คู่มือสำหรับผู้ปฏิบัติงาน (ผู้บำบัด)

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 185 ครั้งที่ 24 การยอมรับ วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัดเข้าใจและตระหนักถึงความส าคัญของการยอมรับตนเองเกี่ยวกับ ภาวะการติดยา สาระส าคัญ การยอมรับความจริงเกี่ยวกับ “การติดแอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด” เป็นขั้นตอนแรกที่จะ ช่วยให้ผู้รับการบ าบัดเลิกเสพยาและสารเสพติดได้ส าเร็จ การยอมรับว่าติดยาไม่ได้หมายความว่า เราพ่ายแพ้ต่อชีวิต หรือเราอ่อนแอจนไม่สามารถควบคุมชีวิตทั้งหมดได้ เพียงแต่มีบางสิ่งบางอย่างเท่านั้น ที่ควบคุมไม่ได้ และหนึ่งในนั้นคือ การใช้ยาและสารเสพติด การพยายามดิ้นรนต่อไปที่จะควบคุมภาวะ ติดยาของตนเองโดยไม่ยอมรับ ก็เท่ากับเป็นการท าให้ภาวะติดยาของตนเองมีความรุนแรงยิ่งขึ้น วิธีการ 1. สมาชิก 1 คนอ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 24 และให้สมาชิกในกลุ่มอภิปรายแลกเปลี่ยน ความคิดเห็นร่วมกัน 2. สมาชิกในกลุ่มตอบค าถามข้อ 1-3 แล้วให้สมาชิกแลกเปลี่ยนประสบการณ์และข้อคิดเห็น 3. ผู้น ากลุ่มสรุปสาระส าคัญและให้สมาชิกร่วมกันแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 24 การยอมรับ

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 186 ใบกิจกรรมที่ 24 การยอมรับ เพื่อให้สามารถประสบความส าเร็จในการเลิกยาและสารเสพติดได้ คุณจ าเป็นต้องตระหนักรับรู้ ถึงพลังของการติดยาและสารเสพติด การยอมรับถึงข้อจ ากัดส่วนบุคคลที่เกิดจากการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด หลายคนรู้สึกว่าการยอมรับดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อพวกเขาเข้ารับการบ าบัดรักษา แต่ การเข้ารับการบ าบัดเป็นเพียงจุดเริ่มแรกที่ยอมรับว่าพวกเขาไม่สามารถเลิกยาและสารเสพติดเพียงล าพัง คนเดียวได้ ปัญหาอย่างหนึ่งที่ใหญ่มากในการด าเนินชีวิตโดยไม่ใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด คือ การปฏิเสธที่จะปล่อยวางและไม่ยอมรับว่าคนเรามีข้อจ ากัด การยอมรับว่าตนเองมีปัญหาเรื่องการใช้ แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดไม่ได้เป็นการแสดงออกถึงความอ่อนแอหรือเป็นจุดอ่อน คุณคิดว่าคนที่ เป็นโรคเบาหวาน โรคหัวใจเป็นคนที่อ่อนแอหรือไม่ ? การยอมรับว่าคุณเป็นคนติดยาและสารเสพติดไม่ได้หมายความว่าคุณไม่สามารถควบคุมชีวิต ของคุณได้ แต่มีเพียงบางเรื่องที่คุณจะควบคุมไม่ได้ หนึ่งในนั้นคือเรื่องการใช้แอลกอฮอล์ ยาและ สารเสพติด หากคุณพยายามควบคุมการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดนั่นเท่ากับว่าคุณจะท าให้การ ติดยาและสารเสพติดมีพลังเพิ่มมากขึ้น ในกระบวนการเลิกยาและสารเสพติดมีสิ่งหนึ่งที่ดูเหมือนว่าจะขัดแย้งกัน คือ ผู้ติดยาและ สารเสพติดที่ยอมรับความจริงเกี่ยวกับการติดยาได้มากเท่าไรก็จะประสบความส าเร็จหรือได้รับประโยชน์ ในการเลิกยาและสารเสพติดมากขึ้น วิธีเดียวที่จะเอาชนะการติดยาและสารเสพติดได้ก็คือ การยอมรับ ว่า “คุณติดยาและสารเสพติด” จะใช้ยาและสารเสพติดต่อไปไม่ได้แล้ว ผู้ที่เลิกยาและสารเสพติดได้ ส าเร็จในระยะเวลายาวนานมักจะยอมรับว่าเส้นทางของการเลิกยาและสารเสพติดโดยวิธีการหยุดใช้ ยาและสารเสพติดเป็นเส้นทางที่ปลอดภัยที่สุด คุณไม่จ าเป็นต้องปล่อยให้ติดยาและสารเสพติดอย่างรุนแรงก่อนแล้วค่อยคิดที่จะเลิก มันอาจเกิดปัญหาหลายอย่างที่ยังไม่ได้แก้ไข อย่ารอให้ถึงจุดที่แย่ที่สุดก่อนแล้วค่อยพยายามที่จะหยุด 1. ฉันเป็นคนติดยา ใช่ ไม่ใช่ 2. ฉันคิดว่าสักวันหนึ่งฉันอาจจะกลับไปใช้แอลกอฮอล์หรือยาและสารเสพติดได้อีก ใช่ ไม่ใช่ 3. ฉันมีความจ าเป็นที่จะต้องเรียนรู้ในเรื่อง………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………….

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 187 ครั้งที่ 25 การสร้างเพื่อนใหม่ วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. ตระหนักถึงอิทธิพลของเพื่อนและสามารถเลือกคบเพื่อนใหม่ที่ไม่เสพยาและสารเสพติด 2. สามารถระบุความแตกต่างระหว่างเพื่อนและคนรู้จักหรือคนที่คุ้นเคยได้ สาระส าคัญ 1. เพื่อนและคนรู้จักมีความแตกต่างกัน 2. เพื่อนคือคนที่รักและหวังดี ให้อภัยเราเมื่อเราผิดพลาด การสร้างเพื่อนใหม่มีความส าคัญต่อ การปรับเปลี่ยนหรือเลิกพฤติกรรมการเสพยาและสารเสพติดดังนั้นผู้รับการบ าบัด จ าเป็นต้องปรับเปลี่ยน พฤติกรรมแลรู้จักเลือกสถานที่ใหม่ในการพบปะผู้อื่น เพื่อการสร้างเพื่อนใหม่ที่ดี วิธีการ 1. ให้สมาชิก 1 คน อ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 25 และให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันอภิปราย 2. ให้สมาชิกแต่ละคนตอบค าถามข้อ 1-6 ตามใบกิจกรรม และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ซึ่งกันและกันท าทีละข้อจนครบทุกข้อ 3. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญและให้สมาชิกร่วมแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 25 การสร้างเพื่อนใหม่

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 188 ใบกิจกรรมที่ 25 การสร้างเพื่อนใหม่ สิ่งที่เป็นพรอันประเสริฐไม่ว่าจะเป็นชายหรือหญิงก็คือ การมีเพื่อน ใครสักคนหนึ่งที่สามารถไว้วางใจได้อย่างเต็มเปี่ยม คนที่รู้ว่าสิ่งที่ดีที่สุด และสิ่งที่เลวร้ายที่สุดในตัวของเราคืออะไร ผู้ที่รักเราแม้ว่าเราจะมีข้อบกพร่องต่างๆ ความสัมพันธ์ที่ดีส่งผลต่อสุขภาพ ถือเป็นสิ่งส าคัญอย่างยิ่งต่อกระบวนการเลิกยาและสารเสพติด เพื่อนและครอบครัวจะเป็นกระจกสะท้อนให้เรารู้ว่าเราเป็นอย่างไร “คุณจะกลายเป็นเหมือนคนที่คุณใช้ เวลาอยู่กับพวกเขา” ใช้ค าถามต่อไปนี้เพื่อช่วยให้คุณคิดเรื่องการสร้างสัมพันธภาพ 1. คุณมีเพื่อนที่มีลักษณะเหมือนกับบุคคลในข้อความข้างต้นหรือไม่ ถ้ามีพวกเขาคือใครบ้าง ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. คุณมีลักษณะอะไรที่คล้าย ๆ กับบุคคลรอบข้างหรือคนที่คุณคบหาบ้างหรือไม่ ? โปรดอธิบาย …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. ความแตกต่างระหว่างเพื่อนและคนรู้จักคุ้นเคยของคุณคืออะไร ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. คุณสามารถที่จะหาคนรู้จักให้กลายเป็นเพื่อนใหม่ได้ที่ไหนบ้าง ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. คุณเป็นเพื่อนกับใครบ้าง ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 6. คุณต้องเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอะไรบ้าง เพื่อให้สามารถมีสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่นได้ ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 189 ครั้งที่ 26 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. ตระหนักและรู้ถึงความส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพและทบทวนความผิดพลาดของ ตนเองในอดีต 2. รู้จักให้อภัยตนเองและผู้อื่น 3. มีแนวทางในการวางแผนฟื้นฟูสัมพันธภาพกับผู้อื่น สาระส าคัญ 1. การฟื้นฟูสัมพันธภาพกับคนใกล้ชิด คนในครอบครัวเป็นเรื่องจ าเป็น 2. การฟื้นฟูสัมพันธภาพจะท าได้ต้องอาศัยการให้อภัยตนเองและผู้อื่นเป็นเบื้องต้น การมี แนวทางในการวางแผนเพื่อที่จะฟื้นฟูสัมพันธภาพ จะท าให้สามารถลงมือปฏิบัติได้ง่ายขึ้น วิธีการ 1. ให้สมาชิก 1 คน อ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 26 และให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันอภิปราย 2. ให้สมาชิกแต่ละคนตอบค าถามข้อ 1-6 ตามใบกิจกรรม และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ซึ่งกันและกันท าทีละข้อจนครบทุกข้อ 3. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญและให้สมาชิกร่วมแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 26 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 190 ใบกิจกรรมที่ 26 การฟื้นฟูสัมพันธภาพ ในช่วงที่ติดแอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดและยังไม่ได้เข้ารับการบ าบัดรักษามันเป็นเรื่องปกติ ที่ผู้อื่นจะรู้สึกเจ็บปวดเนื่องจากผู้ติดยาและสารเสพติดไม่สามารถดูแลตนเองและไม่สามารถดูแลเอาใจใส่ บุคคลรอบข้างได้ ในระยะของการบ าบัดฟื้นฟูจากภาวะเสพติด จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งหากคุณคิดได้ว่าในช่วงที่ คุณติดยาและสารเสพติดคุณเคยท าร้ายทั้งตนเองและผู้อื่น เมื่อคุณพยายามที่จะท าหรือพูดอะไรเพื่อเป็น การฟื้นฟูสัมพันธภาพซึ่งถือว่าเป็นเรื่องส าคัญอย่างมาก ในโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน เรียก กระบวนการนี้ว่า “คุณได้ท าการแก้ไขหรือได้ชดใช้สิ่งที่เสียหาย” ซึ่งการท าสิ่งเหล่านี้ผู้ใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดจะไม่พยายามท าจนกว่าบุคคลนั้นจะฟื้นฟูได้ระยะหนึ่งที่มากเพียงพอ 1. มีพฤติกรรมในอดีตเรื่องใดบ้างที่คุณต้องการแก้ไข ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. มีสิ่งใดบ้างที่คุณละเลยที่จะท าหรือพูดซึ่งเป็นสิ่งจ าเป็นที่จะต้องแก้ไข ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. คุณได้วางแผนที่จะด าเนินการแก้ไขสิ่งเหล่านี้อย่างไรบ้าง ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. คุณรู้สึกว่าการฟื้นฟูในการเลิกยาและสารเสพติดและการหยุดดื่มแอลกอฮอล์นั้นเพียงพอหรือไม่ ส าหรับการแก้ไขสิ่งที่คุณกระท าต่อผู้อื่นในอดีต ? โปรดอธิบาย …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… การฟื้นฟูสัมพันธภาพเหล่านี้ไม่จ าเป็นต้องท าให้เป็นเรื่องยุ่งยาก เพียงแต่คุณยอมรับว่าการติดยา และสารเสพติดของคุณเป็นการท าร้ายให้ผู้อื่นรู้สึกเจ็บปวด การยอมรับก็จะช่วยลดความขัดแย้งของ สัมพันธภาพได้มาก แต่ไม่ใช่ทุกคนที่พร้อมจะให้อภัยคุณทันที สิ่งส าคัญของการฟื้นฟูสัมพันธภาพคือการ เริ่มต้นที่จะให้อภัยตัวเอง และเริ่มให้อภัยผู้อื่นส าหรับบางสิ่งบางอย่างที่เคยเกิดขึ้นกับคุณ 5. คุณต้องการให้อภัยใครบ้าง ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 6. ที่ผ่านมามีเรื่องใดที่คุณรู้สึกไม่พอใจและอยากให้ผ่านพ้นไปโดยไม่ต้องนึกถึงอีก …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 191 ครั้งที่ 27 การสวดมนต์เพื่อความสงบสุข วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. เข้าใจเรื่องการหาความสงบสุขในชีวิตและสามารถแยกได้ว่าสิ่งใดเป็นสิ่งที่ควบคุมได้และ สิ่งใดควบคุมไม่ได้ โดยเฉพาะเรื่องการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด 2. มีแนวทางในการปฏิบัติเพื่อให้จิตใจมีความสงบ มีสมาธิและปัญญาที่จะแก้ไขปัญหา สาระส าคัญ 1. การเรียนรู้วิธีการที่จะท าจิตใจสงบสุข จะช่วยให้บุคคลไม่ต้องแสวงหาความสุขจากการเสพ ยาและสารเสพติด หรือสิ่งอื่นใดที่น าอันตรายมาสู่ชีวิต 2. เคล็ดลับของความสงบสุขของจิตใจ เกิดจากการที่บุคคลเรียนรู้วิธีการท าจิตใจให้สงบด้วย การอยู่กับภาวะความเป็นปัจจุบัน ท าให้ไม่เป็นทุกข์จากความกังวลกับสิ่งที่ผ่านมาในอดีตที่ล่วงไปแล้ว หรือกลัวกับอนาคตที่ยังมาไม่ถึง และการเรียนรู้ข้อจ ากัดว่าอะไรคือสิ่งที่เราควบคุมได้ และไม่อาจจะ ควบคุมได้ ซึ่งจะท าให้ยอมรับหรือมีความคาดหวังสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง ไม่รู้สึกคับข้องใจเมื่อเผชิญ กับสิ่งที่ไม่สมหวัง วิธีการ 1. ผู้น ากลุ่มน าเข้าสู่หัวข้อ การเรียนรู้เคล็ดลับของการท าให้จิตใจมีความสงบสุข จะช่วยให้เขา สามารถเลิกยาและสารเสพติดได้ง่ายขึ้น 2. ให้สมาชิกท าใบกิจกรรมที่ 27 แล้วอภิปรายร่วมกันในประเด็นตามใบกิจกรรม 3. ผู้น ากลุ่มกล่าวสรุปตามสาระส าคัญ และให้สมาชิกแลกเปลี่ยนวิธีการและแนวทางปฏิบัติที่ เป็นไปได้ที่จะท าให้จิตใจเกิดความสงบสุข สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 27 การสวดมนต์เพื่อความสงบสุข

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 192 ใบกิจกรรมที่ 27 การสวดมนต์เพื่อความสงบสุข สิ่งศักดิ์สิทธ์ให้ความสุขสงบแก่ข้าพเจ้า เพื่อช่วยเหลือในสิ่งที่ข้าพเจ้าไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ให้ข้าพเจ้ามีความกล้าที่จะเปลี่ยนแปลงในสิ่งที่สามารถท าได้ และข้าพเจ้าเกิดปัญญาที่จะรู้ว่าอะไรบ้างที่เปลี่ยนแปลงได้ อะไรบ้างที่เปลี่ยนแปลงไม่ได้ ไม่ว่าคุณจะมองว่าข้อความด้านบนเป็นค าอธิษฐานหรือเป็นเพียงค าแนะน า แต่ก็ถือว่าเป็นข้อความที่มี ประโยชน์ต่อคุณ 1. คุณมีความคิดเห็นอย่างไรกับข้อความที่ได้อ่านข้างต้น ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. สิ่งใดบ้างที่คุณรู้ว่าคุณไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. คุณได้เปลี่ยนแปลงอะไรไปบ้างแล้ว ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. คุณเคยพยายามเปลี่ยนแปลงอะไรที่คุณอาจไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 193 ครั้งที่ 28 พฤติกรรมย้ าท า วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. ตระหนักถึงความส าคัญของการเปลี่ยนวิถีชีวิต โดยเลิกพฤติกรรมที่ไปสัมพันธ์กับการใช้ แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด 2. เข้าใจกลไกของการเสพยาและสารเสพติดที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมย้ าท า 3. มีแนวทางในการปูองกันพฤติกรรมย้ าท าที่เสี่ยงต่อการกลับไปเสพซ้ าและน ามาวางแผนกับ ตนเอง สาระส าคัญ 1. การเปลี่ยนวิธีการด าเนินชีวิตมีความส าคัญต่อการเลิกยาและสารเสพติด 2. พฤติกรรมย้ าท าเป็นวิถีชีวิตที่ควรเปลี่ยนแปลง 3. การเลิกพฤติกรรมย้ าท าเป็นเรื่องยาก และหากขาดความระมัดระวังก็อาจกลับไปท าซ้ าหรือ เปลี่ยนไปมีพฤติกรรมย้ าท าอื่นแทน 4. กลไกการกลับไปมีพฤติกรรมย้ าท าซ้ าจะเหมือนกับกลไกการติดยาและสารเสพติดและเพิ่ม โอกาสหรือกระตุ้นซึ่งกันและกัน 5. การปูองกันพฤติกรรมย้ าท า คือ หลีกเลี่ยงตัวกระตุ้น หยุดความคิด จัดท าตาราง และหาเวลา ท ากิจกรรมอื่นทดแทน รวมถึงการวางแผนปูองกันพฤติกรรมต่าง ๆ เหล่านี้ วิธีการ 1. ให้สมาชิก 1 คนอ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 28 และให้ทุกคนร่วมกันอภิปราย 2. ให้สมาชิกทุกคนตอบค าถามข้อ 1-7 ตามใบกิจกรรมที่ 28 และให้ทุกคนแลกเปลี่ยน ประสบการณ์ที่ละข้อ 3. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญและให้สมาชิกร่วมแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 28 พฤติกรรมย้ าท า

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 194 ใบกิจกรรมที่ 28 พฤติกรรมย้ าท า ผู้ติดยาและสารเสพติดจ านวนมากที่ประสบปัญหาจากการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด จึงตัดสินใจเข้าสู่กระบวนการบ าบัดรักษาเพียงหวังที่จะหยุดการใช้ยาและสารเสพติดตัวใดตัวหนึ่งเท่านั้น พวกเขาไม่ได้ตั้งใจที่จะเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิตทั้งหมด เมื่อเข้าสู่กระบวนการบ าบัดรักษา พวกเขา จะได้รับค าแนะน าว่า การฟื้นฟูจากการใช้ยาและสารเสพติดนั้นจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิต ที่ผ่านมาด้วย ข้อแนะน าต่าง ๆ ส าหรับการเปลี่ยนแปลงวิถีการด าเนินชีวิต มุ่งเน้นไปที่การพยายามท าให้ ผู้ติดยาระยะฟื้นตัวสามารถควบคุมชีวิตของพวกเขาได้โดยไม่กลับไปเสพซ้ า 1. คุณสังเกตว่าคุณเคยมีพฤติกรรมดังต่อไปนี้เกิดขึ้นหรือไม่ ? ……………….. ท างานตลอดเวลา (ไม่สนใจเรื่องอื่นเลย) ……………….. การใช้ยาที่แพทย์สั่งให้อย่างไม่เหมาะสม ……………….. การใช้ยาและสารเสพติดที่ผิดกฎหมายชนิดอื่นๆ ……………….. ดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีนปริมาณมาก ……………….. สูบบุหรี่ ……………….. การรับประทานอาหารที่มีน้ าตาลมากเกินไป ……………….. ออกก าลังกายหักโหม ……………….. การเล่นการพนัน ……………….. ใช้จ่ายเงินมากเกินไป ใช้เงินฟุุมเฟือย ……………….. ใช้เวลาเล่นอินเตอร์เน็ตมากเกินไป ……………….. เล่นวีดีโอ/เกมส์คอมพิวเตอร์มากเกินไป ……………….. มีกิจกรรมทางเพศทั้งที่มีคู่และการส าเร็จความใคร่ด้วยตนเองมากๆเกินไป ……………….. อื่น ๆ 2. คุณได้พยายามเปลี่ยนแปลงอะไรไปบ้างแล้ว และตอนนี้คุณยังต้องการเปลี่ยนแปลงเรื่องใดอีก ? ........................................................................................................................................ .............................. ...................................................................................................................................................................... 3. มีการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เกิดขึ้นหรือไม่ ? ใช่ ไม่ใช่ 4. คุณหลีกเลี่ยงความรู้สึกไม่สบายใจโดยการเปลี่ยนไปท าพฤติกรรมย้ าท าอื่นๆหรือไม่ ? โปรดอธิบาย ............................................................................................................................................................ .......... ...................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 195 คุณรู้สึกคุ้นเคยกับประโยคเหล่านี้หรือไม่ ? “ฉันหยุดสูบบุหรี่ หยุดดื่มแอลกอฮอล์ และหยุดเสพยาและสารเสพติดแล้ว มันเป็นเรื่องที่ยากมากจริง ๆ แต่แล้ววันหนึ่ง ฉันก็หวนกลับไปใช้มันอีก ฉันมีความรู้สึกที่แย่มากที่ท าเช่นนั้น” พฤติกรรมเช่นนี้เรียกว่า “กลุ่มอาการฝุาฝืน ละเมิดหรือละเว้น” 5. ในอดีตคุณเคยผ่านเรื่องราวที่คล้ายกับสิ่งนี้หรือไม่ ? โปรดอธิบาย ...................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................... . ...................................................................................................................................................................... การปูองกันพฤติกรรมย้ าท า : หลีกเลี่ยงตัวกระตุ้น หยุดความคิด จัดท าตาราง หาเวลาท ากิจกรรมอื่นทดแทน

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 196 ครั้งที่ 29 การจัดการกับความรู้สึกและภาวะซึมเศร้า วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. ตระหนักถึงอารมณ์ ความรู้สึก และสาเหตุที่ท าให้เกิดอารมณ์นั้น 2. สามารถรับรู้ถึงอาการแสดงต่าง ๆ ของภาวะซึมเศร้าของตนเอง 3. ทราบวิธีการจัดการอารมณ์เศร้าและอื่น ๆ ในระยะเลิกยา สาระส าคัญ 1. ผู้ที่อยู่ในระยะฟื้นตัวจากการเสพยา มักจะมีปัญหาเกี่ยวกับอารมณ์ สิ่งที่จะช่วยให้ การเลิกยาและสารเสพติดเป็นไปด้วยดีคือการท าความเข้าใจและยอมรับอารมณ์และความรู้สึกที่แท้จริง ของตนเอง ไม่ปกปิด ซ่อนเร้น จะน าไปสู่การเข้าใจถึงสาเหตุและแนวทางแก้ไขต่อไป 2. วิธีการควบคุมอารมณ์ การแสดงออกอย่างถูกต้อง จะช่วยผ่อนคลายความ รู้สึกและอารมณ์ ที่ไม่เหมาะสม 3. อารมณ์เศร้าและอาการแสดงออก หากปล่อยไว้โดยขาดการจัดการที่เหมาะสมจะเป็น ตัวกระตุ้นภายในที่ผลักดันให้ผู้รับการบ าบัดกลับไปเสพซ้ าได้อีก วิธีการ 1. ให้สมาชิกท ากิจกรรมในใบกิจกรรมที่ 29 แล้วให้สมาชิกในกลุ่มแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ร่วมกันทีละข้อ 2. สมาชิกผลัดกันอ่านข้อความทีละคน แล้วร่วมกันอภิปรายแลกเปลี่ยนประสบการณ์ร่วมกัน เป็นรายข้อ 3. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญ และให้สมาชิกแต่ละคนสรุปแนวทางการควบคุมภาวะซึมเศร้า ของตนเอง สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 29 การจัดการกับความรู้สึกและภาวะซึมเศร้า

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 197 ใบกิจกรรมที่ 29 การจัดการกับความรู้สึกและภาวะซึมเศร้า ความรู้สึก คุณสามารถรับรู้ความรู้สึกของคุณได้หรือไม่ ? บางครั้งผู้ที่ก าลังเลิกยาและสารเสพติดจะไม่ยอมรับหรือไม่อนุญาตให้ตนเองมีอารมณ์ความรู้สึก อะไรบางอย่างเกิดขึ้น เช่น พวกเขารู้สึกว่าอารมณ์โกรธเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องหรือคิดว่ามันอาจจะก่อให้เกิด ปัญหา คุณก็จะไม่ยอมรับอารมณ์โกรธ นอกจากนี้บางครั้งคนเรายังแปลอารมณ์ผิดๆได้ เช่น คุณบอกว่า คุณอารมณ์เสีย แต่จริงๆแล้วคุณก าลังเศร้า หดหู่ หรือก าลังรู้สึกกลัว การปฏิเสธอารมณ์ดังกล่าวจะส่งผล ให้การรับมือในการจัดการกับอารมณ์ความรู้สึกนั้นก็จะยากขึ้นด้วย คุณทราบหรือไม่ว่ามีสัญญาณภายนอกทางร่างกายที่สามารถบ่งบอกถึงอารมณ์ความรู้สึกบางอย่างได้? บางครั้งคุณอาจปวดท้องเมื่อคุณรู้สึกวิตกกังวล หรือคุณกัดเล็บเมื่อรู้สึกเครียด คุณตะโกนเมื่อ รู้สึกโกรธ ขอให้คุณลองนึกถึงอาการทางด้านร่างกายที่บ่งบอกถึงอารมณ์ความรู้สึกต่างๆของคุณว่าในแต่ ละอารมณ์มีอาการอย่างไร คุณได้พูดหรือมีพฤติกรรมในการแสดงออกอย่างไรบ้าง ? คุณสามารถระบุสาเหตุของการเกิดอารมณ์ความรู้สึกหรือไม่ ? อารมณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นอาจเกิดจากตัวกระตุ้นหรือปัจจัยภายนอก นอกจากนี้ก็ยังสามารถเกิดจาก ตัวกระตุ้นภายใน หากคุณเชื่อว่าคุณไม่ควรโกรธ คุณอาจปฏิเสธความโกรธนั้นได้แต่ความโกรธมันจะถูก สะสมอยู่ภายใน หากคุณพบว่าอารมณ์ความรู้สึกต่างๆเกิดจากการกระท าของผู้อื่นซึ่งส่งผลต่อการเกิด อารมณ์ต่างๆของคุณ คุณควรยอมรับความจริงที่ว่าจริงๆแล้วคุณเป็นผู้ที่ตัดสินใจที่จะรู้สึกแบบนั้นเอง ผู้อื่นไม่สามารถท าให้คุณรู้สึกต่างๆได้เลย อย่างไรก็ตามคุณต้องระมัดระวังการเกิดอารมณ์ความรู้สึกที่เกิด จากการเปลี่ยนแปลงทางสรีระเช่น หงุดหงิดเพราะการเปลี่ยนแปลงระดับฮอร์โมนในสตรีที่มีประจ าเดือน อาการที่เกิดจากภาวะซึมเศร้าหรืออารมณ์ที่เกิดจากการเข้าสู่ระยะอุปสรรคในการเลิกยา คุณจะรับมือและจัดการกับความรู้สึกของคุณอย่างไร อีกวิธีการหนึ่งในการรับมือและจัดการกับอารมณ์ความรู้สึก คือ การพิจารณาดูว่าอารมณ์ ความรู้สึกของคุณส่งผลกระทบต่อตัวคุณและผู้อื่นอย่างไร เช่น ความรู้สึกโกรธ หรือซึมเศร้าของคุณส่งผล ต่อความสัมพันธ์ของคุณกับผู้อื่นหรือไม่ ? หรือผู้อื่นต้องคอยหลบเลี่ยงการติดต่อกับคุณเพื่อลดความรู้สึก ไม่สบายใจหรือพยายามท าให้คุณรู้สึกดีขึ้นหรือไม่ ? คุณลองเพ่งจุดสนใจไปที่ 1-2 อารมณ์ที่คุณต้องการที่ จะเรียนรู้วิธีการรับมือและจัดการให้ดียิ่งขึ้น โปรดอธิบาย 1-2 อารมณ์ที่คุณต้องการจะเรียนรู้วิธีการรับมือและจัดการกับอารมณ์เหล่านี้ให้ดียิ่งขึ้น ........................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 198 กลยุทธ์วิธีการเผชิญอารมณ์ การควบคุมอารมณ์ความรู้สึกด้วยวิธีการใหม่ๆคืออะไร ? เมื่อคุณสามารถรับรู้และระบุอารมณ์ความรู้สึกแล้ว คุณอาจจะต้องแสดงถึงความรู้สึกนั้นออกมา คุณสามารถพูดคุยเกี่ยวกับอารมณ์ความรู้สึกของคุณกับผู้อื่น (กลุ่มคนที่คุณไว้วางใจ เพื่อน ผู้ให้การบ าบัด หรือคุณสามารถแสดงอารมณ์ความรู้สึกเหล่านั้นออกมาโดยตรงอย่างเหมาะสม เมื่อคุณรู้สึกไม่ดีคุณ สามารถเปลี่ยนแปลงมุมมองความคิด เช่น ฉันโกรธมากที่เธอไม่เห็นด้วยกับฉัน ฉันรู้สึกอยากใช้ แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด อาจเปลี่ยนความคิดว่า “มันเป็นเรื่องปกติที่อาจมีใครไม่เห็นด้วยกับฉัน การกลับไปใช้ยาและสารเสพติดก็ไม่น่าจะช่วยให้อะไรดีขึ้นได้”การมีพฤติกรรมที่ต่างไปจากเดิมและท าสิ่ง แปลกๆใหม่ๆเป็นวิธีการรับมือกับอารมณ์ความรู้สึกต่างๆได้ ความคิดนี้ คือการไม่ปล่อยให้อารมณ์ความรู้สึกที่ไม่ดีเกิดขึ้นและเรียนรู้ที่จะรับมือและจัดการ กับอารมณ์ซึ่งหมายถึงการอนุญาตให้ตนเองรู้สึกและใช้ชีวิตอย่างสมดุลระหว่างความคิด ความรู้สึกที่ จะน าไปสู่พฤติกรรมที่ถูกต้องเหมาะสม ภาวะซึมเศร้า ความรู้สึกอีกอย่างหนึ่งที่จ าเป็นต้องได้รับการจัดการแก้ไขในระยะการเลิกเสพยาและสารเสพติด คือ ภาวะซึมเศร้า คนส่วนใหญ่พบว่าปัญหาเกี่ยวกับภาวะซึมเศร้าจะเกิดขึ้นเป็นครั้งคราวในช่วงระหว่าง การเลิกยาและสารเสพติด บางคนเกิดภาวะซึมเศร้าแต่ไม่ได้รับการรักษา อาจส่งผลให้กลับไปเสพซ้ าได้ ดังนั้นจึงเป็นสิ่งส าคัญที่จะต้องตระหนักถึงสัญญาณของการเกิดภาวะซึมเศร้าและเตรียมพร้อมที่จะรับมือ ในการจัดการกับความรู้สึกนี้ 1. อาการแสดงของภาวะซึมเศร้า (ให้ส ารวจอาการต่าง ๆ ต่อไปนี้ เลือกได้มากกว่า 1 ข้อ ) อ่อนแรง พลังงานน้อย รับประทานอาหารมากเกินไปหรือไม่ทานอะไรเลย ความคิดเศร้าเสียใจ ไม่สนใจในอาชีพหรืองานอดิเรก/ไม่อยากท างาน/ไม่อยากท าอะไร นอนมากกว่าปกติ ความต้องการทางเพศลดลง ความคิดอยากดื่มแอลกอฮอล์หรือใช้ยาและสารเสพติด นอนไม่หลับ หยุดการไปเข้ากลุ่มช่วยเหลือกันเอง/ไม่มาพบกลุ่ม หยุดออกก าลังกาย หลีกเลี่ยงกิจกรรมทางสังคม/การพบปะกับผู้อื่น รู้สึกเบื่อ, โกรธ, หงุดหงิด ร้องไห้ คิดอยากฆ่าตัวตายหรือเคยลงมือกระท ามาก่อน หยุดกิจกรรมที่เคยปฏิบัติ เช่น การท างาน, การท าความสะอาดบ้าน

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 199 2. มีอาการอื่นๆที่คุณคิดว่าเป็นสัญญาณเริ่มต้นของการเกิดภาวะซึมเศร้าหรือไม่ ? โปรดอธิบาย .......................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... 3. การดูแลสุขภาพที่ตอบสนองต่อภาวะซึมเศร้ามีดังต่อไปนี้ การออกก าลังกายมากขึ้น การพูดคุยกับคู่สมรส / คู่รัก การวางแผนส าหรับกิจกรรมใหม่ ๆ การพูดคุยกับเพื่อน การพูดคุยกับผู้ให้การบ าบัด การไปพบแพทย์เพื่อบ าบัดด้วยยา 4. คุณมีแนวทางหรือวิธีการอื่นๆที่จะรับมือหรือจัดการกับภาวะซึมเศร้าที่มีประสิทธิภาพ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 200 ครั้งที่ 30 โปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. เรียนรู้หลักการ แนวคิดและวิธีการด าเนินการของโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน 2. เข้าใจและเห็นความส าคัญของการเข้าร่วมกลุ่มในการพัฒนาระดับจิตวิญญาณ และ ส่งเสริม ให้ผู้รับการบ าบัดเข้าร่วมกลุ่มโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน หรือกลุ่มช่วยเหลือกันเองอื่น ๆ ที่จะช่วยให้ ผู้รับการบ าบัดสามารถหยุดการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดได้อย่างต่อเนื่อง เมื่อพ้นระยะการบ าบัด ในโปรแกรมแล้ว สาระส าคัญ 1. กลุ่มช่วยเหลือกันเองเป็นแนวคิดและวิธีการปฏิบัติเพื่อให้สมาชิกกลุ่มที่เลิกแอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดได้มีแนวทางปฏิบัติเพื่อช่วยเหลือกันเอง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นก าลังใจให้แก่เพื่อน สมาชิกในการเลิกยาและสารเสพติด 2. ขั้นตอนที่ส าคัญอีกขั้นตอนหนึ่งคือ การดูแลตนเองให้สามารถหยุดยาและสารเสพติดได้ อย่างต่อเนื่องตลอดไป โดยกิจกรรมหนึ่งที่มีความส าคัญคือ การเข้าร่วมกลุ่มโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน หรือกลุ่มช่วยเหลือกันเองอื่น ๆ ซึ่งมีหลักการแนวคิด และวิธีปฏิบัติ เพื่อให้สมาชิกกลุ่มคน ที่ติดยาและสารเสพติดได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการเลิกยาซึ่งกันและกัน ได้รับการประคับประคอง และให้ก าลังใจต่อกัน วิธีการ 1. ผู้น ากลุ่มอธิบายเชื่อมโยงให้เห็นว่าการยอมรับตนเองเป็นขั้นตอนแรกที่จะช่วยให้เลิกยาและ สารเสพติดได้ส าเร็จ และขั้นตอนส าคัญภายหลังการบ าบัดคือ การดูแลตนเองให้หยุดยาและสารเสพติดได้ อย่างต่อเนื่อง โดยการสนับสนุนให้เข้ากลุ่มโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน หรือการเข้ากลุ่มช่วยเหลือ กันเองอื่น ๆ ที่มีในพื้นที่ 2. ผู้น ากลุ่มบรรยายหรืออธิบายให้ความรู้ เกี่ยวกับกระบวนการกลุ่มโปรแกรมหลักการ ขั้นตอน ตามใบกิจกรรมที่ 30 3. ผู้น ากลุ่มให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันอธิปรายเกี่ยวกับประโยชน์ที่สมาชิกกลุ่มจะได้รับจากการ เข้ากลุ่มโปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน หรือกลุ่มช่วยเหลือกันเองอื่น ๆ 4. ผู้น ากลุ่มสรุปสาระส าคัญและให้สมาชิกร่วมกันแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ /อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 30 โปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 201 ครั้งที่ 30 โปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน กลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่ดื่มแอลกอฮอล์(AA) คืออะไร ? กลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่ดื่มแอลกอฮอล์ เป็นองค์กรที่มีอยู่ทั่วโลก เริ่มก่อตั้งในปี พ.ศ.2473 สมาชิกเข้ากลุ่มโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย เป็นการประชุมแบบเปิดจัดได้ทุกวันหรือทุกเย็น สัปดาห์ละ 7 วัน เพื่อช่วยให้ผู้ที่ต้องการหยุดการใช้แอลกอฮอล์สามารถควบคุมพฤติกรรมการหยุดดื่มได้ ในต่างจังหวัด อาจมีการประชุมกลุ่มนี้น้อยกว่าในเขตเมืองใหญ่ๆ ในบางประเทศมีกลุ่มน้อยมากหรืออาจไม่มีเลย ในกรณีที่ไม่สามารถเดินทางไปเข้าร่วมกลุ่มได้ก็อาจใช้วิธีค้นหากลุ่มออนไลน์ การประชุมในรูปแบบนี้ถือเป็นการรักษาหรือไม่ ? ไม่ พวกเขาเป็นกลุ่มของคนที่เลิกใช้ยาและสารเสพติดมาแล้วระยะหนึ่ง มาพบปะรวมตัวกัน เพื่อช่วยเหลือประคับประคองซึ่งกันและกันในการแก้ปัญหาและปูองกันไม่ให้กลับไปเสพซ้ า ผู้จะเข้าร่วมกลุ่มต้องลงทะเบียนหรือนัดหมายก่อนหรือไม่ ? ไม่เพียงคุณเลือกเวลาและสถานที่ที่มีการประชุม ซึ่งอาจมีบริการอยู่ในโปรแกรมการรักษา ของคุณ การค้นหากลุ่มออนไลน์ หรือการโทรหาส านักงานบริการในท้องที่โดยตรง กลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่เสพสารเสพติดโคเคน (CA)กลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่ใช้สารเสพติด(NA) กลุ่ม CA คือกลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่เสพโคเคน ส่วนกลุ่ม NA เป็นกลุ่มส าหรับผู้ไม่ใช้ยาและ สารเสพติด นอกจากนี้ยังมีกลุ่มนิรนามอื่นๆ เช่น กลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการเล่นพนัน กลุ่มผู้ใช้ยาและ สารเสพติดประเภทอื่นๆ กลุ่มผู้ใช้กัญชากลุ่มผู้ใช้สารกระตุ้น กลุ่มผู้ที่มีปัญหาทางอารมณ์และกลุ่มอื่นๆ อีกมากมาย กลุ่มเหล่านี้มีลักษณะคล้ายกันแต่จะมีเปูาประสงค์ในการจัดการปัญหาที่แตกต่างกันไป กลุ่มเหล่านี้เป็นกลุ่มสนับสนุนที่ใช้หลักการ 12 ขั้นตอน ในการช่วยให้เกิดการปรับเปลี่ยนส าหรับ ผู้ที่มีปัญหาด้านสัมพันธภาพกับผู้อื่น เช่น ผู้ที่ใช้ยาและสารเสพติด ผู้ติดแอลกอฮอล์ผู้ติดเชื้อ กลุ่ม ส าหรับครอบครัวที่มีสมาชิกในครอบครัวมีความผิดปกติ ฯลฯ คนส่วนใหญ่จะเข้ากลุ่มมากกว่า 1 กลุ่ม หากเข้ากลุ่มที่มีเปูาหมายเฉพาะเจาะจงตรงกับปัญหาที่คุณก าลังเผชิญ ยิ่งจะช่วยให้คุณได้รับประโยชน์ อย่างมาก หลักการ 12 ขั้นตอนคืออะไร ? พื้นฐานของกลุ่มช่วยเหลือกันเอง คือการใช้หลักการ 12 ขั้นตอน ซึ่งประกอบด้วย ความเชื่อและ กิจกรรมต่าง ๆ ที่ได้รับการออกแบบมาเพื่อเป็นโปรแกรมช่วยเหลือ เน้นไปที่การพัฒนาในระดับ จิตวิญญาณให้แข็งแกร่ง โดยใช้เป็นขั้นตอนทั้งหมด 12 ขั้นตอน

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 202 ส าหรับผู้ที่ไม่ได้นับถือศาสนาจะท าอย่างไร ? ประโยชน์จากการเข้าร่วมกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอนสามารถเกิดขึ้นได้กับผู้เข้าร่วมกลุ่มทุกคน แม้ว่าจะไม่ได้นับถือศาสนาใดๆ หรือแม้แต่เข้ากลุ่มไม่ครบทั้ง 12 ขั้นตอน การพูดคุยของคนส่วนใหญ่ที่ เข้ากลุ่มนี้จะไม่ได้เป็นเรื่องของศาสนา และมีการขยายกรอบแนวคิดโดยให้ใช้ค าว่า “สิ่งศักดิ์สิทธิ์” แทน ค าว่า “พระเจ้า” เพื่อให้มนุษย์สามารถเรียนรู้ได้กว้างขวางขึ้นในมุมมองที่หลากหลาย กลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอนน าเสนออะไรบ้าง ? กลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอนน าเสนอประโยชน์ในเรื่องต่อไปนี้ 1. สถานที่ปลอดภัยในระยะฟื้นฟูจากการเลิกเสพยาและสารเสพติด 2. สถานที่ที่จะได้พบปะกับบุคคลอื่นที่ไม่ใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด 3. ความคิดในเชิงพัฒนาการระดับ “จิตวิญญาณ”ในการฟื้นฟูการเลิกยาและสารเสพติด 4. การสนับสนุนทางด้านอารมณ์ เป็นที่พึ่งทางใจ (ให้ก าลังใจ) 5. ได้พบปะและแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับผู้ที่สามารถหยุดการใช้ยาและสารเสพติดมาได้ เป็นระยะเวลานาน ๆ (ได้แบบอย่างของผู้เลิกยาและสารเสพติดที่ดี) 6. เครือข่ายสนับสนุนช่วยเหลือที่มีอยู่ทั่วโลก ขอแนะน าให้คุณเข้าร่วมประชุมกลุ่ม AA , CA , NA หรือกลุ่มสนับสนุนในชุมชนในขณะที่คุณ อยู่ในช่วงของการบ าบัดรักษาฟื้นฟู ซึ่งเป็นสิ่งส าคัญอย่างยิ่งส าหรับคุณ ในระยะเริ่มต้นการเลิกเสพยา คุณสามารถสอบถามจากสมาชิกรายอื่นเพื่อเลือกการเข้าร่วมประชุมกลุ่มที่ดีที่สุดส าหรับคุณ อาจถามถึง การประชุมที่แตกต่างกันและเปิดรับสิ่งที่คุณสามารถน าไปประยุกต์ใช้ กลุ่มเหล่านี้สามารถให้การ สนับสนุนทางสังคม อารมณ์ หรือจิตวิญญาณ หรืออย่างน้อยที่สุด คุณจะได้รับประโยชน์จากการไปใน สถานที่ที่ปลอดภัยจากการใช้ยาและสารเสพติด ทางเลือกอื่นๆ ส าหรับบางโปรแกรมที่เป็นการพัฒนาทางจิตวิญญาณ หรือ โปรแกรมหลักการ 12 ขั้นตอน มีความแตกต่างกันออกไป ในการเข้าร่วมประชุมบางแห่งจะมีการน าเสนอโปรแกรมทางเลือกอื่นๆ เช่น SMART ซึ่งย่อมาจาก Self-Management and Recovery Training การจัดการตนเองและการฟื้นฟู เพื่อการเลิกยาและสารเสพติด ที่มีรูปแบบพฤติกรรมการรับรู้ที่คล้ายกับ Matrix Model บางคนพบว่า คริสตจักรหรือสถานที่อื่นๆของพวกเขาได้น าเสนอกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอนไปยังประเทศที่ยังไม่มี กลุ่มเหล่านี้มาก่อน และมีการคิดค้นพัฒนาวิธีการอื่นๆในการเพิ่มองค์ประกอบของการสนับสนุน ทางจิตวิญญาณในการเลิกยาและสารเสพติดเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีส าหรับพื้นที่ในแต่ละบริบทที่แตกต่างกัน

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 203 หลักการ 12 ขั้นตอนของกลุ่มนิรนามเกี่ยวกับการไม่ดื่มแอลกอฮอล์(AA) 1. พวกเรายอมรับว่าเราไม่มีก าลังและพลังเพียงพอที่จะต่อสู้กับการติดแอลกอฮอล์และเราไม่สามารถ จัดการควบคุมการใช้ชีวิตของเราได้ 2. เราเชื่อว่ามีบางสิ่งบางอย่างที่เหนือกว่าตัวของเราซึ่งสามารถท าให้เรากลับเป็นปกติได้ 3. เราได้ท าการตัดสินใจที่จะให้ความตั้งใจ และการด าเนินชีวิตของเราอยู่ภายใต้การดูแลจากสิ่งที่ เราเชื่อมั่น ศรัทธา ซึ่งเราจะเข้าใจว่าสิ่งนั้นคืออะไร 4. เราได้ท าการพิจารณาเรื่องราวของตัวเราเองอย่างละเอียดถี่ถ้วนและไม่ท้อถอย 5. เรายอมรับความเป็นจริงจากความผิดของเราต่อสิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธาตัวเราเองและผู้อื่น 6. เราพร้อมที่จะให้สิ่งที่เราเชื่อมั่น ศรัทธา ช่วยขจัดนิสัยที่ไม่น่าพอใจต่าง ๆ ที่มีอยู่ในตัวของเรา 7. เราขอให้สิ่งที่เราศรัทธาลบจุดอ่อนข้อบกพร่องของเรา 8. เราได้ท ารายการชื่อของบุคคลทุกคนที่เราเคยท าร้ายและเรายินดีที่จะท าบางสิ่งบางอย่างเพื่อชดใช้ ให้กับพวกเขาทั้งหมด 9. เราจะชดใช้สิ่งที่ดีให้บุคคลเหล่านั้นอย่างครบถ้วนเมื่อเรามีโอกาส ยกเว้นถ้าการกระท านั้นจะเป็นการ ท าร้ายพวกเขาหรือบุคคลอื่น 10. เรายังคงพิจารณาเรื่องราวของตัวเราเองอย่างต่อเนื่อง และเมื่อใดที่เราพบว่าเราท าผิดก็จะยอมรับ ในสิ่งนั้นโดยทันที 11. เราจะภาวนาเพื่อพัฒนาความสัมพันธ์กับสิ่งที่เราเชื่อมั่นศรัทธา เคารพบูชา ซึ่งท าให้เราเกิดความรู้ ความเข้าใจในสิ่งที่ควรกระท าและสามารถปฏิบัติได้ 12. เมื่อเราได้เกิดการตื่นตัวของจิตใจขึ้นใหม่จากกระบวนการขั้นตอนเหล่านี้แล้ว เราจะพยายาม ถ่ายทอดความรู้เหล่านี้ ไปสู่ผู้ใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดคนอื่น ๆ และน าไปปฏิบัติในกิจวัตร ประจ าวันของเรา

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 204 ครั้งที่ 31 มองไปข้างหน้า จัดการกับช่วงเวลาหยุดพัก วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัด 1. สามารถจัดการกับช่วงเวลาที่ก าลังอยู่ในระยะฟื้นตัวจากการเลิกยาและสารเสพติด โดยการวางแผนและจัดหากิจกรรมท าได้อย่างเหมาะสม 2. สามารถวางแผนกิจกรรม เลือกกิจกรรม และมีการจัดเวลาให้เหมาะสมได้ในการปูองกัน การกลับไปเสพซ้ า สาระส าคัญ ความรู้สึกเบื่อหน่ายท้อแท้ ไม่อดทน โกรธ อ่อนล้า เกิดขึ้นได้ในระยะฟื้นฟูจากการเลิกยาและ สารเสพติด ผู้ที่ก าลังเลิกยาและสารเสพติดจะต้องมีการเลือกท ากิจกรรมที่ท าให้เกิดการผ่อนคลาย สดชื่น มีความสุข และเกิดความพึงพอใจเพื่อปูองกันการกลับไปเสพซ้ า วิธีการ 1. ให้สมาชิก 1 คนอ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 31/1 และให้สมาชิกในกลุ่มอภิปรายร่วมกัน 2. ให้สมาชิกตอบค าถามในใบกิจกรรมที่ 31/1 แล้วแลกเปลี่ยนประสบการณ์จากค าตอบของ แต่ละคน 3. ให้สมาชิกท าใบกิจกรรมที่ 31/2 และให้สมาชิกในกลุ่มอภิปรายร่วมกัน 4. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญและให้สมาชิกร่วมกันแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 31/1 มองไปข้างหน้า จัดการกับช่วงเวลาหยุดพัก ใบกิจกรรมที่ 31/2 วันหยุดและการฟื้นคืนสภาพจากภาวะติดยาและสารเสพติด (กิจกรรมทางเลือก)

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 205 ใบกิจกรรมที่ 31/1 มองไปข้างหน้า จัดการกับช่วงเวลาหยุดพัก ทั้งโครงสร้างชีวิต การจัดตารางกิจกรรม การรักษาความสมดุลและช่วงเวลาที่คุณควรหยุดพัก ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นสิ่งส าคัญทั้งสิ้นเมื่อคุณก าลังอยู่ในช่วงการฟื้นฟูในการเลิกยาและสารเสพติด เมื่อคุณ มาถึงจุดนี้ คุณรู้สึกว่าบางสิ่งบางอย่างหายไปหรือไม่ ? คุณรู้สึกอยากจะหยุดพักจากการท างาน การมาเข้ากลุ่มบ าบัด และหาสิ่งอื่นที่ตื่นเต้น แปลกใหม่ท าบ้างหรือไม่ ? ถ้าคุณรู้สึกว่าคุณก าลังอยู่ในระยะฝุาอุปสรรค (The wall) คุณจะไม่รู้สึกตื่นเต้นกับสิ่งใด ๆ เลย ซึ่งความรู้สึกเฉย ๆ ราบเรียบในระยะฟื้นฟูเป็นผลมาจากปัจจัยดังต่อไปนี้ 1. กระบวนการฟื้นฟูในการเลิกยาและสารเสพติดทางด้านร่างกายของคุณที่ก าลังฟื้นตัว อาจจะเป็นอุปสรรคต่อการที่คุณก าลังพยายามรู้สึกว่าคุณเข้มแข็งในทุกๆเรื่อง ซึ่งมันจะผ่านไปได้แต่ต้อง อาศัยระยะเวลาช่วงหนึ่ง 2. ชีวิตปกติของคุณ ท าให้คุณรู้สึกว่าตื่นเต้นน้อยกว่าชีวิตในช่วงที่คุณใช้แอลกอฮอล์ยาและ สารเสพติด บางคนพยายามใช้กลยุทธ์ เทคนิค และวิธีการบางอย่างเพื่อท าให้ชีวิตเป็นไปตามที่คาดหวังไว้ และน่าตื่นเต้นมีชีวิตชีวา คุณอาจจะวางแผนท าบางสิ่งบางอย่างที่คุณรอคอย บางคนจินตนาการว่าก าลัง สร้างหมู่เกาะ เกาะแห่งการพักผ่อน เกาะสนุกๆที่ตั้งตารอเพื่ออนาคต กิจกรรมในเกาะไม่จ าเป็นต้องเป็น สิ่งใหญ่ๆ แต่อาจเป็นกิจกรรมหรืองานอดิเรกที่ชอบ เป็นกิจกรรมที่มีความสนุกสนานร่าเริง และการ พักผ่อนที่คุณสามารถท าได้ คุณอาจคิดถึงสิ่งต่อไปนี้ เช่น - การไปในที่ที่คุณอยากเห็นหรืออยากไป - หยุดท างาน 1 วัน - การเข้าร่วมหรือเข้าชมการแข่งขันกีฬาที่คุณชื่นชอบ - การไปเยี่ยมญาติ - การออกไปรับประทานอาหารนอกบ้าน - การไปฟื้นฟูความสัมพันธ์กับเพื่อนเก่าๆ กิจกรรมเหล่านี้ควรจะเป็นสิ่งที่คุณหวังหรือต้องการท าจริง ๆ และควรจะก าหนดระยะเวลาที่ เหมาะสม ส าหรับแต่ละกิจกรรม เพื่อไม่ให้คุณรู้สึกเครียด เหน็ดเหนื่อย หรือเบื่อหน่ายจนเกินไป กิจกรรมใดที่คุณท าแล้วมีความสุขในอดีต กิจกรรมใดบ้างที่คุณท าแล้วมีความสุขในปัจจุบัน …………………………………………………………………. …………………………….…………………………………………. …………………………………………………………………. …………………………………………………….…………………. …………………….……………………..……………………. ……………………………………………………………………….. …………………….……………………..……………………. ………………………………………………………………………..

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 206 เวลาหยุดพัก ปัญหา การเข้าสู่ระยะฟื้นฟูในการเลิกยาและสารเสพติด หมายถึง การมีชีวิตอยู่อย่างรับผิดชอบ การตัดสินใจว่าจะต้องท าอะไรบ้าง จะต้องใช้เหตุผล ใช้ความฉลาดประกอบการด าเนินชีวิตอยู่ต่อเนื่อง ตลอดเวลา จนดูเป็นเรื่องที่อยากหลบหนี เป็นเรื่องน่าเบื่อหน่าย หมดพลังงาน กลายเป็นเหน็ดเหนื่อย และรู้สึกแย่ อาจท าให้หมดก าลังใจที่จะด าเนินชีวิตต่อไปได้ คุณจะรู้สึกว่าชีวิตกลายเป็นวัฏจักร ซ้ าซาก จ าเจ ตื่นนอน ไปท างาน กลับบ้าน เข้านอน ท าซ้ าๆเช่นเดิมทุกวัน ผู้เลิกยาและสารเสพติดจะรู้สึก อ่อนเพลีย เบื่อและเป็นความเสี่ยงต่อการกลับไปเสพซ้ าเมื่อคุณอ่อนล้าเต็มที ค าตอบเดิม ๆ แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดสามารถให้ความสุขกับคุณได้รวดเร็วทันที การใช้ยาและ สารเสพติดหรือการดื่มแอลกอฮอล์เป็นสิ่งที่ท าได้ง่ายมาก ให้ผลรวดเร็วทันใจ ในขณะที่เหตุผลทั้งหมด ที่จะไม่ใช้ยาและสารเสพติดถูกลืมไปในทันที ร่างกายและจิตใจก าลังต้องการ “การเติมพลัง” โดย เร่งด่วน ค าตอบใหม่ๆ แต่ละคนต้องตัดสินใจเอาเองว่าจะท าอะไรเพื่อน าความสดชื่นและความพึงพอใจกลับคืนมา กิจกรรมที่คุณเคยท าแล้วรู้สึกดีอาจจะใช้ไม่ได้ส าหรับผู้อื่น คุณสามารถที่จะเลือกว่าคุณจะท าสิ่งใดใน ช่วงเวลาเหล่านั้น มันเป็นสิ่งที่ส าคัญที่คุณควรหยุดพักเติมพลังของคุณเมื่อคุณรู้สึกเหนื่อยและอ่อนล้าทั้ง ทางร่างกายและจิตใจให้มีพลังเพิ่มมากขึ้นซึ่งเป็นการปูองกันการเสพซ้ า ให้สังเกตว่าคุณรู้สึกเครียด ไม่อดทน โกรธ หรืออารมณ์ไม่ดี อารมณ์เหล่านี้เป็นสัญญาณว่าคุณ ควรพักมากขึ้น คุณลองเลือกกิจกรรมในด้านล่าง gggg เดินเล่น ปั่นจักรยาน เข้าร่วมพิธีตามความเชื่อ เข้าเรียน ดูโทรทัศน์ ท าอาหาร/ทานอาหาร ดูภาพยนตร์ ฟังเพลง นอนอาบแดด อ่านหนังสือ วาดภาพ พูดคุยกับเพื่อนที่ไม่ใช้ยา เล่นกีฬา ตกปลา เข้ากลุ่มช่วยเหลือกันเอง งานเขียน เล่นกับสัตว์เลี้ยง เล่นเครื่องดนตรี การท าสมาธิ/โยคะ ออกก าลังกาย ซื้อของ หากปัจจุบันคุณเกิดความรู้สึกเครียดคุณจะท าอย่างไร ? ( ในอดีตคุณอาจเคยพูดว่าฉันต้องการดื่มหรือฉัน จ าเป็นที่จะต้องท าให้อารมณ์ฉันดีขึ้น ) ในวันนี้สิ่งที่คุณท าในช่วงเวลาที่คุณควรหยุดพักในขณะนี้คืออะไร ? .................................................................................................................................................. ........................................ .......................................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................................

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 207 ใบกิจกรรมที่ 31/2 วันหยุดและการฟื้นคืนสภาพจากภาวะติดยาและสารเสพติด (กิจกรรมทางเลือก) ช่วงเทศกาลวันหยุดมักเป็นช่วงเวลาที่ยากล าบากส าหรับผู้ที่อยู่ระยะฟื้นฟูในการเลิกยาและ สารเสพติด เนื่องจากมีหลายสิ่งที่อาจเกิดขึ้นเพื่อเพิ่มความเสี่ยงต่อการกลับไปเสพซ้ าได้ รายการด้านล่างนี้จะช่วยให้คุณตรวจสอบได้ว่าช่วงวันหยุดเป็นปัญหาส าหรับการเลิกยาและ สารเสพติดของคุณอย่างไรบ้าง ? ……………. มีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดมากในช่วงวันหยุดหรือเทศกาล ……………. ความเครียดเรื่องเงินในการซื้อข้าวของ/ของขวัญ ……………. ความเครียดเพิ่มขึ้นจากปัญหาการจราจร ……………. ความเครียดเพิ่มขึ้น จากการมีคนจ านวนมากไปซื้อของตามห้างร้านอย่างหนาแน่น ……………. การหยุดการท ากิจวัตรประจ าวันตามปกติ ……………. การหยุดออกก าลังกาย ……………. ไม่ได้เข้ากลุ่มช่วยเหลือกันเอง ……………. ไม่ได้ไปเข้ากระบวนการบ าบัดรักษาตามนัด ……………. บรรยากาศในงานเลี้ยงสังสรรค์ ……………. การได้ติดต่อ(หรือไม่ได้ติดต่อ)กับญาติพี่น้องมากขึ้น ……………. ความเครียดเพิ่มขึ้นจากความทรงจ าเก่า ๆ ในช่วงวันหยุดหรือเทศกาล ……………. ความเครียดและกังวลมากขึ้นจากการที่จะเผชิญหน้ากับตัวกระตุ้นและอาการอยากยา ……………. เครียดจากการไม่มีเวลาในการตอบสนองต่อความรับผิดชอบของตนเอง ……………. ยุ่งกับการจัดการเตรียมงานเทศกาลต่าง ๆ เช่น เทศกาลวันขึ้นปีใหม่หรืองานเลี้ยงอื่นๆ ……………. มีเวลาว่างเพิ่มขึ้น โดยไม่มีการก าหนดกิจกรรมรองรับในช่วงวันหยุดและเทศกาล ……………. อื่น ๆ………………………………………………………………………………………………………………… เกณฑ์การให้คะแนน เสี่ยงเล็กน้อย : ถ้าคุณเลือกได้ 1 – 3 ข้อ คุณโชคดี เพราะวันหยุดเทศกาลอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อ การกลับไปเสพซ้ าให้คุณเพียงเล็กน้อย เสี่ยงปานกลาง : ถ้าคุณเลือกได้ 4 – 6 ข้อ วันหยุดเทศกาลค่อนข้างเพิ่มความเครียดให้กับชีวิตคุณ ความเสี่ยงในการกลับไปเสพซ้ าขึ้นอยู่กับความเครียดของคนที่มีเพิ่มมากขึ้น คุณต้องวางแผนอย่างรอบอบ ในการรับมือกับช่วงวันหยุดเทศกาล เสี่ยงสูง : ถ้าคุณเลือกได้ตั้งแต่ 7 ข้อขึ้นไป วันหยุดเทศกาลเป็นสิ่งส าคัญที่ท าให้คุณเครียดในชีวิต การปูองกันการกลับไปเสพซ้ าเป็นการเรียนรู้วิธีการจัดการในช่วงเวลาที่เป็นอันตราย “ไม่มีความจ าเป็นที่ใครๆจะต้องกลับไปเสพซ้ า ไม่มีใครได้ประโยชน์จากการกลับไปเสพซ้ า”

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 208 คุณสามารถท าสิ่งใดได้บ้างในช่วงวันหยุดเทศกาลเพื่อปูองกันการกลับไปเสพซ้ า คิดถึงแผนในการเลิกยาและสารเสพติดของคุณ เข้าร่วมกลุ่มและจัดตารางช่วงเวลาของคุณ ติดต่อหรือมาพบผู้ให้การบ าบัดของคุณ ใช้เครื่องมือและวิธีการต่างๆที่เคยช่วยให้คุณฟื้นตัวจากการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติดมา ก่อนหน้านี้ เพื่อช่วยให้คุณผ่านวิกฤตนี้ไปได้ อื่นๆ............................................................................……………………………………………………… ............................................................................................................................................

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 209 ครั้งที่ 32 หยุดเสพยาทีละวัน วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการบ าบัดมีก าลังใจและมีแนวคิดง่ายๆในการเลิกยาและสารเสพติด สาระส าคัญ 1. ผู้ที่อยู่ในระหว่างการเลิกยาและสารเสพติดมักจะน าเหตุการณ์ในอดีตมาต าหนิตัวเองซ้ า ๆ ท าให้ไม่สามารถควบคุมตนเองในการเลิกยาและสารเสพติดได้ 2. การคิดถึงเหตุการณ์ในอนาคต จะก่อให้เกิด ความหวาดกลัว ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเลิกยา และสารเสพติด ควรอยู่กับปัจจุบัน พยายามหยุดยาและสารเสพติดในแต่ละวันให้ได้ เมื่อสามารถหยุด ยาและสารเสพติดในวันนี้ได้ผู้รับการบ าบัดก็จะมีก าลังใจที่จะหยุดยาและสารเสพติดได้ในวันต่อไป วิธีการ 1. สมาชิก 1 คน อ่านข้อความในใบกิจกรรมที่ 32 แล้วให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันอภิปราย 2. สมาชิกตอบค าถามข้อ 1-3 ในใบกิจกรรมที่ 32 แล้วร่วมกันแลกเปลี่ยนแนวคิดและ ประสบการณ์ 3. ผู้น ากลุ่มสรุปประเด็นส าคัญและให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันแลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สื่อ/อุปกรณ์ ใบกิจกรรมที่ 32 หยุดเสพยาทีละวัน

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 210 ใบกิจกรรมที่ 32 หยุดเสพยาทีละวัน คนที่ก าลังเข้าสู่การเลิกยาและสารเสพติดจะไม่เสพซ้ าเพียงเพราะพวกเขาไม่สามารถรับมือกับ สถานการณ์ที่เลวร้ายแต่ละครั้งหรือแต่ละวันได้ เพราะโดยทั่วไปในแต่ละวันพวกเขาแต่ละคนจะสามารถบริหาร จัดการในกิจกรรมประจ าวันหรือเหตุการณ์เล็กน้อยได้บ้าง มีเพียงบางสิ่งที่พวกเขาไม่สามารถบริหาร จัดการได้เมื่อปล่อยให้เหตุการณ์ในอดีตหรือความกลัวกังวลต่ออนาคตมามีผลต่อสภาวะปัจจุบัน การน าอดีตมาต าหนิตัวเอง อาจท าให้คุณไม่สามารถควบคุมตนเองและรับมือกับปัจจุบันได้ คุณก าลังยอมให้อดีตของคุณมาท าให้การเลิกยาและสารเสพติดของคุณยากขึ้นเพราะสมองที่ติดยาของ คุณ จะพูดกับคุณด้วยประโยคท านองนี้หรือไม่ ? “ฉันไม่สามารถท าสิ่งต่าง ๆ ให้ถูกต้องได้ ฉันมักท าให้โอกาสหลุดลอยไปเสมอ” “ ถ้าฉันพยายามท าบางสิ่งที่ยาก ๆ ฉันจะล้มเหลวเสมอ” “ฉันมักท าให้คนอื่นแย่ลง ฉันท าให้ทุกคนผิดหวังเสมอ ๆ” “ฉันไม่ค่อยมีสติ” 1. คุณลองนึกถึงสถานการณ์/เหตุการณ์ล่าสุดที่คุณยอมให้อดีตมาท าให้เกิดปัญหาหรือยุ่งยากขึ้น? โปรดอธิบาย …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. การปล่อยให้ “เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้น” มามีผลต่อจิตใจของคุณมากจนท าให้คาดการณ์กับ อนาคต เกิดเป็นความกังวลกับสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น คุณไม่สามารถจัดการกับสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้นได้ แต่คุณ สามารถจัดการกับสิ่งที่ก าลังเกิดขึ้นกับคุณได้ขณะนี้และวันนี้เท่านั้น คุณจะรู้สึกหวาดกลัว เมื่อคุณเริ่มที่จะ บอกกับตัวเองว่า “พรุ่งนี้จะมีบางอย่างเกิดขึ้นเพื่อท าลายสิ่งนี้” “คน ๆ นั้น จะต้องเกลียดฉันในเรื่องที่ฉันท า” “ฉันคงจะไม่สามารถท าในได้ส าเร็จหรอก” 2. มีสิ่งใดบ้างที่ท าให้คุณเกิดความกลัวต่อชีวิตคุณในอนาคต? …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. มีสิ่งใดบ้างที่คุณสามารถบอกกับตัวเองได้ว่า คุณจะน าพาตัวคุณเองออกจากความหวาดกลัวต่ออนาคต กลับสู่ชีวิต ในปัจจุบัน ? ……………………………………………………………………………………………………………………………….......…………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 211 สรุป กลุ่มปูองกันการกลับไปเสพซ้ า (Relapse Prevention Group) เป็นหัวใจส าคัญของ การด าเนินการบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program ในกระบวนการบ าบัดจะต้องท ากลุ่มนี้ตั้งแต่เริ่มต้นจนกระทั่งสิ้นสุดกระบวนการบ าบัด กลุ่มมี ลักษณะเป็นกลุ่มเปิดและมีรูปแบบที่เฉพาะเจาะจง ในกระบวนการบ าบัดรักษาสามารถท าให้ผู้รับการ บ าบัดหยุดใช้ยาและสารเสพติดได้โดยไม่ยากนัก แต่การเลิกยาและสารเสพติดจะต้องอาศัยความฉลาดใน การปูองกันตนเองไม่ให้กลับไปเสพซ้ าด้วย กลุ่มนี้จึงมีการศึกษาและรวบรวมถึงปัจจัยเสี่ยงที่ท าให้ผู้ที่ก าลัง เข้ารับการบ าบัดฟื้นฟูในการเลิกยาและสารเสพติดมีโอกาสในการกลับไปเสพซ้ าเมื่ออยู่ในเหตุการณ์หรือ สถานการณ์ที่เป็นตัวกระตุ้น เพื่อช่วยให้ผู้รับการบ าบัดสามารถรับรู้สัญญาณเตือนเหล่านี้และมีวิธีการ รับมือ สามารถจัดการกับตัวกระตุ้นต่างๆและยังคงสภาพของการหยุดการใช้ยาและสารเสพติดได้อย่าง ต่อเนื่อง เทคนิคที่ใช้ในการปูองกันการกลับไปเสพซ้ าประกอบด้วย จิตวิทยาการศึกษา (การสอน วิธีการใช้ชีวิตอย่างมีสติ ) , การระบุสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงสูงในการกลับไปเสพซ้ า , การพัฒนาทักษะ การเผชิญปัญหา , การพัฒนาพฤติกรรมในการใช้ชีวิตใหม่ๆ , การรับรู้คุณค่าในตนเอง , การหลีกเลี่ยง และจัดการในการกลับไปเสพซ้ า และการก ากับติดตามการใช้แอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด โดยผ่าน การเรียนรู้การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ แลกเปลี่ยนมุมมองของสมาชิกในกลุ่ม ภายใต้การพูดคุยใน ประเด็นต่างๆมากมาย ถึง 32 ประเด็นซึ่งมุ่งเน้นไปที่พฤติกรรม การเปลี่ยนแปลงความคิด เพื่อเป็นการ เตรียมความพร้อมในการรับมือกับตัวกระตุ้นที่อาจเกิดขึ้น มีความฉลาดในการเลิกยา และสามารถดูแล ตนเองไม่ให้กลับไปเสพซ้ าได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังมีระบบสนับสนุนและมีโครงสร้างในการดูแลผู้รับ การบ าบัดที่สอดคล้องกัน ได้แก่ สมาชิกใหม่ที่เข้ามาในกลุ่มจะได้รับค าแนะน าจากประสบการณ์ของเพื่อน สมาชิกในกลุ่มที่หยุดการใช้ยาและสารเสพติดได้เป็นระยะเวลานานแล้ว , สมาชิกได้เห็นถึงการพัฒนาและ ความก้าวหน้าของตนเองในการเลิกยาและสารเสพติด , สมาชิกได้เชื่อมโยงเหตุการณ์ที่ตรงกับ ประสบการณ์ของตนเองในการปูองกันไม่ให้กลับไปเสพซ้ า และสมาชิกได้จัดตารางกิจกรรมที่ช่วยในการ เลิกยา ได้รับก าลังใจ เป็นต้น

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 212 ส่วนที่ 5 กลุ่มครอบครัวศึกษา

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 213 กลุ่มครอบครัวศึกษา (Family Education Group) ปรัชญา กิจกรรมกลุ่มครอบครัวศึกษาเป็นกิจกรรมกลุ่มที่ผู้รับการบ าบัดและครอบครัวเข้าร่วม ในกระบวนการบ าบัด เป็นกลุ่มให้ความรู้เกี่ยวกับภาวะเสพติดยาและสารเสพติด (โรคสมองติดยา) เน้นไปในจุดที่เฉพาะเจาะจงและเน้นองค์ความรู้ต่างๆแก่ผู้รับการบ าบัดและครอบครัว เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการติดยาและการเลิกยา สาเหตุของการใช้ยาและสารเสพติด การเปลี่ยนแปลงของสมองขณะและภายหลังการเสพยาและสารเสพติด ลักษณะทางความคิด อารมณ์ ของผู้ที่อยู่ในภาวะติดยา และบทบาทหน้าที่ของครอบครัวต่อการช่วยเหลือผู้รับการบ าบัดทั้งในระยะสั้น และระยะยาว รวมถึงการใช้ความสัมพันธ์ในครอบครัวเป็นปัจจัยเสริมให้ผู้รับการบ าบัดเลิกยาและ สารเสพติดได้ดีขึ้น กลุ่มนี้เป็นกลุ่มแรกที่ทั้งผู้รับการบ าบัดและสมาชิกในครอบครัวได้เข้ากลุ่มร่วมกันภายใต้ บรรยากาศของกลุ่มที่ท าให้รู้สึกปลอดภัย ซึ่งจะท าให้ผู้รับการบ าบัดและครอบครัวรู้สึกยินดีร่วมกิจกรรม การบ าบัด เรื่องราวที่น าเสนอในการบรรยายและอภิปรายให้ข้อมูลที่ครอบคลุมเกี่ยวกับการติดยา การเลิกยา ผลกระทบต่อครอบครัว ตลอดจนการปฏิบัติตัวของสมาชิกในครอบครัวเมื่ออยู่กับ ผู้รับการบ าบัด กลุ่มครอบครัวศึกษามีลักษณะคล้าย Multi Family Group อันประกอบด้วยสมาชิกหลายๆ ครอบครัวและผู้รับการบ าบัดรักษามาร่วมกลุ่มกัน ยกเว้นในแต่ละหัวข้อของกลุ่มที่มุ่งประเด็น เฉพาะเจาะจงโดยมีข้อมูลเป็นพื้นฐาน ผู้ให้การบ าบัดจะเชิญสมาชิกในครอบครัวเข้าร่วมกลุ่มปฏิกิริยา เชิงลบของครอบครัวก่อนที่จะเริ่มการบ าบัดซึ่งมักเป็นผลมาจากการที่ผู้รับการบ าบัดต้องการเข้าโปรแกรม การบ าบัดเพียงคนเดียว เปูาหมายของกลุ่มครอบครัวศึกษา 1. ครอบครัวจ าเป็นต้องมีความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับกระบวนการติดยาและ กระบวนการเลิกยา เนื่องจากความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องจะช่วยให้ครอบครัวเกิดทัศนคติที่ดี ให้อภัย เห็นอกเห็นใจและให้การสนับสนุนให้ผู้รับการบ าบัดเลิกยาและสารเสพติดได้อย่างต่อเนื่อง 2. การมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัวในการท ากิจกรรมต่างๆจะช่วยส่งเสริม ให้ผู้รับการบ าบัดเลิกยาและสารเสพติดได้ส าเร็จ ครอบครัวต้องเข้าใจว่ากระบวนการฟื้นคืนสภาพ (Recovery Process) อาจส่งผลต่อสัมพันธภาพในครอบครัวทั้งในปัจจุบันและอนาคต 3. มีเวทีส าหรับครอบครัวในการพูดคุยอภิปราย และการเรียนรู้วิธีการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันกับ ผู้เลิกยาและสารเสพติดจะท าให้เกิดสัมพันธภาพและความรู้สึกที่ดีต่อกันในครอบครัวและสมาชิกใน ครอบครัวสามารถใช้ชีวิตร่วมกับผู้เลิกยาและสารเสพติดได้อย่างเหมาะสมยิ่งขึ้น

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 214 4. ผู้รับการบ าบัดและสมาชิกในครอบครัวควรเรียนรู้การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมให้เหมาะสม เพื่อส่งเสริมให้เกิดการเลิกยาอย่างต่อเนื่องและฟื้นฟูสัมพันธภาพที่ดีในครอบครัวในบรรยากาศที่ท าให้รู้สึก สบายและไม่ถูกคุกคาม ความส าคัญของกลุ่มครอบครัวศึกษา 1. มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกระบวนการติดยาและกระบวนการเลิกยาเพื่อช่วยเหลือ ผู้รับการบ าบัดให้เลิกยาและสารเสพติดได้ส าเร็จ 2. มีทัศนคติที่ดี มีแรงจูงใจในการเลิกยาและสารเสพติด มีความเข้าใจ เห็นใจซึ่งกันและกัน ซึ่งจะช่วยท าให้ผู้รับการบ าบัดและครอบครัวมีก าลังใจมากขึ้น 3. มีทักษะหรือแนวทางในการปฏิบัติตัวอย่างเหมาะสม ผู้รับการบ าบัดสามารถจัดการ กับปัญหายุ่งยากต่างๆที่เกิดขึ้นได้ ครอบครัวก็มีวิธีการช่วยเหลือและสนับสนุนให้เลิกยาได้ส าเร็จ ส่งผล ต่อการใช้ชีวิตร่วมกันได้อย่างเหมาะสมยิ่งขึ้น เนื้อหาของกลุ่มครอบครัวศึกษา ประกอบด้วยหัวข้อ 12 หัวข้อ ดังนี้ ครั้งที่ 1 ตัวกระตุ้นและความอยากยา น าเสนอเรื่องอิทธิพลของกระบวนการเกิดอาการอยากยา และความยากล าบากของการตัดสินใจ โดยใช้เหตุผลเพื่อหยุดดื่มแอลกอฮอล์ ยาและสารเสพติด ครั้งที่ 2 สุราและร่างกาย น าเสนอเรื่องความเข้าใจทั่วๆไปว่าการดื่มแอลกอฮอล์มากๆจะมีผลกระทบต่อส่วนต่างๆ ของร่างกาย เพื่อให้ผู้รับการบ าบัดและสมาชิกในครอบครัวเข้าใจถึงผลกระทบของการดื่มแอลกอฮอล์ ครั้งที่ 3 ประสบการณ์การเลิกยาของสมาชิกและกลุ่มช่วยกันเอง การน าเสนอและอภิปรายนี้ได้รับการออกแบบมาเพื่อให้ผู้รับการบ าบัดและสมาชิกในครอบครัว ได้พบปะกับผู้ที่ประสบความส าเร็จในการใช้การประชุมกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอนในการเลิกยาและ สารเสพติด ครั้งที่ 4 ยาบ้าจากสวรรค์สู่นรก เป็นการอธิบายให้เข้าใจว่ายาบ้าคืออะไร และมีผลกระทบต่อผู้ใช้ยาบ้าทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจและสังคมอย่างไรบ้าง เพื่อให้ผู้รับการบ าบัดและสมาชิกในครอบครัวได้ตระหนักถึงความรุนแรง ของปัญหา ครั้งที่ 5 เส้นทางสู่การฟื้นคืนสภาพจากภาวะติดยาและสารเสพติด ปัญหาต่างๆที่ต้องเผชิญในการเลิกยาและสารเสพติดอาจจะเบาบางลงได้เมื่อผู้รับการบ าบัดและ สมาชิกในครอบครัวได้เรียนรู้เกี่ยวกับสิ่งที่คาดว่าจะเกิดขึ้นได้ในระหว่างกระบวนการฟื้นคืนสภาพ จากการหยุดใช้ยาและสารเสพติด

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 215 ครั้งที่ 6 มันไม่ใช่ปัญหาของฉัน การอภิปรายเกี่ยวกับผู้ร่วมติดยา หรือผู้ยึดติดผู้ติดยา (Co Dependency) ที่อาจเป็นคู่สมรส หรือบุคคลอันเป็นที่รักของผู้รับการบ าบัด ซึ่งอยู่ในวงจรของการเป็นผู้ยึดติดผู้ติยาและสารเสพติด ครั้งที่ 7 การหลีกเลี่ยงการจัดการกับการกลับไปเสพซ้ า น าเสนอให้เห็นว่า การเสพยาเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเลิกยาเสพติด ท าให้เกิดความเข้าใจ ในลักษณะเฉพาะของปรากฏการณ์ของการกลับไปเสพซ้ า ครั้งที่ 8 ข้อมูลทางการแพทย์ที่ควรรู้เกี่ยวกับยาที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท น าเสนอข้อมูลทางการแพทย์ที่ควรรู้เกี่ยวกับยาที่ออกฤทธิ์ต่อจิตประสาท เพื่อให้เกิดความเข้าใจ ถึงความแตกต่างของสารเสพติดชนิดต่างๆ รวมถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มีผลต่อร่างกายและ การก่อให้เกิดผลกระทบต่างๆที่อาจจะเกิดขึ้นได้ ครั้งที่ 9 บทบาทของครอบครัวในการฟื้นคืนสภาพจากภาวะการติดยาและสารเสพติด แบบส ารวจส าหรับการช่วยเหลือครอบครัวทั้งช่วงเริ่มต้น ช่วงกลางและช่วงปลายในการฟื้นคืน สภาพระหว่างการหยุดยาและสารเสพติด เพื่อประโยชน์ในการดูแลช่วยเหลือผู้รับการบ าบัดในแต่ละช่วง ได้ถูกต้องและเหมาะสมมากขึ้น ครั้งที่ 10 โรคพิษสุราเรื้อรัง น าเสนอเรื่องโรคพิษสุราเรื้อรังที่เปลี่ยนการรับรู้เรื่องราวต่างๆและประสบการณ์ชีวิตของผู้ติดสุรา ซึ่งจะช่วยให้ผู้ที่ไม่ได้ติดยาและสารเสพติดและสุราเข้าใจถึงประสบการณ์การเป็นผู้ติดยาและสารเสพติด และสุราได้ดีขึ้น ครั้งที่ 11การใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยาและสารเสพติด น าเสนอแนวทางในการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับผู้รับการบ าบัด ให้สมาชิกในครอบครัวได้พูดถึง ความกังวล ความหวาดกลัว และความห่วงใยที่มีต่อผู้รับการบ าบัดได้อย่างเปิดเผยตรงไปตรงมา เพื่อให้ เกิดความเข้าใจอันดี และก าหนดเปูาหมายในการใช้ชีวิตร่วมกันได้ ครั้งที่ 12 กัญชากับกระบวนการฟื้นคืนสภาพ น าเสนอข้อมูลส าคัญเกี่ยวกับวิธีการเลิกกัญชาที่ประสบความส าเร็จ การน าเสนอให้เข้าใจถึงฤทธิ์ ของกัญชาที่ส่งผลต่อร่างกายขณะที่เสพและผลกระทบระยะยาวของการใช้กัญชา (รายละเอียดของแต่ละหัวข้อสามารถศึกษาเพิ่มเติมจากคู่มือกลุ่มครอบครัวศึกษา)

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 216 รูปแบบการท ากิจกรรมกลุ่มครอบครัวศึกษา รูปแบบในการจัดกิจกรรมมี 3 รูปแบบ คือ 1. การบรรยาย เป็นลักษณะการบรรยายเนื้อหาความรู้ใน 4 หัวข้อ ได้แก่ ตัวกระตุ้นและความ อยากยา , เส้นทางสู่การเลิกยา , ปฏิกิริยาของครอบครัวต่อการติดยา และบทบาทของครอบครัวในการ เลิกยา 2. การท าใบกิจกรรมประกอบการดูวีดีทัศน์เป็นกิจกรรมที่ให้สมาชิกในกลุ่มได้ท าใบกิจกรรม ก่อนที่จะได้รับความรู้จากการชมวีดีทัศน์ หลังจากนั้นให้แลกเปลี่ยนซักถามและกลับมาท าใบกิจกรรมอีก ครั้ง มี 5 หัวข้อ ได้แก่ แอลกอฮอล์และร่างกาย , ยาบ้าจากสวรรค์สู่นรก , มันไม่ใช่ปัญหาของฉัน , โรคพิษสุราเรื้อรัง และกัญชากับกระบวนการฟื้นคืนสภาพ 3. การอภิปราย เป็นลักษณะกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้บุคคลภายนอกที่มีประสบการณ์และ ความรู้เรื่องยาและสารเสพติดหรือผู้ที่เลิกยาได้ส าเร็จมาร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ความคิดเห็น และให้ข้อเสนอแนะ มี 3 หัวข้อ ได้แก่ ประสบการณ์การเลิกยาของสมาชิก , การหลีกเลี่ยงและจัดการ กับการกลับไปติดยาซ้ า และการใช้ชีวิตร่วมกับผู้ติดยา ในการท ากิจกรรมกลุ่มครอบครัวสามารถน ากระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning) มาใช้เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันได้มากขึ้น กิจกรรมกลุ่มครอบครัวจัดขึ้นสัปดาห์ละ 1 ครั้ง เป็นระยะเวลา 12 สัปดาห์ในช่วง 3 เดือนแรก ของโปรแกรมช่วงแรก กิจกรรมกลุ่มแต่ละครั้งใช้เวลาประมาณ 90 นาที โดยไม่จ ากัดจ านวนสมาชิก ครอบครัวที่ผู้รับการบ าบัดสามารถพามาเข้าร่วมกลุ่มได้ในแต่ละครั้ง

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 217 ส่วนที่6 กลุ่มสนับสนุนทางสังคม

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 218 กลุ่มสนับสนุนทางสังคม (Social Support Group) ปรัชญา กิจกรรมกลุ่มต่างๆ ในระยะ intensive ของ Matrix Program มุ่งเน้นที่การให้ความช่วยเหลือ และประคับประคองผู้รับการบ าบัดในระยะเริ่มต้นของกระบวนการฟื้นคืนสภาพ(Recovery Process) โดยกลุ่มครอบครัวศึกษาเป็นเวทีให้ความรู้และดึงบุคคลใกล้ชิดกับผู้รับการบ าบัดเข้ามามีส่วนร่วมใน กระบวนการบ าบัดรักษา กลุ่มทักษะเลิกยาระยะเริ่มต้นเป็นกิจกรรมเรียนรู้ทักษะพื้นฐานเกี่ยวกับการเลิก เสพยาและสารเสพติดกระตุ้นให้ผู้รับการบ าบัดเข้าร่วมกิจกรรม 12 ขั้นตอน และให้ก าลังใจในการบริหาร เวลาของตัวเองด้วยตารางกิจวัตรประจ าวัน( Scheduling) กลุ่มปูองกันการกลับไปเสพซ้ าเน้นให้เกิด การด าเนินชีวิตอย่างมีสติและปลอดยาและสารเสพติดในช่วงระยะเวลาหนึ่งระหว่างช่วงเริ่มต้นหยุดเสพ ยา ไปจนถึงช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ระยะกลางของการเลิกยา (Middle Stage Sobriety) ในช่วงกลางๆของการเลิกยา ผู้รับการบ าบัดจ าเป็นจะต้องมีโอกาสในการเรียนรู้ทักษะการใช้ชีวิต ในสังคม ผู้รับการบ าบัดที่เลิกยามาได้ระยะหนึ่งจะเรียนรู้ถึงวิธีการที่ท าให้พวกเขาหยุดเสพยา รวมทั้ง วิธีการหลีกเลี่ยงการหวนกลับไปเสพซ้ า เมื่อมาถึงจุดนี้พวกเขาจะมีความพร้อมที่จะใช้ชีวิตโดยปราศจาก ยาและสารเสพติด ซึ่งจะเป็นสิ่งหนึ่งที่ช่วยประคับประคองในการเข้าสู่ระยะฟื้นคืนสภาพ (Recovery) ต่อไป กลุ่มสนับสนุนทางสังคม (Social Support) มีจุดประสงค์เพื่อให้โอกาสผู้รับการบ าบัดที่อยู่ใน ระยะกลางของกระบวนการฟื้นฟูได้เรียนรู้ทักษะการใช้ชีวิตในสังคมปกติโดยปราศจากการใช้ยาและ สารเสพติดอีกครั้งจากเพื่อนสมาชิกที่เลิกยาได้ส าเร็จแล้วผู้รับการบ าบัดจะได้เรียนรู้เทคนิคต่างๆที่น าไปสู่ การเลิกยาที่ได้ผลจากผู้เลิกยาที่เป็นแบบอย่าง (Role Model) และผู้ที่เป็นแบบอย่างก็จะได้ประโยชน์ โดยตรงจากการเป็นแบบอย่างทั้งในด้านความภาคภูมิใจ การรับรู้คุณค่าในตนเองและการรักษาสถานภาพ ปลอดยาและสารเสพติดของตนเองต่อไปได้ วัตถุประสงค์ 1. ฝึกการเข้าสังคมและการสร้างสัมพันธภาพกับผู้อื่นภายใต้บรรยากาศแห่งมิตรภาพและ ความเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน 2. เป็นการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง 3. เปิดโอกาสเรียนรู้เทคนิคต่าง ๆ ที่น าไปสู่การเลิกยาและสารเสพติดอย่างได้ผล จากผู้เสพติด รายอื่น ๆ ที่สามารถเลิกยาได้ส าเร็จมาก่อน 4. เตรียมความพร้อมเข้าสู่กลุ่มยาและสารเสพติดนิรนาม NA

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 219 กลุ่มเปูาหมาย 1. เป็นผู้รับการบ าบัดรูปแบบ Matrix Program ที่สามารถใช้ชีวิตโดยไม่กลับไปเสพยาและสาร เสพติด 2. เป็นผู้ที่ก าลังอยู่ในระยะกลางของการเลิกยา (สัปดาห์ที่ 11 ขึ้นไป) 3. ผู้รับการบ าบัดที่บ าบัดครบ 4 เดือน ขนาด / ระยะเวลาของการจัดกลุ่ม 1. กลุ่มประกอบด้วยสมาชิกประมาณ 10 –20 คน 2. ถ้ากลุ่มมีขนาดใหญ่ อาจเลือกสมาชิก 1 – 2 คน มาท าหน้าที่ผู้ช่วยผู้น ากลุ่ม ซึ่งต้องเป็นผู้ที่ เข้ากลุ่มต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 6 เดือนและมีความมั่นคงทางอารมณ์ 3. ระยะเวลาในการจัดกลุ่มสัปดาห์ละ 1 ครั้ง ครั้งละประมาณ 1.5 ชั่วโมง ขั้นตอน 1. กล่าวต้อนรับและให้สมาชิกแนะน าตัว (กรณีที่มีผู้เลิกยาได้แล้วหลายคน ให้สมาชิกนับ Count Down เวลาการเลิกยาได้) 2. แจ้งข่าวของสมาชิกที่ไม่สามารถเข้ากลุ่มได้ 3. เกริ่นประเด็นที่จะพูดสั้นๆ 4. เปิดอภิปรายตามหัวข้อ 5. สรุปสิ่งที่ได้พูดคุย 6. เลือกประเด็นที่จะพูดในครั้งต่อไปและนัดหมาย ข้อสังเกต 1. ผู้ให้การบ าบัดจะต้องพบกับผู้ช่วยผู้น ากลุ่มในการเตรียมหัวข้อในครั้งนั้นๆ 2. กลุ่มสนับสนุนทางสังคมสามารถที่จะนาสมาชิกเข้าไปมีส่วนร่วมกิจกรรต่างๆในสังคม เช่น กลุ่มสันทนาการต่างๆ หรือการน าบุคคลตัวอย่างที่สามารถเลิกยาและสารเสพติดได้มาพูดคุยภายในกลุ่ม 3. บรรยากาศของกลุ่มสนับสนุนทางสังคมจะผ่อนคลาย ไม่มีโครงสร้างชัดเจนเหมือนกลุ่มอื่น เน้นที่การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกกลุ่ม เพื่อให้สมาชิกยังคงมาเข้ากลุ่มต่อเนื่อง ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1. ผู้รับการบ าบัดสามารถหยุดเสพยาได้นานที่สุด 2. สมาชิกเกิดการพึ่งพาซึ่งกันและกันเพื่อจะน าตนเองสู่การเลิกยา

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 220 แนวทางส าหรับผู้น ากลุ่ม ค าที่เป็นหัวข้อดังต่อไปนี้เหมาะสมส าหรับใช้ในกลุ่มสนับสนุนทางสังคม แต่ละค าจะเป็นประเด็น หลักซึ่งสามารถน าไปใช้ในการแนะน าหัวข้อส าหรับการอภิปรายได้ (จงหลีกเลี่ยงค าถามว่า “ท าไม”) กลุ่มสนับสนุนทางสังคมประกอบด้วย 36 หัวข้อ ดังนี้ 1. ความโกรธ (Anger) ความโกรธ เป็นอารมณ์ที่เกิดจากตนเองไม่พึงพอใจ ขุ่นเคือง ไม่สบายใจ หงุดหงิด เกี่ยวกับ สถานการณ์ เหตุการณ์รอบ ๆ ตัว หรือการกระท าของบุคคลอื่นที่มีต่อตนเอง หรือเกิดจากการกระท าของ ตนเองแล้วท าให้เกิดความโกรธ อารมณ์โกรธเป็นอารมณ์ทางลบที่เกิดขึ้น มักมีผลท าให้คนเราไม่สบายใจ ไม่มีสมาธิในการท า กิจกรรมต่าง ๆ ความคิดไม่โลดแล่น ไม่สามารถคิดสร้างสรรค์ โดยที่คนมีอารมณ์โกรธ มักมีการแสดงออก ที่ไม่เหมาะสม เช่นแสดงความโกรธโดยหุนหันพลันแล่น หงุดหงิด งุ่นง่าน ตอบโต้ต่อสิ่งที่ท าให้โกรธ โดยท าลายข้าวของ ท าร้ายตนเองหรือบุคคลอื่น แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกอย่างไรเกี่ยวกับวิธีการจัดการความโกรธของคุณ 2. คุณรู้สึกอย่างไรเมื่อความโกรธมุ่งตรงไปที่คุณ 3. ความโกรธเป็นตัวกระตุ้นส าหรับคุณไหม 2. ผู้ที่ยึดติดกับผู้เสพยา (Co – Dependence) ผู้ที่ยึดติดกับผู้เสพยาเสพติด ส่วนใหญ่จะมีความหวาดกลัว เครียด ไม่มีความสุข ทุกข์ร้อนกับ ผู้เสพยาเสพติด ถึงแม้ว่าก าลังอยู่ในกระบวกการเลิกยาก็ตาม จนบางครั้งพฤติกรรมของตนเองกลายเป็น ผู้ติดยา ผู้เลิกยาและอาจส่งผลกระทบต่อกระบวนการเลิกยาได้ แนวค าถาม 1. ค านี้มีความหมายอะไรส าหรับคุณ 2. มันได้อธิบายพฤติกรรมของคุณหรือไม่ 3. คุณจะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเหล่านั้นได้อย่างไร 3. พันธสัญญา (Commitment) พันธสัญญา เป็นความมุ่งมั่น ตั้งใจที่บุคคลมีให้กับตนเอง มีให้กับบุคคลอื่น โดยให้ความส าคัญกับ ความประพฤติและการปฏิบัติตนเองด้วยความซื่อสัตย์ ถ้าบุคคลสามารถท าตามข้อสัญญาของตนเองได้ จะช่วยให้เขามีหลักในการยึดมั่นผูกพันในจิตใจของตนเอง เกิดความภาคภูมิใจ และมีแนวโน้มที่จะท าให้ บุคคลประสบความส าเร็จ ได้รับการยอมรับและความไว้วางใจจากบุคคลอื่น ๆ แนวค าถาม 1. พันธะสัญญามีความหมายอย่างไรต่อตัวคุณ 2. คุณคิดว่าช่วงนี้คุณจ าเป็นต้องยึดมั่นกับเรื่องใดมากขึ้น 3. คุณจ าเป็นต้องสร้างพันธะสัญญาในช่วงนั้นหรือไม่

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 221 4. พฤติกรรมย้ าท า (Compulsions) การย้ าท าเป็นการกระท าหรือพฤติกรรมที่เกิดขึ้นซ้ า ๆ เช่นการท างานตลอดเวลาโดยไม่สนใจ เรื่องอื่น การใช้ยานอนหลับจนติดทุกคืน จนหยุดไม่ได้ การเสพสารเสพติดที่ผิดกฎหมาย การรับประทาน อาหารมาก ๆ การออกก าลังกายหักโหม การเล่นการพนัน การส าเร็จความใคร่บ่อยมาก การใช้จ่ายเงิน มากเกินไป การมีเพศสัมพันธ์บ่อย ๆ จากความใคร่ ซึ่งพฤติกรรมเหล่านี้ เป็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม เพราะฉะนั้นคนที่ก าลังเลิกยาเสพติดจ าเป็นต้องเปลี่ยนแปลงในเรื่องวิถีการด าเนินชีวิตที่ผ่านมาด้วย ซึ่งการเลิกพฤติกรรมย้ าท าเป็นการให้ความส าคัญกับความพยายามของผู้เลิกยา ระยะฟื้นฟูตัวสามารถ ควบคุมตนเองได้อีกครั้ง แนวค าถาม 1. คุณเคยเปลี่ยนการติดยาของคุณไปเป็นพฤติกรรมย้ าท าอย่างอื่นไหม 2. กับการย้ าท าอะไรเป็นความเสียหาย 3. พฤติกรรมย้ าท าทุกอย่างเป็นสิ่งไม่ดีใช่ไหม 5. การควบคุม (Control) การควบคุม เป็นภาวะที่ทุกคนต้องเผชิญสิ่งไหนที่เกี่ยวข้องกับตัวเองที่สามารถควบคุมได้จะท าให้ บุคคลนั้นเกิดความมั่นใจ แต่ในชีวิตมีหลายสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ โดยเฉพาะเหตุการณ์ หรือสถานการณ์ ที่เกี่ยวข้องกับบุคคลอื่น บุคคลจ าเป็นต้องมีการยอมรับและแสดงออกที่เหมาะสม แนวค าถาม 1. คุณเคยเรียนรู้อะไรที่คุณสามารถและไม่สามารถควบคุมได้ไหม 2. คุณสามารถปล่อยวางประเด็นซึ่งคุณไม่สามารถควบคุมได้ไหม 3. คุณเปลี่ยนแปลงในสิ่งซึ่งคุณสามารถเปลี่ยนได้ 6. ความอยากยา (Craving) ความอยากยาหรือที่ชาวบ้านเรียกว่าเสี้ยนยา เป็นความอยากที่รุนแรงจนร่างกายๆ ไม่สามารถ ควบคุมได้กล่าวคือ การที่ผู้เลิกยาเผชิญกับตัวกระตุ้นแล้วท าให้เกิดความคิดถึงยา จนในที่สุดเกิด ความอยากเป็นกระบวน การที่เกิดขึ้นสั้นมากเหมือนกับเหตุการณ์ต่างๆ เกิดพร้อมกัน เมื่อเผชิญหน้า กับตัวกระตุ้นความอยากยาก็จะเกิดขึ้นทันที แล้วก็จะน าไปสู่การเสพยา แนวค าถาม 1. คุณยังมีอาการอยากยาอยู่หรือไม่ 2. เมื่อใดที่คุณตระหนักได้ถึงความปรารถนา 3. คุณอยากยาอะไร 7. ความซึมเศร้า (Depression) ความซึมเศร้าเกิดขึ้นได้หลายสาเหตุ เช่นการสูญเสีย การไม่สมปรารถนา ความเจ็บปุวย การเสียสมดุลย์ของสารเคมีในสมอง และความซึมเศร้า เป็นตัวกระตุ้นภายในที่น าไปสู่การเสพยาเสพติด ในหลาย ๆ คน ซึ่งผู้ที่เลิกยาเสพยาบ้าในระยะแรกจะมีความซึมเศร้าเกิดขึ้นได้ จากผลกระทบของยาบ้า ที่ท าลายสารเคมีในสมองให้เสียสมดุลย์ ดังนั้นผู้เลิกยาเสพติดต้องประเมินภาวะเสี่ยงจากความซึมเศร้า ต่อการกลับไปเสพยาซ้ าและหาแนวทางหลีกเลี่ยงหรือลดความเสี่ยงได้ แนวค าถาม 1. ความซึมเศร้าเป็นตัวกระตุ้นส าหรับคุณไหม 2. คุณจัดการกับความซึมเศร้า ได้อย่างไรและอะไรเป็นสาเหตุของความซึมเศร้าของคุณ

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 222 8. อารมณ์ (Emotions) อารมณ์เป็นเรื่องของความรู้สึก ไม่ว่าจะความรู้สึกทางบวกหรือทางลบก็ตาม ในผู้หญิงหรือผู้ชาย ก็สามารถเกิดขึ้นได้ แต่ทุกคนสามารถเลือกตอบสนองอารมณ์ในทางที่เหมาะสม เพียงแต่ขอให้รู้เท่าทัน อารมณ์ ไม่ปล่อยให้อารมณ์กลายเป็นตัวกระตุ้นต่อการหลับไปเสพยาเสพติด แนวค าถาม 1. ผู้ชายและผู้หญิงมีความแตกต่างด้านอารมณ์ไหม 2. คุณตระหนักในอารมณ์ของคุณมากขึ้นไหม 3. อารมณ์ของคุณบงการคุณในบางครั้งไหม 9. ความกลัว (Fear) ความกลัวเป็นความรู้สึกของบุคคลที่มีต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่ง หรือเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง และ ความกลัวสามารถแก้ไขโดยการฝึกกระบวนการคิด การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมไปในทางที่เหมาะสม โดยไม่พึ่งยาเสพติด แนวค าถาม 1. คุณกลัวอะไรมากที่สุด 2. คุณถูกสอนมาให้กลัวอะไรบ้าง 3. มีความกลัวซึ่งท าให้คุณติดขัดบ้างไหม 10. มิตรภาพ (Friendship) ความรู้สึกที่ดีๆ ต่อบุคคลอื่น หรือบุคคลอื่นมีต่อผู้เลิกยาเป็นสิ่งส าคัญในการที่จะฟื้นฟู สัมพันธภาพผู้เลิกยาเริ่มต้นจะให้อภัยตัวเองก่อน และให้อภัยผู้อื่นส าหรับสิ่งต่าง ๆ ที่พวกเขาท ากับคุณ ในระหว่างที่คุณติดยา เพราะขณะที่คุณติดยาคุณได้ท าให้ผู้อื่นเจ็บปวด สูญเสียทั้งทางร่างกายและจิตใจ มิตรภาพ สัมพันธภาพที่ดีจะช่วยเป็นก าลังใจให้ผู้เลิกยาเสพติดสามารถเลิกยาเสพติดได้อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะคนใกล้ชิด คนในครอบครัว และการมีเพื่อนใหม่ที่ไม่ใช่ยาเสพติด แนวค าถาม 1. ค านี้มีความหมายต่อคุณอย่างไร 2. คุณแสดงความเป็นมิตรได้เมื่อไรและอย่างไร 3. คุณรู้สึกสะดวกใจไหม เมื่อมีคนมาแสดงความเป็นมิตรต่อคุณ 11. ความสนุกสนาน (Fun) ความสนุกสนาน ช่วงที่ติดยากับขณะเลิกยามีความต่างกัน ขณะเสพยาจะเกิดความสนุกสนาน จากสารเสพติดไปกระตุ้นสมองอย่างรุนแรง และมีผลเสียตามมามากมาย ความสนุกสนานเป็นเรื่อง ของอารมณ์ ความพอใจของแต่ละบุคคล ซึ่งสามารถมีได้โดยไม่ต้องเสพยาเสพติด แนวค าถาม 1. คุณท าอะไรถึงจะเกิดความสนุกสนานได้ 2. หลังพ้นช่วงถอนพิษยา ความหมายของความสนุกสนานเปลี่ยนแปลงไปบ้างไหม 3. คุณอยู่กับใครจึงสนุกสนาน 12. ความเศร้าโศก (Grief) ความเศร้าโศกสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน โดยมีสาเหตุจากหลายสิ่งหลายอย่าง เช่น เหตุการณ์ ของการสูญเสียบุคคล หรือสิ่งของอันเป็นที่รัก ก็ท าให้เศร้าโศกได้ หรือการที่ต้องเจ็บปุวยเป็นเวลานาน

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 223 ก็เกิดความเศร้าโศกได้ หากปล่อยให้ความเศร้าโศกเป็นตัวท าร้ายคนเอง อาจจะส่งผลให้กลับไปใช้ยาซ้ าได้ จึงควรหาแนวทางที่จะท าให้ความเศร้าโศกลดลง เช่น ออกก าลังกาย พูดคุยกับคนที่รู้สึกสบายใจ ไม่ยึดติด กับปัญหา เป็นต้น แนวค าถาม 1. คุณเคยมีประสบการณ์เศร้าโศกบ้างไหม 2. คุณจัดการกับความรู้สึกเศร้าได้อย่างไร 3. คุณต้องท าอะไรบ้างเพื่อหลีกเลี่ยงความเศร้าโศก 13. ความรู้สึกผิด (Guilty) ความรู้สึกผิดเป็นความรู้สึกไม่ดีกับสิ่งที่ตนเองได้กระท าลงไป เมื่อใดก็ตามที่ผู้เลิกยาเสพติด เกิดความรู้สึกนี้ แสดงว่าเป็นสัญญาณที่บ่งบอกว่าผู้ที่เลิกยาก าลังเกิดการฟื้นตัว มีความตระหนัก ถึงคุณธรรมในตนเอง เป็นชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งการกระท าที่ท าไปมันขัดแย้งกับคุณค่าและคุณธรรมของตนเอง โปรดให้อภัยตนเองและชดเชยแก้ไขสถานการณ์ด้วยการกระท าที่ดีขึ้น ไม่จมอยู่กับความรู้สึกไม่ดี ต่อตัวเอง แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกผิดครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่ 2. ความแตกต่างระหว่างความรู้สึกผิดและละอายใจเป็นอย่างไร 3. คุณจะลดความรู้สึกผิดได้อย่างไร 14. ความสุข (Happiness) ความสุข เป็นอารมณ์ที่ได้รับการตอบสนองความต้องการ ซึ่งเป็นอารมณ์พื้นฐานที่พบได้ในคน ทั่วไป ในช่วงเวลาหนึ่งผู้ที่เลิกยาเสพติด พบว่าเขาจะรู้สึกมีความสุขเนื่องจากไม่มีพฤติกรรมการใช้ยา และ มาจากสารเคมีในสมองมีการเปลี่ยนแปลง ท าให้มีความรู้สึกครึ้มอกครึ้มใจ ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่สามารถ ท าให้กลับไปเสพยาซ้ าได้ ผู้บ าบัดควรสนับสนุนให้สมาชิกมีชีวิตที่มีความสุข โดยปราศจากการใช้ ยาเสพติดได้อย่างเหมาะสม แนวค าถาม 1. ความสุขคืออะไร 2. คุณสามารถหาความสุขนี้ได้ไหม 3. คุณได้พบกับความสุขในเวลาเช่นไร 15. ความซื่อสัตย์ (Honesty) หลักส าคัญในการเลิกยาอย่างหนึ่ง คือ ความซื่อสัตย์ หมายถึงการกล้าที่จะพูดและยอมรับ ความจริงต่อพฤติกรรมของตนเองทั้งในด้านบวกและด้านลบ สมาชิกจะต้องซื่อสัตย์ต่อตนเองและผู้อื่น ในช่วงการเลิกยา ซึ่งจะเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในตนเอง จะต้องส่งเสริมและให้ก าลังใจ ในความซื่อสัตย์ของสมาชิกที่ยอมรับในการกระท าของตนเอง ซึ่งจะน าไปสู่การเลิกยาได้อย่างแท้จริง แนวค าถาม 1. ค านี้มีความใกล้เคียงกับตัวคุณบ้างไหม 2. ความซื่อสัตย์เทียบได้กับอะไรบ้าง 3. คุณสมบัติข้อนี้สัมพันธ์กับความภาคภูมิใจของคุณอย่างไร

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 224 16. ความใกล้ชิด (Intimacy) การด าเนินชีวิตของสมาชิกในการเลิกยา ถ้าหากสมาชิกมีความใกล้ชิดผูกพันกับบุคคลหรือสิ่งของ ที่รัก ก็จะเป็นสิ่งที่ดีและมีประโยชน์ต่อสมาชิก เนื่องจากสามารถเป็นสิ่งที่ยึดเหนี่ยวทางด้านจิตใจ ท าให้ สมาชิกเลิกยาได้ส าเร็จ แต่ถ้าสมาชิกใกล้ชิดกับตัวกระตุ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่ท าให้เกิดการกลับไปติดยาซ้ า เนื่องจากตัวกระตุ้นสมองของสมาชิกให้มีความคิดถึงยา จนเกิดอาการอยากยา น าไปสู่การเสพยาซ้ า ในที่สุด สมาชิกจ าเป็นต้องเรียนรู้ที่จะใช้ชีวิตให้ใกล้ชิดกับสิ่งของหรือบุคคลที่เรารัก หรือหลีกเลี่ยง ต่อตัวกระตุ้นเหล่านั้นได้อย่างถูกต้องเหมาะสม แนวค าถาม 1. ความใกล้ชิดหมายความว่าอย่างไร 2. คุณมีความกลัวกับค านี้ / ความรู้สึกนี้หรือไม่ 3. คุณเคยประสบกับความใกล้ชิดบ้างไหม 17. การแยกตัวเองออกจากสังคม (Isolation) การแยกตัว สามารถพบได้ในผู้เลิกยาเสพติด ซึ่งอาจเกิดจากการปรับตัวช่วยเสพยาเข้าสู่ กระบวนการบ าบัดครอบครัวอาจไม่พร้อมที่ยอมรับสมาชิกได้ทุกเรื่อง ไม่ไว้วางใจ และสมาชิกเองก็แยกตัว ออกจากกลุ่มเพื่อนที่เสพยาท าให้เกิดความโดดเดี่ยว และความรู้สึกนี้เป็นสาเหตุหนึ่งของการกลับไป เสพยาซ้ าได้ สมาชิกจะต้องตระหนักและเรียนรู้ถึงวิธีการจุดการกับอารมณ์ความรู้สึกโดดเดี่ยว ซึ่งอาจเป็น ตัวกระตุ้นที่ส าคัญที่ท าให้สมาชิกกลับไปเสพยาได้อย่างถูกต้องเหมาะสม แนวค าถาม 1. คุณเคยผ่านประสบการณ์นี้บ้างไหม 2. ความรู้สึกนี้สัมพันธ์กับการใช้ยาของคุณไหม 3. คุณหลีกเลี่ยงความโดดเดี่ยวได้อย่างไร 18. ข้ออ้าง (Justifications) การติดยาซ้ าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเลิกยาเสพติด เมื่อมีการเสพยาซ้ า สมาชิกมักจะมี ข้ออ้างต่างๆ ของการหาเหตุผล หรือข้อแก้ตัวในการกลับไปเสพยาซ้ า ซึ่งประกอบด้วยเหตุการณ์โดย บังเอิญ หรือโดยผู้อื่น สมาชิกจะต้องเรียนรู้ที่จะจัดการกับข้อแก้ตัวที่เกิดขึ้น และฝึกที่จะพูดความจริง ต่อพฤติกรรมของตนเองที่ปฏิบัติอยู่ได้ถูกต้องเหมาะสม แนวค าถาม 1. ข้ออ้างใดที่เสี่ยงต่อการกลับไปใช้ยาของคุณ 2. คุณจัดการกับข้ออ้างการกลับไปใช้ยาเสพติดอย่างไร 3. คุณก าลังมีข้ออ้างในการกลับไปใช้ยาเสพติดอีกครั้งไหม 19. หน้ากาก (Masks) การไม่ยอมรับความจริงในค าพูดหรือพฤติกรรมของตนเองที่แสดงเพื่อปกปิดปัญหาบางอย่าง ของตนเอง เหมือนการสวมหน้ากากไว้ จะมองไม่เห็นปัญหาที่แท้จริง มีทั้งผลดีและผลเสีย หากใส่ หน้ากากในเรื่องยาเสพติด ก็จะมีผลเสียต่อการบ าบัด ท าให้ไม่สามารถเลิกยาเสพติดได้ แนวค าถาม 1. คุณเคยรู้สึกอย่างหนึ่งแต่แสดงดีอย่างหนึ่งไหม 2. คุณแสดงออกที่แตกต่างไปจากตัวตนที่แท้จริงของคุณบ้างไหม 3. คุณเคยใส่หน้ากากบ้างไหม เวลาไหน ที่ไหน

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 225 20. ความรู้สึกสุดจะทน (Overwhelmed) อารมณ์ ความรู้สึกเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่สามารถควบคุมมันได้ มีหลายเหตุการณ์ที่ส่งผลกระทบ ต่ออารมณ์ทางลบ จนไม่สามารถจะทนได้หากไม่พยายามตอบสนองอารมณ์ในทางที่เหมาะสม ก็จะท าให้ เกิดผลเสียต่อตัวเอง ครอบครัว และสังคมได้ และอาจกลายเป็นตัวกระตุ้นในการกลับไปเสพยาซ้ า แนวค าถาม 1. อะไรท าให้คุณเกิดความรู้สึกเช่นนี้ 2. คุณจัดการกับความรู้สึกนี้อย่างไร 3. คุณรู้สึกเช่นนี้ครั้งล่าสุดเมื่อไร 21. ความอดกลั้น (Patience) ความอดกลั้นเป็นความรู้สึกของบุคคลต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นรอบด้านต่อตนเอง และ บุคคลอื่น โดยที่ความอดกลั้นที่เหมาะสมจะต้องไม่ท าให้ตนเองเกิดความทุกข์ทรมาน ให้สมาชิกสามารถ ประเมินความอดกลั้นของตนเองได้อย่างถูกต้อง และเกิดการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงตนเองได้เหมาะสม ส่งเสริมให้สมาชิกมีความอดกลั้นต่อกระบวนการเลิกยา แนวค าถาม 1. คุณอดกลั้นต่อเหตุการณ์ใดได้ดีที่สุด แล้วคุณรู้สึกอย่างไร 2. คุณเคยอดกลั้นมากเกินไปหรือไม่ 3. คุณอดกลั้นกับตัวเองและคนอื่นได้มากขึ้นไหม 22. สรีระ (Physical) สรีระร่างกายเป็นเรื่องที่แสดงถึงรูปร่าง หน้าตา ผิวพรรณ ของบุคคลแต่ละคนเพื่อให้สมาชิก ได้เรียนรู้การเปิดเผยความรู้สึกที่แท้จริงต่อสรีระร่างกายของตนเองทั้งความรู้สึกพึงพอใจ หรือไม่พึงพอใจ เรียนรู้ที่จะยอมรับและเข้าใจถึงความเป็นจริงของสรีระร่างกาย ทั้งจากมุมมองของตนเอง หรือบุคคลอื่น ที่มีต่อตนเอง เป็นการส่งเสริมให้สมาชิกได้มีแนวคิดในการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ และ บุคลิกภาพของตนเอง ให้มีความเหมาะสมและเสริมสร้างความพึงพอใจได้ แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกอย่างไรเกี่ยวกับร่างกายของคุณเอง 2. คุณเปลี่ยนแปลงทางกายภาพได้อย่างไร 3. คุณมองตนเองเช่นเดียวกับผู้อื่นมองตัวคุณไหม 23. การเลิกยา (Recovery) การเลิกยา เป็นกระบวนการที่ต่อเนื่อง และอาศัยความอดทนของสมาชิกแต่ละคน หลักส าคัญ ในการเลิกยาของสมาชิก คือการเลิกยาให้ได้วันต่อวัน เป็นการเสริมสร้างก าลังใจและแรงจูงใจ ในการเลิกยาให้กับสมาชิกอย่างสม่ าเสมอ เพื่อให้สมาชิกคงพฤติกรรมการเลิกยาอย่างต่อเนื่อง และ ปูองกันการกลับไปเสพยาซ้ า แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกอย่างไรเกี่ยวกับตัวของคุณ 2. คุณก าลังสนใจอะไรในการเลิกยาของคุณ 3. คุณมีรูปแบบบทบาทการเลิกยาไหม

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 226 24. การถูกปฏิเสธ (Rejection) การถูกปฏิเสธ เป็นภาวะความรู้สึกที่ไม่สบายใจ ไม่พึงพอใจต่อเหตุการณ์หรือสถานการณ์ หรือ การกระท านั้น ๆ ที่แสดงถึงการไม่ยอมรับนั้นสามารถเป็นทั้งคนอื่น ไม่ยอมรับตัวเราเอง หรือเรา ไม่ยอมรับการกระท าของตัวเอง การไม่ยอมรับเป็นภาวะที่สามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้มี ความเหมาะสมได้ แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกกลัวต่อการถูกปฏิเสธไหม 2. คุณจะรู้สึกอย่างไรถ้าคุณถูกปฏิเสธ 3. คุณคิดว่าคุณจะถูกปฏิเสธเมื่อไร 25. ความผ่อนคลาย (Relaxed) การผ่อนคลาย เป็นภาวะทางด้านอารมณ์ ความรู้สึก และการแสดงออกถึงสิ่งที่ดี ๆ ปลอดโปร่ง โล่งใจ ไม่ตึงเครียด ไม่มีความรู้สึกวิตกกังวล เป็นภาวะที่สบายทั้งร่างกายและจิตใจ ภาวะผ่อนคลาย หมายความว่าเราไม่ใช้กล้ามเนื้อเลย กล้ามเนื้อทุกส่วนจะไม่เกร็ง ไม่ตึงเครียด ทุกคนสามารถท าให้ กล้ามเนื้อเป็นอิสระจากความตึงเครียดได้ด้วยตนเอง แนวค าถาม 1. คุณเกิดความรู้สึกผ่อนคลายได้อย่างไร 2. คุณเพลิดเพลินกับความรู้สึกนี้ไหม 3. คุณเคยเห็นผู้ใหญ่มีวิธีการผ่อนคลายอย่างไร 26. กฎเกณฑ์ (Rules) กฎเกณฑ์ เป็นเรื่องที่ก าหนดขอบเขต วิธีทางในการด าเนินชีวิตของบุคคล ซึ่งแสดงถึงการใช้ชีวิต อย่างมีระบบ ระเบียบ อยู่ภายใต้การยอมรับของสังคม เพื่อส่งเสริมให้บุคคลทุกคน ใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันได้ อย่างสงบสุข ไม่ก่อความเดือดร้อนให้แก่กัน แนวค าถาม 1. คุณตอบสนองอย่างไรต่อกฎระเบียบ 2. คุณสร้างกฎเกณฑ์ให้กับตนเองไหม 3. กฎระเบียบอะไรใช้ได้ผลกับคุณ 27. การก าหนดตารางกิจกรรม (Scheduling) การก าหนดตารางกิจกรรม ของสมาชิกผู้รับการบ าบัด เป็นการเรียนรู้การวางแผนชีวิต เพื่อหลีกเลี่ยงการใช้ยาเสพติด เป็นการก าหนดกิจกรรมให้เหมาะสมกับชีวิตความเป็นอยู่ของสมาชิก แต่ละคน การก าหนดตารางกิจกรรมท าให้สมาชิกได้จดบันทึกไว้ว่าจะอะไรจะช่วยให้สมองส่วนคิด ควบคุมตนเองให้ดีขึ้น โดยสามารถท ากิจกรรมต่าง ๆ อย่างมีเหตุผลทดแทนการใช้อารมณ์ หรือความรู้สึก อันเกิดจากการใช้สารเสพติด แนวค าถาม 1. คุณเคยได้เรียนรู้เครื่องมือนี้ไหม 2. คุณใช้มันเมื่อไหร่ 3. อะไรท าให้การก าหนดเวลายากล าบาก

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 227 28. ความเห็นแก่ตัว (Selfishness) การเห็นแก่ตัว สามารถคิดได้ ทั้งด้านบวกและด้านลบ ด้านลบเช่น การเอาเปรียบผู้อื่น การคิด แต่ประโยชน์ส่วนตนเป็นใหญ่ โดยไม่ค านึงว่าใครจะเดือดร้อนต่อการกระท าของตนเองบ้าง การเห็นแก่ตัวในด้านบวก คือการรักตนเอง และหวังดีต่อตนเองถึงแม้ว่าบางครั้งอาจท าให้คนอื่น ไม่พอใจ เช่นการไม่ไปยุ่งเกี่ยวกับผู้ที่เสพยา การหลีกเลี่ยงคนที่ใช้สารเสพติด การเห็นแก่ตัวในด้านลบ ก็เสมือนการเอาเปรียบผู้อื่น และในบางสถานการณ์ ถ้าคนเราเห็นแก่ตัว เพื่อความอยู่รอดของตนเอง และไม่เป็นการท าร้ายจิตใจใคร เราก็จ าเป็นต้องเห็นแก่ตัว เช่น การไม่ ช่วยเหลือให้เงินเพื่อนไปซื้อยาเสพติด แนวค าถาม 1. มันเป็นสิ่งในด้านลบหรือไม่ 2. คุณเห็นแก่ตัวในตอนไหน 3. คุณอยากจะเปลี่ยนแปลงความคิดในด้านนี้ไหม 29. เพศ (Sex) เพศ อารมณ์ทางเพศ หรือเพศสัมพันธ์ ถ้าคิดด้านบวก คือกิจกรรมที่สื่อถึงอารมณ์ผูกพันธ์ ความอบอุ่นและนุ่มนวล หรือที่เรียกว่า ความรัก บางคนคิดเรื่องเพศ หรือ เพศสัมพันธ์ เป็นเรื่อง ความสนุกสนาน ตื่นเต้น และรุนแรง ความจริงแล้วมันเป็นความใคร่ ไม่ใช่ความรัก ถ้าคนเราคิดเรื่องเพศ เป็นเรื่องของความใคร่แล้วก็เสมือนกับสมองของคนที่ติดยา คือเมื่อมีความต้องการแล้วต้องได้ มีผู้ที่ติด ยาเสพติดหลายคนที่ใช้ยาเสพติด เพื่อกระตุ้นให้เกิดความใคร่หรือบางคนมีความใคร่แล้วต้องใช้ยา ดังนั้น เรื่องของเพศและยาเสพติดจึงเป็นสิ่งกระตุ้นซึ่งกันและกัน แนวค าถาม 1. มันเป็นความคิดในด้านบวกหรือลบ 2. ความคิดอะไรก่อให้เกิดตัวกระตุ้นทางค าพูด 3. อะไรคือสิ่งหนึ่งท าให้คุณไม่เคยคิดว่าคุณจะพูดในกลุ่ม 30. ความฉลาด (Smart) คนที่สามารถใช้สมองส่วนคิดได้ดีและมีประสิทธิภาพ เขาสามารถแยกแยะได้ว่าพฤติกรรมใด ควรท า หรือพฤติกรรมใดไม่ควรท า ดังนั้นผู้ที่ก าลังเลิกยาต้องฝึกคิดอย่างมีเหตุผล แนวค าถาม 1. คุณสามารถฉลาดกว่าการติดยาของคุณไหม 2. คุณมีความท้อแท้ที่จะเข้มแข็งขึ้นตอนไหน 3. คุณก าลังต่อสู้กับสิ่งใดซึ่งคุณสามารถหลีกเลี่ยงได้ 31. การหยุดความคิด (Thoughts Stopping) ความคิดเกิดขึ้นในสมองส่วนที่ใช้เหตุผล เป็นเรื่องของสติปัญญา ความคิดของคนเรา สามารถ ปรับเปลี่ยนได้ ในการเลิกยาเสพติด เทคนิคการหยุดความคิดเป็นเรื่องที่ส าคัญและจ าเป็น ส าหรับผู้ที่ก าลัง เลิกยา เพื่อปูองกันการกลับไปเสพซ้ า แนวค าถาม 1. คุณเคยมีความจ าเป็นต้องใช้ความคิดในการหยุดอย่างทันทีไหม 2. คุณควรที่จะใช้มันไหม 3. คุณนึกภาพในใจอย่างไรระหว่างกระบวนการ

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 228 32. ตัวกระตุ้น (Triggers) ตัวกระตุ้นมี 2 ประเภท คือตัวกระตุ้นภายนอก เช่นบุคคล วันเวลา สถานที่ และสิ่งของ ตัวกระตุ้นภายใน เช่นความรู้สึก เศร้า โกรธ เหงา เป็นต้น ตัวกระตุ้นมีอิทธิพลต่อสมองของคนที่ติดยา ดังนี้ คนที่จะเลิกยาเสพติดจึงมีความจ าเป็นต้องหลีกเลี่ยงหรือจัดการกับตัวกระตุ้นของตนเองให้ได้ เขาถึงจะ เลิกยาเสพติดได้อย่างถาวร แนวค าถาม 1. ตัวกระตุ้นอะไรยังคงอยู่ในชีวิตประจ าวันของคุณ 2. คุณจะพยายามเปลี่ยนแปลงสิ่งนั้นอย่างไร 3. มีตัวกระตุ้นอะไรที่คุณไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ 33. ความไว้วางใจ (Trust) ความไว้เนื้อเชื่อใจ คือการพูด การคิด หรือการกระท า แล้วคนอื่นยอมรับ ความไว้เนื้อเชื่อใจ สามารถสร้างให้เกิดขึ้นกับใคร ๆ ก็ได้ แต่บางครั้งก็ต้องอาศัยเวลา การกระท า และความอดทน ความไว้ เนื้อเชื่อใจส าหรับคนที่ก าลังเลิกยาเสพติด ไม่ใช่สิ่งที่สามารถสร้างขึ้นได้ง่าย ๆ จ าเป็นต้องมีการปรับปรุง และพัฒนาตนเองในการเลิกยาและการใช้ชีวิตอย่างรับผิดชอบ แนวค าถาม 1. ความไว้เนื้อเชื่อใจคืออะไร 2. คุณมีความไว้เนื้อเชื่อใจได้ไหม 3. บุคคลอื่นไว้เนื้อเชื่อใจคุณไหม 34. การท างาน (Work) งานเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต คนที่อยู่ในสังคมได้อย่างปกติและมีความสุขจะต้องประกอบอาชีพ ที่สุจริต และต้องท างาน ซึ่งงานนั้นอาจจะไม่ได้ซึ่งรายได้ แต่งานนั้นสามารถท าให้คนที่ท ารู้สึกว่าตนเอง มีคุณค่าไม่ก่อความเดือดร้อนให้กับตนเองและผู้อื่น และเส้นทางสู่การเลิกยาเสพติด แนวค าถาม 1. การท างานและการเลิกยาของคุณพอดีกันอย่างไร 2. การท างานมีความหมายอย่างไรในครอบครัวคุณ 3. คุณมีความรู้สึกเช่นไรเกี่ยวกับมิตรภาพของคุณกับการท างาน 35. ความเสื่อมทางร่างกาย (Aging) ความเสื่อมทางร่างกาย หรือความทรุดโทรมของร่างกาย เป็นปัญหาหนึ่งที่มีผลกระทบต่อสภาพ จิตใจของผู้ติดยา เนื่องจากสภาพร่างกายที่ทรุดโทรม ซูบผอม อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ภาพลักษณ์ของ ร่างกายดังกล่าวเป็นตัวบ่งบอกให้ใคร ๆ ก็รู้ว่า “เขาคือคนติดยา” คือคนที่สังคมไม่ยอมรับ ดังนั้น การช่วยให้ผู้ติดยาเข้าใจถึงผลกระทบของความเสื่อมทางร่างกายที่มีต่อจิตใจของเขาเป็นเช่นไร และ ช่วยให้เขาเข้าใจว่าสภาพร่างกายที่ทรุดโทรมไป เขาสามารถฟื้นฟูให้กลับสู่สภาพปกติได้อย่างไร ก็จะเป็น การช่วยคลี่คลายความทุกข์ในใจของพวกเขาได้ประการหนึ่ง ตัวกระตุ้น ความคิดเรื่องยา ความอยากยา การใช้ยา

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 229 แนวค าถาม 1. สมาชิกมองเห็นความเสื่อมทางร่างกายของตัวเองเป็นอย่างไรบ้าง 2. ความเสื่อมทางร่างกายที่ท่านมองเห็น มีผลกระทบต่อจิตใจท่านอย่างไร 3. ท่านคิดว่าท่านสามารถฟื้นฟูสภาพร่างกายของท่านให้กลับสู่สภาพปกติได้หรือไม่ เพราะเหตุใด และท าอย่างไร 36. AA (Alcoholic Anonymous) สิ่งส าคัญประการแรกส าหรับคนที่ก าลังเลิกยาเสพติด คือ การหาผู้ช่วยเหลือจากกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอน อันได้แก่ กลุ่มผู้ติดสุรานิรนาม (AA) หรือกลุ่มผู้ติดยาเสพติดนิรนาม (NA) การเลิกยาเสพติดในระยะสัปดาห์หรือเดือนแรกๆ ผู้เลิกยาจะสับสน ว้าวุ่นใจมาก ไม่เข้าใจ กังวล และหวาดกลัว ผู้เลิกยาจึงต้องการพูดคุยและระบายออกถึงความรู้สึกเหล่านี้ที่เกิดขึ้น การที่ผู้เลิกยาเข้าไป ร่วมในกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอน ในช่วงแรกซึ่งเป็นเรื่องแปลกใหม่ ไม่คุ้นเคย โดยเฉพาะผู้ที่แยกตัวออก จากสังคมเป็นเวลานาน ผู้ช่วยเหลือจากกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอน จะช่วยประคับประคองความรู้สึกผู้รับ การบ าบัดให้รู้สึกคุ้นเคยได้ แนวค าถาม 1. คุณรู้สึกอย่างไรเกี่ยวกับโปรแกรม 12 ขั้นตอน 2. คุณสนใจเมื่อไรและที่ไหน 3. คุณคิดว่าโปรแกรมสามารถท าได้หรือไม่สามารถท าได้หรือไม่สามารถท าได้ ส าหรับคุณ

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 230 บทสรุป การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program (Matrix Drug Treatment Model) หรือ Matrix Program มีองค์ประกอบของโปรแกรมทั้งสิ้น 5 องค์ประกอบ โดยโครงสร้างของโปรแกรมแบ่งออกเป็น 2 ช่วง ได้แก่ - โปรแกรมช่วงแรก ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลักในช่วงของการบ าบัดรักษาในระยะเวลา 4 เดือน หรือ 16 สัปดาห์แรก ได้แก่ การให้ค าปรึกษารายบุคคล/ครอบครัว (11 หัวข้อ) , กลุ่มฝึกทักษะ การเลิกยาระยะเริ่มต้น (8 หัวข้อ) , กลุ่มปูองกันการกลับไปเสพซ้ า ( 32 หัวข้อ) และกลุ่มครอบครัว ศึกษา(12 หัวข้อ) - โปรแกรมช่วงหลัง เป็นอีก 1 องค์ประกอบที่ส าคัญ ในการประคับประคองให้ผู้รับการบ าบัด ยังคงสภาพของการหยุดยาได้ต่อเนื่อง ได้แก่ กลุ่มสนับสนุนทางสังคม (ควบคู่กับการประชุมกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอน) โปรแกรมการบ าบัดรักษารูปแบบผู้ปุวยนอก Matrix Drug Treatment Model หรือ Matrix Program เป็นการรวบรวมความรู้และเทคนิคการบ าบัดทั้งจากนักวิชาการ ผู้ให้การบ าบัด และผู้รับการ บ าบัด มาเป็นคู่มือส าหรับการบ าบัดผู้ติดยาและสารเสพติดประเภทสารกระตุ้นรูปแบบผู้ปุวยนอก ด้วยโปรแกรมการบ าบัดรักษาที่เข้มข้นใช้ระยะเวลาประมาณ 16 สัปดาห์ ภายในโครงสร้างของโปรแกรม จะมีการส่งเสริมให้ผู้ที่ติดยาและสารเสพติดเกิดทักษะการหยุดยาในระยะแรก มีการเรียนรู้การปูองกัน การกลับไปเสพซ้ าใหม่ โดยผู้ให้การบ าบัดจะบูรณาการทั้งการบ าบัดรายบุคคลและรายกลุ่มมาใช้เป็น เครื่องมือของการบ าบัดรักษา นอกจากนี้ยังมีการให้ความรู้และการช่วยเหลือทั้งรายบุคคลร่วมกับ ครอบครัวและรายกลุ่มครอบครัวร่วมด้วย พร้อมทั้งมีการประคับประคองให้ผู้รับการบ าบัดสามารถใช้ ชีวิตในสังคมได้ปกติ โดยปราศจากการใช้ยาและสารเสพติดซ้ าโดยจัดกลุ่มสนับสนุนทางสังคมเป็นราย สัปดาห์ การแนะน าให้ผู้รับการบ าบัดเข้าร่วมกลุ่มหลักการ 12 ขั้นตอน ในการประคับประคองให้ผู้รับ การบ าบัดสามารถคงสภาพของการหยุดยาและสารเสพติดได้ทั้งนี้ยังเป็นการดูแลช่วยเหลือต่อเนื่องเป็น ระยะเวลา 8-12 เดือนภายหลังจากการบ าบัดจบโปรแกรม และในระหว่างการดูแลผู้รับการบ าบัดตั้งแต่ แรกรับจนถึงการติดตามดูแลต่อเนื่องจะมีการสุ่มตรวจหาสารเสพติดเป็นระยะๆร่วมด้วย องค์ประกอบทั้งหมดที่กล่าวมาข้างต้นนี้เป็นส่วนส าคัญที่ช่วยให้การบ าบัดรักษารูปแบบ ผู้ปุวยนอก Matrix Drug Treatment Model หรือ Matrix Program ประสบความส าเร็จมากขึ้น

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 231 ภาคผนวก

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 232 การตรวจปัสสาวะ ปรัชญา การรักษาแบบผู้ปุวยนอกจะต้องใช้เครื่องมือหลาย ๆ อย่าง เพื่อช่วยในการเลิกยาและสารเสพติด การตรวจปัสสาวะเป็นส่วนหนึ่งที่จะช่วยการควบคุมการใช้ยาเสพติด เป็นสิ่งที่มีประโยชน์มากที่จะช่วย ไม่ให้กลับไปใช้ยาเสพติดอีก ไม่ควรใช้การตรวจปัสสาวะในการจับผิดว่าผู้ปุวยไม่ซื่อสัตย์ เพียงใช้เป็นเพียง แค่เป็นการควบคุมพฤติกรรมในกระบวนการเลิกยาเสพติด ผลการตรวจปัสสาวะอาจท าให้เราพบว่าผู้รับการบ าบัดใช้ยาเสพติด โดยที่ผู้รับการบ าบัด ไม่ยอมรับ แสดงถึงการกลับไปติดยาและสารเสพติดซ้ าโดยที่ไม่สามารถบอกได้ ดังนั้นการติดยาและ สารเสพติดซ้ าและการปกปิดความจริงท าให้เห็นความจ าเป็นที่จะต้องตรวจปัสสาวะในผู้ให้การบ าบัด รูปแบบผู้ปุวยนอก ในที่สุดแล้วการตรวจปัสสาวะก็เป็นหลักฐานที่ยืนยันว่ามีการติดยาและสารเสพติดอยู่หรือไม่ เป็นหลักฐานในกรณีที่ผู้รับการบ าบัดโต้เถียงว่าไม่มีปัญหาเรื่องยา ซึ่งผู้รับการบ าบัดไม่สามารถปฏิเสธได้ จึงควรมีข้อตกลงระหว่างทุกฝุายก่อนที่จะมีการตรวจปัสสาวะว่าจะเกิดอะไรขึ้น ถ้าผลออกมาเป็นบวก หรือลบ เปูาหมาย 1. ปูองกันการกลับไปเสพยาและสารเสพติดอีก 2. ท าให้ได้ข้อมูลในเรื่องการเสพยาและสารเสพติด 3. ท าให้ทราบปัญหาการใช้ยาในผู้ปุวยที่ให้การปฏิเสธ 4. ช่วยวินิจฉัยผู้ปุวยที่ต้องส่งไปรักษาในโรงพยาบาล รูปแบบ ผู้รับการบ าบัดจะถูกตรวจปัสสาวะสัปดาห์ละครั้ง ควรตรวจในวันที่มีความเสี่ยงสูง เช่น หลังจาก วันหยุดสุดสัปดาห์ หรือวันเงินเดือนออก อาจมีการตรวจเพิ่มเติมถ้ามีพฤติกรรมผิดปกติ เช่น การผิดนัด โดยไม่มีเหตุผล มีพฤติกรรมผิดปกติเมื่อมาพบหรือเมื่ออยู่ในกลุ่ม หรือมีครอบครัวแจ้งว่ามีพฤติกรรม ผิดปกติ ผู้ให้การบ าบัดควรระวังว่าผู้รับการบ าบัดจะอับอายและควรหลีกเลี่ยงการพูดคุยหรือหยอกล้อ เรื่องการตรวจปัสสาวะนี้ ภาชนะที่ให้เก็บปัสสาวะควรมีปูายชื่อติดอยู่ ถือด้วยความระมัดระวังและสวมถุงมือยางด้วย เจ้าหน้าที่ควรได้รับค าแนะน าในกรณีผู้รับการบ าบัดที่ติดเชื้อตับอักเสบหรือเอดส์ ปัสสาวะจะถูกตรวจหา เฉพาะสารเสพติดหลักที่ผู้รับการบ าบัดใช้เท่านั้น แต่อาจตรวจหาสารอื่นด้วยถ้ามีเหตุผล เช่น สงสัยว่า มีการใช้ยานอนหลับ มีประวัติการใช้ยาอื่น ครอบครัวหรือนายจ้างแจ้งว่ามีการเสพยาอื่น ไม่จ าเป็นต้องตรวจปัสสาวะหาแอลกอฮอล์ เนื่องจากเจ้าหน้าที่สามารถดมกลิ่นหรือ ใช้เครื่องตรวจทางลมหายใจ นอกจากจะใช้ยืนยันระดับแอลกอฮอล์ในกระแสเลือดเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น

การบ าบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาและสารเสพติดแบบผู้ปุวยนอกตามรูปแบบ Matrix Program 233 ถ้าเราได้กลิ่นแอลกอฮอล์ผลการตรวจปัสสาวะก็จะได้ผลบวกด้วย และจะตรวจไม่พบถ้าหยุดดื่มมานาน กว่า 24 ชั่วโมง การตรวจอย่างครอบคลุมจะใช้กรณีที่ผู้รับการบ าบัดไม่ยอมรับว่าใช้ยาในผู้ปุวยที่เสพกัญชา เป็นประจ าควรจะรออย่างน้อย 4 สัปดาห์ หรือบางคนอาจถึง 8 สัปดาห์ จึงจะตรวจไม่พบ แต่ในผู้ที่เสพ ไม่บ่อยอาจตรวจไม่พบหลงจากเสพมาได้ 10 วัน หากมีเหตุผลจ าเป็นอื่น ๆ ที่อาจใช้วิธีตรวจหา โดยปริมาณได้ การตรวจปัสสาวะ วิธีปฏิบัติเมื่อตรวจหาสารเสพติดในปัสสาวะ การตรวจพบสารเสพติดในปัสสาวะระหว่างการรักษาเป็นสิ่งส าคัญอาจหมายถึงการกลับไป ลองเสพยาหรือการกลับไปเสพเป็นประจ าก็ได้ ควรปฏิบัติดังนี้ 1. ประเมินสถานการณ์แวดล้อมในช่วงตรวจปัสสาวะโดยละเอียดว่ามีสิ่งใดผิดปกติ เช่น การผิดนัด พฤติกรรมผิดปกติในกลุ่มหรือครอบครัว เป็นต้น 2. ไม่ต าหนิผู้รับการบ าบัดแต่ควรให้โอกาสในการอธิบายเหตุผล เช่น “ดิฉันได้รับผลการตรวจ ปัสสาวะของคุณเมื่อวันจันทร์ที่แล้ว มีอะไรเกิดขึ้นเมื่อสุดสัปดาห์ก่อนที่คุณลืมบอกดิฉันหรือเปล่า” 3. อย่าใส่ใจเกี่ยวกับเรื่องความถูกต้องของผลการตรวจ ผิดพลาดหรือเปล่า ขวดปัสสาวะสลับกัน หรือเปล่า 4. หากไม่มีเหตุผลหรือค าอธิบายอื่นแสดงว่ามีการเสพยาจริงก็จ าเป็นต้องตรวจปัสสาวะถี่ขึ้น กว่าเดิม ผู้รับการบ าบัดบางคนจะยอมรับว่าเสพยาจริง ควรใช้ความซื่อสัตย์นี้กระตุ้นผู้รับการบ าบัด เพื่อประโยชน์ในการรักษาและอาจท าให้ผู้ปุวยยอมรับว่าเสพยาหรืออื่น ๆ อีกด้วย

คู่มือส าหรับผู้ปฏิบัติงาน 234 บางคนอาจสารภาพบางส่วนว่าเสพยา เช่น ไปร่วมงานเลี้ยงแล้วมีคนเอายามาให้แต่ไม่ได้เสพ ผู้ให้การบ าบัดไม่ควรคาดคั้นให้สารภาพ ควรสันนิษฐานไว้ก่อนว่ามีการเสพยาก็พอ ผู้รับการบ าบัดบางรายอาจจะโกรธว่าไม่เชื่อใจกัน ขุ่นเคืองที่ผู้ให้การบ าบัดว่ามีการเสพยา ผู้รับการบ าบัดควรได้รับค าแนะน าว่ามีความจ าเป็นที่จะต้องพูดคุยกันเรื่องผลการตรวจปัสสาวะเป็นสิ่ง ที่น่าสนใจ ผู้ให้การบ าบัดอาจจะข้ามไปเรื่องอื่นก่อนแล้วค่อยห่าเวลาอื่นมาพูดคุยกัน เรื่องการพูด ความจริงและให้โอกาสผู้รับการบ าบัดได้อธิบายผลการตรวจ ถ้ามีการตรวจพบสารเสพติดในปัสสาวะซ้ าอีกอาจจ าเป็นต้องใช้วิธีเผชิญหน้า ถึงแม้ว่า ผู้รับการบ าบัดจะปฏิเสธ ผู้ให้การบ าบัดก็ต้องพูดคุยต่อว่า “ถ้ามีการเสพยา” ถึงตอนนี้จ าเป็น ต้องวิเคราะห์การเสพซ้ าโดยใช้ตารางวิเคราะห์การเสพยาและสารเสพติดซ้ า หรืออาจต้องส่งรักษาตัว ในโรงพยาบาล การปลอมปนปัสสาวะ บางครั้งผู้ปุวยพยายามบิดเบือนผลการตรวจปัสสาวะ เช่น การเติมน้ าลงในปัสสาวะ การใช้ ปัสสาวะของผู้อื่นจะสังเกตง่าย ๆ โดยสีอาจจะใสไม่เป็นสีเหลือง หรืออุณหภูมิต่ ากว่าของร่างกาย ไม่ควรส่งปัสสาวะไปตรวจ ควรจะน าตัวผู้ปุวยเข้าไปซักถามว่า เหตุใดจึงท าเช่นนั้น ผู้ปุวยอาจจะพูดคุย ว่าเกิดอะไรขึ้น และยอมให้ตรวจปัสสาวะใหม่ ถ้ายังมีการปลอมปนหัสสาวะอีกอาจจ าเป็นต้องเฝูาดูผู้ปุวย เก็บปัสสาวะ การปลอมปนปัสสาวะอาจบ่งชี้ว่ามีการใช้ยา ผู้ปุวยที่ปลอมปนปัสสาวะมักจะไม่ยอมรับ นี่ถือว่า เป็นเหตุการณ์ส าคัญที่แสดงถึงการติดยาและสารเสพติดซ้ า การใช้ยาและการปกปิดความจริง สะท้อนว่า กระบวนการรักษาเกิดสะดุดลง การเฝูาดูผู้ปุวยเก็บปัสสาวะเป็นความพยายามครั้งสุดท้ายที่จะทราบว่า อะไรเกิดขึ้น บางครั้งผู้ปุวยพยายามหลีกเลี่ยงการตรวจปัสสาวะโดยบอกว่า ถ่ายปัสสาวะไม่ออก เช่น บอกว่า เพิ่งถ่ายปัสสาวะก่อนมา หรือขอปัสสาวะในครั้งหน้า หรือบอกว่าไม่ปวดปัสสาวะ หรือข้อแก้ตัวต่าง ๆ ที่จะไม่ถ่ายปัสสาวะเป็นความพยายามที่จะปกปิดการใช้ยา เราอาจจะใช้วิธีให้ผู้ปุวยดื่มน้ าและให้รอ จนถ่าย หรือให้กลับมาใหม่ในวันเดียวกัน การเฝูาดูผู้ปุวยเก็บปัสสาวะ ต้องมีการขออนุญาตและให้ค าแนะน า เนื่องจากเป็นสิ่งที่น่าอึดอัดใจ และอาจท าให้ผู้ปุวย รู้สึกอับอาย ควรจะอธิบายให้ผู้ปุวยทราบว่าการเฝูาดูการเก็บปัสสาวะให้ถูกต้องจะช่วยให้ผลการตรวจ แน่นอน ถ้าได้ปัสสาวะที่ร้อนหรือเย็นหรือใสเกินไป ควรจะบอกว่ามีอะไรบางอย่างในปัสสาวะนั้น มี่ควร กล่าวโทษ ควรพยายามท าให้ผู้ปุวยรู้สึกสบาย ๆ แต่ไม่ควรพูดติดตลก เพราะอาจเกิดความเข้าใจผิดกันได้