Strategi A+ Ting 4 - Kimia

. BHD. PENERBITDN. BHD. PENERBITSDN. BHD. PENERBDN. BHD. PENE

R1 Senarai Eksperimen 1 Takat Lebur dan Takat Beku Naftalena 184 2 Formula Empirik Magnesium Oksida 187 3 Tindak Balas Unsur Kumpulan 1 dengan Air 189 4 Tindak Balas Unsur Kumpulan 1 dengan Oksigen 191 5 Sifat Kimia Oksida Unsur Kala 3 193 6 Sifat Sebatian Ion dan Sebatian Kovalen 195 7 Peranan Air dalam Menunjukkan Sifat Keasidan 198 8 Peranan Air dalam Menunjukkan Sifat Kealkalian 200 9 Hubungan antara Nilai pH dengan Kepekatan Asid dan Alkali 202 10 Sifat Kimia Asid 204 11 Sifat Kimia Alkali 207 12 Penyediaan Larutan Piawai 209 13 Takat Akhir Peneutralan 211 14 Keterlarutan Garam 213 15 Penyediaan Garam Terlarutkan 214 16 Penyediaan Garam Tak Terlarutkan 216 17 Membina Persamaan Ion melalui Kaedah Perubahan Berterusan 217 18 Ujian Pengesahan Anion 220 19 Ujian Pengesahan Kation 222 20 Kesan Saiz Bahan Tindak Balas terhadap Kadar Tindak Balas 224 21 Kesan Kepekatan Bahan Tindak Balas terhadap Kadar Tindak Balas 227 22 Kesan Suhu terhadap Kadar Tindak Balas 229 23 Kesan Mangkin terhadap Kadar Tindak Balas 231 Bab 1 Pengenalan kepada Kimia 1 • Revisi Pantas 1 • Praktis PBD 2 • Praktis Berformat SPM 7 Bab 2 Jirim dan Struktur Atom 10 • Revisi Pantas 10 • Praktis PBD 11 • Praktis Berformat SPM 21 Bab 3 Konsep Mol, Formula dan Persamaan Kimia 27 • Revisi Pantas 27 • Praktis PBD 28 • Praktis Berformat SPM 44 Bab 4 Jadual Berkala Unsur 50 • Revisi Pantas 50 • Praktis PBD 51 • Praktis Berformat SPM 65 Bab 5 Ikatan Kimia 72 • Revisi Pantas 72 • Praktis PBD 74 • Praktis Berformat SPM 87 Bab 6 Asid, Bes dan Garam 92 • Revisi Pantas 92 • Praktis PBD 94 • Praktis Berformat SPM 132 Bab 7 Kadar Tindak Balas 141 • Revisi Pantas 141 • Praktis PBD 143 • Praktis Berformat SPM 160 Bab 8 Bahan Buatan dalam Industri 167 • Revisi Pantas 167 • Praktis PBD 169 • Praktis Berformat SPM 177 Rekod Prestasi Murid R1 – R6 Kandungan Tkt 4 Stra A+ Kimia kandungan - Tajul Updated.indd 1 3/11/2023 12:27:14 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

1 Revisi Pantas Perkembangan Bidang Kimia dan Kepentingan dalam Kehidupan 1.1 Development in Chemistry Field and Its Importance in Daily Life 1 Perkataan kimia berasal daripada perkataan Arab “al-kimiya” yang bermaksud seni penukaran logam. The word chemistry originates from the Arabic word “al-kimiya” which means the art of transforming metals. 2 Antoine Lavoisier (1743 – 1794), seorang ahli kimia Perancis, dianggap sebagai pengasas kimia moden. Antoine Lavoisier (1743 – 1794), a French chemist, is considered as the founder of modern chemistry. 1.2 Penyiasatan Saintifik dalam Kimia Scientific Investigation in Chemistry 1 Kaedah saintifi k ialah kaedah sistematik yang digunakan untuk menyelesaikan masalah dalam sains. Scientifi c method is a systematic method used to solve problems in science. Penggunaan, Pengurusan dan Pengendalian Radas serta Bahan 1.3 Kimia/ Usage, Management and Handling of Apparatus and Materials 1 Alat pelindung diri yang mesti dipakai semasa menjalankan eksperimen dan fungsinya: Personal protective equipment that must be worn while conducting an experiment and their functions: Alat pelindung diri Personal protective equipment Fungsi Function Topeng muka Face mask Melindungi organ pernafasan daripada bahan kimia dalam bentuk serbuk atau wasap To protect the breathing organs from chemicals in the form of powder or fume Sarung tangan Gloves Melindungi tangan daripada kecederaan atau jangkitan semasa mengendalikan bahan kimia To protect the hands from injuries or infection while handling chemicals Kaca mata keselamatan Safety goggles Mengelakkan debu atau percikan bahan kimia daripada memasuki mata To prevent dust or splash of chemicals from entering the eyes Baju makmal Laboratory coat Untuk melindungi badan dan baju daripada tumpahan bahan kimia To protect the body and clothes from chemical spill Kasut makmal Laboratory shoes Melindungi kaki daripada kecederaan akibat tumpahan bahan kimia, objek tajam atau bahan toksik To protect the feet from injuries due to chemical spills, sharp objects or toxic substances 2 Peralatan keselamatan di dalam makmal dan fungsinya: Safety equipment in the laboratory and their functions: Peralatan keselamatan Safety equipment Fungsi Function Kebuk wasap Fume chamber Digunakan untuk menjalankan eksperimen yang membebaskan wasap beracun, mudah terbakar atau berbau sengit It is used to conduct experiments that release toxic, fl ammable fume or release pungent smells Pancuran air Shower Membasuh dan membersihkan badan apabila kemalangan berlaku pada bahagian badan To wash and clean the body when accidents occur on the body Pembasuh mata Eyewash Membasuh dan membersihkan mata apabila kemalangan menjejaskan mata To wash and clean the eyes when accidents affect the eyes Pencuci tangan Hand soap Menanggalkan bahan kimia, minyak, kotoran dan mikroorganisma pada tangan Removes chemicals, oils, dirt and microorganisms on the hands Alat pemadam kebakaran Fire extinguisher Memadamkan api apabila berlaku kebakaran di makmal Extinguishes fi re in the laboratory 3 Setiap bahan kimia di dalam makmal mempunyai cara penyimpanan yang spesifi k mengikut jenis bahan. Each chemical substance in the laboratory has specifi c storage methods according to the type of substances. (a) Bahan reaktif disimpan dalam minyak parafi n. Reactive substances are stored in paraffi n oil. Pengenalan kepada Kimia Introduction to Chemistry Tema: Kepentingan Kimia Bab 1 Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 1 10/9/2023 1:46:36 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

2 (b) Hidrokarbon dan pelarut organik disimpan di dalam almari gelap atau tempat teduh. Hydrocarbons and organic solvents are stored in dark cabinets or shady areas. (c) Bahan yang mudah terurai apabila terdedah kepada cahaya disimpan di dalam botol gelap. Substances that decompose easily when exposed to light are stored in dark bottles. (d) Bahan dengan pH < 5 dan pH > 9 disimpan di dalam almari berkunci. Substances with pH < 5 and pH > 9 are stored in locked cabinets. (e) Logam berat dan bahan toksik disimpan di dalam bekas berlabel di dalam almari berkunci. Heavy metals and toxic substances are stored in labelled containers and kept in locked cabinets. 4 Bahan kimia hendaklah dibuang dengan cara yang betul untuk mengelakkan risiko kesihatan dan pencemaran alam sekitar. Chemical substances should be disposed in the correct manner to avoid health risks and environmental pollution. 1.1 Perkembangan Bidang Kimia dan Kepentingan dalam Kehidupan Development in Chemistry Field and Its Importance in Daily Life Latihan 1 Aloi/ Alloys TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai kimia. TP 2 Memahami kimia seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul. TP 1 Fill in the blanks with the correct word. Kimia ialah kajian tentang komposisi , struktur , sifat dan interaksi antara jirim. Chemistry is the study of the composition , structure , properties and interactions between matters. 2 Nyatakan empat bahan kimia yang biasa digunakan dalam makanan, perubatan, pertanian dan industri dalam peta buih di bawah. TP 2 State four commonly used chemicals in food, medicine, agriculture and industry in the bubble map below. i-THINK Peta Buih (a) Makanan/ Food: (i) Pengawet/ Preservative (ii) Pewarna/ Colouring (iii) Perisa/ Flavouring (iv) Pengantioksida/ Antioxidant (c) Pertanian/ Agriculture: (i) Herbisid/ Herbicide (ii) Pestisid/ Pesticide (iii) Fungisid/ Fungiside (iv) Baja/ Fertiliser (b) Perubatan/ Medicine: (i) Antibiotik/ Antibiotic (ii) Antiseptik/ Antiseptic (iii) Vitamin/ Vitamin (iv) Kemoterapi/ Chemotheraphy (d) Industri/ Industry: (i) Cat/ Paint (ii) Polimer/ Polymer (iii) Kaca/ Glass (iv) Seramik/ Ceramic Bahan kimia dalam kehidupan harian Chemicals in daily life Praktis PBD Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 2 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

3 3 Nyatakan kegunaan bahan kimia lazim dalam kehidupan harian. TP 2 State the uses of common chemicals in daily life. Bahan kimia Chemical Kegunaan Uses (a) Asid sulfurik Sulphuric acid Digunakan sebagai elektrolit di dalam bateri kereta Used as electrolyte in car batteries (b) Natrium klorida Sodium chloride Digunakan untuk menyedapkan makanan Used to make food tasty (c) Kalsium karbonat Calcium carbonate Digunakan untuk membuat jubin marmar bagi lantai rumah Used to manufacture marble tiles for house fl ooring (d) Asid asetik Acetic acid Digunakan sebagai pengawet makanan Used as a food preservative (e) Klorin Chlorine Digunakan untuk membasmi bakteria dan parasit di dalam kolam renang Used to kill bacteria and parasites in swimming pool (f) Argentum bromida Silver bromide Digunakan dalam fotografi Used in photography 4 Senaraikan pekerjaan yang memerlukan pengetahuan ilmu kimia dalam peta bulatan di bawah. List the occupations that require the knowledge of chemistry in the circle map below. TP 2 i-THINK Peta Bulatan Internet Internet Surat khabar Newspaper Buku Books Pekerjaan Occupations (a) Doktor Doctor (b) Guru kimia Chemistry teacher (j) Juruteknik makmal Laboratory technician (c) Ahli patologi Pathologist (i) Ahli farmasi Pharmacist (d) Ahli biokimia Biochemist (h) Ahli sains forensik Forensic scientist (e) Ahli geologi Geologist (g) Jurutera kosmetik Cosmetic engineer (f) Ahli hortikultur Horticulturalist Guru Teacher Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 3 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

4 5 Nyatakan contoh kerjaya yang berkaitan dengan kimia berdasarkan bidang dalam peta pokok di bawah. TP 2 State the examples of career related to chemistry based on the fi elds in the tree map below. i-THINK Peta Pokok 1.2 Penyiasatan Saintifik dalam Kimia Scientific Investigation in Chemistry Latihan 2 Kaedah saintifi k/ Scientifi c method TP 2 Memahami penyiasatan saintifik dalam kimia seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Peta alir di bawah menunjukkan langkah-langkah dalam kaedah saintifi k. Lengkapkan peta itu. The fl ow map below shows the steps in the scientifi c method. Complete the map. TP 2 Peta Alir i-THINK Kosmetik Cosmetic Farmaseutikal Pharmaceutical Bioteknologi Biotechnology Nanoteknologi Nanotechnology Teknologi Hijau Green Technology Bidang Fields Contoh kerjaya yang berkaitan dengan kimia Examples of careers related to chemistry 1 Ahli kimia kosmetik Cosmetic chemist 2 Pakar runding kosmetik Cosmetic consultant 1 Doktor Doctor 2 Ahli farmasi Pharmacist 1 Penyelidik bioteknologi Biotechnology researcher 2 Jurutera bioperubatan Biomedical engineer 1 Jurutera nanoteknologi Nanotechnology engineer 2 Ahli sains makanan Food scientist 1 Ahli kimia Teknologi Hijau Green Technology chemist 2 Jurutera Engineer (f) Mentafsir data Interpreting data Membuat pemerhatian Making an observation Membuat hipotesis Making a hypothesis (a) Membuat inferens Making an inference (b) Mengenal pasti masalah Identifying the problem (c) Mengawal pemboleh ubah Controlling the variables (d) Merancang eksperimen Planning an experiment (e) Mengumpul data Collecting data (h) Menulis laporan Writing a report (g) Membuat kesimpulan Making a conclusion Mengenal pasti pemboleh ubah Identifying the variables Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 4 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

5 1.3 Penggunaan, Pengurusan dan Pengendalian Radas serta Bahan Kimia Usage, Management and Handling of Apparatus and Materials Latihan 3 Alat pelindung diri dan keselamatan/ Personal protective and safety equipment TP 2 Memahami penggunaan, pengurusan dan pengendalian radas serta bahan kimia seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Nyatakan fungsi alat pelindung diri dan peralatan keselamatan di dalam makmal dalam peta buih berganda di bawah. 2 TP State the functions of the personal protective and safety equipment in the laboratory in the double bubble map below. Peta Buih Berganda i-THINK (b) Kaca mata keselamatan Safety goggles Mengelakkan debu atau bahan kimia terkena mata Avoid dust or chemicals from coming into contact with the eyes (d) Baju makmal Laboratory coat Melindungi badan dan pakaian daripada tumpahan bahan kimia Protects the body and clothing from chemical spills (a) Topeng muka Face mask Melindungi organ pernafasan daripada bahan kimia dalam bentuk serbuk atau wasap Protects respiratory organs from chemicals in the form of powder or fume (c) Sarung tangan Gloves Melindungi tangan daripada tercedera, terkena bahan kimia atau jangkitan Protect the hands from injury, contact with chemicals or infections (e) Kasut makmal Laboratory shoes Melindungi kaki daripada kecederaan akibat tumpahan bahan kimia atau terkena objek tajam Protect the feet from injuries due to chemical spills or sharp objects (j) Kebuk wasap Fume chamber Digunakan untuk menjalankan eksperimen yang membebaskan wasap beracun, mudah terbakar atau berbau sengit It is used to conduct experiments that release toxic fume, fl ammable or pungent smells (h) Pencuci tangan Hand soap Menanggalkan bahan kimia, minyak, kotoran dan mikroorganisma pada tangan Removes chemicals, oils, dirt and microorganisms on the hands (f) Pancuran air Shower Membasuh dan membersihkan badan apabila kemalangan berlaku pada bahagian badan Washes and cleans the body when accidents occur on the body (i) Pembasuh mata Eyewash Membasuh dan membersihkan mata apabila kemalangan menjejaskan mata Washes and cleans the eyes when accidents affect the eyes (g) Alat pemadam kebakaran Fire extinguisher Memadamkan api apabila berlaku kebakaran di makmal Extinguishes fi re in the laboratory Alat pelindung diri Personal protective equipment Keselamatan makmal Laboratory safety Peralatan keselamatan Safety equipment Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 5 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

6 Latihan 4 Kaedah pengurusan dan pengendalian radas serta bahan kimia Methods of managing and handling apparatus and materials TP 3 Mengaplikasikan penggunaan, pengurusan dan pengendalian radas serta bahan kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Bahan kimia di dalam makmal mempunyai cara penyimpanan yang spesifi k mengikut jenisnya. Lengkapkan jadual di bawah dengan cara penyimpanan yang betul mengikut jenis bahan kimia. Chemicals in the laboratory have their specifi c storage methods. Complete the table below with the correct storage method according to the types of substances. TP 3 Bahan / Substance Cara penyimpanan/ Storage method (a) Logam reaktif seperti litium, natrium dan kalium Reactive metals such as lithium, sodium and potassium Disimpan dalam minyak parafi n Store in paraffi n oil (b) Cecair yang mudah meruap dan mudah terbakar seperti hidrokarbon dan pelarut organik Volatile and infl ammable liquids such as hydrocarbons and organic solvents Kawasan redup yang jauh daripada cahaya matahari dan sumber haba Shady areas far from sunlight and heat source (c) Bahan yang mudah terurai seperti hidrogen peroksida, asid nitrik, larutan argentum nitrat, air bromin dan air klorin Substances that decompose easily such as hydrogen peroxide, nitric acid, silver nitrate solution, liquid bromine and liquid chlorine Disimpan di dalam botol gelap Store in dark bottles (d) Bahan dengan pH < 5 dan pH > 9 Substances with pH < 5 and pH > 9 Disimpan dalam kabinet simpanan khas yang berkunci Stored in special locked storage cabinets (e) Logam berat dan bahan toksik Heavy metals and toxic substances Disimpan di dalam bekas berlabel khas dan diletakkan di dalam bilik berkunci yang jauh daripada sumber haba Kept in special labelled containers and placed in a locked room which is far from heat source. 2 Bahan buangan makmal mempunyai cara pelupusan khas mengikut jenis bahan. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. TP 3 KBAT Menganalisis Laboratory wastes have specifi c disposal methods according to the types of substances. Fill in the blanks with the correct answer. (a) (i) Hidrogen peroksida dengan kepekatan rendah boleh dituang terus ke dalam singki . Hydrogen peroxide with low concentration can be poured directly into the sink . (ii) Hidrogen peroksida dengan kepekatan tinggi perlu dicairkan dengan air dan ditambah dengan natrium sulfi t sebelum dituang ke dalam singki. Hydrogen peroxide with high concentration has to be diluted with water and added with sodium sulphite before pouring it into the sink. (b) Sisa pepejal seperti kaca dan getah dibuang ke dalam bekas khas . Solid wastes such as glass and rubber are disposed into special containers . Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 6 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

7 1 Antara bahan kimia berikut, yang manakah digunakan dalam kehidupan seharian? Which of the following chemicals are used in daily life? I Garam Salt II Batu Rocks III Cuka Vinegar IV Kayu Wood A I dan/ and II B I dan/ and III C II dan/ and IV D III dan/ and IV 2 Maklumat di bawah menunjukkan empat langkah penting dalam kaedah saintifik. The information below shows four important steps in the scientific method. W – Mengumpul data Collecting data X – Membuat kesimpulan Making a conclusion Y – Merancang eksperimen Planning an experiment Z – Mentafsir data Interpreting data Urutan langkah dalam kaedah saintifik yang manakah betul semasa menjalankan penyiasatan saintifik? Kertas 1 (c) Pelarut organik dan hidrokarbon adalah toksik, karsinogenik, mudah meruap dan mudah terbakar. Sisa jenis ini tidak boleh dibuang terus ke dalam singki , tetapi disimpan di dalam bekas khas yang diperbuat daripada kaca atau plastik . Organic solvents and hydrocarbons are toxic, carcinogenic, volatile and inflammable. They cannot be disposed directly into the sink , but are kept in special containers made of glass or plastic . (d) Bahan kimia dengan pH < 5 dan pH > 9 ialah asid kuat dan alkali kuat yang menyebabkan kerosakan pada singki. Bahan kimia ini membebaskan haba dan gas toksik apabila bertindak balas dengan air. Simpan asid kuat dan alkali kuat di dalam bekas berlabel bertutup semasa pelupusan. Substances with pH < 5 and pH > 9 are strong acid and strong alkali which can cause damage to the sink. They release heat and toxic gases when react with water. Keep the strong acids and strong alkalis in closed labelled containers during disposal. (e) Larutan yang mengandungi logam berat dan bahan toksik dimasukkan ke dalam beg plastik dan larutannya dibiarkan menyejat di dalam kebuk wasap. Kemudian, beg plastik itu diikat dan dimasukkan ke dalam bekas berlabel ‘sisa logam berat’. The solution containing heavy metals and toxic substances should be placed in a plastic bag and the solution is allowed to evaporate in the fume chamber. Then, the plastic bag is tied and put into a container labelled ‘heavy metal wastes’. (f) Alkohol , ammonia dan bromin mudah meruap. Gas yang dihasilkan adalah berbahaya . Oleh itu, bahan kimia ini hendaklah disimpan di dalam bekas bertutup dan dijauhkan daripada cahaya matahari dan haba . Alcohols , ammonia and bromine are volatile. The gases produced are hazardous . Thus, these chemicals should be stored in closed containers and kept away from sunlight and heat . Praktis Berformat SPM Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 7 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

8 Which of the following sequence of the steps in scientific method is correct while conducting a scientific investigation? A W, X, Z, Y B X, W, Z, Y C Y, W, Z, X D Z, Y, X, W 3 Rajah 1 menunjukkan satu contoh alat untuk perlindungan diri. Diagram 1 shows an example of equipment for personal protection. Rajah 1/Diagram 1 Apakah fungsi bagi alat ini? What is the function of this equipment? A Mengelakkan debu atau bahan kimia daripada terkena mata Avoid dust or chemicals from coming into contact with the eyes B Melindungi organ pernafasan daripada bahan kimia dalam bentuk serbuk atau wasap Protects the respiratory organs from chemicals in the form of powder or fume C Digunakan untuk melindungi badan dan pakaian daripada tumpahan bahan kimia seperti asid, alkali dan pelarut organik Used to protect body and clothing from chemical spills such as acids, alkalis and organic solvents D Digunakan untuk melindungi tangan daripada kecederaan, bahan kimia atau jangkitan semasa mengendalikan eksperimen Used to protect hands from injuries, chemicals or infections while carrying out an experiment 4 Ahmad menjalankan satu eksperimen untuk membandingkan kadar pengaratan antara paku besi dengan paku keluli. Antara yang berikut, yang manakah pemboleh ubah bergerak balas dalam eksperimen ini? Ahmad carried out an experiment to compare the rate of corrosion between an iron nail and a steel nail. Which of the following is the responding variable in the experiment? A Kehadiran paku besi dan paku keluli Presence of iron and steel nails B Kehadiran air Presence of water C Kadar pengaratan Rate of rusting D Jenis paku Type of nail 5 Kebanyakan bahan kimia di dalam makmal adalah berbahaya. Bahan kimia haruslah disimpan dengan betul untuk mengelakkan kemalangan dan kecederaan. Antara pernyataan berikut, yang manakah ialah kaedah penyimpanan bahan kimia yang betul? Most of the chemicals in the laboratory are hazardous. The chemicals must be stored properly to avoid accidents and injuries. Which of the following statements is the proper storage method of chemicals? A Simpan hidrogen peroksida di dalam botol kaca lut sinar kerana hidrogen peroksida mudah terurai dengan kehadiran cahaya Store hydrogen peroxide in a transparent glass bottle because it decomposes easily in the presence of light B Simpan litium, natrium dan kalium dalam minyak parafin untuk mengelakkan logam itu bertindak balas dengan air dan oksigen Store lithium, sodium and potassium in paraffin oil to prevent the metals from reacting with water and oxygen C Simpan hidrokarbon dan pelarut organik berhampiran tingkap yang terdedah kepada cahaya matahari kerana bahan kimia tersebut mudah meruap Store hydrocarbons and organic solvents near the window with sunlight because the chemicals are volatile D Simpan asid sulfurik dalam kabinet simpanan tidak berkunci supaya murid lebih senang mendapatkan larutan semasa eksperimen dijalankan Store sulphuric acid in an unlocked storage cabinet so it is easier for the student to take the solution during the experiment 6 Ali menjalankan eksperimen untuk menentukan takat lebur naftalena dan telah memecahkan termometer secara tidak sengaja. Dia berasa gementar lalu menyentuh merkuri yang tumpah. Antara simptom berikut, yang manakah menunjukkan Ali mengalami keracunan merkuri? Ali carried out an experiment to determine the melting point of naphthalene and accidentally breaks the thermometer. He felt nervous and touched the mercury spill. Which of the following symptoms shows that Ali is experiencing mercury poisoning? A Demam/ Fever B Selesema/ Flu C Sakit tekak/ Sore throat D Gatal pada tangan/ Itchy hands Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 8 10/9/2023 1:46:37 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

9 sf Kertas 2 1 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen yang dijalankan di dalam makmal sekolah. Tujuan eksperimen ini adalah untuk mengkaji pengaratan paku besi dan paku keluli nirkarat. Diagram 1 shows an experiment conducted in a school laboratory. The aim of the experiment is to study the rusting of iron and stainless steel nails. Paku besi Iron nail Paku keluli nirkarat Stainless steel nail Air Water Rajah 1/Diagram 1 Keluli nirkarat ialah suatu campuran 70% ferum dan 30% kromium. Stainless steel is a mixture of 70% iron and 30% chromium. (a) Apakah hipotesis bagi eksperimen ini? What is the hypothesis of this experiment? Paku keluli nirkarat tidak berkarat, tetapi paku besi berkarat. A stainless steel nail does not rust but an iron nail rusts. [1 markah/mark] (b) Bagi eksperimen ini, nyatakan For this experiment, state the (i) pemboleh ubah dimanipulasikan/ manipulated variable: Jenis paku/ Types of nails (ii) pemboleh ubah bergerak balas/responding variable: Pengaratan paku/ Rusting of nail (iii) pemboleh ubah dimalarkan/ fi xed variable: Kehadiran air dan udara/ Presence of water and air [3 markah/marks] (c) Selepas lima hari, ramalkan keputusan yang dapat diperhatikan. KBAT Menganalisis After fi ve days, predict the results that can be observed. [Apa] Paku keluli nirkarat tidak berkarat, tetapi paku besi berkarat. [What] The stainless steel nail does not rust but the iron nail rusts. [1 markah /mark] (d) Nyatakan kesimpulan bagi eksperimen ini. State the conclusion of this experiment. [Apa] Hipotesis diterima, paku besi berkarat, tetapi paku keluli nirkarat tidak berkarat. [What] The hypothesis is accepted, the iron nail rusts but the stainless steel nail does not. [1 markah / mark] 9 Tkt 4 Stra A+ Kimia 1(1-9).indd 9 10/9/2023 1:46:38 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

10 Bab 2 Jirim dan Struktur Atom Matter and Atomic Structure Tema: Asas Kimia Revisi Pantas 2.1 Konsep Asas Jirim Basic Concepts of Matter 1 Jirim ialah sebarang bahan yang memenuhi ruang dan mempunyai jisim. Matter is anything that occupies space and has mass. 2 Tiga keadaan jirim: Pepejal, cecair dan gas Three states of matter: Solid, liquid and gas Cecair Liquid Gas Gas Pepejal Solid Penyejatan/ Pendidihan Evaporation/ Boiling Peleburan/ Melting Pembekuan/ Freezing Pemejalwapan/ Sublimation Pengendapan/ Deposition Evaporation/ Boiling Kondensasi Condensation 3 Tiga jenis zarah: Atom, molekul dan ion. Three types of particles: Atom, molecule and ion. 4 Teori kinetik jirim menyatakan bahawa jirim terdiri daripada zarah-zarah yang halus dan diskrit. Kinetic theory of matter states that matter is made up of tiny and discrete particles. 5 Zarah-zarah jirim sentiasa bergerak secara rawak dan saling berlanggar antara satu sama lain. The particles of matter are always moving randomly and colliding with one another. 6 Daya tarikan antara zarah pepejal adalah lebih kuat daripada cecair dan daya tarikan antara zarah cecair adalah lebih kuat daripada gas. The attraction force between solid particles is stronger than liquid and the attraction force between liquid particles is stronger than gas. 7 Semakin tinggi suhu, semakin tinggi tenaga kinetik zarah dan zarah bergerak dengan lebih laju. The higher the temperature, the higher the kinetic energy of the particles and the particles move faster. 8 Lengkung pemanasan suatu bahan: Heating curve of a substance: Suhu Temperature (°C) Masa Time (min) F E D C B A t 4 t 3 t 2 t 1 Pepejal + cecair Solid + liquid Cecair + gas Liquid + gas Pepejal Solid Gas Gas Pepejal Solid Cecair Liquid Takat didih Boiling point Takat lebur Melting point Suhu adalah malar di BC dan DE kerana tenaga haba yang diserap oleh zarah digunakan untuk mengatasi daya tarikan antara zarah sehingga keadaan fi zikal berubah. The temperature is constant at BC and DE because the heat energy absorbed by the particles is used to overcome the attraction force between the particles until the physical state changes. 9 Lengkung penyejukan suatu bahan pada suhu bilik: Cooling curve of a substance at room temperature: T Q R P S t 4 t 3 t 2 t 1 U A Suhu Temperature (°C) Cecair + pepejal Liquid + solid Gas + cecair Gas + liquid Gas Gas Cecair Liquid Pepejal Solid Masa Time (min) Takat beku Freezing point Suhu adalah malar di QR dan ST kerana tenaga haba yang hilang ke persekitaran diimbangi dengan tepat oleh tenaga haba yang terbebas apabila zarah-zarah menarik antara satu sama lain untuk membentuk cecair/pepejal. The temperature is constant at QR and ST because the heat lost to the surroundings is exactly balanced by the heat energy liberated as the particles attract one another to form a liquid/solid. 2.2 Perkembangan Model Atom The Development of the Atomic Model 1 Atom terbina daripada tiga zarah subatom, iaitu proton, elektron dan neutron. Atom is made up of three subatomic particles called proton, electron and neutron. 2 Proton dan neutron terletak di dalam nukleus. Protons and neutrons are located in the nucleus. 3 Elektron berada dalam petala dan beredar mengelilingi nukleus. The electrons are located in the shells and moving around the nucleus. Nukleus Nucleus Neutron Neutron Proton Proton Elektron Electron 2.3 Struktur Atom Atomic Structure 1 Perwakilan piawai bagi suatu atom ditulis sebagai Z AX. Standard representation of and atom is written as Z AX. Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 10 10/9/2023 1:48:27 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

11 2.1 Konsep Asas Jirim Basic Concepts of Matter Latihan 1 Jirim/Matter TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai jirim dan struktur atom. 1 Lengkapkan peta pokok di bawah./ Complete the tree map below. TP 1 i-THINK Peta Pokok Jirim/ Matter Jirim ialah sebarang bahan yang (a) memenuhi ruang dan mempunyai (b) jisim . Matter is anything that (a) occupies space and has (b) mass . Unsur/ Element Bahan (c) yang terdiri daripada satu jenis atom sahaja . Substance (c) consists of only one type of atom consists of only one type of atom . (e) Atom/ Atom Molekul/ Molecule Sebatian/ Compound Bahan (d) yang terdiri daripada dua atau lebih atom unsur yang berpadu secara kimia . Substance (d) consists of two or more atoms of elements that are chemically bonded together . (f) Ion/ Ion Molekul/ Molecule A = Nombor nukleon/ Nucleon number X = Simbol unsur/ Symbol of element Z = Nombor proton/ Proton number 2 Rajah susunan elektron/ Electron arrangement diagram: Petala ketiga Third shell Petala kedua Second shell Petala pertama First shell 3 Elektron valens ialah elektron di dalam petala terluar sesuatu atom. Valence electrons are electrons in the outermost shell of an atom. 2.4 Isotop dan Penggunaannya Isotopes and Their Uses 1 Isotop ialah atom-atom bagi suatu unsur yang sama dengan bilangan proton yang sama, tetapi bilangan neutron yang berbeza. Isotopes are atoms of the same element that have the same number of protons but different number of neutrons. 2 Ciri-ciri isotop: The characteristics of isotopes: (a) Nombor proton adalah sama, tetapi nombor nukleon adalah berbeza The proton number is the same but the nucleon number is different (b) Bilangan proton sama, tetapi bilangan neutron berbeza The same number of protons but different number of neutrons (c) Sifat kimia sama, tetapi sifat fi zik berbeza Same chemical properties but different physical properties 3 Kelimpahan semula jadi ialah peratusan isotop yang wujud dalam satu sampel semula jadi unsur. Jisim atom relatif boleh dihitung daripada kelimpahan semula jadi bagi unsur yang mengandungi isotop, menggunakan formula berikut: Jisim atom relatif = ∑(% isotop × Jisim isotop) 100 Natural abundance is the percentage of isotopes presents in a natural sample of an element. The relative atomic mass can be calculated from the natural abundance of an element containing isotopes using the following formula: Relative atomic mass = ∑(% of isotope × Mass of isotope) 100 Praktis PBD Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 11 10/9/2023 1:48:28 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

12 2 Beri defi nisi istilah berikut./Defi ne the following terms. TP 1 (a) Atom/Atom: Zarah paling kecil bagi suatu unsur yang dapat mengambil bahagian dalam suatu tindak balas kimia. The smallest particle of an element that can participate in a chemical reaction. (b) Molekul/Molecule: Suatu zarah neutral yang terdiri daripada dua atau lebih atom yang berpadu secara kimia. A neutral particle which consists of two or more atoms that are chemically bonded together. (c) Ion/Ion: Zarah yang bercas positif atau negatif/ A positively or negatively charged particle. Latihan 2 Teori kinetik jirim / Kinetic theory of matter TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai jirim untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan jadual berikut. TP 3 KBAT Menganalisis Complete the following table. Keadaan jirim State of matter Pepejal Solid Cecair Liquid Gas Gas Rajah bagi zarah Diagram of the particles Susunan zarah Arrangement of particles Zarah-zarah tersusun dengan padat dalam keadaan teratur . The particles are arranged closely packed in an orderly manner . Zarah-zarah tersusun dengan padat, tetapi tidak dalam keadaan teratur . The particles are arranged closely packed but not in an orderly manner . Zarah-zarah sangat jauh antara satu sama lain . The particles are very far apart from one another a . Pergerakan zarah Movement of particles Zarah-zarah hanya dapat bergetar dan berputar pada kedudukannya yang tetap . Particles can only vibrate, and rotate at their fi xed position . Zarah-zarah dapat bergetar, berputar dan bergerak secara rawak ke seluruh cecair . Particles can vibrate, rotate and move randomly througout the liquid . Zarah-zarah dapat bergetar, berputar dan bergerak bebas . Particles can vibrate, rotate and move freedy. . Daya tarikan antara zarah Force of attraction between particles Sangat kuat Very strong Kuat tetapi lebih lemah daripada dalam pepejal Strong but weaker than in solid Sangat lemah Very weak Tenaga kinetik zarah Kinetic energy of particles Tenaga kinetik sangat rendah . Kinetic energy is very low . Tenaga kinetik lebih tinggi daripada pepejal, tetapi lebih rendah daripada gas . Kinetic energy is higher than solid but lower than gas . Tenaga kinetik sangat tinggi . Kinetic energy is very high . Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 12 10/9/2023 1:48:28 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

13 Latihan 3 Takat lebur dan takat beku/Melting point and freezing point TP 2 Memahami jirim seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai jirim untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Padankan istilah berikut dengan defi nisi yang betul. TP 3 Match the following terms with the correct defi nitions. Takat lebur Melting point Takat didih Boiling point Takat beku Freezing point Suhu tetap ketika suatu cecair berubah menjadi gas The constant temperature at which a liquid changes into a gas Suhu tetap ketika suatu cecair berubah menjadi pepejal The constant temperature at which a liquid changes into a solid Suhu tetap ketika suatu pepejal berubah menjadi cecair The constant temperature at which a solid changes into a liquid 2 Pepejal X dipanaskan dan bertukar menjadi cecair. Solid X is heated and becomes a liquid. (a) Lakar satu graf bagi proses tersebut dan tunjukkan takat lebur. TP 3 KBAT Menganalisis Sketch a graph for the process and show the melting point. Takat lebur Melting point Suhu Temperature (°C) Masa (min) Time (min) (b) Dengan menggunakan teori kinetik jirim, By using the kinetic theory of matter, (i) terangkan apa yang berlaku apabila pepejal X dipanaskan. TP 2 KBAT Menganalisis explain what happens when solid X is heated. [Apa] Tenaga haba diserap oleh zarah-zarah pepejal X menyebabkan tenaga kinetiknya bertambah dan zarah-zarah itu bergetar dengan lebih cepat. Oleh itu, suhu semakin meningkat. [What] Heat energy is absorbed by the particles of solid X causing their kinetic energy to increase and the particles to vibrate faster. Thus, the temperature increases. (ii) Mengapakah suhu malar semasa pepejal X berubah menjadi cecair? TP 2 Why is the temperature constant when solid X changes into a liquid? Tenaga haba yang diserap oleh zarah-zarah pepejal X digunakan untuk mengatasi daya tarikan antara zarah supaya pepejal berubah menjadi cecair./ The heat energy absorbed by the particles in solid X is used to overcome the attraction forces between the particles so that the solid turns to liquid. Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 13 10/9/2023 1:48:28 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

14 3 Takat lebur asetamida ialah 81.0 °C. Seorang murid telah menyejukkan cecair asetamida di dalam sebuah tabung didih sehingga mencapai suhu bilik. TP 3 KBAT Menganalisis The melting point of acetamide is 81.0 °C. A student cooled the liquid acetamide in a boiling tube until it reaches room temperature. (a) Lakar graf penyejukan yang diperoleh murid tersebut. Sketch a cooling graph obtained by the student. (b) Tunjukkan takat beku asetamida pada graf tersebut. Show the freezing point of acetamide in the graph. Takat beku, 81.0 °C Freezing point, 81.0 °C Suhu Temperature (°C) Masa (min) Time (min) 2.2 Perkembangan Model Atom The Development of the Atomic Model Latihan 4 Zarah subatom/ Subatomic particles TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai struktur atom. TP 2 Memahami struktur atom seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan maklumat tentang zarah subatom dalam jadual di bawah. TP 2 Complete the information about the subatomic particles in the table below. Zarah subatom Subatomic particles Simbol Symbol Cas relatif Relative charge Jisim relatif Relative mass Kedudukan Location Proton/Proton p +1 1 Nukleus/Nucleus Elektron/Electron e –1 1 1 840 /0.00054 Petala/Shell Neutron/Neutron n 0 1 Nukleus/Nucleus 2 Tulis simbol bagi setiap unsur berikut. TP 1 Write the symbol for each of the following elements. Unsur/ Element Simbol/ Symbol Unsur/ Element Simbol/ Symbol Hidrogen/Hydrogen H Kuprum/Copper Cu Helium/Helium He Plumbum/Lead Pb Litium/Lithium Li Bromin/Bromine Br Berilium/Beryllium Be Kalium/Potassium K Boron/Boron B Kalsium/Calcium Ca Video Tutorial Video Tutorial Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26) - Tajul Updated.indd 14 3/11/2023 4:13:01 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

15 Unsur/ Element Simbol/ Symbol Unsur/ Element Simbol/ Symbol Karbon/Carbon C Zink/Zinc Zn Nitrogen/Nitrogen N Stanum/Tin Sn Oksigen/Oxygen O Ferum /Iron Fe Fluorin/Fluorine F Iodin/Iodine I Neon/Neon Ne Mangan/Manganese Mn Natrium/Sodium Na Fosforus/Phosphorus P Magnesium/Magnesium Mg Sulfur/Sulphur S Aluminium/Aluminium Al Klorin/Chlorine Cl Silikon/Silicon Si Argon/Argon Ar Latihan 5 Model atom/ Atomic model TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai struktur atom untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan jadual berikut berkaitan dengan sejarah perkembangan model atom. TP 3 Complete the following table regarding the history of the development of atomic model. Ahli sains dan model atom Scientist and atomic model Penemuan Discovery John Dalton (1766 – 1844) (a) Jirim terdiri daripada zarah-zarah yang disebut atom . Matter is made up of particles called atoms . (b) Atom daripada unsur yang sama adalah sama . Atoms from the same element are the same . (c) Atom tidak boleh dicipta , dimusnahkan atau dibahagi . Atoms cannot be created , destroyed or divided . J.J. Thomson (1856 – 1940) e e e e e e e e + + + + + + (d) Beliau menjumpai zarah subatom yang pertama, iaitu elektron . He discovered the fi rst subatomic particle which is electron . (e) Atom ialah sfera yang bercas positif yang mengandungi zarah-zarah bercas negatif yang disebut elektron . Atom is a positively charged sphere which contains negatively charged particles called electron . Ernest Rutherford (1871 – 1937) + (f) Beliau menjumpai proton di dalam nukleus . He discovered protons in the nucleus . (g) Elektron bergerak dalam ruang yang lebih besar daripada ruang yang ditempati oleh nukleus . Electron moves in a space that is larger than the space occupied by the nucleus . Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 15 10/9/2023 1:48:29 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

16 Ahli sains dan model atom Scientist and atomic model Penemuan Discovery Neil Bohr (1885 – 1962) + (h) Elektron bergerak di dalam petala yang mengelilingi nukleus . Electrons move in the shells surrounding the nucleus . (i) Nukleus mengandungi proton . The nucleus contains protons . James Chadwick (1891 – 1974) (j) Beliau membuktikan kewujudan neutron yang merupakan zarah neutral di dalam nukleus. He proved the existence of neutron which is a neutral particle in the nucleus. (k) Neutron menyumbang lebih kurang separuh daripada jumlah jisim atom. Neutrons contribute to approximately half of the mass of an atom. 2.3 Struktur Atom Atomic Structure Latihan 6 Nombor proton dan nombor nukleon/Proton number and nucleon number TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai struktur atom. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai struktur atom untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. TP 1 Fill in the blanks with the correct answer. (a) Nombor proton ialah bilangan proton yang terdapat di dalam nukleus suatu atom. Proton number is the number of protons in the nucleus of an atom. (b) Nombor nukleon ialah jumlah bilangan proton dan neutron di dalam nukleus suatu atom Nucleon number is the total number of protons and neutrons in the nucleus of an atom. 2 Perwakilan piawai bagi suatu atom boleh ditulis dalam bentuk berikut. TP 1 The standard reperesentation of an atom can be written in the following form. Z A X Nyatakan maksud A, X dan Z. State the meaning of A, X and Z. A: Nombor nukleon/ Nucleon number X: Simbol unsur/ Symbol of element Z: Nombor proton/ Proton number Video Tutorial Video Tutorial Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 16 10/9/2023 1:48:29 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

17 3 Lengkapkan jadual di bawah. TP 1 Complete the table below. Simbol unsur Symbol of element Nombor proton Proton number Nombor nukleon Nucleon number Bilangan proton Number of protons Bilangan elektron Number of electron Bilangan neutron Number of neutron Perwakilan piawai Standard representation H 1 1 1 1 0 1 1 H He 2 4 2 2 2 4 2 He Na 11 23 11 11 12 23 11Na Mg 12 24 12 12 12 24 12Mg Cl 17 35 17 17 18 35 17Cl Li 3 7 3 3 4 7 3 Li Al 13 27 13 13 14 27 13Al Ca 20 40 20 20 20 40 20Ca O 8 16 8 8 8 16 8 O Ar 18 40 18 18 22 40 18Ar 4 Lengkapkan jadual di bawah. TP 3 Complete the table below. Unsur Element Nombor proton Proton number Bilangan elektron Number of electrons Susunan elektron Electron arrangement Elektron valens Valence electrons Rajah susunan elektron Electron arrangement diagram Hidrogen Hydrogen 1 1 1 1 H Helium Helium 2 2 2 2 He Litium Lithium 3 3 2.1 1 Li Berilium Beryllium 4 4 2.2 2 Be Boron Boron 5 5 2.3 3 B Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 17 10/9/2023 1:48:29 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

18 Unsur Element Nombor proton Proton number Bilangan elektron Number of electrons Susunan elektron Electron arrangement Elektron valens Valence electrons Rajah susunan elektron Electron arrangement diagram Karbon Carbon 6 6 2.4 4 C Nitrogen Nitrogen 7 7 2.5 5 N Oksigen Oxygen 8 8 2.6 6 O Fluorin Fluorine 9 9 2.7 7 F Neon Neon 10 10 2.8 8 Ne Natrium Sodium 11 11 2.8.1 1 Na Magnesium Magnesium 12 12 2.8.2 2 Mg Aluminium Aluminium 13 13 2.8.3 3 Al Silikon Silicon 14 14 2.8.4 4 Si Fosforus Phosphorus 15 15 2.8.5 5 P Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 18 10/9/2023 1:48:29 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

19 Unsur Element Nombor proton Proton number Bilangan elektron Number of electrons Susunan elektron Electron arrangement Elektron valens Valence electrons Rajah susunan elektron Electron arrangement diagram Sulfur Sulphur 16 16 2.8.6 6 S Klorin Chlorine 17 17 2.8.7 7 Cl Argon Argon 18 18 2.8.8 8 Ar Kalium Potassium 19 19 2.8.8.1 1 K Kalsium Calcium 20 20 2.8.8.2 2 Ca 2.4 Isotop dan Penggunaannya Isotopes and Their Uses Latihan 7 Isotop dan penggunaannya/ Isotopes and their uses TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai struktur atom. TP 2 Memahami struktur atom seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai struktur atom untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah maksud isotop? TP 1 What is the meaning of isotopes? Atom-atom suatu unsur yang sama yang mempunyai bilangan proton yang sama, tetapi bilangan neutron yang berbeza. Atoms of the same element with the same number of protons but different number of neutrons. 2 Nyatakan bilangan neutron bagi isotop Z. TP 2 State the number of neutrons for the isotopes of Z. Z 60 Z 27 59 27 Z – 59: 32 Z – 60: 33 Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 19 10/9/2023 1:48:30 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

20 3 Lengkapkan jadual di bawah berdasarkan isotop yang diberikan. TP 2 Complete the table below based on the isotopes given. Isotop Isotope Simbol Symbol Nombor proton Proton number Nombor nukleon Nucleon number Bilangan neutron Number of neutrons Hidrogen-1 Hydrogen-1 1 H 1 1 1 0 Hidrogen-2 Hydrogen-2 2 H 1 1 2 1 Hidrogen-3 Hydrogen-3 3 H 1 1 3 2 Natrium-23 Sodium-23 23 Na 11 11 23 12 Natrium-24 Sodium-24 24 Na 11 11 24 13 Kobalt-59 Cobalt-59 59 Co 27 27 59 32 Kobalt-60 Cobalt-60 60 Co 27 27 60 33 Karbon-12 Carbon-12 12 C 6 6 12 6 Karbon-13 Carbon-13 13 C 6 6 13 7 Karbon-14 Carbon-14 14 C 6 6 14 8 4 Hitung jisim atom relatif bagi magnesium jika magnesium wujud secara semula jadi sebagai tiga isotop, iaitu 79.0% 24Mg, 10.0% 25Mg dan 11.0% 26Mg. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the relative atomic mass of magnesium if magnesium exists naturally as three isotopes, which are 79.0% 24Mg, 10.0% 25Mg and 11.0% 26Mg. JAR Mg = ∑(% isotop × Jisim isotop) 100 RAM of Mg = ∑(% isotope × Mass of isotope) 100 = ( 79 × 24) + (10 × 25) + 11 × 26) 100 = ( 79 × 24) + (10 × 25) + 11 × 26) 100 = 2 432 100 = 24.32 = 2 432 100 = 24.32 Video Tutorial Video Tutorial Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 20 10/9/2023 1:48:30 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

21 1 Jadual 1 menunjukkan nombor proton bagi unsur P, Q, R dan S. Table 1 shows the proton number of elements P, Q, R and S. Unsur Element P Q R S Nombor proton Proton number 7 8 17 15 Jadual 1/Table 1 Pasangan unsur yang manakah mempunyai bilangan elektron valens yang sama? Which pair of elements has the same number of valence electrons? A P dan/ and Q B P dan/ and S C Q dan/ and R D Q dan/ and S 2 Rajah 1 menunjukkan perubahan keadaan jirim bagi ketulan ais. Diagram 1 shows the change in the state of matter of ice cubes. Proses X Process X Air Water Panaskan Heat Ais/ Ice Rajah 1/Diagram 1 Apakah proses X? What is process X? Praktis Berformat SPM Kertas 1 5 Nyatakan kegunaan bagi isotop berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi State the uses for each of the following isotopes. Isotop Isotope Kegunaan Uses (a) Karbon-14 Carbon-14 Untuk menganggar usia bahan fosil dan artifak To estimate the age of fossils and artifacts (b) Kobalt-60 Cobalt-60 Digunakan dalam rawatan kanser/Untuk membunuh bakteria dalam makanan Used in cancer treatment/To destroy bacteria in food (c) Natrium-24 Sodium-24 Untuk mengesan kebocoran paip bawah tanah To trace leakage in underground pipes (d) Iodin-131 Iodine-131 Digunakan untuk merawat penyakit tiroid Used to treat thyroid disease (e) Fosforus-32 Phosphorus-32 Untuk mengesan kadar penyerapan baja fosfat oleh tumbuhan To detect the rate of absorption of phosphate fertiliser in plants 1 Guru memberi tajuk ‘Penggunaan isotop’ kepada murid. The teacher give a topic of ‘Uses of isotopes’ to the students. 2 Dalam bulatan, murid bergilir-gilir menjana idea tentang tajuk yang diberi dan tulis dalam satu kertas A4. In the circle, each student takes turn to generate ideas about the topic and write them in an A4 paper. 3 Apabila selesai, bentangkan hasil perbincangan kumpulan di hadapan kelas. At the end of the discussion, present the results in front of the class. STEM Aktiviti PAK-21 Round Table Aktiviti PAK-21 Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 21 11/2/2023 2:16:48 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

22 A Peleburan/Melting B Pendidihan/ Boiling C Pembekuan/ Freezing D Kondensasi/ Condensation 3 Rajah 2 menunjukkan struktur atom bagi atom Q. Diagram 2 shows the atomic structure of atom Q. 22 n 18 p Rajah 2/Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah perwakilan piawai atom bagi unsur Q? Which of the following is the standard representation of atom of element Q? A 22 18Q C 40 18Q B 18 22Q D 40 22Q 4 Rajah 3 menunjukkan susunan elektron bagi ion R2-. Diagram 3 shows the electron arrangement of R2- ion.  R  2– Rajah 3/Diagram 3 Berapakah bilangan proton dan elektron yang terdapat di dalam atom R? How many protons and electrons are found in atom R? Proton/ Proton Elektron/ Electron A 8 8 B 8 10 C 10 10 D 12 10 5 Rajah 4 menunjukkan simbol bagi atom X. Diagram 4 shows the symbol of atom X. 9 X 4 Rajah 4/Diagram 4 Antara yang berikut, yang manakah benar tentang bilangan zarah dalam atom itu? Which of the following is true about the number of particles in the atom? Proton Proton Elektron Electron Neutron Neutron A 4 5 4 B 4 4 5 C 4 4 9 D 11 5 9 6 Antara zarah berikut, yang manakah mengandungi 10 elektron? [Nombor proton: Na = 11, Ne = 10, Cl = 17, Mg = 12] Which of the following particles contains 10 electrons? [Proton number: Na = 11, Ne = 10, Cl = 17, Mg = 12] I Na II Ne III Cl– IV Mg2+ A I dan/ and II B I dan/ and III C II dan/ and IV D III dan/ and IV 7 Rajah 5 menunjukkan perwakilan piawai atom bagi empat unsur. Diagram 5 shows the standard atomic representation of four elements. 23 E 11 31 G15 19 J 9 39 19 M Rajah 5/Diagram 5 Antara pasangan unsur berikut, yang manakah mempunyai bilangan elektron valens yang sama di dalam atomnya? Which of the following pairs of elements has the same number of valence electrons in their atoms? A E dan/and G C G dan/and J B E dan/and M D J dan/and M 8 Rajah 6 menunjukkan model suatu atom. Diagram 6 shows a model of an atom. Sfera bercas positif Positively charged sphere Elektron Electron Rajah 6/Diagram 6 Antara ahli sains berikut, siapakah yang telah memperkenalkan model ini? Which of the following scientists introduced this model? A Niels Bohr B John Dalton C J. J. Thomson D Ernest Rutherford Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 22 10/9/2023 1:48:30 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

23 Kertas 2 1 Tabung didih yang mengandungi naftalena dipanaskan menggunakan kukus air sehingga semua naftalena lebur sepenuhnya. Rajah 1 menunjukkan graf suhu melawan masa apabila naftalena dipanaskan pada suhu bilik sehingga mencapai suhu 90 °C. A boiling tube containing naphthalene is heated using a water bath until the naphthalene is melted completely. Diagram 1 shows the graph of temperature against time when naphthalene is heated at room temperature until it reaches 90 °C. Suhu (°C) Temperature (°C) 80 X Y Z Masa (s) Time (s) W Rajah 1/Diagram 1 (a) Namakan proses yang berlaku apabila naftalena bertukar daripada pepejal kepada cecair. Name the process that occurred when naphthalene changes from solid to liquid. Peleburan/Melting [1 markah/ mark] (b) Apakah yang dimaksudkan dengan suhu 80 °C pada graf? What is meant by the temperature of 80 °C on the graph? Takat lebur/Melting point [1 markah/ mark] (c) Lukis susunan zarah-zarah naftalena di WX dalam ruang di bawah. Draw the arrangement of particles of naphthalene at WX in the space below. [1 markah/ mark] (d) Lengkapkan Jadual 1 untuk membandingkan antara zarah dalam naftalena di WX dengan di YZ. KBAT Menganalisis Complete Table 1 to compare between the particles of naphthalene at WX and YZ. Bahagian Part WX YZ Daya tarikan antara zarah Attraction force between particles Sangat kuat Very strong Kuat tetapi kurang kuat daripada di WX Strong but weaker than at WX Tenaga kinetik zarah Kinetic energy of particles Sangat rendah Very low Lebih tinggi Higher Jadual 1/Table 1 [2 markah/ marks] Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 23 10/9/2023 1:48:30 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

24 (e) Selepas semua naftalena lebur, cecair naftalena dibiarkan menyejuk pada suhu bilik. Lakar graf suhu melawan masa bagi proses penyejukan naftalena. KBAT Menganalisis After all of the naphthalene has completely melted, the liquid naphthalene is left to cool at room temperature. Sketch a graph of temperature against time for the cooling process of naphthalene. Suhu (°C) Temperature (°C) 80 Masa (s) Time (s) [2 markah/ marks] 2 Rajah 2 menunjukkan perubahan tiga keadaan jirim bagi bahan X. Diagram 2 shows the changes in the three states of matter of substance X. Peleburan Melting Proses Q Process Q Pembekuan Freezing Kondensasi Condensation Cecair Liquid Pepejal Solid Rajah 2/Diagram 2 (a) Namakan proses Q./Name process Q. Pendidihan/ Boiling [2 markah/ marks] (b) Apakah jenis zarah yang terdapat di dalam air? What is the type of particles found in water? Molekul/Molecule [1 markah/ mark] (c) Apakah keadaan fi zikal bahan X selepas proses Q? What is the physical state of substance X after process Q? Gas/Gas [1 markah/ mark] (d) Dalam keadaan bilik, pada suhu berapakah air mendidih? Under room conditions, at what temperature does water boil? 100.0 °C [1 markah/ mark] Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 24 10/9/2023 1:48:31 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

25 (e) Apabila pepejal X berubah kepada cecair, nyatakan perubahan pada When solid X changes to liquid, state the changes in (i) tenaga kinetik zarah./ the kinetic energy of the particles. Meningkat/ Increases (ii) daya tarikan antara zarah./ the force of attraction between the particles. Daya tarikan semakin lemah/ The force of attraction weakens [2 markah/ marks] (f) Semasa pemanasan suatu bahan, apakah yang berlaku kepada zarah-zarahnya? Upon heating a substance, what happens to its particles? Zarah-zarah menerima tenaga kinetik dan bergerak lebih pantas secara rawak. The particles gain kinetic energy and move faster in a random motion. [1 markah/ mark] 3 (a) Rajah 3.1 menunjukkan simbol bagi unsur V, W, X dan Y. Diagram 3.1 shows the symbol for elements V, W, X and Y. 35 17 V 24 12 W 37 17 X 40 19 Y Rajah 3.1/Diagram 3.1 (i) Namakan tiga zarah subatom dalam suatu atom. Name the three subatomic particles in an atom. Proton, elektron dan neutron Proton, electron and neutron [1 markah/ mark] (ii) Lukis susunan elektron bagi atom X. Draw the electron arrangement of atom X. X [2 markah/ marks] (iii) Antara atom tersebut, yang manakah merupakan isotop bagi suatu unsur? Terangkan jawapan anda. KBAT Menganalisis Which of the atoms are the isotopes of an element? Explain your answer. [Apa] Atom V dan X. [Mengapa] Kedua-dua atom itu mempunyai bilangan proton yang sama, tetapi bilangan neutron yang berbeza./ [What] Atoms V and X. [Why] Both atoms have the same number of protons but different number of neutrons. [2 markah/ marks] Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 25 10/9/2023 1:48:31 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

26 (iv) Hitung jisim atom relatif bagi isotop di 3(a)(iii) jika kelimpahan semula jadi masingmasing ialah 75% dan 25%. KBAT Mengaplikasi Calculate the relative atomic mass of isotopes in 3(a)(iii) if the natural abundances are 75% and 25% respectively. JAR = (%isotop 35V × Jisim 35V) + (%isotop 37V × Jisim 37V) 100 RAM = (%isotope 35V × Mass of 35V) + (%isotope 37V × Mass of 37V) 100 = (75 × 35) + (25 × 37) 100 = 3 550 100 = 35.50 [1 markah/ mark] (b) Jadual 2 menunjukkan takat lebur dan takat didih bagi bahan P, Q, R dan S. Table 2 shows the melting point and boiling point of substances P, Q, R and S. Bahan / Substance P Q R S Takat lebur/ Melting point (°C) –42.0 65.0 –8.0 200.0 Takat didih / Boiling point (°C) –10.0 110.0 54.0 450.0 Jadual 2/Table 2 (i) Lukis susunan zarah dalam bahan Q dan R pada suhu bilik. KBAT Menganalisis Draw the arrangement of particles in substances Q and R at room temperature. Bahan Q/ Substance Q Bahan R/ Substance R [2 markah/ marks] (ii) Rajah 3.2 menunjukkan graf penyejukan bagi cecair Q. Diagram 3.2 shows the cooling graph of liquid Q. Suhu (°C) Temperature (°C) Masa (s) Time (s) K t 1 t 2 Rajah 3.2/Diagram 3.2 Nyatakan nilai K. Beri sebab mengapa suhu tidak berubah pada suhu K °C dari t1 hingga t 2 . State the value of K. Give the reason why the temperature remains constant at K °C from t1 to t2 . KBAT Menganalisis 65.0 °C. [Mengapa] Suhu kekal kerana haba yang hilang kepada persekitaran diseimbangkan tepat oleh haba yang dibebaskan apabila zarah-zarah menarik antara satu sama lain untuk membentuk pepejal./ 65.0 °C. [Why] The temperature remains constant because the heat lost to the surroundings is exactly balanced by the heat energy released as the particles attract one another to form a solid. [3 markah/ marks] Tkt 4 Stra A+ Kimia 2(10-26).indd 26 10/9/2023 1:48:31 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

27 Bab 3 Konsep Mol, Formula dan Persamaan Kimia The Mole Concept, Chemical Formula and Equation Tema: Asas Kimia Revisi Pantas 3.1 Konsep Mol, Formula dan Persamaan Kimia The Mole Concept, Chemical Formula and Equation 1 Jisim atom relatif, JAR bagi suatu unsur ialah jisim purata satu atom unsur tersebut berbanding dengan 1 12 kali jisim satu atom karbon-12. Relative atomic mass, RAM of an element is the average mass of an atom of the element compared to 1 12 of the mass of one carbon-12 atom. JAR = Jisim purata satu atom suatu unsur 1 12 jisim satu atom karbon-12 RAM = Average mass of an atom of an element 1 12 of the mass of one carbon-12 atom 2 Jisim molekul relatif, JMR bagi suatu molekul ialah jisim purata molekul tersebut berbanding dengan 1 12 kali jisim satu atom karbon-12. Relative molecular mass, RMM of a molecule is the average mass of the molecule compared to 1 12 of the mass of one carbon-12 atom. 3.2 Konsep Mol Mole Concept 1 Satu mol bahan ialah kuantiti bahan yang mengandungi bilangan zarah yang sama dengan bilangan atom dalam 12 g karbon-12, iaitu 6.02 × 1023 zarah. One mole of a substance is the quantity of the substance containing the same number of particles as there are in 12 g of carbon-12, which is 6.02 × 1023 particles. 1 mol = 6.02 × 1023 zarah 1 mol = 6.02 × 1023 particles 2 Bilangan mol, n = Bilangan zarah NA Number of moles, n = Number of particles NA 3 Pemalar Avogadro, NA ialah 6.02 × 1023 mol–1. Avogadro constant, NA is 6.02 × 1023 mol–1. 4 Jisim molar ialah jisim satu mol suatu bahan dalam unit g mol–1./ Molar mass is the mass of one mole of a substance in the unit of g mol–1. Bilangan mol, n Number of moles Jisim Mass (g) 3 Jisim molar/ Molar mass 4 Jisim molar/ Molar mass 5 Isi padu molar ialah isi padu yang ditempati oleh 1 mol gas. Molar volume is the volume occupied by 1 mole of gas. Bilangan mol, n Number of moles Isi padu ga Volume of gas (dm3 ) 3 Isi padu molar 3 Molar volume 4 Isi padu molar 4 Molar volume 6 1 mol sebarang gas menempati isi padu yang sama pada suhu dan tekanan yang sama. 1 mole of any gas occupies the same volume at the same temperature and pressure. 7 Isi padu molar suatu gas pada suhu dan tekanan piawai, STP ialah 22.4 dm3 mol–1. The molar volume of a gas at standard temperature and pressure, STP is 22.4 dm3 mol–1. 8 Isi padu molar suatu gas pada suhu dan tekanan bilik (keadaan bilik), RTP ialah 24 dm3 mol–1. The molar volume of a gas at room temperature and pressure (room conditions), RTP is 24 dm3 mol–1. 9 Hubung kait antara bilangan mol, bilangan zarah, jisim dan isi padu gas: Relationship between the number of moles, number of particles, mass and volume of gases: Bilangan zarah Number of particles Bilangan mol, n Number of moles 3 NA 4 NA Jisim (g) Mass (g) 3 Jisim molar 3 Molar mass 4 Jisim molar 4 Molar mass 3 Isi padu molar 3 Molar volume 4 Isi padu molar 4 Molar volume Isi padu gas (dm3 ) Volume of gas (dm3 ) 3.3 Formula Kimia Chemical Formula 1 Formula empirik ialah formula yang menunjukkan nisbah teringkas bagi bilangan atom setiap unsur yang terdapat dalam suatu sebatian. Empirical formula is a formula which shows the simplest ratio for the number of atoms of each element found in a compound. 2 Formula molekul ialah formula yang menunjukkan bilangan sebenar atom setiap unsur yang terdapat dalam suatu sebatian. Molecular formula is a formula that shows the actual number of atoms of each element found in a substance. 3 Contohnya, glukosa/ For example, glucose: (a) Formula empirik/ Empirical formula = CH2 O (b) Formula molekul/ Molecular formula = C6 H12O6 (Formula empirik)n = Formula molekul/Jisim molar/Jisim molekul relatif (Empirical formula)n = Molecular formula/Molar mass/ Relative molecular mass 4 Sebatian ion dihasilkan melalui gabungan antara ion positif (kation) dengan ion negatif (anion). Ionic compounds are produced through the combination of positive ions (cations) and negative ions (anions). 5 Jumlah cas bagi semua kation dan anion dalam suatu sebatian ialah sifar. The total charges for all cations and anions in a compound is zero. 6 Contohnya, magnesium klorida: For example, magnesium chloride: Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 27 10/9/2023 1:50:09 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

28 3.1 Konsep Mol, Formula dan Persamaan Kimia The Mole Concept, Chemical Formula and Equation Latihan 1 Jisim atom relatif dan jisim molekul relatif/Relative atomic mass and relative molecular mass TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai konsep mol. TP 2 Memahami konsep mol seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai konsep mol untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul. TP 1 Fill in the blanks with the correct word. (a) Jisim atom relatif, JAR ialah jisim purata bagi satu atom suatu unsur dibandingkan dengan 1 12 jisim satu atom karbon-12 . The relative atomic mass, RAM is the average mass of an atom of an element compared to 1 12 of the mass of one carbon-12 atom. (b) Jisim molekul relatif, JMR ialah jisim purata bagi satu molekul dibandingkan dengan 1 12 jisim satu atom karbon-12 . The relative molecular mass, RMM is the average mass of a molecule compared to 1 12 of the mass of one carbon-12 atom. 2 Beri tiga sebab mengapa karbon-12 digunakan sebagai atom piawai untuk menentukan jisim atom relatif dan jisim molekul relatif. TP 2 KBAT Menganalisis Give three reasons why carbon-12 is used as a standard atom to determine the relative atomic mass and relative molecular mass. 1. Mudah dikendalikan kerana wujud dalam keadaan pepejal pada keadaan bilik. Easy to handle because it exists in a solid state at room conditions. 2. Mudah bergabung dengan unsur lain. Combines easily with other elements. 3. Karbon-12 mempunyai peratus kelimpahan 99% dengan jisim atom relatif tepat 12.0. Carbon-12 has a percentage of abundance of 99% with a relative atomic mass of exactly 12.0. (a) Ion Mg2+ ialah ion positif dan ion Cl– ialah ion negatif. Mg2+ ion is a positive ion and Cl– ion is a negative ion. (b) Oleh kerana cas bagi ion klorida ialah –1 dan +2 bagi ion magnesium, maka dua ion klorida diperlukan agar jumlah cas positif dan negatif menjadi sifar. Because the charge for chloride ion, is –1 and +2 for magnesium ion, then two chloride ions are required for the total of positive and negative charges to be zero. (c) Formula bagi magnesium klorida ialah MgCl2 . The formula of magnesium chloride is MgCl2 . 3.4 Persamaan Kimia Chemical Equation 1 Persamaan kimia menghuraikan tindak balas kimia secara jitu. Chemical equations describe chemical reactions accurately. 2 Suatu persamaan kimia hendaklah seimbang supaya pengiraan yang dibuat berkaitan bahan tindak balas dengan hasil tindak balas adalah tepat. A chemical equation must be balanced so that the calculation involving the reactants and products is accurate. 3 Contoh persamaan kimia seimbang bagi tindak balas antara natrium dengan gas oksigen: An example of a balanced chemical equation for the reaction between sodium and oxygen gas: 4Na(p/ s) + O2 (g) → 2Na2 O(g) Praktis PBD Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 28 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

29 3 Tentukan/ Determine the TP 2 (a) JAR bagi magnesium, Mg, jika satu atom magnesium ialah dua kali ganda lebih berat daripada satu atom karbon-12. RAM of magnesium, Mg, if one magnesium atom is twice as heavy as one atom of carbon-12. 2 3 12 = 24 (b) JAR bagi molibdenum, Mo, jika satu atom molibdenum ialah lapan kali ganda lebih berat daripada satu atom karbon-12. RAM of molybdenum, Mo, if one molybdenum atom is eight times heavier than one atom of carbon-12. 8 3 12 = 96 4 Hitung jisim molekul relatif bagi sebatian berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the relative molecular mass for the following compounds. [JAR/RAM: H = 1, C = 12, O = 16, S = 32] (a) Oksigen, O2 Oxygen, O2 2 3 16 = 32 (b) Metana, CH4 Methane, CH4 12 + 4(1) = 16 Tip Bestari JMR ialah jumlah JAR bagi setiap unsur dalam molekul. RMM is the total RAM of all atoms in the molecule. (c) Karbon dioksida, CO2 Carbon dioxide, CO2 12 + 2(16) = 44 (d) Sulfur trioksida, SO3 Sulphur trioxide, SO3 32 + 3(16) = 80 (e) Propanol, C3 H7 OH Propanol, C3 H7 OH 3(12) + 8(1) + 16 = 60 5 Hitung jisim formula relatif bagi sebatian berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the relative formula mass for the following compounds. [JAR/RAM: H = 1, Li = 7, C = 12, N = 14, O = 16, Na = 23, Al = 27, S = 32, Fe = 56, Cu = 64] (a) Natrium oksida, Na2 O Sodium oxide, Na2 O 2(23) + 16 = 62 (b) Litium sulfat, Li2 SO4 Lithium sulphate, Li2 SO4 2(7) + 32 + 4(16) = 110 Tip Bestari JFR ialah jumlah JAR bagi setiap unsur dalam formula. RFM is the total RAM of all atoms in the formula. (c) Ammonium nitrat, NH4 NO3 Ammonium nitrate, NH4 NO3 14 + 4(1) + 14 + 3(16) = 80 (d) Ferum(III) oksida, Fe2 O3 Iron(III) oxide, Fe2 O3 2(56) + 3(16) = 160 (e) Aluminium karbonat, Al2 (CO3 )3 Aluminium carbonate, Al2 (CO3 )3 2(27) + 3[12 + 3(16)] = 234 (f) Kuprum(II) sulfat terhidrat, CuSO4 ∙5H2 O Hydrated copper(II) sulphate, CuSO4 ∙5H2 O 64 + 32 + 4(16) + 5[2(1) + 16] = 250 Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 29 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

30 3.2 Konsep Mol Mole Concept Latihan 2 Bilangan mol dan bilangan zarah/ Number of moles and number of particles TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai konsep mol. TP 2 Memahami konsep mol seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai konsep mol untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah yang dimaksudkan dengan 1 mol magnesium? TP 1 What is meant by 1 mole of magnesium? Kuantiti magnesium yang mengandungi 6.02 × 1023 atom magnesium. The quantity of magnesium containing 6.02 3 1023 atoms of magnesium. 2 Isi ruang di bawah untuk menunjukkan hubungan antara bilangan mol dengan bilangan zarah. Fill in the spaces below to show the relationship between the number of moles and the number of particles. TP 2 (a) Bilangan mol Number of moles (b) Bilangan zarah Number of particles 3 NA 4 NA 3 Hitung bilangan atom yang terdapat dalam bahan berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the number of atoms contained in the following substances. [Pemalar Avogadro/ Avogadro constant, NA: 6.02 3 1023 mol–1] (a) 1 mol natrium, Na 1 mole of sodium, Na 1 3 6.02 × 1023 = 6.02 × 1023 atom/ atoms (b) 0.1 mol ferum, Fe 0.1 mole of iron, Fe 0.1 3 6.02 × 1023 = 6.02 × 1022 atom/ atoms Tip Bestari Bilangan mol Number of moles Bilangan zarah Number of particles 3 NA 4 NA (c) 1.2 mol karbon, C 1.2 mole of carbon, C 1.2 3 6.02 × 1023 = 7.22 × 1023 atom/ atoms (d) 3 mol argon, Ar 3 moles of argon, Ar 3 3 6.02 × 1023 = 1.81 × 1024 atom/ atoms (e) 5.2 mol helium, He 5.2 moles of helium, He 5.2 × 6.02 × 1023 = 3.13 × 1024 atom/ atoms 4 Hitung bilangan mol yang terdapat dalam bahan berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the number of moles contained in the following substances. [Pemalar Avogadro/ Avogadro constant, NA: 6.02 3 1023 mol–1] (a) 3.01 3 1023 atom hidrogen, H 3.01 3 1023 hydrogen atoms, H 3.01 3 1023 6.02 3 1023 = 0.5 mol (b) 1.806 3 1024 atom klorin, Cl 1.806 3 1024 chlorine atoms, Cl 1.806 3 1024 6.02 3 1023 = 3.0 mol (c) 6.02 3 1022 unit zink sulfat, ZnSO4 6.02 3 1022 units in zinc sulphate, ZnSO4 6.02 3 1022 6.02 3 1023 = 0.1 mol (d) 1.536 3 1024 molekul gas ammonia, NH3 1.536 3 1024 ammonia gas molecules, NH3 1.536 3 1024 6.02 3 1023 = 2.55 mol Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 30 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

31 5 Lengkapkan jadual di bawah. TP 3 Complete the table below. [Pemalar Avogadro/Avogadro constant, NA = 6.02 3 1023 mol–1] Bilangan mol Number of moles Bilangan molekul Number of molecules Bilangan atom Number of atoms (a) 1.0 mol gas oksigen, O2 1.0 mole of oxygen gas, O2 6.02 3 1023 1.204 3 1024 (b) 0.1 mol gas klorin, Cl2 0.1 mole of chlorine gas, Cl2 6.02 3 1022 1.204 3 1023 (c) 0.5 mol air, H2 O 0.5 mole of water, H2 O 3.01 3 1023 9.03 3 1023 (d) 1.5 mol gas ammonia, NH3 1.5 mole of ammonia gas, NH3 9.03 3 1023 3.612 3 1024 (e) 0.02 mol gas karbon dioksida, CO2 0.02 mole of carbon dioxide gas, CO2 1.204 3 1022 3.612 3 1022 6 Hitung bilangan ion positif dan ion negatif yang terdapat dalam bahan berikut. Calculate the number of positive and negative ions present in the following substances. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Pemalar Avogadro/ Avogadro constant, NA = 6.02 3 1023 mol–1] Bilangan mol Number of moles Bilangan ion positif Number of positive ions Bilangan ion negatif Number of negative ions (a) 1.0 mol natrium klorida, NaCl 1.0 mole of sodium chloride, NaCl 6.02 3 1023 6.02 3 1023 (b) 0.1 mol kuprum(II) oksida, CuO 0.1 mole of copper(II) oxide, CuO 6.02 3 1022 6.02 3 1022 (c) 0.5 mol magnesium klorida, MgCl2 0.5 mole of magnesium chloride, MgCl2 3.01 3 1023 6.02 3 1023 (d) 0.6 mol litium oksida, Li2 O 0.6 mole of lithium oxide, Li2 O 7.224 3 1023 3.612 3 1023 (e) 0.25 mol aluminium oksida, Al2 O3 0.25 mole of aluminium oxide, Al2 O3 3.01 3 1023 4.515 3 1023 (f) 1.5 mol kalsium nitrat, Ca(NO3 )2 1.5 moles of calcium nitrate, Ca(NO3 )2 9.03 3 1023 1.806 3 1024 (g) 5.0 mol ferum(II) klorida, FeCl2 5.0 moles of iron(II) chloride, FeCl2 3.01 3 1024 6.02 3 1024 Latihan 3 Bilangan mol dan jisim bahan/ Number of moles and mass of substance TP 2 Memahami konsep mol seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai konsep mol untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan hubungan antara bilangan mol dengan jisim dalam ruang di bawah. TP 2 Complete the relationship between the number of moles and mass in the spaces below. Bilangan mol, n Number of moles = Jisim Mass Jisim molar Molar mass Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 31 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

32 2 Hitung jisim bahan berikut./ Calculate the mass of the following substances. TP 3 KBAT Mengaplikasi (a) 0.1 mol ammonia, NH3 0.1 mole of ammonia, NH3 [JAR/RAM: H = 1, N = 14] 0.1 3 [14 + 3(1)] = 1.7 g (b) 1.5 mol gas oksigen, O2 1.5 moles of oxygen gas, O2 [JAR/RAM: O = 16] 1.5 3 2(16) = 48 g (c) 2.0 mol karbon monoksida, CO 2.0 moles of carbon monoxide, CO [JAR/RAM: C = 12, O = 16] 2 3 (12 + 16) = 56 g (d) 0.5 mol sulfur dioksida, SO2 0.5 mole of sulphur dioxide, SO2 [JAR/RAM: O = 16, S = 32] 0.5 3 [32 + 2(16)] = 32 g (e) 0.1 mol magnesium klorida, MgCl2 0.1 mole of magnesium chloride, MgCl2 [JAR/RAM: Mg = 24, Cl = 35.5] 0.1 3 [24 + 2(35.5)] = 9.5 g (f) 0.05 mol kuprum(II) sulfat, CuSO4 0.05 mole of copper(II) sulphate, CuSO4 [JAR/RAM: O = 16, S = 32, Cu = 64] 0.05 3 [64 + 32 + 4(16)] = 8.0 g (g) 0.2 mol kalsium nitrat, Ca(NO3 )2 0.2 mole of calcium nitrate, Ca(NO3 )2 [JAR/RAM: N = 14, O = 16, Ca = 40] 0.2 3 [40 + 2(14 + 3(16))] = 32.8 g (h) 0.01 mol plumbum(II) bromida, PbBr2 0.01 mole of lead(II) bromide, PbBr2 [JAR/RAM: Br = 80, Pb = 207] 0.01 3 [207 + 2(80)] = 3.67 g 3 Tentukan bilangan mol bagi sebatian berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi Determine the number of moles of the following compounds. (a) 5.0 g of ammonia, NH3 5.0 g of ammonia, NH3 [JAR/RAM: H = 1, N = 14] Bil. mol/No. of moles = 5 14 + 3(1) = 0.29 mol (b) 6.4 g gas oksigen, O2 6.4 g of oxygen gas, O2 [JAR/RAM: O = 16] Bil. mol/No. of moles = 6.4 2(16) = 0.2 mol (c) 4.0 g karbon monoksida, CO 4.0 g of carbon monoxide, CO [JAR/RAM: C = 12, O = 16] Bil. mol/No. of moles = 4 12 + 16 = 0.14 mol (d) 10.0 g sulfur dioksida, SO2 10.0 g of sulphur dioxide, SO2 [JAR/RAM: O = 16, S = 32] Bil. mol/No. of moles = 10 32 + 2(16) = 0.16 mol (e) 6.5 g magnesium klorida, MgCl2 6.5 g of magnesium chloride, MgCl2 [JAR/RAM: Mg = 24, Cl = 35.5] Bil. mol/No. of moles = 6.5 24 + 2(35.5) = 0.07 mol (f) 20.0 g kuprum(II) sulfat, CuSO4 20.0 g of copper(II) sulphate, CuSO4 [JAR/RAM: O = 16, S = 32, Cu = 64] Bil. mol/No. of moles = 20 64 + 32 + 4(16) = 0.13 mol Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 32 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

33 (g) 16.4 g kalsium nitrat, Ca(NO3 )2 16.4 g of calcium nitrate, Ca(NO3 )2 [JAR/RAM: N = 14, O = 16, Ca = 40] Bil. mol/No. of moles = 16.4 40 + 2[14 + 3(16)] = 0.1 mol (h) 50.0 g plumbum(II) bromida, PbBr2 50.0 g of lead(II) bromide, PbBr2 [JAR/RAM: Br = 80, Pb = 207] Bil. mol/No. of moles = 50 207 + 2(80) = 0.14 mol Latihan 4 Bilangan mol dan isi padu gas/ Number of moles and volume of gas TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai konsep mol. TP 2 Memahami konsep mol seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai konsep untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah yang dimaksudkan dengan isi padu molar? TP 1 What is meant by molar volume? Isi padu yang ditempati oleh satu mol gas./ The volume occupied by one mole of gas. 2 Nyatakan unit bagi isi padu molar. TP 1 State the unit of the molar volume. dm3 mol–1 3 Lengkapkan hubungan antara bilangan mol dengan isi padu gas dalam ruang di bawah. TP 2 Complete the relationship between the number of moles and the volume of gas in the spaces below. Bilangan mol, n Number of moles = Isi padu gas Volume of gas Isi padu molar Molar volume 4 Hitung isi padu setiap gas yang berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Isi padu molar pada keadaan bilik = 24 dm3 mol–1 dan pada STP = 22.4 dm3 mol–1] Calculate the volume of each of the following gases. [Molar volume at room conditions = 24 dm3 mol–1 and at STP = 22.4 dm3 mol–1] (a) 0.5 mol gas hidrogen pada keadaan bilik 0.5 mole of hydrogen gas at room conditions 0.5 3 24 = 12 dm3 (b) 2.0 mol gas oksigen pada STP 2.0 moles of oxygen gas at STP 2 3 22.4 = 44.8 dm3 (c) 2.5 mol gas nitrogen dioksida pada keadaan bilik 2.5 moles of nitrogen dioxide gas at room conditions 2.5 3 24 = 60 dm3 (d) 5.0 mol gas ammonia pada STP 5.0 moles of ammonia gas at STP 5 3 22.4 = 112 dm3 5 Tentukan bilangan mol bagi gas berikut. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Isi padu molar pada keadaan bilik = 24 dm3 mol–1 dan pada STP = 22.4 dm3 mol–1] Determine the number of moles of the following gases. [Molar volume at room conditions = 24 dm3 mol–1 and at STP = 22.4 dm3 mol–1] (a) 500 cm3 gas karbon dioksida pada keadaan bilik 500 cm3 of carbon dioxide gas at room conditions n = 500 3 0.001 24 = 0.02 mol (b) 1 500 cm3 gas argon pada STP 1 500 cm3 of argon gas at STP n = 1 500 3 0.001 22.4 = 0.07 mol Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 33 10/9/2023 1:50:10 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

34 (c) 1.5 dm3 gas oksigen pada suhu bilik 1.5 dm3 of oxygen gas at room temperature n = 1.5 24 = 0.06 mol (d) 5 dm3 gas nitrogen pada STP 5 dm3 of nitrogen gas at STP n = 5 22.4 = 0.22 mol (e) 2.6 dm3 gas propena pada suhu bilik 2.6 dm3 of propene gas at room temperature n = 2.6 24 = 0.11 mol (f) 2 000 cm3 gas klorin pada STP 2 000 cm3 of chlorine gas at STP n = 2 000 3 0.001 22.4 = 0.09 mol Latihan 5 Rumusan konsep mol/ Summary of mole concept TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai konsep mol untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Bilangan zarah Number of particles Bilangan mol, n Number of moles 3 NA 4 NA Jisim (g) Mass (g) 3 Jisim molar 3 Molar mass 4 Jisim molar 4 Molar mass 3 Isi padu molar 3 Molar volume 4 Isi padu molar 4 Molar volume Isi padu gas (dm3 ) Volume of gas (dm3 ) Tip Bestari 1 Jawab soalan berikut menggunakan maklumat yang diberikan. TP 3 KBAT Mengaplikasi [JAR: Mg = 24, Cl = 35.5, Fe = 56, N = 14, H = 1; Pemalar Avogadro = 6.02 3 1023 mol–1; Isi padu molar pada keadaan bilik = 24 dm3 mol–1] Answer the following questions using the given information. [RAM: Mg = 24, Cl = 35.5, Fe = 56, N = 14, H = 1; Avogadro constant = 6.02 3 1023 mol–1; Molar volume at room conditions = 24 dm3 mol–1] (a) Berapakah isi padu 0.02 mol wap air pada suhu dan tekanan bilik? What is the volume of 0.02 mole of water vapour at room temperature and pressure? Isi padu/Vol. of H2 O = 0.02 3 24 = 0.48 dm3 (b) Tentukan bilangan mol bagi 25 g ferum(II) klorida, FeCl2 . Determine the number of moles of 25 g iron(II) chloride, FeCl2 . Bil. mol/ No. of moles of FeCl2 = 25 56 + 2(35.5) = 0.20 mol (c) Hitung bilangan atom yang terdapat dalam 5 000 cm3 gas karbon dioksida, CO2 pada keadaan bilik. Calculate the number of atoms contained in 5 000 cm3 of carbon dioxide gas, CO2 at room conditions. Bil. atom/ No. of atoms of CO2 = 5 000 3 0.001 24 3 3(6.02 3 1023) = 3.76 3 1023 atom/atoms (d) Hitung jisim bagi 18.06 3 1023 atom magnesium. Calculate the mass of 18.06 3 1023 atoms of magnesium. Jisim/Mass of Mg = 18.06 3 1023 6.02 3 1023 3 24 = 72 g Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 34 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

35 (e) Berapakah jisim bagi 1.204 3 1023 molekul ammonia, NH3 ? What is the mass of 1.204 3 1023 molecules of ammonia, NH3 ? Jisim/Mass of NH3 = 1.204 3 1023 6.02 3 1023 3 [14 + 3(1)] = 3.4 g (f) Semasa suatu tindak balas di makmal pada keadaan bilik, sebanyak 2 500 cm3 gas klorin dibebaskan. Hitung jisim gas yang terhasil. During a reaction in a laboratory at room conditions, 2 500 cm3 of chlorine gas is released. Calculate the mass of the gas produced. Jisim/Mass of Cl2 = 2 500 3 0.001 24 3 2(35.5) = 7.4 g 3.3 Formula Kimia Chemical Formula Latihan 6 Formula empirik/ Empirical formula TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai formula kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Jawab soalan berikut./ Answer the following questions. 1 20.7 g pepejal plumbum terbentuk apabila 22.3 g serbuk plumbum(II) oksida bertindak balas lengkap dengan gas hidrogen berlebihan. Tentukan formula empirik bagi plumbum(II) oksida. 20.7 g of solid lead is formed when 22.3 g of lead(II) oxide powder reacts completely with excess hydrogen gas. Determine the empirical formula of lead(II) oxide. TP 3 KBAT Mengaplikasi [JAR/RAM: O = 16, Pb = 207] 1. Unsur/ Element Pb O 2. Jisim/Mass (g) 20.7 22.3 – 20.7 = 1.6 3. Bil. mol/ No. of moles 20.7 207 = 0.1 1.6 16 = 0.1 4. Nisbah mol teringkas Simplest mol ratio 0.1 0.1 = 1 0.1 0.1 = 1 Formula empirik plumbum(II) oksida ialah PbO. The empirical formula of lead(II) oxide is PbO. 2 Komposisi sebatian Q ialah 85.71% karbon dan selebihnya ialah hidrogen. Tentukan formula empirik sebatian Q. TP 3 KBAT Mengaplikasi The composition of compound Q is 85.71% carbon and the rest is hydrogen. Determine the empirical formula of compound Q. [JAR/RAM: H = 1, C = 12] 1. Unsur/ Element C H 2. Mass/Jisim (%) 85.71% 100% – 85.71% = 14.29% 3. Bil. mol/ No. of moles 85.71 12 = 7.14 14.29 1 = 14.29 4. Nisbah mol teringkas Simplest mol ratio 7.14 7.14 = 1 14.29 7.14 = 2 Formula empirik sebatian Q ialah CH2 ./ The empirical formula of compound Q is CH2 . Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 35 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

36 3 11.2 g logam X bertindak balas dengan oksigen untuk menghasilkan 16.0 g oksida X. Tentukan formula empirik sebatian yang terbentuk. TP 3 KBAT Mengaplikasi 11.2 g of metal X reacts with oxygen to give 16.0 g of X oxide. Find the empirical formula of the compound produced. [JAR/RAM: X = 56, O = 16] 1. Unsur/ Element X O 2. Jisim/ Mass (g) 11.2 16 – 11.2 = 4.8 3. Bil. mol/ No. of moles 11.2 56 = 0.2 4.8 16 = 0.3 4. Nisbah mol teringkas Simplest mol ratio 0.2 0.2 = 1 1 3 2 = 2 0.3 0.2 = 1.5 1.5 3 2 = 3 Formula empirik sebatian itu ialah X2 O3 ./ The empirical formula of the compound is X2 O3 . Latihan 7 Formula molekul/ Molecular formula TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai formula kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Jawab soalan berikut./ Answer the following questions. 1 Formula empirik bagi sebatian R ialah CH2 O. Jisim molar bagi R ialah 60 g mol–1. Tentukan formula molekul bagi R. TP 3 The empirical formula of compound R is CH2 O. The molar mass of R is 60 g mol–1. Determine the molecular formula of R. [JAR/RAM: H = 1, C = 12, O = 16] n(CH2 O) = 60 n(12 + 2(1) + 16) = 60 n = 2 Formula molekul/Molecular formula of R = 2(CH2 O) = C2 H4 O2 2 Formula empirik heksena ialah CH2 . Jisim molekul relatifnya ialah 84. Apakah formula molekul bagi heksena? TP 3 The empirical formula of hexene is CH2 . Its relative molecular mass is 84. What is the molecular formula of hexene? [JAR/RAM: H = 1, C = 12] n(CH2 ) = 84 n(12 + 2) = 84 n = 6 Formula molekul heksena/ Molecular formula of hexene = 6(CH2 ) = C6 H12 Latihan 8 Formula kimia sebatian ion/Chemical formula of ionic compounds TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran asas mengenai formula kimia. TP 2 Memahami formula kimia seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Tulis formula bagi kation dan anion berikut. TP 1 Write the formula for the following cations and anions. Kation Cation Formula Anion Anion Formula Ion kalium Potassium ion Contoh K+ Ion klorida Chloride ion Contoh Cl– Ion natrium Sodium ion Na+ Ion bromida Bromide ion Br– Ion kalsium Calcium ion Ca2+ Ion iodida Iodide ion I– Ion magnesium Magnesium ion Mg2+ Ion oksida Oxide ion O2– Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 36 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

37 Kation Cation Formula Anion Anion Formula Ion aluminium Aluminium ion Al3+ Ion hidroksida Hydroxide ion OH– Ion zink Zinc ion Zn2+ Ion sulfat Sulphate ion SO4 2– Ion ferum(II) Iron(II) ion Fe2+ Ion karbonat Carbonate ion CO3 2– Ion ferum(III) Iron(III) ion Fe3+ Ion fluorida Fluoride ion F– Ion stanum(II) Tin(II) ion Sn2+ Ion nitrat Nitrate ion NO3 - Ion plumbum(II) Lead(II) ion Pb2+ Ion fosfat Phosphate ion PO4 3- Ion kuprum(II) Copper(II) ion Cu2+ Ion argentum Silver ion Ag+ Ion ammonium Ammonium ion NH4 + Ion hidrogen Hydrogen ion H+ 2 Tulis formula kimia bagi sebatian yang terbentuk daripada gabungan kation dan anion di bawah. Write the chemical formula of the compounds formed from the combination of cations and anions below. TP 2 Anion Anion Kation Cation Cl– OH– NO3 – SO4 2– O2– Na+ NaCl NaOH NaNO3 Na2 SO4 Na2 O Mg2+ MgCl2 Mg(OH)2 Mg(NO3 )2 MgSO4 MgO Al3+ AlCl3 Al(OH)3 Al(NO3 )3 Al2 (SO4 )3 Al2 O3 H+ HCl H2 O HNO3 H2 SO4 H2 O Latihan 9 Formula kimia bagi sebatian/ Chemical formula of compounds TP 2 Memahami formula kimia seterusnya dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Tulis formula kimia bagi sebatian berikut. TP 2 Write the chemical formula of the following compounds. Contoh Kalium klorida Potassium chloride KCl Kalium oksida Potassium oxide K2 O Kalium karbonat Potassium carbonate K2 CO3 Natrium oksida Sodium oxide Na2 O Natrium nitrat Sodium nitrate NaNO3 Natrium sulfat Sodium sulphate Na2 SO4 Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 37 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

38 Magnesium bromida Magnesium bromide MgBr2 Magnesium hidroksida Magnesium hydroxide Mg(OH)2 Magnesium karbonat Magnesium carbonate MgCO3 Ferum(II) sulfat Iron(II) sulphate FeSO4 Ferum(II) klorida Iron(II) chloride FeCl2 Ferum(II) oksida Iron(II) oxide FeO Ferum(III) oksida Iron(III) oxide Fe2 O3 Aluminium oksida Aluminium oxide Al2 O3 Ferum(III) nitrat Iron(III) nitrate Fe(NO3 )3 Barium klorida Barium chloride BaCl2 Barium nitrat Barium nitrate Ba(NO3 )2 Barium sulfat Barium sulphate BaSO4 Argentum nitrat Silver nitrate AgNO3 Argentum sulfat Silver sulphate Ag2 SO4 Argentum oksida Silver oxide Ag2 O Zink nitrat Zinc nitrate Zn(NO3 )2 Zink sulfat Zinc sulphate ZnSO4 Zink oksida Zinc oxide ZnO Kalsium nitrat Calcium nitrate Ca(NO3 )2 Kalsium sulfat Calcium sulphate CaSO4 Kalsium oksida Calcium oxide CaO Plumbum(II) nitrat Lead(II) nitrate Pb(NO3 )2 Plumbum(II) sulfat Lead(II) sulphate PbSO4 Plumbum(II) klorida Lead(II) chloride PbCl2 Ammonium karbonat Ammonium carbonate (NH4 )2 CO3 Ammonium nitrat Ammonium nitrate NH4 NO3 Ammonium klorida Ammonium chloride NH4 Cl Asid hidroklorik Hydrochloric acid HCl Asid etanoik Ethanoic acid CH3 COOH Asid nitrik Nitric acid HNO3 3.4 Persamaan Kimia Chemical Equation Latihan 10 Persamaan kimia seimbang/ Balanced chemical equation TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai persamaan kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Seimbangkan persamaan kimia berikut. TP 3 Balance the following chemical equations. (a) 2 Mg + O2 → 2 MgO (b) N2 + 3 H2 → 2 NH3 (c) Zn + 2 HCl → ZnCl2 + H2 (d) 2 KOH + H2 SO4 → K2 SO4 + 2 H2 O (e) Cl2 + 2 KBr → 2 KCl + Br2 (f) 4 Na + O2 → 2 Na2 O (g) 2 K + 2 H2 O → 2 KOH + H2 (h) C2 H4 + 3 O2 → 2 CO2 + 2 H2 O Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 38 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

39 2 Tulis persamaan kimia seimbang bagi tindak balas berikut. TP 3 Write the balanced chemical equation for the following reactions. Tindak balas kimia Chemical reaction Persamaan kimia seimbang Balanced chemical equation (a) Natrium bertindak balas dengan gas klorin untuk menghasilkan natrium klorida Sodium reacts with chlorine gas to produce sodium chloride 2Na + Cl2 → 2NaCl (b) Litium bertindak balas dengan gas oksigen untuk menghasilkan litium oksida Lithium reacts with oxygen gas to produce lithium oxide 4Li + O2 → 2Li2 O (c) Plumbum(II) oksida bertindak balas dengan gas hidrogen untuk menghasilkan logam plumbum dan air Lead(II) oxide reacts with hydrogen gas to produce lead metal and water PbO + H2 → Pb + H2 O (d) Ferum bertindak balas dengan gas klorin untuk menghasilkan ferum(III) klorida Iron reacts with chlorine gas to produce iron(III) chloride 2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3 (e) Natrium hidroksida bertindak balas dengan asid sulfurik untuk menghasilkan natrium sulfat dan air Sodium hydroxide reacts with sulphuric acid to produce sodium sulphate and water 2NaOH + H2 SO4 → Na2 SO4 + 2H2 O (f) Kalium hidroksida bertindak balas dengan asid nitrik untuk menghasilkan kalium nitrat dan air Potassium hydroxide reacts with nitric acid to produce potassium nitrate and water KOH + HNO3 → KNO3 + H2 O (g) Kalsium karbonat bertindak balas dengan asid sulfurik untuk menghasilkan kalsium sulfat, karbon dioksida dan air Calcium carbonate reacts with sulphuric acid to produce calcium sulphate, carbon dioxide and water CaCO3 + H2 SO4 → CaSO4 + CO2 + H2 O (h) Magnesium bertindak balas dengan asid sulfurik untuk menghasilkan magnesium sulfat dan gas hidrogen Magnesium reacts with sulphuric acid to produce magnesium sulphate and hydrogen gas Mg + H2 SO4 → MgSO4 + H2 (i) Kuprum(II) oksida bertindak balas dengan asid hidroklorik untuk menghasilkan kuprum klorida dan air Copper(II) oxide reacts with hydrochloric acid to produce copper(II) chloride and water CuO + 2HCl → CuCl2 + H2 O Latihan 11 Analisis kualitatif dan kuantitatif (stoikiometri) Qualitative and quantitative analyses (stoichiometric) TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai persamaan kimia dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Bagi setiap persamaan kimia berikut, TP 4 For each of the following chemical equations, (a) tulis persamaan kimia yang seimbang. write a balanced chemical equation. Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 39 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

40 (b) beri tiga maklumat yang boleh ditafsirkan daripada persamaan kimia itu. give three information that can be interpreted from the chemical equation. 1 Na + O2 → Na2 O (a) Persamaan kimia seimbang: Balanced chemical equation: 4Na + O2 → 2Na2 O (b) Maklumat: Information: 1. Natrium dan gas oksigen ialah bahan tindak balas./ Sodium and oxygen gas are the reactants. 2. Natrium oksida ialah hasil tindak balas./ Sodium oxide is the product. 3. 4 mol natrium bertindak balas dengan 1 mol gas oksigen untuk menghasilkan 2 mol natrium oksida. 4 moles of sodium react with 1 mole of oxygen gas to form 2 moles of sodium oxide. 2 CO2 + H2 O → C6 H12O6 + O2 (a) Persamaan kimia seimbang: Balanced chemical equation: 6CO2 + 6H2 O → C6 H12O6 + 6O2 (b) Maklumat: Information: 1. Karbon dioksida dan air ialah bahan tindak balas./Carbon dioxide and water are the reactants. 2. Glukosa dan gas oksigen ialah hasil tindak balas./ Glucose and oxygen gas are the products. 3. 6 mol karbon dioksida bertindak balas dengan 6 mol air untuk menghasilkan 1 mol glukosa dan 6 mol gas oksigen. 6 moles of carbon dioxide react with 6 moles of water to form 1 mole of glucose and 6 moles of oxygen gas. 3 H2 O2 → H2 O + O2 (a) Persamaan kimia seimbang: Balanced chemical equation: 2H2 O2 → 2H2 O + O2 (b) Maklumat: Information: 1. Hidrogen peroksida ialah bahan tindak balas./Hydrogen peroxide is a reactant. 2. Air dan gas oksigen ialah hasil tindak balas./Water and oxygen gas are products. 3. 2 mol hidrogen peroksida terurai untuk membentuk 2 mol air dan 1 mol gas oksigen. 2 moles of hydrogen peroxide decompose to form 2 moles of water and 1 mole of oxygen gas. Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 40 10/9/2023 1:50:11 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

41 Latihan 12 Persamaan kimia dalam masalah penghitungan/Chemical equation in calculation problem TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai persamaan kimia untuk menerangkan kejadian atau fenomena alam dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Jawab soalan berikut./ Answer the following questions. 1 2.4 g serbuk magnesium telah bertindak balas dengan larutan argentum nitrat untuk menghasilkan larutan magnesium nitrat dan pepejal argentum. Persamaan di bawah menunjukkan tindak balas yang berlaku. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Jisim atom relatif: Mg = 24, Ag = 108, O = 16; Pemalar Avogadro, NA = 6.02 3 1023 mol–1] 2.4 g of magnesium powder reacted with silver nitrate solution to produce magnesium nitrate solution and solid silver. The equation below shows the reaction that occurred. [Relative atomic mass: Mg = 24, Ag = 108, O = 16; Avogadro constant, NA = 6.02 3 1023 mol–1] Mg + AgNO3 → Mg(NO3 )2 + Ag (a) Seimbangkan persamaan di atas. Balance the above equation. Mg + 2AgNO3 → Mg(NO3 )2 + 2Ag (b) Hitung bilangan mol serbuk magnesium yang digunakan. Calculate the number of moles of magnesium powder used. Bil. mol/No. of moles of Mg = 2.4 24 = 0.1 mol (c) Tentukan bilangan mol argentum nitrat yang telah digunakan dalam tindak balas ini. Determine the number of moles of silver nitrate that was used in this reaction. Daripada persamaan, 1 mol Mg bertindak balas dengan 2 mol AgNO3 . From the equation, 1 mole of Mg reacts with 2 moles of AgNO3 . ∴ 0.1 3 2 = 0.2 mol of AgNO3 digunakan./ was used. (d) (i) Hitung jisim argentum yang terbentuk. Calculate the mass of silver formed. Daripada persamaan/From the equation, 2 mol AgNO3 → 2 mol Ag Jisim/Mass of Ag = 0.2 3 108 = 21.6 g (ii) Berapakah bilangan atom argentum yang terbentuk? How many silver atoms were formed? Bil. atom/ No. of atoms of Ag = 0.2 3 6.02 3 1023 = 1.204 3 1023 atom/atoms Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 41 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

42 2 Plumbum(II) nitrat, Pb(NO3 )2 bertindak balas dengan larutan natrium sulfat, Na2 SO4 untuk menghasilkan larutan natrium nitrat, NaNO3 dan 30.3 g pepejal plumbum(II) sulfat, PbSO4 . [Jisim atom relatif: Pb = 207, S = 32, N = 14, O = 16, Na = 23; Pemalar Avogadro, NA = 6.02 3 1023 mol–1] TP 3 KBAT Mengaplikasi Lead(II) nitrate, Pb(NO3 )2 reacts with sodium sulphate, Na2 SO4 to produce sodium nitrate solution, NaNO3 and 30.3 g of solid lead(II) sulphate, PbSO4 . [Relative atomic mass: Pb = 207, S = 32, N = 14, O = 16, Na = 23; Avogadro constant, NA = 6.02 3 1023 mol–1] (a) Tulis persamaan kimia yang seimbang untuk tindak balas di atas. Write the balanced chemical equation for the above reaction. Pb(NO3 )2 + Na2 SO4 → 2NaNO3 + PbSO4 (b) Hitung bilangan mol plumbum(II) sulfat, PbSO4 yang terhasil. Calculate the number of moles of lead(II) sulphate, PbSO4 produced. Bil. mol/ No. of moles of PbSO4 = 30.3 207 + 32 + 4(16) = 0.1 mol (c) Tentukan bilangan mol larutan natrium sulfat, Na2 SO4 yang telah digunakan. Determine the number of moles of sodium sulphate, Na2 SO4 solution used. Daripada persamaan, 1 mol PbSO4 dihasilkan daripada 1 mol Na2 SO4 . From the equation, 1 mole of PbSO4 is produced from 1 mole of Na2 SO4 . Jadi, 0.1 mol PbSO4 dihasilkan daripada 0.1 mol Na2 SO4 . So, 0.1 mole of PbSO4 is produced from 0.1 mole of Na2 SO4 . (d) Hitung jisim natrium nitrat, NaNO3 yang terhasil. Calculate the mass of sodium nitrate, NaNO3 produced. Daripada persamaan, 1 mol PbSO4 dihasilkan bersama dengan 2 mol NaNO3 . From the equation, 1 mole of PbSO4 is produced together with 2 moles of NaNO3 . ∴ Bil. mol/ No. of moles of NaNO3 = 0.1 3 2 = 0.2 mol Jisim/Mass of NaNO3 = 0.2 3 [23 + 14 + 3(16)] = 17 g (e) Berapakah bilangan kation yang terdapat dalam natrium nitrat, NaNO3 yang dihasilkan? What is the number of cations present in the sodium nitrate, NaNO3 produced? Bil. kation/ No. of cations = 0.2 3 6.02 3 1023 = 1.204 3 1023 ion Na+/ Na+ ions Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 42 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

43 3 Pembakaran bahan api butana, C4 H10 di dalam oksigen berlebihan akan membebaskan gas karbon dioksida dan air. TP 3 Combustion of butane fuel, C4 H10 in excess oxygen will release carbon dioxide gas and water. (a) Apakah formula empirik bagi butana? What is the empirical formula for butane? C2 H5 (b) Tulis persamaan kimia seimbang bagi tindak balas pembakaran butana. Write the balanced chemical equation for the combustion reaction of butane. 2C4 H10 + 13O2 → 8CO2 + 10H2 O (c) Dalam pembakaran butana, 5 000 cm3 gas karbon dioksida dibebaskan. [Jisim atom relatif: H = 1, C = 12; Pemalar Avogadro, NA : 6.02 × 1023 mol–1; Isi padu molar gas pada keadaan bilik = 24 dm3 ] KBAT Mengaplikasi In a combustion of butane, 5 000 cm3 of carbon dioxide is released. [Relative atomic mass: H = 1, C = 12; Avogadro constant, NA = 6.02 × 1023 mol–1; Molar volume of gas at room conditions = 24 dm3 ] (i) Berapakah isi padu gas oksigen yang digunakan dalam tindak balas ini? What is the volume of oxygen gas used in this reaction? Bil. mol/ No. of moles of CO2 = 5 000 24 000 = 0.2 mol Daripada persamaan, 8 mol CO2 dihasilkan daripada 13 mol O2 From the equation, 8 mol CO2 is produced from 13 mol O2 0.2 mol CO2 dihasilkan daripada/ 0.2 mol CO2 is produced from = 0.2 × 13 8 = 0.325 mol O2 Isi padu/Vol. of O2 = 0.325 × 24 = 7.8 dm3 (ii) Tentukan jisim butana yang telah terbakar. Determine the mass of butane that has burned. Daripada persamaan, 8 mol CO2 dihasilkan daripada 2 mol butana From the equation, 8 mol CO2 is produced from 2 mol butane 0.2 mol CO2 dihasilkan daripada/0.2 mol CO2 is produced from = 0.2 × 2 8 = 0.05 mol butana/mol butane Jisim butana/Mass of butane = 0.05 × 58 = 2.9 g (iii) Hitung bilangan molekul air yang terbentuk. Calculate the number of water molecules formed. Daripada persamaan, 8 mol CO2 menghasilkan 10 mol air From the equation, 8 mol CO2 produces 10 mol water 0.2 mol CO2 menghasilkan/0.2 mol CO2 produces = 0.2 × 10 8 = 0.25 mol air/mol water Bil. molekul air/No. of molecules of water = 0.25 × 6.02 × 1023 = 1.505 × 1023 molekul/ molecules Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49) - Tajul Updated.indd 43 3/11/2023 4:15:46 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

44 Praktis Berformat SPM Kertas 1 1 Persamaan kimia bagi tindak balas di bawah menunjukkan tindak balas antara marmar dengan asid hidroklorik untuk menghasilkan kalsium klorida, karbon dioksida dan air. The following chemical equation shows the reaction between marble and hydrochloric acid to form calcium chloride, carbon dioxide and water. CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + H2 O + CO2 Apabila 20.0 g ketulan marmar bertindak balas dengan asid hidroklorik berlebihan, berapakah isi padu gas karbon dioksida yang terbebas? KBAT Mengaplikasi [Jisim atom relatif: C = 12, O = 16, Ca = 40; Isi padu molar gas pada keadaan bilik = 24 dm3 mol–1] When 20.0 g of marble chips reacts with excess hydrochloric acid, what is the volume of carbon dioxide gas released? [Relative atomic mass: Zn = 65; Molar volume of gas at room conditions = 24 dm3 mol–1] A 48 cm3 B 4.8 cm3 C 480 cm3 D 4 800 cm3 2 Rajah 1 menunjukkan botol yang digunakan untuk menyimpan 100 g argentum karbonat di makmal sekolah. [Jisim atom relatif: C = 12, O = 16, Ag = 108: Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] Diagram 1 shows a bottle used to store 100 g of silver carbonate in the school laboratory. [Relative atomic mass: C = 12, O = 16, Ag = 108: Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] Ag2 CO3 100 g pepejal argentum karbonat 100 g of solid silver carbonate Rajah 1/ Diagram 1 Berapakah bilangan kation yang terdapat di dalam botol reagen tersebut? How many cations are present in the reagent bottle? A 2.18 × 1023 B 2.86 × 1024 C 28.66 × 1023 D 30.29 × 1025 3 Jadual 1 menunjukkan empat biji belon yang mengandungi empat jenis gas yang berbeza. Table 1 shows four balloons containing four different types of gases. Belon Balloon 1 2 3 4 Gas/ Gas CH4 NO2 NH3 C2 H4 Isi padu gas Gas volume 5 000 cm3 10.0 dm3 12.4 dm3 3 000 cm3 Jadual 1/ Table 1 Belon yang manakah mempunyai bilangan atom yang paling banyak? Which balloon has the most number of atoms? A Belon 1 C Belon 3 Balloon 1 Balloon 3 B Belon 2 D Belon 4 Balloon 2 Balloon 4 4 Formula molekul bagi butil etanoat ialah CH3 COOC4 H9 . Apakah formula empirik bagi butil etanoat? The molecular formula of butyl ethanoate is CH3 COOC4 H9 . What is the empirical formula of butyl ethanoate? A C3 H6 O B C3 H4 O C C2 H4 O D CH3 O 5 Persamaan kimia berikut menunjukkan pembakaran lengkap gas propana. The following chemical equation shows the complete combustion of propane gas. C3 H8 + 5O2 → 3CO2 + 4H2 O Berapakah jisim gas propana yang diperlukan untuk menghasilkan 3.8 dm3 gas karbon dioksida pada keadaan bilik? [Jisim atom relatif: H = 1, C = 12; Isi padu molar gas pada keadaan bilik ialah 24 dm3 mol–1] KBAT Mengaplikasi What is the mass of propane gas needed to produce 3.8 dm3 of carbon dioxide gas at room conditions? [Relative atomic mass: H = 1, C = 12; Molar volume of gas at room conditions is 24 dm3 mol–1] A 2.3 g C 8.8 g B 6.6 g D 10.0 g Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 44 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

45 Kertas 2 1 (a) Jadual 1 menunjukkan tiga bahan kimia dan formula kimia masing-masing. Table 1 shows three chemicals with their respective chemical formulae. Bahan/ Substance Formula/ Formula Besi/ Iron Fe Sulfur trioksida/ Sulphur trioxide SO3 Natrium oksida/ Sodium oxide Na2 O Jadual 1/ Table 1 (i) Tulis formula kimia bagi natrium oksida dalam Jadual 1. Write the chemical formula of sodium oxide in Table 1. [1 markah/ mark] (ii) Nyatakan jenis zarah yang terdapat di dalam natrium oksida. State the type of particles found in sodium oxide. Ion/ Ions [1 markah/ mark] (b) Hitung bilangan atom yang terdapat dalam 10 g ferum. [Jisim atom relatif: Fe = 56; Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] Calculate the number of atoms in 10 g of iron. [Relative atomic mass: Fe = 56; Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] Bil. mol/ No. of moles = 10 56 = 0.18 mol Bil. atom/ No. of atoms = 0.18 × 6.02 × 1023 = 1.08 × 1023 atom/ atoms [1 markah/ mark] (c) Sulfur trioksida ialah sejenis gas pada keadaan bilik. Sulphur trioxide is a gas at room conditions. (i) Tentukan jisim molar bagi sulfur trioksida. [Jisim atom relatif: O = 16, S = 32] Determine the molar mass of sulfur trioxide. [Relative atomic mass: O = 16, S = 32] Sulfur trioksida/Sulphur trioxide = SO3 Jisim molar/ Molar mass = 32 + (3 × 16) = 80 g mol–1 [1 markah/ mark] (ii) Berapakah bilangan zarah yang terdapat di dalam 500 cm3 sulfur trioksida pada keadaan bilik? [Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] How many particles are there in 500 cm3 of sulphur trioxide at room conditions? [Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] Bil. mol/ No. of moles = 500 24 000 = 0.02 mol Bil. zarah/ No. of particles = 0.02 × 6.02 × 1023 = 1.204 × 1022 molekul/molecules [1 markah/ mark] Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 45 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

46 2 Rajah 1 menunjukkan susunan radas untuk menentukan formula empirik bagi oksida kuprum. Diagram 1 shows the apparatus set-up to determine the empirical formula of oxide of copper. Gas hidrogen Hydrogen gas Oksida kuprum/ Oxide of copper Rajah 1/ Diagram 1 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan formula empirik? What is meant by empirical formula? Formula kimia yang menunjukkan nisbah paling ringkas atom-atom setiap unsur yang terdapat di dalam sesuatu sebatian./ A chemical formula that shows the simplest ratio of atoms for each element in the compound. [1 markah/ mark] (b) (i) Bagaimanakah anda menyediakan gas hidrogen di dalam makmal? How do you prepare hydrogen gas in a laboratory? Melalui tindak balas antara asid hidroklorik dengan zink. Through the reaction between hydrochloric acid and zinc. [1 markah/ mark] (ii) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas dalam 2(b)(i). Write the chemical equation for the reaction in 2(b)(i). Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2 [1 markah/ mark] (iii) Apakah perubahan yang dapat dilihat selepas oksida kuprum dipanaskan dengan kuat? What are the changes that can be seen after the oxide of copper is heated strongly? Serbuk hitam berubah menjadi perang./ Black powder changes to brown. [1 markah/ mark] (c) Jadual 2 menunjukkan keputusan eksperimen. Table 2 shows the results of the experiment. Jisim tiub kaca (g) / Mass of glass tube (g) 21.95 Jisim tiub kaca + oksida kuprum (g)/ Mass of glass tube + oxide of copper (g) 37.95 Jisim tiub kaca + kuprum (g)/ Mass of glass tube + copper (g) 34.75 Jadual 2/ Table 2 Tentukan formula empirik bagi oksida kuprum. KBAT Mengaplikasi [Jisim atom relatif : Cu = 64, O = 16] Determine the empirical formula of oxide of copper. [Relative atomic mass: Cu = 64, O = 16] Unsur/ Element Cu O Jisim (g)/ Mass (g) 12.8 3.2 Bilangan mol/ Number of moles 12.8 64 = 0.2 3.2 16 = 0.2 Nisbah mol teringkas/ Simplest ratio of mole 1 1 Formula empirik/ Empirical formula CuO [3 markah/ marks] Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 46 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

47 (d) Bolehkah formula empirik bagi magnesium oksida ditentukan dengan kaedah yang sama? Jelaskan jawapan anda. KBAT Menilai Can the empirical formula of magnesium oxide be determined by the same method? Explain your answer. Tidak, [Mengapa] kerana magnesium lebih reaktif daripada hidrogen. No, [Why] because magnesium is more reactive than hydrogen. [2 markah/ marks] 3 (a) Rajah 2 menunjukkan sebuah papan tanda di makmal sekolah. Diagram 2 shows a signboard in a school laboratory. Ahli kimia menggunakan unit mol untuk menyukat kuantiti bahan. Chemists use the mole unit to measure the quantity of a substance. Rajah 2/ Diagram 2 (i) Apakah yang dimaksudkan dengan satu mol bahan? What is the meaning of one mole of a substance? Kuantiti suatu bahan yang mengandungi sebanyak 6.02 × 1023 zarah bahan tersebut. The quantity of a substance containing 6.02 × 1023 particles of the substance. [1 markah/ mark] (ii) Hitung bilangan zarah yang terdapat di dalam 0.01 mol ferum. [Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] Calculate the number of particles in 0.01 mole of iron. [Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] Bil. atom/ No. of atoms = 0.01 × 6.02 × 1023 = 6.02 × 1021 [1 markah/ mark] (b) Persamaan di bawah merupakan suatu persamaan kimia yang tidak seimbang. The equation below is an unbalanced chemical equation. 2 Fe(p/s) + 3 Cl2 (g) 2 FeCl3 (p/s) (i) Seimbangkan persamaan kimia di atas. Balance the above chemical equation. [1 markah/ mark] (ii) Berdasarkan penamaan IUPAC, nyatakan nama bagi FeCl3 . Based on the IUPAC nomenclature, state the name of FeCl3 . Ferum(III) klorida/ Iron(III) chloride [1 markah/ mark] (iii) Tafsirkan persamaan di atas secara kualitatif dan kuantitatif. Interpret the above chemical equation qualitatively and quantitatively. 2 mol pepejal ferum bertindak balas dengan 3 mol gas klorin untuk menghasilkan 2 mol pepejal ferum(III) klorida./ 2 moles of solid iron react with 3 moles of chlorine gas to form 2 moles of solid iron(III) chloride. [1 markah/ mark] Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 47 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

48 1 (a) Pernyataan di bawah adalah tentang suatu tindak balas. The statement below is about a reaction. Kuprum(II) klorida, 500 cm3 gas karbon dioksida dan air terbentuk apabila kuprum(II) karbonat bertindak balas dengan asid hidroklorik. Copper(II) chloride, 500 cm3 of carbon dioxide gas and water are produced when copper(II) carbonate reacts with hydrochloric acid. (i) Tulis persamaan kimia seimbang bagi pernyataan di atas. Tafsirkan persamaan kimia itu secara kualitatif dan kuantitatif. Tentukan jisim formula relatif bagi kuprum(II) klorida. KBAT Mengaplikasi [Jisim atom relatif: Cl = 35.5, Cu = 64] Write a balanced chemical equation for the statement above. Interpret the chemical equation qualitatively and quantitatively. Determine the relative formula mass of copper(II) chloride. [Relative atomic mass: Cl = 35.5, Cu = 64] [5 markah/ marks] (ii) Hitung jumlah bilangan ion yang terdapat di dalam kuprum(II) klorida. KBAT Mengaplikasi [Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1, 1 mol gas menempati 24 dm3 pada keadaan bilik] Calculate the total number of ions presents in copper(II) chloride. [Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1, 1 mole of gas occupies 24 dm3 at room conditions] [5 markah/ marks] (b) Persamaan kimia berikut ialah tindak balas penguraian X karbonat. The following chemical equation is for the decomposition reaction of X carbonate. XCO3 (p/s) → XO(p/s) + CO2 (g) (i) Berdasarkan persamaan kimia tersebut, kenal pasti satu sebatian ion dan satu sebatian kovalen. Kemudian, huraikan satu ujian kimia untuk mengesahkan gas yang terbebas. KBAT Mencipta Based on the chemical equation, identify one ionic compound and one covalent compound. Then, describe a chemical test to verify the gas released. [4 markah/ marks] (ii) Lukis susunan radas bagi tindak balas tersebut. KBAT Menganalisis Draw the apparatus set-up for the reaction. [2 markah/ marks] (iii) Sekiranya 20.0 g X karbonat dipanaskan, hitung jisim X oksida yang terbentuk dan bilangan molekul karbon dioksida yang terbebas setelah X karbonat terurai sepenuhnya. [Jisim atom relatif: C = 12, O = 16, X = 65; Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] KBAT Menganalisis If 20.0 g of X carbonate is heated, calculate the mass of X oxide formed and the number of carbon dioxide molecules released after the X carbonate has decomposed completely. [Relative atomic mass: C = 12, O = 16, X = 65; Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] [4 markah/ marks] Tkt 4 Stra A+ Kimia 3(27-49).indd 48 10/9/2023 1:50:12 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA