Aardrijkskundevakdidactiek_2021

2 AAVD 201 © 2020 Arteveldehogeschool

2 AAVD 202 © 2020 Arteveldehogeschool

2 AAVD 203 © 2020 Arteveldehogeschool

(Renders, 2015)


2 AAVD 204 © 2020 Arteveldehogeschool

2 AAVD 205 © 2020 Arteveldehogeschool

2 AAVD 206 © 2020 Arteveldehogeschool

2 AAVD 207 © 2020 Arteveldehogeschool

Meer ‘Aardrijkskunde Apps’ op https://www.klascement.net/, onder leermiddelen,
zoektermen ‘Secundair’, ‘aardrijkskunde’, ‘Apps, hard-en software’, op
https://www.klascement.net/apps/ onder leermiddelen, zoektermen ‘Secundair’,
‘aardrijkskunde’, ‘Apps, hard-en software’ en op de digitale leeromgeving (Goemans,
Androidapps voor aardrijkskunde op reis, 2015)













2 AAVD 208 © 2020 Arteveldehogeschool

VOORBEELD
ICT-voorbeeld voor toerisme, een light-versie.

Hieronder een voorbeeld van een instructieblad (1) en evaluatieblad (2) dat aan de leerlingen
wordt meegegeven. Deze begeleidende informatie is aan te passen volgens de behoeften, de
school of de eigen voorkeur. Het is een schriftelijke opsomming van de accenten in het
leerproces. Zie ook het in de lessen 2AAVD aangereikte voorbeeld.



OPDRACHT 16

Vul voor een opgegeven land uit een toeristische brochure het ICT-werkblad aan. Dien dit
werkblad op het einde van de les via de digitale leeromgeving in
[Evaluatiecriteria: volledigheid (‘wie zoekt die vindt?!)- inhoudelijke correctheid-creativiteit
voor onvoorziene ‘problemen’ (bv. niet werkende websites)].




1. Instructieblad: zelfstandig werk aardrijkskunde, ICT toerisme

Ludo Wevers, praktijklector ALO SLO KULeuven DPB – Brussel ICT en
zelfstandig werk: aardrijkskunde en toerisme


Bronnenonderzoek en schriftelijk verslag, het verslag is beperkt tot maximum
soort ZW 10 bladzijden.

onderwerpen Toerisme in Egypte, Kenia, Ecuador, Dominicaanse Republiek. Kies 3
bestemmingen in een land. Maak een virtuele reis en kies je vervoermiddel.

Situeer je reis op een kaart. Geef advies over weer, periode in jaar, kleding,
inentingen, … Zorg voor enkele beelden.

evaluatie Om alles goed te laten verlopen worden er 2 beoordelingsmomenten
ingebouwd:

1. bespreking van de stappen 1 tot 5 volgens het uitvoeringsschema: rapport
oktober

2. inlevering van het verslag in week 5. Het bijgevoegde

beoordelingsformulier laat zien op welke elementen het werk en het

onderzoek wordt beoordeeld. Verschillende onderdelen zullen bij de eerste
beoordeling worden ingevuld. De overige onderdelen bij de

eindbeoordeling.

ZW wordt dus op twee momenten geëvalueerd, der resultaten komen op het
rapport van oktober en november.

Studiebelasting Ongeveer 10 uren.






2 AAVD 209 © 2020 Arteveldehogeschool

samenwerking Deze opdracht mag met twee worden uitgevoerd. Dan moet er wel in het
uitvoeringschema een goede werkverdeling op papier komen en van het
eindproduct moeten er 2 exemplaren worden afgegeven.

Veel informatie vind je op het Internet. Hiervoor kun je onder de middagpauze
een computer bespreken op het secretariaat. Iedere leerling krijgt 5
informatie surfpunten. (1 surfpunt is goed voor 1 surfsessie in de middagpauze) De
zoeken surfpunten zijn gratis vermits het een verplichte opdracht is. Andere plaatsen
zijn de bibliotheek of de videotheek. Het plaatselijke reisbureau geeft je graag
een (oudere) reisbrochure. Vermeld steeds de informatiebronnen


ICT presentatie Verantwoord gebruik van ICT toepassingen (foto’s, presentatie, …) worden in de
boordeling beloond.

kaartmateriaal Een belangrijk aspect van de aardrijkskunde is dat tekst en uitleg wordt

ondersteund door goed kaartmateriaal









































2 AAVD 210 © 2020 Arteveldehogeschool

2. Evaluatieblad zelfstandig werk aardrijkskunde, ICT toerisme

naam: klas:





Max. Behaalde
Onderdelen punten punten Toelichting

1. Thema.

▪ hoofdonderwerp
▪ deelonderwerp
▪ verband tussen deeldeelonder-
werpen en hoofdonderwerp

10



2. Informatiebronnen

▪ actualiteit
▪ volledigheid
▪ betrouwbaarheid

10



3. Uitvoeringsschema

▪ gebruik
▪ plan van aanpak
10



4. Ordening informatie/resultaten

▪ structuur /ordening vh werk
▪ verwerking van de informatie
10





5. Zelfstandigheid/werkverdeling

▪ Gewerkt binnen de tijd
▪ werk- en taakverdeling
10



2 AAVD 211 © 2020 Arteveldehogeschool

6. Inleiding

▪ voorstelling vh onderwerp
▪ formuleren van de vraagstelling
10




7. Geografische inhoud

▪ hoofdthema/deelthema’s
▪ opbouw van werk en geografische
inhoud.

30




8. Schrijfstijl

▪ eigen stijl/helderheid

15




9. Figuren en kaarten

▪ gebruik van figuren, aansluiting bij
de tekst

▪ kaart met virtuele rondrit en
bezienswaardigheden.

20




10. Conclusies

▪ afsluiten en verwijzing naar het
thema
10




11. Techniek en verzorging

▪ lay-out/ afwerking/ illustraties

15



2 AAVD 212 © 2020 Arteveldehogeschool

BIBLIOGRAFIE










Acke, W., & Mestdag, A. (2018). Evaluatie van STEM-projecten. Gent:
Arteveldehogeschool (onuitgegeven bachelorproef).

ADN. (2017, mei 07). Venetië bant nieuwe kebabzaken: "Toeristische stad zoals de onze
dreigt haar identiteit te verliezen". Retrieved from
http://www.hln.be/hln/nl/960/Buitenland/article/detail/3153100/2017/05/09/
Venetie-bant-nieuwe-kebabzaken-Toeristische-stad-zoals-de-onze-dreigt-haar-
identiteit-te-verliezen.dhtml

Agency, E. s. (2000-2012). ESA-Eduspace NL-Home. Retrieved juli 4, 2012, from
http://www.esa.int/esaMI/Eduspace_NL/index.html

Ajchenbaum, J., Devavry, J., Roche, M., Chaléard, J.-L., Dancel, B., Meuvèze, C., . . .
Brunel, S. (1986). Géographie. Terres vivantes. Initiation à l'économie. Paris:
Magnard.

Alsteens, Lotte; epa;. (2017, februari 16). Skiërs moeten steeds hoger de berg op.
Retrieved from
http://www.standaard.be/cnt/dmf20170216_02734188?shareId=4f7ece98b4ca
3173ccd59b6798e455f24d3971d371e1fdfda96534021efde176c898020da17a09
b3cb0dfeb1b75c8bf669840609c3ffcde00701eee9848ccd8aa2d675c11379f2c56
85049e19e809a6b629ef77fc567f8c9aa5b3f2a0093cc1b&utm_s

Ameye, J., De Cock, R., & De Vulder, A. (2018). (Op) weg met migratie en evolutie
(onuitgegeven bachelorproef). Gent: Arteveldehogeschool.

AP (Associated Press). (2019, juni 29). There’s no quick fix for the poor like tragic Oscar
Ramirez risking all for a richer life. Retrieved from
https://www.thesun.co.uk/news/9401795/oscar-ramirez-migrants-no-quick-fix/

Baele, J. (2015, mei 17). CLIL-taalgids. Retrieved from
http://www.klascement.net/docs/57070

Ben Chikha, S., & Van Huffel, D. (2018). Say no to etNO! Hoe culturele diversiteit bewust
inzetten in de lessen aardrijkskunde? (onuitgegeven bachelorproef). Gent:
Arteveldehogeschool.


Biesta, G. (2015). Het prachtige risico van onderwijs. Culemborg: Phronese.

Boerjan, A., & De Corte, L. (2018). Aardrijkskunde in STEM. Gent: Arteveldehogeschool
(onuitgegeven syllabus).


Bolle, L., & Vandenbroele, L. (2015). Binnenklasdifferentiatie in de kleine vakken: Hoe ?
Zo ! Gent: Arteveldehogeschool.





2 AAVD 213 © 2020 Arteveldehogeschool

Brouwer, D. (2018, januari 29). Kan geboortebeperking het wereldwijde voedselprobleem
oplossen? Retrieved from
https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/wereldbevolking/

Bulckaert, W. (2013, mei). Toets je examen. Klasse(235), 59.

Bureau voor toetsen en beoordelen. (2019). Afbeeldingen van de cognitieve, affectieve
en psychomotorische taxonomie. Retrieved from https://www.toetsen-
beoordelen.nl/afbeeldingen-cognitieve-affectieve-en-psychomotorische-
taxonomie/

Bureau, U. S. (n.d.). Census Bureau Homepage. Retrieved juli 04, 2012, from
http://www.census.gov/


Callemeyn, A. (2019). Van eindtermen naar leerplannen. Gent: VLA- werkgroep Oost-
Vlaanderen.

Calvet, E. (2013, juni 12). CLIL times (by Pineiro). Retrieved from Cockroaches and
Ladybugs: http://cockroachesladybugs.blogspot.be/2013/06/why-clil.html

Charter, D., Waterfield, B., & Michael, S. (2015, september 03). Europe divided over
migrant crisis. Retrieved from
http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/europe/article4546099.ece

CLIL times (Pineiro). (2009, Oktober 04). Retrieved from
https://clilvillalba.wordpress.com/welcome-to-clil/clil-times-1-3/

COC. (2017, augustus 26). Modernisering SO: geen verschraling van vakkennis en
vakinhoud, kwaliteit behouden! Retrieved juli 04, 2018, from
https://coc.be/magazines/articleview/2167

Coppenholle, J., & Vandenbroele, L. (2014). Aardrijkskunde vakstudie 3 (onuitgegeven
syllabus). Gent: Arteveldehogeschool.

Coppens, L. (2013, oktober 20). Groepsplan gedrag: BOEKetje onderwijs. Retrieved from
http://boeketje-onderwijs.skynetblogs.be/archive/2013/10/20/groepsplan-
gedrag-7961672.html#.VYQJvvntnjs


Cox, M. (n.d.). Onderzoek naar de integratie van systeemdenken via lessen
aardrijkskunde. Retrieved from
http://systeemdenken.me/2015/09/20/onderzoek-naar-de-integratie-van-
systeemdenken-via-lessen-aardrijkskunde/

Cox, M., & Steegen, A. (2017). Systeemdenken in aardrijkskunde. Hoe relaties
expliciteren om inzicht in het geheel te bevorderen ? Leuven: KU-Leuven, AVL-
nascholing.

Crauwels, E., & Vanderhallen, D. (2002). Dioscesane Pedagogische Mededelingen.
Bisdom antwerpen.

Cruyt, L., De Raedt, M., & Dengis, Y. (2016). CLIL, ne persons pas le nord. Gent:
Arteveldehogeschool (onuitgegeven bacheloproef).




2 AAVD 214 © 2020 Arteveldehogeschool

Daenekint, D., De Maeyer, P., Merchiers, J. P., & Tibau, G. (2012). de boeck atlas.
Berchem: De Boeck.


Daenekint, D., De Maeyer, P., Tibau, G., Merchiers, J., & Paternoster, J. (2012). De Boeck
atlas-online. Berchem: De Boeck Uitgeverij.

Daens, L., Van Ongevalle, J., & De Bruyn, T. (2011, oktober). Mondiale vorming en
ontwikkelingseducatie opschool. Een doorlichting van vijftien studies omtrent
mondiale vorming en. Leuven: HIVA, KU-Leuven. Retrieved from
https://www.acodev.be/sites/default/files/ressources/rapport_mondiale_vormi
ng_en_ontwikkelingseducatie_op_school.pdf

DBA. (2017, augustus 27). Vakken verplicht clusteren ondermijnt onderwijskwaliteit.
Retrieved from https://www.demorgen.be/binnenland/-vakken-verplicht-
clusteren-ondermijnt-onderwijskwaliteit-b8eb4648/

De Boeck Atlas Mens en Aarde. (2010). Retrieved juli 4, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/titres/80298_/de-boeck-atlas-mens-en-
aarde.html


De Boeck Uitgeverij nv. (n.d.). Geogenie ASO 5 & 6- leerboek. Retrieved juli 26, 2014,
from http://secundair.deboeck.com/titres?id=131995_1

De Brabandere, M., & Van Torre, S. (2015). 10 tips om te differentiëren in kleine vakken
(onuitgegeven bachelorproef). Gent: Arteveldehogeschool.

De Coster, A. (2015, maart 15). Taalgericht onderwijs in de lessen aardrijkskunde. Vrije
Universiteit Brussel. Retrieved from
https://www.slideshare.net/VUBrussel/aardrijkskunde-en-taal-taalgericht-
werken

De Coster, A. (2018). Taalgericht onderwijs in de lessen aardrijkskunde. Gent.: VLA-OVL.


De Deken, J. (2014, juni 18). Wereldkampioen van de schone schijn. Knack, pp. 76-81.

De Lange, J. (2019, september). STEM. Gent: Arteveldehogeschool . Retrieved augustus
12, 2020


De Maertelaere, S., Vandenbroele, L., & van der Wal, M. (2018). PWO Aardrijkskunde en
geschiedenis: dichterbij dan je denkt. Gent: Arteveldehogeschool.


De Maeyer, P., Daenekint, D., Merchiers, J., & Paternoster, J. (2011). De Boeckatlas.
Antwerpen: De Boeck Uitgeverij nv.

De Pater, B. (2002, november 01). Een vlak land, een vlak karakter ? Beleeft het fysisch
determinisme een revival ? Retrieved juli 4, 2012, from http://www.geografie.nl.

De Pater, B. (2014). De Ontdekking van de geografie. Perspectief Uitgevers: 2014.

De Pater, B. (n.d.). Aardrijkskunde in het groot- Samenvatting college 3, 27 januari 2005.
Retrieved from
www.cms.uva.nl/template/downloadAsset.cfm?objectid...73D6...




2 AAVD 215 © 2020 Arteveldehogeschool

De Pater, B., & van der Wusten, H. (1991). Het geografische huis: de opbouw van een
wetenschap. Bussum.: Couthino.


De Standaard. (2017, december 09). Hongertocht. Retrieved from
http://www.standaard.be/cnt/dmf20171208_03233513

Debarsaques, S., Debraekeleer, T., Verkinder, E., & Steenhaut, E. (2016). Nieuwe MAVO
7. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., De Braekeleer, T., Verkinder, E., & Steenhaut, E. (2015). Nieuwe MAVO
6. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., DE Vriese, K., Verkinder, E., & Uytterhoeven, A. (2008). Nieuwe MAVO
5. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., De Vriese, K., Verkinder, E., & Uytterhoeven, A. (2009). Nieuwe MAVO
6. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., Debraekeleer, T., Caes, E., Coopman, N., Dehaerne, A., Dheedene, S., . .
. Verkinder, E. (2011). Nieuwe MAVO 1. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., Debraekeleer, T., Verkinder, E., & Steenhaut, E. (2014). Nieuwe MAVO
5. Berchem: De Boeck.


Debersaques, S., Debraekeleer, T., Verkinder, E., Caes, E., Debraekeleer, T., Dehaerne,
A., . . . Verkinder, E. (2013). Nieuwe MAVO 3. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., Debraekeleer, T., Verkinder, E., Caes, E., Debraekeleer, T., Dehaerne,
A., . . . Verkinder, E. (2013). Nieuwe MAVO 4. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., Debraekeleer, T., Verkinder, E., Caes, E., Dehaerne, A., & Steenhaut, E.
(2011). Nieuwe MAVO 2. Berchem: De Boeck.

Debersaques, S., Dheedene, S., Dehaerne, A., Lanno, F., L., S., & Uytterhoeven, A. (2009).
Nieuwe MAVO 4. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck nv.

Debersaques, S., Dheedene, S., Dehaerne, A., Lanno, F., Sengier, L., & Uytterhoeven, A.
(2009). Nieuwe MAVO 3. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck nv.

Debersaques, S., Eggermont, A., Dheedene, S., Degheldere, C., & Uyteerhoeven, A.
(2009). Niewe MAVO 7. Berchem: De Boeck.

Demir, N., & Reuters. (2015, september 03). The body of Aylan Kurdi, three, was found
on a Turkish beach. Retrieved from
http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/europe/article4546099.ece

Den Brink, P. (2013). Dienstbare kaarten(3)-onvruchtbare klei in N-Brabant. Geografie
(23).

Denoyel, S., & De Sy, J. (2013). Ready-Set-Let's play ! . Gent: Arteveldehogeschool
(onuitgegeven bachelorproef).

Dhooge, S. (2019). Natuur, ruimte en techniek. Vakoverschrijdend aan de slag. Gent:
Arteveldehogeschool.

2 AAVD 216 © 2020 Arteveldehogeschool

Draulans, D. (2014, april 26). Schoonheid kan belangrijker zijn dan overleving. Darwin
krijgt tegenwind: de revival van de seksuele selectie. Knack, pp. 68-69.


Driken, P. (2013). Het Haspengouws Landschap. Kortessem: Georeto.

Elementair. (n.d.). Taxonomie van Bloom-uitgewerkt. Retrieved from
http://atomz.be/wp/wp-content/uploads/2008/01/070813-taxonomie-van-
bloom-uitgewerkt.doc.

Encyclopaedia Britannica. (2015). Johann Heinrich von Thünen-German Agriculturalist.
Retrieved from http://www.britannica.com/biography/Johann-Heinrich-von-
Thunen

Enige leraars aardrijkskunde. (1950). De werelddelen zonder Europa. Brussel: De
Procure.

Erasmus Hogeschool Brusel. (n.d.). Groepswerk3- grenzen verleggen. Retrieved from
https://sites.google.com/a/student.ehb.be/kinderrechten09/eigenlijke-les-
1/groepswerk-3

Erbo, N., Rouckhout, A.-S., & Verdoodt, J. (2019). 'Lost' in Geo-CLIL ? Een activerend CLIL-
pakket aardrijkskunde als gids. Gent: Arteveldehogeschool (onuitgegeven
bachelorproef).

FAO. (2012). Food and agriculture organisation of the United Nations. Retrieved juli 04,
2012, from http://www.fao.org/countryprofiles/

Federatie van de Rudolf Steiner scholen in Vlaanderen VZW. (2005, februari 28).
Leerplan aardrijkskunde, secundair Onderwijs, IIde graadstudierichting Rudolf
Steinerpedagogie. Retrieved from http://www.steinerscholen.be/wp-
content/uploads/2012/09/Aardrijkskunde-II-050228.pdf

FT. (2017, juli 02). Venetianen zijn massatoerisme spuugzat. Retrieved from
http://www.hln.be/hln/nl/1901/reisnieuws/article/detail/3198106/2017/07/02
/Venetianen-zijn-massatoerisme-spuugzat-Er-is-geen-plaats-meer-voor-ons-
Unesco-heeft-gefaald.dhtml

Gaeremynck, V. (2012, maart 27). Kwaliteitseisen proefwerkvragen. Retrieved from
https://www.kuleuven.be/samenwerking/avlnascholingen/ns2016/documentati
eaa24/docaa24didb


Geographical Association. (n.d.). Teaching Geography.

GO!onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap. (2017). Leerplan Secundair Onderwijs-
Aardrijkskunde-3de graad ASO (niet-wetenschappen). Brussel: Pedagogische
begeleidingsdienst- Huis van het GO!

Goddard, P., & Goddard, C. (1998). Decision Making Exercises for GCSE Geography:
Students' Book. Walton-on-Thames: Thomas Nelson & Sons Ltd.

Goemans, A. (2013). Aan de slag met digitale atlassen, smartlas. ICT in lessen
aardrijkskunde: het kan ! Heverlee: LUCON, KU-Leuven.

Goemans, A. (2015). Androidapps voor aardrijkskunde op reis.

2 AAVD 217 © 2020 Arteveldehogeschool

Goemans, A., & Aerts, L. (2016). De atlas, onmisbaar of miskend ? Jaarboek De
Aardrijkskunde, 85-93.


Goeteyn, L., & Jacobson, C. (2012). In het oog van de storm. Over mensen, geschiedenis
en klimaatsveranderingen. Brussel: Academic & Scientific Publishers.

Goossens, M. (1997 (7)). Paradigma's in de aardrijkskunde. Leuvense Geografische
Papers, 9-17.

Goossens, M. (1997). Paradigma's en waardencommunicatie in het vak aardrijkskunde.
Leuvense Geografische Papers 7, 7-40.

Grieszat, K., Seibel, M., & Tumbrink, J. (2019). Damit mit den 3D-Wippen nichts schief
geht! Retrieved from https://bit.ly/2x9gRr6

Grieszat, K., Seibel, M., & Tumbrink, J. (2019). Die Argumentationswippe. Gewichtetes
Urteilen veranschaulichen und reflektieren am Beispiel von
Entwicklungsindikatoren. Praxis Geographie (10), 27-31.


Groep De Boeck. (2010). Basisvaardigheden aardrijkskunde 2. Retrieved juli 04, 2012,
from http://secundair.deboeck.com/titres/71859_/basisvaardigheden-
aardrijkskunde-2.html

Groep De Boeck. (2010). Basisvaardigheden aardrijkskunde 2de graad. Retrieved juli 4,
2012, from
http://secundair.deboeck.com/collections/70312_2_70193/basisvaardigheden-
aardrijkskunde-2de-graad.html

Groep De Boeck. (2010). Basisvaardigheden aardrijkskunde1. Retrieved juli 4, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/titres/71349_/basisvaardigheden-
aardrijkskunde-1.html

Groep De Boeck. (2010). De Boeck atlas. Retrieved juli 04, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/titres/121440_/de-boeck-atlas.html

Groep De Boeck. (2010). De Boeck Atlas online. Retrieved juli 4, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/titres/127401_/de-boeck-atlas-online.html


Groep De Boeck. (2010). De boeck atlas uitgebreide versie. Retrieved juli 4, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/titres/80297_/de-boeck-atlas-uitgebreide-
versie.html

Groep De Boeck. (2010). Digi atlas. Retrieved 7 4, 2012, from
http://hoger.deboeck.com/titres/50971_1/de-boeck-digi-atlas.html

Groep De Boeck. (2010). Kleine De Boeckatlas. Retrieved juli 04, 2012, from
http://secundair.deboeck.com/collections/70403_2_70242/atlassen-bso.html

H. Graf. (2015.). CLIL:les in een vreemde taal.

Heinicke, N. (2013). Het Trianel-Windpark Borkum West II (vertaling). Praxis Geographie,
20-24.




2 AAVD 218 © 2020 Arteveldehogeschool

Heyrman, R. (2017, augustus 29). Reactie op 'Modernisering SO: geen verschraling van
vakkennis en vakinhoud, kwaliteit behouden!'. Retrieved from
https://coc.be/magazines/articleview/2167

Hoerée, J. (2019). Eindtermen ‘ruimtelijk bewustzijn’. Gent: VLA-Oost-Vlaanderen.

Hospers, G.-J. (2014 (9)). Een kleine geografie van IKEA. Geografie, 18-20.


Institut für Didaktik der Geographie. (n.d.). SDG-12. Didaktische Handreichung zum
Arbeitsblatt: Produktionsumstellung? . Retrieved from https://reflectory.uni-
muenster.de/wp-content/uploads/2020/03/SDG-12-Didaktische-Handreichung-
AB-Produktumstellung.pdf

Institut für Didaktik der Geographie. (n.d.). SDG-12-AB-Produktionsumstellung.
Retrieved from https://reflectory.uni-muenster.de/wp-
content/uploads/2020/03/SDG-12-AB-Produktumstellung.pdf

Jacobs, P. (2012). Intercultureel samenleven; kansen en grenzen. interculturele
samenleving = interculturele school. (p. 4). Gent: PEDIC.

Janssen, T. (2011). PHL-Education, de opleiding met de digitale borden. Handleiding voor
digitale didactiek. Retrieved juli 11, 2013, from
http://www.digitaleborden.be/digitaleborden/bijlagen/Digitale%20didactiek%2
0PHL.pdf


Jutten, J. (n.d.). Systeemdenken in de klas. Praktische uitwerking voor het werken.
Stichting Duurzaam Leren. Retrieved from
https://www.onderwijsmaakjesamen.nl/bijlagen/systeemdenken.pdf

Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (2016, oktober). Doelgericht werken aan STEM. Eerste
graad-A-stroom. Brussel. Retrieved from
http://methodes.plantyn.com/content/assets/techniekexplora/docs/Begeleidin
gsdoc_Kath_Doelgericht_werken_aan_STEM.pdf

Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (2017, september). Leerplan Secundair Onderwijs
aardrijkskunde: derde graad TSO/KSO. Brussel.

Katholiek Onderwijs Vlaanderen- Dienst Curriculum & vorming. Team secundair
onderwijs. (2019). Leerplan Secundair Onderwijs-Aardrijkskunde, 1ste graad A-
stroom. Retrieved from
https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20190320-27

Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (n.d.). STEM. Retrieved from
http://www.katholiekonderwijs.vlaanderen/stem

Katholiek Onderwijs Vlaanderen. Dienst curriculum en vorming. (2018, maart 10).
Vakgericht en interdiscipliniair werken in de eerste graad. Retrieved from
https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20180601-8

Katholiek Onderwijs Vlaanderen-Dienst curriculum en vorming. Team secundair
onderwijs. (2019). Leerplan Secundair Onderwijs-Natuur en Ruimte 1ste graad B-
stroom. Retrieved from

2 AAVD 219 © 2020 Arteveldehogeschool

https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20190320-42


Katholiek Onderwijs Vlaanderen-Dienst curriculum en vorming. Team secundair
onderwijs. (2019). Leerplan Secundair Onderwijs-Natuur,Ruimte en Techniek-
1ste graad A-stroom. Retrieved from
https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20190320-40


Katholiek Onderwijs Vlaanderen-Dienst curriculum en vorming. Team secundair
onderwijs. (2019). Leerplan secundair onderwijs. Gemeenschappelijk funderend
leerplan. 1ste graad A-en B-stroom. Retrieved from
https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20190320-33

Katholiek Onderwijs Vlaanderen-Dienst curriculum en vorming. Team secundair
onderwijs. (2019). Leerplan secundair Onderwijs-Natuur, Ruimte en Techniek.
1ste graad-B-stroom. Retrieved from
https://pincette.katholiekonderwijs.vlaanderen/meta/properties/dc-
identifier/Cur-20190320-41

Laureyns, A., & Donatella, M. (2019). How can biology teachers be optimally supported
in getting started with content and language integrated learning. Gent:
Arteveldehogeschool (onuitgegeven bachelorproef).

le Loux, M. (2018, april 05). Onenigheid over Oostvaardersplassen: 'Natuur is anders dan
boerderij'. Retrieved from https://www.nu.nl/weekend/5158925/onenigheid-
oostvaardersplassen-natuur-anders-dan-boerderij.html

Leat, D. (1998). Thinking trough geography. Cambridge: Chris Kington Publishing.


Leunissen, M., Putman, S., & Twigt, S. (2018). Kan geboortebeperking het wereldwijde
voedselprobleem oplossen? Retrieved from
https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2018/wereldbevolking/

Maes, G. (n.d.). Onderwijs voor personen met een handicap. Retrieved from
https://www.law.kuleuven.be/humanrights/PDF/Presentatie-Maes.ppt

Martens, L. (2017). Introductie in de CLIL-didatiek. Kortrijk: Eekhout Academy.

Martens, Liesbeth; Van de Craen, Piet (Red). (2017). Klaar voor CLIL. Het CLIL-handboek
voor Vlaanderen en Nederland. Leuven: Acco.

Mérenne-Schoumaker, & Bernadette. (2016). Didactique de la géographie.Organiser les
appentissages. Louvain-la-Neuve: De Boeck Education.

Nationmaster. (2003-2012). Nation Master-World statistiscs, Country comparisons.
Retrieved juli04 2012, from http://www.nationmaster.com/

Ney, R., Tibau, G., Coppenholle, J., R., V. M., Verstappen, H., Gaeremuynck, V., & Van
Broeck, C. (2008). Geogenie 1: Leer(werk)boek. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck
nv.

Neyt, R. e. (2002). Stadsexcursie 'stedelijk erfgoed ' Gent. De Aardrijkskunde, 19-30.

2 AAVD 220 © 2020 Arteveldehogeschool

Neyt, R., Tibau, G., Coppenholle, J., R., V. M., Verstappen, H., Gaeremynck, V., & Van
Broeck, C. (2009). Geogenie 2: leer(werk)boek. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck
nv.

NRC Handelsblad. (2012, juni 21). Cultuur gaat oost-west- De Standaard. Retrieved from
http://www.standaard.be/cnt/dmf20120620_00192732

Pahlke, M. (2019). "We zijn met teveel". Het beleid en de prestaties van India in termen
van bevolkingsgroei. (vertaling). Praxis Geographie(5)., 40-45.

Papegnies, W., & Valcke, B. (2018). Meerstemmig op stap. Welke stappen dient een
leerkracht te zetten om een STEM-project uit te werken op school? Gent:
Arteveldehogeschool (onuitgegeven bachelorproef).


Pattyn, D., Vandevyver, B., & Van Hauwermeiren, N. (2013). Slimmer met smartborden
in de lessen aardrijkskunde. Gent: Arteveldehogeschool (onuitgegeven syllabus).

Perkins, C. (2015). Rethinking maps. 6th Belgian Geography Days. Brussel.


Plantyn. (n.d.). Retrieved from Plantyn Kleine Wereldatlas Bordboek-Plantyn:
http://www.plantyn.com/shop/pt-nl/plantyn-kleine-wereldatlas-bordboek

Plantyn. (n.d.). Atlas-Layar Plantyn. Retrieved 06 26, 2013, from
http://methodes.plantyn.com/atlassen/plantyn-algemene-wereldatlas/layar/

Plantyn. (n.d.). Atlas-Plantyn Kleine Wereldatlas. Retrieved 06 26, 2013, from
http://methodes.plantyn.com/atlassen/plantyn-kleine-wereldatlas/

Plantyn. (n.d.). Bordboeken Home-Plantyn. Retrieved juli 4, 2012, from
http://methodes.plantyn.com/bordboeken/home/

Plantyn. (n.d.). On line Plantyn atlas. Retrieved juli 04, 2012, from
http://www.algemenewereldatlas.be/

Plantyn. (n.d.). Plantyn Algemene Wereldatlas editie 2012-Plantyn. Retrieved juli 4,
2012, from http://www.plantyn.com/shop/pt-nl/plantyn-algemene-wereldatlas-
editie-2012

Plantyn. (n.d.). Plantyn kleine Wereldatlas 2009. Retrieved juli 4, 2012, from
http://www.plantyn.com/shop/pt-nl/plantyn-kleine-wereldatlas-ed-2009

Plantyn. (n.d.). Werkatlassen-Plantyn. Retrieved from http://www.plantyn.com/shop/pt-
nl/werkatlassen

Pride Physiotherapy & Nutrition. (2017, januari 12). Inconsistent MRI reporting.
Retrieved from https://pride.physio/inconsistent-mri-reporting/

Rademacher, P. (2012). Enjoy the best Google Maps satellite imagery around the world.
Retrieved 06 21, 2013, from Stratocam: http://www.stratocam.com/s/2264001

Raspoet, E. (2017, juli 11). De evolutieleer: geschrapt in Turkije, onder druk in
Vlaanderen? Retrieved from http://www.knack.be/nieuws/belgie/de-
evolutieleer-geschrapt-in-turkije-onder-druk-in-vlaanderen/article-longread-
876749.html

2 AAVD 221 © 2020 Arteveldehogeschool

Remy, B., & Van Lancker, I. (2019). De ontwikkeling en toepassing van een effectieve
evaluatietool voor STEM-projecten, toegepast op het nieuwe leerplan Natuur,
ruimte & techniek 1A. Gebaseerd op het leerplan van het Katholiek Onderwijs
Vlaanderen. Gent: Arteveldehogeschool (onuitgegeven bachelorproef).

Renders, M. (2015). Het gebruik van tablets tijdens een geografische excursie. Gent
(onuitgegeven masterproef): Universiteit Gent.

Reynebeau, M. (2013, juni 06). Wat als... België nooit een kolonie had. Hoe de
ontmoeting van Stanley en Livingstone de geschiedenis veranderde. De
Standaard, pp. D2-D3. Retrieved juni 06, 2013, from
http://www.standaard.be/krant/beeld/index.aspx?oday=6&omonth=6&oyear=2
013


Rosling, H. (n.d.). Gapminder: unveiling the beauty of statistics for a fact-based world
view. Retrieved juli 4, 2012, from http://www.gapminder.org/


Schuermans, N. (2005). Onveiligheidsgevoelens ende Racialisatie van Stad en Platteland.
In De Belgische Geografendagen (pp. 41-47). BEVAS-SOBEG.


Schuermans, N. (2007). Een racistisch en etnocentrisch wereldbeeld in de
schoolhandboeken aardrijkskunde ? De Aardrijkskunde, 3-18.

Séguin, H. (n.d.). Géographie-Univers social 2.0. Retrieved from
http://www.heleneseguin.net/geacuteographie.html

Sleurs, W., De Smet, V., & Gaeremynck, V. (2008). Duurzame ontwikkeling: Hoe
integreren in onderwijs. Antwerpen: De Boeck.

SLO Nationaal Expertisecentrum voor Leerplanontwikkeling. (2016). Taxonomie van
Bloom- stimulerend signaleren- Informatiepunt Onderwijs en Talentontwikkeling
(SLO). Retrieved from http://talentstimuleren.nl/thema/stimulerend-
signaleren/rijke-leeractiviteiten/bloom

Steegen, An (Red.). (2018). Vakdidactiek aardrijkskunde. Leraar worden en zijn.
Kalmthout: Pelckmans Pro.

Steinbach, D. (2019). Palmolie, wat is me dat "waard"? (vertaling). Praxis
Geographie(10), 22-26.

Sterck, J., & Persyn, A. (2018). S.O.S. MAVO. Gent: Arteveldehogeschool (onuitgegeven
bachelorproef).

Struyven, K., Coubergs, C., Gheyssens, E., Engels, N., & Goemans, A. (2015).
Binnenklasdifferentiatie realisern in de lessen aardrijkskunde. Jaarboek 'De
Aardrijkskunde', pp. 9-17.

Studio Globo. (2019, november 18). Climate Challenge: 'Klimaatverandering en EDO'.
Arteveldehogeschool-Gent.

Tibau, G., Neyt, R., Bastiaens, W., Bellinkx, M., Dejonckheere, J.-P., Gaeremynck, V., . . .
Zwartjes, L. (2001). Geogenie ASO 3&4. Antwerpen: Standaard Uitgeverij.




2 AAVD 222 © 2020 Arteveldehogeschool

TVC. (2019, januari 29). Het debat: moeten vliegtickets duurder worden om het milieu te
redden? Retrieved from https://www.hln.be/nieuws/binnenland/het-debat-
moeten-vliegtickets-duurder-worden-om-het-milieu-te-redden~aebf06e2/

TVC. (2019, januari 29). Het debat: moeten vliegtickets duurder worden om het milieu te
redden? Dit is jullie mening. Retrieved from
https://www.hln.be/nieuws/binnenland/het-debat-moeten-vliegtickets-
duurder-worden-om-het-milieu-te-redden-dit-is-jullie-mening~af730f5c/


Uyttenhove, Marc;. (2016, augustus 23). Met z'n allen op citytrip. Retrieved from
http://www.hln.be/plus/nieuws/nieuws/met-z-n-allen-op-citytrip-a2837393/

Vakgroep Pedagogische Wetenschappen. (2016-2017). Algemene Didactiek 2. Gent:
Arteveldehogeschool.

Vakgroep Pedagogische Wetenschappen Arteveldehogeschool. (2012). Leren en
evolueren (PW4) [Onuitgegeven syllabus]. Gent: Arteveldehogeschool.

Valcke, Martin. (n.d.). VRAGEN STELLEN – TAXONOMIE VAN BLOOM –
GEDRAGSDIMENSIES . Retrieved from
https://users.ugent.be/~mvalcke/KL_1415/cursus/vragen-stellen---
gedragsdim.pdf

Van Broeck, C. (2011). De Latijns-Amerikaanse stad. In Geogenie 4- Leerwerkboek (pp.
92-99). Uitgeverij De Boeck.

van den Berg, G., van Stiphout, H., & Vankan, L. (2005). Handboek vakdidactiek
aardrijkskunde. Amsterdam: Meulenhoff Educatief bv.

Van den Brande, M. (2014, februari-maart). Wereldoriëntatie is een fundament voor de
basisschool. Visie + school, p. 3.

van der Schee, J., & Vankan, L. (2006). Meer leren denken met aardrijkskunde. Nijmegen:
Stichting Omgeving en Educatie.

Van Gorp, K. (2012, december). Op weg naar taalontwikkelend lesgeven. 14 tips voor
taalontwikkelende leeromgevingen en interactie. Retrieved from
http://www.cteno.be/assets/downloads/cteno/nieuwsbrief/2012_14/nieuwsbri
ef_14_taaltips.pdf

Van Hecke, E. (2001). Landbouw, toerisme en ICT. Nascholing voor leraren van het eerste
leerjaar van de tweede graad. Leuven: K.U.Leuven Vliebergh-senciecentrum.

Van Hecke, E., & Vanderhallen, D. (2010). Vakdidactiek geografie. Leuven: KU Leuven.

Van Hecke, E., Vanderhallen, D., Neyt, R., Schellemans, A., Callemeyn, J., Donkers, H., &
Decloedt, J. (2002). Industrie en water. Nascholing voor leraren aardrijkskunde
van het tweede leerjaar van d tweede graad. Leuven.: K.U. Leuven Vliebergh-
Senciecentrum.

Van Hecke, E., Vanderhallen, D., Slegers, L., Croes, L., Devos, L., Miguet, H., . . . Delva, R.
(2010). Zenit 3: leerwerkboek ASO. Kalmthout: Pelckmans.




2 AAVD 223 © 2020 Arteveldehogeschool

Van Hecke, E., Vanderhallen, D., Slegers, L., Desmet, H., Miguet, H., Steegen, A., . . . Van
Brempt, J. (2011). Zenit 4, infoboek aso. Kalmthout: Uitgeverij Pelckmans.


Van Hecke, L. (2015). alle voeten + ict A3 (bsotso). Gent: Katholiek Onderwijs Vlaanderen
Pedagogische Begeleidingsdienst bisdom Gent.

Van Hecke, L. (2018). Leerplan aardrijkskunde Basisvorming-A-stroom Graadleerplan
(vanaf schooljaar 2019-2020). Gent: Arteveldehogeschool.

Van Loocke, N. (2013). AA/THEMA 3: gesteenten (toets). Sint-amandsberg.

van Oostvoorn, S. (2018, februari 28). Onenigheid over bijvoederen dieren in
oostvaardersplassen. Retrieved from
https://www.nrc.nl/nieuws/2018/02/28/onenigheid-over-bijvoederen-dieren-
in-oostvaardersplassen-a1593994

Van Poeck, K., & Loones, J. (2010, oktober). Educatie voor duurzame ontwikkeling: De
Vlag en de Lading. Retrieved from https://www.vlaanderen.be/publicaties/de-
vlag-en-de-lading-educatie-voor-duurzame-ontwikkeling

Vanderhallen, D. (1993). Aardrijkskunde, mogelijkheden en beperkingen. Korrel Cahier,
7, Mondiale Betrokkenheid, 75-80.

Vanderhallen, D. V., Verstappen, H., & E., V. H. (2009). Topics nieuwe leerplan
aardrijkskunde 1ste jaar. Leuven: K.U Leuven Vliebergh Senciecentrum.

Vandernhallen, D., Callemeyn, J., & Kelchtermans, N. (2010). Aardrijkskunde en
onderzoekscompetentie wetenschappen. Leuven: K.U Leuven Vliebergh-
senciecentrum.


Vanhemelryck, K. (2013). Swipen is het nieuwe leren. Tablets raken snel ingeburgerd op
school. Klasse, 63.

Vanhove, T. (2015, september 23). De terugkeer van de Dijle. Knack-extra, pp. 46-47.


Vankan, L., & van der Schee, J. (2004). Leren denken met aardrijkskunde. Nijmegen:
Stichting Omgeveing en Educatie.

Verbeken, P. (2016, oktober 15). Een prachtig Waals fabeldier. Retrieved from
http://www.standaard.be/cnt/dmf20161014_02519485

Vercnocke, G. (1997). "Overbevolking, het is hun eigen schuld". Leuvense Geografische
Papers 7, 41-64;145-148.

Vercnocke, G. (1997). Overbevolking ? Het is hun eigen schuld. Leuvense Geografische
Papers (7), 145-148.

Vereniging Leerkrachten Aardrijkkunde- afdeling Oost-Vlaanderen. (2014).
Examenvragen. Gent: VLA-OVL.

Vereniging Leraars Aardrijkskunde. (2017). El Torcal. Jaarboek De Aardrijkskunde.

Verstappen, H. (2013). Aan de slag met Notebook, software voor het digitale bord. ICT in
de lessen aardrijkskunde ? Het kan ! Leuven.

2 AAVD 224 © 2020 Arteveldehogeschool

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs. (2008). Leerplan Secundair
Onderwijs aardrijkskunde 1ste graad A-stroom. Brussel: VVKSO.


Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs. (2012). Leerplan Secundair
Onderwijs- aardrijkskunde tweede graad ASO. Brussel: VVKSO.

Vlaamse overheid. (n.d.). Content and Language Integrated Learning. Retrieved from
http://www.ond.vlaanderen.be/clil/

Vlaamse Overheid. (n.d.). Nieuw M-decreet voor meer inclusie in het onderwijs-
Specifieke Onderwijsbehoeften. Retrieved from
http://www.ond.vlaanderen.be/specifieke-onderwijsbehoeften/beleid/M-
decreet/


Vlaamse Overheid. Departement Omgeving. Afdeling Partnerschappen met besturen en
maatschappij. (2010, oktober). De vlag en de lading educatie voor duurzame
ontwikkeling. Retrieved from https://www.vlaanderen.be/publicaties/de-vlag-
en-de-lading-educatie-voor-duurzame-ontwikkeling

Vos, K. (2017). CLIL in de focus. CLIL-didactiek: een introductie. Brussel: Vlaams
Ministerie van Onderwijs en Vorming.

Werkgroep Didactische Middelen. (n.d.). Retrieved 06 26, 2013, from Aardrijkskunde...
hoe ?: http://www.wdm.be/werkmappen/aardrijkskunde/hoe


Wevers, L., D., V., & Denies, J. (2011). ICT in aardrijkskunde. In Jaarboek "De
Aardrijkskunde" 2011 (pp. 21-31). Gent: Vereniging Leraars Aardrijkskunde vzw.

Wevers, L., Vanderhallen, D., & Denies, J. (2011). ICT in Aardrijkskunde. In Jaarbooek De
aardrijkskunde 2011 (2e editie ed., pp. 21-31). Gent, België: Vereniging Leraars
Aardrijkskunde v.z.w.

Wikimedia Foundation, Inc. (2014, juli 06). Spons (huishouden). Retrieved from
https://nl.wikipedia.org/wiki/Spons_(huishouden)

Wilssens, M., Coppieters, J., & Loobuyck, K. (2015, maart 30). M-decreet: maatregelen,
mogelijkheden, mindshift. Retrieved from
https://studentarteveldehsbe.sharepoint.com/sites/dinar/Diensten/ADIPRO/Per
soneelEnOrganisatie/PersoonlijkeOntwikkelingEnProfessionalisering/Onderwijsd
ag%202015_M-
decreet%20OSO_Wilssens_Coppieters.pdf#search=oso%20handelingsgericht%2
0werken

World Commission on Environment and Development. UN. (1987). Our common Future.
Retrieved from http://www.un-documents.net/our-common-future

You Tube. (2012). Plantyn Algemene Wereldatlas editie 2012 - Bordboek - digitaal
lesgeven. Retrieved juli 4, 2012, from You Tube-Broadcast yourself:
http://www.youtube.com/watch?v=XrLelr0XlO0

Zwartjes, L. (2013). Apps voor aardrijkskunde. Gent: Vakgroep Geografie-Ugent.


Zwartjes, L., Neyt, R., Tibau, G., Van Broeck, C., Van Cleemput, A., & Verstappen, H.
(2010). Geogenie 3:- handleiding bij het leerwerkboek. Antwerpen: De Boeck.

2 AAVD 225 © 2020 Arteveldehogeschool

Zwartjes, L., Neyt, R., Tibau, G., Van Broeck, C., Van Cleemput, A., & Verstappen, H.
(2010). Geogenie 3: leerwerkboek. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck nv.


Zwartjes, L., Neyt, R., Tibau, G., Van Broeck, C., Van Cleemput, A., & Verstappen, H.
(2010). Geogenie 3: leerwerkboek. Antwerpen: De Boeck, n.v.

Zwartjes, L., Neyt, R., Van Broeck, C. V., & Verstappen, H. (2011). Geogenie 4:
leer(werk)boek. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck nv.

Zwartjes, L., Neyt, R., Van Broeck, C., Van Cleemput, A., & Verstappen, H. (2011).
Geogenie 4: leerwerkboek. Antwerpen: Uitgeverij De Boeck.





































































2 AAVD 226 © 2020 Arteveldehogeschool