หนังสือสรุปหัวใจสังคมศึกษา พ.ศ.2564

ศรีวิชัย ประมาณพทุ ธศตวรรษท่ี 13-18

ศนู ยก์ ลางอยบู่ นเกาะสุมาตราจีน เรียกวา่ “ชลิ โิ ฟซ”ิ ศูนยก์ ลางการค้าขายทางทะเลและขยายอำนาจมาถึงภาคใต้
ของไทย (อ.ไชยา จ.สรุ าษฎร์ธานี) นบั ถือศาสนาพทุ ธมหายาน พบหลกั ฐาน พระโพธิสตั ว์ อวโลกิเตศวร
พระบรมธาตไุ ชยา สรุ าษฎร์ธานบี ุโรพทุ โธ เกาะชวา อินโดนเี ซียตอ่ มาล่มสลายลงเพราะไมส่ ามารถควบคุมการคา้
ทางทะเลได้ และตกอยู่ภายใตอ้ ำนาจของอาณาจักรมชั ปาหติ

พระโพธสิ ัตวอ์ วโลกิเตศวร

บโุ รพทุ โธ อินโดนีเซีย

อาณาจกั รสุโขทยั (พ.ศ. 1792 - 1981)

จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ปรากฏเรื่องราวของอาณาจักรสุโขทัยในราวพุทธศตวรรษที่ 18
ศลิ าจารกึ สโุ ขทัยหลักที่ 2 (วัดศรีชุม) ระบเุ หตกุ ารณ์เม่ือคร้งั พอ่ ขุนศรีนาวนำถมุ ผูค้ รองกรุงสโุ ขทยั ศรีสัชนาลัย
สวรรคตขอมสบาดโขลญลำพงจึงเข้ายึดครองเมือง ต่อมาพ่อขุนผาเมือง เจ้าเมืองราด และโอรสของพ่อขุนศรี
นาวนำถุม ทรงร่วมมือกับพระสหาย คือพ่อขุนบางกลางหาว ยึดอำนาจคืนจากขอมได้สำเร็จจากนั้นพ่อขุนผา
เมืองทรงมอบเมอื งสโุ ขทยั และเฉลมิ พระนามใหพ้ ่อขนุ บางกลางหาวเปน็ “พอ่ ขุนศรีอินทราทติ ย์” นับเปน็ ปฐม
กษัตรยิ ์แหง่ ราชวงศ์พระร่วง สมยั สุโขทัย

อาณาจกั รสโุ ขทัยมคี วามเจริญรุง่ เรอื งในทกุ ๆดา้ น สมดงั ชอื่ เมืองทม่ี ีความหมายว่า“รงุ่ อรุณแห่งความสขุ ”
ราษฎรมีอิสระในการประกอบอาชีพ เป็นเมืองแห่งพระพุทธศาสนาและมีรูปแบบ ศิลปกรรมที่เป็นอัตลักษณ์
งดงามอยา่ งยิ่ง

ในสมัยสุโขทัยมีพระมหากษัตริย์ราชวงศ์พระร่วงปกครอง รวม 9 พระองค์ ระยะแรกใช้วิธีปกครองแบบ
“พ่อปกครองลูก” เรียกพระมหากษัตริย์ว่า “พ่อขุน” หมายถึงหัวหน้าของขุนในแคว้นต่างๆ ต่อมาในรัชสมัย
ของพระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไท) เปลี่ยนพระนามเป็น “ธรรมราชา” หมายถึง พระราชาผู้ปกครองโดยธรรม
ตามหลกั พระพุทธศาสนา

❖ กษตั รยิ ส์ มัยสุโขทยั

ลำดบั พระนาม พระเกยี รติคุณ/เหตุการณ์ทสี่ ำคัญ

1 พ่อขุนศรีอนิ ทราทติ ย์ ปฐมกษัตริย์ผู้สถาปนาราชวงศพ์ ระร่วงแหง่ กรงุ สโุ ขทยั พระมเหสีคือ นางเสือง

(พ.ศ.1792 – ไม่ปรากฏหลกั ฐาน) พระองคท์ รงยกทพั ไปรบกบั ขุนสามชน เจ้าเมืองฉอด ศึกครงั้ นัน้ พระราชโอรสพระองค์

เล็กได้ทรงชว่ ยกระทำยุทธหตั ถีจนมีชัยชนะตอ่ ขุนสามชน พ่อขุนศรอี ินทราทติ ย์ จึงขนาน

นามพระราชโอรสวา่ “พระรามคำแหง”

2 พอ่ ขนุ บานเมือง พระราชโอรสพ่อขนุ ศรอี ินทราทิตย์ ไมพ่ บหลักฐานสมยั พ่อขุนบานเมืองมากนกั ปรากฏ

(ไมป่ รากฏหลักฐาน – พ.ศ.1822) แตเ่ พียงทรงทำสงครามขยายอาณาจกั ร โดยมพี ระรามคำแหง พระอนุชา เปน็ แม่ทัพ

3 พอ่ ขนุ รามคำแหงมหาราช พระราชโอรสพอ่ ขนุ ศรีอินทราทิตย์ ในสมัยของพระองค์บา้ นเมอื งมีความเจริญรุง่ เรอื ง

(พ.ศ.1822 – 1841) ท้งั ดา้ นการปกครอง เศรษฐกจิ และสังคม ราษฎรมคี วามอย่ดู ีกนิ ดี ขยายดนิ แดน

พอ่ ขนุ รามคำแหงมหาราช กว้างขวาง พระองคท์ รง “ประดษิ ฐอ์ กั ษรไทย” พระองคท์ รงใช้รปู แบบการปกครอง พอ่

(พ.ศ.1822 – 1841) ปกครองลูก ศาสนาพทุ ธมคี วามเจรญิ ร่งุ เรอื งอย่างมาก ทรงอาราธนาพระภิกษจุ ากเมอื ง

ต่อ นครศรธี รรมราชข้ึนมาเผยแผ่พระพุทธศาสนาลัทธลิ งั กาวงศท์ ่ีกรงุ สโุ ขทัย พระองค์ส่ง

ราชทตู ไปเจรญิ สัมพนั ธไมตรกี บั จนี ทรงชว่ ยเหลือพระยามงั รายหาชัยภูมสิ รา้ งเมอื ง

เชยี งใหม่ พ.ศ. 1839

4 พระยาเลอไท พระราชโอรสพระองค์โตของพอ่ ขุนรามคำแหงมหาราช มพี ระราชศรัทธาในพระบวร

(พ.ศ.1841 – พ.ศ.1866) พุทธศาสนา ศึกษาพระไตรปฎิ กจนแตกฉาน ราชวงศพ์ ระร่วงเรมิ่ เสอื่ มอำนาจ หัวเมอื ง

ตา่ งๆแข็งข้อ รฐั สพุ รรณภมู ิและละโว้เร่ิมรวมตัวกนั ขน้ึ และแผ่ขยายอำนาจ

5 พระยางั่วนำถมุ พระราชโอรสพอ่ ขนุ บานเมือง ทรงปราบปรามหัวเมืองต่างๆ แตไ่ ม่สำเร็จ เมือ่ พระยางว่ั

(พ.ศ.1866 - 1890) นำถุมสวรรคต เกดิ กบฏในกรงุ สุโขทัย พระยาลไิ ทจึงยกทัพมาปราบ และเสดจ็ ขนึ้

ครองราชย์

6 พระมหาธรรมราชาที่ 1 พระราชโอรสของพระยาเลอไท ในสมยั ทีพ่ ระองค์ครองเมอื งศรสี ัชนาลยั อยนู่ ั้น ทรงพระ

(พระยาลไิ ท) ราชนพิ นธ์วรรณกรรมสำคญั ทางพระพทุ ธศาสนาเรอื่ ง ไตรภูมกิ ถา หรือ ไตรภูมพิ ระรว่ ง

(พ.ศ.1890 – 1911) เปล่ียนการปกครองแบบ ธรรมราชา ตามหลักพระพทุ ธศาสนา

7 พระมหาธรรมราชาท่ี 2 พระราชโอรสของพระมหาธรรมราชาที่ 1 ในสมัยพระองค์ สโุ ขทัยอ่อนแอ เสือ่ มอำนาจ

(พระยาลือไท) พ.ศ.1921 ตกเป็นเมืองประเทศราชของกรงุ ศรีอยธุ ยา

(พ.ศ.1911 – 1942)

8 พระมหาธรรมราชาท่ี 3 ทรงเป็นกษตั ริย์สุโขทัยทีอ่ ยูใ่ นฐานะเมืองประเทศราชของกรุงศรีอยธุ ยา ปรากฏหลักฐาน

(พระยาไสลือไท) จากศลิ าจารึกคำปสู่ บถ กล่าวถงึ พระมหาธรรมราชาที่ 3 ทรงสร้างสัมพันธมิตรทาง

(พ.ศ.1943 –1962) การเมอื งกบั นครน่าน

9 พระมหาธรรมราชาที่ 4 พระราชโอรสของพระมหาธรรมราชท่ี 3 ปรากฏพระนามทแ่ี ตกต่างกนั ว่า บรมปาล พระ

(บรมปาล) ยาบาล พระเจา้ สุรยิ วงศบ์ รมปาล และพระเจ้าศรีสรุ ิยวงศ์ปรมปาลมหาธรรมราชาธริ าช

(พ.ศ.1962 - 1981)

❖ รปู แบบการปกครอง

เมืองราชธานี เปน็ ศูนยก์ ลางการปกครอง
เมืองลูกหลวง เป็นเมืองดา่ นหนา้ ทพี่ ระโอรสหรือเชือ้ พระวงศ์ไปปกครอง
เมืองชน้ั นอก เมืองทอ่ี ยหู่ ่างออกไป
เมอื งประเทศ เมืองที่อย่นู อกอาณาจักร เชน่ เมืองแพร่ เมืองนา่ น เมอื งทะวาย เมืองเซา่

เมืองนครศรีธรรมราช ฯลฯ

❖ เศรษฐกิจ / สงั คม

▪ ราษฎรทำการเกษตร “ในน้ำมปี ลาในนามขี า้ ว”
▪ สร้างทำนบก้ันน้ำทเ่ี รยี กวา่ “สรีดภงส”์ หรอื ทำนบพระรว่ ง
▪ ให้เสรภี าพแกป่ ระชาชน “ใครจกั ใคร่คา้ ชา้ งค้าใครจักใครค่ า้ ม้าค้า”

▪ ยกเว้นการจัดเกบ็ ภาษผี า่ นดา่ นเรียกวา่ “จังกอบ”
▪ มีตลาดค้าขายสำหรับชาวเมอื งเรยี กวา่ “ตลาดปสาน”
▪ ทำหตั ถกรรมทส่ี ำคัญคอื เครอื่ งสังคโลก

❖ สงั คมสมัยสโุ ขทยั

แบ่งเป็น 2 ชนช้ัน คอื กษตั รยิ ์ขุนนาง และ ไพร่ทาส กฎหมายทตี่ ราข้ึนมลี กั ษณะทรพั ย์สนิ มรดก
ลักษณะการพจิ ารณาความ ลักษณะการรอ้ งฎีกา ลกั ษณะโจร

อาณาจกั รกรงุ ศรีอยธุ ยา (พ.ศ. 1893 - 2310)

สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ในบริเวณลุ่มแม่น้ำ
เจ้าพระยาตอนล่าง เมื่อพ.ศ.1893 เป็นอาณาจักรที่มีความมั่นคง เข้มแข็ง และดำรงความสำคัญถึง 417 ปี
ด้วยมีชัยภูมิที่เหมาะสม มีความอุดมสมบูรณ์ และเป็นแหล่งรวมของสินค้าของป่า จึงเอื้อต่อการเป็นศูนย์กลาง
การค้า และเป็นเมืองท่าสำคัญ เพราะมีแม่น้ำไหลมาบรรจบทั้งสามสายคือ แม่น้ำลพบุรีทางด้านเหนือ แม่น้ำ
เจ้าพระยาทางด้านตะวันตกและใต้ และแม่น้ำป่าสักทางด้านตะวันออก จึงมีความสะดวกในการติดต่อค้าขาย
ท้งั การค้าภายใน และการคา้ ภายนอกกบั ตา่ งชาติ

ในสมัยอยุธยาพระมหากษัตริย์ทรงดำรงฐานะเป็นเสมือน “สมมุติเทพ” หรือเทวราชาตามคติพราหมณ์ที่
เทพเจ้าอวตารลงมาดูแลทุกข์สุขของราษฎร จึงเป็นผู้มีอำนาจ บุญญาบารมี และทรงเป็น “ธรรมราชา” ตาม
คตพิ ทุ ธศาสนา ทพ่ี ระราชาทรงไว้ซึง่ ทศพิธราชธรรม

พระมหากษตั รยิ ใ์ นสมยั อยธุ ยามีจำนวน 33 (+1 ขนุ วรวงศาธิราช) พระองค์ มีราชวงศป์ กครอง 5 ราชวงศ์
คือ ราชวงศอ์ ทู่ อง ราชวงศ์สพุ รรณภมู ิ ราชวงศ์สุโขทยั ราชวงศป์ ราสาททอง และราชวงศบ์ ้านพลูหลวง

❖ รปู แบบการปกครอง

สมยั อยธุ ยาตอนต้น

ส่วนกลาง แตง่ ตง้ั เสนาบดี 4 ตำแหน่ง สว่ นหัวเมอื ง
เรียกว่าจตุสดมภ์ คือ เมืองลกู หลวง = เมอื งหน้าด่าน ต้งั อยู่
เวยี ง = ดูแลความสงบ ทกุ ข์ สุข ของราษฎร
วัง = ดูแลราชสำนักและพิพากษาคดี รอบราชธานี 4 ทิศ
คลงั = ดูแลการแสวงหารายได้ หวั เมืองชัน้ ใน = เมอื งท่ีอยูไ่ มไ่ กลจากราชธานี
นา = ดแู ลการทำไร่ ทำนา ทำสวน หัวเมอื งช้นั นอก = เมืองท่ีอย่หู า่ งจากราชธานี
หัวเมืองประเทศราช = ปกครองตนเอง

สง่ เครอ่ื งบรรณาธิการมาถวาย

สมยั อยุธยาตอนตน้

ส่วนกลาง สว่ นหัวเมอื ง
▪ ฝา่ ยทหาร มีสมุหกลาโหม เปน็ ยกเลิกเมืองลกู หลวงหรอื เมืองหน้าดา่ น แบ่งเป็น

ผู้บังคับบญั ชา ▪ หวั เมืองชนั้ ใน / เมอื งจัตวา
▪ ฝา่ ยพลเรือน มสี มุหนายก เป็น มผี รู้ ง้ั เปน็ ผู้ปกครอง

ผู้บังคับบัญชา ▪ หวั เมอื งชนั้ นอก / เมืองพระยามหานคร
เวยี ง เรียกวา่ นครบาล ขุนเวยี ง เปลย่ี นเปน็ แต่งตง้ั ขนุ นางชน้ั สงู เปน็ ผู้ปกครอง
พระยายมราช
วงั เรยี กวา่ ธรรมาธกิ รณ์ ขนุ วงั ▪ หัวเมืองประเทศราช ปกครองตนเอง
แตต่ อ้ งส่งต้นไม้เงนิ ตน้ ไมท้ องมาเป็น
เปลยี่ นเป็น พระยาธรรมาธบิ ดี เครอ่ื งบรรณาธกิ าร
คลงั เรยี กวา่ โกษาธบิ ดี ขนุ คลัง
เทียบจตุสดมภ์กบั กระทรวงหรือหนว่ ยงาน
เปล่ยี นเปน็ พระยา โกษาธบิ ดี
นา เรียกวา่ เกษตรธิการ ในปัจจบุ นั

เปลี่ยนเปน็ พระยาเกษตราธิบดี เวยี ง = กระทรวงกลาโหม
วัง = สำนกั พระราชวงั และ กระทรวงยุตธิ รรม
คลงั = กระทรวงการคลัง และ กระทรวงพาณชิ ย์
นา = กระทรวงเกษตรฯ
กรมทา่ (สงั กัดกรมคลัง) = กระทรวงการตา่ งประเทศ

▪ กรมทา่ ซา้ ย = พระยาโชฎกึ ราชเศรษฐี (ขุนนางจีน)
▪ กรมท่าขวา = พระยาจุฬาราชมนตรี (แขก)

❖ เศรษฐกจิ

▪ ทำเกษตรกรรม ปลูกขา้ ว ค้าขาย
▪ ทำการค้าขายกับชาตติ ะวนั ตกและตะวันออก ชาตติ ะวันตกชาติแรก คือ โปรตเุ กส หลงั จากมี

ฮอลนั ดา องั กฤษ สเปน และฝรง่ั เศส
▪ รายไดจ้ ากการเกบ็ ภาษีอากร แบ่งเป็น 4 ประเภท จงั กอบ อากร สว่ ย ฤชา

❖ สังคม

▪ กษตั รยิ ์ ทรงเป็นเจ้าแผน่ ดิน แผน่ ดินทงั้ หมดเป็นของพระองค์ พระองค์จะสามารถพระราชทาน
/ รบิ คนื ได้

▪ พระบรมวงศานวุ งศ์ มีศกั ดินา 15,000 – 100,000 ไร่
▪ ขนุ นาง มีศักดนิ า 10,000 ไร่
▪ ไพร่ ราษฎรทีเ่ ป็นชายฉกรรจ์ต้องขน้ึ บัญชีและสักขอ้ มือกบั มลู นาย เมื่ออายุ 18 ปี มศี ักดนิ า 10 – 15

ไร่ แบ่งเปน็ 2 ประเภท
- ไพร่หลวง ถกู เกณฑ์มาทำงาน 6 เดอื น/ปี โดยเข้า 1 เดือน ออก 1 เดือน อาจสง่ สง่ิ ของ
หรือเงินแทนกไ็ ด/้ ไพร่สว่ ย
- ไพรส่ ม เปน็ ไพร่ทกี่ ษัตรยิ ์มอบใหเ้ จ้านาย/ขุนนาง

▪ ทาส เปน็ ของนายจนกว่าจะไถต่ วั หมด สามารถซือ้ ขายได้ มีศกั ดินา 5 ไร่
▪ พระสงฆ์ เป็นบคุ คลท่ไี ด้รับการยกย่อง ทกุ ชนชัน้ สามารถบวชได้

❖ กษัตริย์สมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา

❖ พระนาม พระเกยี รติคณุ /เหตุการณ์ทส่ี ำคัญ

ลำดบั

ราชวงศ์อ่ทู อง / สพุ รรณภูมิ

1 สมเดจ็ พระรามาธบิ ดที ี่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ปฐมกษตั ริยแ์ ห่งราชวงศ์อทู่ อง สถาปนากรงุ ศรีอยุธยาเป็นราชธานี

(พ.ศ.1893 - 1912) สรา้ งความเปน็ ปกึ แผ่นแก่ราชอาณาจักร กำหนดกฎหมายตา่ งๆเพื่อรกั ษา

ความสงบเรยี บรอ้ ยในบ้านเมือง และโปรดให้สถาปนาวดั พุทไธสวรรย์

เปน็ พระอารามแหง่ แรก เมอ่ื พ.ศ.1896

2 สมเดจ็ พระราเมศวร พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเดจ็ พระรามาธบิ ดีที่ 1 (อู่ทอง) พระองค์

(ครง้ั ท่ี 1 พ.ศ.1912 - 1913) ทรงครองราชย์ 2 ครง้ั ในรัชสมัยของพระองค์ ทรงยกทัพไปปราบหัวเมือง

(ครั้งท่ี 2 พ.ศ.1931 - 1938) น้อยใหญ่ ทรงทำนุบำรงุ พระพทุ ธศาสนา โปรดสถาปนาพระอาราม

พระราชทานช่ือว่า วดั มหาธาตุ และโปรดให้สถาปนาวัดภูเขาทอง

3 สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 ปฐมกษตั รยิ แ์ ห่งราชวงศส์ พุ รรณภมู ิ มีพระทัยใฝ่ในบวรพระพทุ ธศาสนา

(ขุนหลวงพะงัว่ ) ทรงสถาปนาพระศรรี ตั นมหาธาตกุ ลางพระนคร เสด็จสวรรคตระหว่างทำ

(พ.ศ.1913 - 1931) ศกึ กบั หัวเมอื งเหนอื

4 พระเจา้ ทองลนั พระราชโอรสในพระบรมราชาธริ าชที่ 1 (ขนุ หลวงพะงั่ว) พระองคข์ น้ึ

(พ.ศ.1931 ครองราชย์ 7 วนั ) ครองราชยข์ ณะมีพระชนมายุได้ 15 พรรษา หลงั จากครองราชยไ์ ด้ 7 วัน

สมเด็จพระราเมศวรเข้ายดึ กรุงศรอี ยุธยา แล้วใหก้ ุมตัวพระเจ้าทองลนั ไป

สำเร็จโทษ ณ วัดโคกพระยา

5 สมเดจ็ พระรามราชาธริ าช พระราชโอรสในสมเด็จพระราเมศวร ทรงสง่ ทูตไปเจริญสมั พันธไมตรีกบั

(พ.ศ.1938 - 1952) จนี หลายครงั้ ทรงขยายอำนาจไปยังอาณาจกั รล้านนา และสโุ ขทัย แตไ่ ม่

ประสบความสำเร็จ ช่วงปลายรชั สมยั เจ้านครอินทร์ครองเมืองสุพรรณบรุ ี

ยกกำลงั เขา้ ยึดกรุงศรอี ยุธยา ส้นิ สุดสมัยสมเดจ็ พระรามราชาธริ าช

6 สมเดจ็ พระนครินทราธิราช พระราชนัดดาในสมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี 1 เดมิ ครองเมอื งสุพรรณบรุ ี

(เจ้านครอินทร์) เจา้ นครอินทร์มคี วามสัมพันธ์อันดีกับจีน ปรากฏในเอกสารจีนพระนามวา่

(พ.ศ.1952 - 1967) “เจียวลกควนอิน” พระองคม์ ีพระราชโอรส 3 พระองค์ เจ้าอา้ ยพระยา

เจ้ายพี่ ระยา และเจ้าสามพระยา

7 สมเดจ็ พระบรมราชาธริ าชท่ี 2 พระราชโอรสพระองคเ์ ลก็ ในสมเด็จพระนครนิ ทราธริ าช ตั้งธรรมเนียม

(เจา้ สามพระยา) การมีพระมหาอุปราช สนับสนนุ ให้พระสงฆไ์ ปศกึ ษาและบวชแปลงนิกาย

(พ.ศ.1967 - 1991) ในลงั กา สง่ ราชทตู ไปเจริญสัมพันธไมตรีกบั จีนหลายครง้ั

8 สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ พระราชโอรสในสมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี 2 ทรงสถาปนาพระราชวัง

(พ.ศ.1991 - 2031) เปน็ วัดพระศรสี รรเพชญ์ ปฏริ ปู ระบบราชการแผน่ ดินสว่ นกลางและสว่ น

ภูมิภาค มเี สนาบดี2ตำแหน่ง สมุหนายก และ สมุหกลาโหม พร้อมกบั

ตราพระราชกำหนดศักดนิ า กำหนดกฎมณเฑียรบาลขึ้นเปน็ ครง้ั แรก

ทรงครองราชย์ยาวนานทส่ี ุด และกำเนดิ ลลิ ิตยวนพ่าย

9 สมเด็จพระอินทราชาธริ าชที่ 2 พระราชโอรสในสมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ เอกสารประวตั ศิ าสตรบ์ าง

(พ.ศ.2031 - 2034) ฉบบั ระบพุ ระนามวา่ สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี 3 พระองค์เสดจ็ ไปตี

เมอื งทวาย ทรงได้รบั ชยั ชนะ เมื่อ พ.ศ.2031

10 สมเดจ็ พระรามาธบิ ดีที่ 2 พระราชโอรสในสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

(พ.ศ.2034 - 2072) ทรงทำสัญญาทางพระราชไมตรแี ละการค้ากับโปรตุเกสเปน็ ชาตแิ รก

ทรงจดั ระเบียบกองทพั และโปรดให้แตง่ ตำราพิชยั สงคราม โปรดให้จดั ทำ

บญั ชีกำลังพลเปน็ ครัง้ แรก เรยี กว่า “สารบาญชี”

11 สมเด็จพระบรมราชาธริ าชท่ี 4 พระราชโอรสในสมเดจ็ พระรามาธบิ ดที ่ี 2

(หน่อพทุ ธางกรู ) ทำศกึ สงครามกบั ล้านชา้ ง และ อาณาจกั รหงสาวดี (พะโค)

(พ.ศ.2072 - 2076) สวรรคตดว้ ยโรคทรพิษ

12 สมเดจ็ พระรัษฎาธริ าช พระราชโอรสในสมเด็จพระบรมราชาธริ าชท่ี 4 ทรงเปน็ ยุวกษัตริย์ ทรง

(พ.ศ.2077) ครองราชย์เม่อื มพี ระชนมายุ 5 พรรษา ครองราชย์ได้เพียง 5 เดอื น

13 สมเด็จพระไชยราชาธริ าช พระราชโอรสในสมเด็จพระรามาธบิ ดีที่ 2 เกดิ สงครามไทยพม่าเป็นครัง้

(พ.ศ.2077 - 2089 ) แรก พระราชทานท่ดี นิ แกท่ หารอาสาชาวโปรตเุ กส สรา้ งโบสถค์ ริสนิกาย

โรมันคาทอลิก ทรงยกกองทัพไปตีเมอื งเชยี งใหมถ่ ึง 2 คร้งั

14 สมเดจ็ พระยอดฟ้า พระราชโอรสในสมเดจ็ พระไชยราชาธิราช ครองราชย์เมือ่ พระชนมายุ 11

(พ.ศ.2089 - 2091) พรรษา ท้าวศรีสุดาจันทรพ์ ระราชมารดาสำเร็จราชการแทน

ถูกขุนวรวงศาธิราชสำเร็จโทษที่วดั โคกพระยา

15 สมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ พระราชโอรสในสมเดจ็ พระรามาธิบดที ่ี 2 พระนามเดมิ พระเฑียรราชา

(พ.ศ.2091 - 2111) พระมเหสีพระนามว่า พระสรุ โิ ยทัย ทำสงครากับพม่า 2 ครั้ง คือ

สงครามพระเจา้ ตะเบ็งชเวตี้ และ ศึกสงครามชา้ งเผอื ก

16 สมเด็จพระมหนิ ทราธิราช พระราชโอรสในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ

(ครั้งที่ 1 พ.ศ.2111) ถูกพม่าล้อมกรุงศรีอยธุ ยา นาน 9 เดือน สง่ ผลใหก้ รุงศรีอยุธยาพา่ ยแพ้แก่

(ครง้ั ที่ 2 พ.ศ.2112) พม่าในทีส่ ดุ พ.ศ.2112 นบั เปน็ การเสยี กรงุ ครง้ั ท่ี 1

ราชวงศส์ โุ ขทัย

17 สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธริ าช ปฐมกษัตริยแ์ ห่งราชวงศ์สุโขทัย พระเจา้ บเุ รงนองอภิเษกให้เป็นกษัตริย์

(พ.ศ.2112 - 2133) ครองกรงุ ศรีอยธุ ยา ในฐานะประเทศราชของพม่า เปน็ เวลา 15 ปี

18 สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระราชโอรสในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธริ าช พระนามเดมิ พระองค์ดำ

(พ.ศ.2133 - 2148) ทำศึกสงครามตลอดรชั สมัย ทรงกระทำสงครามยุทธหตั ถี มชี ัยชนะต่อ

พระมหาอุปราช เม่อื พ.ศ.2135

19 สมเดจ็ พระเอกาทศรถ พระราชโอรสในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธริ าช พระนามเดมิ พระองคข์ าว

(พ.ศ.2148 - 2153) เจรญิ สัมพันธไมตรที างการคา้ กบั นานาประเทศ บ้านเมืองมีความ

เจรญิ รุ่งเรอื งในทุกๆด้าน

20 สมเดจ็ พระศรีเสาวภาคย์ พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเอกาทศรถ พระอนชุ าเจ้าฟ้าสุทศั น์

(พ.ศ.2154) ครองราชย์ได้ 1 ปี 2 เดอื น

21 สมเด็จพระเจ้าทรงธรรม พระราชโอรสในสมเด็จพระเอกาทศรถ

(พ.ศ.2154 - 2171) ทรงเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา โปรดใหค้ ดั ลอกพระไตรปฎิ ก

คน้ พบรอบพระพุทธบาทบนยอดเขาสวุ รรณบรรทัต แขวงเมอื งสระบุรี

พระราชทานท่ีดินแก่ชาวฮอลันดา ตัง้ คลงั สินคา้

ขนุ นางญีป่ ุ่นมีบทบาทสำคญั คอื ยามาดะ นางามาซะ ออกเสนาภิมุข

เฉกอะหมัด พอ่ ค้าเปอร์เซยี เป็น พระยาจฬุ าราชมนตรี เจ้ากรมท่าขวา

22 สมเดจ็ พระเชษฐาธิราช พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเจ้าทรงธรรม

(พ.ศ.2172) ถกู เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศส์ ำเรจ็ โทษ เมื่อ พ.ศ.2172

23 สมเด็จพระอาทิตยว์ งศ์ พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเจ้าทรงธรรม

(พ.ศ.2172) ครองราชย์เมือ่ พระชนมายุ 9 พรรษา เสนาบดเี กรงบ้านเมืองจะเกิดความ

เสยี หาย เพราะยงั ทรงพระเยาว์ จงึ ถกู ถอดจากการเปน็ กษัตรยิ ์

ราชวงศป์ ราสาททอง

24 สมเด็จพระเจา้ ปราสาททอง ปฐมกษตั รยิ ์แห่งราชวงศ์ปราสาททอง โปรดให้มีพธิ ลี บศักราช

(พ.ศ.2172 - 2199) ตรงกับปีขาล จลุ ศักราช 1000 เปลย่ี นเป็นปีนักษัตรเปน็ ปีกนุ นบั ถอย 3 ปี

โปรดใหส้ รา้ งและปฏิสังขรณ์ปราสาทราชวังและพระอารามหลายแหง่

เช่น พระท่นี ่ังวิหารสมเด็จ พระที่นง่ั จักรวรรดไิ พชยนต์ พระนครหลวง

(ปราสาทนครหลวง) วัดชุมพลนิกายาราม และวดั ไชยวฒั นาราม

25 สมเดจ็ เจา้ ฟ้าไชย พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง ครองราชย์ได้เพยี ง 9 เดือน

(พ.ศ.2199) พระศรสี ธุ รรมราชา พระปิตุลา และพระนารายณ์ พระอนชุ าตา่ งมารดา

ร่วมกันชงิ ราชสมบัติ และสำเร็จโทษ ณ วัดโคกพระยา

26 สมเด็จพระศรีสธุ รรมราชา พระอนุชาของสมเด็จพระเจา้ ปราสาททอง

(พ.ศ.2199) ครองราชย์ไดเ้ พียง 2 เดอื น 17 วัน

ถกู พระนารายณ์เขา้ ยึดอำนาจ และถกู จบั ไปสำเรจ็ โทษทวี่ ดั โคกพระยา

27 สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเจ้าปราสาททอง

(พ.ศ.2199 - 2231) สรา้ งเมอื งลพบุรีเป็นราชธานีแห่งที่ 2

เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) ไปเจรญิ สัมพันธไมตรีกบั ฝร่งั เศสในสมัยพระ

เจ้าหลุยส์ที่ 14

เกิดตำราเรียนภาษาไทยเลม่ แรก จินดามณี ผ้แู ตง่ พระโหราธบิ ดี

พระมหาราชครู ผู้มสี ว่ นในการแต่งเรื่องสมทุ รโฆษคำฉันท์

ถูกพระเพทราชาและขนุ นางอ่นื ๆยดึ อำนาจ

ราชวงศบ์ ้านพลูหลวง

28 สมเด็จพระเพทราชา ปฐมกษตั รยิ แ์ ห่งราชวงศ์บา้ นพลูหลวง มีชาตภิ ูมิกำเนดิ จากสามญั ชน

(พ.ศ.2231 - 2246) หลายฝ่ายไม่ยอมรับจึงเกิดกบฏขึน้ หลายครั้ง กบฏธรรมเถียร

ชาวตะวนั ออกบางกลุม่ ถกู ผลักดนั ออกนอกประเทศ

พระองคส์ นับสนุนการค้ากับจีนและญป่ี ่นุ

29 สมเดจ็ พระสรรเพชญท์ ี่ 8 (พระเจ้าเสือ) ราชบุตรบญุ ธรรมของสมเด็จพระเพทราชา ถูกขนานนามว่า พระเจ้าเสอื

(พ.ศ.2246 - 2252) เพราะมีอปุ นิสัยเฉียบขาด ทรงปรีชาศลิ ปะมวยไทย

โปรดการเสด็จประพาสทางชลมารค ไปตามหวั เมืองต่างๆ

เสด็จไปชกมวยกับชาวบา้ นทแ่ี ขวงเมอื งวเิ ศษไชยชาญ

เกิดเรอ่ื งการลงอาญา พันท้ายนรสงิ ห์ เม่ือเสด็จเมืองสาครบรุ ี

30 สมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ พระราชโอรสในสมเด็จพระสรรเพชญท์ ี่ 8

(พ.ศ.2252 - 2275) โปรดใหต้ ราพระราชกำหนดวธิ ีปกครองหัวเมือง

โปรดให้ขดุ คลองโคกขาม(มหาชยั )ตอ่ ให้แลว้ เสรจ็ (เริม่ ขุดในสมัยพระเจ้า

เสือแตไ่ ม่สำเรจ็ ) คลองเกร็ดน้อยลัดคุ้งบางบวั ทอง ออกกฎหมายหา้ ม

ราษฎรกินปลาตะเพียน

31 สมเดจ็ พระเจ้าอย่หู วั บรมโกศ พระราชโอรสในสมเด็จพระสรรเพชญท์ ี่ 8

(พ.ศ.2275 - 2301) ส่งคณะสมณทูตไปชว่ ยฟืน้ ฟูพระพทุ ธศาสนาในลงั กาทวปี

กำเนดิ นิกายสยามวงศ์ ซึ่งเปน็ ท่ีเคารพของชาวลงั กาจนถงึ ทกุ วนั นี้

ปรากฏพระราชนพิ นธว์ รรณคดหี ลายเรอื่ ง เช่น โคลงชะลอพระพุทธ

ไสยาสนว์ ัดปา่ โมก โคลงสภุ าษิตพาลีสอนนอ้ ง โคลงราชสวัสดิ์

32 สมเดจ็ พระเจ้าอทุ มุ พร พระราชโอรสในสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั บรมโกศ

(พ.ศ.2301) ราษฎรขนานนามวา่ เจ้าฟา้ ดอกมะเด่ือ อุทมุ พร แปลวา่ มะเด่ือ

เสดจ็ ออกผนวช ประทับทว่ี ดั ประดทู่ รงธรรม ท่มี าของ ขนุ หลวงหาวัด

หลงั เสยี กรงุ คร้ังที่ 2 พระองค์ถูกกวาดต้อนไปอังวะพร้อมกับเชลยชาวไทย

พม่าสรา้ งหมบู่ ้านให้อยูอ่ าศัยในบรเิ วณ เมืองสะกาย

33 สมเด็จพระเจ้าเอกทศั พระราชโอรสในสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ วั บรมโกศ

(พ.ศ.2301 - 2310) คนท่วั ไปขานพระนามวา่ ขุนหลวงขีเ้ รื้อน

ราชสำนกั ไม่มีความเขม้ แขง็ พมา่ ลอ้ มกรุงไว้ถึง 1 ปี 2 เดอื น ถูกพม่าเข้าตี

กรุงศรอี ยุธยาได้สำเรจ็ นับเป็นการเสยี กรุงคร้งั ที่ 2 พ.ศ.2310

สนิ้ สุดอำนาจราชวงศ์บา้ นพลหู ลวง ปดิ ฉากกรุงศรอี ยุธยา 417 ปี

❖ กษตั รยิ ์กรงุ ธนบรุ ี

❖ พระเกียรติคณุ /เหตกุ ารณท์ ่สี ำคัญ

ลำดบั พระนาม

1 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ มหาราช หรอื สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบรุ ี
(พ.ศ.2311 - 2325) พระนามเดิมว่า สิน เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์เดยี วในสมยั ธนบรุ ี
บิดาเป็นชาวจีนชอ่ื ไหฮอง มาจากมณฑลกวางตุ้ง
มารดาเป็นคนไทยปรากฏชอื่ นางนกเอีย้ ง เอกสารจีนกล่าวถงึ พระ
นามของพระองค์วา่ เจ้งิ เจา พระองคท์ รงกอบกเู้ อกราชจากพม่า
ภายหลงั การเสยี กรุงศรอี ยธุ ยาครงั้ ที่ ตลอดรัชสมัยพระองค์ทรงทำ
สงครามเพ่อื รวบรวมแผ่นดนิ ใหเ้ ปน็ ปกึ แผน่ มน่ั คง โปรดใหส้ ง่ สำเภา
หลวงไปคา้ ขายถึงเมอื งจนี ตลอดจนถึงอนิ เดยี ตอนใต้ ด้านศาสนา
โปรดให้รวบรวมและคัดลอกพระไตรปิฎกทีย่ ังหลงเหลืออยเู่ พ่ือจดั ทำ
พระไตรปฎิ กฉบับหลวง เสด็จสวรรคตในวนั ท่ี 6 เมษายนพ.ศ. 2325
รฐั บาลจงึ กำหนดใหว้ นั ที่ 28 ธนั วาคมซ่ึงเปน็ วันปราบดาภิเษกของ
พระองค์เป็นวนั สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

❖ ลำดบั เหตกุ ารณส์ ำคญั
•❖พ.ศ. 2310 พระเจา้ ตากสนิ ทรงกอบกูเ้ อกราชครงั้ ที่ 2ใหก้ บั กรงุ ศรีอยุธยาได้สำเรจ็

และทำพิธีปราบดาภเิ ษกเปน็ พระมหากษตั รยิ ์ พระนามวา่ สมเดจ็ พระบรมราชาที่ 4 ขณะมพี ระชนมายุ
ได้ 33 พรรษา และสถาปนา กรงุ ธนบุรีเป็นราชธานใี หมแ่ ทนกรุงศรีอยธุ ยา

• พ.ศ. 2311 เรมิ่ ปราบชุมนมุ เจา้ พระยาพิษณโุ ลก แตไ่ ม่สำเรจ็ ปราบชุมนุมเจา้ พิมายสำเร็จเป็นชุมนมุ แรก

• พ.ศ. 2312 ปราบชมุ นมุ เจ้านครศรธี รรมราชสำเรจ็ ยกทพั ไปตเี ขมรครง้ั แรกแตไ่ มส่ ำเรจ็

• พ.ศ. 2314 ยกทัพไปตีเขมรครงั้ ท่ี 2 และสามารถปราบเขมรไวใ้ นอำนาจ นายสวนมหาดเลก็ แตง่ โคลงยอ
พระเกียรตพิ ระเจ้ากรุงธนบรุ ี

• พ.ศ. 2315 พม่ายกทัพมาตีเมืองพิชัย คร้งั ท่ี 1 แตไ่ มส่ ำเร็จ

• พ.ศ. 2316 รบชนะพมา่ ทม่ี าตีเมืองพชิ ยั ครั้งที่ 2 ทำใหเ้ กดิ วรี กรรมพระยาพชิ ยั ดาบหกั

• พ.ศ. 2317 รบชนะพมา่ ทบี่ างแก้ว ราชบรุ ี พมา่ ถกู จบั และเสยี ชีวิตไปมากมาย ไทยตีเมอื งเชียงใหม่ครงั้ ท่ี 2
ไดส้ ำเรจ็

• พ.ศ. 2318 พมา่ ยกทพั ใหญม่ าตหี ัวเมอื งเหนือแตไ่ มส่ ำเรจ็

• พ.ศ. 2319 พมา่ ยกทพั มาตีเมอื งเชยี งใหม่แตไ่ มส่ ำเรจ็

• พ.ศ. 2321 โปรดเกล้าฯใหส้ มเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก กบั เจ้าพระยาสุรสหี ไ์ ปตีเวยี งจนั ทน์ไดอ้ ัญเชิญ
พระแก้วมรกตและพระบางมาไวท้ ี่ กรงุ ธนบรุ ี พระแกว้ มรกตประดษิ ฐ์ไวท้ ี่วัดอรุณฯ สว่ นพระบางคืนไปใน
สมยั รชั กาลที่ 1

• พ.ศ. 2323 เกดิ จลาจลในเขมร โปรดฯใหส้ มเด็จเจา้ พระยามหากษัตรยิ ์ศึกฯ เจา้ พระยาสรุ สหี ์ เจา้ ฟา้ กรม
ขุนอินทรพทิ กั ษ์ พระองค์เจ้าจุ้ย ยกทัพไปตกี รงุ กัมพูชา แต่ยังไมท่ นั สำเร็จกเ็ กิดจลาจลในกรุงธนบรุ ีเสยี กอ่ น
หลวงสรวชิ ติ (หน) แตง่ อเิ หนาคำฉันท์

• พ.ศ. 2324 พระยาสรรค์เป็นกบฏ

• พ.ศ. 2325 สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช เสดจ็ สวรรคตเมื่อวนั ท่ี 6 เมษายน พ.ศ. 2325 กรุงธนบรุ สี ้นิ สดุ
ลง

อาณาจักรรัตนโกสนิ ทร์ (พ.ศ. 2325 – ปจั จบุ ัน)

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระปฐมบรมกษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์
โปรดเกลา้ ใหส้ ถาปนากรุงรัตนโกสนิ ทร์เป็นราชธานีแห่งใหม่ ดา้ นฝั่งตะวันออกของแม่นำ้ เจา้ พระยา พ.ศ. 2325
ภายหลังจากที่พระองค์เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 โดยเหตุที่ทรงพิจารณาว่า
กรุงธนบุรีราชธานีเดิม มีชัยภูมิไม่เหมาะสม เป็นบริเวณท้องคุ้งน้ำเซาะตลิ่งทรุดพังอยู่เสมอ กอปรกับมีสภาพ
เป็นเมืองอกแตก มีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่านกลางเมือง จึงยากลำบากแก่การสู้รบรักษาอีกทั้งยังมีสภาพพื้นท่ี
คับแคบ เนื่องจากมีวัดแจ้ง (วัดอรุณราชวราราม) และวัดท้ายตลาด (วัดโมฬีโลกยาราม) ขนาบอยู่ทั้งสองด้าน
จนทำให้ไมส่ ามารถขยายพระนครใหก้ ว้างขวางและเจรญิ ย่งิ ขน้ึ ได้

ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเก้าให้ก่อสร้างพระนครจนบริบูร ณ์
ถาวรแล้วเสร็จเมื่อพ.ศ. 2328 ในการนี้โปรดเกล้าพระราชทานนามราชธานีแห่งใหม่ว่า “กรุงเทพมหานคร
บวรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุทธยามหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมร
พิมานอวตารสถิตสักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธ์ิ”(ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเก้าเจ้าอยู่หัว
รัชกาลที่ 4 ทรงเปล่ยี นสรอ้ ยนามเปน็ อมรรตั นโกสนิ ทร์)

ตลอดระยะเวลา 239 ปีแห่งการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานี มีพระมหากษัตริย์ผู้ทรงคุณอัน
ประเสริฐเสดจ็ ขนึ้ ครองราชสมบตั สิ บื ราชสันตตวิ งศ์ 10 พระองค์

❖ กษตั ริยส์ มัยกรุงรตั นโกสนิ ทร์

ลำดับ พระนาม พระเกยี รติคณุ / พระราชกรณยี กจิ

1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระปฐมบรมกษัตรยิ แ์ หง่ กรุงรัตนโกสินทร์ สถาปนาราชวงศจ์ ักรี

มหาราช พระนามเดิม ดว้ ง หรือ ทองด้วง ศึกสงครามคร้งั สำคัญคือ “สงคราม

(พ.ศ.2325 - 2352) เก้าทพั ” มีการชำระพระราชกำหนด “กฎหมายตราสามดวง”

- วัดประจำรชั กาล คอื วดั พระเชตุพนวมิ ลมังคลาราม

- โปรดให้สร้างวัดพระแก้ว พระบรมมหาราชวงั ทป่ี ระทับ

ตา่ งๆ

2 พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหลา้ นภาลัย พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา้ จฬุ าโลกมหาราช

(พ.ศ.2352 - 2367) - โปรดเกล้าฯ ใหส้ ร้างเมอื งนครเข่อื นขันธ์ เมืองหนา้ ด่าน

ชายทะเล

- วัดประจำรชั กาล คือ วดั อรุณราชวราราม

- ผลงานฝพี ระหตั ถ์ทรงแกะสลกั บานประตูไม้พระวหิ าร

วัดสทุ ัศนเทพวราราม

- มีพระราชนพิ นธว์ รรณคดีจำนวนมาก เป็นยคุ ทองของ

วรรณคดี

- กวชี อื่ ดงั ในสมยั ของพระองค์ “สนุ ทรภ”ู่ UNESCO ยกย่อง

ใหเ้ ป็นบคุ คลสำคญั ของโลก พ.ศ.2511

3 พระบาทสมเด็จพระน่งั เกลา้ เจา้ อยู่หัว พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหล้านภาลัย

(พ.ศ.2367 - 2394) - ทรงเชยี่ วชาญดา้ นการคา้ ได้รบั การยกย่องวา่ เปน็ “เจา้ สวั ”

- พระราชทรพั ยถ์ กู บรรจไุ วใ้ นถงุ แดง เรียกว่า “เงนิ ถงุ แดง”

- วัดประจำพระองค์ คือ วัดราชโอรสาราม ทำสนธิสญั ญา

เบอรน์ ี พ.ศ.2369

- พ่อค้าองั กฤษขายโดยตรงกบั พ่อค้าไทย หมอบรดั เลยน์ ำ

วทิ ยาการแพทย์สมยั ใหมเ่ ขา้ มาเผยแพร่

- รื้อประเพณีการถวายฎกี าเรียกวา่ ตกี ลอ้ งรอ้ งฎีกา

- ประกาศใชก้ ฎหมายลกั ษณะโจรหา้ เสน้ ราษฎรอยู่หา่ ง 5

เสน้ ตอ้ งชว่ ยจับโจร

4 พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ วั พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลิศหล้านภาลัย

(พ.ศ.2394 - 2411) - ยกเลกิ ธรรมเนยี มแบบเกา่ ใหร้ าษฎรมโี อกาสเข้าเฝ้าฯ อย่าง

ใกล้ชดิ

- ทำสนธิสัญญาเบาวร์ งิ กับอังกฤษ พ.ศ. 2398

- จัดต้ังโรงกษาปณ์สิทธกิ ารขนึ้ ในพระบรมมหาราชวงั ผลติ

เหรยี ญกษาปณแ์ ทนเงนิ พดด้วงและเบ้ียหอย

- เปล่ียนแปลงประเพณีถอื นำ้ พิพฒั นส์ ัตยา และสรา้ ง

เครื่องราชอิสรยิ าภรณ์

- ส่งราชทตู ไปเจรญิ สัมพันธไมตรีกบั อังกฤษ พ.ศ.2400 และ

ฝรง่ั เศส พ.ศ.2404

- ทรงริเรมิ่ สนับสนุนการศกึ ษาจ้างชาวตา่ งชาตมิ าสอน เช่น

แหมม่ แอนนา

- ทรงสามารถคำนวณวันเวลาและสถานท่ีเกดิ สรุ ิยปุ ราคาได้

อยา่ งแมน่ ยำ

- ได้รบั การยกย่องวา่ เปน็ “พระบิดาแหง่ วิทยาศาสตรไ์ ทย”

- UNESCO ยกยอ่ งใหเ้ ปน็ บคุ คลสำคญั ของโลก พ.ศ.2547

5 พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยู่หวั พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว

(พ.ศ.2411 - 2453) - ทรงปฏิรปู ระบบราชการแผน่ ดนิ ยกฐานะกรมเปน็ กระทรวง

- จดั ตง้ั หอรษั ฎากรพพิ ฒั น์ เพอื่ แก้ไขระบบการเก็บเงนิ

- ปฏริ ูประบบเงนิ ตรา กำหนดเป็น บาท สตางค์ และใช้

ธนบัตร

- เสด็จประพาสยโุ รป 2 คร้ัง คอื พ.ศ.2440 และ พ.ศ.2450

- ประกาศเลกิ ทาส เรม่ิ ในปี พ.ศ.2417 ประกาศเลิกทาศ

ทง้ั หมดรวมถึงไพร่

- ในปี พ.ศ.2488 เกดิ วกิ ฤตการณ์ ร.ศ.112 (พ.ศ.2436)

ฝรง่ั เศสใชเ้ รอื รบปดิ ปากอา่ วไทยจึงตอ้ งเสยี ดนิ แดนแคว้น

สบิ สงิ จุไทยฝัง่ ซ้ายแมน่ ำ้ โขง

- ตง้ั โรงเรยี นหลวงแหง่ แรกในพระบรมมหาราชวงั โรงเรยี น

นายทหารมหาดเล็ก

- จดั ตั้งโรงเรียนราษฎรแห่งแรกท่วี ดั มหรรณพาราม

- สถาปนาวดั ราชบพธิ สถติ มหาสมี ารามเปน็ วัดประจำรชั กาล

- สรา้ งทางรถไฟหลวงสายแรกระหว่างกรงุ เทพฯ-

นครราชสมี า

- ริเริ่มกจิ การด้านไฟฟ้า ประปา และโทรเลข

- ก่อตัง้ โรงพยาบาลขึ้นเปน็ แหง่ แรก คือ โรงพยาบาลศริ ริ าช

- ทรงดัดแปลงเส้ือของฝร่ัง เรยี กวา่ ราชปะแตน

- ประกาศใช้ พรบ.ลักษณะการเกณฑ์ทหาร พ.ศ.2448

- จัดตัง้ ธนาคารแห่งแรกคือ บคุ คลภั ย์ ต่อมาเปลีย่ นชื่อเป็น

แบงคส์ ยามกัมมาจล ปัจจุบนั คือ ธนาคารไทยพาณิชย์

- การบรหิ ารราชการส่วนภูมิภาค เรียกว่า มณฑลภบิ าล

- การบรหิ ารราชการส่วนทอ้ งถน่ิ เรยี กว่า สขุ าภิบาล

- จดั ตงั้ สขุ าภิบาลหัวเมืองขึ้นเปน็ แห่งแรกทต่ี ำบลท่าฉลอม

เมอื งสมุทรสาคร

- สร้างอนสุ าวรยี ์ พระบรมรปู ทรงม้า จากการเสด็จ

ประพาสยุโรปคร้ังที่ 2

- UNESCO ยกยอ่ งใหเ้ ปน็ บุคคลสำคญั ของโลก พ.ศ.2546

6 พระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยูห่ ัว

(พ.ศ.2453 - 2468) - ส่งเสรมิ การปกครองระบอบประชาธิปไตย จึงทรงกอ่ ตั้ง

“ดสุ ิตธาน”ี

- ปรบั ปรุงโรงเรียนมหาดเลก็ เป็น โรงเรยี นข้าราชการพลเรือน

- สถาปนา จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั (มหาวิทยาลยั แหง่ แรก)

- จดั ตง้ั กองลกู เสอื ป่า เม่ือวนั ท่ี 1 กรกฎาคม พ.ศ.2454

- ประกาศเขา้ ร่วมสงครามโลกคร้งั ที่ 1 เมอื่ วันที่ 22

กรกฎาคม พ.ศ.2460

- จดั ตงั้ วรรณคดสี โมสร พ.ศ.2457

- จัดตง้ั สหกรณ์แห่งแรก คอื สหกรณ์วดั จันทร์ไม่จำกัดสนิ ใช้

จังหวดั พษิ ณุโลก

- เยาวชนต้องไดร้ ับการศึกษาภาคบงั คับในระดบั

ประถมศกึ ษา (ตอ้ งจบ ป.4)

- จดั ต้งั ธนาคารออมสนิ

- ใชธ้ งชาติไตรรงคจ์ นถึงปัจจุบัน

- ใชน้ ามสกลุ และคำนำหนา้ ชอื่ เดก็ ชาย เดก็ หญิง นาย นาง

นางสาว

- เกิดเหตกุ ารณ์ ร.ศ.130 ขนุ ทวยหาญพิทกั ษ์ เตรยี มยดึ

อำนาจ (กบฏหมอเส็ง)

- UNESCO ยกยอ่ งใหเ้ ป็นพระเกยี รตคิ ุณเปน็ ผู้ทีม่ ผี ลงาน

ดีเดน่ ดา้ นวัฒนธรรม ระดับโลก พ.ศ.2523

7 พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจ้าอยหู่ ัว พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ ัว

(พ.ศ.2468 - 2477) คณะราษฎรเปล่ียนแปลงการปกครอง วันท่ี 24 มถิ นุ ายน พ.ศ.2475

ทรงยอมทำตามขอ้ เรยี กร้อง เปน็ พระมหากษตั รยิ ์ภายใตร้ ัฐธรรมนญู

โดยมจี ุดมงุ่ หมายและอุดมการณ์ 6 ประการ คอื เอกราช ปลอดภยั

เศรษฐกิจ เสมอภาค เสรีภาพ การศกึ ษา

- พระราชทานรัฐธรรมนญู สำหรับปกครองแผน่ ดนิ วันที่ 10

ธันวาคม พ.ศ.2475 โดยมี พระยามโนปกรณ์นติ ิธาดา เป็น

นายกรัฐมนตรคี นแรก

- จดั ตง้ั อภิรฐั มนตรี สภาองคมนตรี สภาเสนาบดี

- วางรปู แบบการปกครองทอ้ งถิน่ ใหเ้ ป็นแบบเทศบาล

- พ.ศ.2476 พระยาพหลพลพยุหเสนา ยดึ อำนาจเขา้ มา

บรหิ ารประเทศ ตอ่ มาพลเอกพระองคเ์ จา้ บวรเดชคิดจะลม้

ลา้ งรฐั บาลแตไ่ ม่ประสบความสำเร็จ

- เกดิ กบฏบวรเดช พ.ศ.2476

- วนั ท่ี 2 มนี าคม พ.ศ.2477 ประกาศสละราชสมบตั ิ ไป

ประทบั อยทู่ ่ีองั กฤษ

- UNESCO ยกยอ่ งใหเ้ ป็นบคุ คลสำคญั ของโลก พ.ศ.2556

8 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานนั ท พระราชโอรสในสมเดจ็ พระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวกิ รม พระบรม

มหิดลพระอฐั มรามาธบิ ดินทร ราชชนก

(พ.ศ.2477 - 2489) - เปดิ ประชุมสภาผ้แู ทนราษฎร ณ พระท่นี ั่งอนตั สมาคม

- มีพระราชดำรัสกบั ประชาชนชาวไทยทางวทิ ยุกระจายเสยี ง

ในวนั รัฐธรรมนญู

- เสดจ็ พระราชดำเนนิ ทอดพระเนตรกิจการหอสมดุ แห่งชาติ

- เสด็จไปทรงตรวจพลสวนสนามของกองทหารฝา่ ย

สมั พนั ธมิตร ณ สนามหลวง พรอ้ มกบั ลอร์ด หลยุ ส์ เมานต์

แบตเทน ผ้บู ญั ชาการทหารฝา่ ยสัมพนั ธมิตร เม่ือวนั ที่ 19

มกราคม พ.ศ.2489

- พระราชทานรฐั ธรรมนญู แห่งราชอาณาจกั รไทย พ.ศ.2489

- เสด็จสวรรคตเพราะตอ้ งพระแสงปนื เมือ่ วนั ท่ี 9 มถิ นุ ายน
พ.ศ.2489

9 พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร พระราชโอรสในสมเดจ็ พระมหิตลาธเิ บศรอดุลยเดชวิกรม พระบรม

มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช ราชชนก

บรมนาถบพิตร พระมหากษัตริยท์ ีท่ รงครองราชยย์ าวนานท่ีสดุ เปน็ เวลา 70 ปี

(พ.ศ.2489 - 2559) โครงการอันเน่ืองมาจากพระราชดำรมิ ากกว่า 4,000 โครงการ

คดิ ค้นทางเลือกใหมแ่ ก่ราษฎร เรียกวา่ เกษตรทฤษฎีใหม่

- พระราชทานปรัชญาเศรษฐกจิ พอเพียง

- จัดตั้งโรงเรียนหลายแห่งในประเทศ เช่น โรงเรยี นจิตรลดา

- จัดต้ังโครงการศึกษาทางไกลผา่ นดาวเทียม

- จัดตง้ั โครงการส่วนพระองคส์ วนจติ รลดา

- จดั ตั้งโครงการฝนหลวง โครงการกงั หันนำ้ ชัยพัฒนา

- โครงการปลูกหญ้าแฝก โครงการแกม้ ลิง โครงการชา่ ง

หัวมัน โครงการแกล้งดิน ฯลฯ

จัดทำสารานุกรมสำหรบั เยาวชนไทย

- พระราชทานทุนแก่เยาวชนของชาติ เชน่ ทุนอานันทมหดิ ล

ทุนมูลนิธภิ มู ิพล

- ทรงฟนื้ ฟพู ระราชพธิ ถี วายผ้าพระกฐินโดยขบวนพยุหยาตรา

ทางชลมารค

- ทรงฟื้นฟูพระราชพธิ พี ระนังคัลแรกนาขวญั

- พระราชนพิ นธท์ ำนองเพลง สายฝน ใกลร้ งุ้ แสงเทยี น ฯลฯ

- จดั ตงั้ หนว่ ยแพทย์หลวง หนว่ ยงานแพทยพ์ ระราชทาน

- จดั ตง้ั มูลนิธิชัยพฒั นา พ.ศ.2531

10 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดี พระราชโอรสในพระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาภมู พิ ลอดุลยเดช

ศรีสินทร ทรงปฏิบตั หิ น้าที่ทางดา้ นการทหาร ทรงเขา้ ร่วมปฏิบตั ิการรบในการ

มหาวชิราลงกรณ พระวชริ เกล้าเจา้ อยู่หัว ต่อต้าน การกอ่ การรา้ ยบริเวณภาคเหนอื และ ภาค

(พ.ศ.2559 – ปจั จบุ นั ) ตะวนั ออกเฉยี งเหนอื

- ก่อตั้งโรงเรียนในถน่ิ ทุรกนั ดาร 6 แห่ง

- โครงการพฒั นาเดก็ เลก็ ท่ขี าดแคลน

- เสดจ็ เจรญิ สัมพันธไมตรีกับนานาประเทศ

- ทรงเปล่ียนเครือ่ งทรงพระพทุ ธมหามนุ ีรตั นปฏิมากร

ตามฤดูกาล

- จดั งานกิจกรรมปั่นจักรยาน “Bike อนุ่ ไอรกั ”
- ทรงรับการทหารจากประเทศออสเตรเลีย
- ทรงดำรงยศทางทหาร 3 เหล่าทพั คอื พล.อ. พล.ร.อ.

พล.อ.อ.
- จัดต้งั โครงการพระราชทาน จติ อาสาเราทำความดีดว้ ย

หัวใจ

ประวตั ศิ าสตรไ์ ทยสมัยหลัง การเปลีย่ นแปลงการปกครอง พ.ศ.2475

จอมพล ป. พบิ ลู สงคราม

ด้านการเมอื ง : ไดม้ กี ารเรียกรอ้ งใหป้ ระชาชนท้ังชาตมิ คี วามสำนกึ ต่อการรบั ผิดชอบรว่ มกนั กับรฐั บาล
ในเรื่องเอกราชของชาติ ส่วนศัตรูในทางการเมืองที่ถูกสร้างขึ้นมาให้ประชาชนมองเห็นร่วมกัน เกิดกบฏ
วังหลวง กบฎแมนฮตั ตัน

ด้านเศรษฐกิจ : ได้กล่าวเน้นถึงความสำคัญทางเศรษฐกิจควบคู่ไปกับความมั่นคงของชาติเสมอ เร่ง
เร้าให้ประชาชนทุกคนต้องช่วยกันประกอบอาชีพ อาชีพใดที่รัฐบาลเสาะแสวงหามาให้ขอให้ประชาชนรีบ
รับรองไว้ ใหค้ นไทยรักชาตดิ ้วยตนเอง ช่วยคนไทยดว้ ยกันเอง คำขวัญ “ไทยทำ ไทยใช้ ไทยเจรญิ ”

ด้านรัฐนิยม : การเปลี่ยนแปลงชื่อประเทศจาก “สยาม” เป็น “ไทย” การเปลี่ยนแปลงการเรียกชื่อ
คนไทยตามภาคเป็นเรียก… “คนไทย” เหมือนกันหมดโดยไม่แบ่งแยก หลักการเคารพธงชาติ เพลงชาติ และ
เพลงสรรเสริญพระบารมี การให้ชาวไทยพยายามใช้เครื่องอุปโภคบริโภคที่มีกำเนิดหรือทำขึ้นในประเทศไทย
ใช้นโยบายชาตนิ ยิ มให้ไทยยง่ิ ใหญ่

ด้านวัฒนธรรม : ได้สร้างวัฒนธรรมใหม่ๆ ทางจิตใจของคนไทยหลายอย่าง โดยยึดเรื่องปากท้องเป็น
สำคัญ เช่น การตราพระราชบัญญัติหางานให้ผู้ไร้อาชีพ เรียกร้องให้ประชาชนใช้สิ่งผลิตอุตสาหกรรมพื้นบ้าน
ประกาศให้วันที่ 24 มิถุนายน เป็น “วันชาติ” เปลี่ยนปีใหม่ คือ วันที่ 1 เมษายน มาเป็นวันที่ 1 มกราคม
การยกเลิกบรรดาศักดิ์ การประกาศให้คนไทยแต่งกายให้เรียบร้อย ตามระเบียบที่วางไว้ เพื่อเป็นการเชิด
หนา้ ชูตาของชาติ การมมี ารยาทอันดีงาม

จอมพลถนอม กติ ตขิ จร เกิดเหตกุ ารณ์ 14 ตุลาคม 2516 นกั ศึกษาชุมนมุ ขับไล่
จอมพลสฤษด์ิ ธนะรชั ต์
นายธานินทร์ กรยั วิเชยี ร เกดิ กรณพี พิ าทเขาพระวิหาร อสัญกรรมขณะดำรงตำแหน่ง

พลเอกเปรม ตณิ สลู านนท์ รฐั บาลเปลอื กหอย บรหิ ารภายใตก้ ารบงการของคณะปฏริ ูปการ
ปกครองแผ่นดนิ
พลเอกชาตชิ าย ชณุ หะวณั
ประกาศใชน้ โยบาย การเมอื งนำการทหาร ประกาศใหน้ ักโทษ
พลเอกสจุ นิ ดา คราประยรู ทางการเมืองเปน็ ผพู้ ฒั นาชาติ
นายบรรหาร ศิลปะอาชา
พลเอกชวลติ ยงใจยทุ ธ นโยบายเปลี่ยนสนามรบเปน็ สนามการค้า ถกู ปฏิวตั ิโดยคณะรกั ษา
ความสงบเรยี บร้อยแหง่ ชาติ (รสช.)

เจ้าของวลี เสยี สตั ย์เพอ่ื ชาติ เกดิ เหตกุ ารณ์พฤษภาทมฬิ
รเิ ริม่ ร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน พ.ศ.2540
เกดิ วกิ ฤตทางเศรษฐกิจตม้ ยำก้งุ พ.ศ.2540

พ.ต.ท.ดร.ทักษณิ ชินวัตร

เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสมัยแรก ในวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544 ขณะนั้นเศรษฐกิจของ
ประเทศไทยอยู่ในภาวะหดตัว จากวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้ง ดำเนินนโยบายพื้นฟูเศรษฐกิจของประเทศจากฐาน
ล่างขึ้นบนว่า "จากรากหญ้าสู่รากแก้ว" นโยบายแรกที่ทักษิณได้ทำคือ "หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์" ต่อมามี
การจัดตั้งกองทุนหมู่บ้าน หมู่บ้านละหนึ่งล้านบาทเพื่อปล่อยกู้ให้แก่คนในชุมชนในอัตราดอกเบี้ยต่ำเพื่อนำไป
สร้างอาชีพ มีการพักชำระหนี้เกษตรกรสามปี เกิดโครงการ "30 บาท รักษาทุกโรค" ถูกโจมตีจากพรรค
ประชาธิปัตย์ว่าเป็นโครงการ "30 บาท ตายทุกโรค" แม้จะถูกโจมตีเรื่องคุณภาพในการรักษาแต่โครงการนี้กย็ งั
เปน็ ทีน่ ยิ มในหมู่คนชนบทซึ่งไมม่ ที างเลอื กมากนัก กอ่ สร้างท่าอากาศยานสุวรรณภมู ไิ ดแ้ ล้วเสร็จ

เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 2 จากการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2548 ด้วยคะแนน
เสียงอันเป็นประวัติศาสตร์กว่า 19 ล้านเสียงโดยได้ตำแหน่ง ส.ส.ในสภา จำนวน 376 ที่นั่ง พัฒนาโครงสร้าง
พื้นฐาน โครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (OTOP) โครงการพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม
ชนบท นโยบายตา้ นยาเสพติด ลงนามขอ้ ตกลงทางการคา้ เสรี (FTA) กบั หลายประเทศ ลงนามในสนธิสัญญา
กับสหรัฐจำนวน 12 ฉบับ ทำให้ความสัมพันธ์กับสหรัฐพัฒนาขึ้น สงครามอิรักทักษิณจำยอมต้องส่งทหารไทย
423 นายเขา้ รว่ มกับสหรัฐอเมรกิ า

นายสมคั ร สนุ ทรเวช ถกู ศาลรัฐธรรมนญู ตดั สนิ ให้พ้นจากตำแหน่งนายกรฐั มนตรี
เนอ่ื งจากรว่ มกับเอกชนจดั รายการชิมไปบ่นไปและยกโขยง
หกโมงเช้า

นายสมชาย วงศ์สวสั ด์ิ พ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรเี นอ่ื งจากถกู ศาลรัฐธรรมนญู ตัดสิน

ยบุ พรรคพลงั ประชาชนเพราะกรรมการบรหิ ารพรรคทจุ ริตการ

เลือกตัง้

นายอภสิ ทิ ธ์ิ เวชชาชีวะ ได้รับเสยี งขา้ งมากในสภาใหด้ ำรงตำแหนง่ นายกรฐั มนตรี แตก่ ็ถกู

ฝา่ ยค้านโจมตอี ย่างหนัก เน่ืองจากจำนวนเสียงของรัฐบาลก้ำก่งึ

กับเสยี งของฝา่ ยค้าน

นางสาวยง่ิ ลักษณ์ ชนิ วตั ร

นายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของประเทศไทย ยิ่งลักษณ์พ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีด้วยการยุบ

สภาผู้แทนราษฎรในวนั ท่ี 9 ธนั วาคม พ.ศ. 2556 คณะกรรมการประชาชนเพอ่ื การเปลย่ี นแปลงปฏริ ูปประเทศ

ไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์แบบอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือ กปปส. โดยมี นาย สุเทพ

เทือกสุบรรณ เป็นแกนนำออกมาขับไล่รัฐบาลนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตรเนื่องจากการพิจารณา พรบ. นิรโทษ

กรรมและการทุจรติ คอรร์ ัปชั่น จำนำข้าว

พลเอกประยทุ ธ์ จันทรโ์ อชา
อดีตหัวหนา้ คณะรกั ษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ซ่งึ ก่อรฐั ประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 และ
เป็นคณะรัฐประหารที่ปกครองประเทศไทยในปี 2557 ถึง 2562 เป็นนายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 29 และ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมคนปัจจุบัน ปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย ขาดการรายงานและไร้การ
ควบคุม จึงทำให้ไทยถูก “ใบเหลือง” จากทางสหภาพยุโรป ประกาศแก้หนี้นอกระบบครั้งใหญ่ โดยเน้นการ
แก้ปัญหาอย่างครบวงจรตั้งแต่เจ้าหนี้และมาตรการช่วยเหลือลูกหนี้ โครงการพัฒนาเขตระเบียงเศรษฐกิจ
พิเศษภาคตะวันออก (ECC) ซึ่งประกอบด้วยโครงการใหญ่มากมาย ทั้งโครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภาและ
เมืองการบินภาคตะวนั ออก โครงการรถไฟความเรว็ สงู เชื่อม 3 สนามบนิ โครงการพัฒนาท่าเรือ แหลมฉบัง