Strategi A+ Ting 4 - Biologi

40 4.2 Karbohidrat/ Carbohydrates Latihan 3 Jenis karbohidrat/ Types of carbohydrates TP 2 Memahami pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan rajah berikut tentang karbohidrat. TP 2 Complete the following diagram about carbohydrates. 2 Rajah di bawah menunjukkan proses penguraian dan pembentukan disakarida. TP 2 The diagram below shows the process of decomposition and formation of disaccharides. Proses X Process X Laktosa Q + R Lactose + H2 O Proses Y Process Y (a) Namakan proses X dan Y. Name processes X and Y. Proses X/ Process X: Hidrolisis/ Hydrolysis Proses Y/ Process Y: Kondensasi/ Condensation Karbohidrat Carbohydrate Monosakarida Monosaccharides Disakarida Disaccharides Polisakarida Polysaccharides – Karbohidrat ialah sebatian organik yang terdiri daripada unsur karbon (C) , hidrogen (H) dan oksigen (O) dalam nisbah 1:2:1 . Carbohydrates are organic compounds made up of carbon (C) , hydrogen (H) and oxygen (O) elements in a 1: 2: 1 ratio. – Formula kimia bagi karbohidrat ialah (CH2 O)n . The chemical formula for carbohydrate is (CH2 O)n . – Terbina daripada rantaian monosakarida melalui proses (j) kondensasi . Formed by monosaccharide chains through the (j) condensation process. – (k) Tidak boleh menghablur , (l) tidak berasa manis dan tidak larut dalam air. (k) Cannot form crystals , (l) do not taste sweet and insoluble in water. – Contoh: kanji, (m) selulosa dan (n) glikogen . Examples: starch, (m) cellulose and (n) glycogen – Terbina daripada dua unit (f) monosakarida melalui proses kondensasi. Formed by two (f) monosaccharide units through the condensation process. – Semua disakarida ialah gula penurun kecuali (g) sukrosa . All disaccharides are reducing sugars except, (g) sucrose . – Contoh: maltosa, (h) sukrosa dan (i) laktosa Examples: maltose, (h) sucrose , and (i) lactose – Unit karbohidrat yang paling (a) ringkas . The (a) simplest carbohydrate unit. – Semua monosakarida ialah (b) gula penurun . All monosaccharides are (b) reducing sugars . – Boleh menghablur, (c) berasa manis dan (d) larut dalam air Can form crystals, have (c) sweet taste and are (d) water soluble – Contoh: glukosa, (e) fruktosa Examples: glucose, (e) fructose Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 40 11/7/2023 3:07:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

41 (b) Tulis persamaan perkataan bagi proses X dan Y. Write the word equations for processes X and Y. Proses X : Laktosa + air → glukosa + galaktosa Process X : Lactose + water → glucose + galactose Proses Y : Glukosa + galaktosa → laktosa + air Process Y : Glucose + galactose → lactose + water Latihan 4 Kepentingan karbohidrat/ The importance of carbohydrates TP 3 Mengaplikasi pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan rajah di bawah dengan kepentingan karbohidrat dalam sel. TP 3 Complete the diagram below with the importance of carbohydrates in cells. Kepentingan karbohidrat dalam sel The importance of carbohydrates in cells (a) Sebagai sumber tenaga As a source of energy (d) Sebagai sumber diet serat As a source of dietary fibre (b) Sebagai simpanan makanan As food storage (c) Sebagai struktur sokongan As a support structure 4.3 Protein/ Proteins Latihan 5 Sifat protein/ The properties of proteins TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel. 1 Lengkapkan rajah berikut tentang protein. TP 1 Complete the following diagram about proteins. Protein Proteins (a) Sebatian kompleks yang terbina daripada unsur karbon , hidrogen , oksigen dan nitrogen . Kebanyakan protein mengandungi sulfur , dan fosforus . Complex compounds made up of carbon , hydrogen , oxygen and nitrogen . Most proteins contain sulphur and phosphorus . (b) Unit asas protein ialah monomer yang dikenali sebagai asid amino . The basic unit of a protein is a monomer known as amino acid . (c) Dipeptida merupakan dua molekul asid amino yang dirangkai bersama oleh ikatan peptida melalui proses kondensasi . Dipeptides are two amino acid molecules that are linked together by a peptide bond through the condensation process. (d) Kondensasi seterusnya boleh merangkai lebih banyak asid amino untuk membentuk satu rantai polipeptida . Further condensation can link more amino acids to form a polypeptide chain . Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 41 11/7/2023 3:07:38 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

42 Latihan 6 Kepentingan protein/ The importance of proteins TP 2 Memahami pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan peta pokok berikut tentang kepentingan protein dalam sel. TP 2 Complete the following tree map about the importance of proteins in cells. Kepentingan protein dalam sel/The importance of proteins in cells (a) Membentuk bahan binaan seperti keratin dan kolagen Form building blocks such as keratin and collagen (c) Membina sel baharu Build new cells (b) Untuk sintesis enzim, hormon, antibodi dan hemoglobin For the synthesis of enzymes, hormones, antibodies and haemoglobin (d) Membaiki tisu yang rosak Repair damaged tissues 4.4 Lipid/ Lipids Latihan 7 Sifat lipid/The properties of lipids TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel. TP 3 Mengaplikasi pengetahuan mengenai komposisi kimia dalam sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan pernyataan berikut tentang lipid. TP 1 Complete the following statements about lipids. (a) Sebatian kompleks yang terdiri daripada unsur karbon , hidrogen dan oksigen . Complex compounds consist of carbon , hydrogen and oxygen . (b) Lemak/ Fats (i) Lemak dan minyak ialah trigliserida . Fats and oils are triglycerides . (ii) Trigliserida boleh dihidrolisiskan semula kepada asid lemak dan gliserol melalui tindak balas hidrolisis . Triglycerides can be rehydrolysed to fatty acids and glycerol through a hydrolysis reaction. (c) Lilin/ Wax (i) Lilin mengandungi satu molekul alkohol yang bergabung dengan satu molekul asid lemak . Wax contains one molecule of alcohol that combines with another molecule of fatty acid . (ii) Lipid adalah kalis air . Lipids are waterproof . (d) Fosfolipid/ Phospholipid (i) Komponen utama membran plasma . Major component of plasma membranes . (ii) Terdiri daripada satu molekul gliserol yang bergabung dengan dua molekul asid lemak dan satu kumpulan fosfat . Made up of one molecule of glycerol that combines with two molecules of fatty acid and one group of phosphate . i-THINK Peta Pokok Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 42 11/7/2023 3:07:38 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

43 (e) Steroid/ Steroids (i) Steroid ialah sebatian lipid yang tidak mengandungi asid lemak. Steroids are lipids that do not contain fatty acids. (ii) Contoh steroid ialah kolesterol , testosteron , estrogen dan progesteron. Examples of steroids are cholesterol , testosterone , oestrogen and progesterone. 2 Lengkapkan rajah berikut tentang proses pembentukan dan penguraian trigliserida. TP 1 Complete the following diagram about the process of formation and decomposition of triglycerides. Gliserol Glycerol + + 3 H2 O Air Water Hidrolisis Asid lemak Hydrolysis Fatty acid Trigliserida Triglycerides Kondensasi Condensation + + 3 H2 O 3 Lengkapkan jadual di bawah membandingkan lemak tepu dengan lemak tak tepu. TP 3 Complete the table below to compare saturated fats and unsaturated fats. Lemak tepu Saturated fat Lemak tak tepu Unsaturated fat Persamaan Similarities (a) Kedua-dua terdiri daripada unsur karbon , hidrogen dan oksigen . Both consist of carbon , hydrogen and oxygen elements. (b) Kedua-duanya ialah molekul tidak berkutub . Both are non-polar molecules . (c) Kedua-duanya mempunyai gliserol dan asid lemak . Both contain glycerol and fatty acids . Perbezaan Differences – Berbentuk pepejal pada suhu bilik Exists in solid form at room temperature – Berbentuk cecair pada suhu bilik Exists in liquid form at room temperature – Mempunyai ikatan tunggal antara karbon Has a single bond between carbons – Mempunyai ikatan ganda dua antara karbon Has a double bond between carbons – Diperoleh daripada sumber haiwan Derived from animal sources – Diperoleh daripada sumber tumbuhan Derived from plant sources – Sumber: mentega dan lemak haiwan Sources: butter and animal fat – Sumber: minyak kelapa dan minyak ikan Sources: coconut oil and fish oil Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 43 11/7/2023 3:07:39 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

44 Tajuk: Memahami lipid Title: Understanding lipids 1. Bahagikan kelas kepada beberapa kumpulan./ Divide the class into several groups. 2. Murid diminta melakukan perbincangan dan pembentangan PowerPoint tentang: Students are asked to do a discussion and PowerPoint presentation about: (i) Unsur dalam lipid / Elements in lipids (ii) Komponen dalam trigliserida / Components in triglycerides (iii) Pembentukan dan penguraian trigliserida / Formation and breakdown of triglycerides 3. Setiap kumpulan diminta membentangkan persembahan PowerPoint di hadapan kelas. Each group is asked to present their PowerPoint presentation in front of the classroom. Projek Berkumpulan STEM TP6 shrink Latihan 8 Kepentingan lipid dalam sel/ The importance of lipids in cells TP 2 Memahami pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 6 Merekacipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains berkaitan komposisi kimia dalam sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan aktiviti/ tugasan dalam situasi baharu secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai social/ ekonomi/ budaya masyarakat. 1 Lengkapkan peta buih berikut tentang kepentingan lipid dalam sel. TP 2 Complete the following bubble map about the importance of lipids in cells. Kepentingan lipid dalam sel The importance of lipids in cells Lemak bertindak sebagai pelapik untuk melindungi organ-organ dalaman . Fats act as a liner to protect internal organs . Lilin bertindak sebagai komponen penting dalam kutikel yang menutupi epidermis . Wax acts as an important component in the cuticle that covers the epidermis . (d) Glikolipid memastikan kestabilan membran plasma . Glycolipids ensure the stability of the plasma membrane . (c) Lemak berfungsi sebagai penebat haba bagi haiwan. Fats function as a heat insulator for animals. (e) Lemak berfungsi sebagai simpanan tenaga bagi haiwan. Fats function as energy storage for animals. (a) (b) i-THINK Peta Buih Aktiviti PAK-21 Aktiviti PAK-21 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 44 11/7/2023 3:07:39 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

45 2 Labelkan struktur nukleotida dalam rajah di bawah. TP 2 Label the structure of nucleotide in the diagram below. Kumpulan fosfat Phosphate group (a) Gula deoksiribosa Deoxyribose sugar (b) Bes bernitrogen Nitrogenous base (c) 3 Senaraikan tiga kepentingan asid nukleik. TP 2 List three importance of nucleic acids. 1 Membawa maklumat genetik/ Carry the genetic information 2 Membentuk kromosom dalam nukleus/ Form chromosomes in the nucleus 3 Terlibat dalam proses sintesis protein untuk menghasilkan enzim dan hormon Involve in the protein synthesis process to produce enzymes and hormones Asid nukleik Nucleic acids (a) Sebatian kompleks yang terdiri daripada unsur karbon , hidrogen , oksigen , nitrogen dan fosforus . Complex compounds consist of carbon , hydrogen , oxygen , nitrogen and phosphorus . 4.5 Asid Nukleik/ Nucleic Acids Latihan 9 Sifat asid nukleik/Properties of nucleic acids TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel. TP 2 Memahami pengetahuan dan kemahiran asas mengenai komposisi kimia dalam sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan rajah berikut tentang asid nukleik. TP 1 Complete the following diagram about nucleic acids. (b) Unit asas bagi asid nukleik ialah nukleotida . The basic unit for nucleic acids is the nucleotide . (c) Setiap nukleotida terdiri daripada gula pentosa , bes bernitrogen dan kumpulan fosfat . Each nucleotide is composed of pentose sugar , nitrogenous base and phosphate group . (d) Terdapat dua jenis gula pentosa, iaitu ribosa dan deoksiribosa . There are two types of pentose sugars, which are ribose and deoxyribose . (e) Bes bernitrogen terdiri daripada adenina (A), guanina (G), sitosina (C), timina (T) dan urasil (U). The nitrogenous base consists of adenine (A), guanine (G), cytosine (C), thymine (T) and uracil (U). (f) Terdapat dua jenis asid nukleik, iaitu asid deoksiribonukleik (DNA) dan asid ribonukleik (RNA) . There are two types of nucleic acids, which are deoxyribonucleic acid (DNA) and ribonucleic acid (RNA) . Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 45 11/7/2023 3:07:40 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

46 Kertas 1 1 Rajah 1 menunjukkan satu molekul air. Molekul air ialah molekul berkutub. Diagram 1 shows a water molecule. Water molecules are polar molecules. O H H δ+ δ– δ+ Rajah 1/ Diagram 1 Apakah maksud molekul berkutub? What is meant by polar molecules? A Molekul yang mempunyai pembahagian cas yang tidak sama. Molecules that have an unequal distribution of charges. B Molekul yang mempunyai pembahagian cas yang sama. Molecules that have the same distribution of charges. C Molekul yang mempunyai cas positif. Molecules that have a positive charge. D Molekul yang mempunyai cas negatif. Molecules that have a negative charge. 2 Persamaan berikut menunjukkan penguraian satu molekul X. The following equation shows the breakdown of molecule X. Proses Y X + Air Process Y X + Water Glukosa + Galaktosa Glucose + Galactose Apakah yang diwakili oleh X dan Y? What do X and Y represent? X Y A Sukrosa/Sucrose Hidrolisis/Hydrolysis B Laktosa/Lactose Hidrolisis/Hydrolysis C Galaktosa/Galactose Kondensasi Condensation D Maltosa/Maltose Kondensasi Condensation 3 Antara berikut, yang manakah merupakan padanan yang betul? Which of the following is the correct match? Jenis lipid Types of lipid Fungsi Function A Lemak Fats Melindungi lapisan luar daun/ Protect the outer layer of leaves B Fosfolipid Phospholipid Komponen bagi membran plasma/ Components of plasma membranes C Steroid Steroids Lapisan luar yang melindungi organ dalaman/ Outer layer that protects the internal organs D Lilin Waxes Sintesis hormon steroid Synthesis of steroid hormone 4 DNA terdiri daripada dua rantaian polinukleotida yang membentuk satu struktur heliks ganda dua. Antara berikut, yang manakah padanan yang betul bagi bes bernitrogen dalam DNA? DNA consists of two polynucleotide chains that form a double helix structure. Which of the following shows the correct pair of nitrogenous bases in DNA? A Adenina/Adenine Timina/Thymine B Adenina/Adenine Guanina/Guanine C Guanina/Guanine Timina/Thymine D Sitosina/Cytosine Timina/Thymine Praktis Berformat SPM Kertas 2 Bahagian A 1 Rajah 1.1 menunjukkan satu siri tindak balas bagi struktur P. Diagram 1.1 shows a series of reactions for structure P. Molekul P/ Molecule P Molekul Q/ Molecule Q Molekul R/ Molecule R Proses X Process X Proses Y Process Y Rajah 1.1/ Diagram 1.1 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 46 11/7/2023 3:07:41 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

47 (a) (i) Namakan struktur P dan R./ Name structures P and R. P : R : [2 markah/marks] (ii) Terangkan proses X dan Y./ Explain processes X and Y. [2 markah/marks] (b) Rajah 1.2 menunjukkan sebahagian daripada molekul DNA. Diagram 1.2 shows part of the DNA molecule. (i) Terangkan struktur molekul DNA. Explain the molecular structure of DNA. [2 markah/marks] (ii) Terangkan fungsi RNA dan mengapa struktur RNA lebih pendek berbanding dengan DNA. KBAT Mengaplikasi Explain the function of RNA and why the structure of RNA is shorter compared to DNA. [2 markah/marks] Bahagian C 2 (a) Air merupakan molekul tak organik yang sangat penting dalam kehidupan seharian. Terangkan sifat dan kepentingan air dalam sel dari segi: Water is a very important inorganic molecule in everyday life. Explain the properties of water and its importance in cells in terms of: (i) Kekutuban air/ Polarity of water (ii) Muatan haba tentu air/ Specific heat capacity of water (iii) Daya lekitan dan daya lekatan air/ Cohesive force and adhesive force of water [10 markah/marks] (b) Karbohidrat adalah penting sebagai sumber tenaga dan bahan asas struktur sesetengah organisma. Carbohydrates are important as a source of energy and the basic structural material of some organisms. Terangkan jenis-jenis karbohidrat dan kepentingannya dalam kehidupan seharian. Explain the types of carbohydrates and their importance in daily life. [10 markah/marks] Asid amino/ Amino acid Polipeptida/ Polypeptide Proses X ialah kondensasi. Molekul dipeptida bergabung dengan air dan menghasilkan molekul polipeptida. Proses Y ialah hidrolisis. Molekul polipeptida membebaskan air untuk menghasilkan molekul dipeptida. Process X is condensation. The dipeptide molecules combine with water to form polypeptide molecules. Process Y is hydrolysis. Polypeptide molecules release water to produce dipeptide molecules. T G A T C G C G A T C G C G A T C A C G A T Rajah 1.2/ Diagram 1.2 DNA terdiri daripada dua rantaian polinukleotida yang berpintal membentuk heliks ganda dua. Kumpulan bes bernitrogen pada kedua-dua rantai polinukleotida berpadanan dan diikat bersama oleh ikatan hidrogen. DNA consists of two polynucleotide chains that are intertwined in opposite directions to form the double helix.The nitrogenous base groups on both polynucleotide chains are matched and bound together by hydrogen bonds. RNA terlibat dalam proses sintesis protein. RNA lebih pendek kerana RNA terhasil daripada sebahagian kecil DNA yang dikenali sebagai gen. RNAs are involved in the protein synthesis process. RNA is shorter because RNA is produced from a small part of DNA called a gene. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 47 11/7/2023 3:07:41 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

48 Jawapan/Answers: 2 (a) (i) Kekutuban air/ Polarity of water – Air terdiri daripada unsur-unsur hidrogen dan oksigen./ Water consists of hydrogen and oxygen elements. – Molekul air ialah molekul berkutub./ Water molecules are polar molecules. – Kekutuban ini menghasilkan ikatan hidrogen dan membolehkan air bertindak sebagai pelarut semesta. This polarity produces hydrogen bonds and allows water to act as a universal solvent. – Sifat pelarut semesta air membolehkan zat terlarut diangkut merentasi membran plasma ke dalam sel untuk tindak balas biokimia. The universal solvent properties of water allow solutes to be transported through the plasma membranes into cells for biochemical reactions. (ii) Muatan haba tentu air/Specific heat capacity of water – Molekul air melekat pada permukaan lain melalui daya lekatan. Water molecules are attached to other surfaces through adhesive force. – Pada masa yang sama, molekul air juga melekat antara satu sama lain melalui daya lekitan. At the same time, water molecules are also attached to each other through a cohesive force. – Kedua-duanya menghasilkan tindakan kapilari yang membolehkan air bergerak di sepanjang salur sempit contohnya salur xilem. Both forces produce the capillary action which allows water to enter and move along narrow spaces, such as in the xylem tube. (iii) Daya lekitan dan daya lekatan air/Cohesive force and adhesive force of water – Air mempunyai muatan haba tentu yang tinggi, iaitu sebanyak 4.2 kJ kg–1°C–1. Water has a high specific heat capacity of 4.2 kJ kg–1°C–1 – Ini bermaksud 4.2 kJ tenaga haba diperlukan untuk menaikkan suhu satu kilogram air sebanyak 1 °C. This means that 4.2 kJ of heat energy is required to raise the temperature of one kilogram of water by 1 °C. – Air menyerap banyak tenaga haba dengan kenaikan suhu yang kecil. Water absorbs a lot of heat energy with a small rise in temperature. (b) – Terdapat tiga jenis karbohidrat utama, iaitu monosakarida, disakarida dan polisakarida. There are three main types of carbohydrates, namely monosaccharides, disaccharides and polysaccharides. (i) – Monosakarida ialah unit karbohidrat yang paling ringkas. Monosaccharides are the simplest carbohydrate unit. – Kebanyakan monosakarida rasanya manis, larut dalam air dan boleh menghablur. Most monosaccharides are sweet, water-soluble and can form crystals. (ii) – Disakarida terhasil apabila dua molekul monosakarida bergabung melalui kondensasi untuk membentuk satu unit disakarida. Disaccharides are formed when two monosaccharide molecules combine through condensation to form one disaccharide unit. – Disakarida juga boleh diuraikan kepada unit-unit monosakaridanya melalui hidrolisis. Disaccharides can be broken down into monosaccharide units by hydrolysis. (iii) – Polisakarida ialah gula polimer yang terdiri daripada monomer monosakarida. Polysaccharides are sugar polymers consisting of monosaccharide monomers. – Polisakarida tidak larut dalam air, tidak mempunyai rasa manis dan tidak menghablur. Polysaccharide is insoluble, has no sweetness and does not form crystal. (iv) Kepentingan karbohidrat/ The importance of carbohydrates: – Sebagai sumber tenaga./ As a source of energy. – Sebagai simpanan makanan./ As food storage. – Sebagai struktur sokongan./ As a support structure. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 48 11/7/2023 3:07:41 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

49 Revisi Pantas 5.1 Metabolisme Metabolism 1 Metabolisme ialah semua tindak balas kimia yang berlaku dalam organisma hidup. Metabolism refers to all chemical reactions that take place in living organisms. 2 Terdapat dua jenis metabolisme: There are two types of metabolism: (a) Katabolisme/ Catabolism (b) Anabolisme/ Anabolism 3 Katabolisme ialah proses penguraian bahan daripada bentuk yang kompleks kepada bentuk yang ringkas. Catabolism is the process of breaking down complex substances into simple substances. 4 Satu contoh katabolisme ialah penguraian glukosa semasa respirasi sel untuk penghasilan tenaga. An example of catabolism is the breakdown of glucose during cellular respiration to generate energy. 5 Anabolisme ialah proses sintesis molekul kompleks daripada molekul ringkas. Anabolism is the process of synthesising complex molecules from simple molecules. 6 Satu contoh anabolisme ialah penghasilan glukosa semasa fotosintesis. An example of anabolism is the formation of glucose during photosynthesis. 5.2 Enzim Enzymes 1 Enzim ialah mangkin organik yang kebanyakannya dibina daripada protein dan dihasilkan oleh sel organisma hidup. Enzyme is an organic catalyst that is mostly made up of proteins and is produced by living cell organisms. 2 Pembentukan kompleks enzim-substrat. Formation of an enzyme-substrate complex. Substrat Substrate Enzim Enzyme Tapak aktif Active site Kompleks enzim-substrat Enzyme-substrate complex 3 Sifat-sifat umum enzim: General characteristics of enzymes: (a) Enzim hanya diperlukan dalam kuantiti yang kecil dan boleh digunakan semula. Enzymes are only required in small quantities and are reusable. (b) Struktur enzim tidak berubah atau tidak dimusnahkan selepas tindak balas. The structure of enzymes is unchanged and is not destroyed after a reaction. (c) Tindakan enzim adalah spesifik. The reactions of enzymes are specific. (d) Kebanyakan tindak balas yang dimangkinkan oleh enzim adalah tindak balas berbalik. Most of the reactions catalysed by enzymes are reversible. (e) Aktiviti enzim boleh diperlahankan atau dihentikan oleh perencat. Enzyme activity can be slowed down or stopped by enzyme inhibitors. (f) Enzim ialah mangkin biologi yang mempercepat tindak balas biokimia. Enzymes are biological catalysts that speed up biochemical reactions. 4 Enzim terbahagi kepada dua: Enzymes are divided into two types: (a) Enzim intrasel/ Intracellular enzymes (b) Enzim ekstrasel/ Extracellular enzymes 5 Enzim intrasel ialah enzim yang disintesis di dalam sel untuk kegunaan sel itu sendiri. Intracellular enzymes are enzymes that are synthesised in a cell for its own use. 6 Enzim ekstrasel ialah enzim yang disintesis di dalam sel dan dirembes keluar sel untuk kegunaan sel lain. Extracellular enzymes are enzymes that are synthesised in a cell and secreted outside the cell for other cell use. 7 Penghasilan enzim ekstrasel. The production of extracellular enzymes. Membran nukleus Nuclear membrane Jalinan endoplasma kasar Rough endoplasmic reticulum (RER) Protein dirembeskan sebagai enzim Protein secreted as enzymes Vesikel rembesan Secretory vesicles Membran plasma Plasma membrane Jasad Golgi Golgi apparatus Vesikel angkutan Transport vesicle Jalinan endoplasma licin Smooth endoplasmic reticulum (SER) Nukleus Nucleus Protein Ribosom Ribosomes 2 1 3 4 6 5 1 Ribosom ialah tapak sintesis protein. Ribosome is the site of protein synthesis. 2 Protein yang telah disintesis di ribosom diangkut oleh jalinan endoplasma kasar. Proteins synthesised by the ribosome are transported by the rough endoplasmic reticulum. 3 Apabila sampai di hujung jalinan endoplasma kasar, bahagian membran tersebut membentuk tunas yang menggenting untuk menghasilkan vesikel angkutan. Once it reaches the end of the rough endoplasmic reticulum, the membrane buds off to form transport vesicles. Bab 5 Metabolisme dan Enzim Metabolism and Enzymes Tema: Asas Biologi Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 49 11/7/2023 3:07:42 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

50 4 Vesikel angkutan yang mengandungi protein bergerak menuju ke arah jasad Golgi dan bercantum dengannya. The transport vesicle that contains proteins moves towards the Golgi apparatus and then fuses with it. 5 Di dalam jasad Golgi, protein diubah suai menjadi enzim dan dirembes dalam vesikel rembesan yang terbentuk daripada hujung jasad Golgi. In the Golgi apparatus, the proteins are modified into enzymes and secreted in secretory vesicles that are formed from the tip of the Golgi apparatus. 6 Vesikel rembesan akan bergerak menuju ke arah membran plasma dan bercantum dengannya, lalu merembeskan enzim ekstrasel. Secretory vesicles will move towards the plasma membrane and fuse with it to secrete extracellular enzymes. 8 Mekanisme tindakan enzim Mechanism of enzyme action (a) Mekanisme tindakan enzim dikenali sebagai hipotesis ‘mangga dan kunci’. The mechanism of enzyme action is known as the ‘lock and key’ hypothesis. (b) Enzim diwakili oleh ‘mangga’, manakala substrat diwakili oleh ‘kunci’. Enzymes are represented by ‘lock’ while substrates are represented by ‘key’. 1 2 3 1 Substrat yang spesifik menghampiri enzim. The specific substrate approaches the enzyme. 2 Substrat bergabung dengan tapak aktif membentuk kompleks enzim-substrat. Substrate combines with the active site to form enzymesubstrate complex. 3 Tindak balas berlaku dan produk terhasil. Produk kemudiannya meninggalkan tapak aktif setelah tindak balas selesai. A reaction takes place and a product is created. The product then leaves the active site after the reaction is complete. 9 Tenaga pengaktifan/ Activation energy (a) Tenaga pengaktifan ialah tenaga yang diperlukan untuk memecahkan ikatan dalam molekul substrat sebelum tindak balas boleh berlaku. Activation energy is the energy needed to break the bond in the substrate molecule before reaction can occur. (b) Enzim berfungsi mengurangkan tenaga pengaktifan. Kadar tindak balas biokimia dipercepat dalam sel. Enzymes function by lowering the activation energy. The rate of biochemical reactions in the cell is accelerated. 10 Mekanisme tindakan enzim dan perubahan faktor The mechanism of enzyme action and factor changes (a) Kesan suhu/ Effects of temperature 10 20 30 40 50 60 37 °C 1 2 3 Kadar tindak balas Rate of reaction Suhu optimum Optimum temperature Suhu (°C)/ Temperature (°C) 1 • Pada suhu yang rendah, kadar tindak balas yang dimangkinkan oleh enzim adalah rendah. At a low temperature, the rate of reaction catalysed by enzymes is low. • Apabila suhu meningkat, tenaga kinetik molekul substrat dan enzim turut meningkat menyebabkan frekuensi perlanggaran berkesan antara molekul substrat dengan molekul enzim juga meningkat. When the temperature increases, the kinetic energy of the substrate molecules and enzymes also increases and the frequency of effective collision between the substrate molecules and enzyme molecules also increases. • Kadar tindak balas antara enzim dan substrat meningkat. The rate of reaction between enzymes and substrate molecules increases. 2 • Pada suhu optimum, tindak balas enzim adalah pada tahap maksimum. At optimal temperatures, the enzyme reaction is at its maximum. • Suhu optimum untuk tindakan enzim dalam badan manusia ialah 37 °C. The optimal temperature for enzyme reactions in the human body is around 37 °C. 3 • Selepas mencapai suhu optimum, peningkatan suhu akan mengurangkan aktiviti enzim dengan cepat sehingga aktiviti enzim berhenti pada suhu 60 °C. After reaching the optimal temperature, the increase in temperature will reduce the enzyme activity rapidly until it stops at 60 °C. • Enzim ternyahasli kerana ikatan kimia dalam molekul enzim terputus pada suhu yang tinggi. The enzymes become denatured as the chemical bonds in the enzyme molecules break at extreme temperatures. • Tapak aktif enzim berubah. The active site of enzymes changes. • Substrat tidak dapat saling berpelengkap dengan tapak aktif enzim. The substrate does not complement the active site of enzymes. (b) Kesan pH/ Effects of pH pH optimum untuk tripsin Optimum pH for trypsin pH optimum bagi amilase air liur dan kebanyakan enzim dalam sel haiwan Optimum pH for salivary amylase and most enzymes in animal cells pH optimum untuk pepsin Optimum pH for pepsin Kadar tindak balas Rate of reaction 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 pH • Secara amnya, semua enzim bertindak balas dengan berkesan pada pH optimum. Generally, all enzymes react most effectively at optimal pH. • Kebanyakan enzim paling aktif dalam lingkungan antara pH 6 hingga 8. Most enzymes are most active in the pH range of 6 to 8. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 50 11/7/2023 3:07:44 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

51 Di titik R/ At point R: • Apabila kepekatan enzim ditambah, kadar tindak balas enzim akan meningkat kerana kehadiran lebih banyak tapak aktif yang tersedia untuk tindakan pemangkinan. When the concentration of enzyme increases, the rate of enzyme reaction will increase because of the presence of more active sites that are ready for catalytic action. Di titik S/ At point S: • Sekiranya kepekatan enzim dalam satu tindak balas digandakan, jumlah substrat yang ditukar kepada produk per unit masa juga digandakan dengan syarat bekalan substrat adalah berlebihan. If the concentration of an enzyme in one reaction is doubled, the amount of substrate converted to products per unit of time is also doubled with the condition that there is an excess supply of substrate. Di titik S/ At point S: • Pada tahap maksimum, kepekatan substrat menjadi faktor pengehad. Kadar tindak balas hanya dapat ditingkatkan dengan penambahan substrat. At the maximum level, the concentration of the substrate becomes the limiting factor. The rate of reaction can only be increased by adding more substrate. 5.3 Aplikasi Enzim dalam Kehidupan Harian/ Application of Enzymes in Daily Life Enzim Enzyme Kegunaan Use Amilase Amylase Digunakan dalam bio detergen untuk menghilangkan kotoran yang diperbuat daripada kanji Used in bio detergent to remove stain made from starch Lipase Lipase Digunakan dalam bio detergen untuk menghilangkan kotoran yang diperbuat daripada lipid Used in bio detergent to remove stain made from lipid Selulase Cellulase Untuk mencerna dinding sel rumpai laut untuk mengekstrak agar-agar To digest the cell wall of seaweed to extract jelly Laktase Lactase Digunakan untuk menghasilkan susu bebas laktosa Used to produce lactose-free milk Tripsin Trypsin Untuk mengeluarkan bulu daripada kulit haiwan untuk produk kulit To extract fur from animal hide to make leather products Protease Protease Untuk memisahkan kulit ikan daripada isi ikan To separate the fish skin from the flesh Pektinase Pectinase Digunakan dalam penghasilan jus buah Used in fruit juice production Zimase Zymase Dihasilkan oleh yis untuk mencerna gula kepada etanol Produced by yeast to digest sugar to ethanol • Kadar tindak balas adalah maksimum apabila pH optimum. The rate of reaction is at its maximum when the pH is optimal. • Perubahan nilai pH mengubah cas tapak aktif enzim dan permukaan substrat. The change in pH value changes the charge of the active site of enzymes and the substrate surface. • Perubahan nilai pH yang ekstrem akan memutuskan ikatan kimia struktur, mengubah tapak aktif enzim dan enzim ternyahasli. The extreme change in the pH value will break the structural chemistry bond, change the active site of enzymes and denature the enzymes. (c) Kesan kepekatan substrat The effect of substrate concentration 10 0.5 0 Kepekatan substrat Substrate concentration Tahap maksimum Maximum level Kadar tindak balas Rate of reaction P Q Di titik P/ At point P: • Apabila kepekatan substrat bertambah, peluang untuk perlanggaran berkesan antara molekul substrat dan molekul enzim juga meningkat. When substrate concentration increases, the opportunity for an effective collision between the substrate and enzyme molecules also increases. • Kadar tindak balas terus meningkat sehingga mencapai tahap maksimum. Kadar tindak balas menjadi malar. The rate of reaction continues to increase until it reaches the maximum level. The rate of reaction becomes constant. Di titik Q/ At point Q: • Pada tahap maksimum, kepekatan enzim menjadi faktor pengehad. At the maximum level, the concentration of enzymes becomes a limiting factor. • Kadar tindak balas hanya dapat ditingkatkan dengan penambahan kepekatan enzim. The reaction rate can only increase when the concentration of enzymes increases. • Selepas mencapai tahap maksimum, semua tapak aktif enzim tepu dengan substrat. After reaching the maximum level, all active sites of enzymes are saturated with substrate. (d) Kesan kepekatan enzim The effect of enzyme concentration 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 Kadar tindak balas Rate of reaction R T Tahap maksimum S Maximum level Kepekatan enzim Enzyme concentration Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.creativeenzymes.com/resource/enzyme-applications_46. html untuk mengetahui tentang penggunaan enzim dalam pelbagai bidang. Laman Web Laman Web Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 51 11/7/2023 3:07:45 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

52 5.1 Metabolisme/ Metabolism Latihan 1 Jenis metabolisme/ Types of metabolism TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai metabolisme. TP 2 Memahami metabolisme serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Apakah maksud metabolisme? TP 1 What is the meaning of metabolism? 2 Lengkapkan peta pokok di bawah. TP 2 Complete the tree map below. Katabolisme Catabolism Contoh/ Example: (b) glukosa semasa respirasi sel untuk (c) . The (b) of glucose during cellular respiration to (c) . Definisi/ Definition (a) Katabolisme ialah proses penguraian bahan daripada bentuk yang kompleks kepada bentuk yang ringkas. Catabolism is the process of breaking down complex substances into simple substances. Definisi/ Definition (d) Anabolisme ialah proses sintesis molekul kompleks daripada molekul ringkas. Anabolism is the process of synthesising complex molecules from simple molecules. Contoh/ Example: (e) glukosa semasa (f) . The (e) of glucose during (f) s. Penguraian penghasilan tenaga breakdown generate energy Penghasilan fotosintesis formation photosynthesis Anabolisme Anabolism Jenis metabolisme Types of metabolism 5.2 Enzim/ Enzymes Latihan 2 Pembentukan kompleks enzim-substrat/ Formation of enzyme-substrate complex TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai enzim. 1 Padankan istilah dengan definisi yang betul. TP 1 Match the terms with their correct definitions. Istilah / Terms Definisi / Definitions (a) Substrat Substrate • • Mangkin organik yang kebanyakannya dibina daripada protein dan dihasilkan oleh sel organisma hidup. Organic catalyst that is mostly made up of proteins and is produced by living cell organisms. (b) Enzim Enzyme • • Molekul yang mempunyai tapak aktif untuk tidak balas enzim. A molecule that has an active site for an enzyme reaction. i-THINK Peta Pokok Metabolisme ialah semua tindak balas kimia yang berlaku dalam organisma hidup. Metabolism refers to all chemical reactions that occur in a living organism. Praktis PBD Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 52 11/7/2023 3:07:45 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

53 2 Labelkan rajah di bawah tentang pembentukan kompleks enzim-substrat. TP 1 Label the diagram below about the formation of an enzyme-substrate complex. (c) Enzim Enzyme (a) Substrat Substrate (b) Tapak aktif Active site (d) Kompleks enzim-substrat Enzyme-substrate complex Latihan 3 Sifat-sifat umum enzim/ General characteristics of enzymes TP 2 Memahami enzim serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan peta buih berikut tentang sifat-sifat umum enzim. TP 2 Complete the following bubble map about the general characteristics of enzymes. (b) Kebanyakan tindak balas yang dimangkinkan oleh enzim ialah tindak balas . Most of the reactions catalysed by enzymes are . berbalik reversible (a) Enzim diperlukan dalam kuantiti yang (i) dan boleh (ii) . Enzymes are only required in (i) quantities and are (ii) . digunakan semula kecil reusable small (f) Struktur enzim (i) dan tidak (ii) selepas tindak balas. The structure of enzymes (i) and is not (ii) after a reaction. tidak berubah -kekal dimusnahkan remains unchanged destroyed Sifat-sifat umum enzim General characteristics of enzymes (c) Aktiviti enzim boleh (i) atau (ii) oleh perencat. Enzyme activity can be (i) or (ii) by enzyme inhibitors. diperlahankan down slowed stopped dihentikan (d) Enzim ialah mangkin biologi yang tindak balas biokimia. Enzymes are biological catalysts that biochemical reactions. speed up mempercepat (e) Tindakan enzim adalah . The reaction of enzymes are . spesifik specific i-THINK Peta Buih Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 53 11/7/2023 3:07:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

54 Latihan 4 Enzim intrasel dan enzim ekstrasel/ Intracellular and extracellular enzymes TP 2 Memahami enzim serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasi pengetahuan mengenai enzim dalam kehidupan harian untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan peta pokok di bawah. TP 2 Complete the tree map below. (a) (c) Definisi/ Definition: Enzim yang disintesis di dalam sel untuk (b) . Enzymes that are synthesised in a cell for (b) . Definisi/ Definition: Enzim yang disintesis di dalam sel dan (d) untuk kegunaan sel lain. Enzymes that are synthesised in a cell and (d) for other cell use. kegunaan sel itu sendiri its own use dirembes keluar sel secreted outside the cell Jenis-jenis enzim Types of enzyme Enzim intrasel Intracellular enzymes Enzim ekstrasel Extracellular enzymes 2 Tulis nombor bagi langkah-langkah penghasilan enzim ekstrasel yang betul. TP 3 Write numbers for the correct steps in the production of extracellular enzymes. Pernyataan Statements Langkah Step (a) Apabila sampai di hujung jalinan endoplasma kasar, bahagian membran tersebut membentuk tunas yang menggenting untuk menghasilkan vesikel angkutan. Once it reaches the end of the rough endoplasmic reticulum, the membrane buds off to form transport vesicles. 3 (b) Vesikel rembesan akan bergerak menuju ke membran plasma dan bercantum dengannya, lalu merembeskan enzim ekstrasel. Secretory vesicles will move towards the plasma membrane and fuse with it to secrete extracellular enzymes. 6 (c) Ribosom ialah tapak sintesis protein. Ribosome is the site of protein synthesis. 1 (d) Vesikel angkutan yang mengandungi protein bergerak menuju ke arah jasad Golgi dan bercantum dengannya. The transport vesicle that contains proteins moves towards the Golgi apparatus and then fuses with it. 4 (e) Protein yang telah disintesis di ribosom diangkut oleh jalinan endoplasma kasar. Proteins synthesised by the ribosome are transported by the rough endoplasmic reticulum. 2 (f) Di dalam jasad Golgi, protein diubah suai menjadi enzim dan dirembes dalam vesikel rembesan yang terbentuk daripada hujung jasad Golgi. In the Golgi apparatus, the proteins are modified into enzymes and secreted in secretory vesicles that are formed from the tip of the Golgi apparatus. 5 i-THINK Peta Pokok Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 54 11/7/2023 3:07:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

55 Latihan 5 Mekanisme tindakan enzim/ Mechanism of enzyme action TP 2 Memahami enzim serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan rajah di bawah tentang mekanisme tindakan enzim. TP 2 Complete the diagram below about the mechanism of enzyme action. (a) Substrat yang menghampiri enzim. The substrate approaches the enzyme. (b) Substrat (i) dengan tapak aktif enzim untuk membentuk (ii) . Substrate (i) with the active site to form (ii) . (c) Tindak balas berlaku dan produk terhasil. (i) kemudiannya meninggalkan (ii) setelah tindak balas selesai. A reaction takes place and a product is created. The (i) then leaves the (ii) after the reaction is complete. Enzim Enzyme Substrat/Substrate Produk/Products bergabung kompleks enzim-substrat spesifik combines enzyme-substrate complex specific Produk tapak aktif product active site Latihan 6 Faktor yang mempengaruhi mekanisme tindakan enzim Factors affecting the mechanism of enzyme action TP 2 Memahami enzim serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan rajah di bawah tentang kesan suhu terhadap kadar tindak balas enzim. TP 2 Complete the following diagram about the effects of temperature on enzyme action. Di titik A/ At point A: rendah rendah turut meningkat meningkat tenaga kinetik frekuensi perlanggaran berkesan increases kinetic energy frequency of effective collision (a) Pada suhu yang , kadar tindak balas yang dimangkinkan oleh enzim adalah . At a –––low––– temperature, the rate of reaction catalysed by enzymes is –––low–––. (b) Apabila suhu meningkat, (i) molekul substrat dan enzim turut meningkat menyebabkan (ii) antara molekul substrat dengan molekul enzim (iii) . When the temperature increases, the (i) of the substrate molecules and enzymes also increases and the (ii) between the substrate molecules and enzyme molecules (iii) . (c) Kadar tindak balas antara enzim dan substrat . The rate of reaction between enzymes and substrate molecules . also increases Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 55 11/7/2023 3:07:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

56 Suhu optimum Optimum temperature Suhu (°C) 10 20 30 40 50 60 Temperature (°C) 37 °C Kadar tindak balas Rate of reaction A B C Di titik B/ At point B: (d) Pada suhu (i) , tindak balas enzim adalah pada tahap (ii) . At (i) temperature, the enzyme reaction is at its (ii) . (e) Suhu optimum untuk tindakan enzim dalam badan manusia ialah 37 °C . The optimal temperature for enzyme reactions in the human body is –––37 °C–––. optimum maksimum optimal maximum Di titik C/ At point C: (f) Selepas mencapai suhu optimum, peningkatan suhu akan (i) mengurangkan aktiviti enzim dengan cepat sehingga aktiviti enzim (ii) berhenti pada suhu 60 °C. After reaching the optimal temperature, the increase in temperature will (i) –––reduce––– the enzyme activity rapidly until it (ii) –––stops––– at 60 °C. (g) Enzim ternyahasli kerana ikatan kimia dalam molekul enzim terputus pada suhu yang tinggi. The enzymes become –––denatured––– as the chemical bonds in the enzyme molecules break at extreme temperatures. (h) Tapak aktif enzim berubah . The active site of enzymes –––changes–––. (i) Substrat tidak dapat saling berpelengkap dengan tapak aktif enzim. The substrate does not –––complement––– the active site of enzymes. 2 Lengkapkan pernyataan di bawah tentang kesan pH terhadap kadar tindak balas enzim. TP 2 Complete the following statements about the effects of pH on enzyme action. pH optimum untuk tripsin Optimum pH for trypsin pH optimum bagi amilase air liur dan kebanyakan enzim dalam sel haiwan Optimum pH for salivary amylase and most enzymes in animal cells pH optimum untuk pepsin Optimum pH for pepsin Kadar tindak balas Rate of reaction 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 pH (a) Secara amnya, semua enzim bertindak balas dengan berkesan pada pH optimum . Generally, all enzymes react most effectively at –––optimal––– pH. (b) Kebanyakan enzim paling aktif dalam julat pH 6 hingga 8. Most enzymes are –––most active––– in the pH range of 6 to 8. (c) Kadar tindak balas adalah maksimum apabila pH optimum. The rate of reaction is at its –––maximum––– when the pH is optimal. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 56 11/7/2023 3:07:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

57 (d) Perubahan nilai pH mengubah (i) cas tapak aktif enzim dan (ii) permukaan substrat . The change in the pH value changes the (i) –––charge of the active site––– of enzymes and the (ii) –––substrate surface–––. (e) Perubahan nilai pH yang ekstrem akan memutuskan (i) ikatan kimia struktur, mengubah tapak aktif enzim dan enzim (ii) ternyahasli . The extreme change in the pH value will break the structure of (i) –––chemistry bond–––, change the active site of enzymes and (ii) –––denature––– the enzymes. 3 Lengkapkan pernyataan di bawah tentang kesan kepekatan substrat terhadap kadar tindak balas enzim. TP 2 Complete the following statements about the effects of substrate concentration on the rate of enzyme reaction. 10 0.5 0 Kepekatan substrat Substrate concentration Tahap maksimum Maximum level Kadar tindak balas Rate of reaction P Q Di titik P/ At point P: (a) Apabila (i) kepekatan substrat bertambah, peluang untuk (ii) perlanggaran berkesan antara molekul substrat dan molekul enzim juga meningkat. When (i) –––substrate concentration––– increases, the opportunity for an (ii) –––effective collision––– between the substrate and enzyme molecules also increases. (b) (i) Kadar tindak balas terus meningkat sehingga mencapai (ii) tahap maksimum . Kadar tindak balas menjadi (iii) malar . The (i) –––––rate of reaction––––– continues to increase until it reaches the (ii) –––––maximum level–––––. The rate of reaction becomes (iii) –––constant–––. Di titik Q/ At point Q: (c) Pada tahap maksimum, kepekatan enzim menjadi faktor pengehad . At the maximum level, the concentration of enzymes becomes a –––limiting factor–––. (d) Kadar tindak balas hanya dapat ditingkatkan dengan penambahan kepekatan enzim . The reaction rate can only increase when the –––concentration of enzymes––– increases. (e) Selepas mencapai tahap maksimum, semua tapak aktif enzim tepu dengan substrat. After reaching the maximum level, all –––active sites––– of enzymes are saturated with substrate. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 57 11/7/2023 3:07:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

58 4 Lengkapkan pernyataan berikut tentang kesan kepekatan enzim terhadap kadar tindak balas enzim. TP 2 Complete the following statements about the effects of enzyme concentration on the rate of enzyme reaction. Di titik R/ At point R: (a) Apabila (i) kepekatan enzim ditambah, (ii) kadar tindak balas akan meningkat kerana kehadiran lebih banyak (iii) tapak aktif yang tersedia untuk tindakan pemangkinan. When the (i) –––concentration of enzyme––– increases, the (ii) –––rate of enzyme reaction––– will increase because of the presence of more (iii) –––active sites––– that are ready for catalytic action. Di titik S/ At point S: (b) Sekiranya kepekatan enzim dalam satu tindak balas (i) digandakan , jumlah substrat yang ditukar kepada produk per unit masa juga (ii) digandakan dengan syarat bekalan substrat adalah (iii) berlebihan . If the concentration of an enzyme in one reaction is (i) –––doubled–––, the amount of substrate converted to products per unit of time is also (ii) –––doubled––– with the condition that there is an (iii) –––excess––– supply of substrate. Di titik T/ At point T: (c) Pada (i) tahap maksimum , kepekatan substrat menjadi (ii) faktor pengehad . Kadar tindak balas hanya dapat ditingkatkan dengan penambahan (iii) substrat . At the (i) –––maximum rate–––, the concentration of the substrate becomes the (ii) –––limiting factor–––. The rate of reaction can only be increased by adding more (iii) –––substrate–––. 5.3 Aplikasi Enzim dalam Kehidupan Harian/ Application of Enzymes in Daily Life Latihan 7 Enzim dan aplikasinya/ Enzymes and their application TP 3 Mengaplikasi pengetahuan mengenai enzim dalam kehidupan harian untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Padankan enzim dengan kegunaannya yang betul. TP 3 Match the enzymes with their correct uses. Enzim/ Enzymes Kegunaan/ Use (a) Laktase Lactase • • Digunakan untuk menghasilkan susu bebas laktosa Used to produce lactose-free milk (b) Tripsin Trypsin • • Dihasilkan oleh yis untuk mencerna gula kepada etanol. Produced by yeast to digest sugar to ethanol. (c) Protease Protease • • Digunakan dalam penghasilan jus buah Used in fruit juice production (d) Pektinase dan selulase Pectinase and cellulase • • Digunakan untuk mengeluarkan bulu daripada kulit haiwan untuk produk kulit Used to extracts fur from animal hide to make leather products (e) Zimase Zymase • • Untuk memisahkan kulit ikan daripada isi ikan To separate the fish skin from the flesh 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 Kadar tindak balas Rate of reaction R T Tahap maksimum S Maximum level Kepekatan enzim Enzyme concentration Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 58 11/7/2023 3:07:47 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

59 Kertas 1 1 Apakah maksud metabolisme? What is the meaning of metabolism? A Tindak balas kimia yang berlaku dalam organisma hidup Chemical reactions that occur in a living organism B Proses penguraian molekul kompleks kepada molekul ringkas Process of breaking down complex substances into simple substances C Proses sintesis molekul kompleks daripada molekul ringkas Process of synthesising complex molecules from simple molecules D Proses penukaran makanan kepada tenaga dalam bentuk ADP Processes of converting food into energy in the form of ADP 2 Rajah 1 menunjukkan proses hidup. Diagram 1 shows a living process. P Q Rajah 1/ Diagram 1 Apakah proses P dan Q? What are processes P and Q? P Q A Anabolisme Anabolism Katabolisme Catabolism B Katabolisme Catabolism Anabolisme Anabolism C Katabolisme Catabolism Metabolisme Metabolism D Anabolisme Anabolism Metabolisme Metabolism 3 Pernyataan di bawah menerangkan bahan P. The statement below describes substance P. Mangkin organik yang membantu mempercepat tindak balas. Organic catalysts that help speed up reactions. Apakah bahan P? What is P? A Substrat Substrate B Enzim Enzymes C Tapak aktif Active site D Kompleks enzim-substrat Enzyme-substrate complex 4 Rajah 2 menunjukkan mekanisme tindakan enzim. Diagram 2 shows the mechanism of enzyme action. Enzim Enzyme Kompleks enzim-substrat Enzyme-substrate complex Substrat Substrate Produk Products + + Rajah 2/ Diagram 2 Antara berikut, apakah yang dapat disimpulkan berdasarkan rajah di atas? Which of the following can be deduced from the diagram above? I Enzim tidak dimusnahkan pada akhir tindak balas Enzyme is not destroyed at the end of the reaction II Suhu optimum untuk tindakan enzim ialah 40 °C Optimum temperature for enzyme reaction is 40 °C III Tindakan enzim adalah spesifik Enzyme action is specific IV Tindakan enzim adalah berbalik Enzyme reaction is reversible A I dan II/ I and II B I dan III/ I and III C II dan IV/II and IV D III dan IV/ III and IV 5 Antara berikut, yang manakah merupakan enzim intrasel? Which of the following is an intracellular enzyme? A Amilase pankreas Pancreatic amylase B Heksokinase Hexokinase C Lipase Lipase D Tripsin Trypsin Praktis Berformat SPM Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 59 11/7/2023 3:07:48 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

60 shrink 6 Rajah 3 menunjukkan aras tenaga semasa satu tindak balas enzim. Diagram 3 shows the levels of energy during an enzyme reaction. Tenaga dalam sistem Energy in system Tindak balas enzim Enzyme reaction A B D C Rajah 3/ Diagram 3 Antara aras A, B, C dan D, yang manakah menunjukkan tenaga pengaktifan dengan enzim? Which of the levels, A, B, C or D represents the activation energy with enzymes? 7 Rajah 4 menunjukkan kesan suhu ke atas kadar tindak balas enzim. Diagram 4 shows the effects of temperature on the rate of an enzyme reaction. Kadar tindak balas enzim Rate of enzyme reaction Suhu (°C) 0 6 37 0 Temperature (°C) Rajah 4/ Diagram 4 Berdasarkan Rajah 4, pernyataan yang manakah betul? Based on Diagram 4, which statement is correct? A Apabila suhu berkurang, kadar tindak balas enzim bertambah When the temperature decreases, the rate of enzyme reaction increases B Apabila suhu bertambah, kadar tindak balas enzim berkurang When the temperature increases, the rate of enzyme reaction decreases C Apabila suhu melebihi optimum, kadar tindak balas berkurang When the temperature is beyond optimum, the rate of reaction decreases D Apabila suhu optimum, kadar tindak balas enzim adalah minimum. When the temperature is optimum, the rate of enzyme reaction is minimum. 8 Rajah 5 menunjukkan kadar tindak balas enzim hidrolisis, P dan Q dalam badan manusia. Diagram 5 shows the reaction rate of hydrolysis enzymes, P and Q in the human body. Kadar tindak balas Rate of reaction pH 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1213 P Q Rajah 5/ Diagram 5 Antara berikut, yang manakah benar tentang enzim P dan Q? Which of the following is true about enzymes P and Q? Enzim P/ Enzyme P Enzim Q/ Enzyme Q A Dirembeskan di dalam perut Secreted in the stomach Dirembeskan di dalam duodenum Secreted into the duodenum B Disintesis dalam retikulum endoplasma kasar Synthesised in the rough endoplasmic reticulum Disintesis dalam retikulum endoplasma licin Synthesised in the smooth endoplasmic reticulum C P ialah amilase P is amylase Q ialah tripsin Q is trypsin D Tapak aktif berubah di pH lebih daripada 4 The active site changes at pH more than 4 Tapak aktif berubah di pH lebih daripada 7 The active site changes at pH more than 7 9 Rajah 6 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kadar tindak balas enzim pepsin ke atas albumen. Diagram 6 shows an experiment to investigate the rate of reaction of enzyme pepsin on albumen. Albumen Albumen Larutan pepsin Pepsin solution Rajah 6/ Diagram 6 Diperhatikan bahawa pepsin mengambil masa selama 30 minit untuk mencernakan 0.50 g albumen pada 20 °C. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 60 11/7/2023 3:07:49 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

61 Kertas 2 Bahagian A 1 Rajah 1.1 menunjukkan proses penghasilan satu enzim ekstrasel. Diagram 1.1 shows the production process of an extracellular enzyme. Enzim Enzyme P Q Nukleus Nucleus Membran plasma Plasma membrane Rajah 1.1/ Diagram 1.1 (a) Namakan P dan Q dalam Rajah 1.1. Name P and Q in Diagram 1.1. P : Q : [2 markah/marks] (b) (i) Enzim ekstrasel ialah enzim yang disintesis di dalam sel tetapi dirembeskan ke luar sel. Extracellular enzymes are enzymes synthesised in cells but secreted outside the cell. Namakan dua contoh enzim ekstrasel yang dihasilkan oleh pankreas. Name two examples of an extracellular enzymes produced by the pancreas. [2 markah/marks] (ii) Terangkan apa yang akan berlaku terhadap penghasilan enzim ekstrasel tersebut jika P tidak berfungsi. Explain what will happen to the production of extracellular enzyme if P does not function. [2 markah/marks] Jalinan endoplasma kasar/ Rough endoplasmic reticulum Jasad Golgi/ Golgi apparatus Amilase/Tripsin/Lipase//Amylase/Trypsin/Lipase Penghasilan enzim ekstrasel akan terganggu. Protein yang dihasilkan oleh ribosom tidak dapat diangkut melalui P dan protein tidak dapat diubah suai oleh Q. Extracellular enzyme production will be disrupted. Proteins produced by ribosomes cannot be transported via P and proteins cannot be modified by Q. Berapakah jumlah albumen yang akan dicernakan dalam masa 30 minit pada suhu 30 °C? It was observed that the pepsin took 30 minutes to digest 0.50 g of albumen at 20 °C. How much albumen will be digested in 30 minutes at 30 °C? A 0.15 g C 0.50 g B 0.25 g D 1.00 g 10 Apakah enzim yang digunakan untuk mengeluarkan bulu daripada kulit haiwan dalam penghasilan produk kulit? What enzyme is used to extract fur from animal skin in the production of leather products? A Amilase/ Amylase B Lipase/ Lipase C Protease/ Protease D Tripsin/ Trypsin Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 61 11/7/2023 3:07:50 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

62 (c) Rajah 1.2 menunjukkan tindakan suatu enzim./ Diagram 1.2 shows the action of an enzyme. Produk Products Substrat Substrate Enzim Enzyme + H2O Rajah 1.2/ Diagram 1.2 Tindakan enzim adalah spesifik. Terangkan pendapat anda. The action of the enzyme is specific. Explain your opinion. [2 markah/marks] (d) Namakan satu enzim yang digunakan untuk menanggalkan kotoran minyak pada baju. Name one enzyme used to remove oil stains on clothes. [1 markah/mark] Bahagian C 2 Rajah 2.1 menunjukkan organel-organel yang terlibat dalam sintesis dan rembesan enzim ekstrasel. Diagram 2.1 shows the organelles involved in the synthesis and secretion of an extracellular enzyme. (a) Berdasarkan Rajah 2.1, terangkan prosesproses yang terlibat dalam penghasilan enzim ekstrasel. Based on Diagram 2.1, explain the processes involved in the production of extracellular enzymes. [6 markah/marks] (b) Rajah 2.2 menunjukkan kesan suhu terhadap kadar tindak balas suatu enzim. Diagram 2.2 shows the effects of temperature on the rate of an enzyme reaction. Berdasarkan Rajah 2.2, terangkan tindak balas enzim pada kawasan 1 dan 2. Based on Diagram 2.2, explain the enzyme reaction in region 1 and 2. [4 markah/marks] (c) Rajah 2.3 menunjukkan satu graf tentang kesan kepekatan substrat ke atas aktiviti enzim. Diagram 2.3 shows a graph about the effect of the substrate concentration on the activity of the enzyme. (d) (i) Enzim ialah mangkin organik yang membantu mempercepat tindak balas. Nyatakan sifat-sifat umum enzim. Enzymes are organic catalysts that help speed up reactions. State the general properties of the enzyme. [4 markah/marks] Tapak aktif enzim ini saling berpelengkap dengan substrat. Substrat tidak akan saling berpelengkap dengan tapak aktif enzim yang lain. The active site of this enzyme is compatible to the substrate. Substrate will not be compatible with other active sites of an enzyme. Lipase/ Lipase Vesikel pengangkut Transport vesicle Jasad Golgi Golgi apparatus Ribosom Nukleus Ribosome Nucleus Jalinan endoplasma kasar Rough endoplasmic reticulum Vesikel rembesan Secretory vesicle Rajah 2.1/ Diagram 2.1 Kadar tindak balas Rate of reaction Suhu optimum Optimum temperature Suhu (°C) Temperature (°C) 10 20 30 40 50 60 37 °C 1 2 Rajah 2.2/ Diagram 2.2 Kadar tindak balas enzim Rate of enzyme reaction (min–1) Kepekatan substrat Substrate concentration (%) M L K X Rajah 2.3/ Diagram 2.3 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 62 11/7/2023 3:07:51 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

63 (ii) Berdasarkan graf pada Rajah 2.3, terangkan hubungan antara kepekatan substrat dengan kadar tindak balas enzim pada kawasan K dan M. Based on the graph in Diagram 2.3, explain the relationship between substrate concentration and the rate of enzyme reaction in regions K and M. [6 markah/marks] Jawapan/Answers: 2 (a) – Ribosom merupakan tapak sintesis protein/ Ribosome is the site of protein synthesis. – Protein yang telah disintesis di ribosom diangkut oleh jalinan endoplasma kasar. Proteins synthesised at ribosome are transported by rough endoplasmic reticulum. – Apabila sampai di hujung jalinan endoplasma kasar, bahagian membran tersebut membentuk tunas yang menggenting untuk menghasilkan vesikel angkutan. Once the proteins reach the end of the rough endoplasmic reticulum, the membrane buds off to form transport vesicles. – Vesikel angkutan yang mengandungi protein bergerak menuju ke arah jasad Golgi dan bercantum dengannya. The transport vesicle that contains proteins moves towards the Golgi apparatus and then fuses with it. – Di dalam jasad Golgi, protein diubah suai menjadi enzim dan dirembeskan ke dalam vesikel rembesan. In the Golgi apparatus, the proteins are modified into enzymes and secreted into secretory vesicles. – Vesikel rembesan akan bergerak menuju ke arah membran plasma dan bercantum dengannya, lalu merembeskan enzim ke luar sel./ Secretory vesicles will move towards the plasma membrane and fuse with it to secrete extracellular enzymes. (b) Kawasan 1/ Region 1 – Apabila suhu meningkat, tenaga kinetik molekul substrat dan enzim turut meningkat. When the temperature rises, the kinetic energy of the substrate molecules and enzymes also increases. – Hal ini meningkatkan frekuensi perlanggaran berkesan antara molekul substrat dengan molekul enzim. This increases the frequency of effective collision between the substrate molecules and enzyme molecules. – Kadar tindak balas antara enzim dan substrat meningkat./ The rate of reaction between enzymes and substrate molecules increases. Kawasan 2/ Region 2 – Pada suhu optimum, tindak balas enzim adalah pada tahap maksimum./ At optimal temperature, the enzyme reaction is at its maximum. – Suhu optimum untuk tindakan enzim dalam badan manusia ialah 37 °C. The optimal temperature for enzyme reactions in the human body is 37 °C. (c) (i) – Enzim hanya diperlukan dalam kuantiti yang kecil dan boleh digunakan semula. Enzymes are only required in small quantities and are reusable. – Struktur enzim kekal tidak berubah atau tidak dimusnahkan selepas tindak balas. The structures of enzymes remain unchanged and are not destroyed after a reaction. – Tindakan enzim adalah spesifik./ The reactions of enzymes are specific. – Kebanyakan tindak balas yang dimangkinkan oleh enzim ialah tindak balas berbalik. Most of the reactions catalysed by enzymes are reversible. (ii) Kawasan K/ Region K – Apabila kepekatan substrat bertambah, lebih banyak molekul substrat dapat bergabung pada tapak aktif enzim tersebut./ When the concentration of substrate increases, more substrate molecules can bind to the active sites of the enzyme. – Kadar tindak balas bertambah./ The rate of reaction increases. – Lebih banyak produk akan dihasilkan/ More product will be produced Kawasan M/ Region M – Selepas kadar maksimum, semua tapak aktif enzim telah diisi./ Beyond the maximum rate, all active sites of enzyme molecules are filled. – Kadar tindak balas menjadi malar./ The rate of reaction becomes constant. • Kepekatan enzim menjadi faktor pengehad./ The concentration of enzyme becomes the limiting factor. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 63 11/7/2023 3:07:51 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

64 Revisi Pantas 6.1 Pembahagian Sel Cell Division 1 Sel dalam badan kita sentiasa tumbuh, membahagi dan mati. Oleh itu sel yang mati mesti diganti dengan sel baharu. Sel badan menghasilkan sel yang baharu melalui proses pembahagian sel. Cells in our body always grow, divide and die. As such, the dead cells must be replaced with new cells. Cells in the body produce new cells through the cell division process. 2 Pembahagian sel melibatkan dua peringkat: Cell division involves two stages: (a) Kariokinesis melibatkan pembahagian nukleus. Karyokinesis involves the division of the nucleus. (b) Sitokinesis melibatkan pembahagian sitoplasma. Cytokinesis involves the division of the cytoplasm. 3 Sel badan organisma boleh dibahagi kepada sel soma dan sel pembiakan atau gamet. The organism’s body cells are divided into somatic cells and reproductive cells or gametes. 4 Dalam sel diploid, satu set kromosom berasal daripada induk jantan atau kromosom paternal dan set satu lagi berasal daripada induk betina atau kromosom maternal. Kedua-dua kromosom paternal dan kromosom maternal mempunyai ciri struktur yang serupa. Pasangan kromosom ini disebut kromosom homolog. In diploid cells, one set of chromosomes originates from the male parent or paternal chromosomes, and another set is from the female parent or maternal chromosomes. Both paternal and maternal chromosomes have the same structural characteristics. This pair of chromosomes is called homologous chromosomes. 5 Kromatin ialah kromosom yang menyerupai bebenang halus yang panjang. Chromatin is a chromosome that looks like a long thread. 6.2 Kitar Sel dan Mitosis Cell Cycle and Mitosis 1 Kitar sel merujuk kepada turutan kejadian yang melibatkan penggandaan DNA serta pembahagian sel untuk menghasilkan dua sel anak. The cell cycle refers to the sequence of events that involves DNA multiplication and cell division to produce two daughter cells. 2 Kitar sel terdiri daripada interfasa dan fasa M. The cell cycle consists of interphase and M phase. Sitokinesis Cytokinesis Mitosis Fasa M M Phase G1 S G2 Interfasa Interphase 3 Interfasa merupakan fasa yang paling panjang dalam kitar sel. Fasa ini terdiri daripada fasa G1 , S dan G2 . Interphase is the longest phase in the cell cycle. This phase is made up of the G1 , S and G2 phases. 4 Mitosis ialah proses pembahagian nukleus sel induk menjadi dua nukleus. Setiap nukleus mengandungi bilangan kromosom dan kandungan genetik yang sama dengan nukleus sel induk. Mitosis is the division of the nucleus of parent cell into two nuclei. Each nucleus contains the same number of chromosomes and genetic content with the nucleus of parent cell. 5 Keperluan mitosis/ The necessity of mitosis (a) Bagi perkembangan embrio dan pertumbuhan organisma, mitosis memastikan pertambahan sel yang pesat dapat berlaku. For embryo development and organism growth, mitosis ensures that rapid cell growth occurs. (b) Apabila kecederaan berlaku pada badan kita, mitosis akan menghasilkan sel-sel baharu menggantikan sel-sel yang mati atau rosak. When the body is injured, mitosis will produce new cells to replace cells that are dead or damaged. (c) Melalui proses mitosis, cicak mampu menghasilkan ekor yang baharu (penjanaan semula) sekiranya ekor terputus. Through the mitosis process, the lizard is able to grow a new tail (regeneration) if the tail breaks. (d) Mitosis membantu organisma seperti hidra untuk menghasilkan individu baharu melalui pembentukan tunas baharu. Mitosis aids organisms such as hydra to produce new individuals through the formation of new buds. (e) Teknik pengkulturan menggunakan sel stem daripada haiwan yang kemudiannya dikultur di dalam makmal untuk menghasilkan daging. The culturing technique uses stem cells from animals which are then cultured in laboratories to produce meat. (f) Terapi sel stem menggunakan sel stem daripada sumsum tulang bagi merawat rawan yang rosak. Stem cell therapy uses stem cells from bone marrows to treat damaged cartilage. (g) Dalam bidang pertanian, teknik pengkulturan tisu tumbuhan digunakan untuk menghasilkan anakanak pokok melalui pengkulturan sel-sel induknya tanpa melalui proses persenyawaan. In agriculture, the technique of culturing plant tissues is used to produce young plants through the culturing of parent cells without going through the fertilisation process. 6.3 Meiosis Meiosis 1 Meiosis ialah proses pembahagian sel yang berlaku dalam organ pembiakan untuk menghasilkan gamet yang mempunyai bilangan kromosom separuh (haploid) daripada bilangan kromosom sel induknya (diploid). Bab 6 Pembahagian Sel Cell Division Tema: Asas Biologi Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 64 11/7/2023 3:07:52 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

65 Meiosis is the process of cell division that occurs in reproductive organs to produce gametes that contain half the number of chromosomes (haploid) of the parent cells (diploid). 2 Meiosis berlaku di dalam testis (jantan/lelaki) dan ovari (betina/perempuan) bagi haiwan dan manusia. Meiosis occurs in the testis (male) and ovary (female) for animals and humans. 3 Keperluan meiosis/ The need for meiosis (a) Meiosis membentuk gamet melalui proses gametogenesis serta memastikan bilangan kromosom diploid sesuatu organisma yang menjalankan pembiakan seks sentiasa dikekalkan dari satu generasi ke satu generasi. Meiosis forms gametes through the process of gametogenesis and ensures that the diploid chromosome number of organism that carry out sex reproduction is always maintained from one generation to the next. (b) Meiosis juga menghasilkan variasi genetik dalam spesies yang sama. Meiosis also produces genetic variation in the same species. 4 Meiosis dibahagikan kepada dua peringkat pembahagian sel, iaitu meiosis I dan meiosis II. Meiosis is divided into two stages of cell division, that are meiosis I and meiosis II. 5 Meiosis I terdiri daripada profasa I, metafasa I, anafasa I dan telofasa I. Meiosis I comprises prophase I, metaphase I, anaphase I and telophase I. 6 Meiosis II terdiri daripada profasa II, metafasa II, anafasa II dan telofasa II. Meiosis II comprises prophase II, metaphase II, anaphase II and telophase II. 6.4 Isu Pembahagian Sel terhadap Kesihatan Manusia Issues of Cell Division on Human Health 1 Kanser/ Cancer (a) Kanser disebabkan oleh beberapa faktor, iaitu radiasi (sinar-X, sinar gama dan sinar ultraungu), bahan kimia (seperti tar dalam tembakau), karsinogen (seperti formaldehid dan benzena), faktor genetik serta bakteria dan virus. Cancer is caused by several factors such as radiation (X-rays, gamma rays and ultraviolet rays), chemical substances (such as tar in tobacco), carcinogens (such as formaldehyde and benzene), genetic factors as well as bacteria and viruses. (b) Sel kanser akan merebak dan memusnahkan sel-sel normal di sekitarnya. The cancer cells will spread and destroy normal cells around them. (c) Keadaan ini akan mengganggu fungsi tisu-tisu di sekitarnya. This condition will affect the functions of the tissues around them. (d) Kanser yang tidak dikesan pada peringkat awal akan menyebabkan kerosakan organ dan akhirnya membawa maut. Cancer that is not identified at the early stage can cause damage to the organs and finally death. 2 Sindrom Down/ Down syndrome (a) Ketidaknormalan semasa pembahagian meiosis menyebabkan penyakit genetik seperti sindrom Down. Any abnormality during the division of meiosis cause genetic diseases such as Down syndrome. (b) Hal ini berlaku kerana gentian gelendong gagal berfungsi ketika anafasa I atau anafasa II. This happens because the spindle fibres fail to function during anaphase I or anaphase II. (c) Akibatnya, kromosom gagal berpisah (tak disjunksi). As a result, the chromosome fails to separate (nondisjunction). (d) Gamet akan mempunyai bilangan kromosom yang tidak normal (22 atau 24 kromosom) jika persenyawaan antara gamet normal (23 kromosom) dan gamet abnormal (24 kromosom) berlaku. Zigot akan mempunyai 47 kromosom, iaitu satu keadaan yang tidak normal. Gametes will have an abnormal number of chromosomes (22 or 24 chromosomes, if fertilisation between a normal gamete (23 chromosomes) and an abnormal gamete (24 chromosomes) occurs. The zygote will carry 47 chromosomes which is an abnormal condition. (e) Individu sindrom Down mempunyai 47 kromosom, iaitu terdapat kromosom tambahan pada set ke-21. An individual with Down syndrome has 47 chromosomes, which is an extra chromosome in the 21st set. (f) Keadaan ini juga dikenali sebagai trisomi 21. This condition is known as trisomy 21. (g) Sindrom ini boleh menyebabkan kerencatan mental, mata sepet dan lidah sedikit terjelir. This syndrome can cause mental retardation, slanted eyes and a slightly protruding tongue. 6.1 Pembahagian Sel/ Cell Division Latihan 1 Jenis pembahagian sel/ Type of cell division TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai pembahagian sel. TP 3 Mengaplikasi konsep pembahagian sel dalam kehidupan harian untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah maksud kariokinesis dan sitokinesis? TP 1 What are karyokinesis and cytokinesis? Kariokinesis ialah pembahagian nukleus, manakala sitokinesis ialah pembahagian sitoplasma. Karyokinesis is the division of cell nucleus, while cytokinesis is the division of cytoplasm. Praktis PBD Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 65 11/7/2023 3:07:52 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

66 2 Padankan penerangan berikut dengan istilah yang betul. TP 3 Match the following descriptions with the correct terms. Penerangan/ Description Istilah/ Term (a) Kromosom yang menyerupai bebenang halus yang panjang Chromosome that looks like a long thread • • Sel soma Somatic cell (b) Sel pembiakan Reproductive cell • • Gamet Gamete (c) Semua sel badan kecuali sel gamet All the body cells except gametes • • Kromatin Chromatin (d) Set kromosom yang berasal daripada induk jantan Set of chromosomes that is originated from the male parent • • Kromosom homolog Homologous chromosome (e) Terdiri daripada satu set kromosom paternal dan satu set skromosom maternal yang serupa dari segi turutan gen, panjang dan lokasi sentromer It consists of one set of paternal chromosomes and one set of maternal chromosomes with the same gene sequence, length and centromere location • • Kromosom paternal Paternal chromosomes (f) Set kromosom yang berasal daripada induk betina Set of chromosomes that is originated from the famale parent • • Kromosom maternal Maternal chromosomes 6.2 Kitar Sel dan Mitosis/ Cell Cycle and Mitosis Latihan 2 Kitar sel dan mitosis/ Cell cycle and mitosis TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai pembahagian sel. TP 2 Memahami konsep pembahagian sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasi konsep pembahagian sel dalam kehidupan harian untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. TP 6 Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains produk menggunakan konsep pembahagian sel dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai social / ekonomi/ budaya masyarakat. 1 Lengkapkan pernyataan berikut./ Complete the following statements. TP 2 (a) Kitar sel terdiri daripada dua fasa, iaitu dan . The cell cycle consists of two phases, namely the and the . (b) Interfasa dibahagikan kepada tiga peringkat, iaitu , dan . Interphase is divided into three stages which are , and . (c) Fasa M terdiri daripada dan . M phase consists of and . 2 Padankan huraian dengan fasa yang betul./ Match the descriptions with the correct phases. TP 3 Huraian/ Descriptions Fasa/ Phase (a) – Sel membesar/ Cells grow – Protein dan komponen sel baharu disintesis New proteins and cell components are synthesised – Kromosom dalam bentuk kromatin Chromosome is in the form of chromatin • • Fasa S S phase (b) – Mitosis (terdiri daripada empat fasa) diikuti oleh sitokinesis Mitosis (consists of four phases) is followed by cytokinesis – Menghasilkan dua sel anak yang seiras Formation of two identical daughter cells • • Fasa G2 G2 phase (c) – Sel terus membesar dan kekal aktif secara metabolik Cells continue to grow and remain active metabolically – Sel mengumpulkan tenaga dan bersedia untuk pembahagian sel Cells gather energy and prepare for cell division • • Fasa G1 G1 phase (d) – Replikasi DNA/ DNA replication – Setiap kromosom mengganda menjadi dua kromosom seiras yang dikenali sebagai kromatid kembar Each chromosome multiplies into two identical chromosomes known as sister chromatids • • Fasa M M phase fasa G1 interfasa fasa M interphase G1 phase S phase G2 phase mitosis cytokinesis M phase sitokinesis mitosis fasa S fasa G2 Strategi A+ SPM Biologi Tg4 - Bab 6 2024.indd 66 11/7/2023 6:38:17 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

67 3 Takrifkan mitosis./ Define mitosis. TP 1 4 Labelkan fasa mitosis dalam rajah di bawah. TP 2 Label the phases of mitosis in the diagram below. Telofasa Telophase a Interfasa Interphase (a) Profasa Prophase (b) Metafasa Metaphase (c) b c e d Anafasa Anaphase (d) (e) 5 Lengkapkan huraian berikut tentang mitosis. TP 2 Complete the following descriptions about mitosis. Fasa/ Phase Huraian/ Descriptions Profasa Prophase (a) Kromatin ––––memendek––– dan ––––menebal––– serta membran nukleus ––––terurai–––. Chromatin starts to –––shorten––– and –––thicken––– and the nucleus membrane –––disintegrates–––. (b) ––––Gentian gelendong––– mula terbentuk dan sentriol berpindah ke kutub yang bertentangan. –––Spindle fibres––– start to form and the centriole moves to the opposite poles. Metafasa Metaphase (a) Kromosom tersusun dalam satu barisan di ––––satah khatulistiwa–––. The chromosomes are aligned in a single row on the –––equatorial plane–––. (b) Metafasa berakhir apabila ––––sentromer––– mula membahagi. Metaphase ends when the –––centromere––– begins to divide. Anafasa Anaphase (a) Gentian gelendong ––––memendek––– dan ––––mengecut–––. Spindle fibres –––shorten––– and –––contract–––. (b) ––––Kromatid kembar––– tertarik ke kutub sel yang bertentangan. –––Sister chromatids––– are attracted to the opposite poles of the cell. Telofasa Telophase (a) Apabila tiba di –––kutub–– bertentangan, kromatid dikenali sebagai ––kromosom anak––. When the chromatids are at the opposite poles , they are now called the daughter cells . (b) ––––Membran nukleus––– dan nukleolus terbentuk semula. –––Nucleus membrane––– and nucleoli are formed again. Proses pembahagian nukleus sel induk menjadi dua nukleus. Setiap nukleus mengandungi bilangan kromosom dan kandungan genetik yang seiras dengan sel induk./ The process of nuclear division of the parent cell to form two nuclei. Each nucleus contains identical number of chromosomes and genetic content with the parent cell. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 67 11/7/2023 3:07:53 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

68 6 Lengkapkan jadual perbandingan antara sitokinesis dalam sel haiwan dengan sel tumbuhan. TP 3 Complete the comparison table between cytokinesis in animal cells and plant cells. Sitokinesis dalam sel haiwan Cytokinesis in animal cells Sitokinesis dalam sel tumbuhan Cytokinesis in plant cells Plat sel Cell plate (a) Membran plasma mencerut di bahagian tengah sel di antara dua nukleus dan membentuk ––––belahan pencerutan–––. Plasma membrane constricts in the middle of the cell between the two nuclei and forms –––cleavage furrow–––. (c) ––––Vesikel––– bercantum untuk membentuk plat sel di bahagian tengah sel. –––Vesicles––– combine to form cell plates at the centre of the cell. (b) ––––Mikrofilamen––– yang terdapat di tempat pencerutan mengecut menyebabkan sel mencerut ke dalam sehingga terputus menjadi dua sel anak. –––Microfilaments––– at the cleavage furrow contract to pull the cell inwards until two daughter cells are formed. (d) ––––Plat sel––– dikelilingi oleh membran plasma baharu dan berkembang ke arah luar sehingga bercantum dengan ––––membran plasma–––. –––Cell plate––– is surrounded by new plasma membrane and expands outwards until it combines with the –plasma– membrane–––. (e) Plat sel membahagi menjadi –––dua sel anak––– . –––––Gentian selulosa––––– dihasilkan untuk menguatkan dinding sel baharu. The cell plate divides into ––––––two daughter cells––––––. –––Cellulose fibres––– are produced to strengthen the new cell walls. 7 Tulis istilah yang betul bagi setiap aplikasi mitosis berikut. TP 3 Write the correct term for each of the following applications of mitosis. (a) Menghasilkan sel baharu untuk menggantikan sel yang mati. Produces new cells to replace dead cells. Penggantian sel Cell replacement (b) Haiwan seperti cicak dapat menghasilkan ekor baharu sekiranya terputus. Animals like lizards can grow new tails if the tails are broken. Penjanaan semula Regeneration (c) Menghasilkan anak yang seiras dari segi kandungan genetik. Produces offspring that are identical in terms of genetic content. Pembiakan aseks Asexual reproduction (d) Menambah bilangan sel dalam organisma hidup. To increase the number of cells in living organisms. Pertumbuhan Growth (e) Sel stem daripada haiwan dikulturkan di dalam makmal untuk menghasilkan daging. Stem cell from animals is cultured in the laboratory to produce meat. Kultur tisu Tissue culture (f) Merawat rawan yang rosak menggunakan sel stem. To treat damaged cartilage by using stem cells. Terapi sel stem Stem cell therapy (g) Menghasilkan klon pokok dalam skala besar tanpa melalui proses persenyawaan. Produces plant clones in large number without going through the fertilisation process. Kultur tisu Tissue culture Belahan pencerutan Cleavage furrow Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 68 11/7/2023 3:07:54 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

69 Tajuk: Berkomunikasi tentang struktur sel dalam setiap peringkat mitosis dan sitokinesis melalui lukisan berlabel. Title: Communicate about cell structure in each stage of mitosis and cytokinesis through labelled drawings. 1. Bahagikan murid kepada enam kumpulan. Tiga kumpulan membincangkan tentang mitosis dan tiga kumpulan lagi membincangkan tentang meiosis. Divide students into six groups. Three groups discussed about mitosis and another three groups discussed about meiosis. 2. Murid melakukan perbincangan di dalam kumpulan seterusnya melukis dan melabel proses-proses yang berlaku dalam mitosis dan meiosis di atas pinggan kertas. Students discuss in groups and then draw and label the processes that occur in mitosis and meiosis on paper plates. 3. Murid diminta untuk membentangkan hasil perbincangan kepada rakan-rakan yang lain. Students are asked to present the results of the discussion to other friends. Aktiviti PAK-21 Projek Berkumpulan TP6 STEM 6.3 Meiosis/ Meiosis Latihan 3 Meiosis/ Meiosis TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai pembahagian sel. TP 2 Memahami konsep pembahagian sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasi konsep pembahagian sel dalam kehidupan harian untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. TP 4 Menganalisis konsep pembahagian sel dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena dalam kehidupan. 1 Takrifkan meiosis./ Define meiosis. TP 1 2 Labelkan fasa yang ditunjukkan dalam rajah di bawah. TP 2 Label the phases shown in the diagrams below. Metafasa I Metaphase I (a) Profasa I Prophase I (b) Anafasa I Anaphase I (c) Telofasa I Telophase I (d) Profasa II Prophase II (e) Telofasa II Telophase II (f) Anafasa II Anaphase II (g) Metafasa II Metaphase II (h) Proses pembahagian nukleus sel induk menjadi empat nukleus. Setiap nukleus mengandungi bilangan kromosom yang haploid berbanding dengan sel induk. The process of nuclear division of parent cell to form four nuclei. Each nucleus contains haploid number of chromosomes compared to the parent cell. Aktiviti PAK-21 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 69 11/7/2023 3:07:55 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

70 3 Lengkapkan pernyataan berikut tentang meiosis./ Complete the following statements about meiosis. TP 3 Fasa Phase Pernyataan Statements Profasa I Prophase I (a) Kromosom menjadi pendek dan menebal. The chromosome –––shortens––– and thickens. (b) Kromosom homolog bersinapsis untuk membentuk bivalen . Homologous chromosome undergoes synapsis to form –––bivalent–––. (c) Pindah silang berlaku di kiasma. –––Crossing over––– occurs at chiasma. (d) Membran nukleus mula menghilang . The nuclear envelope starts to –––disappear–––. (e) Gentian gelendong mula terbentuk dan sentriol berpindah ke kutub yang bertentangan. –––Spindle fibres––– start to form and the centrioles start to move to the opposite poles. Metafasa I Metaphase I (a) Kromosom homolog tersusun sebaris di satah khatulistiwa dengan gentian gelendong memaut di sentromer pada kromosom dan homolognya. Homologous chromosomes align at the –––equatorial plane––– where the spindle fibres are held there by centromeres of chromosomes and their homologous. Anafasa I Anaphase I (a) Kromosom homolog ditarik ke kutub bertentangan di sel yang memanjang. The –––homologous chromosomes––– are pulled to the opposite poles of the elongated cell. Telofasa I Telophase I (a) Kromosom tiba di kutub bertentangan di sel sebagai dua kromosom yang terpisah. The chromosomes reach the opposite –––poles––– of the dividing cell as two separated –––chromosomes–––. (b) Membran nukleus dan nukleolus terbentuk semula. Gentian kromatin kromosom mula membuka lingkarannya dan kembali menjadi bebenang halus . –––Nuclear membrane––– and nucleoli reappear. Chromatin fibres of chromosomes open out, returning to their previous –––string-like––– form. (c) Gentian gelendong hilang untuk kembali ke unit asasnya. The –––spindle fibres––– is broken down into its building blocks. (d) Telofasa I diikuti oleh sitokinesis yang menghasilkan dua sel anak yang haploid . Telophase I is followed by –––cytokinesis––– that produces two –––haploid––– daughter cells. Profasa II Prophase II (a) Membran nukleus menghilang . The nuclear envelope –––disappears–––. (b) Gentian gelendong mula terbentuk dan sentriol berpindah ke kutub yang bertentangan. Spindle fibres start to form and the –––centrioles––– start to move to the opposite poles. (c) Setiap kromosom terdiri daripada kromatid kembar yang bercantum di sentromer. Each chromosome is made up of –––sister chromatids––– that are joined together at the centromere. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 70 11/7/2023 3:07:55 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

71 Metafasa II Metaphase II (a) Kromatid kembar tersusun sebaris di satah khatulistiwa dengan gentian gelendong memaut di sentromer pada kromosom. Sister chromatids align at the –––equatorial plane––– where the spindle fibres are held there by centromeres of chromosomes. Anafasa II Anaphase II (a) Sentromer kromatid kembar mula terpisah. The –––centromere––– of sister chromatids starts to separate. (b) Pasangan kromatid kembar ditarik ke kutub bertentangan di sel yang memanjang. The –––sister chromatid––– pairs are pulled to the opposite poles of the elongated cell. (c) Setiap kromatid dikenali sebagai kromosom . Each chromatid is known as a –––chromosome–––. Telofasa II Telophase II (a) Kromosom tiba di kutub bertentangan di sel. The chromosomes arrive at the opposite –––poles––– of the cell. (b) Membran nukleus dan nukleolus terbentuk semula. Gentian kromatin kromosom mula membuka lingkarannya dan kembali menjadi bebenang halus semula. –––Nuclear membrance––– and nucleoli reappear. Chromatin fibres of chromosomes open out, returning to their previous –––string-like––– form. (c) Gentian gelendong hilang untuk kembali ke unit asasnya. The –––spindle fibres––– are broken down into their building blocks. (d) Telofasa II diikuti oleh sitokinesis . Telophase II is followed by –––cytokinesis–––. (e) Empat sel anak yang haploid dihasilkan dan berkembang menjadi gamet. Four –––haploid––– daughter cells are formed and develop into gametes. (f) Kandungan genetik sel anak berbeza dengan sel induk yang diploid. The –––genetic content––– in daughter cells is different from the diploid parent cells. 4 Nyatakan tiga kepentingan meiosis. TP 2 State three significance of meiosis. (a) Untuk memastikan ciri diwariskan dalam anak untuk kesinambungan hidup sesuatu spesies To ensure trait inheritance in offspring for the continuation of the life of a species (b) Untuk menghasilkan gamet bagi pembiakan seks To produce gametes for sexual reproduction (c) Untuk mengekalkan bilangan kromosom daripada satu generasi kepada generasi seterusnya To maintain the number of chromosomes from one generation to the next Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube. com/watch?v=kQu6Yfrr6j0 untuk memahami meiosis. Video Video Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 71 11/7/2023 3:07:55 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

72 5 Lengkapkan jadual di bawah tentang perbandingan antara mitosis dengan meiosis. TP 4 Complete the table below about the comparison between mitosis and meiosis. Persamaan Similarities (a) Kedua-duanya berlaku dalam sel hidup . Both occur in –––living cells–––. (b) Kedua-duanya menjalankan penggandaan kromosom sebelum proses bermula. Both undergo –––chromosomal duplication––– before the process starts. Perbezaan Differences Mitosis Mitosis Meiosis Meiosis Jenis sel Types of cells (c) Semua sel soma All somatic cells (d) Sel pembiakan Reproductive cells Kepentingan Importance (e) Menghasilkan sel baharu To produce new cells (f) Menghasilkan gamet To produce gametes Bilangan pembahagian sel Number of cell divisions (g) Sel membahagi sekali Cell divides once (h) Sel membahagi dua kali Cell divides twice Pindah silang Crossing over (i) Pindah silang tidak berlaku Crossing over does not occur (j) Pindah silang berlaku Crossing over occurs Bilangan kromosom dalam sel anak Number of chromosomes in daughter cell (k) Diploid (l) Haploid Bilangan sel anak Number of daughter cells (m) Menghasilkan dua sel anak Produces two daughter cells (n) Menghasilkan empat sel anak Produces four daughter cells Tingkah laku kromosom semasa metafasa mitosis dan metafasa I meiosis Chromosome behaviour during metaphase of mitosis and metaphase I of meiosis (o) Kromosom tersusun di satah khatulistiwa Chromosomes lined up at the equatorial plane (p) Kromosom homolog tersusun di satah khatulistiwa Homologous chromosomes lined up at the equatorial plane Tingkah laku kromosom semasa anafasa mitosis dan anafasa I meiosis Chromosome behaviour during anaphase of mitosis and anaphase I of meiosis (q) Kromatid kembar berpisah dan ditarik ke kutub bertentangan Sister chromatids separate and pulled to the opposite poles (r) Kromosom homolog berpisah dan ditarik ke kutub bertentangan Homologous chromosomes separate and pulled to the opposite poles Kandungan genetik Genetic content (s) Kandungan genetik yang seiras dengan sel induk Genetic content is identical to the parent cell (t) Kandungan genetik berbeza dengan sel induk Genetic content is not identical to the parent cell Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 72 11/7/2023 3:07:55 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

73 Kertas 1 1 Rajah 1 menunjukkan satu kitar sel. Diagram 1 shows a cell cycle. A B C D Rajah 1/ Diagram 1 Antara fasa berlabel A, B, C dan D yang manakah berlakunya sintesis organel? In which of the phases, A, B, C or D does the synthesis of organelles occur? 2 Rajah 2 menunjukkan satu sel tumbuhan yang sedang mengalami pembahagian sel mitosis. Diagram 2 shows a plant cell undergoing mitotic cell division. Rajah 2/ Diagram 2 Apakah peringkat pembahagian sel mitosis bagi sel tumbuhan itu? What is the stage of the mitotic cell division of the plant cell? A Profasa/ Prophase B Metafasa/ Metaphase C Anafasa/ Anaphase D Telofasa/ Telophase 3 Rajah 3 menunjukkan salah satu peringkat pembahagian sel dalam manusia. Diagram 3 shows one of the stages of cell division in humans. Rajah 3/ Diagram 3 Apakah kepentingan pembahagian sel dalam manusia yang ditunjukkan di atas? What is the significance of the cell division in humans shown above? A Menghasilkan klon/ Produces clone B Menghasilkan variasi/ Produces variation C Menghasilkan sel haploid Produces haploid cells D Membolehkan teknik tisu kultur dijalankan/ Enables the tissue culture technique to be carried out Praktis Berformat SPM 6 Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul./ Fill in the blanks with the correct answer. TP 2 Tumor malignan Malignant tumour Sindrom Down Down syndrome Mitosis tidak terkawal Uncontrolled mitosis Tak disjunksi Nondisjunction (a) Kanser berpunca daripada mitosis tidak terkawal yang menyebabkan pertumbuhan dan pembahagian sel yang dikenali sebagai tumor. Tumor akan terus bertumbuh dan membahagi walaupun tubuh tidak memerlukan sel baharu. Cancer is caused by the –––uncontrolled mitosis––– that leads to the growth and division of cells known as tumours. Tumours will keep growing and dividing, even if the body does not necessarily need them. (b) Terdapat dua jenis tumor, iaitu tumor benigna dan tumor malignan . There are two types of tumour which are benign tumour and –––malignant tumour–––. (c) Sindrom Down ialah keadaan genetik pada individu yang berlebihan satu kromosom pada set ke-21. –––Down syndrome––– is a genetic condition in an individual who has an extra copy of chromosome at the 21st set. (d) Sindrom Down berlaku akibat tak disjunksi yang terjadi pada kromosom ke-21 yang menyebabkan sel anak mempunyai berlebihan atau kekurangan satu kromosom pada kromosom ke-21. Down syndrome occurs when –––nondisjunction––– happens at chromosome 21st, leaving the daughter cells with one extra or one lesser chromosome at the 21st chromosome. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 73 11/7/2023 3:07:57 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

74 4 Antara berikut, yang manakah benar mengenai kromosom manusia? Which of the following about human chromosomes is true? Jenis pembahagian sel Type of cell division Bilangan kromosom dalam sel soma Number of chromosomes in a somatic cell Bilangan kromosom dalam sel anak Number of chromosomes in a daughter cell A Mitosis 23 23 B Mitosis 46 46 C Meiosis 23 23 D Meiosis 46 46 5 Bilangan kromosom diploid bagi seekor monyet ialah 42. Berapakah bilangan kromosom dalam sel hatinya? The diploid chromosomal number of a monkey is 42. How many chromosomes are there in its liver cell? A 21 B 23 C 42 D 94 6 Rajah 4 menunjukkan satu peringkat semasa pembahagian sel dalam suatu organisma. Diagram 4 shows a stage of cell division in an organism. Rajah 4/ Diagram 4 Antara pernyataan berikut, yang manakah menerangkan tentang peringkat tersebut dengan betul? Which of the following statements correctly describes the stage? A Kromosom homolog berada di kutub bertentangan Homologous chromosomes are on the opposite poles B Kromosom homolog berbaris pada satah khatulistiwa Homologous chromosomes lined up on the equatorial plane C Kromosom homolog berpisah ke kutub bertentangan Homologous chromosomes separate to the opposite poles D Kromosom yang berpisah ke kutub bertentangan ditarik oleh gentian gelendong The chromosomes separating to the opposite poles are being pulled by the spindle fibres 7 Rajah 5 menunjukkan perubahan kromosom dalam pembahagian sel. Diagram 5 shows the changes in chromosomes in cell division. Rajah 5/ Diagram 5 Pada bahagian tumbuhan yang manakah perubahan ini berlaku? In which part of a plant does these changes take place? A Anter Anther B Sepal Sepal C Filamen Filament D Stigma Stigma 8 Maklumat berikut menunjukkan ciri-ciri seorang kanak-kanak yang menghidap penyakit genetik. The following information shows the characteristics of a child with a genetic disease. • Mata sepet Slanted eyes • Anggota badan pendek Shortened limbs • Kerencatan mental Mental retardation Apakah punca penyakit genetik tersebut? What is the cause of this genetic disease? A Sinapsis tidak berlaku semasa profasa I Synapsis does not occur during prophase I B Sitokinesis tidak berlaku semasa telofasa II Cytokinesis does not occur during telophase II C Membran nukleus tidak terbentuk semasa telofasa II Nucleus membrane does not form during telophase II D Pasangan kromatid tidak terpisah semasa anafasa II Sister chromatids do not separate during anaphase II Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 74 11/7/2023 3:07:57 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

75 Kertas 2 Bahagian A 1 Rajah 1.1 menunjukkan kitar sel satu organisma. Diagram 1.1 shows a cell cycle of an organism. G2 G1 Y: X: Sitokinesis Cytokinesis Sintesis Synthesis Rajah 1.1/ Diagram 1.1 (a) (i) Pada Rajah 1.1, labelkan X dan Y. On Diagram 1.1, label X and Y. [2 markah/marks] (ii) Huraikan apa yang berlaku semasa fasa X. Describe what happens during phase X. [3 markah/marks] (b) Rajah 1.2 menunjukkan sel P dan Q yang sedang mengalami dua jenis pembahagian sel yang berbeza. Diagram 1.2 shows cells P and Q undergoing two different types of cell division. P Q Rajah 1.2/ Diagram 1.2 Nyatakan jenis pembahagian sel bagi: State the type of cell division for: (i) Sel/ Cell P : (ii) Sel/ Cell Q : [2 markah/marks] [Apa 1] Replikasi DNA/ [What 1] Replication of DNA [Apa 2] Kromosom mengganda dua/ [What 2] Duplication of chromosomes [Apa 3] Sintesis DNA/ [What 3] Synthesis of DNA Meiosis/ Meiosis Mitosis/ Mitosis Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 75 11/7/2023 3:07:58 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

2 (a) – Sel kanser terbentuk selepas sel normal menjalani mitosis secara tidak terkawal. Cancer cells are formed after normal cells undergo uncontrolled mitosis. – Hal ini berlaku apabila sel normal terdedah kepada karsinogen seperti sinar-X, formaldehid dan benzena. It occurs when the normal cells are exposed to carcinogens such as X rays, formaldehyde and benzene. – Sel kanser menakluk dan bersaing dengan sel normal untuk mendapatkan nutrien dan ruang. Cancer cells invade and compete with normal cells to get nutrients and space. Pembentukan sel kanser boleh dicegah dengan: The formation of cancer cells can be prevented by: – Mengelakkan diri daripada terdedah kepada sumber radioaktif. Avoiding exposure to radioactive sources. – Mengurangkan makanan proses dan minuman beralkohol. Refraining consumption of processed foods and alcoholic drinks. 76 Bahagian C 2 Rajah 2.1 menunjukkan pembentukan sel normal dan sel kanser. Diagram 2.1 shows the formation of normal and cancer cells. Sel-sel normal Normal cells Sel-sel kanser Cancer cells Rajah 2.1/ Diagram 2.1 (a) Berdasarkan Rajah 2.1, terangkan bagaimana sel kanser terbentuk dan nyatakan dua cara untuk menghalang perkembangan sel kanser. KBAT Menganalisis Based on Diagram 2.1, explain how cancer cells are formed and state two ways to prevent the development of cancer cells. [6 markah/marks] (b) Rajah 2.2 menunjukkan proses penjanaan semula ekor cicak. Diagram 2.2 shows the regeneration process of a lizard’s tail. Rajah 2.2/ Diagram 2.2 Berdasarkan Rajah 2.2, terangkan proses yang menyebabkan perubahan struktur ekor cicak itu. Based on Diagram 2.2, explain the process that causes changes in the structure of the lizard’s tail. [4 markah/marks] (c) Nyatakan persamaan antara mitosis dan meiosis. Dengan menggunakan jadual, senaraikan perbezaan antara mitosis dan meiosis. KBAT Menilai State the similarities between mitosis and meiosis. By using a table, list down the differences between mitosis and meiosis. [10 markah/marks] Jawapan/Answers: Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 76 11/7/2023 3:07:59 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

– Merawat kanser menggunakan kaedah kemoterapi atau radioterapi. Having cancer treatment by using chemotherapy or radiotherapy. (b) Melalui proses mitosis, cicak mampu menghasilkan ekor yang baharu (penjanaan semula) menggantikan ekornya yang telah putus. Hal ini kerana, pembahagian sel secara mitosis membolehkan badan membaiki tisu yang rosak atau menggantikan sel yang mati atau cedera. Through the mitosis process, the lizard is able to grow a new tail (regeneration) to replace the broken tail. This is because, mitotic cell division allows the body to repair damaged cells as well as replace dead or injured cells. (c) Persamaan/ Similarities – Kedua-duanya berlaku dalam sel hidup/ Both occurs in living cells – Kedua-duanya menjalankan penggandaan kromosom sebelum proses bermula. Both undergo chromosomal duplication before the process starts. Perbezaan Difference Mitosis Mitosis Meiosis Meiosis Jenis sel Types of cells – Semua sel soma All somatic cells – Sel pembiakan Reproductive cells Kepentingan Importance – Untuk menghasilkan sel baharu atau meningkatkan bilangan sel To produce new cells or to increase number of cells – Menghasilkan gamet To produce gametes Bilangan pembahagian sel Number of cell divisions – Sel membahagi sekali Cell divides once – Sel membahagi dua kali Cell divides twice Pindah silang Crossing over – Pindah silang tidak berlaku Crossing over does not occur – Pindah silang berlaku Crossing over occurs Bilangan kromosom dalam sel anak Number of chromosomes in daughter cell – Bilangan kromosom diploid yang sama dengan sel induk Diploid number of chromosomes as the parent cells – Bilangan kromosom haploid berbanding dengan sel induk Haploid number of chromosomes compared to the parent cells Bilangan sel anak Number of daughter cells – Menghasilkan dua sel anak Produces two daughter cells – Menghasilkan empat sel anak Produces four daughter cells Tingkah laku kromosom semasa metafasa mitosis dan metafasa I meiosis Chromosomes behaviour during metaphase of mitosis and metaphase I of meiosis – Kromosom tersusun di satah khatulistiwa Chromosomes line up at the equatorial plane – Kromosom homolog tersusun di satah khatulistiwa Homologous chromosomes line up at the equatorial plane Tingkah laku kromosom semasa anafasa mitosis dan anafasa I meiosis Chromosome behaviour during anaphase of mitosis and anaphase I of meiosis – Kromatid kembar berpisah dan ditarik ke kutub sel yang bertentangan Sister chromatids separate and pulled to the opposite poles – Kromosom homolog berpisah dan ditarik ke kutub bertentangan Homologous chromosomes separate and pulled to the opposite poles Kandungan genetik Genetic content – Kandungan genetik yang seiras dengan sel induk Genetic content is identical to the parent cell – Kandungan genetik berbeza dengan sel induk Genetic content is not identical to the parent cell 77 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 77 11/7/2023 3:07:59 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

78 7.1 Penghasilan Tenaga melalui Respirasi Sel Production of Energy through Cellular Respiration 1 Dalam Bab 5, anda telah mempelajari mengenai dua jenis tindak balas metabolisme, iaitu anabolisme dan katabolisme. Kedua-dua jenis tindak balas ini melibatkan tenaga. In Chapter 5, you have learned about two types of metabolic reaction, which are anabolism and catabolism. Both of these reactions involve energy. (a) Proses katabolisme membebaskan tenaga. The catabolism process releases energy. (b) Proses anabolisme menggunakan tenaga. The anabolism process uses energy. 2 Substrat utama dalam penghasilan tenaga The main substrate in energy production (a) Respirasi sel dijalankan untuk menghasilkan tenaga bagi keperluan aktiviti semua sel hidup. Cellular respiration is carried out to generate the energy needed by all living cells. (b) Respirasi sel ialah proses pengoksidaan molekul organik melalui beberapa peringkat bagi membebaskan tenaga. Cellular respiration is the oxidation process of organic molecules through several stages to release energy. (c) Substrat utama bagi respirasi sel ialah glukosa. The main substrate for cellular respiration is glucose. (d) Tenaga kimia yang terdapat di dalam glukosa dibebaskan untuk menghasilkan tenaga yang diperlukan oleh sel. Chemical energy found in glucose is released to produce energy required by cells. (e) Dalam manusia dan haiwan, glukosa diperoleh melalui pencernaan karbohidrat daripada makanan yang dimakan. In humans and animals, glucose is obtained through the digestion of carbohydrates from the food eaten. (f) Di dalam tumbuhan hijau pula, tenaga cahaya diperangkap oleh klorofil untuk menjalankan proses fotosintesis bagi menghasilkan glukosa. Whereas in green plants, light energy can be trapped by chlorophyll for the photosynthesis process to produce glucose. 3 Jenis respirasi sel Types of cellular respiration (a) Terdapat dua jenis respirasi sel, iaitu respirasi aerob dan respirasi anaerob. There are two types of cellular respiration, which are aerobic and anaerobic respiration. (b) Respirasi aerob berlaku dengan kehadiran oksigen. Aerobic respiration occurs in the presence of oxygen. (c) Respirasi anaerob berlaku tanpa kehadiran oksigen. Anaerobic respiration occurs in the absence of oxygen. (d) Fermentasi ialah laluan alternatif untuk mendapatkan tenaga selain respirasi sel. Fermentation is an alternative pathway of obtaining energy besides cellular respiration. (e) Dalam fermentasi, proses penguraian glukosa tidak berlaku dengan lengkap dalam keadaan oksigen terhad atau tanpa oksigen. In fermentation, the breakdown of glucose is incomplete in conditions of limited oxygen or without oxygen. (f) Bab ini memfokuskan kepada respirasi aerob dan fermentasi sahaja. This chapter focuses only on aerobic respiration and fermentation. 7.2 Respirasi Aerob Aerobic Respiration 1 Respirasi aerob ialah proses penguraian glukosa dengan kehadiran oksigen untuk menghasilkan tenaga kimia. Aerobic respiration is the breakdown of glucose involving oxygen to produce chemical energy. 2 Oksigen digunakan untuk mengoksidakan glukosa bagi menghasilkan karbon dioksida, air dan tenaga. Oxygen is used to oxidise glucose to produce carbon dioxide, water and energy. 3 Proses respirasi aerob bermula dengan proses glikolisis. The aerobic respiration process begins with the glycolysis process. 4 Glikolisis bermaksud penguraian glukosa oleh enzim yang berlaku dalam sitoplasma. Glycolysis means the breakdown of glucose by enzyme that occurs in the cytoplasm. 5 Peringkat seterusnya berlaku dalam mitokondrion. The following process occurs in the mitochondrion. 6 Piruvat yang terhasil dalam proses glikolisis dioksidakan melalui satu siri tindak balas untuk menghasilkan karbon dioksida, air dan tenaga. Pyruvate produced from glycolysis is then oxidised through a series of reactions to produce carbon dioxide, water and energy. 7 Sebahagian besar tenaga ini digunakan untuk menghasilkan molekul adenosina trifosfat (ATP). A large amount of this energy is used to produce adenosine triphosphate (ATP) molecules. 7.3 Fermentasi Fermentation 1 Fermentasi ialah proses penguraian glukosa tidak lengkap dalam keadaan oksigen terhad atau tanpa oksigen. Fermentation is the incomplete breakdown of glucose in conditions of limited oxygen or without oxygen. 2 Fermentasi berbeza daripada respirasi aerob dalam laluan metaboliknya selepas peringkat glikolisis. Fermentation is different from aerobic respiration in its metabolic pathway after the glycolysis stage. 3 Selepas glikolisis, piruvat yang terhasil akan menjalani sama ada fermentasi alkohol atau fermentasi asid laktik. After glycolysis, the pyruvate produced will undergo either alcohol fermentation or lactic acid fermentation. Bab 7 Respirasi Sel Cellular Respiration Tema: Asas Biologi Revisi Pantas Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 78 11/7/2023 3:07:59 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

79 4 Fermentasi alkohol Alcohol fermentation Proses penguraian glukosa tidak lengkap kepada etanol, karbon dioksida dan tenaga. The incomplete breakdown of glucose to ethanol, carbon dioxide and energy. (a) Yis/ Yeast (i) Etanol digunakan dalam pembuatan bir dan wain. Ethanol is used in the making of beer and wine. (ii) Karbon dioksida yang dibebaskan menaikkan adunan dalam pembuatan roti. The released carbon dioxide makes bread dough rises. (b) Tumbuhan/ Plants (i) Pokok padi yang tumbuh di kawasan berair yang kekurangan oksigen berupaya menjalankan fermentasi alkohol. Paddy plants that grow in waterlogged areas with less oxygen are able to carry out alcohol fermentation. (ii) Etanol yang dihasilkan di dalam tisu semasa proses fermentasi adalah toksik kepada kebanyakan tumbuhan, tetapi sel pokok padi mempunyai toleransi yang tinggi terhadap etanol berbanding dengan spesies lain. Ethanol produced in the tissues during the fermentation process is toxic to most plants, but the cells of paddy plants have a higher tolerance for ethanol compared to other species. (iii)Pokok padi menghasilkan banyak enzim alkohol dehidrogenase yang boleh menguraikan molekul etanol kepada karbon dioksida yang tidak toksik. Paddy plants produce plenty of alcohol dehydrogenase enzymes that can break down ethanol molecules into non-toxic carbon dioxide. 5 Fermentasi asid laktik Lactic acid fermentation Proses penguraian glukosa kepada asid laktik dan tenaga. The breakdown of glucose into lactic acid and energy. (a) Lactobacillus (i) Lactobacillus bertindak ke atas laktosa (gula susu) dan menukarkannya kepada asid laktik. Lactobacillus acts on the lactose (milk sugar) and turns it into lactic acid. (ii) Asid laktik seterusnya menggumpalkan kasein (protein susu) menjadi dadih atau yogurt. The lactic acid will then coagulate casein (milk protein) to produce yoghurt. (iii)Asid laktik merupakan punca rasa masam yogurt. Lactic acid is the source of sour taste in yoghurt. (b) Sel otot manusia/ Human muscle cells (i) Ketika aktiviti cergas, kadar penggunaan oksigen melebihi kadar yang dibekalkan oleh sistem peredaran darah. During vigorous activity, the rate of oxygen used exceeds the rate of oxygen supplied by the blood circulatory system. (ii) Otot berada dalam keadaan kekurangan oksigen dan dikatakan mengalami hutang oksigen. The muscle is in an oxygen-deficiency state and is said to undergo oxygen debt. (iii)Dalam proses ini, glukosa tidak dapat diuraikan dengan sepenuhnya. Bagi setiap molekul glukosa yang diuraikan, hanya dua molekul ATP atau 150 kJ tenaga dihasilkan. During this process, glucose cannot break down completely. For each glucose molecule that is broken down, only two ATP molecules or 150 kJ energy will be produced. (iv)Asid laktik yang dihasilkan terkumpul sehingga mencapai satu kepekatan yang boleh menyebabkan kelesuan dan kekejangan otot. The produced lactic acid accumulates until it reaches a level of concentration that can cause fatigue and muscle cramps. (v) Setelah aktiviti cergas berhenti, pengambilan oksigen berlebihan mengoksidakan asid laktik kepada karbon dioksida, air dan tenaga. Apabila semua asid laktik sudah disingkirkan, hutang oksigen dikatakan telah dibayar. Once the vigorous activity stops, the intake of excess oxygen will oxidise the lactic acid into carbon dioxide, water and energy. When all the lactic acid has been expelled, the oxygen debt is said to be repaid. 6 Perbandingan antara respirasi aerob dengan fermentasi Comparison between aerobic respiration and fermentation Respirasi aerob Aerobic respiration Fermentasi Fermentation • Proses penguraian glukosa dan penukaran kepada tenaga kimia. The breakdown process of glucose and its conversion to chemical energy. • Proses bermula di sitoplasma. The process begins in the cytoplasm. • Berlaku dalam yis, bakteria, haiwan dan tumbuhan. Occurs in yeast, bacteria, animals and plants. • Menghasilkan tenaga kimia dalam bentuk ATP. Produces chemical energy in the form of ATP. • Proses bermula dengan glikolisis apabila glukosa ditukarkan kepada piruvat. The process begins with glycolysis when glucose is converted to pyruvate. Proses penguraian glukosa secara lengkap dengan kehadiran oksigen. The complete breakdown process of glucose in the presence of oxygen. Proses penguraian glukosa secara tidak lengkap tanpa kehadiran oksigen atau dalam keadaan oksigen terhad. The incomplete breakdown process of glucose without oxygen or in limited oxygen conditions. Menghasilkan air. Produces water. Tidak menghasilkan air. Does not produce water. Berlaku dalam sitoplasma dan mitokondrion. Occurs in cytoplasm and mitochondrion. Berlaku dalam sitoplasma. Occurs in cytoplasm. Glukosa dioksidakan secara lengkap kepada karbon dioksida dan air. Glucose is oxidised completely into carbon dioxide and water. Glukosa dioksidakan secara tidak lengkap kepada etanol dan karbon dioksida atau asid laktik. Glucose is not oxidised completely into ethanol and carbon dioxide or lactic acid. Satu molekul glukosa menghasilkan 2 898 kJ. One molecule of glucose generates 2 898 kJ of energy. Satu molekul glukosa menghasilkan 210 kJ tenaga (fermentasi alkohol) atau 150 kJ tenaga (fermentasi asid laktik). One molecule of glucose generates 210 kJ (alcohol fermentation) or 150 kJ (lactic acid fermentation) of energy. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 79 11/7/2023 3:07:59 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

80 7.1 Penghasilan Tenaga melalui Respirasi Sel/ Production of Energy through Cellular Respiration Latihan 1 Penghasilan tenaga/ Production of energy TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai respirasi sel. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai respirasi sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah perbezaan antara proses anabolisme dengan katabolisme? TP 1 What is the difference between the processes of anabolism and catabolism? 2 Padankan huraian berikut dengan istilah yang betul. TP 3 Match the following descriptions with the correct terms. Huraian/ Description Istilah/ Term (a) Substrat utama dalam penghasilan tenaga Main substrate in the production of energy • • Fermentasi Fermentation (b) Proses pengoksidaan molekul organik untuk membebaskan tenaga Process of oxidation of organic molecules to release energy • • Respirasi sel Cellular respiration (c) Respirasi yang berlaku dengan kehadiran oksigen Respiration that occurs in the presence of oxygen • • Respirasi anaerob Anaerobic respiration (d) Respirasi yang berlaku tanpa kehadiran oksigen Respiration that occurs in the absence of oxygen • • Respirasi aerob Aerobic respiration (e) Glukosa dioksidakan sebahagiannya untuk menjana tenaga jika oksigen terhad atau tiada Glucose is oxidised partially to generate energy if oxygen is limited or absent • • Glukosa Glucose 7.2 Respirasi Aerob/ Aerobic Respiration Latihan 2 Penghasilan tenaga/ Energy production TP 2 Memahami respirasi sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai respirasi sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan pernyataan berikut. TP 2 Complete the following statement. Glukosa dioksidakan secara lengkap dengan kehadiran oksigen untuk menghasilkan karbon dioksida , air dan tenaga . Glucose is oxidised completely in the presence of oxygen to produce carbon dioxide , water and energy . Proses anabolisme menggunakan tenaga, manakala proses katabolisme membebaskan tenaga. The anabolism process uses energy, while the catabolism process releases energy. Praktis PBD Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube. com/watch?v=PVX1YUOjPq4 untuk menonton video tutorial tentang fermentasi asid laktik. Video Tutorial Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www.youtube. com/watch?v=ZkqEno1r2jk untuk memahami respirasi aerob. Video Video Tutorial Video Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 80 11/7/2023 3:08:00 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

81 2 Padankan huraian tentang peringkat dalam respirasi aerob dengan istilah yang betul. TP 3 Match the description of the stages in aerobic respiration with the correct term. Huraian/ Description Istilah/ Term (a) • Piruvat dioksidakan kepada karbon dioksida, air dan tenaga Pyruvate is oxidised into carbon dioxide, water and energy • Berlaku dalam mitokondria Occurs in mitochondrion • • Glikolisis Glycolysis (b) • Glukosa diuraikan oleh enzim Glucose is broken down by enzymes • Berlaku dalam sitoplasma Occurs in the cytoplasm • Menghasilkan dua molekul piruvat Produces two molecules of pyruvate • • Pengoksidaan piruvat Oxidation of pyruvate 3 Tulis persamaan perkataan untuk respirasi aerob. TP 3 Write the word equation for aerobic respiration. Glukosa Glucose Karbon dioksida Carbon dioxide Oksigen Oxygen Air Water Tenaga (2898 kJ) Energy (2898 kJ) + + + 7.3 Fermentasi/ Fermentation Latihan 3 Fermentasi alkohol dan fermentasi asid laktik/ Alcohol fermentation and lactic acid fermentation TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai respirasi sel. TP 2 Memahami respirasi sel serta dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai respirasi sel untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan peta pokok di bawah./ Complete the tree map below. TP 1 Fermentasi/ Fermentation (a) Fermentasi alkohol Alcohol fermentation (b) Fermentasi asid laktik Lactic acid fermentation 2 Tulis persamaan perkataan bagi fermentasi alkohol./ Write the word equation for alcohol fermentation. TP 3 Etanol Ethanol Glukosa Glucose Karbon dioksida Carbon dioxide Tenaga (210 kJ) Energy (210 kJ) + + 3 Lengkapkan huraian berikut tentang fermentasi alkohol dalam yis dan tumbuhan. TP 2 Complete the following description about alcohol fermentation in yeast and plant. Organisma Organism Huraian Description (a) Yis Yeast (i) Etanol digunakan dalam penghasilan bir dan wain. Ethanol is used to produce beer and wine. (ii) Karbon dioksida yang terbebas digunakan untuk menaikkan doh. The released carbon dioxide is used to rise the dough. i-THINK Peta Pokok Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 81 11/7/2023 3:08:00 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

82 (b) Tumbuhan Plant (i) Pokok padi yang tumbuh di kawasan berair yang kekurangan oksigen akan menjalankan fermentasi alkohol . Paddy plants that grow in waterlogged areas with less oxygen will undergo alcohol fermentation . (ii) Pokok padi mempunyai toleransi yang tinggi terhadap etanol berbanding dengan spesies pokok yang lain. Paddy plants have higher tolerance for ethanol compared to other plant species. (iii) Enzim alkohol dehidrogenase berupaya menguraikan etanol kepada karbon dioksida yang tidak toksik kepada pokok padi. Alcohol dehydrogenase enzyme is able to break down ethanol into carbon dioxide that is non-toxic to the paddy plants. 4 Tulis persamaan perkataan bagi fermentasi asid laktik. TP 3 Write the word equation for lactic acid fermentation. Asid laktik Lactic acid Glukosa Glucose Tenaga (150 kJ) Energy (150 kJ) + 5 Lengkapkan huraian berikut tentang fermentasi asid laktik. TP 2 Complete the following descriptions about lactic acid fermentation. Organisma Organisms Huraian Description (a) Lactobacillus (i) Bakteria Lactobacillus menjalankan fermentasi untuk menghasilkan yogurt. Lactobacillus bacteria undergoes fermentation to produce yoghurt. (ii) Laktosa dalam susu ditukarkan kepada asid laktik. Lactose in milk is converted into lactic acid. (iii) Laktik asid menggumpalkan kasein (protein susu) kepada yogurt. Lactic acid coagulates casein (milk protein) into yoghurt. (b) Sel otot manusia Human muscle cells (i) Sekiranya kekurangan oksigen, penghasilan tenaga dijalankan secara fermentasi asid laktik . If there is a shortage of oxygen, then energy production is carried out by lactic acid fermentation . (ii) Jika aktiviti cergas dijalankan dalam tempoh yang lama, otot akan keletihan. Keadaan ini disebabkan oleh keadaan yang disebut sebagai hutang oksigen . If the vigorous activity takes place over a long period of time, the muscles will soon become exhausted. This is due to a condition called oxygen debt . (iii) Glukosa dioksidakan separa untuk menghasilkan dua molekul ATP atau 150 kJ tenaga serta asid laktik. Glucose is oxidised partially to gain two molecules of ATP or 150 kJ of energy and lactic acid. (iv) Aktiviti cergas dalam tempoh lama akan menggunakan lebih banyak ATP dan dalam masa yang sama asid laktik akan terkumpul dengan kepekatan yang tinggi. Vigorous activity over a long period of time uses more ATP and at the same time causes a build-up of high concentration of lactic acid . Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 82 11/7/2023 3:08:00 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

83 (v) Kepekatan asid laktik yang tinggi adalah toksik lalu menyebabkan kekejangan otot. A high concentration of lactic acid is toxic which causes muscle cramps. (vi) Laktik asid hanya dapat disingkirkan dengan kehadiran oksigen berlebihan. Lactic acid can only be removed in the presence of excess oxygen . 7 Lengkapkan jadual perbandingan antara respirasi aerob dengan fermentasi. TP 3 Complete the comparison table between aerobic respiration and fermentation. Respirasi aerob Aerobic respiration Fermentasi Fermentation Persamaan Similarities (a) Kedua-dua proses berlaku dalam yis, bakteria, haiwan dan tumbuhan. Both processes occur in yeast, bacteria, animals and plants. (b) Kedua-dua proses bermula di sitoplasma . Both processes begin in the cytoplasm . (c) Kedua-dua proses melibatkan penguraian glukosa kepada tenaga kimia . Both processes involve the breakdown of glucose into chemical energy . (d) Menghasilkan tenaga kimia dalam bentuk ATP . Produces chemical energy in the form of ATP . (e) Kedua-dua proses bermula dengan glikolisis . Both processes begin with glycolysis . (f) Kedua-dua proses menggunakan glukosa sebagai substrat utama. Both processes use glucose as the main substrate. Perbezaan Differences Aspek Aspect Respirasi aerob Aerobic respiration Fermentasi Fermentation Definisi Definition (g) Proses pengoksidaan glukosa secara lengkap dengan kehadiran oksigen The process in which glucose is oxidised completely in the presence of oxygen (h) Proses pengoksidaan glukosa secara tidak lengkap tanpa kehadiran oksigen atau kehadiran oksigen terhad. The process in which glucose is oxidised incompletely due to limited sources of oxygen or without oxygen. Lokasi Location (i) Berlaku dalam sitoplasma dan mitokondrion Occurs in cytoplasm and mitochondrion (j) Berlaku dalam sitoplasma Occurs in cytoplasm Produk Products (k) Karbon dioksida, air dan tenaga Carbon dioxide, water and energy (l) Etanol, karbon dioksida dan tenaga atau asid laktik dan tenaga Ethanol, carbon dioxide and energy or lactic acid and energy Tenaga Energy (m) Banyak (2 898 kJ) Large (2 898 kJ) (n) Kecil (210 kJ untuk fermentasi alkohol atau 150 kJ untuk fermentasi asid laktik) Small (210 kJ for alcohol fermentation or 150 kJ for lactic acid fermentation) Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 83 11/7/2023 3:08:00 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

84 Kertas 1 1 Apakah persamaan antara glikolisis dengan fermentasi? What do both glycolysis and fermentation have in common? A Menghasilkan ATP Produce ATP B Memerlukan oksigen Require oxygen C Memerlukan tenaga cahaya Require light energy D Menghasilkan asid laktik dan alkohol Produce lactic acid and alcohol 2 Apakah substrat utama bagi respirasi sel? What is the main substrate of cellular respiration? A Air/ Water B Etanol/ Ethanol C Glukosa/ Glucose D Karbon dioksida/ Carbon dioxide 3 Organisma yang manakah melakukan fermentasi alkohol untuk membolehkan proses glikolisis terus menghasilkan ATP? Which organism carries out alcohol fermentation to allow glycolysis process to continue producing ATP? A Yis/ Yeast B Reptilia/ Reptiles C Manusia/ Humans D Mamalia/ Mammals 4 Rajah 1 menunjukkan sejenis pokok yang mempunyai toleransi yang tinggi terhadap etanol berbanding dengan spesies tumbuhan lain. Diagram 1 shows a type of plant that has a high tolerance to ethanol compared to other plant species. Rajah 1/ Diagram 1 Apakah enzim yang menguraikan etanol kepada karbon dioksida? What enzyme breaks down ethanol to carbon dioxide? A Kompleks hidrogenase Hydrogenase complex B Oksaloasetat Oxaloacetate C Isositrat dehidrogenase Isocitrate dehydrogenase D Alkohol dehidrogenase Alcohol dehydrogenase 5 Apakah persamaan perkataan yang betul bagi fermentasi alkohol? What is the correct word equation for alcohol fermentation? A Glukosa → Etanol + karbon dioksida + tenaga Glucose → Ethanol + carbon dioxide + energy B Glukosa + oksigen → Etanol + karbon dioksida + tenaga Glucose + oxygen → Ethanol + carbon dioxide + energy C Glukosa + oksigen → Karbon dioksida + air + tenaga Glucose + oxygen → Carbon dioxide + water + energy D Glukosa → Asid laktik + tenaga Glucose → Lactic acid + energy 6 Di manakah berlakunya respirasi aerob di dalam sel? Where does aerobic respiration take place in a cell? A Nukleus/ Nucleus B Sitoplasma/ Cytoplasm C Mitokondrion/ Mitochondrion D Membran plasma/ Plasma membrane 7 Rajah 2 menunjukkan seorang atlet yang mengalami kekejangan otot. Diagram 2 shows an athlete suffering a muscle cramp. Rajah 2/ Diagram 2 Antara berikut, yang manakah menyebabkan kekejangan otot? Which of the following causes a muscle cramp? A Senaman berlebihan Excessive exercise B Karbon dioksida Carbon dioxide C Asid laktik Lactic acid D Alkohol Alcohol Praktis Berformat SPM Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 84 11/7/2023 3:08:01 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

85 Kertas 2 Bahagian A 1 Respirasi ialah proses yang berlaku dalam semua organisma hidup. Rajah 1 menunjukkan dua individu, P dan Q dalam dua situasi yang berbeza. P sedang duduk, manakala Q sedang berlari dalam acara pecut 200 meter. Respiration is a process that occurs in all living organisms. Diagram 1 shows two individuals, P and Q in two different situations. P was sitting down, while Q was running in a 200 metres sprint event. P Q Rajah 1/ Diagram 1 (a) Berdasarkan Rajah 1, kenal pasti jenis respirasi bagi P dan Q. Based on Diagram 1, identify the types of respiration for P and Q. [2 markah/marks] (b) Tulis persamaan perkataan bagi repirasi yang berlaku dalam otot individu P. Write the word equation for the type of respiration that occurred in the muscles of individual P. [2 markah/marks] (c) Pada akhir acara pecut itu, individu Q mengalami kekejangan kaki yang disebabkan oleh kelesuan otot. Terangkan mengapa kelesuan otot berlaku. KBAT Mengaplikasi At the end of the sprint event, individual Q experienced leg cramps due to muscle fatigue. Explain why muscle fatigue occurs. [3 markah/marks] P: Respirasi aerob/ Aerobic respiration Q: Fermentasi asid laktik/ Lactic acid fermentation Glukosa + Oksigen → Karbon dioksida + Air + Tenaga Glucose + Oxygen → Carbon dioxide + Water + Energy – Kadar penggunaan oksigen oleh sel-sel otot melebihi kuantiti oksigen yang dibekalkan oleh sistem peredaran darah./ The rate in which muscle cells uses oxygen is higher than the quantity of oxygen supplied by the blood circulatory system. – Otot mengalami kekurangan oksigen/hutang oksigen./ Muscles are in a state of oxygen deficiency/debt. – Otot menjalankan fermentasi asid laktik./ Muscles undergo lactic acid fermentation. – Molekul glukosa diurai secara separa kepada asid laktik./ Glucose is partially broken down into lactic acid. – Kepekatan asid laktik terkumpul yang tinggi mengakibatkan kelesuan otot. The high concentration of accumulated lactic acid causes muscle fatigue. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 85 11/7/2023 3:08:02 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

86 Bahagian B 2 (a) (i) Bandingkan respirasi aerob dengan fermentasi asid laktik. Apakah persamaan dan perbezaan antara kedua-dua proses ini? Bilakah tubuh menggunakan setiap proses ini? Compare aerobic respiration and lactic acid fermentation. What are the similarities and differences between these two processes? When does the body use each process? [6 markah/marks] (ii) Semasa aktiviti cergas, mitokondria menjalankan fermentasi asid laktik dan bukannya respirasi sel. Mengapakah hal ini berlaku? Mengapakah fermentasi asid laktik yang berlaku dalam tempoh yang lama boleh mendatangkan bahaya? During vigorous exercise, mitochondria carry out lactic acid fermentation instead of cellular respiration. Why does this happen? Why is it dangerous if lactic acid fermentation takes place over a long period of time? [4 markah/marks] (b) Rajah 2 menunjukkan sekumpulan individu sedang bersenamrobik. Diagram 2 shows a group of people performing an aerobic exercise. Rajah 2/ Diagram 2 Pada pandangan anda, mengapakah senamrobik berkesan untuk menurunkan berat badan? In your opinion, why is aerobic exercise effective for weight loss? KBAT Menilai [5 markah/marks] (c) Seorang doktor mengambil sampel darah seorang pelari yang mengalami kelesuan dan menguji pH darahnya. Beliau mendapati pH darah pelari tersebut ialah 7.5. Mengapa? A doctor takes a blood sample of a fatigue runner and tests its blood pH. He found that the runner’s blood pH is 7.5. Why? [5 markah/marks] Jawapan/Answers: (a) (i) Persamaan/ Similarities: – Kedua-dua proses menggunakan glukosa sebagai substrat utama. Both processes use glucose as the main substrate. – Kedua-dua proses menjana tenaga. Both processes generate energy. – Kedua-dua proses berlaku dalam organisma hidup. Both processes occur in living organisms. Perbezaan/ Differences: 1. Dalam respirasi aerob, oksigen diperlukan, manakala dalam fermentasi asid laktik, oksigen tidak hadir atau hanya hadir dalam kuantiti yang sedikit. 2 Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 86 11/7/2023 3:08:04 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

87 In aerobic respiration, oxygen must be present, while in lactic acid fermentation, oxygen is not present or present in very low quantities. 2. Dalam respirasi aerob, banyak tenaga dijana, manakala hanya sedikit tenaga dijana dalam fermentasi asid laktik. In aerobic respiration, large amount of energy is generated, while only a small amount of energy is generated in lactic acid fermentation. 3. Dalam respirasi aerob, hasil sampingannya ialah karbon dioksida dan air, manakala dalam fermentasi asid laktik ialah asid laktik. The byproducts of aerobic respiration are carbon dioxide and water while the byproduct of lactic acid fermentation is lactic acid. (ii) – Semasa aktiviti fizikal yang berat seperti acara pecut, kadar oksigen yang digunakan dalam mitokondrion oleh sel otot melebihi kadar oksigen yang dibawa masuk melalui pernafasan. During strenuous physical activities such as sprint, the rate of oxygen used by the mitochondrion in muscle cells is higher than the rate of oxygen taken in through breathing. – Apabila oksigen tidak mencukupi, mitokondria bertukar kepada proses fermentasi asid laktik. When there is not enough oxygen, mitochondria switch to lactic acid fermentation instead. – Fermentasi asid laktik menghasilkan jumlah tenaga yang lebih kecil berbanding dengan respirasi aerob. Lactic acid fermentation produces a smaller amount of energy compared to aerobic respiration. – Fermentasi asid laktik yang berlaku dalam tempoh lama akan menyebabkan kepekatan asid laktik dalam sel otot menjadi terlalu tinggi. Keadaan ini akan menyebabkan kekejangan otot. Lactic acid fermentation that occurs over a long period of time will increase the concentration of lactic acid in muscle cells. This condition will cause muscle cramps. (b) – Senamrobik merupakan aktiviti beritma yang dilakukan dalam tempoh tertentu yang menggunakan banyak kumpulan otot. Senamrobik juga dikenali sebagai senaman kardiovaskular. Aerobic exercise is a rhythmic activity performed over a certain period of time that involves large muscle groups. It is also known as cardiovascular exercise. – Glikogen merupakan bekalan tenaga simpanan di dalam badan kita. Glikogen simpanan ini biasanya dapat bertahan selama 15 - 20 minit untuk sesuatu aktiviti. Glycogen is the form of stored energy supply in our body. This stored glycogen is normally lasts for 15 - 20 minutes in an activity. – Selepas itu, tubuh mula memecahkan molekul simpanan yang lain termasuk lemak untuk menghasilkan tenaga. After that, the body begins to break down other stored molecules, including fats to produce energy. (c) – Kepekatan asid laktik meningkat di dalam sel otot semasa aktiviti cergas menyebabkan darah menjadi berasid. pH darah yang normal ialah 7.4. The concentration of lactic acid increases in the muscle cell during vigorous exercise causing the blood to become acidic. The normal blood pH is 7.4. – Keadaan ini dikenali sebagai asidosis dan boleh menyebabkan hiperventilasi. This condition is known as acidosis and it can result in hyperventilation. – Kadar pernafasan meningkat untuk membawa masuk lebih banyak oksigen dan menyingkirkan lebih banyak karbon dioksida. The rate of breathing increases to take in more oxygen and to expel more carbon dioxide. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 87 11/7/2023 3:08:04 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

88 (a) Struktur respirasi ikan ialah insang. The respiratory structure of fish is the gills. (b) Filamen mempunyai banyak unjuran nipis dan pipih yang disebut lamela. The filament has many thin and flat projections called lamella (plural: lamellae). (c) Bilangan filamen dan lamela yang banyak menyediakan jumlah luas permukaan yang besar untuk proses pertukaran gas yang cekap. A large number of filaments and lamellae provides a large total surface area for an efficient gaseous exchange process. (e) Membran lamela insang adalah nipis dan dibekalkan dengan banyak kapilari darah bagi memudahkan peresapan dan pengangkutan oksigen dan karbon dioksida. The lamella membrane is thin and supplied with many blood capillaries for easy absorption and transport of oxygen and carbon dioxide. 4 Struktur respirasi katak dan penyesuaiannya The frog respiratory structure and its adaptations (a) Kulit/ Skin (i) Dalam keadaan kurang aktif, katak menggunakan kulit untuk pertukaran gas. In an inactive state, the frog uses its skin for gaseous exchange. (ii) Kulit adalah nipis dan sangat telap terhadap gas respirasi. The skin is thin and highly permeable to respiratory gases. (b) Peparu/ Lungs (i) Permukaan peparu katak berlipat-lipat untuk meningkatkan jumlah luas permukaan bagi pertukaran gas. The surface of the lungs is folded to increase the total surface area for the exchange of gases. (ii) Peparu juga kaya dengan jaringan kapilari darah untuk mengangkut gas respirasi dengan lebih cepat. The lungs are also rich with a network of blood capillaries to transport respiratory gases. 5 Struktur respirasi manusia dan penyesuaiannya The human respiratory structure and its adaptations (a) Struktur respirasi manusia ialah alveolus yang mempunyai ciri-ciri untuk pertukaran gas yang efisien. The human respiratory structure is the alveolus which has the characteristics for efficient respiratory gaseous exchange. (b) Bilangan alveolus yang banyak menyediakan jumlah luas permukaan yang besar untuk peresapan gas respirasi. A large number of alveoli provides a large total surface area for the diffusion of respiratory gases. (c) Dinding alveolus sentiasa lembap. Gas oksigen dan gas karbon dioksida boleh melarut dengan mudah. The alveolus wall is always moist. Oxygen and carbon dioxide gases can dissolve easily. 8.1 Jenis Sistem Respirasi Types of Respiratory System 1 Struktur respirasi dan penyesuaiannya dalam pertukaran gas Respiratory structures and their adaptations for gaseous exchange (a) Ciri penyesuaian struktur respirasi untuk pertukaran gas yang efisien bagi organisma bersaiz besar. Adaptations of respiratory structures for efficient exchange of gases in big organisms. (i) Nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu (JLP/I) yang besar untuk pertukaran gas respirasi yang cekap. Large ratio of total surface area to volume (TSA/V) for the efficient exchange of respiratory gases. (ii) Struktur respirasi yang nipis, iaitu setebal satu sel, yang memudahkan resapan gas respirasi berlaku. A thin respiratory structure that is one cell thick, allows the diffusion of respiratory gases to occur. (iii) Permukaan struktur respirasi yang sentiasa lembap membenarkan gas respirasi melarut di dalamnya. The surface of the respiratory structure is always moist for respiratory gases to dissolve in them. (iv) Struktur respirasi dilengkapi jaringan kapilari darah (melainkan serangga), yang membenarkan pengangkutan gas respirasi yang cekap. The respiratory structure is complete with a network of blood capillaries (except for insects), that allows for the efficient delivery of respiratory gases. 2 Struktur respirasi serangga dan penyesuaiannya The insect respiratory structure and its adaptations (a) Sistem pernafasan serangga ialah sistem trakea. The breathing system of insects is the tracheal system. (b) Spirakel membolehkan udara masuk ke dalam sistem tiub udara, iaitu sistem trakea. The spiracle allows the intake of air into the air tube system, which is the tracheal system. (c) Trakeol merupakan permukaan respirasi. Tracheole is the respiratory surface. (d) Sesetengah serangga mempunyai kantung udara dalam sistem trakeanya. Some insects have air sacs in their tracheal systems. (e) Kantung ini berisi udara untuk mempercepat penghantaran gas respirasi semasa pergerakan badan yang cergas. This sac is filled with air to speed up the delivery of respiratory gases during active body movements. 3 Struktur respirasi ikan dan penyesuaiannya The fish respiratory structure and its adaptations Revisi Pantas Bab 8 Sistem Respirasi dalam Manusia dan Haiwan Respiratory Systems in Humans and Animals Tema: Fisiologi Manusia dan Haiwan Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 88 11/7/2023 3:08:04 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

89 (d) Alveolus dilingkari oleh jaringan kapilari darah yang banyak untuk mempercepat peresapan gas respirasi. The alveolus is surrounded by a large network of blood capillaries to hasten the diffusion of respiratory gases. (e) Dinding alveolus yang nipis, iaitu setebal satu sel, memudahkan peresapan gas. The thin alveolus wall, that is as thick as one cell, makes the diffusion of gases much easier. 6 Perbandingan antara struktur respirasi manusia dengan haiwan Comparison between respiratory structures in humans and animals (a) Persamaan/ Similarities Kesemua struktur respirasi mempunyai nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu yang besar, nipis, lembap dan dilengkapi jaringan kapilari darah (melainkan serangga). All respiratory structures have a large ratio of total surface area to volume, thin, moist and complete with a network of blood capillaries (except for insects). (b) Perbezaan/ Differences Ciri Characteristic Struktur respirasi Respiratory structures Bagaimana nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu yang tinggi bagi struktur respirasi diperoleh How the large ratio of total surface area to volume for the respiratory structure is achieved Serangga Insects Trakeol Tracheole Bilangan trakeol yang banyak Large number of tracheoles Ikan Fish Filamen dan lamela insang Filament and lamella Bilangan filamen dan lamela insang yang banyak Large number of filaments and lamellae of the gills Katak Frogs Kulit dan peparu Skin and lungs – Permukaan dalam peparu yang berlipatlipat The surface in the lungs is folded – Keseluruhan permukaan kulit Overall skin surface Manusia Humans Alveolus Alveolus Bilangan alveolus yang banyak Large number of alveoli 8.2 Mekanisme Pernafasan Mechanisms of Breathing 1 Mekanisme pernafasan serangga Breathing mechanism of insects (a) Semasa menarik nafas, otot abdomen mengendur. Hal ini menurunkan tekanan udara dalam trakea dan udara memasuki trakea melalui spirakel. When inhaling air, the abdominal muscles will relax. This will reduce the air pressure in the trachea and air enters into the trachea through the spiracle. Organisma Organisms (b) Semasa menghembus nafas, otot abdomen mengecut. Ini meningkatkan tekanan udara dalam trakea dan seterusnya memaksa udara keluar melalui spirakel. The abdominal muscles will contract when air is exhaled. This will increase the air pressure in the trachea and subsequently forces air out of the spiracle. 2 Mekanisme pernafasan katak Breathing mechanism of frogs (a) Tarikan nafas/ Inhalation (i) Apabila katak bernafas melalui lubang hidung, mulut dan glotis tertutup dan dasar rongga mulut diturunkan./ When the frog breathes through the nostrils, the mouth and glottis are closed and the floor of the buccopharyngeal cavity is lowered. (ii) Tekanan udara yang rendah dalam rongga mulut menarik udara masuk ke dalam rongga mulut melalui lubang hidung. Udara dipaksa masuk ke dalam peparu. The low air pressure in the mouth cavity draws air into the buccopharyngeal cavity through the nostrils. Air is forced into the lungs. (iii) Apabila glotis terbuka, lubang hidung tertutup dan dasar rongga mulut naik. When the glottis opens, the nostrils close and the floor of the buccopharyngeal cavity is raised. (iv) Tekanan udara yang meningkat menolak udara ke dalam peparu. The increased air pressure pushes air into the lungs. (b) Hembusan nafas/ Exhalation (i) Apabila peparu mengecut, udara disingkirkan daripada peparu. When the lungs contract, air is expelled from the lungs. (ii) Hal ini dibantu oleh tekanan abdomen dan sifat kekenyalan peparu. This is helped by the abdominal pressure and the elasticity of the lungs. 3 Mekanisme pernafasan ikan Breathing mechanism of fish (a) Tarikan nafas/ Inhalation (i) Apabila mulut dibuka, bahagian dasar rongga mulut diturunkan./ When the mouth opens, the floor of the buccal cavity is lowered. (ii) Pada masa yang sama, ruang operkulum dibesarkan dan bukaan operkulum ditutup. At the same time, the opercular cavity is enlarged and the operculum opening is closed. (iii) Ini mengurangkan tekanan di dalam rongga mulut. Air dari luar yang mengandungi oksigen terlarut memasuki mulut./ This reduces the pressure in the buccal cavity. Water from the outside which contains dissolved oxygen enters the mouth. (b) Hembusan nafas/ Exhalation (i) Apabila mulut ditutup, bahagian dasar rongga mulut dinaikkan. When the mouth is closed, the floor of the buccal cavity is raised. (ii) Air akan mengalir melalui lamela insang dan pertukaran gas antara darah dengan air berlaku secara resapan. Water enters through the gill lamella and gaseous exchange between blood and water occurs through diffusion. (iii) Pada masa yang sama, otot operkulum mengendur dan ruang operkulum dikecilkan. At the same time, the operculum muscle relaxes and the opercular cavity becomes smaller. Strategi A+ SPM Biology TG4 2024.indb 89 11/7/2023 3:08:04 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA