EO scenariusze-zajec-dziennych-klasa-3-semestr-1-cz2

Temat 46. Święto Niepodległości 43

Scenariusze zajęć dziennych

X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Temat 46. Święto Niepodległości

INFORMACJA DLA RODZICÓW
W następnym tygodniu będą potrzebne: kalendarze, biała i czerwona bibułka, klej, foliowe woreczki,
puszki, kartony, kartki, nożyczki, gąbka, czerwony papier, biała lub szara farba, patyczki do szaszły-
ków, bloki rysunkowe, kredki, duży arkusz papieru na plakat, flamastry, materiały informacyjne o wy-
branych miastach Polski, pomnikach i rezerwatach przyrody (w tym lokalnych), zamkach i pałacach.

ZAPIS W DZIENNIKU
Dodawanie różnymi sposobami liczb dwucyfrowych w zakresie 100 z przekroczeniem progu dzie-
siątkowego. Rozwiązywanie zadań. Rozważania o utracie i odzyskaniu niepodległości przez Polskę
na podstawie informacji nauczyciela i archiwalnego artykułu prasowego. Przybliżenie postaci Józe-
fa Piłsudskiego. Słuchanie informacji o „Mazurku Dąbrowskiego” – redagowanie i pisanie notatki
na temat hymnu. Symbole narodowe i postawa szacunku wobec nich. Pisownia wyrazów z h. Liczba
pojedyncza i mnoga w połączeniach rzeczownika z przymiotnikiem. Godło Polski – wyklejanka
z bibułki. Wykonanie gazetki patriotycznej nt. Narodowego Święta Niepodległości.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− słucha informacji nauczyciela o faktach historycznych dotyczących Polski
− odpowiada na pytania do tekstów informacyjnych
− pisze krótkie notatki w oparciu o omawiane teksty i dostępne źródła
− zna polskie symbole narodowe i zachowuje wobec nich właściwą postawę
− poprawnie pisze wybrane wyrazy z h
− d odaje różnymi sposobami liczby dwucyfrowe w zakresie 100 z przekroczeniem progu dzie-
siątkowego
− wykonuje godło Polski techniką wyklejanki

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– poznasz historię hymnu polskiego i okoliczności odzyskania przez Polskę niepodległości
– wypowiesz się i napiszesz notatkę o okolicznościach odzyskania przez Polskę niepodległości
oraz o hymnie narodowym
– poćwiczysz pisanie wyrazów z h
– utworzysz liczbę pojedynczą i mnogą połączeń wyrazowych
– wykonasz działania na dodawanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 różnymi sposobami
– wykonasz godło Polski techniką wyklejanki

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– wypowiadasz się ustnie i pisemnie na podany temat
– poprawnie piszesz wyrazy z h
– tworzysz liczbę pojedynczą i mnogą połączeń wyrazowych
– dodajesz liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami, w tym sposobem pisem-
nym
– wykonujesz godło Polski techniką wyklejanki

KLUCZOWE PYTANIA
– Dlaczego niepodległość kraju jest ważna?
– Po czym poznasz Polaków, będąc za granicami naszego kraju?

44 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 6–7, Z cz. 2 s. 4−5, PM cz. 1 s. 36, M cz. 1 s. 53, kartki z działaniami na dodawanie
i odejmowanie i literami na odwrocie, nagrania wybranych pieśni legionowych i muzyki mar-
szowej, ilustracje z Józefem Piłsudskim oraz inne związane z tematem, kalendarze, kartoniki
z cyframi, kartoniki z działaniami na dodawanie i odejmowanie z poprawnymi i błędnymi wy-
nikami, konturowy obraz godła, biała i czerwona bibułka, klej, piłka; dodatkowo: nagranie
CD utworu „Pieśń o wodzu miłym” (melodia ludowa, sł. W. Kostek-Biernacki), reprodukcja
obrazu Wojciecha Kossaka ,,Piłsudski na Kasztance”, materiały ilustracyjne i notatki z lekcji,
inne źródła informacji.

PM cz. 1 s. 36 z. 1 PLAN ZAJĘĆ
1. Dodajemy liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami.
PM cz. 1 s. 36 z. 2 2. Utrata i odzyskanie niepodległości przez Polskę – poszerzanie wiedzy historycznej.
M cz. 1 s. 53 z. 1, 2 3. Pierwsze chwile niepodległej Polski – praca z tekstem informacyjnym.
PM cz. 1 s. 36 z. 3, 4. Narodowe Święto Niepodległości – ćwiczenia wzbogacające słownictwo.
5. Pieśni patriotyczne podtrzymujące ducha narodu – ich znaczenie dla Polaków.
M cz. 1 s. 53 z. 3 6. „Mazurek Dąbrowskiego” – zapoznanie z dziejami hymnu polskiego, pisanie notatki.
M cz. 1 s. 53 z. 4 7. Nasza ojczyzna – wypowiedzi o polskich symbolach narodowych.
8. Honorowi harcerze – ćwiczenia w pisaniu wyrazów z h.
9. Godło Polski – wyklejanka z bibułki.
10. Narodowe Święto Niepodległości – wykonanie klasowej gazetki patriotycznej.
11. Podsumowanie zajęć – odpowiedzi na pytania dotyczące tematu dnia.

PRACA DOMOWA
Policz, ile klawiszy ma klawiatura komputera w twoim domu.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. Dodajemy liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami.

• „Prawda czy fałsz” – matematyczna rozgrzewka. Nauczyciel prezentuje działania na dodawa-
nie i odejmowanie typu: 47 + 8; 63 + 23; 64 + 36; 47 – 6; 63 – 23; 64 – 63 z wynikami popraw-
nymi lub błędnymi. Dzieci, widząc poprawny wynik – wstają, a widząc błędny – kucają.

• Ćwiczenie rachunku pamięciowego – uczniowie mają przed sobą kartoniki z cyframi, z których
tworzą liczby. Po obliczeniu działania podanego przez nauczyciela podnoszą kartonik z wyni-
kiem. Przykłady poleceń: Oblicz sumę liczb 24 i 14, 52 i 7; oblicz różnicę liczb 59 i 6, 78 i 45;
od różnicy liczb 89 i 34 odejmij 12; do sumy liczb 23 i 44 dodaj 11.

• Nauczyciel podaje łańcuszki liczb. Dzieci obliczają w pamięci. Przykłady: 21 + 22 + 35 – 45 + 13 =
(46); 68 – 47 + 22 – 13 + 50 = (80)

• Dodawanie liczb dwucyfrowych z przekroczeniem progu dziesiątkowego: rozwiązanie zadania
dowolnym sposobem, wspólna analiza obliczeń i zaproponowanych sposobów, wprowadzenie
dodawania liczb dwucyfrowych sposobem pisemnym.

• Przypomnienie i doskonalenie umiejętności dodawania liczb dwucyfrowych różnymi sposobami,
w tym sposobem pisemnym.

• Rozwiązywanie zadań tekstowych – dodawanie liczb dwucyfrowych z przekroczeniem progu
dziesiątkowego.

• Uzupełnianie brakujących części kwadratu w oparciu o dostrzeżone regularności.
2. Utrata i odzyskanie niepodległości przez Polskę – poszerzanie wiedzy historycznej.

• NIEPODLEGŁOŚĆ – ułożenie hasła z rozsypanki matematycznej. Na tablicy są zawieszone
w przypadkowej kolejności kartoniki z działaniami na dodawanie i odejmowanie. Dzieci po-
rządkują je wg wzrastających wyników. Odwracają kartoniki na drugą stronę i odczytują hasło.

Temat 46. Święto Niepodległości 45

• „Jak rozumiem niepodległość?” – burza mózgów, skojarzenia, wyjaśnienie pojęcia. PZ cz. 2 s. 6
• Słuchanie informacji nauczyciela o przyczynach utraty przez Polskę niepodległości (osłabienie PZ cz. 2 s. 6
Z cz. 2 s. 4 ćw. 1
militarne i organizacyjne kraju, niezdolność do przeprowadzenia reform, sprzymierzenie się
Prus, Rosji i Austrii przeciwko Polsce) oraz o dokonanych rozbiorach. Nauczyciel wyjaśnia, że Z cz. 2 s. 4 ćw. 2
wraz z ostatnim rozbiorem Polski utraciliśmy całkowicie niepodległość i nasz kraj przestał istnieć Z cz. 2 s. 4 ćw. 2
na mapie Europy. Polacy nigdy się z tym nie pogodzili i podejmowali walkę z zaborcami o swoją
wolność. Zakończenie I wojny światowej, mimo krwawych ofiar, przyniosło naszemu krajowi PZ cz. 2 s. 7
wyzwolenie z długoletniej niewoli.
3. Pierwsze chwile niepodległej Polski – praca z tekstem informacyjnym. Z cz 2 s. 4 ćw. 3
• Powrót do Warszawy naczelnego dowódcy Wojska Polskiego, Józefa Piłsudskiego – czytanie Z cz. 2 s. 5 ćw. 4
artykułu prasowego z 11 listopada 1918 r. Z cz. 2 s. 5 ćw. 5
• Ustne odpowiedzi na pytania do artykułu. POTYCZKI
• Wspólne ustalenie odpowiedzi na pytania z ćw. 1 – wyszukiwanie w tekście potrzebnych infor- ORTOGRAFICZNE
macji. Indywidualny zapis odpowiedzi. PO s. 46 ćw. 1, s. 53
• Radość z odzyskania niepodległości – odgrywanie scenek dramowych w grupach. ćw. 1, 72 ćw. 1
4. Narodowe Święto Niepodległości – ćwiczenia wzbogacające słownictwo.
• Tworzenie grup wyrazów bliskoznacznych. Układanie zdań z wybranymi wyrazami.
• Swobodne wypowiedzi na temat znanych dzieciom współczesnych sposobów obchodzenia Na-
rodowego Święta Niepodległości w Polsce, w ich miejscowości, w szkole.
• Indywidualne pisanie krótkiej wypowiedzi o polskich obchodach Narodowego Święta Nie-
podległości.
5. Pieśni patriotyczne podtrzymujące ducha narodu – ich znaczenie dla Polaków.
• Słuchanie pieśni patriotycznych nawiązujących do odzyskania niepodległości. Zwrócenie uwagi
na marszowy charakter utworów.
• „Defilada” – zabawa ruchowa. Dzieci ćwiczą krok marszowy przy dowolnej muzyce marszowej;
nauczyciel wybija rytm na bębenku.
6. „Mazurek Dąbrowskiego” – zapoznanie z dziejami hymnu polskiego, pisanie notatki.
• Słuchanie „Mazurka Dąbrowskiego” – po wysłuchaniu gromadzenie na tablicy skojarzeń do-
tyczących pieśni w postaci „słoneczka”.
• Wspólne słuchanie informacji o polskim hymnie narodowym.
• Wyszukiwanie w tekście informacji o okolicznościach powstania „Pieśni Legionów Pol-
skich”.
• Rozmowa na temat pamiątek, które mogą znajdować się w Muzeum Hymnu Narodowego.
• Wspólne redagowanie i pisanie krótkiej notatki o polskim hymnie narodowym na podstawie
tekstu w podręczniku i informacji z innych źródeł (książki, encyklopedie).
• Rozmowa na temat okoliczności odtwarzania i śpiewania hymnu narodowego oraz postawy,
jaką należy wtedy przyjąć.
7. Nasza ojczyzna – wypowiedzi o polskich symbolach narodowych.
• Rozmowa o polskich symbolach narodowych i zachowaniu wobec nich szacunku.
• Ustne opisywanie flagi i godła Polski.
• „Jestem Polakiem” – indywidualne układanie i pisanie zdań z rozsypanki wyrazowej.
8. Honorowi harcerze – ćwiczenia w pisaniu wyrazów z h.
• Rozwiązywanie rebusów – wspólne ustalenie, w jaki sposób hasła nawiązują do dzisiejszych zajęć.
Uzupełnianie krzyżówki. Wyróżnienie litery h w zapisanych wyrazach i układanie z nimi zdań.
• Tworzenie liczby pojedynczej i mnogiej związków wyrazowych przymiotnika z rzeczownikiem.
Układanie zdań z wybranymi związkami wyrazowymi w liczbie mnogiej.
• Potyczki ortograficzne – Czasem to aż boli głowa, bo h lubi głośne słowa!
• Na tablicy jest narysowana tabela z podziałem na części mowy. Uczeń pisze na karteczce
samoprzylepnej wyraz z h. Wszyscy sprawdzają poprawność zapisu. Uczeń przykleja swoją
karteczkę w odpowiednim miejscu w tabeli. Następnie dzieci tworzą opowiadanie, starając
się wykorzystać wszystkie wyrazy z tabeli (technika: Zapominalski bajarz).

46 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

9. Godło Polski – wyklejanka z bibułki.
• Rozmowa o wyglądzie godła Polski, jego znaczących elementach oraz kolorystyce.
• Wyklejanie konturów orła białymi i żółtymi kulkami z bibułki, a tarczy – kulkami czerwo-
nymi.
• Omówienie i wystawa prac.

10. Narodowe Święto Niepodległości – wykonanie klasowej gazetki patriotycznej.
Umieszczenie na tablicy portretu Józefa Piłsudskiego i innych materiałów ilustracyjnych i in-
formacyjnych dotyczących tej postaci i tematu, flagi polski oraz wykonanych przez uczniów
prac plastycznych przedstawiających godło Polski.

11. Podsumowanie zajęć – odpowiedzi na pytania dotyczące tematu dnia.
• Dzieci stoją w kręgu. Nauczyciel rzuca piłkę do wybranego dziecka i zadając mu pytanie zwią-
zane z tematem dzisiejszych zajęć. Dziecko łapie piłkę i odpowiada. Jeśli odpowiedź jest błędna,
dziecko klęka na jedno kolano. Gdy kolejnym razem odpowie dobrze, wstaje.
Przykładowe pytania: Jak wygląda godło Polski? Jaki tytuł ma nasz hymn narodowy? Kiedy
obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości? Kiedy obchodzimy Dzień Flagi Rzeczypospolitej
Polskiej? Kiedy Polska odzyskała niepodległość? Kto był naczelnym wodzem Wojska Polskiego,
gdy Polska odzyskała niepodległość? Ile lat trwała niewola naszego narodu? W jakich powsta-
niach Polacy walczyli o wolność? Gdzie powstał nasz hymn narodowy? Jakie państwa dokonały
rozbiorów Polski? Jakie znasz pieśni legionowe? Jakie miasto jest stolicą Polski? Z jakimi pań-
stwami graniczy obecnie Polska?
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Józef Piłsudski – opis postaci.

• Słuchanie pieśni patriotycznej „Pieśń o Wodzu miłym” oraz oglądanie obrazu „Piłsudski
na Kasztance”.

• Gromadzenie słownictwa opisującego cechy Józefa Piłsudskiego: miał duży autorytet, był
miły i dobry dla swoich żołnierzy, nosił skromny ubiór, był waleczny, odpowiedzialny,
odważny, wybitny dowódca, genialny i skuteczny strateg, przyczynił się do odzyskania nie-
podległości Polski.

• Przypomnienie konstrukcji opisu: 1) wstęp: prezentacja postaci – kim był Józef Piłsudski;
2) rozwinięcie: szczegółowy opis wyglądu i charakteru postaci; 3) podsumowanie: wrażenia,
ocena postaci.

• Pisanie notatek o Józefie Piłsudskim – praca w grupach; odczytanie notatek przez klasą.

X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Temat 47. W prastarym grodzie

ZAPIS W DZIENNIKU
Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – rozwiązywanie zadań, porównywanie różnicowe, obli-
czenia pieniężne i zegarowe. Życie ludzi w pradawnych osadach na podstawie tekstu Anny Onichi-
mowskiej „Wycieczka do Biskupina”, ilustracji oraz informacji z dostępnych źródeł. Układanie no-
tatki o Biskupinie. Poznanie pracy archeologa. Połączenia rzeczownika z przymiotnikiem. Zmiana
formy czasu przyszłego na przeszły. Gry i zabawy z pokonywaniem przeszkód, sztafeta wahadłowa
z kozłowaniem i toczeniem piłki.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− czyta ze zrozumieniem teksty dla dzieci
− wyszukuje w internecie informacje o pracy archeologa oraz o osadzie w Biskupinie
− wypowiada się na tematy związane z zajęciami

Temat 47. W prastarym grodzie 47

− tworzy notatkę o Biskupinie i przepisuje zdania z pamięci
− wykonuje proponowane ćwiczenia gramatyczne
− rozwiązuje zadania tekstowe różnymi sposobami, dodając w zakresie 100
− uczestniczy w zabawach ruchowych, przestrzegając ustalonych zasad

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– poznasz kilka faktów o pradawnej osadzie w Biskupinie
– dowiesz się, czym się zajmuje archeolog
– napiszesz notatkę
– wykonasz ćwiczenia gramatyczne
– poćwiczysz dodawanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 różnymi sposobami
– weźmiesz udział w zabawach ruchowych

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– znasz kilka faktów związanych z osadą w Biskupinie
– wiesz, czym się zajmuje archeolog
– robisz notatki
– poprawnie wykonujesz ćwiczenia gramatyczne
– rozwiązujesz zadania różnymi sposobami
– przestrzegasz ustalonych zasad współpracy podczas ćwiczeń ruchowych

KLUCZOWE PYTANIA
– Dlaczego ważne jest poznawanie dawnych dziejów swojego kraju?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 8−9, Z cz. 2 s. 6, M cz. 1 s. 54–55, materiały ilustracyjne dotyczące pradawnej osa-
dy w Biskupinie, dostęp do internetu, miarka centymetrowa, klamerki, kartoniki z działania-
mi i wynikami, tarcze zegarowe z literami na odwrocie, krzyżówka, encyklopedie, leksykony,
piłki ręczne i lekarskie, tunel, ławeczka gimnastyczna, szarfy; dodatkowo: kartki z bloku
rysunkowego, kredki, glina plastyczna, podkładki, rylce.

PLAN ZAJĘĆ
1. Dodawanie w zakresie 100 różnymi sposobami – rozwiązywanie zadań.
2. Archeologia i archeolog – główne zajęcia archeologa.
3. Zabudowa dawnej osady w Biskupinie – omówienie ilustracji.
4. „Wycieczka do Biskupina” – praca z tekstem A. Onichimowskiej.
5. Co robili i czym się zajmowali dawni mieszkańcy Biskupina? – doskonalenie umiejętności języ-

kowych.
6. Gry i zabawy z pokonywaniem przeszkód, sztafeta wahadłowa z kozłowaniem i toczeniem

piłki.
7. Podsumowanie zajęć – „Życie w pradawnym grodzie”, krąg pytań.

PRACA DOMOWA
Na podstawie informacji z internetu i encyklopedii przygotujcie w grupach krótkie notatki
o jednym z najstarszych miast Polski (do wyboru: Kazimierz Dolny, Gniezno, Sandomierz,
Poznań, Kalisz) oraz o wybranym pomniku przyrody lub rezerwacie przyrody w najbliższej
okolicy.

48 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

M cz. 1 s. 53 z. 1 PRZEBIEG ZAJĘĆ
M cz. 1 s. 53–54 z. 2, 5, 6
1. Dodawanie w zakresie 100 różnymi sposobami – rozwiązywanie zadań.
M cz. 1 s. 53–54 z. 3, 4, 7 • Kto pierwszy odnajdzie wynik? – dodawanie w zakresie 100, obliczenia z wykorzystaniem
M cz. 1 s. 54 z. 8 miarki centymetrowej. Nauczyciel podaje działania, a dzieci zaznaczają wyniki klamerką
na metrowej miarce.
Z cz. 2 s. 6 ćw. 2 • „Jaką jestem liczbą?” – rachunek pamięciowy na dodawanie i odejmowanie w zakresie 100.
Nauczyciel zadaje pytania typu: Jeżeli dodasz do mnie 14, otrzymasz 30. Jaką jestem liczbą?
PZ cz. 2 s. 8–9 Jeżeli odejmiesz ode mnie liczbę 8, otrzymasz 41. Jaką jestem liczbą? itd. Dzieci obliczają w pa-
Z cz. 2 s. 6 ćw. 1 mięci i podają wyniki.
• W księgarni – obliczanie cen wybranych artykułów na podstawie danych z ilustracji.
• Doskonalenie techniki dodawania i odejmowania w zakresie 100 różnymi sposobami, wycią-
ganie wniosków wynikających z zaobserwowanych regularności.
• Dzieci dzielą się na 2 drużyny. Na linii startu przy każdej drużynie leży stos kartoników z dzia-
łaniami na dodawanie i odejmowanie w zakresie 100. Na linii mety leżą kartki z wynikami
(dwukrotnie powielone). Na sygnał pierwsi zawodnicy z drużyn (a potem kolejni) biorą leżącą
na wierzchu kartkę z działaniem, biegną do linii mety, wybierają prawidłowy wynik i wracają
do swojej drużyny. Kartki z działaniem i wynikiem, razem złożone, kładą na wyznaczonym
miejscu. Wygrywa drużyna, która zdobędzie więcej punktów wynikających z poprawności obli-
czeń i sprawnego wykonania zadania. Propozycja punktacji: za każdy poprawny wynik 1 pkt,
za szybsze ukończenie wyścigu przez drużynę 3 pkt.
• Dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100 dowolnymi sposobami – rozwiązywanie prostych
i złożonych zadań, porównywanie różnicowe, obliczenia zegarowe.
• Ustalanie liczby oczek na ściankach przeciwległych do widocznych ścianek kostek do gry, do-
strzeganie regularności.

2. Archeologia i archeolog – główne zajęcia archeologa.
• Na tablicy wiszą tarcze zegarowe ze wskazanymi różnymi godzinami. Na odwrocie zegarów,
począwszy od najwcześniejszej czasu, są zapisane litery tworzące hasło ARCHEOLOG. Dzieci
porządkują zegary od najwcześniejszej godziny do najpóźniejszej, odwracają tarcze i odczytują
hasło.
• Tworzenie skojarzeń wokół słowa archeolog.
• Ustalenie znaczenia słów: archeolog i archeologia – wykorzystanie dostępnych źródeł.
• Rozmowa o pracy archeologa na podstawie własnych informacji i wiadomości z internetu.
• Zapisanie zdania o pracy archeologa ułożonego z rozsypanki wyrazowej.

3. Zabudowa dawnej osady w Biskupinie – omówienie ilustracji.
Nauczyciel prezentuje ilustrację ukazującą pradawną osadę w Biskupinie. Dzieci wypowiadają
się o niej. Analizują wygląd chat, ich położenie, materiał, z którego są zbudowane, otoczenie,
ogrodzenie, drogi dojścia do osady. Zastanawiają się, z jakich czasów pochodzą tego typu zabu-
dowania oraz jak liczna rodzina mogła mieszkać w takim domu. Dzieci zamykają oczy i starają
się wyobrazić sobie życie tych ludzi.

4. „Wycieczka do Biskupina” – praca z tekstem A. Onichimowskiej.
• Głośne czytanie opowiadania „Wycieczka do Biskupina”.
• Wypowiedzi dzieci o przeczytanym tekście. Odpowiedzi na pytania do tekstu i wykonanie po-
leceń 3, 4, 5.
• Tworzenie i pisanie notatki o Biskupinie zgodnie z przeczytanym tekstem. Przepisanie z pa-
mięci ułożonych zdań do zeszytu.
• „Jak poznajemy przeszłość?” – burza mózgów. W grupach wyszukiwanie w internecie infor-
macji o Biskupinie oraz odbywającym się tam corocznym festynie archeologów. Wyjaśnienie
pojęcia gród (umocnienie, ogrodzona osada).

5. C o robili i czym się zajmowali dawni mieszkańcy Biskupina? – doskonalenie umie-
jętności językowych.
• Podróże w przeszłość – rozwiązywanie krzyżówki.

Temat 47. W prastarym grodzie 49

1. R Y B Y

2. G L I N A

3. O S A D A

4. W Y K O P A L I S K A

5. J U L K A 1. Pożywienie z jezior i rzek.
6. W Y S P A 2. B yły z niej wytwarzane dawne naczynia.
3. Miejsce zamieszkane przez grupę ludzi.
7. I Z B A 4. M iejsce badań i znalezisk śladów
8. P O L O W A N I E
przeszłości.
5. Imię siostry Marcina z opowiadania.
6. N iewielki ląd otoczony ze wszystkich stron

wodą.
7. Pomieszczenie w chacie.
8. Zajęcie mężczyzn z pradawnego grodu.

• „Zajęcia ludzi w prastarym grodzie” – zagadki pantomimiczne. Chętne dzieci przedstawiają Z cz. 2 s. 6 ćw. 3
czynności i zajęcia ludzi w dawnych osadach, a pozostali uczniowie odgadują.

• Spośród zapisanych na tablicy nazw czynności dzieci wybierają (eliminują) te, które nie pasują
do życia w dawnym Biskupinie. Pozostałe słowa zapisują w kolumnie i ustalają pytania na ja-
kie odpowiadają te czasowniki (Co robią?). Następnie do zapisanych słów dopisują czasowniki
w czasie przeszłym, odpowiadające na pytanie Co robili? Propozycje czasowników na tablicę:
zbierają, łowią, logują się, tkają, wyrabiają, serfują, piszą, hodują, polują, budują, pracują,

pasą, latają, studiują, śpiewają.
• Wyszukiwanie czasowników w tekście – przepisywanie tekstu z zamianą formy czasowników

z czasu przyszłego na przeszły.
6. Gry i zabawy z pokonywaniem przeszkód, sztafeta wahadłowa z kozłowaniem i tocze-

niem piłki.
• „Berek przyjaciel”. Nauczyciel rozdaje dzieciom szarfy w dwóch kolorach i wyznacza berka. Dzie-

ci mogą się bronić przed złapaniem, chwytając za rękę kolegę z szarfą w tym samym kolorze.
• Bieg slalomem pomiędzy rozstawionymi piłkami, wieloskoki przez piłki, przejście przez tunel,

przejście równoważne przez ławeczkę, swobodny bieg wokół sali.
• Sztafeta wahadłowa z kozłowaniem. Dzieci dzielą się na 2 drużyny. Każda z nich ustawia się

w 2 rzędach naprzeciwko siebie. Startują pierwsi zawodnicy, kozłują piłką w kierunku partne-
ra stojącego naprzeciwko. Ten przejmuje piłkę i kozłuje ją w przeciwnym kierunku. Wygrywa
zespół, który pierwszy ukończy wyścig.
• Sztafeta wahadłowa z toczeniem piłki lekarskiej. Ustawienie i zasady sztafety jak wyżej, z tym
że gra polega na toczeniu piłki lekarskiej.
• Sztafeta łączona. Zawodnik kozłuje piłkę do półmetka, a jego partner zmienia ją na piłkę lekar-
ską, którą następnie toczy w przeciwnym kierunku. Następny zawodnik toczy piłkę do półmet-
ka, jego partner zmienia ją na piłkę ręczną i kozłuje w przeciwnym kierunku itd.
• Marsz po okręgu – głębokie wdechy z unoszeniem rąk wysoko w górę oraz wydechy z opusz-
czaniem rąk.
7. Podsumowanie zajęć – „Życie w pradawnym grodzie”, krąg pytań.
• Dzieci siedzą w kręgu i odpowiadają na pytania nauczyciela: Jak nazywamy miejscowości za-
mieszkane przez pradawne plemiona? W jaki sposób ich mieszkańcy zabezpieczali się przed wro-

gami? Czym się żywili? Z czego mieli ubrania? Czym zajmowali się mężczyźni, a czym kobiety?

Jakimi narzędziami się posługiwali? Z czego były budowane domy? Z czego były wytwarzane

naczynia?

• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

50 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Gliniane naczynia – lepienie z gliny.

• Dzieci modelują różne kształty glinianych naczyń (można skorzystać z koła garncarskiego w
wersji dla dzieci). Malują.

• Można wypalić prace w piekarniku lub pozostawić je do wyschnięcia.
• Wystawa wykonanych prac.
JJ Jak wyobrażasz sobie wnętrze chaty? – rysunek kredkami.
• Dzieci rysują wnętrze chaty z osady w Biskupinie wg swoich wyobrażeń.
• Wystawa prac.
• Można zorganizować w klasie kącik historyczny i tam gromadzić wytwory dzieci.

X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Temat 48. Najstarsze miasta Polski

ZAPIS W DZIENNIKU
Dawne dzieje wybranych miast Polski na podstawie legend i tekstów informacyjnych. Pisownia
nazw miast wielką literą i z zakończeniem -ów. Rezerwaty i pomniki przyrody w Polsce i swoim
regionie – pisanie notatki. Odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 różnymi sposobami,
sprawdzanie odejmowania dodawaniem. Rozwiązywanie i układanie zadań i pytań – porównywanie
różnicowe, obliczenia pieniężne. Zabawy i ćwiczenia gimnastyczne bieżne i rzutne kształtujące siłę
ramion i orientację w przestrzeni.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− czyta ze zrozumieniem wskazane teksty informacyjne
− wyszukuje w różnych źródłach i prezentuje potrzebne informacje
− pisze wielką literą nazwy miast i nazwy miast z końcówką -ów
− wie, co to są pomniki przyrody i rezerwaty, podaje wybrane przykłady
− odejmuje liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami
– rozwiązuje zadania tekstowe
− wykonuje proponowane ćwiczenia ruchowe z piłką

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– poznasz informacje na temat najstarszych polskich miast
– utrwalisz wiedzę o legendach związanych z powstaniem wybranych miast
– poprawnie zapiszesz nazwy omawianych miast
– poznasz wybrane rezerwaty i pomniki przyrody w Polsce i swoim regionie
– napiszesz notatkę o wybranym rezerwacie przyrody
– rozwiążesz różnymi sposobami zadania na odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100
– weźmiesz udział w grach i zabawach z piłką

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– wyszukujesz informacje na temat najstarszych miast w Polsce
– prezentujesz legendy związane z powstaniem wybranych miast
– poprawnie zapisujesz nazwy omawianych miast
– znasz wybrane pomniki przyrody i rezerwaty w Polsce i swoim regionie
– piszesz notatkę o wybranym rezerwacie przyrody
– odejmujesz liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami, w tym pisemnie
– wykonujesz ćwiczenia ruchowe zgodnie z podanymi zasadami

Temat 48. Najstarsze miasta Polski 51

KLUCZOWE PYTANIA
– Kto może zostać archeologiem?
– Dlaczego lubimy zwiedzać stare miasta i ich zabytki?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 10−13, Z cz. 2 s. 7−9, PM cz 1 s. 37, M cz. 1 s. 56, materiały i informacje
dotyczące wybranych miast Polski oraz wybranych pomników i rezerwatów przyrody,
ilustracje i informacje dotyczące lokalnych zabytków przyrodniczych, piłki ręczne, piłki
lekarskie, 4 materace, szarfy w czterech kolorach do oznaczenia drużyn; dodatkowo:
materiały tekstowe i ilustracyjne do gazetki ściennej, mapa Polski, kartki z informacja-
mi o dawnych plemionach Polski, diagram matematyczno-literowy, kartki z działaniami
na dodawanie w zakresie 100.

PLAN ZAJĘĆ PZ cz. 2 s. 10–11
1. „Legendy o dawnych dziejach miast” – rozmowa zainspirowana zagadkami.
2. Najstarsze polskie miasta – prezentacja na podstawie tekstu informacyjnego i innych źródeł.
3. Co wiemy o dawnych miastach Polski? – ćwiczenia wzbogacające język.
4. Pomniki i rezerwaty przyrody – zapoznanie z wybranymi obiektami w Polsce i regionie.
5. Odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 różnymi sposobami – odejmowanie sposo-

bem pisemnym.
6. Zabawy i ćwiczenia gimnastyczne, zabawy bieżne, gry i zabawy rzutne.
7. Podsumowanie zajęć – przybliżanie wartości kultury lokalnej, rozmowa wzbogacona ilustracjami.

PRACA DOMOWA
Na podstawie informacji z internetu oraz dostępnych publikacji książkowych (albumy) przygotuj
krótkie notatki o znanych zamkach w Polsce.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. „Legendy o dawnych dziejach miast” – rozmowa zainspirowana zagadkami.

• O jakim mieście mowa? – rozwiązanie zagadek i wyszukanie na mapie odgadniętych miast.

Zbudował go Krak na wzgórzu wawelskim,
lecz straszny smok siał postrach tam wielki.
Dzielny szewczyk podstępem go zgładził
i tak wielkiemu nieszczęściu zaradził.

Znana jest z legend o Warsie i Sawie,
i dzielnej Syrence wiślanej,
co tarczę i miecz trzyma w swej dłoni
i naszą stolicę wciąż chroni.

Potężny ptak usiadł na gnieździe,
rozpostarł skrzydła królewskie
i pięknem swych skrzydeł dał znać,
że dobrze tu będzie zamieszkać.

• Rozmowa o opisanych w legendach dawnych dziejach oraz o najwcześniejszej historii różnych
miejscowości.

2. N ajstarsze polskie miasta – prezentacja na podstawie tekstu informacyjnego i in-
nych źródeł.
• Głośne czytanie informacji o najstarszych polskich miastach.

52 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Z cz. 2 s. 7 ćw. 1 • Przygotowanie krótkich prezentacji o najstarszych polskich miastach – praca w grupach. Każda
POTYCZKI grupa pracuje nad jednym miastem: Kazimierzem Dolnym, Gnieznem, Sandomierzem, Pozna-
niem lub Kaliszem. Dzieci korzystają z materiałów zgromadzonych w domu i dostępnych w kla-
ORTOGRAFICZNE sie. Zadania dla grup: wskazanie miasta na mapie, kilka słów o historii i obecnych atrakcjach
PO s. 68 ćw. 3, s. 65 miasta.

Z cz. 2 s. 7 ćw. 2 • Jak nazywamy pozostałości i pamiątki z przeszłości? – wymienianie zabytków zachowanych
Z cz. 2 s. 7 ćw. 3 w różnych miastach. Ochrona i opieka nad zabytkami.
Z cz. 2 s. 7 ćw. 4
• Kończenie zdań o omawianych miastach wybranymi informacjami.
PZ cz. 2 s. 12–13 • Potyczki ortograficzne – Historyczna mapa Polski.
Z cz. 2 s. 9 ćw. 5, 6
Dzieci w grupach tworzą mapy najstarszych miast Polski, zapisują nazwy najważniejszych
Z cz. 2 s. 9 ćw. 7 zabytków, miejsc, placów, ulic (wielka litera w nazwie).
3. Co wiemy o dawnych miastach Polski? – ćwiczenia wzbogacające język.
PM cz. 1 s. 37 z. 1 • Analiza struktury dźwiękowej wyrazów: gród, miasto, Kraków. Budowanie schematów wyra-
PM cz. 1 s. 37 z. 2, 3 zowych.
• Przyporządkowanie najstarszym polskim miastom ich herbów z pomocą schematów wyrazowych.
M cz. 1 s. 56 z 1 • Przypomnienie pojęcia legenda.

• Swobodne wypowiedzi związane ze znanymi legendami dotyczącymi powstania wybranych
miast.

• Legendy i ich bohaterowie – przyporządkowanie bohaterów do właściwych legend oraz legend
do właściwych miast, zapisanie tych ustaleń w zeszycie; rozpoznawanie legend na podstawie
ilustracji.

• Zakończenie -ów w nazwach miast. Podawanie własnych przykładów takich nazw. Alfabetycz-
ne porządkowanie nazw z końcówką -ów i pisownia nazw miejscowości wielką literą.

• Samodzielne układanie zagadek o wybranych miastach – ćwiczenia w parach.
4. P omniki i rezerwaty przyrody – zapoznanie z wybranymi obiektami w Polsce i re-

gionie.
• Głośne czytanie informacji o pomnikach i rezerwatach przyrody z podręcznika. Próba odpo-

wiedzi na pytanie: Dlaczego ludzie postanowili chronić niektóre obiekty i tereny przyrodnicze?
• Wyjaśnienie pojęć: pomnik przyrody i rezerwat przyrody. Oglądanie fragmentów filmów przy-

rodniczych poświęconych omawianemu tematowi.
• Wskazanie elementów środowiska naturalnego, które mogą stać się pomnikami przyrody;

wskazanie zdjęcia, którego na pewno nie zrobiono w rezerwacie przyrody.
• Pisanie notatki o wybranym rezerwacie przyrody z wykorzystaniem dostępnych źródeł i po-

mocniczych zdań z lukami – praca w grupach.
5. O dejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 różnymi sposobami – odejmowa-

nie sposobem pisemnym.
• Rachunek pamięciowy – zabawa z piłką. Dzieci stoją w kręgu. Nauczyciel rzuca piłkę do wybra-

nego dziecka i prosi je o obliczenie sumy lub różnicy podanych liczb. Dziecko oblicza w pamięci,
podaje wynik i odrzuca piłkę.
• Określanie rzędu dziesiątek i rzędu jedności.
43 to … dziesiątki i … jedności
75 to … dziesiątek i … jedności
62 to … dziesiątek i … jedności
6 dziesiątek i 5 jedności to…
7 dziesiątek i 9 jedności to…
3 dziesiątki i 6 jedności to…
• Odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 z przekroczeniem progu dziesiątkowego –
rozwiązanie zadania, analiza różnych sposobów odejmowania w zakresie 100, w tym odejmo-
wania sposobem pisemnym.
• Ćwiczenia w odejmowaniu liczb dwucyfrowych różnymi sposobami, sprawdzanie odejmowania
za pomocą dodawania.

Temat 48. Najstarsze miasta Polski 53

• Dodawanie i odejmowanie liczb w zakresie 100 – rozwiązywania zadania z wykorzystaniem M cz. 1 s. 56 z. 2
pomocniczych pytań i ilustracji. Porównywanie różnicowe. M cz. 1s. 56 z. 3

• Porównywanie różnicowe w obliczeniach pieniężnych – poprawienie zadania celowo źle sfor- M cz. 1 s. 56 z. 4
mułowanego. Ułożenie nowych pytań i działań prowadzących do rozwiązania: O ile mniej pie-
niędzy miała Kasia niż Zosia? Ile pieniędzy miały razem?

• Odejmowanie liczb dwucyfrowych różnymi sposobami w zeszytach i na tablicy. Indywidu-
alny wybór jednego z działań i ułożenie do niego zadania tekstowego na porównywanie
różnicowe.

6. Zabawy i ćwiczenia gimnastyczne, zabawy bieżne, gry i zabawy rzutne.
• Zaganianie piłki „świnki” – odbijanie piłki w kręgu po podłodze, w różnych kierunkach. Dzie-
ci siedzą w kręgu. Odbijający piłkę stara się wybić ją poza krąg. Pozostałe dzieci starają się
to uniemożliwić, uderzając w piłkę prawą lub lewą ręką.
• „Kto szybciej na wyspę?” – zabawa orientacyjno-porządkowa. W czterech rogach sali leżą
cztery materace – wyspy, przy każdej wyspie stoi drużyna oznaczona szarfami w wybranym
kolorze. Na sygnał drużyny wybiegają na środek sali i wykonują ćwiczenia zadane przez
nauczyciela, np. bieg w różnych kierunkach – w prawo, w lewo, do przodu i do tyłu, wyskoki
z przysiadu jak najwyżej w górę, swobodny bieg po okręgu itp. Na sygnał drużyny jak naj-
szybciej wracają na swoją wyspę. Wygrywa ta, która szybciej powróci.
• Kto szybciej przeniesie piłkę? Na środku sali leżą piłki lekarskie – dla każdego dziecka po jed-
nej. Na sygnał drużyny z wysp biegną po piłki i przenoszą je na swoją wyspę. Wygrywa naj-
szybsza drużyna.
• Przerzucanie piłek na sąsiednie wyspy: wzdłuż boków sali, po przekątnej. Drużyny przerzucają
piłki z wyspy na wyspę, a jednocześnie zamieniają się wyspami. Gdy piłka nie doleci do wyspy,
dzieci biegną za nią i donoszą ją do celu. Wygrywa drużyna, która szybciej znajdzie się na nowej
wyspie ze swoimi piłkami.
• Podawanie piłki ręcznej między drużynami. Dwie drużyny, stojące w rzędach naprzeciwko
siebie w układzie jak wyżej, ustalają odpowiednią odległość i podają do siebie nawzajem piłkę,
starając się celnie rzucić i chwycić.
• Toczenie piłek – zabawa uspokajająca. Dzieci siedzą w dużym kręgu, zachowując między sobą
odpowiednie odległości. Kilka piłek ręcznych krąży w kręgu (toczone są od dziecka do dziecka).
• Porządkowanie materaców i piłek. Zakończenie lekcji.

7. Podsumowanie zajęć – przybliżanie wartości kultury lokalnej, rozmowa wzbogaco-
na ilustracjami.
• Dzieci podają znane im przykłady lokalnych obiektów przyrodniczych. Nauczyciel uzupełnia
ich wiedzę. Prezentacja odpowiednich ilustracji.
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ „Pradawne dzieje Polski” – gazetka ścienna.

Umieszczenie w gazetce ściennej informacji i ilustracji o miejscowych i krajowych zabytkach
przyrodniczych i kulturowych.
JJ Plemiona żyjące dawniej na ziemiach polskich – przybliżenie najstarszych dzie-
jów naszych przodków – drużynowe łamigłówki matematyczne, prezentacje gru-
powe.
Uczniowie dzielą się na 6 grup. Każda z nich otrzymuje kartkę z działaniami na dodawanie
w zakresie 100 oraz diagram liczbowo-literowy do rozszyfrowania. Hasłem jest nazwa pra-
dawnego plemienia słowiańskiego żyjącego na terenach Polski. Po rozszyfrowaniu haseł dzieci
w grupach odszukują przygotowane wcześniej przez nauczyciela kartki z informacjami o roz-
szyfrowanych plemionach. Na koniec każda drużyna krótko prezentuje wiadomości o „swoim”
plemieniu przed całą klasą przy mapie.

54 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Ł Ś Ż GMZ P NEWA Ę R I S U L C Y O
17 23 24 29 34 36 37 42 47 51 58 62 68 73 79 82 86 94 95 98

Przykładowe działania do hasła POLANIE:
29 + 8 = (37) 49 + 49 = (98) 54 + 32 = (86) 27 + 31 = (58)
25 + 17 = (42) 68 + 5 = (73) 18 + 29 = (47)

Polanie, Wiślanie, Pomorzanie, Mazowszanie, Ślężanie, Lędzianie

X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Temat 49. Zamki w Polsce

ZAPIS W DZIENNIKU
Zamki jako ważne świadectwo dawnych dziejów Polski – ich charakterystyczne cechy konstrukcyj-
ne i funkcjonalne. Czytanie informacji o wybranych zamkach i wypowiadanie się o nich. Pisownia
wybranych wyrazów z rz wymiennym. Rozwijanie zdań. Redagowanie programu turnieju rycerskie-
go i zaproszenia. Odejmowanie w zakresie 100 – sprawdzanie odejmowania za pomocą dodawania,
układanie i rozwiązywanie zadań, porównywanie różnicowe, obliczenia pieniężne i długości. Wieża
obronna – praca przestrzenna. „Turniej rycerski” – ogólnorozwojowe ćwiczenia gimnastyczne.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− czyta i wyszukuje informacje o polskich zamkach
− poprawnie pisze wyrazy z rz wymiennym
− zna formę użytkową, jaką jest zaproszenie
− odejmuje liczby dwucyfrowe w zakresie 100 różnymi sposobami
− wykonuje wieżę obronną zgodnie z podaną instrukcją
− bierze udział w grach zespołowych ze współzawodnictwem

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– przeczytasz informacje o zamkach i rozpoznasz zamki na ilustracjach
– poprawnie napiszesz wyrazy z rz wymiennym
– wykonasz ćwiczenia ortograficzne i gramatyczne
– zredagujesz i napiszesz zaproszenie
– poćwiczysz odejmowanie podczas rozwiązywania zadań
– wykonasz wieżę obronną zgodnie z instrukcją
– weźmiesz udział w ćwiczeniach ruchowych

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– czytasz informacje o zamkach i rozpoznajesz zamki na ilustracji
– poprawnie wykonujesz ćwiczenia ortograficzne i gramatyczne
– rozwijasz zdania
– redagujesz i piszesz zaproszenie
– układasz i rozwiązujesz zadania, wykorzystując umiejętności rachunkowe
– wykonujesz wieżę obronną zgodnie z instrukcją
– wykonujesz ćwiczenia ruchowe zgodnie z podanymi zasadami

KLUCZOWE PYTANIA
– Z których źródeł informacji korzystasz najchętniej i dlaczego?
– Który z poznanych zabytków najchętniej byś odwiedziła/odwiedził?

Temat 49. Zamki w Polsce 55

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 14–16, Z cz. 2 s. 10–11, M. cz. 1 s. 57–58, puzzle przedstawiające zamki i pałace,
kartki, klej, materiały informacyjne o zamkach (albumy), mapa Polski, kolorowe kartki
w formacie A3, flamastry, wycinanki, kredki i inne materiały do ozdobienia zaproszenia,
ilustracja przedstawiająca mury obronne, kartki z liczbami i znakami + i –, materiały
do wykonania wieży, np. kartonowe opakowania po lekarstwach, patyczki do szaszłyków,
nożyczki, klej, farby, kawałki gąbki, kolorowy papier, laski, kółka ringo, piłka, pachołki,
lina, kocyki, tyczki, 2 materace, 2 ławeczki gimnastyczne, woreczki, duże obręcze, tarcza
do celowania z punktowanymi polami; dodatkowo: kartki w 3 kolorach z treścią 3 zadań
we fragmentach.

PLAN ZAJĘĆ PZ cz. 2 s. 14–15
1. Zamki czy pałace? – określanie różnic między zamkiem a pałacem. PZ cz. 2 s. 15
2. Z nane zamki w Polsce – ważne świadectwo dawnych dziejów Polski; pogłębianie wiedzy na Z cz. 2 s. 10 ćw. 1

podstawie tekstów informacyjnych i innych źródeł.
3. W ięcej o zamkach – rozwijanie umiejętności językowych: wyrazy z rz wymiennym, rozwijanie

zdań, wyrazy wieloznaczne.
4. P rzybywajcie na Turniej Rycerski – ustalenie cech zaproszenia jako formy wypowiedzi i pisa-

nie zaproszenia.
5. O dejmowanie w zakresie 100 – układanie i rozwiązywanie prostych i złożonych zadań. Spraw-

dzanie odejmowania za pomocą dodawania.
6. Wieża obronna – wykonanie pracy przestrzennej.
7. „Turniej rycerski” – ćwiczenia ogólnorozwojowe.
8. Podsumowanie zajęć – swobodne wypowiedzi wokół tematu zajęć.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. Zamki czy pałace? – określanie różnic między zamkiem a pałacem.

• Zamki i pałace – układanka obrazkowa w parach. Dzieci układają obrazki z części, naklejają
na kartki, a następnie umieszczają na tablicy w odpowiednich, wg własnej oceny, kolumnach:
zamki/pałace.

• Ustalenie cech charakterystycznych zamków i pałaców – dyskusja ukierunkowana wskazów-
kami nauczyciela.
Zamek – zespół elementów warownych i budynków mieszkalnych połączonych w zamknięty
obwód obronny.
Pałac – reprezentacyjna budowla mieszkalna pozbawiona cech obronnych, rezydencja wład-
cy, także okazały gmach użyteczności publicznej, zwłaszcza siedziba władz lub instytucji pań-
stwowych.

2. Znane zamki w Polsce – ważne świadectwo dawnych dziejów Polski; pogłębianie
wiedzy na podstawie tekstów informacyjnych i innych źródeł.
• Głośne czytanie informacji o wybranych zamkach wybudowanych na terenie Polski.
• Rozpoznawanie zamków przedstawionych na ilustracjach na podstawie tekstu „Grube mury,
wysokie wieże”, zapis informacji o tych zamkach przy właściwych zdjęciach; odszukanie ich
na ilustrowanej mapie w podręczniku.
• Pogłębianie wiedzy o budowlach zamkowych – oglądanie materiałów ilustracyjnych w dostęp-
nych źródłach, rozmowa o przeznaczeniu zamków, zasadach ich budowy: wybór miejsca pod
budowę zamku, grube mury obronne, dziedziniec, bramy wjazdowe z kratami, fosy, wały, mo-
sty zwodzone, wieże, baszty, małe otwory okienne itp.

3. W ięcej o zamkach – rozwijanie umiejętności językowych: wyrazy z rz wymiennym,
rozwijanie zdań, wyrazy wieloznaczne.

56 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Z cz. 2 s. 11 ćw. 2 • Wypowiedzi dzieci na temat ich skojarzeń związanych z ilustracjami w ćw. 2 – przytoczenie tytu-
łów znanych baśni, których bohaterkami są księżniczki uwięzione w wieży. Odczytanie wyrazów
Z cz. 2 s. 11 ćw. 4 z rz wymiennym z rozsypanek literowych, ustalenie miejsca i roli ich desygnatów w dawnym
Z cz. 2 s. 11 ćw. 3 zamku.
PZ cz. 2 s. 16 ćw. 1
PZ cz. 2 s. 16 ćw. 2 Uwaga! W razie potrzeby należy wyjaśnić słowo kobierzec.
• Zapisanie odgadniętych wyrazów wraz z wyrazami uzasadniającymi ich pisownię, w których
M cz. 1 s. 57 z. 2
M cz. 1 s. 58 z. 5 zachodzi wymiana rz na r – przypomnienie zasady pisowni.
Mcz.1 s.57–58 z.1,3,4,6 • Wspólne tworzenie związków wyrazowych wyrazów z rz z ćw. 2 z czasownikami, np. Kro-

nikarz pisze. Rycerz walczy. Kucharz gotuje. Kobierzec zdobi. Rozwijanie utworzonych
zdań.
• Indywidualne rozwijanie zdania Zamek stoi.
• Ustalenie znaczenia użytego w zdaniach wyrazu zamek. Zwrócenie uwagi na jego wieloznacz-
ność. Wspólne poszukiwanie innych wyrazów wieloznacznych – indywidualne układanie zdań
z wybranymi wyrazami.
4. P rzybywajcie na Turniej Rycerski – ustalenie cech zaproszenia jako formy wypo-
wiedzi i pisanie zaproszenia.
• Analiza zaproszenia na Turniej Rycerski. Ustalenie najważniejszych elementów tej formy wy-
powiedzi – udzielanie odpowiedzi na pytania.
• Opisywanie detali graficznych wyróżniających zaproszenie. Rozmowa na temat ich funkcji.
Zwrócenie uwagi na konieczność dbałości o poziom graficzny pisanych zaproszeń.
• Przygotowanie programu i pisanie zaproszenia na Klasowy Turniej Rycerski – praca
w grupach.
5. O dejmowanie w zakresie 100 – układanie i rozwiązywanie prostych i złożonych
zadań. Sprawdzanie odejmowania za pomocą dodawania.
• Matematyczny łańcuszek na murze obronnym – rachunek pamięciowy. Nauczyciel umieszcza
na tablicy rysunek muru obronnego z liczbami w otworach strzelniczych i znakami działań
między nimi. Dzieci wykonują dodawanie pierwszej i drugiej liczby. Następnie do uzyskane-
go wyniku dodają kolejną liczbę. Z kolei od uzyskanego wyniku odejmują czwartą liczbę itd.
Przykładowy łańcuszek: 24 + 18 + 23 – 39 – 8 + 49 + 21 – 19 + 31 = (100). Zabawę można
powtórzyć po zmianie liczb i znaków na murze.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – układanie pytań do rozwiązanego zadania. Na-
uczyciel podaje treść zadania: W turnieju rycerskim wzięło udział 58 rycerzy króla Artura i 39
– księcia Lancelota. Dane umieszcza na dwóch tarczach. Dzieci pracują w 4-osobowych gru-
pach. Każda grupa ma ułożyć do tego zadania co najmniej 2 pytania, rozwiązać problemy
matematyczne i zapisać odpowiedzi.
• Sprawdzanie odejmowania w zakresie 100 za pomocą dodawania – układanie treści zadania
do wybranego działania.
• Dodawanie i odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 – uzupełnianie wyników w pro-
stokątach.
• Rozwiązywanie prostych i złożonych zadań – dodawanie i odejmowanie w zakresie 100,
porównywanie różnicowe, obliczenia pieniężne, obliczenia długości, odczytywanie danych
z ilustracji.
6. Wieża obronna – wykonanie pracy przestrzennej.
• Oglądanie wież na zdjęciach (np. Łowicz, Sędziszowa, Stołpie), omawianie ich konstrukcji,
wskazywanie charakterystycznych elementów.
• Wspólne ustalenie, z jakich materiałów i w jaki sposób można wykonać model wieży obronnej
i różne jej części.
• Zaplanowanie pracy, przygotowanie materiałów i zorganizowanie miejsca pracy.
• Wykonanie wieży obronnej zgodnie ze wspólnie opracowaną instrukcją, np.
– Przygotuj: pudełka po lekarstwach, kolorowy papier, kartki z bloku rysunkowego, nożyczki, klej.
– Wytnij otwory na drzwi i okna tak, by zostawić skrzydła okien i drzwi.

Temat 49. Zamki w Polsce 57

– Z kolorowego papieru wytnij szare kamienie, czerwone cegły, brązowe deski i oklej nimi wieżę
wg własnego pomysłu.
– Kamienie możesz zrobić z małych kawałków pociętej i pomalowanej na szaro gąbki, a zamiast
papierowych desek nakleić na wieżę patyczki do szaszłyków.
• Przygotowanie wystawy wież obronnych.
7. „Turniej rycerski” – ćwiczenia ogólnorozwojowe.
• Zapowiedź turnieju rycerskiego. Podkreślenie cech prawdziwego rycerza: uczciwość, honor,
rzetelność, godność itp.
• Rozgrzewka z laskami: unoszenie lasek i opuszczanie, skłony z laską do podłogi, krążenie
laskami wokół tułowia ze zmianą kierunku, przechodzenie przez laskę trzymaną za końce
w obu dłoniach, podrzucanie i chwytanie laski, przeskakiwanie przez laski ułożone w drabinkę
na podłodze, naśladowanie walki na miecze bez ciosów.
• Bieg po laskę. Dwie drużyny stoją plecami do siebie na linii środkowej sali. W rękach trzymają
laski. Na sygnał zawodnicy drużyn biegną do przeciwległych końców sali, zostawiają tam laski
i wracają na linię startu. Wygrywa drużyna, która pierwsza powróci i ustawi się w równej linii.
Przy powtórce biegu zawodnicy biegną po laski.
• Zarzucanie kółka na laski – gra drużynowa. Jedno dziecko z drużyny trzyma laskę w pionie,
a pozostałe kolejno zarzucają na nią kółka ringa. Każdy zawodnik może rzucić 3 razy. Wygrywa
drużyna, która ma więcej trafnych rzutów.
• Toczenie piłki slalomem między pachołkami – gra drużynowa. Wygrywa drużyna, która szyb-
ciej ukończy wyścig.
• Przeciąganie liny – konkurencja drużynowa z mocowaniem. Wygrywa drużyna, która przecią-
gnie drużynę przeciwnika na swoją stronę poza graniczną linię.
• Wyścigi na kocykach. Dwoje dzieci z grupy ciągnie kocyk, trzecie siedzi na kocyku. Za-
wodnicy okrążają tyczkę i wracają do swojej drużyny. Wygrywa drużyna, która szybciej
ukończy wyścig.
• Wyścig przez przeszkody. Na podłodze są ułożone 2 tory z przeszkodami do przeskakiwania,
składające się np. z materaca, ławeczek gimnastycznych, dużych obręczy, lasek. Wyścig polega
na szybszym i dokładniejszym pokonaniu przeszkód.
• Wybijanie piłki z koła. W środku dużej obręczy leży piłka, którą dzieci kolejno starają się
wybić poza obręcz inną piłką z ustalonej odległości. Wygrywa drużyna, która więcej razy
wybije piłkę.
• Rzut woreczkiem do tarczy z zaznaczonymi punktowanymi polami. Wygrywa drużyna, która
zdobędzie więcej punktów.
• Podliczenie punktów zdobytych w poszczególnych konkurencjach drużynowych. Zakończenie
turnieju. Uhonorowanie drużyny wygranej i przegranej.
8. Podsumowanie zajęć – swobodne wypowiedzi wokół tematu zajęć.
• W swobodnej rozmowie dzieci mówią, czy chciałyby mieszkać w dawnym zamku i co im się na
dzisiejszych zajęciach najbardziej podobało. Uzasadniają swoje wybory.
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Rozwiązywanie złożonych zadań tekstowych – praca w grupach.

Dzieci otrzymują na kolorowych kartkach po jednym zdaniu stanowiącym treść zadania tek-
stowego. Tworzą drużyny wg kolorów kartek. Odczytują w grupach swoje zdania, analizują
ich treść, oddzielają ważne informacje od pytań i naradzają się nad rozwiązaniem. Notują
obliczenia, a następnie przy tablicy wyjaśniają przed klasą, w jaki sposób doszły do rozwią-
zania.
Przykłady zadań:

58 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

JJ „Moja przygoda na zamku” – konkurs na najciekawsze opowiadanie z elementami
fantastyki.
• Dzieci w małych zespołach układają opowiadanie o fantastycznych przygodach w tajemniczym
zamku. Nauczyciel przypomina o najważniejszych zasadach konstrukcyjnych opowiadania:
1) Wstęp: miejsce, czas oraz okoliczności przed zdarzeniem. 2) Rozwinięcie: przyczyna, prze-
bieg wydarzenia, skutki. 3) Zakończenie: wnioski i refleksje po wydarzeniu. Nauczyciel przy-
pomina również o unikaniu zbędnych powtórzeń oraz o innych zasadach, które sprawiają, że
opowiadanie jest barwne, ciekawe, interesujące.
• Prezentacja opowiadań przed klasą.
• Głosowanie na najlepsze opowiadanie. Ogłoszenie wyników.
• Zapisanie ostatecznej wersji opowiadania w zeszycie.

Temat 50. Turniej rycerski 59

X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

Temat 50. Turniej rycerski

ZAPIS W DZIENNIKU
Słuchanie opowiadania Maugo Domańskiej „Bój się” – rozmowa o związku lęku z odwagą. Turnieje
rycerskie jako rodzaj zawodów. Wypowiedzi na temat zachowania bohaterów komiksu „Pojedynek”.
Ustalenie cech godnych rycerskiego stanu. Wyjaśnienie powiedzeń nawiązujących do życia ryce-
rzy i tradycji rycerskich. Układanie klasowego kodeksu rycerskiego. Projektowanie i wykonanie
własnego herbu rycerskiego. Pasowanie na rycerza jako deklaracja i gotowość stosowania ideałów
rycerskich w życiu klasowym i osobistym.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− mówi o swoich lękach i podaje przykłady radzenia sobie ze strachem
− czyta komiks
− wskazuje cechy rycerza
− wyjaśnia powiedzenia związane z życiem rycerzy
− współtworzy kodeks rycerski na potrzeby klasy
− projektuje własny herb rycerski
− uczestniczy w akcie pasowania na klasowego rycerza

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– weźmiesz udział w rozmowie o lękach i strachu
– wysłuchasz informacji o życiu i zwyczajach rycerzy
– ustalisz cechy rycerza
– przeczytasz komiks i wypowiesz się na jego temat
– wyjaśnisz wybrane powiedzenia nawiązujące do życia rycerzy
– zaprojektujesz i wykonasz własny herb rycerski
– weźmiesz udział w rozmowach na temat rycerskich cech we współczesnym życiu

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– wypowiadasz się na temat omawianych emocji
– słuchasz informacji o życiu i zwyczajach rycerzy
– ustalasz cechy rycerza
– czytasz komiks
– wyjaśniasz wybrane powiedzenia nawiązujące do życia rycerzy
– wykonujesz własny herb rycerski
– bierzesz udział w rozmowach na temat rycerskich cech we współczesnym życiu

KLUCZOWE PYTANIA
– Kto w twoim otoczeniu wykazuje cechy prawdziwego rycerza?
– Co możesz zrobić, by być jak rycerz?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 17, Z cz. 2 s. 12–13, tekst do słuchania M. Domańskiej „Bój się”, bloki rysunkowe,
kredki, diagram krzyżówki, hasła do wpisywania, różne dostępne źródła informacji o życiu
rycerzy, duży arkusz papieru na plakat, flamastry, sylwety herbów z kartonu; dodatkowo:
ilustracja przedstawiająca rycerza w pełnym rynsztunku, tektura, folia aluminiowa, klej,
nożyczki, ozdobne naklejki, wycinanki, farby.

60 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

PLAN ZAJĘĆ
1. Mój strach – indywidualna praca plastyczna.
2. „Bój się!” – praca z opowiadaniem M. Domańskiej.
3. „Turniej rycerski” – odczytanie hasła dnia na podstawie krzyżówki typu jolka.
4. Czy to było rycerskie? – wypowiedzi na temat zachowania bohaterów komiksu „Pojedynek”.
5. Jaki powinien być rycerz? – ustalenie cech rycerza.
6. Tradycje rycerskie – poszerzanie wiedzy o życiu rycerzy i zwyczajach rycerskich.
7. Sceny z życia rycerza – odgrywanie scenek dramowych.
8. Klasowy kodeks rycerski – praca w grupach.
9. Projektowanie i wykonanie własnego herbu rycerskiego.
10. Pasowanie na klasowego rycerza – zabawa grupowa.
11. Podsumowanie zajęć – rozmowa o ideałach rycerskich w życiu dzieci.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. Mój strach – indywidualna praca plastyczna.

• Dzieci za pomocą środków plastycznych przedstawiają to, czego się boją.
• Omówienie i wystawa prac.
• Rozmowa o strachu kierowana pytaniami, np. Czego boją się ludzie? Kiedy tobie towarzyszy

uczucie strachu? Co może się dziać z ludźmi pod wpływem strachu, jak się zachowują? (Np. pła-
czą, pocą się, uciekają, dostają gęsiej skórki, krzyczą, nieruchomieją, podejmują walkę). Jak
wygląda strach, jaki może mieć kolor?
2. „Bój się!” – praca z opowiadaniem M. Domańskiej.
• Słuchanie opowiadania czytanego przez nauczyciela.
Maugo Domańska
Bój się!

Pani przyniosła do klasy wielki karton pełen zużytych opakowań.
– Abrakadabra, zaczynamy czary! Oto wasz budulec na magiczne maszynerie i wehikuły –
zawołała.
Szymek od razu wiedział, co chce zrobić. Wypatrzył podłużne pudło, w którym łatwo wycinało
się dziury, i folię bąbelkową. Pracował bez przerwy, aż w końcu urządzenie było gotowe. Zbudo-
wał telegroport, czyli teleport* przenoszący do wnętrza gry. Był on zaopatrzony w niezawodny
system bezpieczeństwa, pozwalający w każdej chwili wrócić do realnego świata.
Kiedy telegroport był już gotowy, Szymek postanowił wykonać próbę. Zamknął oczy i naci-
snął przycisk aktywujący. Pod powiekami natychmiast pojawiło się miejsce akcji ulubionej gry
i po chwili Szymek już tam był.
W oddali majaczyła jaskinia, w której żył potworny smok. Niedaleko, na wspaniałym koniu,
w lśniącej zbroi, siedział waleczny rycerz. Jego bohater! Ten, który wyrusza do walki z owym
gnębiącym królestwo smokiem. I jeśli mu się uda – nie tylko wyzwoli kraj i ocali życie, ale także
poślubi księżniczkę, w której jest zakochany, i dostanie połowę królestwa.
– Witaj, przybyszu! – zwrócił się do chłopca rycerz.
– Dzień dobry – cichutko odpowiedział onieśmielony Szymek. – Bardzo pana podziwiam.
Ma pan piękną zbroję, świetnego konia, fantastyczny miecz i nie boi się pan nawet smoka!
– Ależ skąd! Boję się go okropnie! – odrzekł rycerz. – On jest straszliwy! Przeogromny i nie-
samowicie silny! Jest zły i zjada ludzi! Byłbym głupi, gdybym się go nie bał. Strach jest mi po-
trzebny, bo daje znać o niebezpieczeństwie. Wtedy mogę wybierać – czy lepiej uciekać, czy stawić
czoła wrogowi.
– Ale przecież jest pan odważny! Idzie pan walczyć ze strasznym smokiem!
– Owszem, idę, ale się boję. I dlatego dokładnie wszystko przemyślałem i się przygotowałem.
Mam doskonałego konia, zbroję, świetnie władam mieczem i jestem waleczny. Wyobraziłem
sobie też, jak bardzo będziemy szczęśliwi, gdy smok zginie. Uważam, że dla takiej nagrody

Temat 50. Turniej rycerski 61

warto zaryzykować. Strach ściska mnie za gardło, ale ja nad nim panuję. Żeby pokonać smoka,
najpierw muszę pokonać strach.

– Powodzenia! Będę za pana trzymał kciuki!
– Dziękuję, młodzieńcze! I pamiętaj – bój się, gdy trzeba, bo bez strachu nie ma odwagi!
Szymek nacisnął przycisk i po chwili był już z powrotem w klasie. Rozejrzał się i pomyślał,
że wyjazd na „zieloną szkołę” wcale nie musi być taki straszny, choć on się boi wyjeżdżać bez ro-
dziców i nocować poza domem. Ale czy ma pozwolić, aby strach pożarł mu, niczym smok, różne
przyjemności, które tam na niego czekają: zabawy z kolegami, podchody i wyprawę do aquapar-
ku? Waleczny rycerz na pewno by z nich nie zrezygnował!
Szymek wyprężył się i szepnął:
– Jadę, rycerzu…
*Urządzenie, za pomocą którego można się teleportować, czyli w jednym momencie przenieść
w jakieś odległe miejsce.

(Źródło: „Świerszczyk” nr 20/2010)

• Rozmowa kierowana na podstawie tekstu: Gdzie przeniósł się Szymek swoim telegroportem
i kogo tam spotkał? Za co chłopiec podziwiał bohatera? Co naprawdę czuł rycerz? Do czego po-
trzebny był mu strach? W jaki sposób rycerz pomógł Szymkowi? Jak rozumiesz słowa rycerza:
I pamiętaj – bój się, gdy trzeba, bo bez strachu nie ma odwagi?

• Rozważania o tym, że odwaga nie polega na braku strachu – nie bać się w obliczu zagrożenia
może tylko człowiek bez wyobraźni.

• Wspólne wyciągnięcie i zapisanie wniosków: Strach jest czymś naturalnym w życiu każdego
człowieka. Nie ma osób, które się nie boją. Strach jest potrzebny, by chronić nas przed nierozważ-
nym postępowaniem. Mobilizuje nas do działania, gdy stajemy oko w oko z niebezpieczeństwem.

3. „Turniej rycerski” – odczytanie hasła dnia na podstawie krzyżówki typu jolka.

h k g ł m drużyna
o 2u 5i giermek
n 13 s h 11 e hełm
ko 1t z honor
8r d r e 14 k koń
ń wa g a am o kopia
kusza
rz 6e odwaga
10 c b tarcza
kp zamek
z 3r 15 i zbroja

ao a
7j
d 12 r
u ż 9y 4n a

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

• Dzieci w parach ustalają, w które pola należy wpisać dane wyrazy. Podpowiedzią są litery
umieszczone w polach krzyżówki na zielonym tle. Litery z ponumerowanych pól, czytane ko-
lejno, utworzą rozwiązanie.

62 X krąg tematyczny: Podróże w przeszłość

PZ cz. 2 s. 17 • Rozmowa o turnieju rycerskim (co to jest, na czym polega, kto bierze w nim udział).
Z cz. 2 s. 12 ćw. 1 4. C zy to było rycerskie? – wypowiedzi na temat zachowania bohaterów komiksu
Z cz. 2 s. 12–13 ćw. 2
Z cz. 2 s. 13 ćw. 3 „Pojedynek”.
Z cz. 2 s. 13 ćw. 4 • Czytanie komiksu z podziałem na role.
• Opowiadanie i interpretacja wydarzeń.
Z cz. 1 s. 12 ćw. 1 • Wypowiedzi na temat zachowania rycerzy i ich koni.
• Ustalenie, które zachowania rycerzy nie odpowiadały godności ich stanu.
• Wyjaśnienie ukazanych w komiksie humorystycznych sytuacji.
5. Jaki powinien być rycerz? – ustalenie cech rycerza.
• Ustalenie cech rycerza poprzez eliminację cech niegodnych stanu rycerskiego.
Uwaga! Druga część ćw. 1 będzie realizowana w dalszej części zajęć (p. 9).
• Cechy rycerza – podawanie własnych propozycji (np. lojalność, odpowiedzialność, hojność,

sprawiedliwość, wierność ojczyźnie lub sprawie, za którą rycerz walczy, szlachetność, uczci-
wość, męstwo, waleczność).
• Próba odpowiedzi na pytanie: Czy dzisiaj także można być rycerskim?
6. T radycje rycerskie – poszerzanie wiedzy na temat życia rycerzy i zwyczajów rycer-
skich.
• „Kto mógł zostać rycerzem?” – rozmowa na podstawie różnych źródeł.
• Co się wiąże z życiem rycerza? – burza mózgów i zapisanie skojarzeń na tablicy.
• Odszyfrowanie wyrazów nawiązujących do życia rycerza.
• Ustalenie imion właścicieli hełmów – doskonalenie logicznego myślenia.
• Wyjaśnianie powiedzeń nawiązujących do tradycji rycerskich.
– Wrócić z tarczą lub na tarczy – wg tradycji spartańskiej tak żegnano żołnierzy wyruszających
w bój; z tarczą powracał zwycięzca, na tarczy przynoszono poległych.
– Kruszyć kopie o coś, o kogoś – walczyć o coś zawzięcie, spierać się (kopia to broń rycerska
kłująca, osadzona na drzewcu, używana w turniejach; podczas starć często się łamała, czyli
kruszyła).
– Konia z rzędem temu, kto… – dawny obyczaj szlachecki oznaczający sowitą nagrodę w postaci
wierzchowca z uprzężą (rzędem) za czyn prawie niemożliwy do wykonania.
7. Sceny z życia rycerza – odgrywanie scenek dramowych.
Dzieci w grupach obmyślają różne sytuacje z życia rycerzy i przedstawiają je przed klasą, która
interpretuje i wyjaśnia rozgrywane scenki. Mogą to być sceny ze znanych filmów.
8. Klasowy kodeks rycerski – praca w grupach.
• „Czy my też możemy być rycerzami?” – dyskusja.
• Tworzenie klasowego kodeksu rycerskiego w grupach i prezentacja propozycji.
• Wspólnie ustalenie ostatecznej wersji kodeksu.
• Przepisanie kodeksu do zeszytów oraz wykonanie odpowiedniego plakatu przez reprezentan-
tów grup. Zawieszenie plakatu w widocznym miejscu w klasie.
Przykładowa wersja kodeksu:

Klasowy kodeks rycerza − Rycerz jest odważny i waleczny!
− Rycerz szanuje innych! − Rycerz przegrywa z honorem i godnością!
− Rycerz staje w obronie słabszych! − Rycerz unika niepotrzebnych bójek!
− Rycerz usilnie dąży do celu! − Na rycerzu zawsze można polegać!
− Rycerz rzetelnie wypełnia swoje obowiązki! − Rycerz jest zawsze wierny swoim ideałom!
− Rycerz zawsze dotrzymuje słowa! − Rycerz jest wzorem dla innych!
− Rycerz zawsze mówi prawdę!
− Rycerz jest uczciwy!

9. Również chcę być rycerzem! – projektowanie własnego herbu rycerskiego.
Dzieci na kartkach projektują własne herby rycerskie, a następnie przenoszą gotowe wzory na
kartonowe modele.

Temat 51. Marzenia o zwierzętach 63

10. Pasowanie na klasowego rycerza – zabawa grupowa.
Uczniowie kolejno podchodzą do nauczyciela i głośno deklarują gotowość do wypełniania kodek-
su rycerskiego słowami przysięgi: Przysięgam sumiennie przestrzegać Klasowego Kodeksu Ry-
cerza. Nauczyciel linijką lekko uderza ucznia w ramię i wypowiada słowa: Pasuję cię na rycerza
klasy…, a następnie wręcza herb (wykonany wcześniej przez ucznia), który od tej pory „rycerz”
ma prawo nosić.

11. Podsumowanie zajęć – rozmowa o ideałach rycerskich w życiu dzieci.
• „Rycerze” siedzą w kręgu i wypowiadają się o swoim rycerskim stanie, kierowani pytaniami:
Co najbardziej chcielibyście naśladować, jeśli chodzi o rycerskie przywileje i obowiązki? Które
punkty kodeksu rycerskiego są wam najbliższe, które wydają się wam najważniejsze? Dlaczego?
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ „Turniej rycerski” – rysunek tematyczny.

Dzieci rysują różne scenki przedstawiające współzawodnictwo indywidualne lub drużynowe
w turniejach rycerskich.
JJ Rycerskie rekwizyty – praca plastyczno-techniczna z dowolnych materiałów.
• Rynsztunek rycerza – ustalenie niezbędnych elementów zbroi rycerskiej oraz broni używanej

przez rycerzy. Dzieci zastanawiają się i podejmują decyzję, który element zbroi chciałyby wy-
konać i co będzie do tego potrzebne.
• Planowanie pracy w grupach lub samodzielnie.
• Wykonanie prac wg wcześniej uzgodnionych projektów.
• Wystawa i omówienie prac. Próba skompletowania pełnego rynsztunku rycerza.

INFORMACJA DLA RODZICÓW
W następnym tygodniu będą potrzebne: tektura, kolorowy papier, ścinki tkanin, flamastry,
klej, nożyczki, kartki z bloku, kredki, zdjęcia i ilustracje przedstawiające zwierzęta, maskotki ko-
tów, karteczki, arkusze szarego papieru, farby, linijki, metr krawiecki, książka M. Pałasza „Sposób
na Elfa”, duży arkusz papieru, karton.

XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Temat 51. Marzenia o zwierzętach

ZAPIS W DZIENNIKU
Kilkuzdaniowe wypowiedzi o własnych lub wymarzonych zwierzętach domowych. Ustne i pisem-
ne wypowiedzi o wyglądzie i usposobieniu kotów zainspirowane opowiadaniem Melanii Kapelusz
„Pazurek jest tylko mój”. Lista obowiązków opiekuna kota. Podział zwierząt ze względu na sposób
odżywiania. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – wykorzystanie nabytych umiejętności w za-
daniach tekstowych i rozwijających logiczne myślenie. Miejsce dziesiątek i jedności w zapisie liczb.
Tekturowe zwierzaki – wykonanie pracy przestrzennej.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– wyszukuje w tekście potrzebne informacje
– tworzy kilkuzdaniowy opis kota
– redaguje list
– zna obowiązki opiekuna kota
– dzieli zwierzęta ze względu na sposób odżywiania
– rozwiązuje problemy matematyczne
– wykonuje pracę przestrzenną zgodnie z instrukcją

64 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– weźmiesz udział w rozmowach o własnych lub wymyślonych zwierzętach domowych
– poćwiczysz głośne czytanie z podziałem na role
– napiszesz list i kilka zdań na temat wyglądu i charakteru kota
– poznasz podział zwierząt ze względu na sposób odżywiania
– rozwiążesz zadania, wykorzystując umiejętności dodawania i odejmowania w zakresie 100
– wykonasz pracę plastyczno-techniczną zgodnie z instrukcją

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– bierzesz udział w rozmowach o własnych lub wymyślonych zwierzętach domowych
– czytasz tekst z podziałem na role
– piszesz list i zdania opisujące wygląd i charakter kota
– wiesz, jak dzielimy zwierzęta ze względu na sposób odżywiania
– rozwiązujesz zadania, wykorzystując umiejętności dodawania i odejmowania w zakresie 100
– wykonujesz pracę plastyczno-techniczną zgodnie z instrukcją

KLUCZOWE PYTANIA
– Czy każdy może mieć jakieś zwierzę i dlaczego?
– Dlaczego niektóre zwierzęta możemy zobaczyć tylko w zoo?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 18–20, Z cz. 2 s. 14–15, PM cz. 1 s. 38–39, M. cz. 1 s. 59–60, tektura, kolorowy
papier, ścinki tkanin, flamastry, klej, nożyczki, kartki z bloku, kredki, zdjęcia i ilustracje
przedstawiające zwierzęta, sylwetka kota z kartonu, karteczki z hasłami, maskotki kotów,
pionki i kostki do gry, kartki z liczbami na ściany, kolorowy papier, flamaster, kawałki róż-
nych tkanin; dodatkowo: encyklopedie, albumy o zwierzętach, atlasy przyrodnicze, kartki
z pytaniami do konkursu.

PLAN ZAJĘĆ
1. „To ja” – zabawa wprowadzająca do tematyki kręgu.
2. Moje domowe zwierzę – konstruowanie wypowiedzi zgodnie z planem.
3. Rymowanki-zgadywanki – ćwiczenia językowe.
4. „Warto mieć zwierzątko czy nie warto?” – debata klasowa.
5. „Pazurek jest tylko mój” – praca z tekstem opowiadania M. Kapelusz.
6. Koty są różne – opisywanie wyglądu i zachowania kotów.
7. Dbam o swoje zwierzę – tworzenie listy obowiązków właścicieli kotów.
8. Pokaż, jak to robią koty! – zabawa naśladowcza.
9. Pomagamy Zuzi przekonać tatę – ćwiczenia w pisaniu listu.
10. Co one jedzą? – podział zwierząt ze względu na odżywianie.
11. Obliczamy sumy i różnice w zakresie 100 – rozwiązywanie zadań tekstowych.
12. Tekturowe zwierzaki – wykonanie pracy przestrzennej.
13. „Dokończ zdanie” – zabawa podsumowująca zajęcia.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. „To ja” – zabawa wprowadzająca do tematyki kręgu.

• Nauczyciel pyta: Gdybyś mógł stać się zwierzęciem, to jakim? Uczniowie rysują na kartkach
swoje ulubione zwierzę i krótko uzasadniają wybór, np. Słoniem, bo jest silnym, olbrzymim
zwierzęciem.

Temat 51. Marzenia o zwierzętach 65

• Zgadnij, jakie zwierzę lubię? – każde dziecko przedstawia swoje ulubione zwierzę za pomocą Z cz. 2 s. 15 ćw. 5
gestów, ruchu ciała, mimiki, dźwięków lub zagadki. Kiedy pozostałe dzieci odgadną, o jakie stwo-
rzenie chodzi, nauczyciel lub dziecko wybiera jego ilustrację z przygotowanego wcześniej zbioru PZ cz. 2 s. 18–19 ćw. 1–4
(galeria zdjęć) i przypina na tablicy. Tak powstaje zbiór ulubionych zwierząt dzieci (jeśli jakiegoś Z cz. 2 s. 14 ćw. 1
zwierzęcia nie ma, można zapisać jego nazwę, a potem odszukać je np. w atlasie zwierząt). Z cz. 2 s. 14 ćw. 2
PZ cz. 2 s. 19 ćw. 5
2. Moje domowe zwierzę – konstruowanie wypowiedzi zgodnie z planem. Z cz. 2 s. 15 ćw. 3
• Ustalenie planu wypowiedzi o własnym zwierzęciu domowym – jakie elementy powinna zawie-
rać, np. wygląd, ulubione zabawy, ulubione smakołyki.
• Opowiadanie dzieci o swoich ulubionych zwierzątkach: tych, które mają, lub tych, które chcia-
łyby mieć – połączone z pokazem zdjęć, ewentualnie rysunków.
• Poznanie innych zwierząt hodowanych w domach (królik, chomik, świnka morska, żółw, rybki, ptaki).
• Wyszukiwanie w zgromadzonych materiałach ciekawych informacji o tych zwierzętach, dzie-
lenie się wiedzą.

3. Rymowanki-zgadywanki – ćwiczenia językowe.
• Tworzenie rymowanek-zgadywanek o zwierzętach.
• Nauczyciel mówi początek zdania, a dzieci uzupełniają słowami, które rymują się z nazwą
zwierzęcia: Psotny kot wskoczył na... (płot), Mały wróbelek w książce to... (Elemelek).
• „Gdy mówię kot – myślę…” – zabawa ze słowami, skojarzenia ze słowem kot.
• Nauczyciel wiesza na tablicy karton z narysowaną na środku sylwetką kota. Dzieci podają
słowa kojarzące się im z kotem (np. zwierzę, przyjaciel, ssak, obowiązki, pazury), a nauczyciel
lub wybrany uczeń zapisuje je na kartonie wokół rysunku. Jeśli uczeń poda niezbyt udane
skojarzenie, musi je uzasadnić i dopiero po zaakceptowaniu przez klasę wyraz zostaje zapisany.
• Umieszczenie rysunku ze skojarzeniami w widocznym miejscu w klasie (gdy podczas zajęć
pojawi się pomysł na kolejne słowo, można je dopisać).
• Tworzenie rodziny wyrazu kot na tablicy i wyrazu zwierzę w ćwiczeniach.

4. „Warto mieć zwierzątko czy nie warto?” – debata klasowa.
• Dzieci losują pojedyncze karteczki z dwoma rodzajami haseł: 1) Dobrze jest mieć zwierzątko
i 2) Posiadanie zwierzątka to duży kłopot. W ten sposób klasa zostaje podzielona na 2 zespoły
niezależnie od własnych opinii – uczniowie muszą zaakceptować przydział do grupy.
• Naradzanie się grup, gromadzenie jak największej liczby argumentów, którymi można będzie
przekonać do swojego zdania przeciwną grupę.
• Zespoły siadają naprzeciwko siebie, nauczyciel zaś siada pośrodku jako sędzia i osoba porząd-
kująca debatę. Każdy zespół przedstawia swoje argumenty, nauczyciel je notuje. Po zakoń-
czonej dyskusji nauczyciel podsumowuje debatę, zwraca uwagę na najsilniejsze argumenty
zespołów i kulturę rozmowy.
• Dzielenie się własnymi wrażeniami z debaty, określenie, co było dla uczniów w dyskusji trudne,
jak sobie z tym radzili, co sprawiło radość, czy się podobało.

5. „Pazurek jest tylko mój” – praca z tekstem opowiadania M. Kapelusz.
• Słuchanie opowiadania czytanego przez nauczyciela.
• Rozmowa kierowana na podstawie wysłuchanego tekstu: Jak nazywa się główna bohaterka opo-
wiadania? Jakie zwierzęta dzieci miały w domach? Dlaczego Zuzia nie mogła zobaczyć kotka

Ali? O co prosiła tatę mama Ali? Jakich argumentów mogłaby użyć mama, żeby przekonać tatę?

• Ustalenie prawdziwości zdań na podstawie wysłuchanego opowiadania.
• Wyszukiwanie w tekście zdań opisujących wygląd i zachowanie Pazurka. Ustalenie cech wyglą-

du i cech charakteru kota ze zwróceniem uwagi na odmienność kategorii tych cech.
• Czytanie opowiadania z podziałem na role.
6. Koty są różne – opisywanie wyglądu i zachowania kotów.
• Dzieci siadają w kręgu. Nauczyciel stawia pośrodku 2 maskotki kotów lub kładzie 2 ilustracje.
• Ustne opisy wyglądu maskotek, szukanie różnic i podobieństw.
• Ustne opisy cech i usposobienia własnego lub wymyślonego, wymarzonego kota.
• Indywidualne pisanie zdań na temat wyglądu i zachowania kota.

66 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Z cz. 2 s. 15 ćw. 4 7. Dbam o swoje zwierzę – tworzenie listy obowiązków właścicieli kotów.
• Wspólne omówienie obowiązków spoczywających na właścicielach zwierząt domowych oparte
PZ cz. 2 s. 19 ćw. 6 na własnych doświadczeniach dzieci.
PZ cz. 2 s. 20 • Tworzenie wykazu obowiązków opiekuna kota na podstawie tekstu oraz wiedzy i doświadczeń dzieci.
• Omówienie sytuacji bezdomnych kotów: Dlaczego nie możemy o nich zapominać? Jak możemy
PZ cz. 2 s. 20 ćw. 1, 2, 3 im pomóc? Jakie obowiązki spoczywają na osobach przygarniających bezpańskie koty?
PM cz. 1 s. 38–39
M cz. 1 s. 59 z. 1, 3 8. Pokaż, jak to robią koty! – zabawa naśladowcza.
Dzieci wykonują ruchy zgodnie z poleceniami nauczyciela: prezentują koci chód, kocie przeciąga-
M cz. 1 s. 59 z. 2, 4, 6 nie się, kocie ziewanie, miauczenie małego kotka i dużego kota, kocie skradanie się, koci grzbiet.

M cz. 1 s. 59–60 9. Pomagamy Zuzi przekonać tatę – ćwiczenia w pisaniu listu.
z. 5, 7, 8, 9 • Przypomnienie zasad pisania listu – miejsce i data, zwrot powitalny, pisownia zwrotów grzecz-
nościowych, trójdzielna forma listu, podpis.
• Ustalenie, co powinno znaleźć się w liście, aby przekonać tatę – odniesienie się do argumentów
z wcześniejszej debaty klasowej.
• Wspólne lub grupowe redagowanie listu do taty.

10. Co one jedzą? – podział zwierząt ze względu na odżywianie.
• Rozmowa o różnych sposobach odżywiania się zwierząt: Czy wszystkie zwierzęta jedzą to samo?
Dlaczego tak się dzieje?

• Czytanie tekstu informacyjnego na temat sposobów odżywiania się zwierząt.
• Pisanie nazw przedstawicieli zwierząt domowych i zwierząt dzikich – roślinożernych, mięso-

żernych i wszystkożernych.
11. Obliczamy sumy i różnice w zakresie 100 – rozwiązywanie zadań tekstowych.

• „Sportowe przygody” – gra planszowa doskonaląca rachunek pamięciowy w dodawaniu i odej-
mowaniu w zakresie 100.

• Dodawanie i odejmowanie liczb dwucyfrowych w zakresie 100 – obliczenia dowolnym sposo-
bem, wypełnianie okienek w nierównościach.

• Rozwiązywanie zadań złożonych w jednym zapisie – odejmowanie w zakresie 100, porówny-
wanie różnicowe.

• Nauczyciel umieszcza kartki z liczbami 13, 22, 56, 62, 77, 94 w widocznych miejscach na ścia-
nach (na dłuższych po 2 liczby, pośrodku krótszych ścian po 1 liczbie). Dzieci stoją na środku
klasy. Gdy nauczyciel podaje polecenie, dzieci podchodzą do miejsca, gdzie wisi liczba spełnia-
jąca podany warunek. Za każdym razem, po sprawdzeniu poprawności wykonania polecenia,
dzieci wracają na środek klasy. Przykładowe polecenia:

• Stańcie tam, gdzie jest liczba, w której:

– cyfra jedności i cyfra dziesiątek są jednakowe,

– cyfra jedności jest o 1 większa od cyfry dziesiątek,

– cyfra jedności jest o dwa mniejsza od cyfry jedności,

– cyfra dziesiątek to odjemna, cyfra jedności to odjemnik, a ich różnica wynosi 4,

– suma cyfr wynosi 8.

Stańcie tam, gdzie znajdują się:

– liczby parzyste,

– liczby nieparzyste.

Uwaga! Niektóre warunki będą spełnione przez kilka liczb. Należy to uwzględnić podczas
sprawdzania poprawności wykonania poleceń.
• Gra „Sportowe przygody – wykorzystywanie nabytych umiejętności w dodawaniu i odejmowa-
niu liczb w zakresie 100 przy wskazywaniu jedności i dziesiątek w zapisie liczb, tworzeniu sum
i różnic spełniających podane warunki, posługiwaniu się liczbami parzystymi i nieparzystymi
oraz kształtowaniu wyobraźni przestrzennej.
12. Tekturowe zwierzaki – wykonanie pracy przestrzennej.
• Wykonanie tekturowych zwierzaków zgodnie z instrukcją.
– Przygotuj tekturę, kolorowy papier, flamaster, kawałki różnych tkanin.
– Na tekturze odrysuj od szablonów sylwetki zwierząt (szablony na s. 67 i 68) i je wytnij.

Temat 51. Marzenia o zwierzętach 67

kotek

68 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

piesek

Temat 52. Pomagamy zwierzętom przygotować się do zimy 69

– Oklej sylwetki zwierząt kolorowym papierem lub kawałkami tkanin.
– Sklej zwierzątka, dorysuj im oczy, wąsy, pyszczek, pazurki. Łapki wsuń w nacięcia w dolnej
części tułowia i przymocuj łebki do tułowia.
• Zorganizowanie zabaw między zwierzątkami (np. prowadzenie dialogów, animowanie zwierza-

ków) albo układanie w grupach krótkich opowieści lub zadań tekstowych, prezentowanie ich
w klasie i rozwiązywanie zadań.
13. „Dokończ zdanie” – zabawa podsumowująca zajęcia.
• Uczniowie siedzą w kręgu. Próbują sobie wyobrazić, że są kotami. Po kolei wypowiadają się,
kończąc zdanie: Gdybym był kotem, to...
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Ciekawostki o kotach – praca z tekstami informacyjnymi.

Wyszukiwanie w atlasach przyrodniczych i encyklopediach ciekawostek o kotach domowych
oraz kotach dziko żyjących.
JJ Co wiemy o kocie? – konkurs grupowy.
Dzieci w grupach losują kolejno pytania. Nauczyciel czyta pytanie – dziecko z grupy odpowiada.
Za prawidłową odpowiedź grupa otrzymuje punkt.
Do jakiej grupy należy kot ze względu na spożywany pokarm? Czym jest pokryte ciało kota? Dlaczego
kota nazywamy ssakiem? Czym żywią się małe koty? Dlaczego kot należy do drapieżników? Jak na-
zywa się kocia mama? Czym żywią się dorosłe koty? Jak nazywa się tata kot? Czy koty polują tylko
w dzień? Kiedy kot wysuwa pazury? Wymień znane ci części ciała kota. Jak nazywa się lekarz, który
leczy zwierzęta? Podaj przykład dziko żyjącego kota. Jaką rolę pełnią oczy kota?

XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Temat 52. Pomagamy zwierzętom przygotować się do zimy

ZAPIS W DZIENNIKU
Debata klasowa o możliwych sposobach pomagania zwierzętom w przetrwaniu zimy. Czytanie
ogłoszenia Koła Przyjaciół Zwierząt. Pisanie ogłoszenia z pomocą pytań. Pisanie wyrazów z ch
po spółgłosce s. Tworzenie form czasu przeszłego, teraźniejszego i przyszłego podanych czasowni-
ków. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – obliczenia wagowe, pieniężne i zegarowe. Rozwią-
zywanie zadań tekstowych. Szacowanie. Grupowe wykonanie plakatu. Podania piłki górne i dolne
z chwytem jednorącz i oburącz.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– redaguje ogłoszenie na podstawie podanego przykładu
– rozumie konieczność pomagania zwierzętom ze schroniska
– poprawnie pisze wyrazy z ch po spółgłosce s
– tworzy formy czasu przeszłego, przyszłego i teraźniejszego podanych czasowników
– dokonuje obliczeń masy, pieniężnych i zegarowych w trakcie rozwiązywania zadań
– wykonuje w grupie plakat techniką mieszaną
– doskonali podawanie i chwytanie piłki jednorącz i oburącz

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– wypowiesz się na temat pomocy zwierzętom ze schroniska
– napiszesz ogłoszenie zgodnie z omówionymi zasadami
– poprawnie napiszesz wyrazy z ch po spółgłosce s
– wykonasz obliczenia związane z wagą, obliczenia pieniężne i zegarowe
– wykonasz w grupie plakat
– poćwiczysz w parze podawanie piłki jednorącz i oburącz

70 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– wypowiadasz się na temat pomocy zwierzętom ze schroniska
– wymieniasz elementy ogłoszenia i piszesz ogłoszenie
– poprawnie piszesz wyrazy z ch po spółgłosce s
– wykonujesz działania związane z wagą, obliczeniami pieniężnymi i zegarowymi
– współpracujesz w grupie podczas wykonywania plakatu
– wykonujesz ćwiczenia z piłką, współpracując w parze

KLUCZOWE PYTANIA
– Dlaczego niektóre zwierzęta muszą przebywać w schronisku?
– Czy współpraca w zespole przynosi jakieś korzyści?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 21, Z cz. 2 s. 16–17, PM cz. 1 s. 40, M cz. 1 s. 61, pocięte ilustracje, rozsypanka
literowa, karteczki, ilustracje przedstawiające wagi, kartki z działaniami, kartki z bloku, klej,
kredki, woreczki z grochem, kosze, arkusze szarego papieru, farby, flamastry, kartki z wyra-
zami z ch po s, piłki; dodatkowo: karton, kredki.

PLAN ZAJĘĆ
1. Zabawa „ciepło – zimno” wprowadzająca do zajęć.
2. „Jak możemy pomóc zwierzętom zimą?” – debata klasowa.
3. Zimowa pomoc – praca z tekstem ogłoszenia.
4. Organizacja klasowej akcji pomocy zwierzętom.
5. „Robimy zapasy na zimę” – zabawy ruchowe.
6. Pomóżmy zwierzętom przetrwać zimę! – wykonanie plakatów w grupach.
7. Klasowe potyczki językowe – ćwiczenie pisowni wyrazów z ch po s, tworzenie czasu przeszłe-

go, teraźniejszego i przyszłego czasowników.
8. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – obliczenia wagowe, pieniężne i zegarowe. Rozwią-

zywanie zadań tekstowych.
9. Ćwiczenia z piłką – podania górne i dolne.
10. Podsumowanie zajęć – odpowiedzi na pytania związane z tematem zajęć.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. Zabawa „ciepło – zimno” wprowadzająca do zajęć.

• Nauczyciel chowa w różnych miejscach w klasie pocięte na części ilustracje przedstawiające zi-
mowy krajobraz i zwierzęta. Wybrani uczniowie kolejno wychodzą z klasy. Po powrocie szukają
kawałka obrazka. Dzieci im podpowiadają słowami znanej zabawy w ciepło – zimno.

• Ułożenie hasła z rozsypanki literowej. Każde dziecko otrzymuje kartonik z literą i liczbą na od-
wrocie. Dzieci ustawiają się w szeregu, tak aby kolejne liczby tworzyły ciąg rosnący. Dzieci,
które nie miały kartonika, odczytują hasło: BARDZO PROSIMY DZIECI O POMOC.

• Próba skojarzenia ułożonych obrazków z hasłem. Ustalenie, kto prosi dzieci o pomoc.
2. „Jak możemy pomóc zwierzętom zimą?” – debata klasowa.

• Próby odpowiedzi na pytania: Czego zwierzęta mogą szukać zimą? Czy dotyczy to tylko zwierząt
dziko żyjących? Czy zwierzęta poradzą sobie same?

• Ustalenie, dlaczego zwierzęta mają trudności ze znalezieniem pokarmu w czasie zimy.
• Szukanie w grupach pomysłów, jak pomóc zwierzętom; zapisywanie propozycji na karteczkach,

umieszczanie karteczek przy ogólnych hasłach określających potrzeby zwierząt (POŻYWIE-
NIE, SCHRONIENIE).

Temat 52. Pomagamy zwierzętom przygotować się do zimy 71

• Rozmowa podsumowująca debatę, wyłonienie możliwych dla dzieci sposobów pomagania zwie- PZ cz. 2 s. 21 ćw. 1, 2
rzętom, aby przetrwały zimę: zorganizowanie jesiennej zbiórki żywności dla zwierząt (żołędzie, Z cz. 2 s. 16 ćw. 1
kasztany), zorganizowanie klasowej zbiórki żywności i koców dla schronisk, dbanie o własne PZ cz. 2 s. 21 ćw. 3
zwierzęta domowe (zabezpieczenie ich przed mrozem). Z cz. 2 s. 17 ćw. 4

• Odgrywanie scenek dramowych przedstawiających rozmowę ze zwierzętami, które proszą o pomoc. Z cz. 2 s. 16 ćw. 2
3. Zimowa pomoc – praca z tekstem ogłoszenia.
Z cz. 2 s. 16 ćw. 3
• Czytanie przez dzieci ogłoszenia. Odpowiedzi na pytania do jego treści: Kto jest nadawcą ogło- Z cz. 2 s. 16 ćw. 3
szenia? Jak nazywa się schronisko? Jakie zwierzęta tam mieszkają?
POTYCZKI
• Pisemne odpowiedzi na pytania do tekstu ogłoszenia. ORTOGRAFICZNE
• Wyszukiwanie haseł zachęcających do udziału w akcji niesienia pomocy zwierzętom. Pisanie PO s. 3, s. 9, s. 54 ćw. 1

ich z pamięci.
• Wymyślanie własnych haseł.
4. Organizacja klasowej akcji pomocy zwierzętom.
• Powołanie Klasowego Klubu Przyjaciół Zwierząt.
• Wymyślanie w grupach nazwy klubu i reklamującego go hasła.
• Zaprojektowanie i wykonanie legitymacji klubowicza.
• Omówienie zasad, których muszą przestrzegać członkowie klubu.
• Wklejenie do legitymacji nazwy klubu i hasła.
• Zapisanie krótkiego regulaminu klubu. Nauczyciel informuje, że za każde wykonane zadanie

(przyniesienie pokarmu, napełnienie karmnika itd.) uczniowie otrzymają kwadracik, który
będą mogły wkleić do legitymacji.
• Wspólne redagowanie ogłoszenia dotyczącego zbiórki koców i karmy dla psów ze schroniska
z wykorzystaniem pomocniczych pytań.
5. „Robimy zapasy na zimę” – zabawy ruchowe.
• Dzieci bawią się w zespołach. Na podłodze leżą woreczki. Na sygnał zespoły zbierają woreczki
– starają się zebrać jak najwięcej.
• Wyścigi w rzędach – podzieleni na zespoły uczniowie ustawiają się w rzędach, z woreczkami
w ręku. Przed rzędami, w odległości 5 m stoją kosze. Dzieci kolejno biegną i wrzucają woreczki
do kosza. Wygrywa zespół, który najszybciej wykona zadanie.
6. Pomóżmy zwierzętom przetrwać zimę! – wykonanie plakatów w grupach.
• Wykonanie w grupach plakatów zachęcających do udziału w akcji pomocy zwierzętom w prze-
trwaniu zimy.
• Rozwieszenie plakatów w widocznych miejscach w szkole.
7. K lasowe potyczki językowe. Ćwiczenie pisowni wyrazów z ch po s, tworzenie czasu
przeszłego, teraźniejszego i przyszłego czasowników.
• Głośne czytanie wypowiedzi dzieci dotyczących pomocy zwierzętom. Odniesienie przedstawio-
nych sytuacji do własnych doświadczeń.
• Wyszukiwanie w wypowiedziach wyrazów z ch. Wskazanie litery występującej przed dwuznakiem.
• „Jak to napisać?” – zabawa utrwalająca pisownię wyrazów z ch. Nauczyciel zadaje wybranemu
dziecku pytanie dotyczące pisowni wyrazu z ch po s: Jak napiszesz wyraz... (schody, schemat,
wschodzi, schodzi, schrupie, schudnie, schowa, schowek, schab, schabowy, schronisko, schlud-
ny, schnie, schylić, schorowany, oschły). Dziecko odpowiada. Jeśli popełni błąd, odpada z zaba-
wy. Nauczyciel nagradza najaktywniejszych uczniów.
• Nauczyciel rozdaje dzieciom kartoniki z wyrazem z ch po s. Każdy wyraz występuje na kar-
tonikach 2 razy. Dzieci losują po jednym kartoniku i szukają osoby, która ma taki sam
wyraz. Dobierają się w ten sposób w pary. Napisanie jak najdłuższego zdania z wyrazami
zaczynającymi się ch po s, np. Schludne schronisko schroni schorowanych. Schowek schło-
dzi, schowa schab.
• Potyczki ortograficzne – Klasowy mistrz ortografii, trzecie starcie (utrwalenie poznanych za-
sad ortograficznych – stacje zadaniowe wg Petersona).

72 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Z cz. 2 s. 17 ćw. 5, 6 – Na stanowiskach leżą kartki z krótkimi tekstami z lukami w wyrazach dotyczących pozna-
nych zasad ortograficznych. Uczniowie uzupełniają wszystkie teksty w dowolnej, wybranej
PM cz. 1 s. 40 z. 4 przez siebie kolejności i zdobywają kolejne punkty do tytułu klasowego mistrza ortografii.
– Ćwiczenie doskonalące pamięć.
M cz. 1 s. 61 z. 1 Nauczyciel informuje uczniów, że będą mieli minutę na zapamiętanie jak największej liczby
M cz. 1 s. 61 z. 3 wyrazów z ćwiczenia 3. Po upływie minuty dzieci zamykają zeszyt ćwiczeń i zapisują na kart-
PM cz. 1 s. 40 z. 1, 2 kach zapamiętane słowa. Następnie zamieniają się z kolegą z ławki kartkami i sprawdzają swo-
M cz. 1 s. 61 z 2 je prace (liczbę wyrazów i poprawność ich zapisu). Oceniają się za pomocą wybranego znaku
PM cz. 1 s. 40 z. 3 (np. uśmiechnięte słoneczko – bardzo dobrze; słońce przysłonięte częściowo chmurą – dobrze;
M cz. 1 s. 61 z 4 ciemna, gradowa chmura – średnio; pioruny – jeszcze sporo do zrobienia).
• Uzupełnianie zdań czasownikami i tworzenie czasu przeszłego, teraźniejszego i przyszłego
tych czasowników.
8. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – obliczenia wagowe, pieniężne i zegaro-
we. Rozwiązywanie zadań tekstowych.
• Trudny rachunek pamięciowy – poszukiwanie wartości składników na podstawie podanej sumy,
cyfry dziesiątek w jednym składniku i cyfry jedności w drugim. Dodawanie w zakresie 100.
• Nauczyciel umieszcza na tablicy ilustracje przedstawiające 2 wagi – jedną z szalkami w rów-
nowadze, drugą z szalkami wskazującymi na różne obciążenie. Dzieci losują po dwa kartoni-
ki z działaniami na dodawanie i odejmowanie w zakresie 100. Mają obliczyć sumy i różnice
i umieścić kartoniki na właściwych szalkach pierwszej lub drugiej wagi.
• Obliczanie dowolnym sposobem wagi towaru na podstawie danych z ilustracji.
• Intuicyjne wskazywanie wagi na podstawie ilustracji – szacowanie.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 dowolnym sposobem – rozwiązywanie zadań teksto-
wych opartych na obliczaniu masy towarów i obliczeniach zegarowych. Utrwalenie jednostek
dekagram i kilogram.
• Wspólne rozwiązywanie zadań opartych na obliczeniach pieniężnych, porównywanie różnicowe,
obliczanie cen na podstawie danych odczytanych z ilustracji.
9. Ćwiczenia z piłką – podania górne i dolne.
• Rzuty i chwyty piłki w miejscu i w ruchu.
• Dzieci w parach podają sobie piłkę jednorącz, następnie oburącz znad głowy, oburącz sprzed
klatki piersiowej, dowolnym sposobem w marszu.
• „Piłka w trójkącie”. Dzieci są podzielone na 3-osobowe zespoły. W trójkach biegają po obwodzie
koła, rzucając i chwytając piłkę ręką lewą, prawą.
• „Piłka w rzędach”. Dzieci są podzielone na zespoły. Zespoły dzielą się na dwie grupy, które
ustawiają się w rzędach naprzeciwko siebie w odległości 10 kroków. Pierwsze dziecko z rzędu
każdego zespołu rzuca piłkę do dziecka naprzeciwko, a samo idzie na koniec swojego rzędu.
Wygrywa zespół, który szybciej wykona zadanie.
10. Podsumowanie zajęć – odpowiedzi na pytania związane z tematem zajęć.
• Chętne dzieci odpowiadają na pytania, np. Czego szukają zwierzęta zimą? Jak możemy pomóc
im przetrwać zimę? Dlaczego należy pomagać zwierzętom?
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Odwiedzenie najbliższego schroniska dla zwierząt.

Ustalenie potrzeb, omówienie współpracy.
JJ „Pomagamy zwierzętom” – układanie i rysowanie historyjki obrazkowej.

• Dzieci wymyślają przygody zwierząt (psa, kota lub ptaka), które są głodne i próbują znaleźć
pokarm oraz schronienie. Ilustrują wymyśloną przez siebie historię obrazkami w formie ko-
miksu.

• Prezentacja komiksów.

Temat 53. Poznajemy bohaterów lektury „Sposób na Elfa” 73

XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Temat 53. Poznajemy bohaterów lektury „Sposób na Elfa”

Uwaga! Scenariusze alternatywne do tematów 53 i 54 znajdują się na s. 202–208.

ZAPIS W DZIENNIKU
Wypowiedzi dzieci na temat przeczytanej książki Marcina Pałasza „Sposób na Elfa”. Czytanie frag-
mentów lektury. Ustalanie i opisywanie cech wyglądu i charakteru bohaterów. Przymiotniki o zna-
czeniu przeciwnym. Rozmowa o pierwszym spotkaniu Dużego z Elfem – określanie uczuć z pozycji
pana i jego psa. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – wprowadzenie pojęcia gram, zamiana
jednostek. Rozwiązywanie zadań związanych z ważeniem. Skoki na skakance w miejscu i w biegu.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– wskazuje głównych bohaterów lektury i wypowiada się na ich temat
– wyszukuje i czyta w książce odpowiednie fragmenty
– dobiera przymiotniki o znaczeniu przeciwnym
– waży artykuły sypkie, posługuje się jednostkami gram, dekagram, kilogram
– skacze w miejscu i w biegu na skakance

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– wypowiesz się o przeczytanej lekturze i wyszukasz w niej odpowiednie fragmenty
– ocenisz postępowanie głównych bohaterów
– do podanych przymiotników dobierzesz przymiotniki o znaczeniu przeciwnym
– wykonasz obliczenia związane z wagą, posługując się jednostkami gram, dekagram, kilogram
– weźmiesz udział w zabawach ruchowych ze skakanką

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– wypowiadasz się na temat przeczytanej lektury
– oceniasz postępowanie głównych bohaterów
– dobierasz do podanych przymiotników przymiotniki o znaczeniu przeciwnym
– wykonujesz obliczenia związane z wagą, posługując się jednostkami gram, dekagram, kilogram
– bierzesz udział w zabawach ruchowych ze skakanką, przestrzegając zasad bezpieczeństwa

KLUCZOWE PYTANIA
– Jakie cechy charakteru podziwiasz u ludzi najbardziej?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
Z. cz. 2 s.18–19, PM cz. 1 s. 41, M cz. 1 s. 62, książka M. Pałasza „Sposób na Elfa”, inne
książki tego autora lub kartki z tytułami, nagrania piosenek „Jak rozmawiać trzeba z psem”
i „Psie smutki”, foliowe torebki, sznurek, ołówki, waga szalkowa, artykuły sypkie do wa-
żenia, skakanki; dodatkowo: kartki z bloku, kredki, rozsypanki zdaniowe, duże arkusze
szarego papieru, flamastry.

PLAN ZAJĘĆ
1. „Jak rozmawiać trzeba z psem” – zabawy i wypowiedzi zainspirowane piosenką.
2. To warto wiedzieć – prezentacja sylwetki i twórczości M. Pałasza.
3. Zgadnij, kim jestem? – odgadywanie i nazywanie bohaterów lektury „Sposób na Elfa”.
4. „Sposób na Elfa” – wypowiedzi na temat lektury.

74 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

LEKTURY 5. „Jaki jest Elf?” – opisywanie głównego bohatera lektury.
Z cz. 2 s. 18 ćw. 1 6. Czy możemy porozmawiać? – wywiad z psami ze schroniska.
Z. cz. 2 s. 18 ćw. 2 7. Witaj w domu – wypowiedzi na temat pierwszego spotkania Elfa z Dużym.
8. Waga i ważenie, wprowadzenie pojęcia: gram, rozwiązywanie zadań.
9. Skoki na skakance w miejscu i w biegu.
10. Podsumowanie zajęć – ustalenie sposobów na zachęcanie do przeczytania książki.

PRACA DOMOWA
Dowiedz się, jakie produkty w twoim domu mają wagę podaną w gramach.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. „Jak rozmawiać trzeba z psem” – zabawy i wypowiedzi zainspirowane piosenką.

• Słuchanie nagrania piosenki z filmu „Akademia pana Kleksa”.
• Rozmowa zainspirowana tekstem piosenki: Jak rozumiecie słowa „bo poznałem język psi”?

W jaki sposób porozumiewał się człowiek z psem? Jak trzeba rozmawiać z psem?
• Rozumiem, o co chodzi – zabawa naśladowcza w parach przy piosence. Jedno dziecko jest opie-

kunem, a drugie psem. Dzieci tworzą ilustracje ruchowe do piosenki.
• Swobodne wypowiedzi na temat związku wiersza z książką M. Pałasza „Sposób na Elfa”. Zwró-

cenie uwagi na słowa wiersza: Gdy pisałem wierszyk ten, pies u nóg mych zapadł w sen”.
2. To warto wiedzieć – prezentacja sylwetki i twórczości M. Pałasza.

• Wysłuchanie krótkiej informacji o autorze książek o Elfie.
• W miarę możliwości nauczyciel przygotowuje wystawę książek M. Pałasza przeznaczonych dla

dzieci lub umieszcza na tablicy kartki z tytułami książek, np. „Opowieści z krainy Potworów”,
„Wakacje w wielkim mieście”, „Heca nie z tej ziemi”, „Ptaś i Miaugosia”, „Dziwne przygody
Ferdynanda Szkodnika”, „Chciałbym mieć psa, czyli jak wychować człowieka”, „Sposób na Elfa”,
„Elfie, gdzie jesteś”, „Elf Wszechmogący”, „Elf i dom strachów”, „Elf i pierwsza Gwiazdka”, „Elf
i skarb wujka Leona”, „Elf i dom demonów”. Dzieci oglądają książki lub czytają tytuły – zwrócenie
uwagi na fakt, iż opowieści o Elfie stanowią serię książek, których bohaterem jest przemiły pies.
• Swobodne wypowiedzi dzieci na temat twórczości M. Pałasza na podstawie wysłuchanych in-
formacji i tytułów książek.
• Zapisanie metryczki lektury.
3. Z gadnij, kim jestem? – odgadywanie i nazywanie bohaterów książki M. Pałasza
„Sposób na Elfa”.
• Ustalenie czasu i miejsca wydarzeń opisanych w książce.
• I kto to mówi? – zgadywanka sprawdzająca znajomość bohaterów lektury. Nauczyciel przyta-
cza wypowiedzi z lektury, a uczniowie zgłaszają, kto powiedział te słowa, jaką rolę odegrał ich
autor w opowieści o Elfie i jakie były okoliczności wypowiedzenia tych słów. Przykładowe cyta-
ty: 1) Tak sobie myślę, że byłoby nieźle, gdyby ktoś nas stąd zabrał. Chciałbym zobaczyć te lasy
i nawet te mieszkania ludzi. 2) Przyjemnie biegałoby ci się z psem, no nie? (…) A Kara mówiła,
że tam dalej, za torami, są takie wielkie łąki. I Ślęza płynie, można by tam spacerować z psem.
3) Chwilę później zamarłem i wstrzymałem oddech na widok orzechowych oczu spoglądających
na mnie lękliwie z ekranu. 4) Ty zawsze masz dobry humor (…) Prawie każdego lubisz, ciągle
się bawisz, ale trzy ostatnie dni to już lekka przesada. Stało się coś, o czym nie wiem?. 5) Napisz
o nim książkę (…) Przecież to piękna historia!
• Pisanie wielką literą imion – przezwisk bohaterów lektury.
• Ustalenie głównych i drugoplanowych postaci.
4. „Sposób na Elfa” – wypowiedzi na temat lektury.
• Swobodne wypowiedzi dzieci o lekturze „Sposób na Elfa” kierowane pytaniami nauczyciela:
Która z psich przygód podobała się wam najbardziej i dlaczego? Które sytuacje najbardziej was
rozbawiły, a które najbardziej wzruszyły? Czy chcielibyście mieć takiego psa jak Elf i dlaczego?
• Głośne czytanie przez chętne dzieci fragmentów, które im się najbardziej podobały.

Temat 53. Poznajemy bohaterów lektury „Sposób na Elfa” 75

5. „Jaki jest Elf?” – opisywanie głównego bohatera lektury. Z. cz. 2 s. 18 ćw. 3
• Wypowiedzi o wyglądzie Elfa poparte cytatami z książki.
• Przeciwstawianie cech Erki cechom Rambo – dzieci stają w dwóch grupach naprzeciwko siebie. Z cz. 2 s. 19 ćw. 4
Grupy na zmianę podają cechy Erki i Elfa (po jednej); kiedy jedna grupa poda jakąś cechę Erki, Z cz. 2 s. 19 ćw. 5
to druga podaje cechę Rambo przeciwstawną do tej cechy Erki. PM cz. 1 s. 41 z. 1
• Zestawianie w pary określeń o znaczeniu przeciwnym. M cz. 1 s. 62 z. 2
• Wybranie określeń pasujących do Elfa, wyszukanie w książce cytatów poświadczających wybór. PM cz. 1 s. 41 z. 2
Redagowanie i pisanie krótkiej wypowiedzi opisującej wygląd i cechy Elfa. M cz. 1 s. 62 z. 1
• Rozmowa na temat niezwykłości Elfa zainspirowana wyjaśnieniem słowa elf zamieszczonego
we wstępnej części książki.
• Próba ustalenia trafności wyboru imienia dla głównego bohatera lektury.

6. Czy możemy porozmawiać? – wywiad z psami ze schroniska.
• Słuchanie piosenki „Psie smutki” z filmu „Akademia pana Kleksa”.
• Rozmowa na temat smutków, jakie odczuwały psy z piosenki – ustalenie odpowiedzi na pyta-
nie: Czy psy ze schroniska mogą mieć takie smutki? Uzasadnienie opinii.
• Nauczyciel wprowadza dzieci w role reporterów, którzy podczas konferencji prasowej prze-
prowadzają rozmowę z psami ze schroniska, bohaterami książki „Sposób na Elfa” (Elf, Erka,
Tofik, Koral, Rambo). Dzieci, które wchodzą w role psów, udzielają wywiadów pojedynczo.
Odpowiadają z własnego – psiego punktu widzenia i własnych – psich doświadczeń. Na zakoń-
czenie można zorganizować jednoczesny wywiad ze wszystkimi psami – bohaterami lektury.
Nauczyciel może zasugerować dzieciom – reporterom kilka pytań, np. Jak to się stało, że zna-
lazłaś/znalazłeś się w schronisku? Jak tutaj spędzasz czas? Co czujesz? Co sądzisz o innych

mieszkańcach schroniska? Co sądzisz o ludziach? Co sądzisz o otaczającym cię świecie? O czym

marzysz? Kto może ci pomóc w spełnieniu twoich marzeń?
7. Witaj w domu – wypowiedzi na temat pierwszego spotkania Elfa z Dużym.

• „Pierwsze spotkanie” – czytanie przez dwoje dzieci fragmentów książki opisujących pierwsze
spotkanie Dużego i Elfa z ich punktów widzenia.

• Rozmowa porównująca oba opisy pierwszego spotkanie bohaterów: Jak rozumiecie słowa
Dużego „… szło coś, na widok czego moje serce wykonało salto mortale”? Jak Duży opisał

psa? Co Duży wyczytał z oczu Elfa? Co zrobił Duży, by przekonać do siebie pupila? O czym

człowiek opowiadał psu? Dlaczego Elf zamarł, gdy pierwszy raz zobaczył Dużego? Co zdziwiło

i uspokoiło psa? Jak pies zareagował na opowieść człowieka? Co spodobało się Elfowi podczas

pierwszego spotkania z Dużym? W jaki sposób autor książki przedstawił to spotkanie?

• Tworzenie zdań z rozsypanki zdaniowej.
• Rozmowa na temat uczuć, jakie towarzyszyły bohaterom podczas pierwszego spotkania.
• Nazywanie i zapis uczuć Elfa i Dużego.
• Odgrywanie w parach scenek przedstawiających pierwsze spotkanie Dużego z Elfem.
8. Waga i ważenie, wprowadzenie pojęcia gram, rozwiązywanie zadań.
• Wykonanie wagi z torebek foliowych, sznurka i ołówka – ważenie drobnych przedmiotów

(przyborów szkolnych). (Pomysł zaczerpnięty z: E. Gruszczyk-Kolczyńska, M. Skura, Skarbiec
matematyczny. Poradnik metodyczny).
• Ważenie przygotowanych wcześniej przedmiotów na wadze szalkowej; porównywanie, co jest
lżejsze, co cięższe, o ile.
• „Ile waży raniuszek?” – wprowadzenie pojęcia: gram jako jednostki miary dla bardzo małych
wielkości wagowych, np. ilości soli dodawanej do potraw – sprawdzenie na wadze ciężaru 1 ły-
żeczki soli. Wypowiedzi dzieci na temat tego, co jeszcze może mało ważyć. Określanie wagi pta-
ków na podstawie ilustracji. Rozwiązanie zadania.
• Gram, dekagram, kilogram – ważenie wybranych produktów sypkich w większych i mniej
szych ilościach – kształtowanie wyobraźni wagowej w doświadczeniach i wzrokowe porówny-
wanie zważonych ilości.
• Zamiana dekagramów na gramy i odwrotnie, odejmowanie w zakresie 100.

76 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

PM cz. 1 s. 41 z. 3, 4 • Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – rozwiązywanie zadań, obliczanie masy, tworzenie
M cz. 1 s. 62 z. 3 sum spełniających podane warunki.

9. Skoki na skakance w miejscu i w biegu.
• Zabawa ożywiająca „Psi ogon”. Nauczyciel trzyma za koniec skakanki i kręci nią po podłodze,
obracając się wokół własnej osi. Stara się, aby skakanka unosiła się nieco nad podłogą. Dzieci
próbują przeskakiwać, ale tak, żeby nie dotknąć skakanki.
• Dzieci stoją w rozsypce, każde wykonuje dowolne skoki przez skakankę w miejscu.
• Przeskoki nad skakanką z różnych pozycji i w różny sposób (skakanka złożona na pół leży na
podłodze): przodem do skakanki – skoki w przód i w tył, bokiem do skakanki – skoki w lewą i
w prawą stronę.
• Skoki (dzieci w rozsypce, twarzą do nauczyciela) przez skakankę na prawej nodze, na lewej
nodze, obunóż. Każdy wariant trwa nie dłużej niż 30 sekund.
• Konkurs – kto więcej razy przeskoczy przez skakankę obunóż.
• Biegnij i skacz – pokonywanie wyznaczonego odcinka skokami obunóż przez skakankę.
• Wybór mistrza skoku przez skakankę.

10. Podsumowanie zajęć – ustalenie sposobów na zachęcanie do przeczytania książki.
• Próba odpowiedzi na pytanie: Jak zachęciłbyś koleżankę/kolegę do przeczytania książki Marci-
na Pałasza „Sposób na Elfa”?
• Ocena aktywności uczniów; najaktywniejsi otrzymują zakładki do książki.
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Pan potrzebny od zaraz – redagowanie ogłoszenia.

Dzieci w 5 grupach piszą ogłoszenie w imieniu jednego z wylosowanych psów ze schroniska:
Elfa, Erki, Tofika, Korala lub Rambo. W ogłoszeniu, na podstawie lektury, każda grupa uwzględ-
nia cechy, spojrzenie na świat i potrzeby psiego bohatera.
JJ Ułóż i narysuj – układanie zdań z rozsypanki zdaniowej.
Dzieci otrzymują koperty z rozsypankami zdaniowymi. Ich zadaniem jest ułożenie ze zdań opisu
jednego z bohaterów książki o Elfie i narysowanie na dużym arkuszu szarego papieru dowolnej
sceny z książki z udziałem tego bohatera.

XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Temat 54. Opowiadamy przygody bohaterów lektury

ZAPIS W DZIENNIKU
Opowiadanie wybranych przygód bohaterów książki Marcina Pałasza „Sposób na Elfa”. Opo-
wiadanie wybranej przygody wg ułożonego planu. Moja przygoda z Erką – pisanie opowiadania
twórczego. Ćwiczenia językowe – liczba pojedyncza i mnoga związku rzeczownika z przymiot-
nikiem. Rozmowa kierowana o zmianach, jakie zaszły w życiu bohaterów lektury po zaadop-
towaniu psa. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – wprowadzenie pojęć: brutto, netto,
tara. Rozwiązywanie zadań związanych z obliczaniem masy. Kozłowanie i rzuty piłki jednorącz
do celu.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– czyta wskazaną lekturę
– opowiada wybrane przygody bohaterów lektury
– układa plan wydarzeń
– pisze dalszy ciąg opowiadania
– zna pojęcia brutto, netto, tara i posługuje się nimi w rozwiązywanych zadaniach
– kozłuje piłkę i rzuca jednorącz do celu

Temat 54. Opowiadamy przygody bohaterów lektury 77

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– opowiesz przygody bohaterów omawianej książki
– ułożysz plan opowiadania i napiszesz opowiadanie
– weźmiesz udział w rozmowie o zmianach w życiu bohaterów lektury po zaadoptowaniu psa
– wykonasz zadania wymagające obliczeń wagi brutto, netto i tary
– poćwiczysz kozłowanie piłki i rzuty do celu

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– opowiadasz przygody bohaterów książki
– układasz plan i piszesz na jego podstawie opowiadanie
– uczestniczysz w rozmowie o zmianach w życiu bohaterów lektury po zaadoptowaniu psa
– wykonujesz zadania wymagające obliczeń wagi brutto, netto i tary
– bierzesz udział w zajęciach ruchowych z kozłowaniem piłki

KLUCZOWE PYTANIA
– Dlaczego warto każdemu dać szansę na poprawę zachowania?
– Czy wszystko co nas otacza można zważyć i dlaczego?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
Z cz. 2 s. 20–21, PM cz. 1 s. 42, M cz. 1 s. 63, egzemplarze lektury, kostka do gry, fragmenty
lektury w kopertach, kartoniki z liczbami, piłki; dodatkowo: kartki z bloku, farby, kredki,
kolorowy papier, materiały do kolażu, kartki z działaniami, kartki z liczbami.

PLAN ZAJĘĆ LEKTURY
1. Zmiana miejsc – zabawa na dobry początek dnia.
2. Czy dobrze znasz książkę M. Pałasza? – sprawdzenie znajomości lektury.
3. Przygody psa – odczytanie zakodowanego hasła.
4. Ucieczka przed dzikiem – tworzenie planu i opowiadanie przygody Elfa.
5. Te i inne historie – przygotowanie opowiadań w grupach.
6. Moja przygoda z siostrą – pisanie opowiadania twórczego.
7. Świat ludzkich spraw – ćwiczenia językowe: tworzenie liczby pojedynczej i mnogiej związków

wyrazowych rzeczownika z przymiotnikiem.
8. D odawanie i odejmowanie w zakresie 100 – wprowadzenie pojęć: brutto, netto, tara. Rozwiązy-

wanie zadań związanych z obliczaniem masy.
9. Zabawy z piłką – kozłowanie piłki, rzuty do celu.
10. Podsumowanie zajęć – Duży, Młody i Elf, wypowiedzi o bohaterach książki na pożegnanie z lek-

turą.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. Zmiana miejsc – zabawa na dobry początek dnia.

Dzieci siedzą w kręgu i odpowiednio wykonują polecenia nauczyciela: Niech zamienią się miej-
scami ci, którzy… wstali dzisiaj prawą nogą, mają w domu zwierzątko, którym się opiekują,
byli rano na spacerze z psem, świetnie znają bohaterów książki „Sposób na Elfa”, chcieliby
mieć takiego psa jak Elf… Niech zamienią się miejscami i wykrzykną głośno swoje imię ci,
którzy chcą się z nami wszystkimi przywitać. Niech usiądą na swoje miejsca w ławkach ci,
którzy chcą po raz drugi spotkać się z Elfem.
2. Czy dobrze znasz książkę M. Pałasza? – sprawdzenie znajomości lektury.
• Przypomnienie autora, tytułu i głównych bohaterów lektury.

78 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Z cz. 2 s. 20 ćw. 1 • Dzieci stoją w dwóch grupach – jedna naprzeciwko drugiej. Przedstawiciele grup rzucają kostką
Z cz. 2 ćw. 2 do gry. Grupa, która wyrzuciła największą ilość oczek rozpoczyna zabawę. Pierwsza grupa przywo-
łuje postać, przedmiot, fakty, przygodę z lektury, druga zaś dopowiada – uzupełnia określenie boha-
Z cz. 2 s. 21 ćw. 3 tera, przedmiotu, kontynuuje opis przygody, np. niebieskooki… (Rambo, Duży), ucieczka przed…
(dzikiem), pierwsze mieszkanie Elfa… (schronisko). Grupa, która źle odpowie, traci kolejkę, a wy-
Z cz. 2 s. 21 ćw. 5 grywa ta, która podała najwięcej skojarzeń. Nad poprawnością przebiegu gry czuwa nauczyciel.
Z cz. 2 s. 21 ćw. 4
• Samodzielne rozwiązywanie krzyżówki. Ustalenie, kto jest autorem słów.
POTYCZKI • Rozmowa o roli domowych zwierzaków w naszym życiu zainspirowana odczytanym hasłem.
ORTOGRAFICZNE 3. Przygody psa – odczytanie zakodowanego hasła.
• Nauczyciel umieszcza na tablicy kartkę z wyrazem DOG. Dzieci wyjaśniają, co ten wyraz ozna-
PO s. 66 ćw. 2
cza, oraz to, czy w książce występuje jakiś pies tej rasy.
M cz. 1 s. 63 z. 3, 5 • Eliminowanie wyrazów, które nie spełniają podanego warunku. Alfabetyczne porządkowanie nazw

ras psów (włącznie z nazwą DOG z tablicy). Dzieci zapisują wyrazy w słupku, nadając im nume-
rację rzymską. I – BOKSER; II – CHART; III – DALMATYŃCZYK; IV – DOG; V – JAMNIK; VI
– OWCZAREK; VII – PUDEL; VIII – SETER. Liczba arabska oznacza kolejność litery w poszcze-
gólnych nazwach: VII – 1, I – 6, VI – 4, III – 7, IV – 3, IV– 2, VII – 3, III – 7, VII – 1, VIII – 1, VI – 5.

• Odkodowanie hasła z liter uporządkowanych wyrazów: PRZYGODY PSA.
• Ustalenie, o czyich przygodach będzie mowa na zajęciach.
4. Ucieczka przed dzikiem – tworzenie planu i opowiadanie przygody Elfa.
• Wyszukanie i odczytanie opisu przygody z dzikiem.
• Uzupełnianie planu wydarzeń do przeczytanej przygody. Nadanie tytułu opowiadaniu.
• Opowiadanie przygody z dzikiem fragmentami metodą pajęczynki.
5. Te i inne historie – przygotowanie opowiadań w grupach.
• Losowanie w grupach kopert z fragmentami lektury.
• Odszukiwanie w książce rozdziałów, w których znajdują się te fragmenty.
• Grupowe ustalanie planu wydarzeń wylosowanej przygody.
• Opowiadanie przebiegu przygody wg planu przez przedstawicieli grup.
6. Moja przygoda z siostrą – pisanie opowiadania twórczego.
• Przypomnienie czasu spędzonego przez Elfa i Erkę w schronisku.
• Czytanie zakończenia książki.
• Usystematyzowanie umiejętności pisania trójdzielnej formy wypowiedzi, jaką jest opowiadanie.
• Samodzielne pisane opowiadania o wymyślonej przygodzie Elfa i Erki.
7. Ś wiat ludzkich spraw – ćwiczenia językowe. Tworzenie liczby pojedynczej i mnogiej
związków wyrazowych rzeczownika z przymiotnikiem.
• Dopisywanie określeń do rzeczowników w liczbie pojedynczej i mnogiej.
• Potyczki ortograficzne – O imionach słów kilka.

Wymyślanie psich imion, przypomnienie zasady pisowni imion wielką literą i porządkowanie
imion wg alfabetu.
• W psim języku – tworzenie neologizmów, nowych nazw rzeczowników z ćw. 4 (opiekunka, są-
siad, zwierzę, gospodarz) z perspektywy Elfa.
• Śmiertelnie groźne rzeczy – tworzenie psiego słownika. Czytanie fragmentu rozdziału „Śmier-
telnie groźne rzeczy oraz bardzo poważna rozmowa” o postrzeganiu przez psa ludzkich wy-
tworów. Wyszukanie śmiertelnie groźnych rzeczy i nadanie im nazw w psim języku, np. deska
sedesowa – żarłoczna paszcza, plecak – czepliwy wór, nunchaku – śmigający gryzak, kapelusz
– przysadziste coś.
8. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – wprowadzenie pojęć: brutto, netto,
tara. Rozwiązywanie zadań związanych z obliczaniem masy.
• Obliczenia w zakresie 100 – rachunek pamięciowy. Nauczyciel umieszcza na tablicy kartoniki
z liczbami, np. 19, 43, 21, 68, 95, 54. Układanie w grupach działań umożliwiających przejście
od jednej liczby do drugiej: 19 + 24 = 43; 43 – 22 = 21; 21 + 47 = 68; 68 + 27 = 95; 95 – 41 = 54.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – doskonalenie obliczeń różnymi sposobami.

Temat 55. Koty za płoty 79

• Waga brutto, netto, tara – wprowadzenie pojęć. Pod kierunkiem nauczyciela dzieci wspólnie PM cz. 1 s. 42 z. 1
analizują sytuacje przedstawione na rysunkach.
PM cz. 1 s. 42 z. 2
• Rozwiązywanie zadań tekstowych związanych z obliczeniami masy – posługiwanie się w prak- M cz. 1 s. 63 z. 1, 2, 4
tyce pojęciami brutto, netto, tara. PM cz. 1 s. 42 z. 3, 4

• Rozwiązywanie trudnych zadań pod kierunkiem nauczyciela – poszukiwanie strategii rozwiązań.
9. Zabawy z piłką – kozłowanie piłki, rzuty do celu.

• Indywidualne ćwiczenia z piłką w ramach rozgrzewki.
• Krążenie piłką wokół bioder, kolan, kostek ze zmianą kierunku.
• Podrzucanie i chwytanie piłki przed sobą, za sobą.
• Rzuty piłki w parach oburącz i jednorącz, sprzed klatki piersiowej, zza głowy.
• Rzuty piłki w parach po kozłowaniu.
• Zabawa zespołowa „Rzuć do celu”. Dzieci są losowo podzielone na 2 zespoły. Na sygnał rzucają

piłki do kosza, licząc swoje trafienia. Wygrywa zespół, który zdobył więcej trafień.
• Wyścigi rzędów: bieg z piłką trzymaną w rękach, z kozłowaniem prawą i lewą ręką, z kozło-

waniem slalomem.
10. P odsumowanie zajęć – Duży, Młody i Elf, wypowiedzi o bohaterach książki na po-

żegnanie z lekturą.
• Rozmowa na temat życia bohaterów lektury, ojca i syna, po zaadoptowaniu psa: W jaki sposób ojciec

i syn przyjęli psa pod swój dach? Jak opiekowali się nim na początku? Czy byli cierpliwi i wyrozu-
miali, gdy pies nie wiedział, jak się zachowywać w domu, gdy poznawał nowe, nieznane otoczenie?
Jak zmieniło się ich życie po przybyciu nowego członka rodziny?
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Tworzenie książeczki z najciekawszymi przygodami Elfa – praca plastyczna

w zespołach.
• Dzieci dobierają się w grupy ze względu na wybór techniki. I grupa – malowanie farbami, II

grupa – rysowanie kredkami, III grupa – wycinanka z kolorowego papieru, IV grupa – kolaż.
• Omówienie prac i ułożenie z nich stron książeczki „Sposób na Elfa”.
• Wspólne zaprojektowanie i wykonanie strony tytułowej książeczki.
• Umieszczenie książeczki na wystawce.
• Układanie dialogów między bohaterami lektury.
JJ Matematyczne „Memory”.
Dzieci dzielą się na grupy. Każda grupa siada wokół stolika, na którym są przygotowane kart-
ki z działaniami oraz liczbami (niewidocznymi dla dzieci). Każde dziecko kolejno odkrywa dwie
kartki. Jeśli odkryje jednocześnie działanie i liczbę będącą jego wynikiem, zabiera parę. Wygra
zawodnik, który zbierze najwięcej par. Dzieci muszą uważnie obserwować kartki odkrywane przez
kolegów, ponieważ zapamiętując ich położenie, będą mogły łatwiej dobrać kartkę do swojej pary.

XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

Temat 55. Koty za płoty

ZAPIS W DZIENNIKU
Głośne czytanie wiersza Marcina Brykczyńskiego „Koty za płoty”. Wyjaśnianie wyrażeń, przy-
słów i związków frazeologicznych odnoszących się do cech zwierząt. Układanie i pisanie zdań
z wykorzystaniem powiedzeń. Rozmowa na podstawie wysłuchanego tekstu Grzegorza Kasdepke
„Psi obowiązek”. Ilustrowanie i opowiadanie historyjek z wykorzystaniem wyjaśnionych powie-
dzeń. „Pomyślę i rozwiążę” – rozwiązywanie zadań w oparciu o wybraną strategię. Dodawanie
i odejmowanie w zakresie 100 – rozwiązywanie zadań z obliczaniami masy, kwadrat magiczny.

80 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– czyta ze zrozumieniem wiersz
– wyszukuje powiedzenia związane ze zwierzętami
– wyjaśnia znaczenie wyszukanych wyrażeń i powiedzeń
– przedstawia sens powiedzenia w postaci historyjki obrazkowej
– uzupełnia powiedzenia właściwymi wyrazami
– rozwiązuje zadania związane z obliczeniami masy wg własnej strategii

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– przeczytasz wiersz i wysłuchasz opowiadania
– wyjaśnisz znaczenie wybranych wyrażeń i powiedzeń
– ułożysz zdania i narysujesz historyjkę obrazkową
– rozwiążesz zadania – łamigłówki związane z obliczaniem wagi, stosując własną strategię

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– czytasz wiersz i słuchasz opowiadania
– układasz zdania i rysujesz historyjkę obrazkową
– wyjaśniasz znaczenie wybranych powiedzeń
– rozwiązujesz zadania – łamigłówki związane z obliczaniem wagi, stosując własną strategię

KLUCZOWE PYTANIA
– Gdzie można znaleźć wyjaśnienia różnych powiedzeń?
– Dlaczego w wielu bajkach zwierzęta przedstawiają cechy ludzi?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 22, Z cz. 2 s. 22–23, PM cz. 1 s. 43, kartki z opowiadaniem „Psi obowiązek”,
maskotka – kot, ilustracje przedstawiające psy i koty, słowniki frazeologiczne, koperty
z powiedzeniami, paski papieru z powiedzeniami i związkami frazeologicznymi, koper-
ty, kartki z liczbami; dodatkowo: różne drobne przedmioty – „psie skarby”, kartoniki
z liczbami.

PLAN ZAJĘĆ
1. Zabawy wprowadzające do tematu dnia.
2. Chcę być kotem, chcę być psem – identyfikowanie się ze zwierzętami.
3. Tworzenie i opowiadanie historyjek z wybranymi zwierzętami jako bohaterami.
4. Psie i kocie zagadki – ćwiczenia w mówieniu.
5. „Kot w worku” – praca z wierszem M. Brykczyńskiego.
6. „Kotki dwa, szare, bure obydwa” – zabawy słownikowe.
7. „Psi obowiązek” – praca z opowiadaniem G. Kasdepke.
8. Nie tylko z kotami – praca ze słownikiem frazeologicznym.
9. Kalambury – zagadki pantomimiczne z wykorzystaniem powiedzeń o zwierzętach.
10. Historie nie z tego świata – zespołowe tworzenie opowiadania.
11. „Pomyślę i rozwiążę” – samodzielne rozwiązywanie zadań wg własnej strategii.
12. Podsumowanie zajęć – kończenie zdań w imieniu psa lub kota.

PRACA DOMOWA
Wykonaj doświadczenie opisane w: Z cz. 2 s. 26 ćw. 8.

Temat 55. Koty za płoty 81

PRZEBIEG ZAJĘĆ PZ cz. 2 s. 22
PZ cz. 2 s. 22 ćw. 1
1. Zabawy wprowadzające do tematu dnia.
• Zabawa słowna. Dzieci siedzą w kręgu. Jedno dostaje od nauczyciela maskotkę kota lub psa. Z. cz. 2 s. 22 ćw. 1, 2
Nauczyciel prosi uczniów, by spróbowali pocieszyć dziecko z maskotką (głaszcząc je, przytula- PZ cz. 2 s. 22 ćw. 1
jąc, kołysząc, mówiąc miłe słowa).
• „Jesteśmy zwierzakami” – zabawa z elementem dramy. Chętne dzieci wcielają się w role psów,
następnie kotów i starają się przedstawić, jak te zwierzaki się zachowują, kiedy się cieszą,
pilnują domu, bronią nas przed obcymi, boją się psa, szukają zgubionej zabawki, o coś proszą
(oczywiście, nie wszystkie wymienione tu sytuacje dotyczą zarówno kotów, jak i psów).

2. Chcę być kotem, chcę być psem – identyfikowanie się ze zwierzętami.
• Nauczyciel rozkłada w klasie ilustracje przedstawiające psy i koty różnych ras (także ras „pra-
cujących” dla ludzi).
• Wybór ilustracji ze zwierzęciem, które jest dziecku najbliższe, najbardziej mu się podoba
(do jednej ilustracji może podejść kilkoro dzieci), z którym mogłoby się identyfikować.
• Krótkie omówienie obowiązków, jakie spełniają „pracujące” zwierzęta, np. pies pasterski, pies
przewodnik, kot domowy itd.
• Swobodne wypowiedzi uzasadniające własne wybory.

3. Tworzenie i opowiadanie historyjek z wybranymi zwierzętami jako bohaterami.
• Swobodne wypowiedzi o psach i kotach, ze zwróceniem szczególnej uwagi na potrzeby zwie-
rząt, obowiązki opiekunów oraz poczucie odpowiedzialności za zapewnienie zwierzętom godzi-
wych warunków życia.
• Wymyślanie w grupach historyjek dotyczących wybranego zwierzęcia.
• Prezentacja historyjek na forum klasy.

4. Psie i kocie zagadki – ćwiczenia w mówieniu.
• Dzieci gromadzą się wokół ilustracji przedstawiających psy i koty.
• Wskazane dziecko opisuje wygląd wybranego zwierzęcia bez wskazywania ilustracji.
• Pozostałe dzieci odgadują, o którego zwierzaka chodzi.
• Naśladowanie ruchem zachowania zwierzęcia – odgadywanie, czy to pies, czy kot.

5. „Kot w worku” – praca z wierszem M. Brykczyńskiego.
• Głośne czytanie wiersza przez chętne dzieci.
• Odczytanie powiedzeń zapisanych tłustym drukiem. Ustalenie ich wspólnego elementu.
• Próba wyjaśnienia znaczenia powiedzeń i wspólne wyszukiwanie ich w słowniku frazeologicznym.
• Ćwiczenia w wykorzystywaniu powiedzeń w krótkich scenkach sytuacyjnych.
• Układanie zdań z wybranymi powiedzeniami.

6. „Kotki dwa, szare, bure obydwa” – zabawy słownikowe.
• Szukamy wyrazów – zabawa dydaktyczna w grupach. Jedna grupa wyszukuje przymiotniki
określające kota, np. bury, czarny, biały, zmoknięty, zadowolony, figlarny, zabawny, pręgowany,
druga szuka przymiotników określających psa, np. groźny, przyjazny, olbrzymi. Głośne odczy-
tanie zapisanych wyrazów.
• „Pociąg słowny”. Dzieci w kręgu kolejno wymieniają słowa kojarzące się im z psem i kotem.
Druga runda – pierwsze dziecko mówi słowo, a następne – słowo zaczynające się ostatnią gło-
ską poprzedniego wyrazu.
• Tworzenie wyrazów pokrewnych do wyrazu kot: kotek, koteczek, kociątko, kociak, kocisko, ko-
cica, kotka, kocur, kicia, kociaczek, oraz pies: piesek, pieseczek, psiak, psisko, psiarnia, psina,
psinka, psiaczek, psi, pieski (przymiotnik).

7. „Psi obowiązek” – praca z tekstem G. Kasdepke.
• Nauczyciel rozdaje dzieciom kartki z opowiadaniem „Psi obowiązek”. Czyta opowiadanie,
a dzieci śledzą tekst na kartkach.
• Rozmowa kierowana pytaniami: Jaką minę miał Bartuś, kiedy zapukał do babci? Czego oba-
wiał się Bartuś? Dlaczego babcia twierdziła, że chłopiec coś pokręcił? Do kogo dzwoniła babcia?

Z czego śmiała się babcia?

82 XI krąg tematyczny: Zwierzęta naszymi przyjaciółmi

PZ cz. 2 s. 22 ćw. 2 • Dzieci odpowiadają na pytania, wspomagając się cytatami.
Z cz. 2 s. 23 ćw. 4, 5 • Wspólnie ustalają, jakiego powiedzenia dotyczy wysłuchany tekst.
PZ cz. 2 s. 22 ćw. 3 • W swobodnej rozmowie mówią, co uważają za swoje „psie obowiązki” i czy lubią te swoje obo-

Z cz. 2 s. 22 ćw. 3 wiązki.
8. Nie tylko z kotami – praca ze słownikiem frazeologicznym.
PM cz. 1 s. 43 z. 4
PM cz. 1 s. 43 z. 1, 2, 3, 5 • Na tablicy wiszą paski papieru z powiedzeniami i związkami frazeologicznymi (pierwsze
koty za płoty, drzeć z kimś koty, kupić kota w worku, tyle co kot napłakał, żyć jak pies z ko-
tem, pies ogrodnika, pieskie życie, psia pogoda, pogoda pod psem, czepiał się jak rzep psiego
ogona). Dzieci w grupach wyszukują w słownikach ich znaczenie i wyjaśniają na forum
klasy.

• Tworzenie listy powiedzeń z innymi zwierzętami. Rozmowa na temat powiedzeń ze zwierzęta-
mi: Które ze zwierząt najczęściej występuje w przytoczonych dzisiaj powiedzeniach? Jak sądzicie,
dlaczego? Jakie cechy tych zwierząt zadecydowały o tym, że uczyniono je tematem powiedzeń?

• Sprawdzenie zrozumienia powiedzeń, których bohaterami są koty i psy – uzupełnianie i wyja-
śnianie powiedzeń.

9. Kalambury – zagadki pantomimiczne z wykorzystaniem powiedzeń o zwierzętach.
• Dzieci dzielą się na 2 zespoły. Każdy zespół otrzymuje kopertę z powiedzeniami z wiersza
do prezentacji.
• Jedno dziecko pokazuje ruchem powiedzenie, zespół przeciwny naradza się i je odgaduje. Za
każdą poprawną wypowiedź zespół otrzymuje 1 pkt.

10. Historie nie z tego świata – zespołowe tworzenie opowiadania.
• Dzieci siedzą w kręgu. Pośrodku leżą paski papieru z zapisanymi powiedzeniami z wiersza
„Kot w worku”. Nauczyciel daje maskotkę pierwszemu dziecku i rozpoczyna opowiadanie:
Pewnego dnia Burek spotkał na ulicy Mruczusia. Wiadomo, że żyją oni jak pies z kotem...

Dziecko dopowiada kolejne zdanie i przekazuje maskotkę dalej. Dzieci powinny wykorzystać
w opowiadaniu wszystkie powiedzenia z pasków. Gdy któreś powiedzenie zostanie wykorzysta-
ne, nauczyciel odwraca pasek na drugą stronę.
• „Żyć z kimś jak pies z kotem” – przedstawienie powiedzenia w postaci historyjki obrazkowej.
11. „Pomyślę i rozwiążę” – samodzielne rozwiązywanie zadań wg własnej strategii.
• Matematyczne łamigłówki na rozgrzewkę – doskonalenie rachunku pamięciowego. Nauczyciel
podaje uczniom łamigłówki typu:
a) Jaką liczbę mam na myśli?
– Jeśli dodam do niej 63, otrzymam największą liczbę dwucyfrową.
– Jeśli odejmę od niej 89, otrzymam najmniejszą liczbę dwucyfrową.
b) Jaka liczba ukryła się w kopercie? W tym przypadku nauczyciel zapisuje na tablicy działania
z okienkami – zamiast okienek umieszcza koperty z kartkami z liczbami w środku. Chętne
dzieci dokonują obliczeń, podają liczbę z okienka i sprawdzają poprawność wykonanych obli-
czeń, wyjmując kartkę z koperty.
c) Dodawaj i odejmuj, mnóż i dziel liczby w łańcuszku matematycznym, a dowiesz się jaki
będzie wynik.
6 × 5 + 17 + 28 – 30 : 5 + 72 – 19 + 17 + 1 =
Przypomnienie zasad, wg których tworzy się magiczne kwadraty. Dodawanie liczb jednocyfro-
wych, ustalenie liczb, które należy zamienić miejscami (4, 6).
• Układanie w parach magicznych kwadratów.
• „Pomyślę i rozwiążę” – podejmowanie prób rozwiązania kolejnych zadań związanych z oblicze-
niami masy – obieranie własnych strategii. Dzielenie się przyjętymi strategiami z rówieśnikami.
12. Podsumowanie zajęć – kończenie zdań w imieniu psa lub kota.
• Dzieci próbują sobie wyobrazić, że są psami lub kotami. Po kolei wypowiadają się, kończąc
zdanie: Gdybym była/był psem, to chciałabym/chciałbym… Gdybym była/był kotem...
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

Temat 56. Jesteśmy tolerancyjni 83

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Zwierzęce potyczki – zabawy ruchowe.

• Zabawa „Kto mruczał, kto szczekał”. Dzieci siedzą w zwartym kręgu. Pochylają głowy i za-
słaniają twarze rękoma. Jedno z dzieci odchodzi do kąta i odwraca się do reszty tyłem. W tym
czasie nauczyciel wskazuje dziecko, które będzie naśladowało głos kota (a w drugim etapie
zabawy – psa). Dziecko w kącie ma odgadnąć, kto jest kotem. Jeżeli odgadnie, dziecko naśla-
dujące odchodzi do kąta i zabawa toczy się dalej.

• „Psie skarby” – zabawa ruchowa. Dzieci stoją w kręgu. Pośrodku leżą zgromadzone „psie skarby”
(dowolne przedmioty), do których bronią dostępu wytypowane przez nauczyciela „psy”. Na sygnał
dzieci próbują zabrać skarby. Dziecko dotknięte przez psa zostaje „zamrożone” do momentu, kiedy
pozostali zabiorą wszystkie skarby. Ostatnie pozostałe w grze dziecko przyłącza się do psów.

JJ Zabawa „Zwierzęta do domu” – dodawanie i odejmowanie w zakresie 100.
Dzieci otrzymują kartoniki z liczbami. W dwóch miejscach w klasie są przygotowane legowiska dla
psów i kotów. Znajdują się w nich takie same liczby jak na kartonikach u dzieci. Nauczyciel podnosi
kartonik z działaniem. Dzieci obliczają, odszukują swoją liczbę w legowisku i zajmują tam miejsce.

INFORMACJA DLA RODZICÓW
W następnym tygodniu będą potrzebne: kredki, miarka krawiecka, spinacze do bielizny, ar-
kusz dużego brystolu, klej, małe muszelki, sznurek, torebki foliowe, nożyczki, blok techniczny,
kolorowy papier, balony, blok rysunkowy, kawałki tkanin, mulina, igła, wata, klej Wikol, guziki,
wstążki, farby plakatowe.

XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

Temat 56. Jesteśmy tolerancyjni

ZAPIS W DZIENNIKU
Rozmowa o tolerancji wobec odmienności innych ludzi na podstawie tekstu Dariusza Czaplińskiego
„Inni” oraz własnych doświadczeń. Tworzenie listy wyrazów bliskoznacznych do słów tolerancja,
szacunek, inność. Dobieranie wyrazów o znaczeniu przeciwnym. Obliczenia pieniężne, rozwiązywa-
nie zadań, w tym na porównywanie różnicowe. Odczytywanie danych z ilustracji. Elementy pogody.
Opisywanie pogody i jej elementów na podstawie obserwacji i doświadczenia. Gry i zabawy skoczne
ze skakanką.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
− czyta i rozumie teksty dla dzieci
− wie, co to jest tolerancja i zna zachowania świadczące o tolerancji
− tworzy wyrazy bliskoznaczne i wyrazy o znaczeniu przeciwnym
− pisze poprawnie wybrane wyrazy z h, ó niewymiennym i rz
− dokonuje obliczeń pieniężnych, rozwiązuje zadania, w tym na porównywanie różnicowe
− obserwuje pogodę i wymienia jej elementy
− aktywnie uczestniczy w zabawach rozwijających skoczność

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– przeczytasz opowiadanie
– wypowiesz się o różnicach między ludźmi i tolerancji
– utworzysz listę wyrazów bliskoznacznych i wyrazów o znaczeniu przeciwnym
– napiszesz z pamięci rymowankę z wyrazami z h, ó i rz
– dodasz i odejmiesz liczby w zakresie 100 w zadaniach dotyczących obliczeń pieniężnych
– opiszesz pogodę i jej elementy
– weźmiesz udział w zabawach ze skakanką

84 XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– czytasz opowiadanie
– wypowiadasz się o różnicach między ludźmi i tolerancji
– piszesz poprawnie z pamięci rymowankę z wyrazami z h, ó i rz
– dodajesz i odejmujesz liczby w zakresie 100 w zadaniach dotyczących obliczeń pieniężnych
– opisujesz pogodę i jej elementy
– bierzesz udział w zabawach ze skakanką, przestrzegając zasad bezpieczeństwa

KLUCZOWE PYTANIA
– Jak się może czuć osoba nieakceptowana w swojej grupie?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 23, Z cz. 2 s. 24–26, M cz. 1 s. 64–65, koszyk z jabłkami w jednym gatunku,
kartka z bloku z konturem człowieka dla każdego ucznia, kredki, kartoniki z symbolami
elementów pogody, kartki ze słowami tolerancja, szacunek, inność i kartki z wyrazami
bliskoznacznym do tych słów, kontur Polski na szarym papierze, rysunki termometrów
i innych dowolnych przedmiotów z cenami, skakanki; dodatkowo: karteczki z imionami
wszystkich uczniów w klasie, bloki rysunkowe, farby plakatowe.

PLAN ZAJĘĆ
1. „Drobne różnice” – wprowadzenie do tematu zajęć.
2. „Jacy jesteśmy?” – ćwiczenia w opisywaniu swojego wyglądu.
3. „Inni” – praca z tekstem D. Czaplińskiego.
4. Tolerancja – kształtowanie prawidłowych postaw.
5. Językowe odmienności – wyrazy bliskoznaczne i wyrazy o znaczeniu przeciwnym.
6. Dobrze się wspólnie bawimy – ćwiczenia ortograficzne.
7. Ładna czy brzydka? – dobieranie przymiotników.
8. Casting na prezentera pogody – praca z mapą pogody.
9. Rozwiązywanie zadań – obliczenia pieniężne.
10. Gry i zabawy kształtujące skoczność.
11. Podsumowanie zajęć – „Tunel dobrych myśli”.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. „Drobne różnice” – wprowadzenie do tematu zajęć.

• Dzieci siadają wokół koszyka z jabłkami. Jabłka są jednego gatunku, ale różnią się od siebie:
wielkością, barwą, ogonkiem, kształtem... Każdy lub chętny uczeń wybiera jabłko, dokładnie
je ogląda, wącha, dotyka ze wszystkich stron, a następnie o nim opowiada. Na koniec dzieci
wspólnie wskazują podobieństwa i różnice. Jedzą swoje jabłka.

2. „Jacy jesteśmy?” – ćwiczenia w opisywaniu swojego wyglądu.
• Każdy uczeń otrzymuje kartkę z bloku z narysowanym na niej konturem człowieka. Nanosi
na kontur wszystko to, co jest charakterystyczne w jego – ucznia wyglądzie: okulary, piegi,
ulubiony strój, warkocz.
• Nauczyciel wywiesza prace na tablicy. Uczniowie odgadują autorów „autoportretów”.
• To lubię, to mnie złości – swobodne wypowiedzi uczniów dotyczące zachowań kolegów i wła-
snych – nazywanie cech charakteru: uparty, złośliwy, radosny, pomocny, samolubny...
• Wspólne wyciągnięcie wniosku: Jesteśmy podobni, ale każdy z nas jest inny; pokochać cudze
zalety, to przyjemność; zaakceptować wady, to sztuka.

Temat 56. Jesteśmy tolerancyjni 85

3. „Inni” – praca z tekstem D. Czaplińskiego. PZ cz. 2 s. 23
• Głośne czytanie tekstu przez chętnych lub wskazanych uczniów albo przez nauczyciela. PZ cz. 2 s. 23 ćw. 1–3
• Rozmowa dotycząca wysłuchanego tekstu, odpowiedzi na pytania do tekstu. Z cz. 2 s. 24 ćw. 1
• „Każdy ma prawo być sobą i szanować inność…” – wyszukiwanie w tekście fragmentu statutu Z cz. 2 s. 24 ćw. 2
klubu i rozwinięcie tematu w dyskusji klasowej. Z cz. 2 s. 25 ćw. 3
• Uzupełnianie listy członków Klubu Innych i uzupełnianie treści statutu na podstawie tekstu.
Z cz. 2 s. 25 ćw. 4
4. Tolerancja – kształtowanie prawidłowych postaw. Z cz. 2 s. 25 ćw. 5
• Wypowiedzi dzieci na temat tego, co je wyróżnia i jak chciałyby być traktowane z tego powodu
przez innych ludzi. Z cz. 2 s. 26 ćw. 6
• Wskazywanie sytuacji, w których dzieci wyrażają szacunek dla różniących się od nich osób. Z cz. 2 s. 26 ćw. 8
• Wspólne wyjaśnienie pojęcia tolerancja i podanie przykładów zachowań świadczących o tolerancji. Z cz. 2 s. 26 ćw. 7

5. Językowe odmienności – wyrazy bliskoznaczne i wyrazy o znaczeniu przeciwnym. M cz. 1 s. 64 z. 1
• Tworzenie alfabetycznej listy wyrazów bliskoznacznych.
• Tworzenie grup wyrazów bliskoznacznych. Dzieci losują po jednej kartce z wyrazem blisko-
znacznym do jednego ze słów: tolerancja, szacunek, inność. Na sygnał nauczyciela tworzą „klu-
by” wyrazów o podobnym znaczeniu w miejscach, gdzie leżą kartki ze słowami – hasłami.
Przykłady wyrazów: tolerancyjność, wyrozumiałość, pobłażliwość, pobłażanie, zrozumienie, ela-
styczność, spolegliwość, ustępliwość, wyrozumiałość, łagodność, dobrotliwość, cześć, poważanie,

uznanie, poszanowanie, respekt, uszanowanie, odmienność, różność, odrębność, oryginalność,

wyjątkowość, indywidualność, anormalność.
• Rundka – dzieci siedzą w kręgach utworzonych we wcześniejszym zadaniu. Nauczyciel podaje

przymiotnik. Pierwszy uczeń w każdym kręgu podaje przymiotnik o znaczeniu przeciwnym.
Następnie podaje inny przymiotnik osobie siedzącej z prawej strony itd.
• Samodzielne dobieranie i pisanie przymiotników o znaczeniu przeciwnym.
6. Dobrze się wspólnie bawimy – ćwiczenia ortograficzne.
• Głośne czytanie rymowanki.
• Choć się różnimy, dobrze się bawimy – rozmowa na temat przewodniej myśli rymowanki za-
wartej w ostatniej zwrotce.
• Analiza materiału ortograficznego zawartego w rymowance: pisownia imion z h, wyrazy z ó, u,
rz i ż, wielka litera na początku zdań i w imionach itp.
• Pisanie z pamięci tekstu rymowanki.
7. Ładna czy brzydka? – dobieranie przymiotników.
• Burza mózgów – podawanie skojarzeń do haseł: ładna pogoda, brzydka pogoda.
• Dobieranie przymiotników opisujących typy pogody.
• Omówienie aktualnej pogody.
• Przypomnienie elementów pogody i symboli pogodowych.
• Omówienie rezultatów doświadczenia wykonanego w domu.
• Porównywanie powstawania szadzi i szronu na podstawie uzupełnionych zdań i doświadczenia.
• Rozmowa o prognozowaniu pogody i ludziach zajmujących się przewidywaniem pogody.
8. Casting na prezentera pogody – praca z mapą pogody.
• Przygotowanie mapy pogody: „ładnej”, „brzydkiej”, letniej, zimowej..., zawieszenie kartoników
z elementami pogody na konturowej mapie Polski.
• Prezentacja prognozy pogody przez chętnych uczniów.
• Wybranie najlepszego klasowego prezentera pogody.
9. Rozwiązywanie zadań – obliczenia pieniężne.
• Nauczyciel umieszcza na tablicy rysunki termometrów wraz z cenami. Dzieci porównują ceny
termometrów wskazanych przez nauczyciela.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – obliczenia pieniężne na podstawie danych przed-
stawionych na ilustracjach, porównywanie różnicowe.
• Planujemy zakupy. Każde dziecko dysponuje kwotą 100 zł. Planuje zakupy tak, aby zaosz-
czędzić na wakacje 20 zł. Z każdych zakupów odkłada na wymarzony rower 20 zł. Uczniowie

86 XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

M cz. 1 s. 65 z. 2, 3, 5 „kupują” produkty znajdujące się na obrazkach/rysunkach na tablicy. Porównują ceny poszcze-
M cz. 1 s. 65 z. 4 gólnych towarów.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 różnymi sposobami – ćwiczenia doskonalące rachu-
POTYCZKI nek pamięciowy i logiczne myślenie.
ORTOGRAFICZNE • Samodzielne rozwiązywanie zadania na porównywanie różnicowe.
10. Gry i zabawy kształtujące skoczność.
PO s. 6 ćw. 1, • Rozgrzewka: marsz, trucht, skłony tułowia w przód, przysiady, pajacyki, przeskoki w przód, tył
s. 18 ćw. 1, s. 46 ćw. 2, i na boki nad skakanką, skłony tułowia w półprzysiadzie.
• „Wąż parzy” – przeskakiwanie obunóż przez skakankę kręconą przez nauczyciela lub wybra-
PO s. 17 nego ucznia.
• Indywidualne skoki przez skakankę do przodu, do tyłu: na prawej nodze, na lewej, obunóż.
• Wyścigi rzędów ze skakanką – różne sposoby przeskakiwania w ruchu.
• Turniej „Gramy w piątki”. Każdy uczeń skacze przez skakankę bez zatrzymywania się,
na wszystkie wcześniej ustalone sposoby. Wygrywa dziecko, które wykona zadanie bez pomyłki.
11. Podsumowanie zajęć – „Tunel dobrych myśli”.
• Uczniowie stoją para za parą. Tworzą tunel z podniesionych i połączonych rąk. Kolejno, poje-
dynczo przechodzą z końca tunelu na początek, a każda z osób współtworzących tunel mówi
przechodzącemu uczniowi coś miłego.
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ „Mój dobry duszek” – zabawa kilkudniowa.

Dzieci losują karteczkę z imieniem kolegi lub koleżanki. Przez wcześniej ustalony czas (kilka
dni, tydzień) starają się być miłym i opiekuńczym dla wylosowanego dziecka. Po upływie usta-
lonego czasu każde dziecko odgaduje, kto był jego „dobrym duszkiem”.
JJ Potyczki ortograficzne – Tworzymy słowniczek trudnych wyrazów – utrwalenie pi-
sowni wyrazów z h, ó niewymiennym i rz wymiennym.
• Uczniowie pracują w trzech grupach zadaniowych. Przedstawiciele grup losują literę: h, ó
lub rz. Gromadzą jak najwięcej wyrazów z wylosowaną literą, porządkują je wg alfabetu.
Prezentują swój słowniczek na forum klasy. (Słowniczek może być rozbudowywany przy
innych okazjach).
• Szybko zapamięta głowa rymowane różne słowa! – układanie rymowanek z wylosowanymi
wyrazami z utworzonego wcześniej słowniczka.
JJ Lubię taką pogodę, nie lubię takiej pogody – wykonanie prac plastycznych.
Dzieci indywidualnie decydują o temacie pracy – „Lubię” czy „Nie lubię”. Wykonują pracę far-
bami plakatowymi.

XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

Temat 57. Potrafimy się dzielić z innymi

ZAPIS W DZIENNIKU
Opowiadanie historii królewny na podstawie wysłuchanego opowiadania Zofii Staneckiej „Po czym
poznać królewnę?”. Odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule. Pisanie zdań oceniających postępowa-
nie królewny. Układanie zdań złożonych, łączenie zdań pojedynczych spójnikami. Określanie czasu
czasowników. Mierzenie długości, centymetr. Milimetr – wprowadzenie jednostki długości. Wyko-
nanie medalu dla osób pomagających innym. Przygotowanie do nauki podporu tyłem – mostek.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– uważnie słucha opowiadania czytanego przez nauczyciela
– wyszukuje w tekście potrzebne fragmenty

Temat 57. Potrafimy się dzielić z innymi 87

– tworzy zdania złożone za pomocą spójników
– stosuje w wypowiedziach czasowniki we właściwym czasie
– mierzy, posługując się podziałką centymetrową i milimetrową
– wykonuje pracę plastyczno-techniczną
– uczestniczy w zajęciach ruchowych zgodnie z ustalonymi zasadami

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– opowiesz o bohaterce opowiadania
– napiszesz kilka zdań oceniających postępowanie bohaterki opowiadania
– utworzysz zdania złożone za pomocą spójników
– określisz czas podanych czasowników
– zmierzysz długość przedmiotów, posługując się podziałką centymetrową i milimetrową
– wykonasz medal wg własnego projektu
– wykonasz polecone ćwiczenia zgodnie z podanymi zasadami

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– opowiadasz o bohaterce opowiadania
– piszesz kilka zdań oceniających postępowanie bohaterki opowiadania
– tworzysz zdania złożone za pomocą spójników
– określasz czas czasowników
– mierzysz długość przedmiotów, posługując się podziałką centymetrową i milimetrową
– wykonujesz medal zgodnie z podanym tematem
– wykonujesz ćwiczenia, zachowując zasady bezpieczeństwa

KLUCZOWE PYTANIA
– Po czym można poznać prawdziwą królewnę?
– Co byś uczyniła/uczynił dla innych, gdybyś miała/miał królewskie berło?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 24–25, Z cz. 2 s. 27–28, PM cz. 1 s. 44, M cz. 1 s. 66, czerwone serduszka
z papieru (po jednym dla ucznia), duży arkusz brystolu, klej, karteczki samoprzylepne,
koperty, karteczki ze spójkami: ale, bo, ponieważ, żeby i małe muszelki, kostka do gry,
spinacz do bielizny dla każdego ucznia, nożyczki, blok techniczny, kolorowy papier,
wstążka, alfabet demonstracyjny, piłka; dodatkowo: ozdobny papier do pakowania
prezentów.

PLAN ZAJĘĆ
1. C o mieszka w naszych sercach? – tworzenie klasowego serca miłości i dobroci jako wprowa-

dzenie do tematu zajęć.
2. „Po czym poznać królewnę?” – praca zainspirowana tekstem Z. Staneckiej.
3. I ty możesz mieć muszelkę z naszyjnika królewny – układanie zdań złożonych przy użyciu

spójników.
4. Wczoraj, dziś, jutro… – podawanie czasowników w odpowiedniej formie.
5. Medal dla osób niosących pomoc potrzebującym – wykonanie pracy plastyczno-technicznej.
6. Mierzenie długości, centymetr. Milimetr – wprowadzenie jednostki długości.
7. Przygotowanie do nauki podporu tyłem, test gibkości.
8. Podsumowanie zajęć – kończenie zdania na temat wartości dzielenia się z innymi.

88 XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

PZ cz. 2 s. 24–25 PRZEBIEG ZAJĘĆ
Z cz. 2 s. 27 ćw. 1
1. Co mieszka w naszych sercach? – tworzenie klasowego serca miłości i dobroci jako
Z cz. 2 s. 27 ćw. 2 wprowadzenie do tematu zajęć.
Z cz. 2 s. 27 ćw. 3 • Dzieci odnajdują na swoich stolikach czerwone, papierowe serduszka.
• Każde dziecko podpisuje serduszko swoim imieniem.
Z cz. 2 s. 28 ćw. 4 • Naklejenie serduszek na duży arkusz brystolu w kształcie wielkiego serca całej klasy.
Z cz. 2 s. 28 ćw. 5 • „Fabryka pomysłów” – skojarzenia do hasła serce. Uczniowie piszą na karteczkach samoprzy-
lepnych jedno skojarzenie, które ich zdaniem jest najważniejsze.
POTYCZKI • Dobieranie skojarzeń techniką szeregowania promyczkowego, które ujawnia, które skojarzenia
ORTOGRAFICZNE są dla wszystkich w klasie najważniejsze.
PO s. 61, s. 63 ćw. 5 • Zapisanie skojarzeń wg ustalonej hierarchii na klasowym sercu.

2. „Po czym poznać królewnę?” – praca zainspirowana tekstem Z. Staneckiej.
• Przypomnienie, po czym poznano prawdziwą księżniczkę w baśni H.CH. Andersena.
• Słuchanie opowiadania Z. Staneckiej „Po czym poznać królewnę?”.
• Sprawdzanie poziomu zrozumienia wysłuchanego tekstu poprzez ustalanie prawdziwości
zdań.
• Opowiadanie wysłuchanej historii.
• Po czym można poznać prawdziwą królewnę? – odszukanie w opowiadaniu odpowiedniego
fragmentu i odczytanie go przez chętnego, dobrze czytającego ucznia.
• Człowiek wielkiego serca… – kończenie rozpoczętego zdania, rundka.
• Dobieranie wyrażeń określających cechy bohaterki opowiadania.
• Samodzielne pisanie zdań na temat postępowania królewny na podstawie tekstu, pytań i wy-
branych określeń.
• Porównanie sposobu rozpoznania prawdziwej królewny w utworze Z. Staneckiej i księżniczki
w baśni H.CH. Andersena. Podawanie przykładów innych utworów, w których głównymi bo-
haterami są władca i jego córka.

3. I ty możesz mieć muszelkę z naszyjnika królewny – układanie zdań złożonych przy
użyciu spójników.
• Odszukanie kopert ukrytych w klasie przez nauczyciela.
• Odczytanie spójników ukrytych w kopertach wraz z muszelkami.
• Każdy uczeń układa zdanie złożone ze spójnikiem, który znalazł.
• Za poprawnie ułożone zdanie uczeń zatrzymuje muszelkę, którą znalazł w kopercie – talizman
z naszyjnika królewny; jeśli ułożenie zdania nie powiodło się, zdanie układa chętny uczeń i ten
otrzymuje muszelkę.
• Tworzenie zdań złożonych przez łączenie podanych zdań pojedynczych wybranym spójnikiem.

4. Wczoraj, dziś, jutro… – podawanie czasowników w odpowiedniej formie.
• Nauczyciel pisze na tablicy dowolny czasownik, a uczniowie odczytują i podają, w jakim jest
czasie. Następnie podają ten czasownik w pozostałych czasach.
• Tworzenie form czasu teraźniejszego i przyszłego do czasowników w czasie przeszłym.
• Potyczki ortograficzne – Już alfabet znam, radę sobie dam!
Wybrane dziecko mówi po cichu alfabet, na hasło Stop – podaje literę, do której doszedł. Dzieci
wspólnie ustalają, która to kolejna litera alfabetu. Szukają w słowniku ortograficznym wyrazu
zaczynającego się tą literą i spełniającego dodatkowy warunek, np. jeśli uczeń zatrzymał alfabet
na literze L i ustalono, że jest to dziesiąta litera alfabetu, to podany wyraz powinien być zapisany
w słowniku pod literą L jako dziesiąty lub składać się z 10 liter (warunek ustalamy odpowiednio
do wylosowanej litery i jej pozycji w alfabecie).

5. M edal dla osób niosących pomoc potrzebującym – wykonanie pracy plastyczno-
-technicznej.
• Zaprojektowanie medalu wg własnego pomysłu.
• Wykonanie pracy.
• Wystawa medali.

Temat 57. Potrafimy się dzielić z innymi 89

6. Mierzenie długości, centymetr. Milimetr – wprowadzenie jednostki długości. PM cz. 1 s. 44 z. 1
• Kto pierwszy do 100 – gra w parach (dodawanie). Uczniowie na przemian rzucają kostką,
zaznaczają liczbę wyrzuconą na kostce na miarce krawieckiej spinaczem, a każdą następną PM cz. 1 s. 44 z. 2
dodają do poprzedniej. Wygrywa uczeń, który pierwszy przypnie swój spinacz na liczbie 100. M cz. 1 s. 66 z. 1, 2
• Kto pierwszy do 0 – gra w parach (odejmowanie). Gra analogiczna do wyżej opisanej; tym PM cz. 1 s. 44 z. 3, 4
razem uczniowie startują na liczbie 100 i odejmują liczby wyrzucone kostką. Wygrywa uczeń, M cz. 1 s. 66 z. 3
który pierwszy przypnie swój spinacz na liczbie 1. (Pomysł zaczerpnięty z: E. Gruszczyk-Kol-
czyńska, M. Skura, Skarbiec matematyczny. Poradnik metodyczny).
• Mierzenie długości i szerokości różnych obiektów w klasie różnymi miarami: linijką, miarką
krawiecką – przypomnienie zasad prawidłowego mierzenia.
• Przypomnienie, ile wzrostu miała maleńka bohaterka baśni Andersena. Próba ustalenia tego,
jakiej informacji brakuje nam, by ulepić figurkę o wzroście jednego cala. Czytanie informacji
wprowadzającej pojęcie milimetr. Ustalenie wzrostu Calineczki.
• Mierzenie i odczytywanie długości przedmiotów na ilustracjach, porównywanie.
• Rozwiązywanie zadań tekstowych związanych z mierzeniem grubości.
• Myślę, więc rozwiązuję – rozmieszczenie trójkątów i prostokątów na sieci kwadratowej – usta-
lenie możliwej liczby zamalowania kwadratów.

7. Przygotowanie do nauki podporu tyłem, test gibkości.
• „Jaka to litera?” – ćwiczenie dramowe, rzeźba. Chętni uczniowie losują literę z alfabetu de-
monstracyjnego. Dobierają sobie kolegów i „rzeźbią” wylosowaną literę, ustawiając lub ukła-
dając kolegów na podłodze – ćwiczenie gibkości.
• Zabawy z piłką. Dzieci stają w rzędach, podają sobie piłkę górą od pierwszego do ostatniego
ucznia; kiedy ostatni uczeń dostaje piłkę, przechodzi na początek rzędu. Zabawę powtarzamy
z modyfikacją: uczniowie nie stoją w rzędach, tylko klęczą.
• „Huśtawka”. Uczniowie dobierają się w pary. Stają tyłem do siebie, zaplatają ręce w łokciach i
naprzemiennie wykonują skłony do przodu.

8. Podsumowanie zajęć – kończenie zdania na temat wartości dzielenia się z innymi.
• Dzieci siedzą w kręgu. Nauczyciel mówi: Warto się dzielić z innymi, bo… i rzuca piłkę do wy-
branego ucznia, który kończy zdanie, następnie powtarza całe zdanie i rzuca piłkę do wybra-
nego kolegi, a ten kontynuuje zabawę.
• Kończenie zdania: Dzisiaj nauczyłam się/nauczyłem się…

DODATKOWE SYTUACJE DYDAKTYCZNE
JJ Zakładamy Klub Niewidzialnej Ręki – podjęcie decyzji o niesieniu pomocy potrze-

bującym.
• Debata klasowa – podjęcie decyzji o niesieniu pomocy potrzebującym.
• Indywidualne zobowiązania (co, kiedy, dla kogo?).
• Wycięcie obrysowanych na ozdobnym papierze lewych dłoni dzieci. Zawieszenie wyciętych

dłoni w wybranym miejscu w klasie. Papierowe dłonie utworzą krąg – symbol współpracy
i pomocy innym.
JJ „A było to tak…” – ćwiczenie utrwalające czasy czasowników.
• Uczniowie dzielą się na 3 grupy. Piszą kilkuzdaniową wypowiedź (5–6 zdań – o długości wypo-
wiedzi decyduje nauczyciel, uwzględniając możliwości zespołu klasowego) na dowolny temat
w wybranym przez siebie czasie, np. teraźniejszym.
• Napisana praca przechodzi do następnej grupy, która przepisuje tekst, zmieniając jej czas
(np. z teraźniejszego na przeszły). Trzecia grupa, do której trafi tekst, przepisuje go, tworząc
wypowiedź w czasie przyszłym.
• Praca napisana w trzech czasach wraca do twórców wypowiedzi.
• Odczytanie tekstów przez przedstawicieli grup, ocena poprawności wykonania zadania.

90 XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

Temat 58. Do kogo zwrócić się o pomoc?

ZAPIS W DZIENNIKU
Ustalenie cech dobrej koleżanki/dobrego kolegi. Skarżypyta, skarżenie – zdefiniowanie pojęć. Wspól-
ne ustalenie różnicy między skarżeniem a informowaniem o zagrożeniu. Czytanie opowiadania
Katarzyny Sowuli „Nie chcę być skarżypytą!”. Rozpoznawanie nadawców wypowiedzi w tekście.
Ocena postępowania bohatera. Przypomnienie numerów telefonów alarmowych. Dodawanie i odej-
mowanie w zakresie 100. Rozwiązywanie zadań, szacowanie, obliczenia pieniężne, porównywanie
różnicowe. Zabawy i wyścigi rzędów z piłką koszykową.

CELE – PRZEWIDYWANE OSIĄGNIĘCIA UCZNIA
– podaje cechy dobrej koleżanki/dobrego kolegi
– odróżnia skarżenie od informowania o niebezpieczeństwie czy łamaniu zasad
– potrafi zawiadomić dorosłych o zagrożeniu
– zna numery alarmowe
– rozwiązuje zadania oparte na szacowaniu i kalkulowaniu
– wykonuje oburącz rzuty do kosza

CELE SFORMUŁOWANE W JĘZYKU UCZNIA
– podasz cechy dobrej koleżanki/dobrego kolegi
– wskażesz różnice między skarżeniem a informowaniem o niebezpieczeństwie
– utrwalisz numery alarmowe
– rozwiążesz zadania
– poćwiczysz rzuty piłką do kosza

KRYTERIA OCENIANIA (NACOBEZU)
Podczas zajęć będę zwracać uwagę, czy:
– podajesz cechy dobrej koleżanki/dobrego kolegi
– wypowiadasz się na temat różnicy między skarżeniem a niesieniem pomocy
– wymieniasz numery alarmowe
– rozwiązujesz zadania
– bierzesz udział w grach i zabawach z piłką koszykową

KLUCZOWE PYTANIA
– W jakich sytuacjach pomoc dzieci jest potrzebna?
– Czy znasz sytuacje, w których dzieci wykazały się wielkim bohaterstwem?

ŚRODKI DYDAKTYCZNE
PZ cz. 2 s. 26–27, Z cz. 2 s. 29, PM cz. 1 s. 45, M cz. 1 s. 67, balony z numerami i kartkami
ze skargami, 2 arkusze papieru: z sylwetką dziewczynki, z sylwetką chłopca, paski papieru,
blok rysunkowy, kredki, aparat telefoniczny, piłki do koszykówki; dodatkowo: rozsypanki
wersowe wiersza J. Brzechwy „Skarżypyta”, karton, kredki, linijki, flamastry.

PLAN ZAJĘĆ
1. „Co balony chcą nam powiedzieć?” – zabawa wprowadzająca do tematu zajęć.
2. „Nie chcę być skarżypytą!” – praca z tekstem K. Sowuli.
3. „Kto może mi pomóc?” – odgrywanie scenek dramowych.
4. Każdy może pomóc i otrzymać pomoc – kształtowanie prawidłowych postaw.

Temat 58. Do kogo zwrócić się o pomoc? 91

5. Straż pożarna, policja, pogotowie ratunkowe – utrwalenie numerów alarmowych. MIĘDZY NAMI
6. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – szacowanie, rozwiązywanie zadań, obliczenia pie-
PZ cz. 2 s. 26–27
niężne. PZ cz. 2 s. 27 z. 1–3
7. Zabawy i wyścigi rzędów z piłką koszykową.
8. Podsumowanie zajęć – deklarowanie pomocy w różnych sytuacjach.

PRACA DOMOWA
Wzorując się na zadaniu 1 ze s. 45 podręcznika do matematyki, ułóż zadanie dotyczące twojej rodziny.

PRZEBIEG ZAJĘĆ
1. „Co balony chcą nam powiedzieć?” – zabawa wprowadzająca do tematu zajęć.

Uwaga! Przed zajęciami nauczyciel przygotowuje kilka kolorowych balonów. Nakleja na nich
liczby – numery z listy obecności uczniów. Zwraca uwagę, aby nie znalazł się tam numer dziec-
ka, które skarży! W balonach umieszcza karteczki z typowymi uczniowskimi skargami, np.
Proszę Pani, a on wziął moją gumkę; Proszę Pani, a ona kopnęła mój worek; Proszę Pani, a on
patrzy jak ja piszę… O liczbie balonów decyduje nauczyciel.
• Dzieci odnajdują balony ze swoim numerem z listy obecności.
• Na hasło przekłuwają balony, kolejno wyjmują i odczytują zdania z karteczek.
• Rozmowa kierowana dotycząca odczytanych zdań; ustalenie, kto to jest skarżypyta.
2. „Nie chcę być skarżypytą” – praca z tekstem K. Sowuli
• Dobry kolega, czyli jaki? – zestawienie cech i (nie)pożądanych zachowań.
– Dzieci dzielą się na dwie grupy. Chłopcy siadają wokół arkusza papieru z sylwetką chłopca,
a koleżanki – wokół arkusza z sylwetką dziewczynki. Podpisują plakaty hasłami Dobry kolega
i Dobra koleżanka. Dzielą je pionowo na pół i oznaczają wyrazami TAK i NIE. Następnie wypi-
sują pod nimi przymiotniki określające cechy dobrej koleżanki/dobrego kolegi (np. przyjaciel-
ski, uczynny, szczery, zgodny, miły, kulturalny, wesoły…); mogą używać zwrotów, które trudno
zastąpić jednym słowem (np. potrafi wybaczyć i pogodzić się, można na nią/niego liczyć itp.).
W ten sposób po jednej stronie powstaje zbiór haseł określających, jaki powinien być dobry
kolega, a po drugiej, jaki być nie powinien.
– Prezentacja plakatów, odczytanie haseł, uzupełnianie zapisów.
Nauczyciel zwraca uwagę, czy wystąpiło słowo skarżypyta. Jeśli nie, dopisuje je i przedstawia
temat zajęć.
• Skarżypyta skarży czy pyta? – dyskusja na temat postaci.
– Kim jest skarżypyta? – zdefiniowanie pojęcia (np. To ktoś, najczęściej dziecko, kto skarży
na innych).
– Co to jest skarżenie? W jakich sytuacjach skarżymy? Dlaczego? Co wtedy czujemy? A jak
czujemy się, kiedy to na nas ktoś skarży? – wielozdaniowe wypowiedzi uzupełnione przykła-
dami z otoczenia (szkoła, podwórko, dom), kierowane pytaniami. Należy przestrzec uczniów
przed podawaniem imion, bo naszym celem jest zrozumienie problemu skarżenia, a nie osą-
dzanie kogokolwiek.
– Czy skarżenie jest złe? – intuicyjne rozwiązanie problemu.
Byłoby dobrze doprowadzić do tego, by dzieci oddzieliły tradycyjnie pojmowane skarżenie
od informowania dorosłych o łamaniu zasad czy grożącym niebezpieczeństwie. Należy zacho-
wać czujność i odpowiednio odróżniać i oceniać przykłady podawane przez dzieci.
• Nie chcę być skarżypytą!
– Ciche czytanie tekstu. Sprawdzenie stopnia zrozumienia – zadawanie pytań: każdy pisze
na pasku papieru pytanie związane z treścią utworu. Dzieci kładą paski na stosiku, losują
pytania i odpowiadają.
– Omówienie problemów zasygnalizowanych w pytaniach do tekstu (w podręczniku). Nawią-
zanie do wcześniejszego pytania o kojarzenie skarżenia z czymś złym, potwierdzenie lub uzu-
pełnienie informacji.

92 XII krąg tematyczny: Aby pięknie żyć

Z cz. 2 s. 29 ćw. 1 • Wypowiedzi na temat spotkania Jacka z kolegami w szatni i jego wątpliwości związanych z nie-
PZ cz. 2 s. 27 bezpieczną zabawą oraz powiadomieniem nauczycielki o możliwym zagrożeniu.

PZ cz. 2 s. 27 ćw. 4, 5 • Wyszukanie w tekście opowiadania fragmentu rozmowy Jacka z nauczycielką. Ustalenie
nadawców wypowiedzi i ich intencji w odniesieniu do niebezpiecznej zabawy chłopców. Odnie-
Z cz. 2 s. 29 ćw. 2, 3 sienie do informacji o skarżeniu.
Z cz. 2 s. 29 ćw. 4
• Wyrażanie opinii oceniających decyzję Jacka i sposób rozwiązania problemu przez nauczycielkę.
POTYCZKI • Słuchanie tekstu informacyjnego na temat skarżenia.
ORTOGRAFICZNE • Skarżypyta bez kopyta, język lata jak łopata, czyli jak radzić sobie ze skarżeniem.
PO s. 55, s. 56 ćw. 1, • Podawanie przykładów sytuacji, w których informowanie dorosłych jest i nie jest skarżeniem.
s. 58 ćw. 1, s. 59 ćw. 1 3. „Kto może mi pomóc?” – odgrywanie scenek dramowych.
• Praca w grupach – przygotowanie i prezentacja scenek przedstawiających problem wymaga-
PM cz. 1 s. 45 z. 3
PM cz. 1 s. 45 z. 2 jący pomocy innych (np. złe samopoczucie, bójka na korytarzu, zgubienie worka z butami).
M cz. 1 s. 67 z. 2, 3 • Wspólne ustalanie, kto może pomóc w każdej z zaprezentowanych sytuacji, z uzasadnieniem.
PM cz. 1 s. 45 z. 1 4. Każdy może pomóc i otrzymać pomoc – kształtowanie prawidłowych postaw.
• Indywidualne wskazywanie adresatów komunikatów wyrażających prośbę o pomoc. Analiza
M cz. 1 s. 67 z. 1
wyborów dzieci.

• Wypowiedzi o sytuacjach, kiedy dzieci uzyskały pomoc od koleżanki/kolegi.
• Pisanie zdań na temat sytuacji, w których dzieci mogą pomóc.
5. Straż pożarna, policja, pogotowie ratunkowe – utrwalenie numerów alarmowych.
• Kto czuwa całą dobę, aby nieść pomoc potrzebującym – swobodne wypowiedzi o pracy służb

specjalnych.
• Przypomnienie numerów alarmowych.
• Przygotowanie i powieszenie w klasie tablicy informacyjnej z numerami alarmowymi – praca

plastyczna (grupowa lub indywidualna).
• Wezwij pomoc! – zawiadamianie odpowiednich służb (pogotowie, straż, policję) przez telefon;

ćwiczenia w parach.
• Potyczki ortograficzne – Ortograficzne kwiatki.

– Przypomnienie zasad pisowni nie z czasownikami, rzeczownikami i przymiotnikami.
Uczniowie pracują w 3 grupach. Przygotowują kwiaty, na których przedstawią zasady pisowni
nie z wylosowaną częścią mowy. Wykonują kwiaty z kół o ustalonej średnicy, na kwiatach (cen-
tralnie) piszą nazwy części mowy, a na płatkach – ich przykłady z przedrostkiem nie. Przygoto-
wują zielone listki w dowolnym kształcie z napisem NIE, a kwiaty umieszczają na kartonach.
W zależności od słowa na płatku – listek z NIE łączą z kwiatem lub doklejają w pewnej od niego
odległości. Następnie wymyślają zabawę słowami utrwalającą omawianą zasadę pisowni (np.
Dobierz rym do wyrazu…, Łącznie czy rozdzielnie – „Piłka parzy”). Prezentują wykonane prace,
omawiają zasadę i przeprowadzają zabawę.
6. Dodawanie i odejmowanie w zakresie 100 – szacowanie, rozwiązywanie zadań, ob-
liczenia pieniężne.
• „Bingo na rozgrzewkę” – gra matematyczna, dodawanie i odejmowanie w zakresie 100. Przygoto-
wanie planszy – każdy uczeń składa kartkę z bloku w poziomie na pół i jeszcze raz na pół, dobrze
zagina, następnie robi to samo z tą kartką w pionie. Rozkłada kartkę. Na powstałych na kartce polach
pisze dowolne liczby dwucyfrowe w zakresie 100. Nauczyciel podaje wcześniej przygotowane działa-
nia na dodawanie i odejmowanie (np. 25 + 31 =; 45 – 15 =). Jeśli uczeń ma na swojej planszy liczby
56, 30 (sumę i różnicę podanych działań), skreśla je. Wygrywa dziecko, które jako pierwsze skreśli
na swojej planszy wszystkie liczby w pionie, poziomie lub po skosie (woła wtedy: BINGO). (Pomysł
zaczerpnięty z Poradnika do „Skarbca matematycznego” E. Gruszczyk-Kolczyńskiej i M. Skury).
• Doskonalenie dodawania i odejmowania w zakresie 100 – obliczenia dowolnym sposo-
bem.
• Rozwiązywanie zadań opartych na szacowaniu i kalkulowaniu.
• Wspólne ustalenie strategii rozwiązania zadania opartego na kalkulowaniu.
• Obliczenia pieniężne – rozwiązanie zadania na porównanie różnicowe.