Suda hareket eden araçlar tasarlanırken su direnci göz önüne alınarak tasarlanır.
Ön ucu geniş ve düz olan cisimler, ince ve sivri olanlara göre daha çok su direnciyle
karşılaşırlar ve hareketleri daha zordur. Bu nedenle su direncini azaltmak için suda
hareket eden araçların ön uçları ince ve sivri tasarlanmıştır.
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Sürtünme kuvveti nedir? Hava direnci nedir?
70
Sürtünme Kuvveti
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Sürtünme bir kuvvet çeşididir.
2. Sürtünme kuvveti cisim ile yüzeyin temas ettiği noktada oluşur.
3. Temas yüzeyi artarsa sürtünme kuvveti de artar.
4. Sürtünme kuvveti cisimlerin hareketini engeller ya da artırılabilir.
5. Çeşitli etkilerle sürtünme kuvveti azaltılabilir ya da artırılabilir.
6. Sürtünme bazen hayatımızı kolaylaştırırken bazen zorlaştırılabilir.
7. Kışın araba tekerlerine zincir takılması sürtünmeyi azaltır.
8. Dalgıç kıyafetlerinin amacı sürtünmeyi artırmaktır.
9. Bisiklet sürerken sürtünmeyi azaltmak için dik oturmalıyız.
10. Havuza ellerimizi birleştirip atlamak sürtünmeyi artırır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Pürüzlü zeminlerde cisimleri harekete geçirmek pürüzsüz zeminlere göre daha ............................ .
2. Sürtünme kuvveti harekete ............................ yönde etki eder.
3. Hareketli cisimleri durdurmak için ............................ kuvveti gerekir.
4. Çalışan makina parçalarını ............................ sürtünme kuvvetini azaltır.
5. Cisimlerin hareket yönüne ters yönde etki eden kuvvete ............................ denir.
6. Bir arabaya uygulanan sürtünme kuvveti çakıllı yolda asfalt yola göre daha ............................ .
7. Hava ortamında hareket eden cismin hareketini zorlaştıran dirence ............................ denir.
8. Uçakların ön taraflarının sivri olması sürtünme kuvvetini ............................ .
9. Paraşütün geniş yüzeyli yapılması sürtünmeyi ............................ .
71
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
3. Şekildeki özdeş oyuncak arabalar belirlenen yüzeylerden serbest bırakılıyor. Arabaların aldıkları
mesafeleri büyükten küçüğe doğru sıralayınız.
h h h
Buz yüzey Toprak yüzey Taşlı yüzey
Uygulama
4. Aşağıdaki tabloda verilen olayları sürtünmeyi artırıp azaltmalarına göre sınıflandırınız.
Sürtünmeyi artıran Sürtünmeyi azaltan
olaylar olaylar
a Gemilerin uçlarının sivri yapılması
b Bavullara tekerlek takılması
c Kışlık ayakkabıların tabanlarının tırtıklı olması
d Futbolcuların ayakkabılarının altında çivi olması
e Dalgıç kıyafetlerinin tasarımı
f Makine parçalarının yağlanması
g Kışın arabaların lastiklerine zincir takılması
h Paraşütlerin büyük tasarlanması
Uygulama
5. Su direncini açıklayınız. Su direncini artırmak veya azaltmak için neler yapılır yazınız.
..............................................................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................................................
72
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
6. Aşağıda hareket yönleri verilen cisimlere etki eden sürtünme kuvvetinin yönünü çiziniz.
Uygulama
7. Aşağıda verilen cümleler içinde yanlış olanları bularak, doğru halini altındaki boşluğa yazınız.
a) Pürüzsüz yüzeyde girinti çıkıntı çok fazladır.
................................................................................................................................................................................................
b) Tekerleğe takılan zincir sürtünme kuvvetini azaltır.
................................................................................................................................................................................................
c) Sürtünme kuvveti sayesinde kolay yazı yazabiliriz.
................................................................................................................................................................................................
d) Uçakların ön tarafı sürtünmeyi artırmak amaçlı sivri yapılır.
................................................................................................................................................................................................
73
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
8. Emre ve arkadaşları bisiklet yarışı yapmaya karar verirler. Emre, asfalt yolda yarış
yapma fikrini ortaya atar. Ebru ise bu yarışın kumsalda daha çekişmeli olacağını
söyler. Emre, kumsalda çok zorlanacaklarını söylese de kumsalda yarış yapmaya
karar verirler. Yarış herkes için o kadar yorucu olmuştur ki, hiç kimse bitiş çizgisine
ulaşamamıştır.”
Emre ve arkadaşlarının bitiş çizgisine ulaşamamalarının sebebi ne olabilir?
Sizce asfalt yolda mı hareket etmek daha kolaydır, kumsalda mı? Neden?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Uygulama
9. Aşağıdaki tabloda verilen olayların yanlarında bulunan boş kutucuklara sürtünmeyi azaltma
ya da arttırma durumlarını yazınız.
a Araba motorunun yağlanması
b Buzlu yola kül dökülmesi
c Valizin tekerlekli olması
d Sporcuların çivili ayakkabı giymesi
e Uçakların burunlarının sivri olması
74
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
10. Aşağıda değişik yıllarda üretilmiş araba ve uçak modelleri görülmektedir.
a. Yıllar geçtikçe araba ve uçak modellerinde görülen değişiklik neden kaynaklanabilir? Sürtün-
me kuvvetini dikkate alarak yorumlayınız.
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
b. Sürtünme kuvvetini azaltmak için ne gibi önlemler alınabilir?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
Uygulama
11. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
Sürtünme hava yüzeylerin su temas hareketi
kuvveti direnci direnci gerektiren
1. Hava sürtünmesinin diğer adı da …………………………… dir.
2. Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü …………………………… özelliğine bağlıdır.
3. Her yüzeyde …………………………… farklıdır.
4. Sürtünme kuvveti …………………………… kuvvettir.
5. Sürtünme kuvveti …………………………… zorlaştırır.
75
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
12. Alışverişe giden Bade alışveriş arabasını gösterilen yüzeylerden geçirmek zorundadır.
Buna göre aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
Halı yüzey Tahta yüzey Cam yüzey Beton yüzey
1. Sürtünme kuvveti en az tahta yüzeydedir.
2. Araba en hızlı cam yüzeyde gider.
3. Arabaya en fazla kuvvet, halı yüzeyinde uygulanmıştır.
4. Yüzeylerin hepsinde arabaya eşit sürtünme kuvveti uygulanmıştır.
5. Tahta yüzeydeki sürtünme, halı yüzeyinden daha azdır.
Uygulama
13. Aşağıda farklı yüzeylerde bulunan özdeş cisimler, uygulanabilecek en küçük kuvvet ile hareket etti-
rilecektir.
Buna göre dinamometrelerin ölçtükleri değerler arasındaki ilişkiyi yazınız.
1.
X Y Z
Buz zemin Asfalt zemin Toprak zemin
.......... > .......... > ..........
2.
A B C
Halı zemin Tahta zemin Cam zemin
.......... > .......... > ..........
76
Sürtünme Kuvveti
TEST
1. Aşağıdaki öğrencilerden hangisi sürtünme 3. Sürtünme kuvveti ile ilgili olarak hangisi
kuvvetinin özellikleriyle ilgili yanlış bilgi yanlıştır?
vermiştir?
A) Havadaki cisim ne kadar büyük ise sürtün-
me kuvveti o kadar fazla olur.
Hareket yönünte daima zıttır. B) Sürtünme kuvvetini azaltmak için özel
tasarımlar yapılır.
Ecem
C) Sürtünme yüzeyin cinsine bağlı değildir.
D) Sürtünmenin olumlu ve olumsuz yönleri
Temas gerektiren bir kuvvettir.
vardır.
Can
Cisimleri yavaşlatır.
Sude
4. Aşağıdaki olayların hangisinde sürtünme-
Yüzeyin cinsine bağlı değildir. nin etkisi yoktur?
Ata A) Topun bir süre sonra durmasında
A) Ecem B) Can
B) Elbiselerin yırtılmasında
C) Sude D) Ata C) Motor parçalarının aşınmasında
2. Sürtünme kuvvetini azaltmak için aşağıda- D) Rüzgarın oluşmasında
kilerden hangisi yapılmaz?
A) B)
5. Aşağıdakilerden hangisi sürtünmenin
Valizlere tekerlek Krompon ayakkabı olumlu yönlerindendir?
takmak giymek
C) D) A) Hava sürtünmesi sayesinde yağmurun yere
yavaş düşmesi
B) Elbiselerimizin aşınması
Gemilerin Uçakların C) Taşlı yolda bisikletin yavaş hareket etmesi
sivri burunlu burunlarının
tasarlanması sivri olması D) Fazla enerji harcanmasına neden olması
77
12.Bölüm SÜRTÜNME KUVVETİNİN HAYATIMIZDAKİ ETKİLERİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Sürtünme kuvvetinin varlığı yaşantımızı bazen kolaylaştırır, ba-
zen de zorlaştırır. Sürtünme kuvveti arttıkça, cisimleri hareket
ettirmemiz zorlaşır. Sürtünme kuvveti azaldığında ise cisimleri
hareket ettirmek kolaylaşır.
Bütün cisimleri tutabilmemizi sürtünme kuvvetine borçluyuz.
Harekete başlayan bir cismin durması sürtünme kuvvetinin etkisiyle olmaktadır.
Buzlu zeminler, araçların ve insanların hareketini zorlaştırır. Buzlu ve kaygan
zeminlerde sürtünme az olur.
Sürtünme, yüzeylerin kaygan hale getirilmesi ile azaltılabilir. Bu yüzden
makinaların hareketli parçaları, zincirler, kapı menteşeleri sık sık yağlanır.
Sürtünmeyi azaltmanın yollarından biri de sürtünen yüzeyleri daha pürüzsüz
hale getirmektir.
Yüzeyleri cilalamak yağlamak, ya da bir yüzeye tekerlek takılması sürtünmeyi
azaltır.
Zincir kullanmak, yüzeyleri pürüzli hale getirmek, kaygan yollara dökülen kül sürtünmeyi artırır.
Alıştırma–1
Sürtünme kuvveti olmayan ortamda hareket nasıl olur?
78
Sürtünme Kuvvetinin Hayatımızdaki Etkileri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Sürtünme kuvveti olmasaydı koştuğumuz zaman duramazdık.
2. Ayakkabıların aşınması sürtünmenin olumlu etkilerindendir.
3. Çok giyilen elbiseler sürtünme kuvvetinin etkisiyle çabuk aşınır.
4. Hava sürtünmesi sayesinde yağmur yavaşça yere iner.
5. Sürtünme temas gerektirmeyen bir kuvvettir.
6. Paraşütlerin çok büyük yapılmasının sebebi hava direncini artırmaktır.
7. Buzlu yollara kum dökülmesi yüzeyin pürüzlülüğünü arttırarak kayganlığı azaltır.
8. Hava ve su sürtünmesi cisimlerin hareketini zorlaştırır.
9. Sürtünme kuvveti cisimleri harekete geçirebilir.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Kışın araba lastiklerine zincir takılması sürtünme kuvvetini ....................................................
2. İş makinelerinin tekerleklerinin tırtıklı yapılmasının amacı sürtünmeyi ...............................................
3. Makinelerin yağlanması sürtünmeyi ....................................................
4. Kışın yolların buz tutması sürtünmeyi ....................................................
5. Kayakçıların düz ve pürüzsüz ayakkabı seçmelerinin amacı sürtünmeyi .............................................
6. Sporcuların ayakkabılarının altına çivi takmasının amacı sürtünmeyi ..................................................
7. Pürüzlü yüzeylerde sürtünme kuvveti ....................................................
8. Araçların lastikleri sürtünme nedeni ile ....................................................
9. Ağaç dalları birbirine sürtülerek .................................................... yakılabilir.
79
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama Uygulama
3. Aşağıda verilen cisimlerden etki eden sür- 5. Aşağıdaki tabloda verilenler sürtünme kuv-
tünme kuvvetinin yönünün yanlış çizileni vetini azaltmak için mi artırmak için mi
bulup doğrusunu çiziniz. yapıldığını belirleyiniz.
a. Sürtünme Sür- Sürtün-
kuvveti tünme me kuv-
kuvveti- vetini
Hareket yönü ni azalt- arttır-
mak mak
Hareket yönü Haltercilerin ellerine
b. pudra sürmesi
Sürtünme
kuvveti Gemilerin önlerinin
“V“ şeklinde yapılması
Hareket yönü nılması
c. Makine yağının kulla-
Kar lastiklerinin tırtık-
lı yapılması
Sürtünme Yollara kül dökülmesi
kuvveti
Uygulama
d. Sürtünme 6. Aşağıdaki cisimlere etki eden sürtünme
kuvveti Hareket yönü kuvveti çeşitlerini eşleştiriniz.
1. Kalemle yazı yaz- A. Su direnci
mak
B. Sürtünme
2. Uçağın uçması kuvveti
Uygulama C. Hava direnci
3. Suyun içinde yü-
4. Su ve hava direncini karşılaştırırsak hangisi zen balık
daha fazladır? Neden?
Uygulama
7. Halterciler, jimnastikçiler ellerine neden
pudra sürerler?
80
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
8. Aşağıdaki ifadelerin sürtünme kuvvetini artırdığına veya azalttığına karar vererek uygun
kutucuğu işaretleyiniz.
ÖZELLİKLER Sürtünmeyi Artırır Sürtünmeyi Azaltır
a Kışın araba lastiklerine zincir takılması
b Valizlere tekerlek takılması
c Araba motorlarının yağlanması
d Futbolcuların çivili ayakkabı giymeleri
e Merdivenlere kaydırmaz bant yapıştırılması
f Kışın kalın tabanlı bot giyilmesi
g Buzlu yollara kum dökülmesi
h Paraşütlerin geniş yüzeyli olması
i Uçakların uç kısımlarının sivri yapılması
j Gemilerin ön kısımlarının V şeklinde olması
k Kapı menteşelerinin yağlanması
Haltercilerin halteri kaldırmadan önce elle-
l
rine pudra sürmesi
m Dalgıçların özel kıyafetler giymesi
Halıların altlarına kaymamaları için kaydır-
n
maz madde koyulması
Kaleci eldivenlerinin topun kaymaması için
o
pürüzlü yapılması
81
Sürtünme Kuvvetinin Hayatımızdaki Etkileri
TEST
1. Aşağıda verilen bilgilerden hangileri doğ- 4. Özdeş arabalar aynı hızla şekildeki yollarda
rudur? fırlatılıyor.
Buna göre araçların hangisinin aldığı me-
I. Taşıtların motorlarının içindeki sürtünmeyi safe daha fazladır?
azaltmak için motor yağı kullanılır.
II. Suda yüzen yüzücülerin su ile sürtünmesini A)
azaltmak için bone kullanılır. Toprak yol
III. Yazı yazabilmemiz için sürtünmenin fazla
olması gerekir. B) Taşlı yol
IV. Halıların kaymasını engellemek için halı
kaydırmaz kullanılır. C) Asfalt yol
A) III B) I - II
C) I - II - III D) I - II - III - IV D) Buzlu yol
5. Aşağıdaki araçlar yapılırken hangisinde
2. Aşağıdakilerden hangisi sürtünmenin hava direncinden en fazla etkilenecek şe-
olumsuz etkilerindendir? kilde tasarlanması gerekir?
A) Kapı menteşelerinin gıcırdaması
A) B)
B) Frene basılan aracın yavaşlayarak durması
Uçak Helikopter
C) Bardağı tutabilmemiz.
D) Tahtaya yazı yazmamız.
3. Aşağıdaki zeminlerin hangisinde bulunan C) D)
bir cismi harekete geçirmek için daha fazla Tren Paraşüt
kuvvet uygulamak gerekir?
A) Cam B) Tahta
C) Çakılı yol D) Mermer
82
13.Bölüm MADDENİN HAL DEĞİŞİMİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Maddelerin ısı aldığında ya da verdiğinde bir halden başka bir hale dönüşmesine hal değişimi denir.
erime buharlaşma
dönme yoğuşma
Katı maddelerin ısı alarak sıvı hale geçme-
sine erime denir.
Donma olayı ise erimenin tersidir. Yani sıvı
maddelerin ısı vererek katı hale geçmesine
donma denir.
Sıvı haldeki maddenin ısı alarak gaz haline geçmesine
buharlaşma denir.
Gaz haldeki bir maddenin ısı vererek sıvı hale geşme-
sine yoğuşma denir. Islak çamaşırlar yazın da kurur,
kışın da. Çünkü buharlaşma her sıcaklıkta olur.
Gaz haldeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale
geçmesine yoğuşma veya yoğunlaşma denir.
83
Maddenin Hal Değişimi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Alıştırma–1 Alıştırma–2
Hal değişimi nedir? Örnek verniz. Buharlaşma nedir?
Kılavuz Bilgi
Katı haldeki bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmeden gaz haline geçmesine süblimleşme denir.
Naftalin ve Kuru buz diye bilinen donmuş karbondioksit süblimleşme yapabilen maddelere örnek
verilebilir.
Süblimleşmenin tam tersi olan olay ise kırağılaşma olarak isim-
lendirilir. Kırağılaşma gaz haldeki bir maddenin katı hale
geçmesi olayıdır.
Koku giderici Naftalin
tabletler
Buharlaşma ve kaynama kelimeleri günlük hayatta çokça karıştırılan iki farklı kavramdır. Buharlaş-
manın en hızlı olduğu durum kaynama olarak adlandırılır.
Buharlaşma sıvının yüzeyinden olurken, kaynama ise sıvının her yerinde gerçekleşir. Ayrıca kaynayan
sıvının içerisinde kabarcıklar oluşur.
Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşir. Fakat kaynama olayının
gerçekleşmesi için belirli bir sıcaklık değeri vardır. Örneğin:
Deniz seviyesinde saf suyun kaynama noktası 100°C dir.
Alıştırma–3 Alıştırma–4
Kaynama nedir? Örnek veriniz. Süblimleşme gösteren maddelere iki örnek
veriniz?
84
Maddenin Hal Değişimi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Katı bir maddenin erimeden doğrudan gaz haline geçmesine kırağılaşma, gaz bir maddenin
doğrudan katı hale geçmesine süblimleşme denir.
2. Buharlaşma her sıcaklıkta olur.
3. Kaynama, buharlaşmanın en yoğun olduğu andır.
4. Suyun kaynama sıcaklığı sabit değildir.
5. Naftalin kolay süblimleşebilen bir maddedir.
6. Su yeryüzü ile gökyüzü arasında sürekli buharlaşma – yoğuşma hareketi yapar.
7. Kaynama, her sıcaklıkta gerçekleşir.
8. Tahtadan masa yapılması hal değişimine örnektir.
9. Yoğuşma sonucu oluşan su damlacıklarına çiy denir.
10. Kar yağarken havanın sıcaklığı artar.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Buharlaşmanın en hızlı olduğu duruma .............................................. denir.
2. Maddenin bir halden başka bir hale geçmesine .............................................. denir.
3. Sıvı bir maddenin ısı vererek katı hale geçmesine .............................................. denir.
4. Sıvı maddelerin belirli bir .............................................. yoktur.
5. Kışın göl suları .............................................. .
6. Erime ve donma olayları birbirinin .............................................. .
7. Sıvı hale geçmeden direk gaz hale geçen katı maddeye .............................................. örnek verilebilir.
8. Kaynama süresince sıcaklık .............................................. kalır.
85
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
3. Aşağıda verilen olaylarda gerçekleşen hâl değişimlerini yazınız.
ÖNCE SONRA Hâl Değişimi Hâl
ÖNCE SONRA
Değişimi
a
c
b d
Uygulama
4. Maddenin hâl değişimine göre boş kutulara hal değişimlerinin adlarını yazınız.
Göldeki suyun katı hale
Tereyağının sıvı hâle geçmesi Naftalinin gaz hâle geçmesi geçmesi
a. ................................................ b. ................................................ c. ................................................
Buzdolabına konulan suyun katı hale geçmesi Çikolatanın sıvı hale geçmesi
d. ................................................ e. ................................................
86
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
5. Aşağıda verilen olayların gerçekleşmesine sebep olan hal değişimlerini yazınız.
OLAY Hal Değişimi
a Naftalinin gaz haline geçmesi
b Çamaşırların kuruması
c Güneşte bırakılan karpuzun soğuması
Kışın soğukta arabanın camlarının buğu-
d
lanması
e Çiy oluşması
Buzluktan çıkarılan dondurmanın hal de-
f
ğişimi
g Yazın baraj ve göllerdeki suların azalması
Demirin ısı alarak katı halden sıvı hale
h
geçmesi
i Kırağı oluşması
Kuru buzdan oda sıcaklığında buhar çık-
j
ması
k Buzluğa konan suyun hal değişimi
l Margarinin ısıtılması
m Banyodan çıkınca aynanın buğulanması
87
Maddenin Hal Değişimi
TEST
1. 1 3 4. Aşağıda verilen cümlelerden hangisi yan-
Katı Sıvı Gaz
2 4 lıştır?
Yukarıdaki tabloda numaralandırılmış hal A) Kışın göl suları donar.
değişimlerinin hangisinin adı yanlış veril- B) Naftalin süblimleşen maddedir.
miştir?
C) Süblimleşme olayında madde ısı kaybeder.
A) 1 - Süblimleşme D) Elimize döktüğümüz kolonya buharlaşır.
B) 3 - Buharlaşma
C) 2 - Donma
D) 4 - Yoğuşma
2. Sıcaklık (°C) 5. I. Donma
II. Erime
100
III. Yoğuşma
90 IV. Buharlaşma
80 Yukarıda verilen hal değişim olaylarından
70 hangilerinde madde dışarıya ısı verir?
15 20 25 30 35 40 Zaman (dk) A) I - II B) II - IV
Şekilde verilen sıvı maddenin kaynama C) III - IV D) I - III
noktası kaç derecedir?
A) 70 B) 80 C) 90 D) 100
3.
1 2 3
Çürüme Donma Erime 6. Aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
4 5 6 A) Bir maddenin ısı alarak katı halden sıvı hale
Yanma Buharlaşma Çözünme
geçmesine erime denir.
Yukarıdaki tabloda hangi olaylar hal deği- B) Buharlaşma yoğuşmanın tersidir.
şimine örnek verilebilir? C) Çaya atılan şeker erir.
D) Bir maddenin ısı vererek sıvı halden katı
A) 2-3-5 B) 1-2-3 hale geçmesine donma denir.
C) 1-4-6 D) 4-5-6
88
14.Bölüm MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Her maddenin kendine özgü birtakım özellikleri de vardır. Bu özellikler bir maddeyi tanımamıza ve
diğerlerinden ayırmamıza yardımcı olur. Bunlara Ayırt Edici Özellikler adı verilir.
Bu ayırt edici özelliklere kaynama, erime ve donma noktası örnek verilebilir.
Erime Sıcaklığı: Isıtılan saf bir katı maddenin sıcaklığının yükselip belirli bir değere ulaşmasıyla
katı madde erimeye başlar. Erimenin başladığı bu sıcaklık değerine erime sıcaklığı denir.
Katı maddenin tamamı eriyene kadar sıcaklığı değişmez.
Donma Sıcaklığı: Sıvı haldeki saf bir madde ısı kaybettiğinde sıcaklığı düşünce sıvı donmaya başlar.
Sıvının donmaya başladığı bu sıcaklık değerine donma sıcaklığı denir.
Sıvı maddenin tamamı donana kadar sıcaklığı değişmez.
Aynı cins maddelerin erime ve donma sıcaklıkları birbirine eşittir.
Örneğin: Suyun donma sıcaklığı: 0°C = Buzun erime sıcaklığı: 0°C
Saf maddelerin erime ve donma sıcaklıkları madde miktarına bağlı değildir. Yani
madde miktarının değişmesi bu sıcaklık değerlerini değiştirmez. Sadece erime
ve donma süresini etkiler.
Kaynama Sıcaklığı: Buharlaşmanın en yoğun olduğu duruma kaynama
denir. Isı alan sıvı maddelerin kaynamaya başladığı sıcaklık değerine kaynama
sıcaklığı denir.
Kaynama esnasında saf sıvıların sıcaklıkları değişmez.
Alıştırma–1
Maddenin ayırt edici özelliklerine dört örnek veriniz.
89
Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
1. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz.
1. Kaynama sıcaklığı sıvılar için ayırt edici özelliktir.
2. Kaynama sıcaklığı maddenin kütlesine bağlı değildir.
3. Kaynama süresince ısıtılan saf bir sıvının sıcaklığı değişmez.
4. Donma noktası maddenin hacmine bağlıdır.
5. Bütün katı maddeler aynı sıcaklıkta erir.
6. Saf bir sıvı donmaya başladığında sıcaklığı sabit kalır.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun şekilde doldurunuz.
1. Her maddenin kendine özgü olan özelliklerine .............................................................................. denir.
2. Saf bir Maddenin donmaya başladığı sıcaklık değerine ............................................................................ .
denir.
3. Saf sıvıların kaynamaya başladığı sıcaklık değerine ............................................................................ denir.
4. Saf maddelerin erime ve donma süresince sıcaklıkları ..........................................................................
5. .................................................. ve buharlaşma ısı olan olaylardır.
6. Donma ve yoğuşma ısı .................................................. olaylarıdır.
90
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
3. Erime Kaynama Yandaki tabloda bazı maddelerin erime ve kay-
Madde nama sıcaklıkları verilmiştir.
Noktası (°C) Noktası (°C)
Tabloda verilen bilgilere göre ilk sıcaklıkları
A 0 100
-10°C olan A, B, C, D maddelerinin ısıtılması,
B –5 120
sonucu elde edilen sıcaklık – zaman grafiğini
C 50 110 çiziniz.
D 32 90
Sıcaklık(°C) Sıcaklık(°C)
0 Zaman 0 Zaman
A maddesi C maddesi
Sıcaklık(°C) Sıcaklık(°C)
0 Zaman 0 Zaman
B maddesi D maddesi
91
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
4. Aşağıdaki dallanmış ağaç tekniğinde ilk ifadeden başlayarak her doğru ya da yanlış cevabınıza
göre çıkışlardan sadece birini işaretleyiniz.
Farklı iki sıvı maddenin
donma noktaları farklıdır.
D Y
Saf bir sıvının donma Kaynama noktası sıvılar
süresince sıcaklığı azalır. için ayrıt edici bir özelliktir.
D Y D Y
Kaynama sıvının Saf bir maddenin Tüm katı maddeler Kaynama her
her noktasında erime ve donma ısıtıldığında sıcaklıkta
olur. noktaları eşittir. erir. gerçekleşir.
D Y D Y D Y D Y
1 2 3 4 5 6 7 8
Uygulama
5. Yanda verilen maddelerden hangisi 100°C’de Erime
katı haldedir? Madde Sıcaklığı (°C)
A 326
B –126
C 75
D 57
E 0
92
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama Uygulama
6. Aşağıdaki saf A ve B katı maddelerinin ısıtıl- 7. Aşağıdaki tabloda bazı saf maddelerin erime
masına ait sıcaklık, zaman sütun grafikleri ve kaynama sıcaklıkları verilmiştir.
verilmiştir.
Erime Kaynama
Buna göre A ve B maddelerinin erime sıcak- Madde Sıcaklığı (°C) Sıcaklığı (°C)
lıklarını yazınız.
A 0 100
Sıcaklık (°C)
B 660 2467
75 C –117 78
60 D 1083 2567
45 E –218 –182
30
15 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
A Zaman (dk) a) 25°C’ de maddeler hangi hallerde bulunur?
Erime Sıcaklığı : A)
B)
C)
D)
Sıcaklık (°C) E)
100 b) -150°C’ de hangi maddeler katı haldedir?
80
60
40
20
B Zaman (dk)
c) 2000°C’de gaz halinde olan maddeler han-
Erime Sıcaklığı : gileridir?
93
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
8. Tablodan yararlanılarak aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Saf Madde Erime Noktası (°C) Kaynama Noktası (°C)
A 1500 3030
B 650 2480
C 0 100
D -110 80
1. 60°C sıcaklıkta maddeler hangi fiziksel haldedir?
…………………………………………………………………………
2. B maddesinin kaynadığı sıcaklıkta A maddesi hangi fiziksel haldedir?
…………………………………………………………………………
3. C maddesi hangi sıcaklıklar arasında sıvı haldedir?
…………………………………………………………………………
4. A maddesi hangi sıcaklıkta katı halden sıvı hale geçer?
…………………………………………………………………………
5. Hangi maddeler 1000°C sıcaklıkta gaz haldedir?
…………………………………………………………………………
6. C maddesinin donma noktası kaç °C’tur?
…………………………………………………………………………
7. 0°C sıcaklıkta C maddesi hangi haldedir?
…………………………………………………………………………
8. A maddesi sıvı haldeyken C maddesi hangi haldedir?
…………………………………………………………………………
9. Erime noktası en yüksek olan madde hangisidir?
…………………………………………………………………………
10.Kaynama noktası en düşük olan madde hangisidir?
…………………………………………………………………………
94
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
9. Saf X maddesine ait Sıcaklık – Zaman grafiğine göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Sıcaklık (°C)
110
100
90
80
70
60
50
40
30
Zaman (dk)
2 4 6 8 1 0 1 2 1 4 1 6 1 8 2 0 2 2 2 4
1. X maddesinin erime noktası kaç °C’tur?
…………………………………………………………………………
2. X maddesi kaçıncı dakikada erimeye başlamıştır?
…………………………………………………………………………
3. X maddesinin kaynama noktası kaç °C’tur?
…………………………………………………………………………
4. X maddesi kaçıncı dakikada kaynamaya başlamıştır?
…………………………………………………………………………
5. X maddesi 12. dakikada hangi fiziksel haldedir?
…………………………………………………………………………
6. X maddesi 100°C sıcaklıkta hangi fiziksel haldedir?
…………………………………………………………………………
7. X maddesi hangi dakikalar arasında sıvı haldedir?
…………………………………………………………………………
8. X maddesi 4. dakikada hangi fiziksel haldedir?
…………………………………………………………………………
9. X maddesi hangi dakikalar arasında hal değiştirmiştir?
…………………………………………………………………………
10.X maddesinin bazı dakikalarda sıcaklığının değişmemesinin nedeni nedir? Yazınız.
…………………………………………………………………………
95
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
10. Aşağıda buharlaşma ve kaynama olaylarıyla ilgili bazı özellikler verilmiştir.
Tabloda yer alan özelliklerin buharlaşma veya kaynamaya ait olanları boyayınız.
OLAY Buharlaşma Kaynama
1 Isı alarak gerçekleşir.
2 Ayırt edici bir özelliktir.
3 Her sıcaklıkta olur.
4 Belirli bir sıcaklıkta olur.
5 Sıvı yüzeyinde olur.
6 Sıvının her yerinde gerçekleşir.
7 Gerçekleşirken sıcaklık artmaya devam eder.
8 Gerçekleşirken sıcaklık sabit kalır.
96
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
11. Aşağıda verilen bilgileri doğru (D) yanlış (Y) olarak işaretleyiniz. Yanlış olan ifadeleri düzeltiniz.
1. Buharlaşan maddeler ısı alırken sıvı haline geçmesine donma denir.
2. Katı maddelerin ısı alarak sıvı madde haline gelmesine donma denir.
3. Gaz maddelerin ısı vererek sıvı madde haline gelmesine yoğuşma denir.
4. Isıtılan maddelerin yoğun şekilde ve her yerinden buharlaşmasına kaynama denir.
5. Bir maddenin erime ve donma sıcaklığı birbirine eşittir.
6. Her madde aynı sıcaklıkta erir.
7. Buharlaşma hızı, sıvının aldığı ısının miktarına bağlı olarak artar.
8. Buharlaşma sıvının her yerinde; kaynama ise sadece yüzeyde olur.
9. Maddenin miktarı artarsa kaynaması için geçen süre azalır.
Uygulama
12. Verilen grafikten yararlanılarak aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
1. Maddenin 3. dakikadaki sıcaklığı kaç derecedir?
Sıcaklık (°C)
…………………………………………………
120
110
100
2. Sıcaklık kaçıncı dakikada 70 derece olmuştur? 90
80
70
………………………………………………… 60
50
40
3. Madde kaçıncı dakikada hal değiştirmeye başla- 30
mıştır? 20
10
Zaman (dk)
1 2 3 4 5 6 7 8
…………………………………………………
97
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
13. Aşağıdaki grafik saf bir sıvının sıcaklık artışı ile ilgilidir.
Verilen grafikten yararlanarak, aşağıdaki ifadelerin yanına doğru ise D, yanlış ise Y yazınız ve
yanlış ifadeleri düzeltiniz.
1. 6 - 8 dakika arasında itibaren sıcaklık sabit kal-
mıştır.
…………………………………………………
2. 4. dakikada madde gaz haldedir. Sıcaklık (°C)
…………………………………………………
56
3. Sıvının kaynama sıcaklığı 60 °C’dir. 50
………………………………………………… 40
4. Sıcaklık 6. dakikaya kadar artış göstermiştir. 30
20
………………………………………………… 10
5. 7. dakikada madde gaz haldedir.
………………………………………………… 1 2 3 4 5 6 7 8 Zaman (dk)
6. Sıvı 2 dakika boyunca kaynamıştır.
…………………………………………………
Uygulama
14. Madde Erime Noktası (°C) Kaynama Noktası (°C)
,
K -10 40
L 10 80
M 20 60
K, L ve M saf maddelerine ait erime ve kaynama noktaları tabloda belirtilmiştir.
Buna göre soruları cevaplayınız.
a. –15˚C de maddeler hangi haldedir? b. 75˚C de maddeler hangi haldedir?
K K
L L
M M
98
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Uygulama
15. Verilen grafiklerden yararlanarak aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Sıcaklık (°C) Sıcaklık (°C)
100 78
99
98 77
97
96 76
95
Zaman (dk) 75 Zaman (dk)
Su Alkol
Sıcaklık (°C) Sıcaklık (°C)
56 102
101
55
100
54
99
53 Zaman (dk) 98 Zaman (dk)
Aseton Şekerli su
a. Aşağıdaki maddelerin kaynama b. Grafiklere göre kaynama noktası nasıl
noktalarını grafiklerden yararla- belirlenir?
narak belirleyiniz. ………………………………………………
………………………………………………
Su
………………………………………………
………………………………………………
Alkol ………………………………………………
………………………………………………
Aseton ………………………………………………
………………………………………………
Şekerli su ………………………………………………
99
Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
TEST
1. Aşağıdakilerden hangisi saf maddeler ile 4. Sıcaklık (°C)
ilgili ayırt edici özellik değildir?
70
A) Erime noktası
50
B) Donma noktası 30
C) Kaynama noktası 20
D) Buharlaşma
Zaman (dk)
Yukarıdaki saf sıvının kaynama noktası kaç
°C dir?
2. Donma noktası –5 °C, kaynama noktası 95 °C A) 20 B) 30 C) 50 D) 70
olan X maddesi 120 °C de hangi halde bu-
lunur?
A) Katı B) Sıvı
C) Gaz D) Sıvı ve gaz karışımı
5. Termometre içindeki sıvı donduğunda veya
buharlaştığında, ortamın sıcaklığını ölçemez.
Buna göre, alkol ile yapılmış bir termometre
3. Sıcaklık (°C) hangi değeri ölçemez?
50
30 A) 100 B) 77 C) 60 D) 40
25
20
15
10
5
Zaman (dk)
6. Aşağıdakilerden hangisi tüm maddeler için
Yukarıdaki saf bir katı maddenin erime ayırt edici özelliktir?
sıcaklığı kaç °C dir?
A) Genleşme B) Kütle
A) 15 B) 20 C) 25 D) 50 C) Kaynama noktası D) Hacim
100
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search