The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Elfinawati Mandai, 2023-11-24 21:28:25

Sobotta (jil.1)

Sobotta (jil.1)

Badan Rangka Tuberculum anterius Arcus anter!or atlantis Foramen vefiebrale l\,4assa iateralis at antis Condylus occipitalis Foramen magnum (Crista occipitalis externa) Gambar 2.16 Dasar tulang oksipital. Os occipitaie, regio Forarnen magnum dan Condylus occipitalis untuk sendi kepala atas; diiihat dari kaudal Condylus occipitalis terletak bilateral dari Foramen magnum. Fovea dentis Arcus anterior atlantis Massa lateralis atlantis Facies articu aris inferior Proc. transversus Foramen transversarium Tuberculum posterius Arcus posterior atlantis Gambar 2.18 Vertebra servikal ke-1, Atlas; dilihat dari kaudai. Fovea dentis bersendi dengan Dens axis dan terletak di baglan dalam Arcus anterior atlantis. Facies articulares inferiores memiliki struktur yang dangkal, cekung, dan miring membentuk sudut 30o terhadap bidang transversal. Foramen transversarium merupakan gambaran tipikal vertebra servikal dan memf asilitasi lewatnya A. vertebralis. :.-" Perubahan-perubahan degeneratif Vertebrae cervicales sering terjadi seiring dengan pertambahan usia dan muncul sebagai Osteochondrosis intervertebralr1s dengan spondilofit dorsai yang dapat menyebabkan penyempitan Canalis vertebralis disertai penekanan Medulla spinalis. Artrosis di sendi zigapofisial (zigapophyseal joint) dan celah uncovertebral (* Gambar 2.24\ disertai pembentukan osteofit menyebabkan menyempitnya Foramen intervertebrale dan/atau Foramen transversarjurn dengan ge.lala-gejala mirip penekanan saraf spinal serta tekanan pada A. Sulcus arteriae vertebralis Gambar 2.'l 7 Vertebra servikal ke-1, Atlas; dilihat dari kranial. Atlas tidak memiliki Corpus vertebrae. Selama pembentukannya, Corpus vertebrae menyatu dengan axis untuk membentuk Dens. Lengkung vertebra anterior (Arcus anterior atlantis) terletak anterior dari dens dan bersendi dengan dens. Di lengkunE vertebra posterior (Arcus posterior atlantis), Proc. Spinosus diganti oleh sebuah Tuberculum posterius kecil. Facies articularis superior pada Atlas sering terpisah menjadi dua bagian. Dibandlngkan dengan vertebra lain, Atlas memiliki Proc. transversus yang sedikit iebih panjang. *varian: Canalis arteriae vertebralis Facies afticularis superior Forarnen transversarium Facies articularis anterior Fovea dentis -=*.*..,' il,4assa ateralis atlantis Arcus posterior atlantis Proc. articularis superior Proc. spinosus Corpus vefiebrae Arcus veftebrae Forarnen transversarium tra,r'ruuruua Proc ad cularis inferlor Gambar 2.19 Vertebra servikal ke-1 dan ke-2, Atlas dan Axis; potongan median; dilihat dari sisi kiri. Potongan mediarr memungkinkan kita melihat Canalis vertebralis. Atlas dan axis bersendi melalui Fovea dent;s dan Facies articularis anterior di Articulatio atlanto-axialis mediana. Arcus posterior atlantis jauh lebih kecil bila dibandingkan dengan Arcus vertebrae axis. vertebralis dan plexus saraf simpatis. Fraktur terisolasi Arcus atlantis terjadi terutama akjbat kecelakaan kendaraan bermotor. lnsidens kelainan ini telah berkurang dalam tahun-tahun terakhir karena membaiknya tingkat keamanan di kendaraan {kantong udara atau air bagl. Fraktur harus dibedakan dari varian Atlas. Berbeda dari variasi seperti adanya Canaiis arteriae vertebralis atau kelainan seperti asimilasi Atlas (fusi dengan dasar kranium), pernbentukan celah di regio Arcus vertebrae sering terjadi {- hal. 54). Tuberculum posterlus Dens axis


Apex dentis Apex dentis \ Dens axis i' :. \, H I' I -..-*'1J. Facies articularis anterior Facies articu!aris posterior Corpus vertebrae Foramen transversarium Proc. arlicularis Proc. arlicuiaris super0r Proc. transversus Proc. adicular s inferior Tubercuium anterius sprnosus 2.20 Gambar 2.2O dan Gambar 2.21 Vertebra servikal ke-2, Axis; dilihat dari ventral (+ Gambar 2.2O) dan dorsokranial (* Gambar 2.211. Keistimewaan yang membedakan Axis dari Vertebrae servicale lain adalah Dens. Sisi depan dan belakang Dens ditutupi oleh permukaan sendi (Facies articulares anterior et posterior). Permukaan sendi Foramen transversarium Foramen vedebrale Proc. articLrlaris inferior 2.21 Arcus vertebrae Proc. spinosus Procc. articulares superiores melandai ke arah luar dan Proc. articulares inferiores terletak dalam suatu sudut oblik terhadap bidang frontal. Dimulai daii Vertebra cervicalis lll, permukaan sendi Procc. articulares superiores juga mengambil posisi oblik terhadap bidang frontal. Tonjolan transversal axis (Proc. transversus) pendek dan tonjolan spinosus (Proc. spinosus) sering terbagi dua. Tubercu um posterius Arcirs vedebrae Corpus vertebrae Proc Uncus corporis [Proc, uncinatus] Corpus vefteb)rae, Facies intervertebra is Foramen transversarium Sulcus nervi spinalis Foramen vertebrale Corpus vertebrae, Ep physis anularis Unci corporis [Procc. uncinati] Tuberculum anterius Foramen transversarium Tuberculum posterius Proc. transversus Proc articular s superior Proc arl culafls superior Proc. spinosus Gambar 2.22 Vertebra cervicalis V; dilihat dari kranial. Vertebra cervicalis V merupakan contoh struktur tipikal Vertebrae cervicales lll-Vl. Kecuali Vertebra cervicalis Vil, Proc. spinosus memiliki dua ujung tajam. Proc. transversus berukuran pendek, memiliki satu Foramen transversarium dan berakhir di lateral dalam suatu Tuberculum anterius dan Tuberculum posterius, dengan Sulcus nervi spinalis terletak di antaranya. Foramen vertebrale berukuran besar dan berbentuk segitiga. Corpus vertebrae lebih panjang dalam sumbu transversal daripada sumbu sagital dan sama lebarnya di depan dan belakang. . Fraktur odontoid atau fraktur Pars interarticularis (disebut sebagai fraktur orang yang digantung) menimbulkan risiko penekanan Medulla spinalis bagian servikal dan paling sering terjadi karena Arcus vertebrae Proc. spinosus Gambar 2.23 Vertebra cervicalis Vll; dilihat dari kranial. Vertebra cervicalis Vll memiliki Proc. transversus yang panjang dengan hanya Tuberculum posterius dan Proc. spinosus yang panjang dan tidak rerbagi. kecelakaan lalu Iintas. Fraktur odontoid juga dapat mengenai anak bertubuh kecil dan sulit didiagnosis. Arcus vertebrae ;ilpericr \ .-t-


Badan F..{1=7.}=, +=i:'7},-.:i::-;}:}i-; -= *+::i;.=tt=l=:=:':.:,.,4r2 *' Rangka -= ?={'-.:?,-.-;:. - .l:.-..;.- a I luberclJllrm Pro". I unt"ti" transversus 1 - . I tubercutum I Posterius Foramen transversarium Sulcus nervi spinalis Gambar 2.24 Yerlebrae cervicales ll-Vll; dilihat dari ventral. Vertebrae cervicales lll-Vl memiliki struktur khas, sedangkan Vertebrae cervicales l, ll, dan Vll menyimpang dari struktur ini. Permukaan atas memperlihatkan suatu bibir yang menonjol ke atas di kedua sisi {Unci corporis). Unci corporis juga diberi nama Procc. Articulatio zygapophysiaiis Proc. spinosus Gambar 2.25 Yertebrae cervicales l-Vll; dilihat dari latei.al dorsal. Proc. spinosus yang panjang dan tidak terbagi pada Vertebra cervicalis Vll dapat mudah diraba di leher sehingga dinamai Vertebra prominens. Namun, vertebra servikal ini dapat salah disangka Corpus verlebrae Symphysis intervertebralis Unci corporis [Procc. uncinati] uncinati dan bersendi di Articulatio (Hemiarthrosis) uncovertebralis dengan bagian lateral dan kaudal Corpus vertebrae di atasnya. *disebut sebagai celah uncovertebral. Dens axis Atlas Proc. articularis inferior Proc. articularis superior Vertebra prominens sebagai Vertebra thoracica I yang bahkan memiliki Proc. spinosus yang lebih mencolok. Permukaan sendi (Facies articularis superior atau inferior) tonjolan vertebra (Proc. articularis superior atau inferior) bersendi dengan pasangannya di Articulatio zygapophysialis. Axis


'-...j;.-f .?.;:i.ii..-t=:':.!..t=:1,_-.*:a-::1{a} Proc. adicularis superior Epiphysis anularis* Fovea costalis superior Pediculus arcus vertebrae Corpus vertebrae, Facies interuenebralis Articulatio capitis costae Caput costae Collum costae Foramen costotransversarium Fovea costalis superior Corpus vertebrae Proc. transversus Fovea costalis Foramen vertebrale processus transversi Proc. afticularis processus transversi Proc Lamina arcus vertebrae Proc. spinosus Gambar 2.26 Vertebta: contoh yang merinci struktur Vertebra thoracica V; dilihat dari kranial" Lengkung vertebra (Arcus vertebrae) dibagi dajam pediculus arcus vertebrae dan Lamina arcus vertebrae. Dari lengkungan tersebut keluar Procc. transversi bilateral dan Proc. spinosus ke dorsal. Permukaan sendi terletak di kranial dan kaudal serta ikut serta dalam pembentukan sendi vertebra (sendi zigapofisialis). Aspek lateral pada kranial dan kaudal dari Corpus vertebrae masing-masing memiliki sebuah fovea untuk persendian Caput costae {Fovea costales superior dan inferior). Pada Articulatio costotransversaria di Proc. transversus, Fovea costalis bersendi dengan permukaan sendi Tuberculum Costae pada Costa yang sesuai" "disebut juga: cincin anular. Corpus vertebrae Proc, transversus Gambar 2.28 Vertebra thoracica X; dilihat dari ventral ke arah Corpus vertebrae dengan permukaan antarvertebra superior dan inf erior. Permukaan sendi Procc. articulares meluas melebihi Corpus vertebrae di kranial dan kaudal. Gambar 2.27 Yertebra thoracica VI; dilihat dari sisi kiri. Gambaran permukaan sendi untuk Caput costae (Foveae costales superior dan inferior), permukaan sendi zigapofisialis yang terletak hampir di bidang frontal (Procc. articulares superior dan inferior), permukaan {Foveae costales) untuk persendian dengan Tuberculum costae iga, Incisura vertebralis inferior dan proc. spinosus yang mengarah tajam ke bawah. Proc. articularis superior Proc. spinosus Fovea costalis Proc. articularis inferior Gambar 2.29 Yertebra thoracica Xll; dilihat dari sisi kiri. Vertebra thoracica Xll memiliki Fovea costalis tunggal bilateral dan memperlihatkan kemiripan struktur dengan Vertebrae lumbales; proc. articularis inferior mengarah ke lateral. selain itu, vertebra ini memiliki Procc. mamillares dan accessorii. ndaerah Arcus vertebrae antara Proc. articularis superior dan inJerior (disebut sebagai isthmus : bagian interartikular).


Badan Fovea costalls superior lncisura vedebralis inferior lncisura vertebralis suPerior Proc. costalis Proc- accessorius Proc. articularis inferior Gambar 2.30 Vertebrae thoracicae X-Xll' dan Vertebrae lumbales l-ll; dilihat dari dorsal kiri. Vertebrae lumbales berukuran lebih besar dan secara struktural lebih padat untuk menahan gaya tekanan yang semakin meningkat akibat berat tubuh. Procc. spinosi berbentuk bulat, pendek, dan mengarah hampir lurus ke belakang. Arcus vertebrae pada Vertebrae lumbales Proc. articularis superior Fovea costalis processus transversl Proc. spinosus Articulatio zygapophysialis Proc. accessorius Foramen intervertebrale Proc- mamillaris adalah pangkal Procc. costales (berasal dari iga primordial yang menyatu dengan vertebra), Procc. accessorii yang bervariasi besarnya, Procc. articulares superiores (menunjang permukaan sendi atas, Facies articulares), Procc. mamillares {sisa Proc. transversus), dan Proc. articulares inferiores dengan permukaan sendi bawah (Facies articulares). *ae*€sst H$ae:is * Herniasi diskus posterolateral atau osteofit yang disebabkan degenerasi sendi vertebra akibat osteoartritis, dapat menyebabkan menyempitnya Foramen intervertebrale dan penekanan Radicis nervorum spinalis yang menimbulkan def isit. = lga lumbal dapat menimbulkan nyeri karena hubungan topografisnya yang dekat dengan ginjal. u Pemisahan Arcus vertebrae lateral menyebabkan terpisahnya Procc. articulares inferiores dengan bagian posterior Arcus dan Proc. spinosus dari bagian vertebra lainnya (juga dikenal sebagai spondilolisis). u Pemisahan isthmus (' Gambar 2.29]} dapat menyebabkan vertebra selip (spondilolistesis).


--/ fi Pediculus arcus vertebrae CorpLrs vertebrae Lamina arcus vertebrae Gamtrar 2.31 Vertebra lumbalis lll seorang berusia lanjut; potongan median; diiihat dari sisj kiri. Permukaan sendi Procc. articulares superiores saling berhadapan lini menjadi penyebab mengapa mereka tidak jelas terlihat dari r' ii.: i.; ir,l l,: i i : : ; ; i'-.: :.: i,,r:.=, Proc. articularis superior Proc. spinosus samprng) dan bersendi dengan Procc. articulares inferiores vertebra di atasnya. *Osifikasi tempat penempelan ligamen. Epiphysis anularis Pediculus arcus vertebrae Proc. costalis Proc. articularis superiot Lamina arcus vertebrae 2"32 Proc. articuiaris superior Corpus verlebrae Facies articularis inferior 2.33 Gambar 2.32 dan Gambar 2.33 Vertebra lumbalis lV; dilihat dari kranial (- Gambar 2.32) dan ventral (+ Gambar 2.33). Pediculus arcus vertebrae secara proporsional sangat besar dibandingkan dengan ukuran Vertebra Iumbalis. Di aspek Iateral Arcus, terlihat berbagai tonjolan (procc. costales, accessorii, mamillares, dan articulares superiores dan inferiores) serta proc. spinosus yang kuat di posterior" Jjka dilihat dari sisi ventral, Vertebra Corpus vedebrae, Facies intervertebralis superior* Foramen vertebrale Proc. accessorius Proc, mamillaris Proc. spinosus Facies intervel.tebralis superior * Proc, costalis Facies intervertebralis inferior *i Proc. articularis inferior lumbalis memiliki badan (Corpus vertebrae) yang besar dengan permukaan intervertebra atas dan bawah yang mencolok (Facies intervertebralis superior dan inferior). permukaan sendi zigapofisialis meluas melewati bagian kranial dan kaudal Corpus, vertebrae. "disebut juga: end plate vertebra superior "*disebut juga: end plate vertebra inferior


Badan -..- =:::.i.,::-a3,;:r-iti;=4= *. Rangka *" {:-+:-.i':::-.:1:1 - *:i:'= * :':: an cularis superior Canalis sacralis Tuberositas ossis sacri Crista sacralis lateralis (intermedia) Crista sacralis medialis Foramina sacralia posteriora Promontorium Proc. articularis superior Facies auricularis Crista sacralis mediana Hiatus sacralis Cornu sacrale 2.34 Apex ossis sacri Basis ossts sacrL Ala ossis sacri Promontorium Lineae transversae Gambar 2.34 sampai 2.36 Sakrum' Os. Sacrum; dilihat dari dorsal (* Gambar 2.34), ventral (* Gambar 2.35), dan kranial (- Gambar 2.36].. Permukaan dorsal {Facies dorsalis) memperlihatkan lima tonjolan longitudinal dengan intensitas berbeda-beda yang dibentuk oleh fusi prosesus-prosesus vertebra yang bersesuaian. Crista sacralis mediana terjadi karena penyatuan Procc. spinosi, Crista sacralis medialis terbentuk karena fusi Procc" articulares, dan Crista sacralis lateralis mencerminkan penyatuan prosesus lateral rudimenter' Crista sacralis mediana berakhir di atas Hiatus sacralis yang mencerminkan lubang kaudal Canalis vertebralis. Pada anak, lubang ini digunakan untuk anestesia sakrum. Permukaan pelvis (Facies pelvina) memperlihatkan tepi-tepi vertebra sakral yang bersatu (Linae transversae) dan Foramina sacralia anteriora yang berpasangan, tempaf cabang-cabang saraf spinal keluar. Pars lateralis os sacrum terletak lateral dari Foramina sacralia anteriora. Terlihat dari atas, Basis ossis sacri adalah permukaan kontak untuk Discus intervertebralis dengan Vertebra lumbalis V' Discus intervertebralis ini meluas ke pelvis dan, bersama dengan cincin anterior Bassis ossis sacri, diberi nama Promontorium Lateral dari Basis ossis sacri, Alae ossis sacri meluas sebagai bagian kranial dari Partes laterales. Terletak posterior dari Basis adalah Canalis sacralis yang berbentuk segitiga dan lateralnya adalah Proc' articulares superiores untuk persendian dengan Vertebra lumbalis V' Pars lateralis Foramina sacralia anteriora Pars lateralis Proc. adicularis superior Apex ossrs sacn 2.36 Canalis sacralis Crista sacralis mediana


l'-';:.-;--:t=.:12-:a':'**:=;i- :j=",-; =*:=! :+ -1'4;;21;:2ii,;:t:r:;;3=-4 '-. *=V-:-=i?j + ?"+=+;:,="!., :!;-:,:.€2.'.:a- +,=i:,:i* Proc. articularis superior Pars lateralis Tuberositas ossis sacri Crista sacralis mediana Facies auricularis Cornu sacrale Articulatio sacrococcygea Cornu coccyqeum Apex ossis sacr Os coccygis Gambar 2.37 Os sacrum; dilihat dari sisi kanan. Gambaran lateral memperlihatkan Facies auricularis, yaitu bagian persendian dengan Os coxae (Articulatio sacroiliaca). Tuberositas ossis sacri terletak di aspek dorsalnya dan berfungsi sebagai daerah insersi untuk ligamen-ligamen. Pars lateralis Canalis sacralis Foramina sacralia posteriora Basis ossis sacri Promontorium Crista sacralis mediana Facies pelvica Hiatus sacralis Apex ossis sacri Gambar 2.38 Os sacrum; potongan median; dilihat dari sisi kanan, * Pada orang dewasa, sisa Disci intervertebrales masih dapat dijumpai. Selain itu, fusi tak-sempurna Vertebrae sacrales sering ditemukan. d I Gambar 2.39 Os sacrum; ierbedaan dalam jenis kelamin. Pria memiliki Os sacrum yang sedikit lebih panjang dan sempit daripada wanita. Bentuk Os sacrum wanita yang lebih lebar daripada pria menguntungkan selama persalinan. Cornu coccyqeum Vertebra coccygea I Vertebra coccygea ll Vertebrae coccygeae lll-V Gambar 2.41 Os coccygis; dilihat dari ventral kranial Os. coccygis terbentuk dari tiga sampai empat vertebra tetapi dapat juga terbentuk dari lima vertebra rudimenter seperti terlihat di sini. Os coccygis terhubung ke Os sacrum melalui Cornua coccygea dan Corpus vertebrae rudimenter. Gambar 2.40 Os sacrum; perbedaan dalam jenis kelamin. Os Sacrum pria lebih melengkung daripada Os Sacrum wanita. Cornu coccygeum Vedebra coccygea I 1.tt! Vertebrae coccygeae ll-lV Gambar 2.42 Os coccygis; dilihat dari dorsal kaudal. Ukuran Vertebrae coccygeae berkurang dari kranial ke kaudal. Dari semua Vertebrae coccygeae, hanya Vertebra coccygea I yang strukturnya mirip vertebra tipikal.


I Badan - -- r : Rangka " <.: a=: -.. , , .-a-. lncisura jugularis lncisura clavicularis Manubrium sterni nc sura costalis I lncisura costalis Il lncisura costalis lll Corpus sterni Incisura costalis Vl lncisura costalis Vll Symphysis xiphosternalis Proc. xiphoideus Gambar 2.43 dan Gambat 2'44 Sternum; dilihat dari ventral {' Gambar 2.43) dan lateral (t Gambar 2.44], Sternum terdiri da/i Manubrium dan Corpus sterni, dan Proc. xiphoideus. Ujung atasnya membentuk Incisura jugularis yaitu batas ventral atas Apertura thoracis superior dan bersendi dengan Clavicula melalui lncisurae claviculares dan dengan Costae l-Vll Manubrium sterni lncisura costalis lll Corpus sterni lncisura costalis lV 2.44 melalui lncisurae costales. Manubrium dan Corpus sterni dihubungkan oleh Symphysis [Synchondrosis] manubriosternalis, sedangkan Corpus sterni dan Proc. xiphoideus bersendi melalui Symphysis xiphosternalis. Proc. xiphoideus dapat terbelah. "sudut LUDWIG (LUDOVICUS). ,- **E*z*vz {"3*=Z : Biopsi sumsum tulang dapat diperoleh dari Sternum, panggul ; (Pelvis), dan Crista iliaca. Aplikasi pungsi sternum untuk biopsi i diagnostik sumsum tulang kini jarang dilakukan dan diganti oleh I pungsi Crlsta iliaca. Pungsi sternum berfungsi untuk mengevaluasi I sel-sel sumsum tulang pada penyakit hematopoietik. Lokasi i pungsi adalah garis median Corpus sterni antara perlekatan costae ll-lll. Daerah pertemuan kostosternum dan dua pertiga bawah Corpus sterni tidak boleh dipungsi karena kemungkinan adanya sinkondrosis dan Fissura sterni congenita (lubang di sternum) akibat fusi tak-sempurna pasangan pita-pita Sternum. Pungsi jarum di bagian-bagian ini dapat menyebabkan cedera iantung (- hal. 45).


i=+:-.!:t:.i-tz ==:'t=:: *:=t-:;=-:z'=i * ',-.*={}+:=!,. t=r,r',*+:::-+ *" ,:'=T'*=*{+ + 7=::t:*:=!c, =='t::t':t*r: *=:= -k":#irz'; *:---t.=,."- *J Lt: ! ::-!; : : Synchondrosis costae I Cartilago costalis I ManlrhJrirJm sterni Symphysis [Synchondrosis] manubriosternalis Lig. sternocostale intraaft iculare Caftilago costalis lll Corpus sterni Arliculationes sternocostales Cartilago costalis V \\,. .,i\,t i J Cartilago costalis VII Clryicula Articulatio sternoclavicularis, Discus articularis Lig. costoclaviculare Capsula adicularis Cadilago costalis l; Synchondrosis cosiae I l\4anubrium sterni Symphysis [Synchondrosis] manubriosternalis Gambar 2.46 Articulationes sternoclaviculares; dilihat dari ventral; potongan frontal kanan melalui sendi. Articulatio sternoclavicularis adalah suatu sendi ball and socket fungsional dengan tiga derajat kebebasan gerakan. Sendi ini mengandung Discus articularis berupa tulang rawan fibrosa yang membagi sendi menjadi dua rongga (sendi ditalamus). Bentuk sendi Gambar 2.45 Sternum dan asal bagian tulang rawan iga, Cartilagines costales; potongan frontal. Hanya bagian insersi kostosternum yang merupakan sendi sejati. Sering dijumpai sinkondrosis {Costae l, Vl, dan Vll). Lig, interclaviculare Lig. costoclaviculare Lig. sternoclaviculare anterius Lig. sternocostale radiatum Cadilago costalis ll ini mencerminkan tuntutan mobilitas multiaksial dan stres mekanis yang sangat beragam selama posisi sendi yang berbeda. Karena Discus ini mampu menyerap gaya geser yang tinggi maka permukaan sendi dapat dipertahankan kecil. Ligg. Sternoclavicularis anterius dan posterius, interclaviculare, dan costoclaviculare memperkuat kapsul sendi (Capsula articularis). \r.\ \:, ,, -',.}. \ '=- \. ,.t tA ,:'-jfr ,i:*€ .ii *, "€ w


Badan :1-,:',=..,:;':':1 ::+,-i=t-:=;::::) -'- i:';::i<.:=:',=',--:=',':t::=;: ---= Rangka *' +:='::-:,:a,:.:.-,1 -= 7J;.:;::. :+ Lig. costotransversarium Discus !nteruenebralis Lig. longitudinale anterius Gambar 2.47 Ligamenta vertebrae dengan menggunakan contoh Columna vertebralis daerah Thorax bawah; dilihat dari ventral. Ligamentum longitudinale anterius terbentang dari Tuberculum anterius Atlas hingga Os sacrum. Ligamentum ini melekat ke permukaan anterior Corpora vertebrarum dan Disci intervertebrales. Ligamentum ini meningkatkan stabilitas Columna vertebralis sewaktu ekstensi. Fovea costalis inferior Fovea costalis superior Pediculus arcus venebrae Arcus vedebrae Lig. longitudinale posterius Vertebra thoracica Xll, Corpus vertebrae Discus intervertebralis Gambar 2.48 Ligamenta vertebrae dengan menggunakan contoh Columna vertebralis daerah Thorax bawah dan lumbal atas; dilihat dari dorsal. Ligamentum longitudinale posterius adalah kelanjutan Membrana tectoria dan meluas ke Canalis sacralis. Ligamentum ini terfiksasi ke Disci intervertebrales dan cincin permukaan antarvertebra serta menahan Disci intervertebralis. Ligamentum ini meningkatkan stabilitas Columna vertebralis sewaktu fleksi. Lig. capitis costae radiatum


:*i'--:=t a ,.=1 ;:.= za -i .-+',;la tj':j Lig. capitis costae radiatum Adiculatio capitis costae Lig. costotransversarium Collum costae TuberculLrm costae Li g, costotransversarium laterale Gambar 2.49 Articulationes costovertebrales; potongan transversal melalui bagian bawah articulationes costovertebrales; dilihat dari kranial. Caput costae bersendi dengan Vertebrae thoracicae/vertebra di Articulatio capitis costae. Dengan pengecualian Costae l, Xl, dan Xll, yang merupakan suatu sendi berongga dua (sendi ditalamus). Masing-masing Caput costae bersendi dengan batas atas dan bawah vertebra yang berdekatan dan, melalui suatu Ligamentum (Lig. Lig. costotransversarium laterale Lig. costotransversarium Costa Gambar 2.50 Koneksi Arcus vertebrae; dilihat dari ventral. Diantara Arcus vertebrae terbentang Ligg. flava yang segmental (berwarna kuning akibat tingginya kandungan serat elastik yang berorientasi tegak lurus satu sama lain). Mereka membentuk batas Proc. adicularis superior Lig. costotransversarium Articulatio costotransversaria Costa Proc. transversrJS Ligg. flava capitis costae intraarticulare; tidak terlihat), Discus intervertebralis terfiksasi ke Crista capitis costae. Selain itu, costa bersendi dengan Proc. transversus vertebrae kranial di Articulatio costotransversaria (kecuali Costae Xl dan Xll). Articulatio ini melibatkan Facies articularis tuberculi costae pada iga dan Fovea costalis processus transversi pada Proc. transversus vertebrae. Kapsul-kapsul sendi yang lemah diperkuat oleh berbagai Ligamenta (- Gambar 2.50). Fovea costalis processus transversi Ligg. flava Capsula adicularis Lamina arcus vedebrae Pediculus arcus vertebrae dorsal Foramina intervertebralia. Ligg. flava selalu berada dalam tegangan dan menopang otot-otot punggung ketika otot-otot tersebut menegakkan Columna vertebralis dari segala posisi fleksi.


Badan " Rangka *";"="*": t":+- r ".: -.. Fovea costalis superior Corpus vertebrae Lig. longitudinale anterius Discus intervertebralis Gambar 2.51 Ligamenta vertebrae dan Articulationes costovertebrales; dilihat dari sisi kiri; bagian lateral Ligamentum longitudinale anterius dihilangkan. Kapsul sendi Articulationes capitis costae diperkuat oleh Ligg. capitis costae radiata; kapsul sendi Articulationes costotransProc. spinosus Lig. costotransversarium laterale Costa Lig. costotransversarium superius Lig. intertransversarium Lig. capitis costae radiatum versariae ditopang oleh Ligg. costotransversaria {Lig. costotransversarium laterale dan Lig. costotransversarium superius). Ligg, intertransversaria Costae Lig. flavum Proc. articularis superior Lamina arcus vedebrae Fovea costalis processus transversi Foramen costotransversarium Proc. transversus Proc. articularis inferior Lig. costotransversarium superius Lig. costotransversarium laterale Lig. intertransversarium Gambar 2.52 Ligamenta vertebrae dan Articulationes costovertebrales; dilihat dari dorsal. Bagian dorsal kapsul sendi Articulationes transversariae diperkuat oleh Ligg. costotransversaria laterales dan superiora. Ligg. intertransversaria menjamin kestabilan tambahan. Lig. supraspinale" =l:.sg A? * Lig. supraspinale adalah bagian tengah (median) Fascia thoracolumbalis.


(Foramen venae basivedebralis) Pediculus arcus vedebrae Lig. longitudinale posterius Gambar 2.53 Elemen gerakan lumbal; potongan median; dilihat dari sisi kiri. Discus intervertebralis terdiri dari satu nukleus gelatinosa sentral (Nucleus pulposus), sisa Chorda dorsalis, dan suatu cincin ligamentosa (Anulus fibrosus), yang mengelilingi Nucleus pulposus. Anulus f ibrosus adalah sisa epif isis Corpus vertebrae (*) yang tidak mengalami osifikasi. Pelekatan utamanya adalah ke Corpus vertebrae di cincin bertulang dan lapisan tulang rawan hialin {"*) permukaan antarvertebra dan Lig. Iongitudinale posterius. Fiksasi Proc. adicularis superior Lig. flavum i$. ;X Lig, supraspinale Lig. interspinale Fascia thoracolumbalis Proc. spinosus Lamina arcus vedebrae articularis inferior tambahan, meskipun lebih lemah, dihasilkan oleh Lig. longitudinale anterius. Suatu Discus intervertebralis yang berfungsi sebagai Symphysis intervertebralis menghubungkan kedua vertebra yang berdekatan. Ligg. flava interspinale dan supraspinale membentuk hubungan antara Arcus vertebrae. Di daerah torakolumbal, Lig. intersplnale menonjol ke dalam Fascia thoracolumbalis. *cincin anular * *lapisan tulang rawan hialin permukaan antarvertebra. Epiphysis anularis* Foramen interuertebrale Lig. longitudinale anterius Facies intervertebralis 1- Anulus fibrosus Discus l interuertebralis 1 I Nucleus pulposus "*.."."5""";: Ankylosing spondylitis herediter IHLA-B27 positif) (penyakit BEKHTEREV) adalah osifikasi progresif Anulus fibrosus pada Disci intervertebrales, sendi vertebra, Ligg. capitum costarum radiata dan costotransversaria serta Ligg. longitudinale anterius dan interspinalia. Pada stadium-stadium awal, pada sebagian besar kasus hanya Articulatio sacroiliaca yang terkena. Meskipun gerakan fleksi terbatas namun garis punggung tampak normal pada awalnya" Namun, seiring perkembangan penyakit terjadi pendataran punggung seperti papan. Selain itu, terjadi pembatasan signifikan gerakan dinding dada disertal penurunan kapasitas respirasi.


Badan j-..:i==;.::;,:=i +=:r.=,.;i.:-:j:j,,: -- l'+-+.=.--t=i:'.-:1.=t::1 *'= Rangka -- ?=:,,..t-. i--:.,. *' '-' .-'....- -: Sulcus sinus sigmoidei Adiculatio atlantooccipitalis, Capsula adicularis Articulatio atlantoaxialis lateralis Capsula adicularis Gambar 2.54 Sendi-sendi serviko-oksipital dengan Ligamenta di dalamnya; dilihat dari dorsal. Membrana tectoria adalah perluasan Lig. longitudinale posterius ke kranial dan menutupi Ligamenta dan Capsula articularis articulationis Os occipitale, Pars basilaris Membrana atlantooccipitalis anterior Atlas. Arcus anterior Articulatio atlantoaxialis mediana anterior Articulatio atlantoaxialis mediana posterior ' Lis. longiludinale anterius Dens axis Discus intervertebralis Vedebra cervicalis lll, Corpus vertebrae Gambar 2.55 Daerah transisi serviko-oksipital dengan Articulatio atlantoaxialis dan ligamenta terkait; potongan sagital melalui bidang median; dilihat dari sisi kiri. Diperlihatkan suatu potongan melalui persendian antara Dens axis dan Arcus anterior atlantis" lni adalah bagian yang dinamai sendi kepala bawah yang terdiri dari Articulationes atlantoaxiales laterales dan Articulatio atlantoaxialis mediana dan berbeda dari sendi kepala atas yang terdiri dari Articulationes atlantooccipitales. Di atas dan di bawah Atlas, Capsula articularis mendapat dukungan masingMembrana tectoria Vedebra cervicalis lll atlanto-axialis mediana (tidak terlihat). Lateral di antara Os occipitale dan Atlas terlihat Capsula articularis articulationis atlantooccipitalis dan di antara Atlas dan Axis terlihat Capsula articularis articulationis atlantoaxialis lateralis. Dura mater cranialis Lig. apicis dentis Dura mater spinalis Membrana tectoria Squama occipitalis Membrana atlantooccipitalis posterior Atlas, Arcus posterior Axis, Proc. spinosus masing melalui Membrana atlantooccipitalis anterior dan bagian atas Lig. longitudinale superius. Di sisi posterior Dens, Capsula articularis diperkuat oleh Fasciculi longitudinales dan Lig. transversum atlantis (secara bersama-sama dinamai Lig. cruciforme atlantis) serta Membrana tectoria yang menutupi Lig. cruciforme atlantis. Membrana tectoria dilapisi oleh Dura mater spinalis. Membrana atlantooccipitalis posterior terbentang antara Os occipitale dan Atlas di aspek dorsal Canalis vertebralis. Os occipitale, Clivus Os occipitale .,x[]b! L\+r {,{ 2.54 | i,, Nn. ceruicales, Radices


Fasciculi longitudinales Ligg. alaria Capsula articularis Gambar 2.56 Sendi-sendi serviko-oksipital dengan Ligamenta di dalamnya; dilihat dari dorsal; setelah Membrana tectoria diangkat. Di bagian sentral terdapat Lig. cruciforme atlantis yang terdiri dari Lig" transversum atlantis dan dua Fasciculi longitudinales. Di belakang Ligamentum ini terdapat Ligg. alaria (Ligamenta bersayap) yang berasal dari ujung dan permukaan lateral Dens axis Os occipitale, Pars basilaris Canalis nervi hypoglossi Sulcus sinus sigmoidei Articulatio atlantooccipitalis Atlas, Arcus posterior Articulatio atlantoaxialis lateralis (+ Gambar 2.57); Ligamenta ini berproyeksi ke atas membentuk suatu sudut oblik. Di sisi kiri, diperlihatkan Capsula articularis articulationis atlantooccipitalis dan capsula articularis articulationis atlantoaxialis. Di sisi kanan, kapsul-kapsul sendi telah diangkat dan terlihat rongga sendi. ,vt=-----. Jo l---lo\ (-*=€ \,,\' 2.56 L zsz I Lig. apicis dentis Capsulae articulares Gambar 2.57 Sendi-sendi serviko-oksipital dengan Ligamenta di dalamnya; dilihat dari dorsal; setelah pengangkatan Membrana tectoria dan Lig. cruciatum atlantis. Ligg. alaria Dens axis Kita dapat melihat Ligg. alaria (+ Gambar 2.b6) yang sering mengarah ke Massae laterales Atlas dan Lig. apicis dentis yang tipis. i""g;-.-.' 3".:,.""3 Axis, Corpus Ruptur Lig. transversum atlantis dan/atau Lig. cruciforme atlantis dapat menyebabkan dislokasi Dens axis ke dalam Canalis vertebralis dan, karenanya, ke dalam Medulla oblongata. Hal ini akan menyebabkan kontusio Medulla spinalis atau transeksi struktur (leher patah). Pusat-pusat saraf untuk pernapasan dan sirkulasi darah rusak, yang akan menyebabkan kematian segera. Kadang ketiadaan Dens axis atau pembentukan tak-sempurna odontoid dapat menyebabkan subluksasi atlanto-axial.


I Badan Atlas Articulatio atlantoaxialis lateralis Vertebra ceruicalis lll Gambar 2.58 Sendi-sendi serviko-oksipital dengan Ligamenta dan Columna vertebralis daerah servikal atas; dilihat dari ventral' Lig. longitudinale anterius terletak di garis tengah' Membrana atlantooccipitalis anterior terbentang dari Os occipitale ke Atlas. Articulatio atlantoaxialis lateralis Gambar 2.59 Sendi-sendi serviko-oksipital; dilihat dari dorsal. Dilihat dari dorsal ke arah Membrana atlantooccipitalis posterior dan Lig. atlantooccipitale laterale antara Os occipitale dan Arcus Membrana atlantooccipitalis anterior Os occipitale, Pars lateralis Capsula articularis Vedebra cervicalis Ill, Corpus vedebrae articularis) Articulatio atlantooccipitalis dan diangkat di sisi kontralateral. Os occipitale, Pars lateralis Articulatio atlantoocciPitalis Os occipitale, Pars basilaris Kapsul sendi (Capsula perlihatkan di sisi kanan diMembrana atlantooccipitalis posterior Lig. atlantooccipltale laterale Tuberculum posterius Articulatio atlantoaxialis lateralis, Capsula anicularis posterior atlantis. Kapsul sendi (Capsula articularis) Articulatio atlantoaxialis lateralis antara Atlas dan Axis diperlihatkan di sisi kanan dan diangkat di sisi kontralateral. 141:r'1 rii':,ii .1i tl Axis, Arcus vedebrae


Nucleus pulposus 'llii=:-:i i *ir,: i =+ ii l= = i = ; == Uncus corporis [Proc. uncinatus] Anulus fibrosus Pediculus arcus veftebrae Corpus venebrae ** N. spinalis, Ganglion sensorium nerui spinalis * Epiphysis anularis Anulus fibrosus Epiphysis anularis Nucleus pulposus * Corpus vedebrae Lig. longitudinale posterius Gambar 2.60a dan b Disci intervertebrales. a Disci intervertebrales cervicales; potongan frontal; dilihat darl ventral. Di daerah lateral Disci intervertebrales cervicales mulai terbentuk celah uncovertebral (*") pada dekade pertama kehidupan. Antara usia 5 dan 10 tahun. celah ini mulai terlihat dan memiliki karakter mirip sendi sehingga dinamai sendi uncovertebral. Meskipun menghasilkan peningkatan f leksibilitas Columna vertebralis daerah servikal pada usia yang lebih muda, sendi uncovertebral ini kemudian dapat ruptur total dan, karenanya, dapat berdampak negatif pada mobilitas leher (-+ Catatan klinis). b Discus intervertebralis lumbalis; potongan median ( + Gambar 2.53); dilihat dari kiri * lapisan tulang rawan hialin permukaan antarvertebra sebagai bagian epifisis vertebra yang tidak mengalami osifikasi. *" dinamai celah uncovertebral Discus intervertebralis Anulus fibrosus Nucleus pulposus Lig. longitudinale posterius Gambar 2.61 Discus intervertebralis lumbalis; dilihat dari kranial. Discus intervertebralis terdiri dari nukleus yang mirip gel di bagian tengah (Nucleus pulposus), suatu sisa Chorda dorsalis, dan N. spinalis sebuah cincin fibrosa (Anulus fibrosus) yang mengelilingi Nucleus pul posus. Perubahan degeneratif Discus intervertebralis paling sering terjadi di regio lumbal dan servikal pada Columna vertebralis. Hal ini dapat menyebabkan menonjol atau prolapsnya diskus (s//pped drsc, herniasi Nucleus pulposus). Jaringan diskus biasanya bergeser ke posterior dan lateral, jarang posteromedial, ke dalam Canalis vertebralis sehingga terjadi penekanan Radicis nervorum spinalis (sindrom radikular spinal). Yang paling sering terkena adalah segmen S1, L5, dan L4. Pada Columna vertebralis daerah servikal, slipped drsc dapat terjadi pada ruptur Discus intervertebralis, yang muncul dari celah uncovertebral. Corpus vertebrae


I Badan ,.:a:. -=:::--a:=:::.=1::; =::'+:z-a-:= =;+.;':'::'==;z, :=:.1::-::-=:;-ii AtLas. Arcus anterior Axis. Dens Ax s, Corpus vedebrae Angulus mandibulae Lingua Vertebra cervicalis lll, Corpus vertebrae Epiglottis Os hyoideum Discus intervedebralis Cadilago cricoidea, Lamina Facies interuedebrales Vedebra ceruicalis Vll, Corpus vertebrae Gambar 2.62 Yerlebrae cervicales; radiograf lateral Columna vertebralis daerah servikal; posisi tegak; berkas sentral diarahkan ke Vertebra cervicalis lll; bahu ditarik ke bawah. ;-j"- -.',." .."i;;." . Kifosis didefinisikan sebagai Columna vertebralis yang meleng- , trng konveks ke dorsal. Di Columna vertebralis daerah Thorax, kelengkungan ringan ini bersifat fisiologis, namun di Columna : vertebralis daerah servikal dan lumbal hal ini selalu patologik' , fitosis yang mencolok menyebabkan terbentuknya punuk lginUus) dan terdapat dalam berbagai bentuk (rnis' pada a'wal , masa kanak-kanak sebagai humpback; pada remaja sebagai kifosis remaja atau juvenilis Ipenyakit SCHEUERMANN]; pada dewasa melalui hilangnya elastisitas dan degenerasi Discus sebagai kifosis senilis). Kifosis kongenital biasanya terjadi akibat hemivertebra atau vertebra yang menyatu. Lordosis non-fisiologis yang hebat disebut hiperlordosis dan terutama terjadi di Columna vertehralis daerah lumbal. Proc. mastoideus Os occipitale Atlas, Arcus posterior Atlas, Tuberculum posterius Axis, Proc. spinosus lncisura vertebralis inferior Incisura veftebralis superior Articulatio zygapophysialis Proc. adicularis inferior Proc. articularis superior Proc. spinosus Pediculus arcus veriebrae Foramen interuenebrale


-*,'1=t=:.=-.:=i;::=7., ++;-, ==;=i -= -i'r_:+::{:;=i:. :;e-,:==:=i.= -* -:;z:*;=t= + -{i}i}.}=t*'i,,. }t:.:=c!:+=:i:i *.',,:*i::S {,}t-;i;.:=*:=;; ''; +:1=?::: =ii=: *=,+t ='r= 'T =+2. ::x. , t :4:j:it3;7 7;i t Costa Articulatio costotransversaria Proc. transversus Articulatio capitis costae Caput costae 'Tr -*= =;: l"-ri*rs Pediculus arcus vertebrae Corpus vertebrae Facies intervedebralis Gambar 2.63 Vertebrae thoracicae; radiograf antero-posterior (Ap) Columna vertebralis daerah Thorax; posisi tegak dengan Thorax dalam inspirasi; berkas sentral diarahkan ke Vertebra thoracica Vl. * ruang Discus intervertebralis. Karena anyaman kapiler yang padat di dalam suatu vertebra, Columna vertebralis sering menjadi lokasi metastasis. Matriks tulang yang normal pada vertebra yang terkena akan rusak dan sifat-sifat mekanis tulang lenyap. Karena itu, beban ringan saja sudah dapat menyebabkan kolapsnya vertebra. Fragmen-fragmen vertebra sering masuk ke Canalis vertebralis atau Foramina intervertebralia serta menyebabkan cedera dan penekanan Medulla spinalis dan Nervi spinales.


Badan Fz.tz='L*::ei **7..riz-:?-.a4i"' * 7*rl*g='*=-4e:, * =+{?*y"e * Pencitraan + *t*: -- C * I * n: = ='; *':€-*'*r =2i= #**r +* E r: ry= ** l. : *t:i* S: *€i Vertebra lumbalis l, Corpus vertebrae Costa Xll*** Facies intervedebrales Os ilium, Crista iliaca Basis ossis sacri Promontorium Os sacrum Foramina interuertebralia Arcus vertebrae, Pediculus arcus vertebrae lncisura vertebralis inferior lncisura vedebralis superior Proc. spinosus Proc. articularis inferior Proc. articularis superior Articulatio zygapophysialis Crista sacralis mediana * ruang Discus intervertebralis ** daerah Arcus vertebrae antara Proc. articularis superior dan Proc. articularis inferior (isthmus : bagian antarsendi) *"" titik-titik di ujung garis menunjukkan posisi Costa Xll, yang kurang terlihat pada radiograf ini. Gambar 2.64 Veftebtae lumbales; radiograf Vertebra daerah lumbal; posisi tegak; berkas Vertebra lumbalis ll. Tepi-tepi anterior pada bagian bawah tampak oblik sebagai tanda generatif dan patologis. lateral dari Columna sentral diarahkan ke Vertebrae lumbales awal perubahan deCa€etea* KdErejs Osteoporosis adalah suatu penyakit tulang metabolik (osteopati) yang ditandai oleh pengurangan lokal atau menyeluruh jaringan tulang tanpa perubahan bentuk eksternal tulang. Etiologinya sering tidak diketahui. Penyakit ini terutama mengenai wanita berusia lebih dari 55 tahun dan pria lebih dari 70 tahun. Predisposisi genetik, aktivitas fisik yang kurang, malnutrisi, dan kadar estrogen yang rendah berperan dalam pembentukan osteoporosis. Akibat melemahnya struktur tulang, sering terjadi fraktur misalnya f raktur vertebra, f raktur radius distal, dan fraktur leher femur (Collum femoris).


-:-=:!:i::.,:;=-.2 ==:+r: *;=:,: ==:=!. -, T::7:=t;r+!i. *,=:rS;z-;:2 -" *;:Vt;ti=:i= * =Z-r:;=::;=!t, *-=<.=:=;;*:=::=t::jit::3;-* Costa Xil Vertebra lumbalis l, Corpus vertebrae Proc. ariicularis superior Adiculatio zygapophysialis Proc. adicularis inferior Pediculus arcus vedebrae Facies intervedebrales Proc. costalis Foramina sacralia anteriora Fraktur di bagian antarsendi (interartikular, isthmus) menyebabkan perubahan gambaran "Scotty dog", misalnya kalung anjing, akibat adanya bagian yang lisis, Umumnya, Kerusakan akibat cedera olah raga terjadi terutama di Pars interarticularis setinggi L4 dan L5 (isthmus). Jika tidak terjadi fraktur pars interarticularis i] t:E,:z :;- := ;= € + 3 "1-{: * T +Ei = r: = * r :+?=z i,_: =a,*'+E, r + *i r:.; r + i i Procc. costales Procc. spinosi Os coxae: Os ilirrm Adiculatio sacroiliaca Gambar 2.65 Vertebrae lumbales dan Os sacrum; radiograf-Ap Columna vertebralis daerah lumbal dan Os sacrum; posisi tegak; berkas sentral diarahkan ke Vertebra lumbalis ll. * ruang Discus intervertebralis Pediculus * i:--4++:"- Z{6e--=- z-#.-t=4#E = 5aE:: E:= Gambar 2.66 Vertebrae lumbales; radiograf dengan berkas membentuk sudut oblik; posisi tegak [B] Dokter radiologi yang berpengalaman dapat mengenali gambaran mirip anjing ("Scotty dog", garis putus-putus) pada foto radiograf oblik ini. Bagian tengah mencerminkan bagian antarsendi, yang lstilah klinisnya merujuk kepada Facies articularis superior dan inferior dari sendi zigapofisial (- Gambar 2.29) *bagian antarsendi. ventral, vertebra kranial bergeser terhadap vertebra kaudal akibat perubahan kongenital atau degeneratif posisi permukaan sendi. Semua keadaan-keadaan yang disebut di atas (termasuk fraktur Pars interarticularis) dinamai spondiloliste sis (vertebral stippagel. afticularis superior


Badan ?{..=i={ti: *.-}it.i3.;'t:;*+.+ * {i*!1<.+riz?:=:.:;;+:z *4 {a=*t:{:'-.,= *' Pencitraan :" "}z::a *u C*i= :=:== t *:z*=: ;=ii:=, {}7 Corpus vertebrae l- Tuberculum I anlerius _t J.m. trans- I Foramen versus I transversarium I ruo"r"rtrt I Posterius Foramen vertebrale Proc. adicularis inferior Lamina arcus vertebrae Lig. flavum Proc. spinosus, Tubercula Gambar 2.67 Columna vertebralis daerah servikal; potongan melintang computed tomography (CT) setinggi Discus intervertebralis di antara Vertebra cervicalis lV dan Vertebra cervicalis V' * pipa endotrakea dan instrumen endoskopik Larynx Canilago thyroidea M. sternocleidomastoideus Vertebra cervicalis V Corpus vertebrae Uncus corporis Proc. transversus, Tuberculum anterius Discus intervertebralis N. spinalis Pediculus arcus vertebrae Vertebra ceruicalis Vl, Corpus vedebrae Proc. adicularis Lamina arcus vertebrae Proc. spinosus Gambar 2.68 Columna vertebralis daerah servikal; potongan melinrang computed tomography (CT) setinggi Vertebra cervicalis V. V cava inferior Aoda, Pars abdominalis Corpus vertebrae lvl. psoas major Pediculus arcus vertebrae Lig. flavum Proc. costalis Proc. articularis inferior Proc. articularis superior Lig. interspinale lvlm. dorsi Fascia thoracolumbalis Gambar 2.70 Columna vertebralis daerah lumbal; potongan melintang computed tomographY (CT) setinggi Pediculi vertebrae lumbalis lll. Aorta, Pars abdominalis V cava inferior Discus interuertebralis M. psoas major Ren Foramen intervertebrale Proc. articularis superior Articulatio zygapophysialis Proc. articularis inferior Proc. mamillaris lvlm. dorsi Proc. spinosus Fascia thoracolumbalis Gambar 2.69 Columna vertebralis daerah lumbal; potongan melintang computed tomographY (CT) setinggi Vertebra lumbalis dan Vertebra lumbalis lll. -- **E*€**e fllzreE* Beberapa penyakit genetik berkaitan dengan perbedaan dalam .lumlah vertebra. Sindrom KLIPPEL-FEIL adalah suatu penyakit herediter Tulang belakang leher dengan fusi tulang belakang (umumnya Atlas dan Axis atau Vertebra cervicalis V dan Vertebra cervicalis Vl) sewaktu perkembangan masa mudigah dini' Gambaran khas adalah berkurangnya panjang leher dan sering elevasi kongenital Scapula akibat fusi tulang belakang. Spina bifida, letak telinga yang rendah, serta kelainan jantung dan organ lain juga ditemukan pada penyakit ini. Vertebra yang muncul hanya dari satu sisi sklerotom yang sesuai disebut hemivertebra.


Veriebra lumbalis I. Corpus vedebrae Fascia thoracolumbalis Proc. spinosus Discus intervertebralis Canalis vertebralis; Cauda equina Vertebra lumbalis V Corpus vertebrae Canalis sacralis Spatium epidurale Canalis vedebralis dengan Liquor cerebrospinalis dan Cauda equina Vertebra lumbalis lV Diskus prolaps Gambar 2.72 Prolaps diskus medial; foto sagital magnetic resonance imaging (MRIJ T2-weighfed Columna vertebralis daerah lumbal [81. "-=_=.ot*-, iJl..r;:_ Penuaan mengurangi kemampuan Anulus fibrosus dan Nucleus pulposus menahan air yang menyebabkan terbentuknya retakanretakan kecil di Anulus fibrosus (kondrosis). Yang signifikan adalah pengurangan tinggi secara radiograf is dan instabilitas patologik disertai peningkatan gerakan mobilitas segmen. Pengurangan tinggi diskus secara gradual dan berkurangnya fungsi sebagai penyangga mekanis menyebabkan meningkatnya tekanan pada permukaan antar sendi superior dan inferior Corpora vertebrarum {.J'+i z-: =z := +.'--j ;} { +2,- e} ; 3lE :;, ?1 #i Gambar 2.71 Columna vertebralis daerah lumbal ; lolo magnetic resonance image lMRll Columna vertebralis daerah Thorax dan Iumbal serta sakrum. MRI merupakan teknik pencitraan yang sesuai untuk memeriksa Disci intervertebrales, Medulla spinalis, dan ruang epidura {spatium epidu rale). lV. psoas major Diskus prolaps Facies cerficularis Gambar 2.73 Prolaps diskus medial; Joto aksial magnetic resonance imaging (MRll T2-weighted Columna vertebralis daerah lumbal [8]. yang berdekatan. Pada foto radiografik, proses sklerotik tercermin oleh meningkatnya densitas radiasi (osteokondrosis). Kemudian, hal ini mengakibatkan terbentuknya osteofit lbony spur, duri tulang) di Corpora vertebrarum, yang juga terlihat pada radiograf . Dengan meningkatnya retakan radial di Anulus fibrosus, jaringan Discus intervertebralis dapat keluar dari ruang antar vertebra (prolaps diskus; - Gambar 2.72 dan 2.-13\. Kantong meningeal dengan Liquor cerebrospinalis dan Cauda equina


Badan Z;'-;':"31-:.;;12.'1::j,*at-,',.....'-...:f.:..! "]'' :'-:1 ;--; .i-', :'" '-.':.:=::..:=;;:.;1 --" -::::.:!=a',a=.t::i -' OtOt ::i-,..:1-.:j,-1,=.,-.:..:12..:.:.3::::'i;=;alz i7--=:-;:,,::1,=z;r_:+;"li){:::.=':;=': +i:-::'!--t-:a:==;,'-}'7,::-::t,=-,.:1":az M. trapezius Spina scapulae Fascia deltoidea M. teres major M. infraspinaius, Fascia infraspinata M. rhomboideus malor lvl. obliquus externus abdominis Trigonum iumbale l\4. latissimus dorsi Gambat 2.74 Lapisan superfisial (Lamina superficialis) olot-otot gelang lengan-badan dan bahu-badan; dilihat dari dorsal Mm. trapezius dan latissimus dorsi merupakan bagian terbesar lapisan superfisial otot-otot punggung. M. trapezius menahan Scapula dan gelang bahu serta dapat menggerakkan Scapula dan Clavicula mundur ke medial mengarah ke Columna vertebralis. Partes descendens dan ascendens memutar Angulus inferior scapulae ke medial. Pars descendens bekerja sebagai suatu aduktor dan menopang M. serratus anterior dalam mengangkat bahu. ----u --t " ". -"j:,- ," : Sebagian dari M. latissimus dorsi dapat digunakan untuk menutupi defek dinding badan serta untuk rekonstruksi payudara setelah reseksi karsinoma payudara. Untuk tujuan ini dipersiapkan suatu pedicle flap yang sesuai, beserta A- dan V. thoracodorsalis-nya Protuberantia occipitalis externa l\4. sternocleidomastoideus M. splenius capitis Acromion Vertebra prominens, Proc. spinosus Scapula, Anqulus inferior M. latissimus dorsi Vedebra thoracica Xll, Proc. spinosus Fascia thoracolumbalis Crista iliaca Os sacrum. Facies dorsalis M. latissimus dorsi adalah otot terbesar tubuh manusia dalam kaitannya dengan luas permukaan. Otot ini menurunkan lengan yang terangkat, mengaduksi lengan, dapat menggerakkan lengan dari posisi aduksi ke medial dan belakang, memutar lengan ke dalam, dan membantu ekspirasi. M. latissimus dorsi dan M. teres major berkembang pada saat yang sama. M. teres major menarik lengan ke arah medial dan belakang, membantu aduksi, dan merotasi lengan ke dalam" ; ..- a s:: . :t1: yang telah dipisahkan dan dipindahkan. M. pectoralis major (dinding badan ventral) sering digunakan sebagai tandur pedicle flap unluk menutupi cacat wajah. l:::fi;


-..'i;: a-: -. -. i . -' ,: ;t a:: : :::, a::: i : :-,, . i'; :: - t :',.-= z,=i,'z- ;,,: :';':i,. ; =: , ? i-' = :', -= : + a,_: ?. i::'t,. : : i_:,.-: i' :=:..;=ia=, i-.-. + t_.i :.-,.:: M. splenius capitis M. splenius cervicis Fascia deltoidea M. serratus posterior superior M. latissimus dorsi lvl. serratus anterior M. serratus posterior inferior M. obliquus externus abdominis (Trigonum lumbale superius) lvl. obliquus internus abdominis Gambar 2.75 Lapisan dalam otot badan-lengan dan badan-gelang bahu; dilihat dari dorsal. setelah M. trapezius diangkat, terlihat Mm. levator scapulae, rhomboideus minor dan rhomboideus major di sisi kanan. M. levator scapulae dapat mengangkat Scapula dan secara bersamaan memutar Angulus inferior scapulae ke medial. M. rhomboideus minor dan M. rhomboideus major memfiksasi Scapula ke Thorax dan menariknya ke arah tulang belakang. Mm. serrati posteriores superior dan inferior menjadi terlihat" M. serratus posterior superior mengangkat Costae bagian atas ke atas dan membantu inspirasi. M. serratus posterior inferior memperlebar Apertura thoracis inferior dan menstabilkan Costae bagian bawah sewaktu kontraksi Pars costalis diaphragmatis. Oleh sebab itu, otot ini juga membantu inspirasi. lrapezrus l\,4. sternocleidomastoideus M. levator scapulae M. rhomboideus M. trapezius lvl. teres major M. rhomboideus maiol M. infraspinatus, Fascia infraspinata Scapula, Angulus inferior M. erector spinae lV1. latissimus dorsi Fascia thoracolumbalis M. obJiquus externus abdominis M. obliquus inlernus abdominis; (Trigonum lumbale inferius) Crista iliaca ry;: Fascia thoracolumbalis merupakan suatu aponeurosis padat. Struktur f ibrosa yang kuat ini mengelilingi M. erector spinae autokton {intrinsik) punggung dan membentuk suatu tabung osteofibrosa bersama dengan Columna vertebralis dan sisi dorsal Costae" Lamina superficialisnya berfungsi sebagai origo M. latissimus dorsi dan M. serratus posterior. Lamina ini melekat kuat ke tendo M. erector spinae. Lamina ini memisahkan M. splenius cervicis dari M. trapezius dan Mm. rhomboidei di bagian kranialnya serta menyatu dengan Fascia nuchae. Lamina profunda diperlihatkan di - Gambar 2.76. Daerah Trigonum lumbale superius (segitiga GRyNFELT di TA) dan Trigonum lumbale inferius (segitiga pETIT) adalah tempat hernia lumbalis cRYNFELT dan PETtT. --; -, =-a --t.l


Badan !:.2;,;-1;.r;:..':1 =.af ::'Zt.:,i:-'r:=.t ' ' t"' -'. , ;...'' '- .: ;.= *= !;.;;:,-1:;;:;.; .'. t=t..;=;'tt;,;ig.1'4t:{':. =- OtOt - M. semispinalis capitis Lig. nuchae M. splenius capitis M, longissimus capitis M, splenius cervicis l\,4. levator scapulae M. longissimus cervicis l\,4. semispinalis cervicis M. iliocostalis cervicis lvl. infraspinatus, Fascia infraspinaia M. spinalis thoracis M. iliocostalis thoracis M. longissimus thoracis M. iliocostalis lumborum M. obliquus externus abdominis l\il. obliquus internus abdominis M, splenius capitis M sternocleidomastoideus M. splenius cervicis . M. scalenus posterior I\4. trapezius M. ieres major M. serratus posterior superior M. rhomboideus majtr M. iliocostalis thoracis l\,4. latissimus dorsi M, longissimus thoracis l\,4. serraius anterior lV. serralus posterior inferiot Fascia thoracolumbalis M. erector spinae spinae terbentang dari Os sacrum ke Os occipitale. Otot-otot perut dan M. erector spinae bersama-sama berfungsi sebagai suatu unit fungsional (prinsip bow-tendon). ..-.=..''...=: Gambar 2.76 Lapisan superfisial otot bagian dalam (autokton) punggung; dilihat dari dorsal. Otot-otot autokton punggung secara bersama-sama dinamai M. elector spinae. Otot ini dibagi menjadi traktus medial dan lateral. Setiap traktus terdiri dari sistem yang berbeda-beda (- Gambar 2.771. M' ereclor


?z:;*=z:3+l= *=rz:?'z tj*- =+r+7 * 7*;*:;;;,;€i, *z-:*;zg+*:; * ?&.;',:**{,= + 7*z=t;+r*€i. *7:r.i+q:it+- *=;.t #i-t:}irz4 L*pE==:= *-'*2'*r-* i.':a=z--,: *7:.3t;{z{}=,1 =Z*t**E*E;:'.:r=422--a.}, t3.i={}{**=z ="y,***!t1*.. Traktus ateral lateral Sistem erektor lvl. longissimus -capitis -ceruicis -thoracis lvl. iliocosialis -ceruicis -thoracis - lumborum Sistem oblik M. splenius* -capitis -cervicis [,4. semispinalis** -capjtis -cervicis M. multifidus** -ceruicis -thoracis -lumborum Mm. rotatores longi** -cervicis -thoracis -lumborum Mm. rotatores breves** -ceruicis -thoracis -lumborum Traktus medial medial lM. spinalis -capitis -cervicis -thoracis Mm. iniertransversarii posteriores lvlm. interspinales -ceruicis -thoracis -lumborum . t";ili!e!' Fascia thoracolumbalis j r. l.:' ' \, Gambar 2.77 Otol bagian dalam {autokton} punggung; diagram berbagai kelompok otot. Otot-otot autokton punggung, yang secara kolektif dinamai M. erector spinae, dapat dibagi menjadi sistem erektor longitudinal dan sistem oblik, serta traktus lateral dan medial. Traktus lateral terbagi menjadi sistem intertransversal (Mm. intertransversarii), sistem sakrospinal (M. iliocostalis, M. longissimus), dan sistem spinotransversal (M. splenius cervicis, M. splenius capitis): e Sistem intertransversal berfungsi sebagai stabilisator, mempermudah penekukan ke samping dan ekstensi di antara procc. transversi vertebrarum. e Sistem sakrospinal menegakkan tulang belakang, menyebabkan ekstensi, dan mempermudah gerakan menekuk ke samping dan rotasi badan di sisi ipsilateral. + Sistem spinotransversal berfungsi sebagai stabilisator sesuai prinsip bow-tendon dan, bersama dengan otot-otot pendek leher, menopang semua gerakan yang dihasilkan di sendi-sendi tulang belakang leher dan kepala. Traktus medial terbagi menjadi sistem spinal (Mm. interspinales, M. spinalis) dan sistem transversospinal (Mm. rotatores breves, Mm. rotatores longi, M. multifidus, M. semispinalis). Secara fungsional, sistem spinal penting untuk ekstensi dan torsi; sistem transversospinal menstabilkan dan merotasi sisi kontralateral. * spinotransversal * " transversospinal E:*,.4 t' ;:x:: , - ta::" t_ :it. .. 'E l:.:;a:::qt.. )il wtt?aa #€. i 1.,t., -.: : :.:za:-!!/j; I t'..;i (


Badan ::-:;.:=ta.:::Zt =+-;,'tt-i'-:-=a:.:, :+ 4'';1;''-.i-':-1!f.:-lj*l;;=:": -" 7:.::r'::.;:.-;= '. -:+.:.',,=-;ta:j.j.:':. --= OtOt -=" lvl. sem spinalis capitis 11':.; 1;4:==:1:; :2...=}::i:== *,{a:ia...i=.t=+': {.}-la:-7. ;-::.a.}'; 1}'--i..2;'"a;-::{.-t:, M. rectus capitis posterior minor M. rectus capitis posterior major Atlas. Tubercu um posler us Atlas, Proc. transversus M. obliquus capitis inferior M. semispinalis capitis Mm. multifldi I\4. semispinal s ceruicis Mm. interspinales ceruicis M. spinalis capitis Mm. levatores costarum breves M. semispinalis thoracis lvlm. intercostales extern, Fascia Mm. levatores costarum breves Mm. levatores costarum longi Mm. intedransversarii thoracis Costa Xll Fascia thoracolumbalis [,4. obliquus inlernus abdomin s Mm. intedransversarii laterales lumborum Fascia transversalis l\,4. obliquus externus abdominis lMm. multifidi Gambar 2.78 Otot-otot punggung, Mm. dorsi, dan otot-otot leher, Mm. suboccipitales; dilihat dari dorsal" Setelah Mm. splenius capitis dan semispinalis capitis diangkat, akan terlihat otot-otot pendek leher (Mm. rectus capitis posterior minor, rectus capitis posterior major, obliquus capitis superior, obliquus capitis inf erior). Juga diperlihatkan di sini Mm. levatores costarum yang bukan merupakan bagian dari otot-otot autokton punggung karena M. obliquus capitis superior lvl. splenius capitis l\4. longissimus capilis l\4. digastricus, Venter posterior l\,4m. intertransversari posteriores cervicis Ligg. intertransversaria Ligg. interspinalia; Lig. supraspinale I\.4m. rotatores thoracis breves Mm. intedransversarii thoracis N,4m. rotatores thoracis longi Lig. costotransversarium superius Lig. intedransversarium lvlembrana intercostalis interna [,4. quadratus ]umborum, Fascia [,4m. intertransversarii mediales lumborum l\,4. transversus abdominis l\,4m. interspinales lumborum Ligg. intedransversaria Lig. iliolumbale ' Spina iliaca posterior superior Lig. sacrotuberale dipersarafi oleh Rr. ventrales nervorum spinalis. Kontraksi otot-otot ini menyebabkan rotasi sisi kontralateral dan gerakan menekuk ke samping di sisi ipsilateral. Sebagian penulis .juga membahas peran kelompok otot ini pada inspirasi. Untuk susunan otot-otot autokton lain di punggung, lihat - Gambar 2.77. -ta


Badan -" -' a:-: : -;-..'i,. i': l: :a:', t-.. ;-,-'''- ::1 4'j - t - = '= Otot lvl. semispinalis capitis M. rectus capitis posterior minor M. rectus capitis posterior major Atlas. Tubercu Jm poslerius Atlas, Proc. transversus M. obliquus capitis inferior M. semispinalis capitis Mm. multifidi I\4. semispinalis ceruicis Mm. interspinales ceryicis M. spinalis capitis Mm. levatores costarum breves M. semispinalis thoracis l\,4m. intercostales extern, Fascia Mm, levatores costarum breves Mm. levatores costarum longi Mm. intedransversarii thorac.s Costa Xll Fascia thoracolumbalis M. ob'rquus inlernus abdominis l\4m. intedransversarii latera es lumborum Fascia transversalis l\,4. obliquus externus abdominis lMm. multifidi Gambar 2.78 Otot-otot punggung, Mm. dorsi, dan otot-otot leher, Mm. suboccipitales; dilihat dari dorsal. Setelah Mm. splenius capitis dan semispinalis capitis diangkat, akan terlihat otot-otot pendek leher {Mm. rectus capitis posterior minor, rectus capitis posterior major, obliquus capitis superior, obliquus capitis inf erior). Juga diperlihatkan di sini Mm. levatores costarum yang bukan merupakan bagian dari otot-otot autokton punggung karena M. obliquus capitis superior lvl. splenius capitis l\4. longissimus capitjs l\,4. di gastricus, Venter posterior lVT. intertralsversari poster ores cervicis Ligg. intertransversaria Ligg. interspinalia; Lig. supraspinale Mm. rotatores thoracis breves Mm. lntedransversarii thoracis l\.4m. roiatores thoracis longi Li g. costotransversarium superius Lig. intertransversarium lvlembrana intercostalis interna M. quadratus lumborum, Fascia Mm. intertransversarii mediales lumborum N,4. transversus abdominis l\,4m. interspinales lumborum Ligg. intenransversaria Lig. iliolumbale ' Spina iliaca posterior superior Lig. sacrotuberale dipersarafi oleh Rr. ventrales nervorum spinalis. Kontraksi otot-otot ini menyebabkan rotasi sisi kontralateral dan gerakan menekuk ke samping di sisi ipsilateral. Sebagian penulis juga membahas peran kelompok otot ini pada inspirasi. Untuk susunan otot-otot autokton lain di punggung, lihat - Gambar 2.77. -74


:,-::';t.,= t-.-.-.t-::'::a=.,: *":=i;,:::z :.7-.=i'z::':t: =,..-::i-.:i',{j.:.:. .. | .',.: ,-..: 1..},. ji''::.} Lig. costolransversarium l\1. levator costae longus N,4. levator costae brevis Mm. rotatores thoracis Veftebra lumbalis l, ArcLrs vedebrae Ligg. flava lMm. intertransversarii mediaies lumborum Vertebrae lumbales, Procc. spinosi Gambar 2.79 Lapisan dalam otot-otot punggung, Mm. dorsi, pada Columna vertebralis daerah Thorax dan lumbal; dilihat dari dorsal. Di sisi kanan, diperlihatkan potongan melintang regio kaudal M. erector spinae. Mm. multifidi termasuk dalam traktus medial dan terletak di medial, bersama dengan lapisan superfisial dan dalam Lig. intedransversarium Costa lX Mm. multifidi Lig. intenransversarium Costa Xll Vertebrae lumbales, Procc. costales l\,4m. intertransversarii laterales lumborum Fascia thoracolumbalis (Lamina profunda) Mm. multifidi M. erector spinae Fascia thoracolumbalis (Lamina superf icialis) (profunda) Fascia thoracolumbalis. Di sisi kiri tubuh, terlihat Mm. rotatores thoracis- '.. .:.: Lig. longitudinale anterius Ren M. psoas major Plexus lumbalis Proc. costalis M. quadratus lumborum Costa Xll l\,4. obliquus externus abdominis lvl. latissimus dorsi Proc. spinosus Gambar 2.80 Otot-otot autokton punggung; potongan transversal setinggi Vertebra lumbalis ll; dilihat dari kaudal. Otot-otot autokton punggung terletak di tabung osteofibrosa yang terbentuk oleh bagian-bagian dorsal vertebra di bagian dalam dan Fascia thoracolumbalis di bagian luar. Otot-otot autokton punggung dibagi menjadi traktus lateral (*) dan traktus medial (" *) .=:.'.: Cauda equina Pediculus arcus venebrae-l Arcus / verlebrae Lamrna arcus vedebrae J Mm. transversospinales** l\,4. erector spinae* (Lamina I pi'ofunda) | I I t Fascia I thoracolumbalis I (Lamna I superficiaiis) J


Bad an :=.:'=+1--::;:: -,=a'.--,'.1.-:-ta:a=. ' - *'='i '-. i:11-z't:.i't -t ta=a..,i:t".= . ?.="a;:-:;..:..:ja=:= -=..= OtOt *-= a- :-... a-- --- a a= a'-. {=- M. obliquus capitis superior M. rectus capitis posterior minor M. rectus capitis posterior maior Atlas, Arcus posterior M. obliquus capitis inferior M. rectus capitis posterior minor M, splenius capitis M. splenius cervicis lvl. longissimus capitis M. semispinalis capitis Atlas, Tuberculum posterius Axis, Proc. spinosus lvlm. interspinales cervicis l\,4. longissimus ceruicis lvl. iliocostalis cervicis l\,4. semispinalis thoracis Gambar 2.82 Otot-otot punggung, Mm. dorsi, dan otot-otot leher, Mm. suboccipitales; dilihat dari dorsal. Untuk melihat otot-otot pendek leher, Mm. splenius capitis dan semispinalis capitis di sisi kanan diangkat. M. rectus capitis posterior minor memiliki origo di Tuberculum posterius atlantis dan berinsersi di medial pada Linea nuchalis inferior. M. rectus capitis posterior major memiliki origo di Proc. spinosus axis dan berinsersi di lateral Gambar 2.81 Otot-otot pendek leher, Mm. suboccipitales; dilihat dari sudut dorsal oblik" Mm. rectus capitis posterior major, obliquus capitis superior, dan obliquus capitis inferior membentuk suatu segitiga (segitiga vertebralis). M. rectus capitis posterior minor terletak di sebelah medial dari M. rectus capitis posterior major. Secara fungsional, empat otot ini mengendalikan gerakan-gerakan spesifik sendi-sendi kepala (Articulationes atiantooccipitalis dan atlantoaxialis) serta melakukan penyesuaian-penyesuaian kecil kepala dalam Articulationes atlanto-occipital dan atlanto-axial. l\,4. irapezius lvl. semispinalis capitis M. rectus capitis posterior maior M. obliquus capitis superior M. splenius capitis Atlas, Arcus posterior lvl. splenius cervicis Proc. mastoideus l\4. longissimus capitis l\,4. digastricus, Venter posterior Proc. styloideus M. obliquus capitis inferior l\,4. longissimus capitis l\,4. semispinalis capitis N4m. multifidi M. semispinalis cervicis Lig. supraspinale dari M. rectus capitis posterior minor di Linea nuchalis inferior. M. obliquus capitis superior berorigo di Proc. transversus atlantis dan berinsersi di atas dan lateral dari M. rectus capitis posterior major. M. obliquus capitis inferior memiliki origo di Proc. spinosus axis dan berinsersi di Proc. transversus atlantis. -- a .+1


?+:,:-!-;:.:?:-:iz =+:=r: r=i*.:: +:;:*! - !:.-;::-:+,*€i. ;e,;;1;;e.-;:.-5iiii '-. r.".*,.;'-:,-..-,,= .:"1j=.,;{a.,a:. ==';-,=;=;z-:=:.-: M. semispinalis capitis lvl. splenius capitis M. obliquus capitis superior l\,4. iongissimus capitis lvl. digastricus, Venter posterior M. rectus capitis lateralis Proc. styloideus M. obliquus capitis inferior M. longissimrs ceruicis lV. interlransversarius posterior ceruicis Axis, Proc. transversus M. splenius ceruicis M. semispinalis capitis Gambar 2.83 Otot-otot leher, Mm. suboccipitales; dilihat dari dorsal. Mm. rectus capitis posterior major, obliquus capitis superior, dan obliquus capitis inferior membentuk batas-batas segitiga vertebralis (Trigonum arteriae vertebralis). Di dasar segitiga ini A. vertebralis melintasi Arcus posterior atlantis. l\il. splenius capitis M, longissimus capitis M. semispinalis capitis Lig. nuchae l\4. trapezius splenius cervicis M. levator scapulae M. longissimus cervicis M. scalenus medius M. scalenus posterior i,: z :; i - t=' ".:. ::'r' E t: - * : M. rectus capitis posterior minor M. rectus capitis posterior maior lvlembrana atlantooccipitalis posterior A. vertebralis, Pars atlantica Atlas. Proc. transversus M. obliquus capitis inferior lvl. splenius cervicis l\,4m. multifidi I = Tuberculum posterius atlantis ll = Proc. spinosus axis Gambar 2.84 Otot-otot punggung, Mm. dorsi, dan otot-otot leher, Mm. colli; dilihat dari sisi kiri. Setelah M. splenius capitis dipotong (sisanya digeser ke kranial), bagian lateral leher memperlihatkan dari anterior ke posterior Mm_ scaleni medius dan posterior serta otot-otot autokton punggung dengan traktus lateral (Mm. iliocostalis cervicis, longissimus dorsi, splenius cervicis, longissimus capitis) dan medial (Mm. semispinalis thoracis, semispinalis capitis). Dengan pengangkatan otot-otot superfisial punggung di daerah leher, Lig. nuchae dan bagian-bagian dari M. trapezius menjadi terlihat di garis tengah. '--..-:l'-:'a: Vertebra prominens. Proc. spinosus M. iliocostalis cervicis M. semispinalis thoracis M


Badan a-a :- - .,: .-' -i-. t-. .:= - 1 . . .:- -- '. l:.'...=::::i:.:= -:. ti:-..=':-.:.:.::,- ::i..i-.;'--= OtOt'-. : a:a-a:a.--;a .._;a: a:.,:.aa I1-.. (Trigonum clavipectorale) Mm. sternocleidomastoidei Platysma Fascia clavipectoralis V. cephalica M. deltoideus M. serratus anterior M. latissimus dorsi Lig9. costoxiphoidea M, obliquus externus abdominis Anulus umbilicalis Fascia brachii Fascia axillaris M. pectoralis major, Pars clavicularis M, pectoralis major, Pars sternocostalis N,4. pectoralis major, Pars abdominalis Linea alba Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior Fibrae intercrurales Spina iliaca anterior superior Tela subcutanea; Panniculus adiposus l\,4. ooliquus externus abdominis. Aponeurosis Funiculus spermaticus Lig. fundiforme penis Gambar 2.85 Otot-otot dinding Thorax dan abdomen, Mm. thoracis dan Mm. abdominis, lapisan superfisial; dilihat dari ventral. V. cephalica berjalan di antara tepi M. deltoideus dan M. pectoralis major ke Trigonum clavipectorale (fossa MOHRENHEIM) tempat pembuluh ini masuk ke dalam untuk menyatu dengan V. axillaris. Pinggir bawah M. pectoralis major membentuk lipatan aksila anterior, pinggir anterior M. latissimus dorsi membentuk lipatan aksila posterior; M. serratus anterior membentuk dasar aksila. M. pectoralis major secara {ungsional berperan dalam anteversi (: fleksi) lengan di sendi bahu dan merupakan aduktor dan rotator medial yang kuat. Selain itu, otot ini dapat menarik bahu ke depan dan ke bawah dengan lengan dalam posisi tetap dan membantu inspirasi. Crus mediale l\,4. cremaster Lig. reflexum Lig, suspensorium penis Di daerah abdomen, Vagina musculi recti abdominis dibentuk oleh aponeurosis otot abdomen oblik. Otot abdomen oblik paling luar, M. obliquus externus abdominis, mengirim aponeurosisnya ke lapisan luar Vagina musculi recti abdominis. Di garis tengah, aponeurosis-aponeurosis menyatu di Linea alba. Tampak ligamen suspensi kaudal untuk penis, Ligg. fundiforme dan suspensorium penis. Di sebelah lateralnya terlihat Funiculus spermaticus dan di kontralateral Anulus inguinalis superficialis dengan Crus mediale, Fibrae intercrurales, dan Lig. reflexum. l r:!:$. :: ti.


,,-1!-.+"_ t-::.,:', f::i.':;:i ::.; i'i..i::;.::., +=t-., =:=ri+;Zi+|= l\,4. trapezius Spina scapulae l\,4. infraspinatus l\,4. teres minor M. teres major M. deltoideus lvl. triceDs orachii I caput longum: ' lUapul laterale l\,4. brachialis l\,4. biceps brachii M. latissimus dorsi M. obliquus externus abdominis Fascia thoracoiumbalis flrigonum lumbale) Spina iliaca posterior superior (Fascia glutea) M. gluteus maximus Gambar 2.86 Otot-otot dinding Thorax dan abdomen, Mm. thoracis dan Mm. abdominis; dilihat dari sisi kanan. Bagian lateral memperlihatkan payudara wanita (Mamma) yang terletak di atas M. pectoralis major. Dinding abdomen lateral memperlihatkan posisi tumpang-tindih bergerigi origo M. obliquus externus abdominis dengan origo M. serratus anterior. M. latissimus dorsi menutup gerigi otot-otot ini dari dorsal. M. obliquus externus abdominis terbentang dari lateral posterior kranial ke medial anterior kaudal. Serat-serat otot yang berasal dari C lavicula lvl. pectoralis major, Pars sternocostalis Corpus mammae, Lobi glandulae mammariae Papilla mammaria M. serratus anterior M. pectoralis major, Pars abdominalis Arcus costalis Anulus umbilicalis Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior M. obliquus externus abdominjs. Aponeurosis Spina iliaca anterior superior M. tensor fasciae latae M. sadorius iga-iga bawah berjalan hampir vertikal menuju Labium externum Crista iliaca. Serat-serat otot Iainnya masuk ke dalam aponeurosis berbentuk lembaran yang ikut serta membentuk Vagina musculi recti abdominis. Di paha, terlihat Fascia glutea dan Mm. gluteus maximus serta tensor fasciae latae berjalan radial menjadi Tractus iliotibialis.


I Badan . , .-= . -.-. ..: . {:;:.llz, :: 1="t:-:v: Z+>.; i:ai};t =i-}=::}={.,=i, lvl. sternocleidomastoideus, Tendo l\4. pectoralis major, Pars clavicularis M. intercostalls iniernus M. deltoideus lvl. coracobrachialis '.'. crceps brach i, Caput breve [,4. pectoralis major M. pectoralis minor Costa lll lvl. latissimus dorsi l\,4. serratus anterior Gambar 2.87 Otot-otot dinding Thorax; Mm. thoracis; dilihat dari ventral. M. pectoralis major telah diangkat di kedua sisi, dan M. pectoralis minor juga diangkat di sisi kiri. Di sisi kanan tubuh, perjalanan berkas neurovaskular terlihat di bawah M. pectoralis minor. Meskipun M. pectoralis minor dianggap sebagai otot bahu namun otot ini tidak berinsersi di ekstremitas atas tetapi di Proc' coracoideus. M. it. *ff/ lM. serratus anterior M. serratus anterior, Fascia (M. sternalis, Var.) M. subclavius V axillaris M. pectoralis minor Plexus brachialis, Pars infraclavicularis A. axlllaris M. serratus anterior M. pectoralis maior, Pars sternocostalis M. obliquus externus abdominis pectoralis major berorigo di Costae lll V dan ikut serta dalam depresl dan rotasi Scapula. M. sternalis yang sangat bervariasi merupakan varian yang tidak jarang ditemukan, terletak di atas M. pectoralis major. - -- '.-=' .,.: .-.. .- : Costa Vlll V. intercostalis posterior A. intercostalis posterior N. intercostalis (T8) Pulmo Pleura visceralis Ipulmonalisl Pleura parietalis, Pars costalis; Fascia endothoracica Fascia thoracica interna Pleura parietalis, Pars diaphragmatica Pars costalis diaphragmatis Hepar Peritoneum viscerale Peritoneum parietale Recessus costodiaphragmaticus struktur-struktur neurovaskuiar (V., A., bawah Costa. " posisi jarum sewaktu pungsi pleura. ]"1* M. intercostalis internus l\,4. intercostalis externus Costa lX Cutis; Tela subcutanea Fascia thoracica externa Costa X Gambar 2.88 Otot-otot dinding Thorax; Mm. thoracis; potongan f rontal melalui dua Spatium intercostale. Struktur-struktur berikut ditembus ketika pungsi pleura: Cutis/ subcutis, Fascia musculi serrati, M. serratus arrterior, Fascia thoracica externa, N4. intercostalis externus, M. intercostalis internus, Fascia intercostalis interna, Fascia endothoracica, Pleura parietalis. Pungsi pleura selalLr dilakukan di pinggir atas Costa karena lvl. pectoralis major, Pars abdominalis N. intercostalis) berjalan di


i'' t;; ; : s!;;:-; :-;.-.;'1 -1 = = ! ;= a : ;i='.., a:=: =.! ''. ?:,i';2.:-=a= -. '=:".::+.=,: :-!i. =:=:,.j+t;=.=i::j..;-f.:.:,a,:,,a.= '.,.i':._.-ju,..a-'::a:-:'! :.jt:=.t=:i:.2,.: .,.-,;". t:?:, ,j:=;=, =='{..:L-_:,7-, _.: lvl. scalenus posterior ivl. scalenus medius M. scalenus anterior Membrana intercostalis interna Mm. intercostales interni Lig. longitudinale anterius Gambar 2.89 Dinding posterior rongga Thorax, Cavea thoracis; dilihat dari ventral. Mm. intercostales externi berproyeksi dari posterior kranial ke anterior kaudal. Otot-otot ini berawal di Tubercula costarum dan mengarah ke depan menuju tulang rawan parasternum (tidak terlihat). Mereka bekerja bersama dengan Mm. intercartilaginei (tidak diperlihatkan) dengan mengangkat Costae sewaktu inspirasi. Mm. intercostales interni berproyeksi dari posterior kaudal ke anterior kranial. Mereka berawal di Angulus costae dan mengarah M. longus colli Membrana intercostalis interna Mm, intercostales externi Mm. intercostales interni sampai ke Sternum (tidak terlihat). Otot-otot ini bekerja saat ekspirasi dengan menekan/menurunkan Costae. Suatu pengecualian adalah bagian otot yang terletak antara tulang-tulang rawan Costae (Mm. intercartilaginei) yang menunjang inspirasi. Tidak diperlihatkan elemen otot dari Mm. intercostales interni yang terbentang melintasi banyak segmen, yang dikenal sebagai Mm. subcostales, dan berfungsi sama seperti Mm, intercostales interni. *a: 'a - - =.:-'. ': Tuberculum anterius [caroticum] (Vertebra ceruicalis Vl) lvl. scalenus anterior li- \ M. sternohyoideus Cartilago costalis I -i;l t i r+,i :","4{r M. transversus thoracis Gambar 2.90 Dinding anterior rongga Thorax, Cavea thoracis; dilihat dari dorsal Sisi dalam dinding Thorax anterior memperlihatkan Sternum dan berkas-berkas otot M. transversus thoracis. Otot-otot ini berorigo di sisi lateral Sternum dan Proc. xiphoideus serta berinsersi di bagian lvl. sternothyroideus Corpus sterni Diaphragma, Centrum tendineum Foramen venae cavae l\,4m. intercostales interni Proc. xiphoideus dalam tulang rawan Costae ll-Vl. M. transversus thoracis membantu ekspirasi. Sisi posterior Manubrium sterni berfungsi sebagai origo untuk M. sternothyroideus dan M. sternohyoideus. lvlanubrium sterni Mm. intercostales interni li +1 iL \ I ..:; $t 1i t


I Badan -.. =,:;:; -+-z-:!::z':li'::*z] -- l.=:.=-:l-:1..;:, --. i:';.:-z.-;:=,-a =J:l: -'t OtOt --' N4. serratus anterior ,:r ra musculi recti abdominis, Lamina anterior M. rectus abdominls, lntersectio tendinea M. rectus abdominis M. obliquus externus abdominis Anulus umbilicalis Linea alba Splna iliaca anterior superior Fibrae intercrurales : -'.. : - a- : a .a:t- :1-:.;,: a a ia::, a. l-Crus laterale Anulus inguinalis 1 superficialis Icrus mediale M. obliquus externus abdominis M. obliquus internus abdomini lV. obliquus externus abdominis Aponeurosis M. pyramidalis Gambar 2.91 Lapisan superfisal dan tengah otot-olot abdomen, Mm. abdominis; dilihat dari ventral. Di sisi kanan, lapisan superfisial (Lamina anterior) Vagina musculi recti abdominis telah dibuka dan terlihat M. rectus abdominis. Otot ini dipisahkan menjadi tiga sampai empat intersectiones tendineae membentuk yang disebut sebagai kontur sx-pack jika dilatih dengan baik. M. rectus abdominis berfungsi untuk menekuk badan ke depan dan ke samping. Bagian kaudal Vagina musculi recti abdominis mengandung M. pyramidalis berbentuk segitiga kecil yang berorigo di Os pubis serta berproyeksi ke linea alba. M. pyramidalis merupakan otot kantong rudimenter (menurut anatomi komparatif , kanguru memiliki M. pyramidalis yang sangat berkembang). Funiculus spermalicus: lvl. cremaster Lig. reflexum Di sisi kiri, M. obliquus externus abdominis telah dilepas dan dilipat ke medial melewati Vagina musculi recti abdominis. Bagian yang lebih besar dari otot ini berakhir di aponeurosis yang ikut membentuk lapisan superfisial (Lamina anterior) Vagina musculi recti abdominis. Secara fungsional, otot ini ikut serta dalam gerakan menekuk ke depan dan ke samping serta rotasi lateral torso bagian atas. Otot ini merupakan elemen dari otot gelang abdomen oblik dan transversal, dan menciptakan suatu unit {ungsional dengan otot-otot sisi yang berlawanan serta Mm. obliqui interni dan transversi abdominis. --t i aa-aa- :.; Ligg. costoxiphoidea lvl. pectoralis major, Pars sternocostalis lvl. pectoralis major, Pars abdominalis lvl. obliquus internus abdominis, Aponeurosis M, obliquus exiernus abdominis Mm. intercostales interni l\,4. rectus abdominis


lvl. serratus anterior l\,4. latissimus dorsi M. obliquus externus abdominis l\,4m. intercosiales externi lvlm. intercostales interni Cadilago costalts X M. obliquus externus abdominis M. obliquus internus abdominis Spina iliaca anterior superior Lig. inguinale Funiculus spermaticusj lvl. cremaster Gambar 2.92 Lapisan tengah otot-otot abdomen, Mm. abdominis; dilihat dari ventral. Di sisi kanan, sebagian besar M. obliquus externus abdominis telah diangkat. Di bawahnya terletak M. obliquus internus abdominis. Aponeurosisnya ikut serta membentuk lamina superfisial {Lamina anterior) dan profunda (Lamina posterior) Vagina musculi recti abdominis. M. obliquus internus abdominis berproyeksi dari lateral M, rectus abdominis Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior Anulus inguinalis superficialis lVL pyramidalis kaudal ke medial kranial dan, seperti M. obliquus externus abdominis, ikut serta dalam otot gelang abdomen oblik dan transversal serta membantu gerakan menekuk ke depan dan ke samping serta rotasi lateral torso bagian atas. M. pectoralis major M. obliquus externus abdominis Intersectiones tendineae Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior ...+ -a .-.:-, ..:=1 ..-'=.


Badan '-= i' = t i.a: -i'1 !::: a:, l-. !.:a:. -t, :'. :'a i.:';,,= a::. =-. "' Gambar 2.93 Lapisan dalam otot-otot abdomen, Mm. abdominis; dilihat dari ventral. Di sisi kanan abdomen diperlihatkan M. transversus abdominis. Selain itu, Lamina anterior Vagina musculi recti abdominis dan M. rectus abdominis telah diangkat. Transisi serat-serat otot M. transversus abdominis menjadi aponeurosis membentuk suatu garis semilunar (Linea semilunaris) Aponeurosis ini merupakan bagian utama Lamina posterior Vagina musculi recti abdominis. Di sebelah kaudal dari Linea (Zona) arcuata, aponeurosis M. transversus abdominis ikut serta membentuk Lamina anterior Vagina musculi recti abdominis (+ Gambar 2.96). Aponeurosis membentang sampai ke Linea alba. M. transversus M. rectus abdominis l\,4. pectoralis major M. atissimus dorsi M. obliquus externus abdominis lntersectiones tendineae Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior M, rectus abdominis M. obliquus internus abdominis M. transversus abdominis lnlersectio tendinea M. obliquus internus abdominis Anulus inguinalis superficialis, Crus mediale Anulus inguinalis superficialis, Crus laterale lvl. pyramidalis lvl. recius abdominis abdominis terutama menghasilkan gaya konstriktif yang menyebabkan peningkatan tekanan intra-abdomen dan membantu ekspirasi paksa. Di bagian atasnya (dari Sternum hingga Linea IZona] arcuata), lamina dalam (Lamina posterior) Vagina musculi recti abdominis terbentuk oleh aponeurosis dari M. obliquus internus abdominis dan M. transversus abdominis. Di bawah (dari Linea IZona] arcuata hingga Os pubis), Lamina posterior hanya terdiri dari Fascia transversalis dan Peritoneum parietale" --*.-.'-:i :);' Mm. intercostales externi Mm. intercostales interni Cadilagines costales Costae lxi X Vagina musculi recti abdominis, Lamina posterior Linea semilunaris M. transversus abdominis M. obliquus internus abdominis M. obliquus internus abdominis, Aponeurosis Linea arcuata Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior Fascia transversalis Funiculus spermaticus Hernia SPIGELIAN yang tergolong jarang, dapat terjadi di tepi lateral Linea arcuata yang berbatasan dengan Linea semilunaris. Jaringan parut karena pembedahan di dinding abdomen dapat menjadi titik awal untuk hernia insisional.


a'::l::-.. :1 f:- Gambar 2.94a hingga c Arah gerakan badan. a Gerakan menekuk badan ke samping (fleksi lateral) Menekuk ke kedua sisi hingga 40o adalah normal (0o/40o). Vertebra prominens (CVll) dan Sl berfungsi sebagai titik referensi dalam menentukan sudut antara posisi tegak dan fleksi lateral maksimal. Fleksi lateral didukung oleh Mm. obliquus externus abdominis, obliquus internus abdominis, quadratus lumborum, iliocostalis, psoas major, longissimus, dan splenius. b Gerakan menekuk badan ke depan (fleksi) dan belakang (ekstensi) di sendi-sendi vertebra Rentang gerakan lrange of motior) adalah antara sekitar 10O" fleksi dan 50o ekstensi. Untuk menentukan besar sudut-sudut ini digunakan suatu garis lurus antara Acromion pada Scapula dan Crista iliaca pada Femur. Fleksi badan didukung oleh Mm. rectus abdominis, obliquus externus abdominis, obliquus internus abdominis, dan psoas major. Mm. iliocostalis, psoas major, longissimus, splenius, spinalis, semispinalis, multifidus, trapezius, dan levatores costarum ikut serta dalam fleksi dorsal tulang belakang. c Rotasi badan Rotasi anterior ke posterior bilateral badan sekitar 40o masih dapat dilakukan. Suatu garis yang menghubungkan Acromion pada Scapula di kedua sisi berfungsi sebagai sumbu referensi. Rotasi ipsilateral badan didukung oleh Mm. obliquus internus abdominis, iliocostalis, longissimus, dan splenius. Rotasi badan ke sisi kontralateral dihasilkan oleh Mm. obliquus externus abdominis, semispinalis, multifidus, rotatores, dan levatores costarum. Sendi-sendi vertebra pada masing-masing bagian Coiumna vertebralis membatasi rentang gerakan. Sedangkan untuk Columna vertebralis keseluruhan, dapat dilakukan penekukan ke depan (fleksi) dan ke belakang (ekstensi) sekitar 100o/Oo/50o, penekukan ke samping (fleksi lateral) Oo l4Oo , dan torsio (gerakan rotasi) 40ol0o l40"; ini berfungsi sebagai nilai rujukan normal untuk menilai hambatan gerakan. Metode oleh SCHOBER: Untuk menilai secara objektif hambatan gerakan tulang belakang bagian lumbal, pasien diminta untuk berdiri tegak dan pemeriksa meletakkan jempol tangan kanannya di ujung Crista sacralis mediana dan jari telunjuk tangan yang sama di Proc. spinosus suatu vertebra lumbal sekitar satu tangan lebarnya (10 cm) ke atas. Pada fleksi maksimal, jarak antara kedua titik biasanya meningkat sebesar 5 cm (4-6 cm). OTT CVII Tanda OTT: Mobilitas tulang belakang bagian Thorax diperiksa dengan cara yang sama. Pangkal pengukuran adalah proc. spinosus vertebrae cervical Vll {Vertebra prominens) dan ditelusuri 30 cm ke arah kaudal" Pada fleksi maksimal, jarak antara kedua titik biasanya meningkat 8 cm. SCHOBER rt o{11 \e /';'/ SI SCHOBER Gambar 2.95 Penilaian objektif hambatan gerakan pada Columna vertebralis bagian lumbal (metode oleh SCHOBER) dan Columna vertebralis bagian Thorax {tanda OTT). U=""="?;"'. ..*".*


Badan Ar:*t*ry:i permukaan * P*rk*r::h**g*r: * ft*n#ke -* f*r:*i€r*&i: '4 Otot -* e:*:-,=€*: =*:l*r::**, V+*i=* r****'*Ei r**?i *b**r::l:":is 2.96a 2.96b 2.96c Linea alba Lig. falciforme M. transversus abdominis, Aponeurosis M, rectus abdominis Fascia transversalis Plica umbilicalis mediana; Lig. umbilicale medianum (Chorda urachi) M. pyramidalis l'/. rectus abdominis A. ; W. epigastrlca(e) superior(es) M. obliquus externus abdominis, Aponeurosis Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior [.4. obliquus internus abdominis N4. obliquus externus abdominis V paraumbilicalis Lig. teres hepatis Umbilicus lV1m. intercostales l\4, transversus abdominis M. obliquus externus abdominis l\4. obliquus internus abdominis Vagina musculi recti abdominis, Lamina anterior Chorda aderiae umbilicalis Plica umb licalis medialis Lig. longiiudinale anterius Vertebra lumbalis; Corpus vedebrae Fascia thoracolumbalis, Lamina superf icialis lvl. longissimus thoracis Gambar 2.96a hingga c Struktur Vagina musculi recti abdominis; potongan melintang; dilihat dari kaudal. Mm. rectus abdominis dan pyramidalis terbenam dalam suatu selubung/tabung fibrosa kuat (Vagina musculi recti abdominis) yang terbentuk oleh aponeurosis otot-otot oblik perut (Mm. obliquus externus abdominis, obliquus internus abdominis, dan transversus abdominis) serta Fascia transversalis dan Peritoneum parietale di bagian dalam dinding abdomen ventral. Semua aponeurosis membentang sampai ke Linea alba. Bagian atas Vagina musculi recti abdominis berbeda dari bagian bawahnya. Batas antara kedua bagian adalah Linea (Zona) alcuata. Di bagian atas, Lamina anterior Vagina musculi recti abdominis dibentuk oleh aponeurosis M. obliquus externus abdominis dan bagian anterior aponeurosis M, obliquus internus abdominis; Lamina Fascia thoracolumbalis, Lamina profunda posterior tersusun oleh bagian posterior aponeurosis M. obliquus internus abdominis, aponeurosis M. transversus abdominis, serta Fascia transversalis dan Peritoneum parietale (a.b). Di bagian bawah, ketiga aponeurosis terletak di depan M. rectus abdominis (c). Di sini, sisi posterior Vagina musculi recti abdominis sangat tipis dan hanya disusun oleh Fascia transversalis dan Peritoneum parietale (- Gambar 2.93). Umbilicus merupakan titik berpotensi lemah di dinding abdomen anterior yang lebih tipis di daerah lubang pusar dan Papilla umbilicalis dibandingkan dengan bagian-bagian lainnya {b). A.; Vv. epigastrica(e) inferior(es) l\,4. transversus abdominis M. transversus abdominis M. obliquus internus abdominis M. obliquus externus abdominis iliocostalis lumborum (l\,4. psoas minor) M. psoas major lvl. quadratus lumborum M. latissimus dorsi Ala ossis ilium 1..4. gluteus medius M. iliacus M. rectus abdominis : T t4-:q: 1p. e2


f*r-**:-rl*h #*r*h *an s*r*{ * ?*p*gr*f!. punggung * Fi:yl:d*ra "* T*p*grafi, ahd*men d*n *ir:r5ing *ir:*ing **#*::-:*r:, CT 2.97 a 2.97 b l\4. quadratus lumborum lV1. erector spinae M. transversus abdominis M. obliquus internus abdominis [,4. obliquus externus abdominis Gambar 2.97a dan b Otot dinding abdomen. Mm. abdominis; potongan melintang computed tomography lCfl. lvl. transversus abdominis, Aponeurosis M. obliquus internus abdominis, Aponeurosis M. obliquus externus abdominis, Aponeurosis M. obliquus externus abdominis M. obliquus internus abdominis M. transversus abdominis M. obliquus internus abdominis, Aponeurosis; l\,4. transversus abdominis, Aponeurosis lvl. obliquus externus abdominis, Aponeurosis Otot abdomen oblik dan rektus dapat dibedakan dengan CT scan. M. erector spinae dan M. quadratus lumborum juga jelas terlihat. Cetatast KBErlEs - : i Hernia umbilikalis terjadi pada neonatus dan orang dewasa. Pada kegemukan. Kanal hernianya adalah cincin umbilikus (Anulus ] neonatus Papila umbilikus belum terbentuk, sedangkan pada umbilicus). Omfalokel (hernia umbilikalis kongenital) adalah suatu , orang dewasa jaringan ikat Papila umbilikus terpisah karena cacat lahir yang disebabkan menetapnya hernia umbilikalis I ekspansi berlebihan dinding abdomen sewaktu hamil atau fisiologik selama periode janin.


Badan ':':. ==.ta:,'a', = Diaphragma Peritoneum parietale Linea arcuata Plica umbilicalis lateralis Fossa inguinalis lateralis Lig, falciforme hepatis Diaphragma Lig. teres hepatis Umbilicus l\4. transversus abdominis M. rectus abdominis Plica umbilicalis medialis Plica umbilicalis mediana allantois yang terbentang dari puncak kandung kemih ke Umbilicus), di sebelah lateralnya terdapat Plicae umbilicales mediales (mengandung sisa Aa. umbilicales), dan lebih jauh ke lateral terdapat Plicae umbilicales laterales (mengandung Vasa epigastrica inferior). Fossae supravesicales. inguinales mediales, dan inguinales laterales terletak di antara lipatan-lipatan tersebut. Fossa inguinalis lateralis bersesuaian dengan Anulus inguinalis profundus yang terletak di bawahnya; Fossa inguinalis medialis terletak setinggi Anulus inguinalis superf icialis. : --.!. I I:.4 a:1 t=: : : ,--: .:,i.i:-,. Fossa inguinalis medialis Fossa supravesicalis Gambar 2.98 Aspek posterior dinding abdomen anterior; dilihat dari dorsal. Di sisi kanan, Fascia dan Peritoneum yang menutupi Diaphragma serta M. transversus abdominis telah disingkirkan. Di aspek posterior dinding abdomen ventral dapat terlihat beberapa lipatan (Plicae), lubang (Fossae), dan Ligamenta yang berbeda-beda' Lig. falciforme hepatis (pita hati berbentuk sabit) terbentang antara Diaphragma dan hati serta berinsersi dalam sudut tegak di aspek posterior dinding abdomen ventral. Ligamentum ini meluas ke Umbilicus dan mencerminkan sisa perkembangan mesenterium V. umbilicalis. Vena umbilicalis menutup segera setelah lahir dan tetap terlihat sebagai tali ligamentosa bulat (Lig' teres hepatis) di ujung bebas Lig. falciforme hepatis. Di bawah Umbilicus teriihat Plica umbilicalis mediana (mengandung sisa Urachus - sisa fibrosa dari


== i::7:::+:.2=:.:., i::-:z.*=t-: :itj -'" *=.j:;+j,i:i:= .--.= 7,.:.!::,**{=+i,:}':=:.i;::;=t;t:.:i:=:= r:;f:;_ii-= Foramen venae cavae l\1. transversus abdominis Centrum tendineum Pars costalis diaphragmatis Pars lumbalis diaphragmatis, Crus dextrum Lig. arcuatum mediale Lig. arcuatum laterale (M. psoas minor) M. quadratus lumborum transversus abdominis M, psoas major M. iliacus Pedtoneum parietale Pecten ossis pubis Gambar 2.99 Diaphragma, dan otot-otot dinding abdomen, Mm. abdominis; dilihat dari ventral. Diaphragma terdiri dari suatu lempeng tendon sentral (Centrum tendineum) disertai otot-otot yang melekat yang memiliki origo di Sternum (Pars sternalis), Costae {Pars costalis}, dan Columna Vertebralis regio lumbal (Pars lumbalis). Jika retroperitoneum diangkat maka terlihat daerah paravertebra yaitu Mm. iliopsoas (masing-masing terdiri dari M. psoas major dan M. iliacus), M. quadratus lumborum, dan, sebagai varian, M. psoas minor. Kedua M. psoas major berorigo di Fossa iliaca, dan M. iliacus berinsersi di Trochanter minor Femur. M. psoas major merupakan ;-j : "-: !-: ? : ='.:t ::a :' - i= {}. = ! = {: e a = :t c !"r =,:e {} {} {:: i. . = != *.} a.}! + { i {"}, Pars sternalis diaphragmaiis Pars costalis diaphragmatis Oesophagus, Pars abdominalis Hiatus oesophageus Hiatus aorticus Truncus coeliacus Pars abdominalis aortae Fascia transversalis Venebrae lumbales lll; lV Crista iliaca (M. psoas minor), Tendo M. psoas major l\.4. iliacus Promontorium Lacuna vasorum A. femoralis V femoralis Lig. inguinale* Vesica urinaria fleksor terkuat paha. M. psoas major dapat menggerakkan torso bagian atas dari posisi berbaring ke posisi duduk tegak dan ikut serta dalam gerakan rotasi badan. M. quadratus lumborum berorigo di Labium internum Crista iliaca dan berinsersi di Costa Xll dan di Procc. costales vertebrarum lumbales l-lV. Otot ini mampu menurunkan Costa Xll dan ikut serta dalam gerakan fleksi ke depan badan. *Ligamen FALLOPIAN atau ligamen POUPART :.-=. i 2::=. -€:i i.;: e:-: :


Badan 4z z'*t-* i* z p * r*: - L= * * r: -= f * I L, = = !:';-t=z:; ++ *;=.:::-;i',-= -- il:*i;:;:€l='iit- *" OtOt "- *t*;l' :==:;:== N. phrenicus dexter, R. phrenicoabdominalis Pars costalis diaphragmatis Lig. arcuatum medianuml Hiatus aorticus Pars lumbalis diaphragmatis, Crus dextrum, (Pars lateralis) Pars sternalis diaphragmatis W. phrenicae inferiores V azygos Pars lumbalis diaphragmatis, Crus dextrum, (Pars medialis) Gambar 2.100 Diaphragma; dilihat dari kaudal. Diaphragma terdiri dari Centrum tendineum dan Partes sternales, costales, dan lumbales. Trigonum sternocostale (celah LARREY) terletak di antara Pars sternalis dan Pars costalis, dan Trigonum lumbocostale (segitiga BOCHDALEK) di antara Pars costalis dan Pars lumbalis. Pars lumbalis dibagi menjadi Crus dextrum dan Crus sinistrum, yang masing-masing dipisahkan lebih lanjut menjadi Crura mediale, intermedium, dan laterale. Crus dextrum melekat ke Corpora vertebrarum lumbales L1-L3 beserta Disci intervertebrales-nya; Crus sinistrum melekat ke Vertebrae lumbales L1-L2 beserta Discus V cava inferior, W. hepaticae Pars sternalis diaphragmatis Pleura parietalis, Pars diaphragmatica Proc. xiphoideus (Trigonum sternocostale): A.; V thoracica interna N. phrenicus sinisier, R. phrenicoabdominalis Hiatus oesophageus: Oesophagus; Trunci vagales anterior et posterior N. phrenicus sinister, R. phrenicoabdominalis A. phrenica inferior N. splanchnicus major Hiatus aorticus: Aorta abdominalis: Ductus thoracicus V hemiazygos N. splanchnicus minor (Trigonum lumbocostale) M. quadratus lumborum I\4. psoas major Truncus sympathicus intervertebralis-nya. Crus mediale dextrum membentuk suatu lengkung mengelilingi Oesophagus (Hiatus oesophageus). Crus sinistrum dan dextrum dihubungkan oleh suatu lengkung tendinosa {Hiatus aorticus) setinggi Columna vertebralis. Di Hiatus aorticus Aorta masuk ke rongga abdomen. Lig. arcuatum mediale (psoas arcadel membatasi Diaphragma dari M. psoas major, sementara Lig. arcuatum laterale (quadratus arcade) memisahkan Diaphragma dari M. quadratus lumborum. ,::'i--:V,; Oesophagus, Pars abdominalis Pars thoracica aortae Oesophagus, Pars thoracica Centrum tendineum Gaster Pars cardiaca Pars lumbalis diaphragmatis, Crus sinistrum, (Pars lateralis) (Trigonum lumbocostale)* Lig, arcuatum laterale** Costa VIll Costa Xll ll. transversus abdominis Lig, arcuatum mediale*** Pars lumbalis diaphragmatis, Crus sinistrum, (Pars medialis) Lig. lumbocostale l\,4. quadratus lumborum Centrum tendineum Foramen v. cavae: V cava inferior Lig, arcuatum mediale Lig, arcuatum laterale Costa Xll Proc. costalis vedebrae lumbalis I M. latissimus dorsi lvl. serratus anterior Pericardium Hiatus aodicus Lig. arcuatum mediale*** lvl. psoas major (M. psoas mino0 Gambar 2.101 Diaphragma, dengan Apertura diaphragmatis dan otot-otot dinding abdomen posterior; dilihat dari ventral. Diaphragma adalah suatu pemisahan tak-sempurna berbentuk kubah ganda antara rongga Thorax dan abdomen ( + Gambar 2.99 dan 2.102). -=:'. :- a ! :2 a. :i ! '::: J: z :: lstilah klinis: segitiga BOCHDALEK quadralus arcade psoas arcade -.: € 1*: 94


Badan €::=5=*l ;*rr:::k**r: -* F*ti'*;"r:'?.'=r=#*t. '* *=rg.:- ', :'r,:zi:ii.7i:-*:t -'= OtOt -- u i = a=; : -= a: ::': ;-= N. phrenicus dexter, R. phrenicoabdominalis Pars costalis diaphragmatis Lig. arcuatum medianum; Hiatus aorticus Pars lumbalis diaphragmatis, Crus dextrum, (Pars laleralis) Pars sternalis diaphragmatis Vv. phrenicae inferiores V azygos Pars lumbalis diaphragmatis, Crus dextrum, (Pars medialis) Gambar 2.100 Diaphragma; dilihat dari kaudal. Diaphragma terdiri dari Centrum tendineum dan Partes sternales, costales, dan lumbales. Trigonum sternocostale (celah LARREY) terletak di antara Pars sternalis dan Pars costalis, dan Trigonum lumbocostale (segitiga BOCHDALEK) di antara Pars costalis dan Pars lumbalis. Pars lumbalis dibagi menjadi Crus dextrum dan Crus sinistrum, yang masing-masing dipisahkan lebih lanjut menjadi Crura mediale, intermedium, dan laterale. Crus dextrum melekat ke Corpora vertebrarum lumbales L1-L3 beserta Disci intervertebrales-nya; Crus sinistrum melekat ke Vertebrae lumbales L1-L2 beserta Discus V cava inferior, W. hepaticae Pars sternalis diaphragmatis Pleura parietalis, Pars diaphragmatica Proc. xiphoideus (Trigonum sternocostale): A.; V thoracica interna, N. phrenicus sinister, R. phrenicoabdominalis Hiatus oesophageus: Oesophagus; Trunci vagales anterior et posterior N. phrenicus sinister, R. phrenicoabdominalis A. phrenica inferior N. splanchnicus major Hiatus aoriicus: Aoda abdominalis; Ductus thoracicus V hemiazygos N. splanchnicus minor (Trigonum lumbocostale) l\il. quadratus lumborum l\,4. psoas major Truncus sympathicus intervertebralis-nya. Crus mediale dextrum membentuk suatu Iengkung mengelilingi Oesophagus (Hiatus oesophageus). Crus sinistrum dan dextrum dihubungkan oleh suatu lengkung tendinosa (Hiatus aorticus) setinggi Columna vertebralis. Di Hiatus aorticus Aorta masuk ke rongga abdomen. Lig. arcuatum mediale (psoas arcade) membatasi Diaphragma dari M. psoas major, sementara Lig. arcuatum laterale lquadratus arcadel memisahkan Diaphragma dari M. quadratus iumborum. r+?i*i :._, .:, : a. I Oesophagus, Pars abdominalis Pars thoracica aodae Oesophagus, Pars thoracica Centrum tendineum Gaster, Pars cardiaca Pars lumbaljs diaphragmatis, Crus sinistrum, (Pars lateralis) (Trigonum lumbocostale)* Lig. arcuatum laterale** costa vlll Costa Xll l\4. transversus abdominis Lig. arcuatum mediale*** Pars lumbalis diaphragmatis, Crus sinistrum, (Pars medialis) Lig. lumbocostale l\4. quadratus lumborum Centrum tendineum Foramen v. cavae: V cava inferior Lig, arcuatum mediale Lig. arcuatum laterale Costa Xll Proc. costalis vertebrae lumbalis I M. latissimus dorsi lvl. serratus anterior Pericardium Hiatus aorticus Lig. arcuatum mediale**' l\rl. psoas major (|V]. psoas minor) {! :.' .; Gambar 2.101 Diaphragma, dengan Apertura diaphragmatis dan otot-otot dinding abdomen posterior; dilihat dari ventral. Diaphragma adalah suatu pemisahan tak-sempurna berbentuk kubah ganda antara rongga Thorax dan abdomen (+ Gambar 2.99 dan 2.102J. -.-.2 aa a - 2 -i:J ::ii:i: :i: lstilah klinis: segitiga BOCHDALEK quadralus arcade psoas arcade 94


*=:-r-:t:iz=iz tt=r*,*:j'*;-. =ara€ * T*p*gr*f!, ;:**gg*t=g * F*'y***{a - T+p*:gr*fi, =?;:#*z-,;r=:3*n 13!r-:*et:g *i*B?er*grr=* Diaphragma, Pars costalis lM. obliquus externus abdominis M. obliquus internus abdominis [/. transversus abdominis Crista iliaca M. tensor fasciae latae M. iliopsoas Symphysis pubica Gambar 2.102 Diaphragma, dan otot oblik dinding abdomen, Mm. abdominis; potongan frontal; dilihat dari ventral. Tampak Diaphragma yang tipis dan berbentuk kubah. Partes costales berorigo di lateral dari Costae Xl dan berproyeksi ke Centrum tendineum. Sewaktu bernapas normal, kubah Diaphragma terletak Vestibulum gastrooesophageale Herniasi Fundus Diaphragma **qegen HEi+=,e Hernia diaphragmatica diklasifikasikan sebagai kongenital {Hernia diaphragmatica spuria) dan didapat (Hernia diaphragmatica vera). Jika organ yang mengalami herniasi dibungkus oleh Peritoneum (kantong hernia) maka hernianya dikatakan hernia sejati. Bentuk kongenital biasanya bermanifestasi sebagai suatu celah di Diaphragma tempat organ-organ abdomen (Gaster, usus, Hepar, limpa) masuk ke dalam Thorax. Umumnya, hernia kongenital (biasanya terjadi di titik-titik lemah fisiologik Diaphragma di Trigonum sterno- atau lumbocostale [hernia MORGAGNII) tidak memiliki kantong hernia. Diaphragma, Centrum tendineum A.; V intercostalis; N. intercostalis (T8) Fascia transversalis Peritoneum parietale N. cutaneus femoris lateralis N. femoralis A. femoralis V femoralis antara Spatium intercostale V dan Vl. Dinding abdomen lateral terdiri dari otot-otot oblik dinding abdomen (Mm. obliquus externus abdominis, obliquus internus abdominis, dan transversus abdominis). -il1 Cosla Vll Costa Vlll Costa lX Costa X b Gambar 2.1O3a dan b hernia aksial (sliding hernia) (a) dan hernia hiatus para-oesophageus (b); gambar skematik. [1 7] - ---- -: Hernia diaphragmatica didapat biasanya merupakan stiding hernia 1 atau hernia hiatus para-oesophageus (-+ Gambar 2,103). pada f hernia hiatus, lambung secara parsial melewati lubang fisiologik ; berbentukcelahdiDiaphragmatempatlewatnyaoesophagus (Hiatusoesophageus)'Padaaxialslidinghernia,bagiancardia Gaster tertarik melalui Diaphragma ke dalam Thorax. JUgaterdapatbentukcampuran'SuatUbentukyangparahadalah upside.downstomach(Gasterterbalik;thoracicstomach,sebagian besar Gaster telah masuk ke dalam rongga Thorax sehingga posisinya seperti terbalik).


I Badan A. vertebralis A, subclavia dextra Truncus brachiocephalicus A. thoracica interna** Rr. intercostales anteriores Rr mammarii mediales Rn sternales Rr perlorantes A. pericerdiacophrenica flri gonum sternocostale)* R. obturatorius F. pubicus Gambar 2.104 Arleri dinding ventral badan. Dinding ventral badan menerima darah arteri dari cabang-cabang Aa. subclavia, axillaris, iliaca externa, dan femoralis. Otot-otot dinding abdomen menerima darah melalui Aa. lumbales yang tersusun secara segmental dan berasal dari Aorta abdominalis (tidak diperlihatkan). " istilah klinis: celah LARREY " * istilah klinis: A. mammaria interna 1.. ,Geban-g'cabqng A :.tlrEra9icq.intgq{r4 I Rr. mediastinales . . Rr. thymici . Rr. bronchiales . r Rr. tracheales . . A. pericardiacophrenica . . Rr. sternales A. carotis communis sinistra A. subclavia sinistra A. axillaris A. subscapularis A- thoracica lateralis A. thoracica superior A. pericardiacophrenica A. thoracia interna Br. tracheales et bronchia es Rr. thymicl A. thoracodorsalis Rr. mediastina es A. musculophrenica A. epigastrica superior R. clavicularis I n acromiatis I R. dettoideus I A. thoracoacromialis Rete acromiale I Rr pectorales J A, epigastrica inferior A. circumflexa ilium profunda A. iliaca externa Rr. perforantes Rr. mammarii mediales Rr. intercostales anteriores A. musculophrenica A. epigastrica superior


Pembuluh darah dan saraf :'. -',{:.;:<::=;=-', ;..-' ::='- .t- -. 't'.., -}i -'' -" ' i: :..r:'.ai, a;;::}::':*=.=T. .}=:t :i:-:,-iz-i-i & :. ": = t .: - := :.': -,= : : * : r=:=i t = iJ ?,- Te,: i' i: .e R. cutaneus lateralis R. dorsalis A. intercostalis posterior R. cutaneus lateralis R. mammarius lateralis R. mammarius medialis R. perforans A. thoracica interna* Gambar 2.105 Arteri-arteri dinding Thorax. Aa. intercostales menciptakan anastomosis antara A. thoracica interna dan Pars thoracica aortae- * istilah klinis: A. mammaria interna R. cutaneus medialis R. spinalis R. coliateralis Pars thoracica aortae [Aorta thoracical R. intercostalis anterior r Aa. intercostales posteriores - R. dorsalis , R, cutaneus medialis - R. cutaneus lateralis - R. spinalis - R. collateralis - R. cutaneus lateralis - Rr. mammarii laterales. = "-"= i, ;. ,-- ig ,.:. Stenosis lsthmus aortae, suatu penyempitan Aorta di Arcus aortae, menyebabkan terbentuknya sirkuit pintas (bypassl vertikal dan horizontal: = Sirkuit pintas (bypass) vertikal: antara Aa. subclaviae dan iliacae externae melalui Aa. thoracicae internae, epigastricae superiores, dan epigastricae inf eriores (di dalam Vagina musculi recti abdominis) serta di dinding abdomen melalui Aa. musculophrenicae, epigastricae inf eriores, dan circumf lexae ilium profundae. u Sirkuit pintas (bypass) horizontal: antara Aa_ thoracicae internae dan Aorta thoracica melalui Rr. intercostales anteriores dan Aa. intercostales posteriores untuk menyuplai organ-organ Thorax dan abdomen. Membesarnya Aa" intercostales menyebabkan terjadinya usure (erosi) Costa (-+ Catatan Klinis hal. 47). Sirkuit pintas (bypassl ikut serta mempertahankan aliran darah ke bagian-bagian dinding tubuh dan ekstremitas bawah (perbedaan tekanan darah antara ekstremitas atas dan bawah biasanya tetap dapat diukur)


Click to View FlipBook Version