Modul_Asas_Promosi_Kesihatan

L E M B A G A P R O M O S I K E S I H A T A N Malaysia Asas Promosi Kesihatan 2011 Modul

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Kandungan Halaman Kata alu-aluan Ketua Pegawai Eksekutif i Mari Kenali MySihat ii Panduan Menggunakan Modul iv Kandungan Modul iv Panduan kepada Fasilitator iv Panduan Latihan v Calon Peserta Latihan v Pelan Pembelajaran v Contoh Jadual Latihan vi Modul Asas Promosi Kesihatan i) Unit 1 : Promosi Kesihatan 1.0 Pengenalan 1 2.0 Rancangan Pembelajaran 1 3.0 Topik Utama 3 3.1 Definisi 3 3.2 Konsep Promosi Kesihatan 3 3.3 Teori & Model Promosi Kesihatan 3 3.4 Strategi Promosi Kesihatan 6 3.5 Elemen-elemen Utama dalam Bidang Promosi Kesihatan 10 ii) Unit 2 : Perancangan Program Bahagian A 1.0 Pengenalan 1 2.0 Rancangan Pembelajaran 2 2.1 Pengenalan kepada Perancangan Program 2 2.2 Perancangan dan elemen utama dalam perancangan 3 2.3 Kepentingan Perancangan 4 2.4 Langkah dan Peringkat Perancangan 5 2.5 Penyediaan Pelan Program dan Pelan Pelaksanaan 6 2.6 Penilaian Aktiviti / Program 7 3.0 Kandungan Topik Unit 2, Bahagian A : Perancangan Program 8 3.1 Topik 1:Pengenalan kepada Program 8 3.2 Topik 2:Perancangan & Elemen Utama 8 3.3 Topik 3:Kepentingan Perancangan 10

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 3.4 Topik 4:Langkah-langkah & Peringkat Perancangan 11 3.5 Topik 5:Penyediaan Pelan Program & Pelan 11 Pelaksanaan 3.6 Topik 6:Penilaian Aktiviti / Program 14 Bahagian B:Perancangan & Pengurusan Kewangan Geran MySihat 1.0 Pengenalan 17 2.0 Rancangan Pembelajaran 18 2.1 Pengenalan kepada Perancangan Program 18 3.0 Kandungan Topik Unit 2, Bahagian B:Perancangan & Pengurusan Kewangan Geran 19 3.1 Perancangan 19 3.2 Penyediaan Belanjawan Program 20 3.3 Pelaksanaan Program 22 3.4 Penyeliaan Prestasi Perbelanjaan 23 3.5 Penyelarasan Bajet 23 3.6 Penyemakan 23 4.0 Pengurusan Geran MySihat 24 4.1 Tanggung Jawab Pertubuhan 24 4.2 Tanggung Jawab MySihat 26 5.0 Kajian Kes – Bayaran Geran Secara Berperingkat 27 Lampiran 1 : Kertas Kerja Perancangan Projek Promosi Kesihatan 28 iii) Unit 3 : Komunikasi dalam Promosi Kesihatan 1.0 Pengenalan 1 2.0 Rancangan Pembelajaran 2 2.1 Kepentingan Komunikasi di Kalangan Pertubuhan 2 2.2 Mengenal Pasti & Mengatasi Halangan Komunikasi 3 2.3 Kaedah Penyempaian Maklumat 4 3.0 Kandungan Topik Unit 3:Komunikasi di kalangan Pertubuhan 5 3.1 Kepentingan Komunikasi dalam Kesihatan di kalangan Pertubuhan 5 3.2 Mengenalpasti dan Mengatasi Halangan Komunikasi 8 3.3 Kaedah Penyampaian Maklumat 10 iv) Unit 4 : Penilaian Program 1.0 Pengenalan 1 2.0 Rancangan Pembelajaran 1 2.1 Penilaian Program 1 3.0 Topik Utama 3.1 Jenis Penilaian 3 4.0 Format Penilaian 6 4.1 Penilaian Risiko / Parameter Kesihatan 6 4.2 Penulisan Objektif Projek Promosi Kesihatan 8 4.3 Penilaian Formatif 9

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Gambar Rajah o Unit 1 Gambar Rajah 1.1 : Model Kepercayaan Kesihatan 4 Gambar Rajah 2 : 5 Strategi Utama Piagam Ottawa untuk Promosi Kesihatan 7 o Unit 2 Gambar Rajah 2.1 : Konsep Objektif SMART 15 Gambar Rajah 2.2 : Aliran Proses Pengurusan Kewangan 20 Gambar Rajah 2.3 : Perkara-perkara yang Perlu Diteliti oleh Pertubuhan Semasa Menerima Geran MySihat 24 Gambar Rajah 2.4 : Tanggung Jawab MySihat 26 Gambar Rajah 2.5 : Pengurusan Kewangan Pertubuhan yang Berkesan 26 o Unit 3 Gambar Rajah 3.1 : Gambaran Proses Komunikasi 8 o Unit 4 Gambar Rajah 4.1 : Jenis Penilaian Program 3 Gambar Rajah 4.2 : Konsep Objektif SMART 4 Jadual o Unit 1 Jadual 1 : Huraian Model Kepercayaan Kesihatan 4 Jadual 1.2 : Huraian Model Tahap Perubahan Tingkah Laku 5 o Unit 2 Jadual 2.1: Contoh Pelan Pelaksanaan Program 13 Jadual 2.2:Ringkasan Anggaran Perbelanjaan Projek yang Dipohon 21 o Unit 3 Jadual 3.1:Halangan –halangan Komunikasi di Pelbagai Peringkat & Cara Mengatasinya 9 o Unit 4 Jadual 4.1:Borang Penilaian Formatif MySihat 10 Slaid Pembentangan o Unit 1 Lampiran 1 : Konsep, Definisi Promosi Kesihatan & Pengamalan Promosi Kesihatan o Unit 2 Lampiran 2 : Perancangan Program Promosi Kesihatan Lampiran 3 : Pengurusan Kewangan yang Berkesan – Geran LPKM o Unit 3 Lampiran 1 : Komunikasi NGO o Unit 4 Lampiran 2 : Penilaian Program Rujukan Penghargaan

Modul Asas Promosi Kesihatan 2011 Kata Alu-Aluan Ketua Pegawai Eksekutif Lembaga Promosi Kesihatan Malaysia (MySihat) Assalamualaikum w.b.t, Terlebih dahulu saya ingin mengucapkan ribuan terima kasih kerana diberi kesempatan untuk merakamkan kata-kata aluan di dalam Modul Asas Promosi Kesihatan. Modul ini memberi satu panduan kepada pertubuhan untuk melaksanakan projek promosi kesihatan di kalangan masyarakat. Terdapat empat unit dalam modul ini iaitu Promosi Kesihatan, Perancangan Program, Komunikasi dan Penilaian Program. Saya berharap agar modul ini akan membawa manfaat kepada semua pertubuhan yang menjalankan projek promosi kesihatan bukan sahaja di Malaysia tetapi di seluruh dunia. Saya ingin mengucapkan tahniah dan syabas kepada pakar-pakar rujuk yang terlibat dalam penggubalan Modul Asas Promosi Kesihatan kerana menghasilkan kandungan yang perlu diketahui oleh pertubuhan yang terlibat dalam aktiviti promosi kesihatan. Adalah diharapkan agar modul ini menjadi panduan dan titik tolak dalam merealisasikan impian MySihat untuk memperkasakan pertubuhan melalui proses bina upaya. DATUK DR. HJ. YAHYA BABA Ketua Pegawai Eksekutif Lembaga Promosi Kesihatan Malaysia (MySihat ) 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n i

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n ii Mari Kenali MySihat MySihat (Lembaga Promosi Kesihatan Malaysia) telah beroperasi pada 1 April 2007 berikutan pewartaan Akta Lembaga Promosi Kesihatan Malaysia 2006 (Akta 651). Objektif utama MySihat adalah untuk memperluaskan bidang promosi kesihatan dengan penglibatan masyarakat secara intensif yang digerakkan bersama melalui pertubuhan-pertubuhan bukan kerajaan (NGO). Misi & Visi Misi : Ke arah masyarakat Malaysia yang sihat dan aktif. Visi : Menjadi sebuah pusat kecemerlangan di peringkat nasional dan antarabangsa dalam bidang promosi kesihatan melalui cara hidup, persekitaran dan masyarakat yang sihat. Teras Perkhidmatan Teras perkhidmatan MySihat ialah membina upaya organisasi dalam bidang promosi kesihatan melalui latihan dan pemberian geran atau lain-lain bantuan kewangan bagi membantu program dan aktiviti promosi kesihatan. Bidang Keutamaan Promosi Kesihatan Bidang-bidang promosi kesihatan yang diberi keutamaan atau prioriti untuk sesuatu permohonan adalah seperti berikut: Kawalan dan pencegahan penggunaan tembakau dan alkohol. Promosi dan gaya hidup sihat seperti promosi senaman atau aktiviti fizikal dan makan secara sihat. Kesihatan persekitaran Kesihatan mental Pencegahan kanser Pencegahan diabetes Pencegahan penyakit kardiovaskular Pencegahan obesiti (kegemukan)

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n iii Kesihatan seksual (termasuk HIV/AIDS) Penyelidikan di bidang promosi kesihatan Promosi kesihatan melalui aktiviti-aktiviti sukan dan kebudayaan

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n iv Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Panduan Menggunakan Modul Modul ini dihasilkan bagi tujuan melatih pertubuhan bukan kerajaan (NGO) dan sebagai panduan kepada NGO yang berhasrat untuk melaksanakan program promosi kesihatan. NGO perlu mempunyai pengetahuan mengenai aspek promosi kesihatan dalam merancang, melaksana dan menilai aktiviti - aktiviti promosi kesihatan yang dilaksanakan. Kandungan Modul Modul ini mengandungi 4 unit modul iaitu Promosi Kesihatan, Perancangan Program, Komunikasi dan Penilaian Program. Setiap unit mengandungi Pengenalan, Objektif Pembelajaran, Isi Kandungan, Aktiviti Pembelajaran, Alat Bantu Mengajar dan Penilaian. Panduan Kepada Fasilitator 1. Fasilitator perlu dilatih berpandukan kepada manual ini. 2. Fasilitator perlu memahami kandungan modul dan boleh melaksanakan aktiviti dalam manual. 3. Fasilitator perlu menghayati proses pengajaran dan pembelajaran yang didapati dalam manual ini. 4. Fasilitator perlu menilai tahap kemampuan dan kebolehan persatuan sebelum dan selepas aktiviti.

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n v Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Panduan Latihan Objektif latihan adalah untuk membina upayakan NGO yang terpilih sebagai fasilitator dalam bidang promosi kesihatan, pencegahan obesiti dan makan secara sihat. Calon Peserta Latihan - NGO yang terlibat dalam projek promosi kesihatan - Mempunyai ciri ’passion’ untuk mengajar atau membina upayakan komuniti - Mempunyai kemahiran komunikasi - Berminat mengadakan projek promosi kesihatan di kalangan komuniti - Mempunyai kemahiran untuk membimbing dalam mendampingi masyarakat Pelan Pembelajaran Pelan pembelajaran harus disediakan mengikut panduan yang diberikan di dalam modul. Setiap sesi hendaklah didokumentasi mengikut tajuk, objektif, metodologi, peralatan, tempat latihan, tarikh, bajet, penceramah undangan, penilaian pelaksanaan latihan, penilaian keberkesanan latihan (penilaian pre dan post) dan kesimpulan.

Contoh JaduTempoh : 4 hari 3 malaTARIKH 6.30 – 7.00 pg 7.00 – 8.00 pg 8.00 – 9.00 pg 9.00 – 10.00 pg 10.00 – 10.30 pg 10.30 pg – 12.30 ptg 12.30 – 2.30 ptg 14 Julai (Khamis) 15 Julai (Jumaat) SENAMAN Sarapan Pagi SESI 3 (Samb.): Pengurusan kewangan geran SESI 4: Komunikasi Dalam Promosi Kesihatan Minum Pagi SESI 5: Penilaian Program Makan Tengah Hari PS16 Julai (Sabtu) SESI 10: Memilih Makanan Yang Bersih dan Selamat SESI 11: Pengenalan Kepada Obesiti SESI 12: Penyebab Obesiti & Implikasi Kesihatan POLMB17 Julai (Ahad) SESI 17: Pembentangan Proposal Pembentangan Rumusan Majlis Penutup D

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n vi ual Latihan am (tertakluk kepada topic modul yang dipilih) 2.30 – 4.30 ptg 4.30 – 5.00 ptg 5.00 – 6.00 ptg 6.00 – 6.30 ptg 6.30 – 8.00 mlm 8.00 – 9.00 mlm 9.00 – 10.30 mlm 10.30 – 11.00 mlm Daftar masuk penginapan (Penceramah/ Urus Setia/ Peserta) Persiapan tempat latihan (Urus Setia MySIHAT) SENAMAN Makan Malam Perasmian Taklimat latihan SESI 2: Perancangan Program Pengurusan Projek Permohonan geran Minum Malam SESI 1: Pengenalan Promosi Kesihatan SESI 6: Prinsip Asas Makan Secara Sihat (MSS) Minum Petang SESI 7: Kesan Pengambilan Gula, Garam & Lemak Berlebihan SESI 8: Penyediaan Hidangan Sihat SESI 9: Latih Amal SESI 13: Pencegahan Obesiti & Langkah Mengawal Berat Badan SESI 14: Latih Amal SESI 15: Latih Amal Sedia proposal SESI 16: Sedia proposal Daftar keluar

L E M B A G A P R O M O S I K E S I H A T A N Malaysia Asas Promosi Kesihatan Unit 1: Promosi Kesihatan Modul

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 1 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 UNIT 1: PROMOSI KESIHATAN 1.0 Pengenalan Modul ini adalah panduan kepada pertubuhan yang berhasrat untuk melaksanakan program promosi kesihatan. Pertubuhan perlu mempunyai pengetahuan mengenai aspek promosi kesihatan dalam merancang, melaksana dan menilai aktiviti - aktiviti promosi kesihatan yang dilaksanakan. Subjek ini perlu dipermudahkan dengan penggunaan dan pemakaian teori dan model akademik yang seminimum yang boleh, sekadar untuk mengukuhkan hujah sahaja selain ia harus mudah dan praktikal. 2.0 Rancangan Pembelajaran 2.1 PROMOSI KESIHATAN 2.1.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1. Menerangkan konsep promosi kesihatan 2. Mengenal pasti strategi dalam promosi kesihatan. 3. Menghuraikan kompetensi yang perlu untuk melaksanakan projek promosi kesihatan. 4. Mengenal pasti faktor-faktor risiko penyakit tidak berjangkit (NCD – non communicable disease) dan cara mengatasinya melalui promosi kesihatan. 2.1.2 Kaedah 1. Ceramah/ persembahan slaid 2. Perbincangan kumpulan 2.1.3 Setting Bercorak dalam darjah/ dewan 2.1.4 Bahan/ Peralatan Papan tulis/ flip chart Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Perisian pembentangan (contoh powerpoint) Layar putih/ skrin Projektor LCD

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 2 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Penunjuk laser 2.1.5 Jangka Masa 1 jam 2.1.6 Penilaian Dibuat berdasarkan aspek-aspek berikut:- Soal jawab/ ujian sebelum dan selepas ceramah (pre & post): a) Apakah yang anda faham mengenai Promosi Kesihatan? b) Huraikan perbezaan antara Pendidikan Kesihatan dengan Promosi Kesihatan? c) Nyatakan 5 teras strategi Promosi Kesihatan Piagam Ottawa 1986. d) Nyatakan kompetensi/ kemahiran yang perlu kepada pertubuhan untuk melaksanakan program Promosi Kesihatan. e) Apakah peranan yang kita boleh mainkan dalam program atau aktiviti Promosi Kesihatan? f) Nyatakan peranan individu dalam aktiviti Promosi Kesihatan. g) Terangkan peranan Kerajaan dalamprogram Promosi Kesihatan.

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 3 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 3.0 Topik Utama 3.1 Definisi World Health Organization (WHO) mendefinisikan Promosi Kesihatan sebagai: “Health promotion is the process of enabling people to increase control over, and to improve their health.”; atau “Promosi kesihatan merupakan satu proses mengupayakan manusia untuk meningkatkan kawalan seterusnya meningkatkan kesihatan mereka.” 3.2 Konsep Promosi Kesihatan Percel et al. (1981) menyatakan bahawa promosi kesihatan adalah sebagai satu usaha membina pengetahuan berkaitan dengan kesihatan, kemahiran dan sikap melalui penggunaan teori tingkah laku. Ajzen et al. (1980) pula menyatakan dalam teori penyebab tingkah laku bahawa manusia akan bertingkah laku berdasarkan kepada sikap dan kepercayaan tentang faedah ataupun kos hasil daripada tingkah laku yang diamalkan. Di samping itu, beliau juga membincangkan tentang persepsi individu berkaitan dengan tekanan sosial yang mempengaruhi individu untuk mengubah tingkah lakunya. Simonds (1976) pula menyatakan bahawa promosi kesihatan bertujuan untuk membawa perubahan tingkah laku kepada individu, kumpulan dan penduduk keseluruhannya daripada tingkah laku sekarang kepada tingkah laku yang baik untuk kesihatan, tingkah laku semasa yang bermasalah kepada tingkah laku kesihatan masa depan. Minkler (1989) menyatakan secara ringkas bahawa promosi kesihatan adalah kombinasi pendidikan kesihatan dengan advokasi kesihatan. 3.3 Teori dan Model Promosi Kesihatan 3.3.1 Model Kepercayaan Kesihatan (Health Belief Model) Model ini diperkenalkan oleh Hochbaum dan Rosenstock sekitar dekad 1950-an yang diasaskan menggunakan pendekatan psikologi. Model ini mengandaikan perubahan tingkah laku kesihatan berdasarkan konsep yang digambarkan seperti Gambar Rajah 1.1:-

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 4 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Gambar Rajah 1.1: Model Kepercayaan Kesihatan Model ini diubah suai pada tahun 1988 apabila Rosenstock, Strecher dan Becker menambah unsur keyakinan diri (self efficacy). Penambahan ini untuk mengukuhkan tingkah laku yang memerlukan perubahan jangka masa panjang (rujuk Jadual 1.1). Jadual 1: Huraian Model Kepercayaan Kesihatan KONSEP DEFINISI STRATEGI Tanggapan kemungkinan mendapat penyakit (Perceived susceptibility) Persepsi mudah mendapat penyakit Terangkan tentang kemungkinan mendapat penyakit dan tahap risiko Tanggapan ancaman Tanggapan Individu Tanggapan kemungkinan mendapat penyakit Tanggapan keterukan penyakit Pemboleh ubah demografi (contoh: umur, jantina, bangsa) Pemboleh ubah sosio psikologi (contoh: tekanan perasaan) Petunjuk untuk bertindak (contoh: kempen media massa, nasihat doktor atau rakan) Tanggapan faedah daripada tindakan Tanggapan halangan daripada tindakan Kemungkinan untuk mengubah tingkah laku Faktor Pemboleh Ubah Kemungkinan Untuk Bertindak

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 5 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 KONSEP DEFINISI STRATEGI Tanggapan keterukan penyakit (Perceived severity) Persepsi tentang tahap keseriusan sesuatu penyakit dan kesannya Terangkan tentang kesan dan keseriusan sesuatu penyakit Tanggapan faedah (Perceived benefits) Persepsi keberkesanan tindakan yang disyorkan Jelaskan apakah tindakan, bagaimana, dimana, bila, dan kebaikan yang akan diperolehi Tanggapan halangan (Perceived barriers) Persepsi tentang kos material dan psokologi akibat mengamalkan tindakan yang disyorkan Berikan nasihat, insentif, bantuan serta perbetulkan tanggapan yang salah Petunjuk untuk tindakan (Cues to action) Strategi yang mencetuskan kesediaan untuk berubah Berikan maklumat, tingkatkan kesedaran dan wujudkan sistem peringatan Keyakinan diri (Self efficacy) Keyakinan terhadap keupayaan untuk mengambil tindakan Sediakan latihan dan panduan Bantu tetapkan matlamat secara progresif Berikan peringatan secara lisan Demonstrasikan tingkah laku yang diingini Bantu kurangkan kegelisahan 3.3.2 Model Tahap Perubahan Tingkah Laku (Transtheoretical Model) Model diperkenalkan pada 1977 ini oleh Prochaska dan DiClemente, menyatakan bahawa perubahan tingkah laku merupakan satu proses dan bukannya satu peristiwa. Seseorang individu yang cuba mengubah tingkah lakunya akan melalui 5 tahap perubahan seperti dalam Jadual 1.2:- Jadual 1.2: Huraian Model Tahap Perubahan Tingkah Laku TAHAP KONSEP DEFINISI STRATEGI 1 Tiada Niat (Precontemplation) Tiada hasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 6 bulan akan datang Tingkatkan kesedaran untuk berubah, berikan maklumat tentang risiko serta faedah yang akan diperolehi

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 6 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 TAHAP KONSEP DEFINISI STRATEGI 2 Berniat (Contemplation) Berhasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 6 bulan akan datang Beri motivasi dengan menggalakkan perancangan spesifik 3 Persiapan (Preparation) Berhasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 30 hari akan datang dan telah mengambil beberapa langkah ke arah tingkah laku tersebut Bantu wujudkan pelan pelaksanaan yang mantap serta tetapkan sasaran secara berperingkat 4 Tindakan (Action) Menunjukkan perubahan tingkah laku dalam tempoh kurang daripada 6 bulan Berikan maklum balas dan sokongan sosial yang berterusan serta bantu selesaikan masalah yang dihadapi 5 Pengekalan (Maintenance) Menunjukkan perubahan tingkah laku dalam tempoh lebih daripada 6 bulan Berikan peringatan, cari alternatif serta bantu untuk bertahan (coping) bagi mengelakkan daripada gagal. Kembali kepada tingkah laku asal (relapse) 3.4 Strategi Promosi Kesihatan Dalam menetapkan hala tuju sesuatu program promosi kesihatan di kalangan badan-badan promosi kesihatan serta pihak berkuasa kesihatan awam seluruh dunia, satu strategi Promosi Kesihatan telah dibangunkan yang dinamakan sebagai Piagam Ottawa Untuk Promosi Kesihatan (Ottawa Charter For Health Promotion). Piagam ini telah diterima dan dipersetujui dalam Persidangan Promosi Kesihatan Antarabangsa Pertama (First International Conference on Health Promotion) yang berlangsung pada 21 November 1986 di Ottawa, Kanada. Ia merupakan satu pernyataan visi masyarakat antarabangsa ke arah mencapai hasrat ‘Kesihatan Untuk Semua’ (Health For All) bagi dekad tahun 2000 dan seterusnya. Antara lain piagam antarabangsa ini menggariskan 5 strategi utama seperti dalam Gambar Rajah 1.2:-

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Gambar Rajah 2: 5 strategi utama Piagam Ottawa Untuk Promosi Kesihatan 3.4.1 Membentuk polisi awam sihat (Building healthy public policy) Bidang promosi kesihatan melangkaui skop penjagaan kesihatan semata-mata. Kesihatan perlu menjadi agenda para pembuat dasar (policy makers) pada setiap sektor dan peringkat; dengan memastikan mereka menyedari implikasi dan bertanggungjawab ke atas kesan daripada keputusan atau dasar yang dirangka demi kesihatan. Di peringkat komuniti, pertubuhan boleh: Membantu masyarakat membangunkan polisi setempat mengenai larangan penjualan produk tembakau kepada kanak-kanak dan remaja. Menyokong pembentukan jawatankuasa bertindak setempat dalam menggalakkan polisi makan secara sihat. 5 TERAS PROMOSI KESIHATAN Polisi Awam Sihat Persekitaran Yang Menyokong Orientasi Semula Perkhidmatan Kesihatan Tindakan Komuniti Kemahiran Individu Dibangunkan B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 7

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 8 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Memantau pematuhan undang-undang berkaitan larangan penjualan hasil tembakau kepada pelajar-pelajar sekolah di kalangan peniaga dan melaporkannya kepada pihak berkuasa jika perlu. 3.4.2 Mewujudkan persekitaran yang menyokong (Creating supportive environments) Masyarakat kita adalah kompleks dan saling berkaitan antara satu sama lain. Kesihatan tidak dapat dipisahkan dari tujuan-tujuan lain dalam kehidupan. Prinsip yang menjadi panduan untuk seluruh masyarakat dunia merupakan nilai menggalakkan umat manusia agar saling mengambil berat antara satu sama lain, masyarakat dan alam sekitar kita. Di peringkat komuniti, pertubuhan boleh: Menyokong aktiviti kemasyarakatan yang berkaitan kesihatan persekitaran seperti gotong-royong, rukun tetangga dan menghijaukan kawasan perumahan atau kampung. Menganjurkan program promosi kesihatan yang menekankan keselamatan dan kesihatan di tempat kerja seperti di pejabat, ladang serta kilang atau kemudahan awam seperti sekolah, stesen bas serta taman rekreasi. Menyokong projek yang menggalakkan masyarakat memperoleh pendapatan sampingan melalui berkebun sayur di kawasan rumah. 3.4.3 Memperkukuhkan tindakan komuniti (Strengthening community action) Bidang Promosi Kesihatan dapat dilaksanakan melalui tindakan masyarakat yang berkesan dalam menetapkan keutamaan, membuat keputusan, merancang dan melaksanakan strategi untuk mencapai tahap kesihatan yang lebih baik. Kunci kepada proses ini merupakan pengupayaan komuniti; yang disertai dengan pemilikan dan kawalan mereka sendiri ke atas usaha dan hala tujunya. Pembangunan masyarakat bergantung kepada sumber-sumber manusia dan material di peringkat komuniti untuk meningkatkan bantuan diri dan sokongan sosial. Perkara tersebut penting dalam membangunkan sistem yang fleksibel untuk mengukuhkan penglibatan masyarakat dalam dan menentukan arah isu-isu kesihatan. Capaian penuh dan berterusan kepada maklumat, peluang pembelajaran untuk kesihatan serta sokongan dari segi kewangan menjadi prasyarat dalam konteks ini. Di peringkat komuniti, pertubuhan boleh:

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 9 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Menjalin kerjasama dengan pemimpin dan masyarakat tempatan dalam membuat pemantauan dan menyediakan statistik penglibatan remaja dalam aktiviti tidak sihat seperti merokok, buli, samseng jalanan atau ponteng sekolah di peringkat komuniti yang boleh disalurkan kepada pihak berkuasa agar tindakan sewajarnya boleh diambil. Menjalin kerjasama dengan pertubuhan atau rumah kebajikan dalam merancang dan menjalankan aktiviti untuk kebaikan golongan kanak-kanak dan warga emas yang memerlukan. Menyokong inisiatif di kalangan masyarakat setempat yang memberikan perhatian kepada isu-isu alam sekitar seperti pencemaran udara dari kilang, pengurusan sampah sarap serta kebersihan bekalan sumber air dan sungai. 3.4.4 Membangunkan kemahiran individu (Developing personal skills) Bidang Promosi Kesihatan menyokong pembangunan peribadi dan sosial melalui penyediaan maklumat, pendidikan kesihatan dan meningkatkan kemahiran hidup setiap individu. Ini dapat meningkatkan pilihan yang tersedia bagi individu untuk melakukan lebih kawalan ke atas kesihatan dan persekitaran mereka sendiri, di samping membuat pilihan yang sesuai kepada kesihatan. Mengupayakan individu untuk belajar sepanjang tempoh hayatnya untuk mempersiapkan mereka dengan perubahan di setiap peringkat usia serta untuk menangani penyakit kronik dan kecederaan adalah sangat penting. Ini perlu dilakukan sama ada di sekolah, rumah, tempat kerja dan dalam setting komuniti. Tindakan perlu dilakukan melalui pertubuhan pendidikan, profesional, komersial dan sukarela, serta di peringkat dalaman institusi itu sendiri. Di peringkat komuniti, pertubuhan boleh: Menyokong ahli-ahli jawatankuasa kesihatan di peringkat penduduk untuk menghadiri aktiviti pembangunan kemahiran individu seperti program kesedaran kesihatan awam mengenai penyakit tidak berjangkit atau latihan kemahiran individu yang berkaitan. Menggalakkan para ibu, nurseri dan taman asuhan kanak-kanak agar bertanggungjawab dalam menyediakan makanan yang sihat mengikut saranan Panduan Diet Malaysia serta melatih mereka untuk memantau pengambilan makanan agar sesuai dengan proses tumbesaran kanak-kanak. Menjalankan lawatan ke kedai runcit atau pasar raya untuk mendidik masyarakat untuk membeli-belah secara sihat demi kesihatan keluarga.

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 10 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 3.4.5 Menyusun semula perkhidmatan kesihatan (Reorienting health services) Tanggung jawab dalam bidang Promosi Kesihatan dalam perkhidmatan kesihatan dikongsi secara bersama antara individu, kumpulan masyarakat, profesional kesihatan, institusi perkhidmatan kesihatan dan kerajaan. Mereka perlu bekerja bersama-sama ke arah sistem penjagaan kesihatan yang menyumbang ke arah peningkatan tahap kesihatan. Peranan sektor kesihatan perlu digerakkan semakin ke arah bidang Promosi Kesihatan, di luar lingkungan tanggung jawabnya yang menyediakan perkhidmatan klinikal dan rawatan. Perkhidmatan kesihatan meluaskan skopnya kepada menyokong keperluan individu dan masyarakat untuk hidup sihat, dan saluran terbuka antara sektor kesihatan dan komponen sosial, politik, ekonomi dan fizikal yang lebih luas. Ini menuntut perkhidmatan kesihatan agar lebih sensitif serta menghormati keperluan budaya. Penyusunan semula perkhidmatan kesihatan juga memerlukan perhatian yang lebih penyelidikan kesihatan serta perubahan dalam pendidikan profesional dan latihan. Perkara ini harus membawa kepada perubahan sikap dan organisasi perkhidmatan kesihatan yang kembali menumpukan kepada keperluan menyeluruh dari segi individu dan sebagai manusia seadanya. Di peringkat komuniti, pertubuhan boleh: Melaksanakan program promosi kesihatan kepada masyarakat dengan mengadakan saringan kesihatan kepada peserta agar faktor risiko dapat di kesan dan bekerjasama dengan klinik kesihatan jika terdapat kes yang memerlukan intervensi secara rawatan. Mewujudkan kesedaran di kalangan masyarakat melalui kempen agar masyarakat mengambil langkah proaktif dalam mengamalkan cara hidup yang sihat seperti menjauhi tabiat merokok, melakukan senaman, bersukan, makan secara sihat, menangani stres dan lain-lain. 3.5 Elemen-elemen utama dalam bidang Promosi Kesihatan 3.5.1 Merancang, melaksanakan dan menilai program Topik-topik perbincangan mengenai perkara ini meliputi:- (i) Pengenalan kepada program (ii) Perancangan dan elemen utama dalam perancangan (iii) Kepentingan perancangan

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 11 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 (iv) Langkah-langkah dan peringkat perancangan (v) Penyediaan pelan program dan pelan pelaksanaan (vi) Penilaian aktiviti/program Pertubuhan disarankan untuk turut merujuk Modul Asas – Unit 2: Perancangan Program untuk mendapatkan penerangan lanjut. 3.5.2 Membangunkan kerjasama antara agensi Bidang promosi kesihatan menekankan aspek perkongsian (partnership) dengan pelbagai institusi atau organisasi sama ada dari sektor awam, swasta, pertubuhan bukan kerajaan, komuniti dan lain-lain, ke arah mencapai matlamat perubahan positif tingkah laku kesihatan menggunakan strategi 5 teras promosi kesihatan. Pertubuhan yang berhasrat melaksanakan program promosi kesihatan perlulah: (i) Mengenal pasti rakan kongsi untuk melaksanakan program. (ii) Mewujudkan dan memperkukuhkan kerjasama dengan mana-mana agensi yang berkaitan. 3.5.3 Kemahiran komunikasi dan penulisan Pengetahuan asas berkaitan dengan komunikasi serta kemahiran dalam berkomunikasi adalah amat penting dalam menyampaikan mesej kesihatan dengan lebih berkesan. Interaksi secara dua hala dalam pelaksanaan program promosi kesihatan akan mewujudkan keadaan yang kondusif antara pengendali program dengan kumpulan sasaran untuk saling bertukar-tukar idea dan pandangan mereka. Pelbagai kaedah komunikasi boleh digunakan dalam penyampaian mesej promosi kesihatan. Kemahiran penulisan menjadi elemen penting dalam pelaksanaan dari merangka kertas cadangan hinggalah kepada penyediaan laporan sama ada dari segi melibatkan kemajuan projek ataupun mengemukakan pencapaian pada akhir program. Idea dan input yang dikongsikan melalui penulisan menjadi wadah yang sangat berharga dalam proses membina keupayaan pertubuhan itu sendiri serta membantu pelbagai pihak yang menilai keberkesanan program tersebut. Secara ringkasnya dua elemen utama yang dapat membantu pertubuhan dalam pelaksanaan program promosi kesihatan merupakan: (i) Menulis kertas cadangan dan menyediakan laporan / pemantauan/ penilaian program. (ii) Kemahiran perundingan.

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 12 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 3.5.4 Kemahiran teknologi Penguasaan dan kemahiran mengaplikasikan teknologi akan memberi kelebihan kepada mana-mana pihak dalam melaksanakan program. Kemahiran penggunaan teknologi juga akan membantu menyumbang ke arah peningkatan keberkesanan penyampaian perkhidmatan, kecekapan komunikasi, menjimatkan masa dan mengurangkan kebergantungan kepada sumber-sumber fizikal. Sebagai contohnya kemajuan dalam bidang ICT dapat meningkatkan interaksi antara penganjur program dengan peserta melalui e-mail; di samping mengurangkan kos penyediaan bahan-bahan bercetak kepada peserta. Kewujudan media sosial seperti Facebook, Twitter dan Myspace adalah antara platform interaksi secara maya yang menjadi wadah komunikasi, penyampaian berita dan maklumat serta pertukaran pandangan di ruang maya. Penguasaan ruang maya melalui media baru membuka ruang untuk menyampaikan mesej kesihatan menerusi konsep pemasaran sosial. Maka, tidak dapat dinafikan kompetensi dan literasi dalam menguasai sesuatu teknologi khususnya ICT amat penting dalam melaksanakan program termasuklah program promosi kesihatan. 3.5.5 Kemahiran pengetahuan dan literasi kesihatan Penganjur program atau pertubuhan perlu arif dengan keperluan pelaksanaan program dan isu-isu yang berkaitan dengan program berkenaan. Kemampuan dan kemahiran mereka dalam menguasai kedua-dua perkara di atas akan diuji apabila program dilaksanakan kepada kumpulan sasar. Oleh yang demikian, tiada istilah program ‘tangkap muat’ atau ‘melepaskan batuk di tangga’ yang patut wujud dalam diari seorang aktivis masyarakat. Penganjur program perlu memahami isu-isu kesihatan yang berkaitan dengan masyarakat setempat atau yang menjadi fokus Kerajaan sebelum melaksanakan program kepada masyarakat. Program yang menepati keperluan, mencapai objektif dan dilaksanakan dengan teratur dapat membantu usaha Kerajaan ke arah mewujudkan masyarakat yang sihat dan sejahtera. Malah, lebih baik lagi jika program dapat diteruskan agar kesinambungan dari segi penglibatan kumpulan sasaran seterusnya menjadi amalan ke arah cara hidup secara berterusan. 3.5.6 Membina keupayaan komuniti Objektif utama LPKM merupakan untuk membina keupayaan pertubuhan dari segi pengetahuan dan kemahiran mereka mengenai bidang promosi kesihatan. Keupayaan yang dibangunkan ini akan menjadi bekalan kepada pertubuhan tersebut sebagai agen untuk mewujudkan perubahan tingkah laku dalam masyarakat melalui pelaksanaan program yang memberi faedah kepada kesejahteraan mereka. Pelbagai langkah boleh diambil sebagai inisiatif menjayakan perkara ini, termasuklah dengan mengadakan latihan kepada masyarakat terutamanya mendekati pemimpin komuniti seperti ketua kampung, ketua sesuatu jabatan, ibu bapa, guru dan

B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 13 Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 pemimpin NGO yang menjadi opinion leader untuk kumpulan masing-masing. Usaha mendapatkan sumber bantuan kewangan dalam melaksanakan program juga dapat membantu dalam membina keupayaan dan keyakinan komuniti dalam menjayakan program demi faedah mereka. Ini juga akan meningkatkan rasa ‘pemilikan’ (belonging/ ownership) komuniti berkenaan ke atas program yang dilaksanakan. Pertubuhan juga dapat meningkatkan keupayaan mereka dan komuniti dengan melibatkan rakan kongsi dalam pelaksanaan program. Penglibatan rakan kongsi yang mempunyai kemampuan dan sumber yang dapat membantu kejayaan akan memberi manfaat kepada masyarakat. Masyarakat akan mendapat faedah seperti peningkatan ilmu pengetahuan dan penggunaan sumber secara bersama yang dapat mengelakkan daripada berlakunya kerugian akibat pembaziran sumber. Peningkatan keupayaan diri juga perlu diberi perhatian agar pengetahuan dan kemahiran yang diperolehi dapat menjadi amalan dalam memastikan hidup yang sihat dan sejahtera.

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 1 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Konsep, Definisi Promosi Kesihatan & Pengamalan Promosi Kesihatan S Thavaraj S Subramaniam LPKM Bersama UntukKesihatan Pra Uji Apakah yang anda faham tentang Promosi Kesihatan? Bersama UntukKesihatan Pra Uji Apakah perbezaan di antara Pendidikan Kesihatan dan Promosi Kesihatan? Bersama UntukKesihatan Pra Uji Strategi Promosi Kesihatan Ottawa menyebut 5 teras. Apakah lima teras ini? Bersama UntukKesihatan Pra Uji Apakah kompetensi/kemahiran yang harus ada pada seseorang untuk melakukan aktiviti Promosi Kesihatan misalnya mengawal berat badan komuniti? Bersama UntukKesihatan Pra Uji Apakah peranan Belia dalam promosi kesihatan misalnya mengekalkan berat badan?

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 2 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Pra Uji Apakah seseorang individu boleh lakukan untuk mempromosi kesihatan misalnya mengawal berat badan? Bersama UntukKesihatan Prauji Apakah Kerajaan boleh buat untuk membenteras obesiti? Bersama UntukKesihatan Masalah Kesihatan Yang Kita Hadapi Penyakit Berjangkit Penyakit Tidak Berjangkit (Kronik) Bersama UntukKesihatan Penyakit Berjangkit Bawaan oleh pencemaran air Bawaan pencemaran udara Bawaan oleh pencemaran makanan Bawaan vektor Penyakit kelamin Penyakit yang di cegah oleh imunisasi Penyakit zoonotik atau eksotik (exotic) Penyakit baru (emerging) Bersama UntukKesihatan Penyakit Tidak Berjangkit Penyakit Jantung Kanser Diabetes Darah Tinggi Angin akhmar (stroke) Asma Bersama UntukKesihatan Bagaimanakah kita dapat mengatasi masalah kesihatan Program Kesihatan Kementerian Kesihatan Program Agensi Kerajaan Program PBT Program Estet Program Swasta Badan Bukan Kerajaan (NGO)-Peranan Anda Klab Sukan, fitness club etc

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 3 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Program Kesihatan Kerajaan Kesihatan Keluarga: Imunisasi, Makan Sihat etc. Kebersihan Makanan Kawalan Penyakit Berjangkit , Tidak Berjangkit Pendidikan dan Promosi Kesihatan Cara Kerja Program ini semua teratur jangka masa pendek dan panjang seperti 2020 Bersama UntukKesihatan Badan Bukan Kerajaan Saringan Perubatan Kaunseling dan nasihat Sukanika, jogathon, marathon, jom sikal Yoga Tai Chi Silat Karnival Kebanyakan program tidak teratur: One off Bersama UntukKesihatan MemMemelihara Kesihatan Diri 7 langkah ke arah Usia Panjang 1 Tidur 7 hingga lapan jam 2 Sarapan Pagi 3 Tanpa Alkohol 4 Tanpa Merokok 5 Senaman 6 Menangani Stres 7 Mengawal Berat Badan dan Makanan Sihat Bersama UntukKesihatan PendPendidikan Kesihatan Lebih berfokus kepada didikan individu dan masyarakat ke arah perubahan tingkahlaku dan sikap dan peningkatan pengetahuan serta kesedaran. Dengan Pendidikan Kesihatan kita harap dapat perubahan tingkahlaku ke arah cara hidup yang sihat supaya seseorang dapat hidup tanpa penyakit tidak berjangkit (kronik) seperti Diabetis, Darah Tinggi, Jantung, Kanser dll. Bersama UntukKesihatan Pendidikan Kesihatan Kesihatan Didapati dengan Pendidikan Kesihatan sahaja perubahan tingkahlaku tidak mudah di capai Mengapa? Bersama UntukKesihatan PendPendidikan Kesihatan Kita memerlukan sokongan sekitar sosial individu dan masyarakat Ke arah ini pakar pakar Promosi Kesihatan telah memutuskan di Ottawa pada tahun 1986 supaya beberapa strategi selain dari pada Pendidkan Kesihatan di gunakan untuk perubahan tingkahlaku walaupun initiatif ini bukan sesuatu yang baru. Kebanyakan strategi ini telah pun di guna oleh pakar pendidikan kesihatan seperti Kelman (Pendidkan dan Undang undang ke arah perubahan tingkahlaku)

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 4 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan P Promosi Kesihatan Kerana ke arah perubahan tingkahlaku seseorang itu di pengaruhi oleh: Keluarga Sekolah dan pelajar Tempat kerja dan pekerja Media elektronik, cetak dan kini sosial Polisi organisasi dan Kerjaan Alam sekitar sosial seseorang itu Alam sekitar fizikal Corak Perkhidmatan Kesihatan Bersama UntukKesihatan Apa kah Promosi Kesihatan Promosi Kesihatan mengambil kira kaedah yang lebih keseluruhannya/komprehensive untuk mengurangkan faktor risiko dengan perubahan tingkahlaku supaya dapat mencegah Obesiti, Diabetes, Kanser, Sakit Jantung, Darah Tinggi, Angin akhmar dll. Bersama UntukKesihatan Strategi Promosi Kesihatan Definisi World Health Organization (WHO) mendefinisikan Promosi Kesihatan sebagai: “Health promotion is the process of enabling people to increase control over, and to improve their health.”; atau “Promosi kesihatan merupakan satu proses mengupayakan manusia untuk meningkatkan kawalan seterusnya meningkatkan kesihatan mereka.” Bersama UntukKesihatan Strategi Promosi Kesihatan Strategi Strategi Promosi Kesihatan yang disarankan salam Ottawa Charter mempunyai lima (5) piagam iaitu: i) Pembentukan polisi kesihatan awam (Building healthy public policy) ii) Mewujudkan persekitaran sokongan (Creating supportive environments) iii) Penyusunan semula perkhidmatan kesihatan (Reorienting health servis) iv) Memperkukuhkan tindakan komuniti (Strengthening community action). v) Membangunkan kemahiran individu (Developing personel skills). (Ottawa Charter, 1986) Bersama UntukKesihatan Promosi Kesihatan Yang kita lakukan di sini Port Dickson adalah? i) Pembentukan polisi kesihatan awam (Building healthy public policy) ii) Mewujudkan persekitaran sokongan (Creating supportive environments) iii) Penyusunan semula perkhidmatan kesihatan (Reorienting health servis) iv) Memperkukuhkan tindakan komuniti (Strengthening community action). v) Membangunkan kemahiran individu (Developing personel skills). (Ottawa Charter, 1986) Bersama UntukKesihatan Bagaimana dengan Strategi yang lain Memerlukan kerjasama atau sokongan organisasi Memerlukan kerjasama dan sokongan masyarakat

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 5 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Teori Promosi Kesihatan Model Kepercayaan Kesihatan Tanggapan ancaman Tanggapan Individu •Tanggapan kemungkinan mendapat penyakit •Tanggapan keterukan penyakit •Pemboleh ubah demografi (contoh: umur, jantina, bangsa) •Pemboleh ubah sosio psikologi (contoh: tekanan perasaan) •Petunjuk untuk bertindak (contoh: kempen media massa, nasihat doktor atau rakan) •Tanggapan faedah daripada tindakan •Tanggapan halangan daripada tindakan •Kemungkinan untuk mengubah tingkah laku Faktor Pemboleh Ubah Kemungkinan Untuk Bertindak Bersama UntukKesihatan Teori Promosi Kesihatan Huraian Model Kepercayaan Kesihatan KONSEP DEFINISI STRATEGI Tanggapan kemungkinan mendapat penyakit (Perceived susceptibility) Persepsi mudah mendapat penyakit Terangkan tentang kemungkinan mendapat penyakit dan tahap risiko Tanggapan keterukan penyakit (Perceived severity) Persepsi tentang tahap keseriusan sesuatu penyakit dan kesannya Terangkan tentang kesan dan keseriusan sesuatu penyakit Tanggapan faedah (Perceived benefits) Persepsi keberkesanan tindakan yang disyorkan Jelaskan apakah tindakan, bagaimana, dimana, bila, dan kebaikan yang akan diperolehi Tanggapan halangan (Perceived barriers) Persepsi tentang kos material dan psokologi akibat mengamalkan tindakan yang disyorkan Berikan nasihat, insentif, bantuan serta perbetulkan tanggapan yang salah Petunjuk untuk tindakan (Cues to action) Strategi yang mencetuskan kesediaan untuk berubah Berikan maklumat, tingkatkan kesedaran dan wujudkan sistem peringatan Keyakinan diri (Self efficacy) Keyakinan terhadap keupayaan untuk mengambil tindakan Sediakan latihan dan panduan Bantu tetapkan matlamat secara progresif Berikan peringatan secara lisan Demonstrasikan tingkah laku yang diingini Bantu kurangkan kegelisahan Bersama UntukKesihatan Teori Promosi Kesihatan Model Tahap Perubahan Tingkah Laku TAHAP KONSEP DEFINISI STRATEGI 1 Tiada Niat (Precontemplation) Tiada hasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 6 bulan akan datang Tingkatkan kesedaran untuk berubah, berikan maklumat tentang risiko serta faedah yang akan diperolehi 2 Berniat (Contemplation) Berhasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 6 bulan akan datang Beri motivasi dengan menggalakkan perancangan spesifik 3 Persiapan (Preparation) Berhasrat untuk mengambil tindakan dalam tempoh 30 hari akan datang dan telah mengambil beberapa langkah ke arah tingkah laku tersebut Bantu wujudkan pelan pelaksanaan yang mantap serta tetapkan sasaran secara berperingkat 4 Tindakan (Action) Menunjukkan perubahan tingkah laku dalam tempoh kurang daripada 6 bulan Berikan maklum balas dan sokongan sosial yang berterusan serta bantu selesaikan masalah yang dihadapi 5 Pengekalan (Maintenance) Menunjukkan perubahan tingkah laku dalam tempoh lebih daripada 6 bulan Berikan peringatan, cari alternatif serta bantu untuk bertahan (coping) bagi mengelakkan daripada gagal. Kembali kepada tingkah laku asal (relapse) Bersama UntukKesihatan Apakah kemahiran yang anda diperlu oleh anda untuk promosi kesihatan 1 Merancang, Melaksanakan dan Menilai Program 2 Membangunkan kerjasama antara agensi 3 Komunikasi dan penulisan 4 Penggunaan teknologi 5 Pengetahuan dan Literasi Kesihatan 6 Membina keupayaan masyarakat Semua kompetensi atau kemahiran ini perlu untuk membina upaya diri dan memperkasakan masyarakat kita. Bersama UntukKesihatan Kaedah Promosi Kesihatan Media Massa Pemasaran Sosial Pengerakan Komuniti: Peranan NGO Pendidikan Kesihatan Interaksi Pembekal-Pelanggan Komunikasi Polisi Sumber:RobertHornik and Emile McAnany,” Mass Media and Fertility Change”, in Diffusion Processess and Fertility Transition: Selected Perspective, ed. John Casterline (Washington, DC: National Academies Press, 2001): 208-239 Bersama UntukKesihatan Definisi Kesihatan: WHO "Kesihatan adalah keadaan yang utuh secara fizikal, psikologi, dan sosial kesejahteraan dan tidak sekadar tiadanya penyakit atau kelemahan.“ (World Health Organization, 1948)

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 6 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Masalah NCD Di Dunia. Bersama UntukKesihatan Laporan WHO Organisasi Kesihatan Sedunia (WHO) melaporkan: Di semua negara membangun, Penyakit Tidak Berjangkit (NCD) seperti penyakit kardiovaskulor, kanser, diabetes, dan penyakit paru-paru yang kronik merupakan penyumbang utama kepada kematian awal . Memerangi NCD merupakan salah satu cabaran utama pembangunan pada abad ke-21 Bersama UntukKesihatan NCD – Pembunuh Terbesar Dunia 60% daripada kematian tahunan dunia (dalam 35 juta) adalah berpunca dari NCD. Kira-kira 25% kematian adalah kematian awal dan boleh dicegah Kira-kira25% kematian adalah kematian awal dan boleh dicegah Sumber: WHO: Preventing Chronic Disease: a Vital Investment: WHO global report 2005 Bersama UntukKesihatan NCD – Pembunuh Terbesar Dunia Adakah anda ketahui? Secara global: 17 juta orang mati berpunca dari penyakit kardiovaskular dalam tahun 2005 (30% dari kematian global) 7.4 juta orang mati berpunca dari kanser pada tahun 2004 (13% dari kematian global) 220 juta orang seluruh dunia menghidapi diabetes,pada 2005, 1.1 juta mati disebabkan diabetes 4 juta orang mati berpunca dari Penyakit Paru-Paru Kronik setiap tahun Malaysian Health Promotion Board Situasi Di Malaysia Bersama UntukKesihatan Ucapan KPK, 11/7/2011 (baru) One in three patients dies of NCD before reaching 60 PUTRAJAYA: One in three hospital patients dies before reaching 60 from non-communicable diseases (NCD), Health director-general Datuk Dr Hassan Abdul Rahman said. The NCD could be cancer, hypertension or diabetes, he said, adding that the deaths was largely caused by an unhealthy lifestyle and lack of disease management. He said the average lifespan was 70 years for men and 80 for women. Speaking after launching the 2011 Active Mind and Body Programme: Maintain Active Mind and Body with 10,000 Steps on Saturday, Dr Hassan said the NCD rate was high despite various campaigns on healthy lifestyles such as exercising and adopting better eating habits. A Health Ministry study between 1996 and 2006 showed an increase in NCD incidences over 10 years, with obesity leading by an increase of almost 220%. Diabetes was up by 80% and hypertension 44%. Dr Hassan said those with NCD suffered throughout their life as they were burdened with medical fees. They also faced a disruption to their family life, he added. One preventive measure was brisk walking, as many as 10,000 steps a day, during work or recreation, done according to an individual’s capacity. The 10,000 Steps campaign by Health Minister Datuk Seri Liow TiongLai is supported by nongovernmental organisations and private sector companies which frequently organised events since its launch in June 2009. — Bernama Isnin Julai 11 2011

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 7 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Faktor Risiko Rakyat Malaysia 70% pesakit luar adalah kes NCD 20% pesakit dalam adalah kes NCD 60% rakyat Malaysia gemuk (obese) peningkatan 200% dari tahun 1996 ke 2006 Diabetes telah meningkat 80% dari tahun 1996 ke 2006 Darah Tinggi telah meningkat 40% pada masa yang sama Bersama UntukKesihatan Faktor Risiko Mengapa keadaan ini berlaku? Pembangunan ekonomi Kita jadi kurang aktif Kita makan makanan yang kurang sihat Kita juga menghadapi stress Alam sekitar yang Obesonic Semua ini adalah kerana cara hidup kita yang telah berubah . Bersama UntukKesihatan Faktor Risiko Yang main peranan penting adalah KKM dan beberapa NGO Kolaborasi di antara agensi kurang baik ke arah mengurangkan risiko Polisi dan peraturan untuk mewujudkan alam sosial dan fizikal yang sihat pun kurang baik Kita hidup dalam suasana yang mempromosi kegemukan Malaysian Health Promotion Board Tindakan Berisiko Mengakibatkan Penyakit Bersama UntukKesihatan Prevalensi NCD Terpilih dan Faktor Risiko NCD di Malaysia Jadual 1: Prevalensi Faktor RisikoNCD TerpilihDi Malaysia (1996-2006) Kumpulan Umur ≥18 Tahun ≥18 Tahun ≥18 Tahun Obesiti Lebihan Berat (BMI≥25 kg/m² & 3okg/m² Hypercholesterolaemia FizikalTidakAktif Merokok Prevalensifizikal tidak aktif : 43.7%; atau seramai 5.5 juta rakyat Malaysia *Data sebelum ini tidak boleh dibandingkan secara terus kerana terdapat perbezaan didalammethod digunakan semasa survey Bersama UntukKesihatan Indeks Massa Tubuh (IMT) Apakah IMT Indeks yang dikira dari dan tinggi berat seseorang. IMT memberikan penunjuk yang boleh dipercayai tentang kegemukan tubuh untuk kebanyakan orang dan digunakan untuk paparan kategori berat yang boleh mengakibatkanmasalah jantung Berat Tinggi IMT Tinggi Julat Sihat untuk IMT adalah 18.5 dan kurang dari 25 Contoh: Jikaberat anda ialah65KG dan tinggi anda ialah155cm IMT= 65kg / [1.55m x 1.5 m] BMI= 27.1 >> AndaTerlebihBerat Jika BMI anda Anda Kurang dari 18.5 25 – Kurang 30 18.5 – Kurang 25 30 atau lebih BeratSihat KurangBerat Obesiti Terlebih Berat

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 8 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Prevalensi NCD Terpilih dan Faktor Risiko NCD di Malaysia Jadual 1: Prevalensi Faktor RisikoNCD TerpilihDi Malaysia (1996-2006) Kumpulan Umur ≥18 Tahun ≥18 Tahun ≥18 Tahun Obesiti Lebihan Berat (BMI≥25 kg/m² & 3okg/m² Hypercholesterolaemia FizikalTidakAktif Merokok Terdapat kecenderungan peningkatan kelebihan berat badan antara Malaysia dari 1996-2006 Diantara pelbagai kaum, kaum India merupakan prevalensi yang paling tinggi bagi lebihan berat diikuti olehMelayu danCina Bersama UntukKesihatan Kumpulan Umur ≥18 Tahun ≥18 Tahun ≥18 Tahun Obesiti Lebihan Berat (BMI≥25 kg/m² & 3okg/m² Hypercholesterolaemia FizikalTidakAktif Merokok Jadual 1: Prevalensi Faktor RisikoNCD TerpilihDi Malaysia (1996-2006) Prevalensi NCD Terpilih dan Faktor Risiko NCD di Malaysia 2006, prevalensi obesiti dikalangan dewasa 18 tahun dan ke atas: 14.0% atau 1.7 juta rakyat Malaysia. Peningkatan relatif sebanyak lebih 200% berbanding 10 tahun sebelumnya (NHMSII (1996), 4.4%) Bersama UntukKesihatan Keputusan NHMSIII Keputusan menunjukkan: Wanita mempunyai prevalensi obesiti tertinggi (17.4%) berbanding lelaki (10.0%) India dan Melayu mencatatkan prevalensi obesiti tertinggi berbanding kaum yang lain Surirumahmencatatkan prevalensi obesiti tertinggi sebanyak 20.3% Prevalensi obesiti perut (ukurlilit pinggang, wanita > 88cm, dan lelaki > 102cm) adalah 17.4% dengan diungguli oleh wanita setinggi 26.0% daripada lelaki 7.3% Bersama UntukKesihatan Prevalensi Diabetes di Malaysia (1986 – 2006) Jadual 2: Prevalensi Diabetes di Malaysia (1986 – 2006) Prevalensi diabetes dikalangan dewasa 30 tahun dan ke atas: 14.9% atau 1.4 jutarakyat Malaysia. Peningkatan relatif sebanyak lebih 80% berbanding 10 tahun sebelumnya (NHMSII ,8.3%) Kumpulan Umur ≥30 Tahun ≥18 Tahun ≥30 Tahun glukosa toleransi * / glukosa puasa terganggu ** BaruDikenalpasti Telah Dikenalpasti Prevalensi ≥35Tahun Bersama UntukKesihatan Prevalensi Darah Tinggi di Malaysia (1986 – 2006) Jadual 3: Prevalensi DarahTinggi di Malaysia (1986 – 2006) Prevalensi PrevalensiDarah Tinggi dikalangan dewasa 30 tahun dan ke atas: 42.6% . Peningkatan relatif sebanyak lebih 30% berbanding 10 tahun sebelumnya (NHMSII ,32.9%): atau 4.8 juta rakyat Malaysia (≥30 tahun) Kumpulan Umur ≥25Tahun ≥18Tahun ≥30Tahun ≥18 Tahun ≥30 Tahun DefinisiDarah Tinggi (mmHg) Bersama UntukKesihatan NCD in Malaysia Walaupun Kementerian Kesihatan Malaysia mengambil tindakan menangani maslah ini, prevalensi NCD dan NCD faktor risiko tetap meningkat Baru-baru ini, 70% jumlah pesakit di Klinik Kesihatan Kementerian adalah pesakit NCD 20% pesakit diwad hospital kerajaan adalah berkaitan dengan NCD

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 9 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan NCD in Malaysia (samb.) Penyakit jantung dan strok tergolong didalam lima teratas punca kematian di hospital kerajaan Penyakit jantung dan strok juga merupakan punca kematian awal (dibawah 60 Tahun) di Malaysia Malaysia kini ditangga 6 teratas di kalangan Negara Asia dengan kadar obesiti tertinggi. Bersama UntukKesihatan NCD Punca kepada… 1.Masalah Keluarga dan Kewangan 2.Kemerosotan Kualiti Kehidupan 3.Kurang Produktiviti 4.Meningkatkan Beban Kepada Negara Bersama UntukKesihatan NCD Boleh Dicegah Lebih 80% penyakit jantung, strok, dan dua jenis diabetes serta lebih satu pertiga kanser boleh dicegah melalui menghilangkan perkongsian faktor risiko, terutamanya penggunaan tembakau, diet tidak sihat, fizikal tidak aktif dan penyalahgunaan alkohol Bersama UntukKesihatan tApakah yang kita boleh buat untuk membaiki keadaan ini Memperkukuhkan program yang sedia ada Wujudkan program baru Memperkasakan individu dan masyarakat supaya mereka lebih bertanggung jawab ke arah menjaga kesihatan mereka Penglibatan aktif NGO, Persatuan profesional dan persatuan masyarakat adalah penting Individu juga harus memilih cara hidup yang sihat Bersama UntukKesihatan NCD Boleh Dicegah NCD sebahagian besar dicegah dengan cara campur tangan yang berkesan yang menangani bersama faktor risiko yang boleh diubahsuai Punca Faktor Risiko NCD Rokok Alko Hol Diet Tidak Sihat Masalah Peparu Kanser Diabetes Masalah Jantung & Strok Fizikal TidakAktif Bersama UntukKesihatan Mengurangkan Prevalensi NCD adalah perhatian utama Kementerian Kesihatan Malaysia

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 10 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan Pelan Strategik Kebangsaan Untuk Penyakit Tidak Berjangkit (NSP-NCD) Bersama UntukKesihatan Objektif NSP-NCD i. Mencegah atau menunda timbulnya penyakit kardiovaskular (CVD) dan diabetes dan komplikasi yang berkaitan ii. Pembaikan pengurusan pesakit dengan CVD dan diabetes, sehingga meningkatkan kualiti hidup masyarakat, yang mengarah ke lebih lama dan lebih produktif dalam kehidupan iii. Meningkatkan keutamaan kepada diabetes dan obesiti dalam pekerjaan pembangunan di peringkat global dan kebangsaan, dan untuk mengintegrasikan pencegahan dan penyakit seperti controlof ke dalam dasar di semua jabatan kerajaan iv. Membina dan menguatkan dasar kebangsaan dan rancangan untuk pencegahan dan kawalan diabetes dan obesiti v. Mempromosikan campur tangan untuk mengurangkan faktor risiko utama bersama diubahsuai untuk NCD: Penggunaan tembakau, diet tidak sihat dan fizikal tidak aktif vi. Mempromosikan kerjasama untuk pencegahan dan kawalan diabetes dan obesiti Bersama UntukKesihatan NSP-NCD Mengandungi 7 Strategi Utama i. Pencegahan dan Promosi ii. Pengurusan Klinikal iii. Meningkatkan Pematuhan Pesakit iv. Bertindak bersama NGO’s, Badan Professional dan lain-lain v. Memantau, penyelidikan dan pengawasan vi. Membina kapasiti vii. Campur tangan polisi dan peraturan Bersama UntukKesihatan MenaikkanHarga Rokok Melarang Paket 14 BatangRokok 21 kawasan larangan merokok Termasuk hospital, lapangan terbang, lift awam, tandas, restoran berhawa dingin, kenderaan awam, premis kerajaan, institusi pendidikan, stesen minyak, café berinternet, pusat membeli belah dan pejabat swasta berhawa dingin AmaranKesihatan Bergambar Pada Kotak Rokok ContohCampur Tangan – Polisi Dan Peraturan Bersama UntukKesihatan Contoh Inisiatif – Perancangan & Berterusan (Campur Tangan Polisi dan Peraturan) Masukkan nutirsi dan kenyataan dasar kegiatan fizikal dan program dalam rancangan pembangunan dari semua jabatan dan badan-badan berkaitan Terus mengatur dan mengurangkan kadar garam dan gula dalam semua makanan olahan dan minuman Meningkatkan penyediaan kemudahan di komuniti untuk mempromosikan aktiviti fizikal dan sukan dalam persekitaran yang selamat, misalnya taman umum, kompleks sukan awam, pusat jogging dan berbasikal, dan gimnasium awam Perluasan sistem pengangkutan awam yang cekap di seluruh malaysia untuk mempromosikan penggunaan pengangkutan awam yang akan mendorong aktiviti fizikal Peluasan pemeriksaan kesihatan rutin, wajib untuk semua pekerja 40 tahun dan ke atas Bersama UntukKesihatan Contoh – Pencegahan & Promosi Melalui Aktiviti Komunikasi Campur Tangan di Komuniti, Pejabat dan Sekolah Dalam 2010, Kementerian Kesihatan Malaysia telah melaksanakan 55 Projek Campur Tangan NCD (sebagai Projek Demonstrasi) seluruh Malaysia: i. 35 Projek Komuniti, 158 0leh NGO ii. 11 projek di sekolah iii. 9 projek di pejabat

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 Bersama Untuk Kesihatan Halaman 11 LAMPIRAN 1 Bersama UntukKesihatan NCD ialah Masalah Utama Kesihatan … Punca kurang dihargai Kemiskinan Kesan negatif kepada pembangunan ekonomi NCD boleh dicegah, melalui kebangsaan, pendekatan pelbagai sektor, dan perubahan persekitran kehidupan melalui undang-undang, peraturan-peraturan (termasuk cukai & subsidi) dan polisi yang khusus. Bersama UntukKesihatan Kami Memerlukan Penyertaan Lebih Besar Dari Semua Sektor Untuk Melawan NCD Bersama UntukKesihatan Bertindak Sebelum Terlambat Untuk kesejahteraan diri sendiri, keluarga anda, rakyat kita dan bangsa kita, Kementerian Kesihatan Malaysia ingin menyeru kepada setiap individu untuk bekerjasama bertindak melawan NCD Bersama UntukKesihatan Pendekatan “All-of-Society” Ia memerlukan Pendekatan “All-of-Society”, bukan hanya kepada Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) Kerajaan (KKM & Kementerian Lain) + Pihak Berkuasa Tempatan + Media + Badan Professional + Pihak Swata + Komuniti + NGO + Semua Individu Bersama UntukKesihatan Beberapa Tindakan (Media Memiliki Peranan Penting) 1. Mempromosikan kesedaran yang lebih meluas antara rakyat untuk mengamalkan gaya hidup sihat 2. Mempromosikan dan menerbitkan penglibatan masyarakat dan orang ramai dalam penyertaan kegiatan-kegiatan gaya hidup sihat 3. Kesihatan adalah kekayaan! Menjaga kesihatan anda sendiri dan kesihatan ahli keluarga anda 4. Mewujudkan Pusat Maklumat Kesihatan untuk memberikan pengetahuan dan untuk memperkasakan rakyat untuk menjaga kesihatan mereka sendiri 5. Menggalakkan majikan untuk mempromosikan gaya hidup sihat di kalangan pekerja mereka 6. Menjadikan "Hidup Sihat" sebagai trend gaya hidup, untuk menghasilkan penyebaran secara meluas kehendak sosial dan permintaan yang berterusan

L E M B A G A P R O M O S I K E S I H A T A N Malaysia Asas Promosi Kesihatan Unit 2: Perancangan Program Modul

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 1 UNIT 2: PERANCANGAN PROGRAM BAHAGIAN A: PERANCANGAN DAN PELAKSANAAN PROGRAM 1.0 Pengenalan Modul ini adalah panduan untuk merancang, melaksana dan menilai aktiviti - aktiviti promosi kesihatan. Latihan ini haruslah mengambil kira realiti setempat dari segi latar belakang kumpulan sasar, kemudahan yang sedia ada, sumber yang ada dan boleh digunakan, kemampuan dan keupayaan fasilitator, masa yang diperuntukkan dan sokongan yang diperoleh. Subjek ini perlu dipermudahkan dengan penggunaan dan pemakaian teori dan model akademik yang seminimum yang boleh, sekadar untuk mengukuhkan hujah sahaja selain ia harus mudah dan praktikal. Unit ini dibahagikan 2 bahagian yang mengandungi 7 topik utama dan kesemua topik tersebut boleh dikendalikan dalam Rancangan Pembelajaran seperti berikut: Bahagian A (i) Topik 1: Pengenalan kepada program (ii) Topik 2: Perancangan dan elemen utama dalam perancangan (iii) Topik 3: Kepentingan perancangan (iv) Topik 4: Langkah-langkah dan peringkat perancangan (v) Topik 5: Penyediaan pelan program dan pelan pelaksanaan (vi) Topik 6: Penilaian aktiviti/ program Bahagian B (vii) Topik 7: Perancangan dan Pengurusan Kewangan Geran Setiap Rancangan Pembelajaran akan dinilai pada awal dan akhir sesi (pre & post) oleh penceramah. Walau bagaimanapun, keberkesanan Rancangan Pembelajaran di bawah unit ini akan dapat dinilai secara keseluruhannya melalui penyediaan dan pembentangan cadangan kertas kerja projek pada akhir program latihan/ bina upaya yang mengandungi semua elemen perancangan program di atas; di samping mengambil kira isu-isu kesihatan yang dipilih dan penggunaan modul-modul khusus promosi kesihatan yang disediakan.

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 2 2.0 Rancangan Pembelajaran 2.1 PENGENALAN KEPADA PERANCANGAN PROGRAM 2.1.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menerangkan apakah yang dimaksudkan dengan program 2 Membezakan antara program dengan aktiviti 2.1.2 Kaedah Ceramah Perbincangan kumpulan 2.1.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.1.4 Jangka Masa 15 minit 3 Penilaian Dibuat berdasarkan kemampuan peserta menerangkan apakah itu PERANCANGAN PROGRAM melalui proses seperti:- Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 3 2.2 PERANCANGAN DAN ELEMEN UTAMA DALAM PERANCANGAN 2.2.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menerangkan apakah itu perancangan 2 Menerangkan apakah elemen-elemen utama dalam perancangan 2.2.2 Kaedah Ceramah Perbincangan kumpulan 2.2.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.2.4 Jangka Masa 15 minit 2.2.5 Penilaian Dibuat berdasarkan kemampuan peserta menerangkan apakah itu PERANCANGAN DAN ELEMEN UTAMA DALAM PERANCANGAN melalui proses seperti:- Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 4 2.3 KEPENTINGAN PERANCANGAN 2.3.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menerangkan kepentingan perancangan 2 Menjelaskan mengapakah perancangan diperlukan 2.3.2 Kaedah Ceramah Perbincangan kumpulan 2.3.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.3.4 Jangka Masa 15 minit 2.3.5 Penilaian Dibuat berdasarkan kemampuan peserta menerangkan apakah itu KEPENTINGAN PERANCANGAN melalui proses seperti:- Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 5 2.4 LANGKAH DAN PERINGKAT PERANCANGAN 2.4.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menyenaraikan langkah dan peringkat perancangan 2 Menjelaskan langkah dan persiapan di setiap peringkat tersebut 2.4.2 Kaedah Ceramah Perbincangan kumpulan 2.4.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.4.4 Jangka Masa 15 minit 2.4.5 Penilaian Dibuat berdasarkan kemampuan peserta menerangkan apakah itu LANGKAH DAN PERINGKAT PERANCANGAN melalui proses seperti:- Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 6 2.5 PENYEDIAAN PELAN PROGRAM DAN PELAN PELAKSANAAN 2.5.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menjelaskan apakah itu pelan program dan pelan pelaksanaan 2 Menyenaraikan butir-butir yang terdapat dalam pelan program dan pelan pelaksanaan 3 Menyediakan satu pelan program dan pelaksanaan aktiviti promosi kesihatan kepada masyarakat 2.5.2 Kaedah Ceramah Kerja kumpulan dan penyampaian Sumbang saran Perbincangan kumpulan kecil 2.5.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.5.4 Jangka Masa 1 ½ jam (90 minit) 2.5.5 Penilaian Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab Pemerhatian semasa penyampaian

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 7 2.6 PENILAIAN AKTIVITI/ PROGRAM 2.6.1 Objektif Pembelajaran Pada akhir sesi, peserta akan dapat: 1 Menerangkan cara/kaedah membuat penilaian 2 Menerangkan jenis-jenis penilaian yang perlu dilakukan 2.6.2 Kaedah Ceramah Perbincangan kumpulan 2.6.3 Bahan/ Peralatan Papan tulis Kertas mahjong Pen penanda (marker pen) Slaid transparensi Projektor OHP Komputer riba Layar putih/ skrin Projektor LCD Penunjuk laser 2.6.4 Jangka Masa 1 ½ jam (90 minit) 2.6.5 Penilaian Dibuat berdasarkan kemampuan peserta menerangkan apakah itu PENILAIAN AKTIVITI/ PROGRAM melalui proses seperti:- Ujian pre & post (Lampiran 1) Soal jawab

Modul Asas Program Promosi Kesihatan 2011 B e r s a m a U n t u k K e s i h a t a n Halaman 8 3.0 Kandungan Topik Unit 2, Bahagian A: Perancangan Program 3.1 Topik 1: PENGENALAN KEPADA PROGRAM Merupakan sesuatu persiapan yang terancang yang merangkumi matlamat, polisi, prosedur, peraturan, tugas, langkah yang perlu dibuat dan unsur-unsur lain yang perlu dalam melaksanakan tindakan. Ia merupakan satu kenyataan yang jelas berkaitan masalah, isu, objektif, sasaran, aktiviti, sumber, jadual, tindakan jangka masa dan proses pemantauan. Antara komponen sesuatu program termasuklah: Latar belakang program Kenyataan masalah Penentuan masalah Polisi/ peraturan berkaitan Objektif Strategi Aktiviti/ tugas Sumber Penilaian 3.2 Topik 2: PERANCANGAN DAN ELEMEN UTAMA PERANCANGAN 3.2.1 Perancangan Satu proses untuk mencapai sesuatu matlamat dengan cara yang teratur atau sistematik menggunakan sumber-sumber yang sesuai dalam tempoh masa yang ditetapkan. Perancangan merupakan satu usaha untuk mengenal pasti dan menjawab persoalan-persoalan sebelum masalah timbul dalam pelaksanaan. Pelaksana program akan cuba merapatkan ’jurang’ dalam tempoh perancangan pada hari ini dengan pelaksanaan program pada masa depan. Perancangan digunakan untuk semua tujuan dan berguna sebagai panduan dan menentukan hala tuju, sesuai untuk semua peringkat dan masa.