กถา] 547 สนตัเกนิทานกถาิ พระผมูพระภาคี เมอประท ื่บนั งเปล ั่งพระอทานแลุว ทรงมพระดำร ีวิา “เรา ทองเทยวมาี่๔ อสงไขย ๑๐๐,๐๐๐ กปั กเพราะเหต็แหุงบลลังกัน ี้ซงเปึ่นวชิยบัลลังกั มงคลบลลังกัของเรา เรานงบนบั่ลลังกัน ี้ความดำรยิงไมับรบิรณูตราบใด เราจกไม ัยอมลกุ จากบลลังกัน ี้ตราบนนั้ ” ทรงเขาสมาบตันิบได ั หลายแสนโกฏ ิ ประทบนังั่ณ บลลังกั นนตลอดั้๗ วนั ทที่านหมายเอากล าวไว วา “ลำดบนันนั้นแหละั่ พระผมูพระภาคี ทรงประทบนังเสวยวั่มิตตุสิขุ โดยบลลังกัเดยวตลอดี ๗ วนั” ๑ ลำดบนันั้ พวกเทวดาบางเหลา เกดความปร ิวิตกวิา “แมในว นนั ี้พระสทธิตถะั ยงคงมักีจทิตี่องทำอย โดยแน ูแท ดวยย งไมัทรงละความอาล ยในบ ัลลังกั ” ลำดบนันั้ พระศาสดา ทรงทราบความปรวิตกของเหลิาเทวดาทงหลายั้ จงเหาะขึนสึ้เวหาสู ทรง แสดงยมกปาฏหาริยิ เพอขจื่ดความปร ัวิตกของเทวดาเหลิานนั้ ครนทรงระงั้บความั ปรวิตกของเหลิาเทวดาทงหลายดั้วยปาฏ หาริยิน ี้อยางนแลี้ว ประทบยันืณ สวนทศอิดรุ เยองไปทางท ื้ศปราจ ินเลีกน็อย จากบลลังกั ทรงดำรวิา “เราแทงตลอดพระสพพัญัตุ ญาณ ณ บลลังกันแล้ีวหนอ ” ทรงสำรวจดบูลลังกั และโพธ พฤกษิ อนเป ันสถานท ี่ รองรบการบรรลัผลแหุงบารมทีงหลายั้ ทพระองคี่ทรงบำเพ ญมาตลอด็๔ อสงไขย ๑๐๐,๐๐๐ กปั ดวยดวงพระเนตรอ นไม ักระพรบิ ทรงยบยังอยั้ตลอดู๗ วนั สถานที่ นนั้ จงชึอวื่าอนมิสเจดิยี ลำดบนันั้ พระองคทรงเนรมตทิจงกรมี่ ระหวางบลลังกัและท ประท ี่บยันื เสดจ็ จงกรม ณ รตนจงกรมกลั บไปมา ั จากขางหนาและขางหลงั ทรงยบยังอยั้ตลอดู๗ วนั สถานทนี่นั้ ชอวื่ารตนจงกรมเจดัยี ในสปดาห ัท ี่๔ เทวดาทงหลายเนรมั้ตเริอนแกืว ทางทศพายิพแตั โพธ พฤกษิ ประทบนังขั่ดสมาธั ิณ รตนฆระนันั้ ทรงพจารณาพระอภิ ธรรมป ิฎก ทรงยบยังอยัู้ ตลอด ๗ วนั สถานทนี่นั้ ชอวื่ารตนฆรเจดัยี สนตัเกนิทานกถาิ ๑ ว.ิม. (ไทย) ๔/๑/๑
548 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ พระผูมีพระภาคทรงประทับยับยั้งอยู ตลอด ๔ สัปดาห ใกลโพธิพฤกษ อยางนแลี้ว ในสปดาห ัท ี่๕ เสดจจากโคนโพธ ็พฤกษิ เขาไปย งโคน ัตนอชปาลน โครธ ิ ครนเสดั้จ็ เขาไปถ งแลึว จงประท ึบนังเลั่อกเฟ ืนธรรมและเสวยวมิตตุสิขุณ ตนอชปาล - นโครธน ินั้ พระศาสดาครนทรงยั้บยังั้ณ ตนอชปาลน โครธน ินั้ตลอด ๗ วนแลัวจงเสดึจ็ ไปยงั โคนตนมจลุนทิ ณ ทนี่นั้พญามจลุนทินาคราช เอาขนดวงรอบไว๗ ชนั้เพอื่ ปองกันความหนาวเปนตน เมื่อเกิดฝนตกพรำๆ ตลอด ๗ วัน พระศาสดาเสวย วมิตตุสิขุ เหมอนประท ืบอยั ูในพระคนธกัฎุอีนไม ัคบแคบั ทรงยบยังอยัู้ณ โคนตน มจลุนทินนั้ ตลอด ๗ วนั แลวเสดจเข็ าไปย งโคน ัตนราชายตนะ ประทบนังเสวยั่ วมิตตุสิขุณ ทนี่นั้ตลอด ๗ วนั๗ สปดาห ับรบิรณูแลวด วยประการฉะน ี้ในระหวางน ี้ พระผมูพระภาคไม ีมการบี วนพระโอฐ ไมม การปฏ ีบิตัสริรกีจิ ไมมการเสวยพระกระยาหารี ทรงยบยังอยั้ดูวยสขุ ในผลสมาบตัเพิยงอยีางเดยวเทีานนั้ ลำดบนันั้ พระศาสดาทรง ชำระพระโอษฐดวยไม ชำระพระทนต ชอวื่านาคลดา และดวยอทกวารุ ี จากสระอโนดาต อนทัาวสกกะจอมเทพันอมเขามาถวาย ในวนทั ี่๔๙ อนเป ันวนสัดทุายแหง๗ สปดาห ั ประทบนังั่ ณ โคนตนราชายตนะ นนนั้นแลั่ ในสมยนันั้ พานชิ๒ คนพนี่อง ชอวื่า ตปสสะและภุลลักะิอนเทวดาผั เปูน ญาตสาโลห ิติ ใหเกดความอิ ตสาหะในการถวายอาหารแดุพระศาสดา ถอขืาวสตตัผงุ และขาวสตตักุอน เขาไปเฝ าพระศาสดา ยนกราบทืลวูา “ขอพระผมูพระภาคี ทรงอาศยั ความกรณาโปรดทรงรุบภัตตาหารนัดี้วยเถดิ” เพราะเหตทุบาตรที่เทวดาถวายในว ี่นั ทรี่บขัาวมธ ปายาสุ อนตรธานไป ั พระผมูพระภาคทรงดำร ีวิา “พระตถาคตทงหลายั้ ยอมไม รบอาหารั ดวยม อเปล ืา เราจะพงรึบอาหารนั ไดี้อย างไรก นหนอั ” ลำดบนันั้ ทาวจาตมหาราชผุมาจากทูศทิงั้๔ ทรงทราบพระอธยาศัยของพระผัมูพระภาคพระองคี นั้นจึงนอมบาตร ๔ ใบ อันสำเร็จดวยแกวมณีและแกวมรกตเขาไปถวาย พระผูมี พระภาคทรงหามบาตรเหลานนั้ ทาวจาตมหาราชุ จงนึอมถวายบาตร๔ ใบ อนสำเร ัจ็ ดวยศลาิ มสีเหมีอนถืวเขั่ยวี พระผมูพระภาคี ทรงอาศยควาามกรัณาทุาวจาตมหาราชุ
กถา] 549 นนั้ จงทรงรึ บไว ั แลวทรงอธ ษฐานให ิ เป นบาตรใบเด ยวกีนั แลวทรงร บอาหารในบาตร ั อนสำเร ัจด็วยศลาอินมัคีามากนนั้ เสวยแลวทรงทำอน โมทนาุ พานชทิงั้ ๒ พนี่องนนั้ ถงพระพึทธเจุาและพระธรรมเป นสรณะทพี่งึ่ เปนทเววาจกอิบาสกุ ลำดบนันั้ พระศาสดาเสดจไปย ็งตั นอชปาลน โครธอ ิกี ประทบนังั่ณ โคนตน อชปาลนโครธ ิ ลำดบนันั้ เมอพระองคื่ประท บนังแลั่ว ทรงพจารณาเหินว็า ธรรม ทไดี่บรรลแลุวนนั้ เปนธรรมลมลุกึ จงเกึ ดความปร ิวิตกิ ทพระพี่ทธเจุาทกพระองคุ ทรงประพฤตกินมาถังอาการคึอื ความมพระพี ทธประสงคุจะไม ทรงแสดงธรรมโปรด ผอูนโดยน ื่ยเป ันตนวา “ธรรมนเราบรรลี้แลุว” ๑ ครงนั้นั้ทาวสหมบดัพรหมี ทรงดำรวิา “ทานผูเจริญเอย โลกจะฉิบหายหนอ โลกจะพินาศหนอ” ๒ แลวจึงพาทาวสักกะ ทาวสยามุ ทาวสนดัสุติ ทาวนมมานรดิ ีทาวปรน มมิตวสวิตดั ีและทาวมหาพรหม ใน ๑๐,๐๐๐ จกรวาลั มายงสำน ักของพระศาสดาั ทลอูอนวอนให ทรงแสดงธรรม โดยนยเป ันตนวา “ขาแตพระองคผเจรู ญิ ขอพระผมูพระภาคี โปรดทรงแสดงธรรมเถดิ พระเจาขา” ครั้งนั้น พระศาสดาทรงประทานปฏิญญารับแกทาวสหัมบดีพรหมนั้นแลว ทรงดำรวิา “เราควรแสดงธรรมโปรดใครกอนหนอ ” ทรงทราบวาอาฬารดาบสและ อทกดาบสทำกาละเสุยแลีว ทรงปรารภภกษิ ปุ ญจวคคัยีใส ไว ในพระหฤท ยวัา “ภกษิุ ปญจวคคัยี มอีปการะมากแกุเรา ” ทรงระลกวึา “เดยวนี๋ ี้ภกษิ ปุ ญจวคคัยีเหลานนอยัู้ ณ ทไหนหนอ ี่ ” กทรงทราบว็า “อยทูปี่าอสิปตนม ิคทายวินั แขวงกรงพาราณสุ ”ี ทรงดำรวิา “เราจกไปในท ันี่นั้ แลวประกาศธรรมจ กรั ” แลวเสดจเท็ยวบี่ณฑบาติ ประทบอยั ใกล ู ณ โพธมิณฑสถานนันั้ นนแหละั่ ๒-๓ วนั ในวนอาสาฬหป ัรณมุี ทรงมพระดำร ีวิา “จกเสดั จไปย ็งกรังพาราณสุ ” ีทรงถอบาตรและจืวรี เดนทางได ิ ๑ ว.ิม. (ไทย) ๔/๗/๑๑, ท.ีม. (ไทย) ๑๐/๖๔,๖๗/๓๖,๓๗, ม.ม. ( ูไทย) ๑๒/๒๘๑/๓๐๕, ม.ม. (ไทย) ๑๓/ ๓๓๗/๔๐๗, สํ.ส. (ไทย) ๑๕/๑๗๒/๒๒๙๒ วิ.ม. (ไทย) ๔/๘/๑๒, ที.ม. (ไทย) ๑๐/๖๖/๓๗, ม.มู. (ไทย) ๑๒/๒๘๒/๓๐๖, ม.ม. (ไทย) ๑๓/๓๓๘/ ๔๐๘, สํ.ส.(ไทย) ๑๕/๑๗๒/๒๓๐ สนตัเกนิทานกถาิ
550 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ๑๘ โยชน ในระหวงทาง ทรงพบอปกาชุวกีเดนสวนทางมาิ ทรงบอกอาชวกนีนวั้า พระองคเปนพระพทธเจุา ในวนนันนั้นเองั่ ในเวลาเยน็ เสดจถ็ งปึาอสิปตนม ิคทายวินั แขวงกรงพาราณสุี ฝายภกษิ ปุ ญจวคคัยีเหนพระตถาคตเสด็จมาแต็ ไกล จงทำการน ึดหมายกันวัา “อาวโสุ พระสมณโคดมน ี้เวยนมาเพี อความเป ื่นคนมกมากดั วยป จจยั มกายบรีบิรณู มีอินทรียเอิบอิ่ม มีผิวพรรณเพียงดังสีทอง กำลังเสด็จมา พวกเราจักไมทำการ อภวาทเป ินตนแกทานละ เพยงแตี ป อาสนะไวู ” พระผมูพระภาคทรงทราบวาระจีตของิ ภกษิ ปุ ญจวคคัยีเหลานนั้ ทรงแผเมตตาจตทิสามารถแผี่ไปโดยไม เจาะจงในสรรพส ตวั มาเปนแผเมตตาจ ตโดยเจาะจง ิ ภกษิ ปุ ญจวคคัยีเหลานนั้ อนเมตตาจัตของพระผิมูี พระภาคสมผัสแลัว เมอพระตถาคตเสดื่จเข็ าไปหา กไม็ สามารถดำรงอย ในข ูอนดหมายั ของตนได พากนทำก ัจทิกอยุางม การกราบไหว ี เปนตน บณฑัตพิงทราบความพึสดาริ ตามนยทัที่านกล าวไว แล วใน คมภัรีว นิยมหาวรรคั เปนตน ลำดบนันั้ พระผมูพระภาคทรงยีงภักษิ ปุ ญจวคคัยัเหลานนั้ ใหเข าใจความเป น พระพทธเจุาของพระองคแลว ประทบนังเหนั่อบวรพืทธอาสนุทจี่ดไว ัแลว เมอกาลื่ อนประกอบด ัวยดาวนกษัตรชัอวื่าอ ตตราสาฬหะเปุนไปอย ูอนพรหมั๑๘ โกฏิแวดลอม แลว ทรงเรยกพระเถระป ีญจวคคัยีมาแลว ทรงแสดงพระธรรมจกกั ปปว ัตตนสัตรู บรรดาภกษิ ปุ ญจวคคัยีเหลานนั้ ทานพระอ ญญาโกณฑ ัญญะั สงญาณไปตามกระแส เทศนา ในเวลาจบพระสตรู จงดำรงอย ึ ในโสดาป ูตตผลิ พรอมดวยพรหม๑๘ โกฏิ เพราะเหตนุนั้ พระผมูพระภาคจีงตรึสวัา [๑] “ในกาลบดนั ี้ตถาคตเปนพระสมมาสัมพัทธเจุา นามวา โคดม เจรญในศากยสก ิลุ บำเพญความเพ็ยรี แลวได บรรลสุมโพธ ัญาณอิ นประเสร ัฐิ
กถา] 551 [๒] ผอูนพรหมทัลอาราธนาแลูว ประกาศ พระธรรมจกรั เทวดาและมนษยุประมาณ ๑๘ โกฏิ ไดบรรลธรรมครุงทั้ ี่๑” ๑ บรรดาคำเหลานนั้ ดวยคำว าตถาคต (อห)ํ ยอมแสดงถงพระองคึเอง คำวา ในกาลบดนั (ี้เอตรห)ิ คอื ในกาลนนั้ คำวาเจรญในศากยสก ิลุ (สกยวฑฺฒโนฺ ) คอื ผยูงศากยสกั ลใหุเจรญิ พระบาลวีา สกยปฺงุคโวฺ กม็ ีความเพยรทีานเรยกวีา ปธาน คำวา บำเพญ ็ (ปทหติวานฺ ) ไดแก พากเพยรี คอพยายามื อธบายวิา บำเพ็ญทุกรกิริยา คำวา ประมาณ ๑๘ โกฏิ (อฏฐารสนฺนํ โกฏีนํ) ความวา การบรรลธรรมครุงทั้ี่๑ ไดมแกีสตวั จำนวน ๑๘ โกฏ ิมพระอี ญญาโกณฑ ัญญเถระั เปนประธาน ดวยการตรสพระธรรมจักกั ปปว ัตตนสัตรูณ ปาอสิปตนม ิคทายวินั แขวง กรงพาราณสุี บดนั ี้พระผมูพระภาคตรีสอภัสมิยอันลัวงมาแลวเมอจะตรื่สอภัสมิยทัยี่งมาไม ัถงึ จงตรึ สพระดำร ั สเปันตนวา [๓] “จากนนั้ เราเมอแสดงธรรมในสมาคม ื่ เทวดาและมนษยุการบรรลธรรมครุงทั้ ี่๒ ไมตองกลาวถ งจำนวน ึ ” ๒ บรรดาคำเหลานนั้ คำวา ในสมาคมเทวดาและมนษยุ ( นรเทวสมาคเม) ความวา ในสมยอันนอกจากนื่นั้ ในมหามงคลสมาคม คอในท ืามกลางเทวดาและ มนษยุใน๑๐,๐๐๐ จกรวาลั เวลาจบมงคลสตรู การบรรลธรรมไดุมแกีมนษยุและ เทวดาเกินกวาที่จะนับได คำวา การบรรลุธรรมครั้งที่๒ (ทุติยาภิสมโย อหุ) ความวา จกมั ีเมอจะกลื่าวคำเป นอนาคตกาล แตกกล็ าวคำเป นอดตกาลวีาอหุเพราะ ๑ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๒/๗๑๘๒ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๓/๗๑๘ สนตัเกนิทานกถาิ
552 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ตกกระแสแลว หรอจะวืา กลาวเป นกาลว ปลาสก ิ ได็ ในคำอนนอกจากนื่ ี้และคำเชนน ี้ กน็ยนั ี้ตอมาในกาลทรงแสดงราห โลวาทสุตรู พระศาสดากทรงย็งสัตวัเกนกวิาทจะี่ นบได ั ใหดมนื่ ้ำอมตะคอการบรรลืธรรมุนเปี้นการบรรลธรรมครุงทั้ี่๓ เพาะเหตนุนั้พระผู มพระภาคจีงตรึสวัา [๔] “ตอมา ในคราวทเรากลี่าวสอนบตรของเราุ บดนั ี้ณ ทนี่แลี้การบรรลธรรมครุงทั้ี่๓ ไมตองกลาวถ งจำนวน ึ ” ๑ ไดยนวิา พระผมูพระภาคทรงมีสาวกสีนนับาตเพิยงครีงเดั้ยวี คอการประช ืมุ พระอรหันตสาวก ๑,๒๕๐ เหลานี้คือ ชฎิล ๓ พี่นอง มีพระอุรุเวลกัสสปะเปนตน ๑,๐๐๐ รปูพระอครสาวกทังั้๒ กบบรัวาริ๒๕๐ รปูเพราะเหตนุนั้พระผมูพระภาคี จงตรึสวัา [๕] “เรามการประช ีมสาวกุ ผแสวงหาคูณุ อนยั งใหญ ิ่ครงเดั้ยวี ภกษิ ประมาณุ ๑,๒๕๐ รปู ไดมาประช มกุนั” ๒ บรรดาคำเหลานนั้ คำวาครงเดั้ยวี (เอโกส)ิ คอื ไดมแลีวเพยงครีงเดั้ยวี เทานนั้ คำวาภกษิ ประมาณุ๑,๒๕๐ รปู (อฑฒเตรสสตานฺ ) ํคอื สาวกของเรา จำนวน ๑,๒๕๐ รปูคำวาภกษิ (ุภกิขฺนาสู )ิคอื ไดมแลีวแกภกษิทุงหลายั้อธบายวิา พระผูมีพระภาคประทับอยูทามกลางภิกษุสาวกเหลานั้น ทรงยกปาติโมกขขึ้นแสดง ในจาตรงคสุนนับาติ ลำดบนันั้ พระผมูพระภาคเมี อทรงแสดงพระประว ื่ตัของพระองคิ จงตรึ สคำ ั เปนตนวา ๑ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๔/๗๑๘๒ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๕/๗๑๘
กถา] 553 [๖] “เราผปราศจากมลท ูนิรงเรุองอยื ในู ทามกลางภกษิสงฆุใหสงทิ่ปรารถนาท ี่กอยุางเหมอนื แกวสารพดนักึ ใหสงทิ่ตี่องการท งปวง ั้ ฉะนนั้ ” ๑ บรรดาคำเหลานนั้คำวารงเรุองอยื (ูวโรจนมาโน ิ ) คอืรงเรุองอยืดูวยพทธสุริิ อนไม ัมทีสี่นสิ้ดุ คำวาผปราศจากมลท ูนิ (วมโล ิ ) คอื ผปราศจากมลท ูนิ คอกืเลสิ มีราคะเปนเตน คำวา เหมือนแกวสารพัดนึกใหสิ่งที่ตองการทั้งปวง (มณีว สพพกามโทฺ ) ความวา เราใหสขวุเศษทิ งเปั้ นโลก ยะและโลก ิตตระุ ทกอยุางทสาวกี่ มงมาตรปรารถนา ุ เหมอนแกืวจนดามณิ ี ใหทกอยุางท ชนปรารถนา ี่ บดนั ี้เมอจะทรงแสดงความปรารถนาท ื่สาวกปรารถนา ี่ พระศาสดาจงตรึ สคำ ั เปนตนวา [๗] “เราประกาศอรยสิจั ๔ เพออนื่เคราะหุ สตวัทงหลายั้ ผหวูงผลั ผแสวงธรรมู เปนเคร องละความพอใจในภพ ื่ ”๒ บรรดาคำเหลานนั้ คำวาผล (ผล)ํ คอื ผล ๔ ประการมโสดาป ีตต ผลเป ินตน คำวาผแสวงหาธรรมเป ูนเคร องละความพอใจในภพ ื่ (ภวจฉนฺทชเหสนฺ )ํ ไดแก ผละภวตูณหาั คอผืตูองการละภวตณหาั คำวาเพออนื่เคราะหุ ( อนกมุปายฺ ) คอื ดวยความเอนด็ู บดนั ี้ครนทรงทำการประกาศส ั้จจะั๔ แลวพระผมูพระภาคีเมอจะทรงแสดงื่ อภสมิยัจงตรึสวัา ทสวสสสหีสานฺํ เปนตน บรรดาคำเหลานนั้คำวา๒๐,๐๐๐ องค (ทสวสสหสีสานฺ )ํคอื๑๐,๐๐๐ หรอื๒๐,๐๐๐ อธบายวิา โดยนยเป ันตนวา๑๐,๐๐๐ หรอื ๒๐,๐๐๐ คาถาท ี่๙ และท ี่๑๐ มเนีอความงื้ายแล สนตัเกนิทานกถาิ ๑ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๖/๗๑๙๒ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๗/๗๑๙
554 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ [๑๑-๑๒] บณฑัตพิงทราบวึนิจฉิ ยในคาถาท ั ี่๑๑ และ ๑๒ ดงตั อไปน ี้คำแม ทงั้๒ วา ในกาลบดนั ี้บดนั (ี้อทาเนตรหิ )ิมเนี อความเป ื้นอนเดัยวกีนัทานกลาว ไวเหม อนป ืรุสเและป ิคุคลฺ ดวยอำนาจแห งเวไนยส ตวั อกอยีางหนงึ่ คำวา ในกาล บดนั (ี้อทานิ )ิ ไดแก ในกาลเมอเราอื่บุตัแลิว คำวาบดนั (ี้เอตรห) ิคอื ในกาล เมอเราแสดงธรรมอยืู่คำวายงไม ับรรล (ุอปตตมานสาฺ ) คอืผยูงไมับรรลอรหุตตผลั คำวาทางอรยะิ (อรยิชสฺ )ํคอือรยมรรคอินมัองคี ๘ คำวา ชมเชย (โถมยนตาฺ ) คอื สรรเสรญิ คำวาจกบรรลั ไดุ (พชุฌฺสิสนฺตฺ )ิ ความวา จกแทงตลอดสัจจธรรมั ๔ ประการในอนาคตกาล คำวาทองเทยวอยี่ ในสงสาร ู (สสารสรํติ)ํ คอื สาครคอื สงสารวัฏั บดนั ี้พระผมูพระภาคเมีอทรงแสดงถื่งพระนครึ อนเป ันสถานท ประส ี่ตูเปินตน ของพระองค จงตรึ สพระดำร ั สเป ันอาทวิา [๑๓] “กรงของเราชุอื่กบลพิสดั ุ พระเจาสทโธทนะุเปนพระราชบดาิ พระมารดาบงเกัดเกลิ าของเราชาวโลก เรยกพระนามวีามายาเทวี [๑๔] เราครองฆราวาสอยู๒๙ ปมปราสาท ี ทอี่ดมอยุู๓ หลงัคอืสจุนทปราสาท ั โกกนทปราสาทุ และโกญจปราสาท [๑๕] มนางสนมกำน ีลั๔๐,๐๐๐ นาง ลวนประด บประดาสวยงาม ั พระมเหสของเราชีอวื่า ยโสธรา พระโอรสของเราชอวื่าราหลุ
กถา] 555 [๑๖] เราเหนน็มิติ๔ ประการ จงทรงราชพาหนะคึอมืาออกผนวชแลว ไดบำเพ ญเพ็ ยรประพฤต ีทิกรกุริยาอยิ ู๖ ป (จงไดึบรรล พระโพธุ ญาณิ ) [๑๗] เราเปนพระชนสิหี ประกาศพระธรรมจ กรั ทปี่าอสิปตนมฤคทายว ินัเขตกรงพาราณสุี เราเปนพระสมมาสัมพัทธเจุาชอวื่า โคดม เปนทพี่งของสรรพสึ่ตวั [๑๘] ภกษิุ๒ รปูชอวื่าอปตุสสะิและโกลตะิ เปนอครสาวกของเราัภกษิชุอวื่าอานนท เปนอ ปุ ฏฐากอย ในสำน ูกของเราั ภกษิณุชีอวื่า เขมาและภกษิณุชีอวื่าอบลวรรณาุเปนอครสาวักาิ [๑๙] จตตคหบดิอีบาสกและหุตถกคหบดัอีบาสกุ ชาวเมองอาฬวื ีเปนอครอั ปุ ฏฐาก นนทมารดาอับาสุกาและอิตตราอุบาสุกาิ เปนอครอั ปุ ฏฐายกาิ [๒๐] เราบรรลสุมโพธ ัญาณอยิ างประเสร ฐิ ทโคนต ี่นอสสัตถพฤกษั เรามรีศมัวาหนีงึ่ ฟงขุนไป ึ้๑๖ ศอกทกเมุอื่ [๒๑] บดนั ี้อายของเรามุนีอยประมาณ ๑๐๐ ป ถงเราจะดำรงอย ึเพูยงนีนั้ กช็วยหม ชนให ูขามพ นได เป นจำนวนมาก สนตัเกนิทานกถาิ
556 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ [๒๒] เราตงคบเพลั้งคิ อธรรมไว ื สำหร บให ั คนรนหลุงไดัตรสรั ูอกไม ีนานเลยแมเรา กบสงฆัสาวกกจ็กปร ันิพพานิณ ทนี่ี้ เหมอนไฟส ืนเชิ้อื้ (ดบไป ั )”๑ กพระผ็มูพระภาคทรงพยากรณี เรองทื่กอยุางวา เรามปราสาท ี ๓ หลงั คอื ๑. รมมปราสาท ๒ ั . สรุมมปราสาท ั ๓. สภปราสาทุ มความสีงู๙ ชนั้๗ ชนั้และ ๕ ชนั้มสนมนาฏนารี จำนวน ี๔๐,๐๐๐ นาง มพระอีครมเหสัพระนามวี ายโสธรา เราเหนน็มิติ๔ ประการ แลวออกมหาภเนษกรมณิ ดวยยานคอมืา จากนนั้ ทรงบำเพญความเพ็ยรี๖ ป ในวนวั สาขป ิรณมุ ีบรโภคข ิาว มธปายาสุ อนธัดาของเสนานิกีฎุมพ ีณ อรุเวลาเสนานุคมชิอวื่าสชาดาุ ผเกูดความิ เลอมใส ื่ นอมถวายแลว กระทำทวาวิหารสมาบิตัิในสาลวนในเวลาเย ัน็รบหญัาคา ๘ กำ ทคนหาบหญี่าชอวื่าโสตถ ยะถวายแลิว เขาไปย งโคนต ั นไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตน อสสัตถะัขจดกองกำล ังของมารพรัอมกบตัวพญามารั ณ ทนี่นแลั้วบรรลสุมโพธ ัญาณิ บรรดาคำเหลานนั้คำวากบพระสงฆัสาวก (สทธฺึสาวกสฆโต ํ ) คอืพรอมกบั พระสงฆสาวก คำวาจกปร ันิพพานิ (ปรนิพิพายฺสิสฺ )ํ คอื จกปร ันิพพานิ คำวา เหมอนไฟส ืนเชิ้อื้ (อคคฺวาหารีสงขฺยาฺ ) คอื เหมอนไฟส ืนเชิ้อดื้ บไป ั อธบายวิา แมเราไม มอีปาทานุ กจ็กปร ันิพพานเหมิ อนไฟส ืนเชิ้อแลื้วด บไป ั ฉะนนั้ คำวาคอูครสาวกเป ันตนเหลานนั้ (ตานิจ อตลเตชานุ )ิ ความวา คพระู อครสาวกเป ันตน อนมัเดชหาผีเสมอเหมูอนมื ไดิเหลานนั้ คำวา กำลงั (อมานิ ิจ ทสพลาน)ิ ความวา กำลงั๑๐ ในพระสรระเหลีาน ี้คำวามรีางกายทรงไว ซงคึ่ณุ ๑ ขุ.พุทฺธ. (ไทย) ๓๓/๑๓-๒๒/๗๑๙-๗๒๐
กถา] 557 (คุณธารโณ เทโห) ความวา และพระวรกายที่ทรงพระคุณ มีอสาธารณญาณ ๖ ประการ เปนตนน ี้ คำวาทกอยุางลวนจกอั นตรธานไปหมดส ันิ้ (ตมนตรหฺสิสนฺตฺิ) ความวา คณลุกษณะดังกลัาวมาน ี้จะอนตรธานั สญหายไปส ูนิ้ ศพทัวานน ุในคำวา สงขารั ทั้งปวงเปนสภาพวางเปลาหนอ (นนุริตฺตา สพฺพสงฺขารา) นี้ เปนนิบาตใชใน ความหมายอนมุตัคลิอยตาม คำวาวางเปล า (รติตาฺ ) คอืชอวื่าเปล าเพราะเวนจาก สาระคอเทืยงี่สาระคอความยืงยั่นือธบายวิากท็งหมดนั้นนั้นแหละั่อนปัจจ ยปร ังแตุง แลว มอีนสั นไปเป ิ้นธรรมดา มอีนเสั อมไปเป ื่นธรรมดา มอีนคลายไปเป ันธรรมดา มการดี บไปเป ันธรรมดา ชอวื่าไมเทยงี่ เพราะมแลีวกล บไม ัม ีชอวื่าเปนทกขุ เพราะ อนความเกั ดเป ินตน บบคีนแลั้ว ชอวื่าเปนอนตตาั เพราะไมอย ในอำนาจ ู เพราะฉะนนั้ ทานทงหลายั้ จงยกไตรลกษณั ลงในสงขารทังหลายั้ แลวเจรญวิ ปิสสนาและจงบรรลุ พระนพพานอิ นไม ัตาย อนปัจจ ยปร ังแตุงไม ได ไมจตุ ินเปี้นอนสาสนุ ีเปนคำส งสอนของั่ เรา สำหรบทัานทงหลายั้ พวกทานจงย งประโยชน ั ใหถงพรึอมด วยความไม ประมาทเถ ดิ ไดยนวิา ในเวลาจบเทศนาจตของเทวดาิ๑๐๐,๐๐๐ โกฏ ิไดหลดพุนจากอาสวะทงหลายั้ เพราะไมยดมึนั่ สวนเทวดาท ดำรงอย ี่ในมรรคผล ู นอกนนั้ เกนกวิาทจะคณนานี่บได ั พระผมูพระภาคเสดีจจงกรม็ ณ รตนจงกรมในอากาศ ั ตรสพัทธวงศุแมทงสั้นิ้ กำหนดดวยก ปั นาม ชาต ิ เปนตนอยางนแลี้ว ยงหมั พระประย ู รญาต ูใหิถวายอภวาทิ แลว ลงจากอากาศ ประทบนังั่ณ บวรพทธอาสนุ ทจี่ดตั งไวั้แลว เมอพระผื่มูพระภาคี ประทบนังแลั่ว สมาคมพระประยรญาต ูิกถ็งความอึดมดุวยประการฉะน ี้พระประยรญาต ูิ ทกพระองคุ กประท ็บนังมั่จีตเป ินเอกคคตารมณั ตอจากนนั้ มหาเมฆกหล็ งฝนโบกขร ั่ - พรรษลงมา ในขณะนนเองั้ น้ำกส็งเสยงอี งอลไหลผ ึ านไปในภายใต ผมูความตีองการ จะเปยกก เป็ยก ผไมูมความตี องการจะเป ยก กไม็ เปยก แมแตหยาดน้ำกไม็ตกลงทตี่วั พระประยรญาต ู ิเหนความอ็ศจรรยันนั้ ตางกม็ ความประหลาดใจท ี ไมี่เคยม ีพากนั กลาววา “โอ! นาอศจรรยั โอ! นา ประหลาดใจจรงหนอิ ” พระศาสดาทรงสดบคำน ันั้ แลวตรสวัา “มใชิ ในป จจบุนนัเที้านนั้ทฝนโบกขรพรรษตกลงในสมาคมพระประย ี่รญาต ูิ สนตัเกนิทานกถาิ
558 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ แหงเรา แมในอด ตี ฝนโบกขรพรรษ ไดตกลงมา แลวเหมอนกืนั” เพราะเหตเกุดขินึ้ แหงพระสตรนู ี้พระผมูพระภาคจีงตรึสัเวสสนดรชาดกั พระธรรมเทศนานนั้ เกดิ ประโยชนแลว ลำดบตัอจากนนั้ พระศาสดาเสดจล็กจากอาสนะเขุาพระวหาริ โคตมพทธวุงสวรรณนาแหังพทธวุงสอรรถกาั ชอมธื่รุตถวัลาสินิ ีจบลงแลวด วยประการฉะน ี้ พทธวงศุเรองทื่ ี่๒๕ จบ ___________ ๒๘. พทธปกุณณกกถาิ [๑-๑๘] คาถาจำนวน ๑๘ คาถา มวีา อปรเมยิยฺโติ กปเปฺจตโรุอาส฿ วนายกาิ เปนตน บณฑัตพิงทราบวึา เปนนคมคาถาิ ทพระสี่งคัตีกาจารยิทงหลายั้ ยกขนตึ้ งไวั้ ในคาถาท เหลี่อทืกแหุง ลวนมเนี อปรากฏช ื้ดแลัวทเดียวี เวมตตกถาั พระพทธเจุาทงั้๒๕ พระองค ทขี่าพเจาพระพทธุตตเถระได ั แสดงไว ในค มภัรี พทธวงศุทงสั้นนิ้ ี้บณฑัตพิงทราบความแตกตึางกนั ๘ อยางคอื ๑. อายเวมุตตะัความแตกตางแหงพระชนมายุ ๒. ปมาณเวมตตะัความแตกตางแห งประมาณพระสร ระี ๓. กลเวมุตตะัความแตกตางแหงตระกลู ๔. ปธานเวมตตะัความแตกตางแห งการบำเพ ญเพ็ยรี ๕. รสมัเวมิตตะัความแตกตางแหงพระรศมั ี ๖. ยานเวมตตะัความแตกตางแหงพระยาน ๗. โพธเวมิตตะัความแตกตางแหงต นไม เปนทตรี่สรั ู ๘. ปลลงกเวมัตตะัความแตกตางแหงพระบลลังกั ประท บนังั่
กถา] 559 ๑. อายเวมุตตะั บรรดาเวมตตะเหลัานนั้ ทชี่อวื่าอายเวมุตตะั (ความแตกตางกนแหังพระชน มาย) ุไดแก พระพทธเจุาบางพระองค มพระชนมายียุนื บางพระองคมพระชนมายีสุนั้ จรงอยิางนนั้ พระพทธเจุา ๙ พระองคเหลาน ี้คอื ๑. พระทปีงกรพทธเจุา ๒ . พระโกณฑญญพัทธเจุา ๓. พระอโนมทสสัพีทธเจุา ๔ . พระปทมพุทธเจุา ๕. พระปทมุตตรพุทธเจุา ๖ . พระอตถทัสสัพีทธเจุา ๗. พระธรรมทสสัพีทธเจุา ๘ . พระสทธิตถพัทธเจุา ๙. พระตสสพิทธเจุา มพระชนมายีุ๑๐๐,๐๐๐ ป พระพทธเจุา ๘ พระองคเหลาน ี้คอื ๑. พระมงคลพัทธเจุา ๒ . พระสมนพุทธเจุา ๓. พระโสภตพิทธเจุา ๔ . พระนารทพทธเจุา ๕. พระสเมธพุทธเจุา ๖ . พระสชาตพุทธเจุา ๗. พระปยทสสัพีทธเจุา ๘ . พระปสสพุทธเจุา มพระชนมายีุ๙๐,๐๐๐ ป พระพทธเจุา ๒ พระองค คอื ๑. พระเรวตพทธเจุา ๒. พระเวสสภพูทธเจุา มพระชนมายีุ๖๐,๐๐๐ ป พระผมูพระภาคพระนามวีาว ปิสส ีมพระชนมายี ุ๘๐,๐๐๐ ป พระพทธเจุา ๔ พระองค เหลาน ี้คอื ๑. พระสขิพีทธเจุา มพระชนมายี ุ๗๐,๐๐๐ ป ๒. พระกกสุนธพัทธเจุา มพระชนมายี ุ๔๐,๐๐๐ ป ๓. พระโกณาคมนพทธเจุา มพระชนมายี ุ๓๐,๐๐๐ ป ๑. อายเวมุตตะั
560 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ๔. พระกสสปพ ัทธเจุา มพระชนามายี ุ๒๐,๐๐๐ ป ตามลำดบั สวนพระผมูพระภาคของเราี มพระชนมายีุ๑๐๐ ป ประมาณอายอุนไม ัม ี ประมาณ โดยยุคของพระพุทธเจาทั้งหลาย ผูประกอบดวยกรรมที่ทำใหอายุยืน นชี้อว่ืาอายเวมุตตะั ของพระพทธเจุาทงั้ ๒๕ พระองค ๒. ปมาณเวมตตะั ทชี่อวื่า ปมาณเวมตตะั ไดแก พระผมูพระภาคบางพระองคี มสรีระสีงู บาง พระองคมสรีระตี่ำ จรงอยิางนนั้ พระพทธเจุา ๖ พระองคเหลาน ี้คอื ๑. พระทปีงกรพทธเจุา ๒ . พระเรวตพทธเจุา ๓. พระปยทสสัพีทธเจุา ๔ . พระอตถทัสสัพีทธเจุา ๕. พระธรรมทสสัพีทธเจุา ๖ . พระวปิสสพีทธเจุา มประมาณพระสร ีระสีงู ๘๐ ศอก พระพทธเจุา ๔ พระองค คอื ๑. พระโกณฑญญพัทธเจุา ๒ . พระมงคลพัทธเจุา ๓. พระนารทพทธเจุา ๔ . พระสเมธพุทธเจุา มพระวรกายสีงู ๘๘ ศอก พระสมนพุทธเจุา ทรงมพระสรีระสีงู ๙๐ ศอก พระพทธเจุา ๕ พระองค คอื ๑. พระโสภตพิทธเจุา ๒ . พระอโนมทสสัพีทธเจุา ๓. พระปทมพุทธเจุา ๔ . พระปทมุตตรพุทธเจุา ๕. พระปสสพุทธเจุา มสรีระสีงู ๕๘ ศอก พระสชาตพุทธเจุา มพระสรีระสีงู ๕๐ ศอก
กถา] 561 พระพทธเจุา ๓ พระองค คอื ๑. พระสทธิตถพัทธเจุา ๒ . พระตสสพิทธเจุา ๓. พระเวสสภพูทธเจุา มพระวรกายสีงู ๖๐ ศอก พระสขิพีทธเจุา มพระสรีระสีงู ๗๐ ศอก พระพทธเจุา ๓ พระองค คอื ๑. พระกกสุนธพัทธเจุา มพระวรกายสีงู ๔๐ ศอก ๒. พระโกณาคมนะ มพระวรกายสีงู ๓๐ ศอก ๓. พระกสสปพ ัทธเจุา มพระวรกายสีงู ๒๐ ศอก ตามลำดบั สวนพระผมูพระภาคของเราทีงหลายทรงสั้งู๑๘ ศอก นี้ชอวื่า ปมาณเวมตตะั ของพระพทธเจุา ๒๕ พระองค ๓. กลเวมุตตะั ที่ชื่อวากุลเวมัตตะ ไดแกพระพุทธเจาบางพระองคเกิดในตระกูลกษัตริย บางพระองคเก ดในตระก ิลพราหมณู จรงอยิางนนั้ พระกกสุนธสัมมาสัมพัทธเจุา พระ โกณาคมนสมมาสัมพัทธเจุา และพระกสสปส ัมมาสัมพัทธเจุา ทรงบงเกั ดในตระก ิลพราหมณู พระพทธเจุาอกี๒๒ พระองค มพระที ปีงกรเป นเบองตื้น มโคตมพ ีทธเจุาเปนทสี่ดุ ทรงบงเกั ดในตระก ิลกษูตรัยิทงนั้นั้น ี้ชอวื่ากลเวมุตตะัของพระพทธเจุา ๒๕ พระองค ๔. ปธานเวมตตะั ทชี่อวื่า ปธานเวมตตะั ไดแก พระพทธเจุา ๗ พระองค คอื ๑. พระทปีงกรพทธเจุา ๒ . พระโกณฑญญพัทธเจุา ๓. พระสมนพุทธเจุา ๔ . พระอโนมทสสัพีทธเจุา ๔. ปธานเวมตตะั
562 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ๕. พระสชาตพุทธเจุา ๖ . พระสทธิตถพัทธเจุา ๗. พระกกสุนธพัทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี๑๐ เดอนื พระพทธเจุา ๔ พระองคเหลาน ี้คอื ๑. พระมงคลพัทธเจุา ๒ . พระสเมธพุทธเจุา ๓. พระตสสพิทธเจุา ๔ . พระสขีพีทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๘ เดอนื พระเรวตพทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๗ เดอนื พระโสภตพิทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๔ เดอนื พระพทธเจุา ๓ พระองค คอื ๑. พระปทมพุทธเจุา ๒ . พระอตถทัสสัพีทธเจุา ๓. พระวปิสสพีทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรครีงเดึ่อนื พระนารทพทธเจุา พระปทมุตตรพุทธเจุา พระธมมทัสสัพีทธเจุา และพระ กสสปพ ัทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๗ วนั พระปยทสสัพีทธเจุา พระปสสพุทธเจุา พระเวสสภพูทธเจุา และพระโกณาคมนพทธเจุา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๖ เดอนื พระโคดมพทธเจุาของพวกเรา ทรงบำเพญเพ็ยรี ๖ ป นชี้อวื่า ปธานเวมตตะั ๕. รสมัเวมีตตะั ทชี่อวื่ารศมัเวมีตตะั ไดแก ไดยนวิา พระมงคลสัมมาสัมพัทธเจุา มพระรีศมั ี แหงพระสรระแผี ไปตลอด ๑๐,๐๐๐ โลกธาต ุพระปทมุตตรพุทธเจุา มพระรีศมัแหีง พระวรกายแผไป๑๒ โยชน พระวปิสสพีทธเจุา มพระรีศมัแผี ไป๗ โยชน พระสขิี พทธเจุา มพระรีศมัแผี ไป๓ โยชน พระกกสุนธพัทธเจุา มพระรีศมัแผี ไป๑๐ โยชน พระผูมีพระภาคเจาของเรา มีพระมีรัศมีแหงพระวรกายแผไป ประมาณ ๑ วา
กถา] 563 โดยรอบ พระพทธเจุานอกนนั้ มพระรีศมัแหีงพระวรกาย แผไปไม แนนอน นชี้อวื่ารศมั ี เวมตตะั อนเนัองกื่บพระอัธยาศัยั ทรงปรารถนาเทาใด รศมัแหีงพระวรกายยอมแผ ออกไปเทานนั้แตวาความแตกตางกนของสั งไรๆ ิ่ในพระพทธคุณทุแทงตลอดยี่อมไม ม ี นชี้อวื่ารศมัเวมีตตะั ๖. ยานเวมตตะั ทชี่อวื่ายานเวมตตะั ไดแก พระพทธเจุาบางพระองค ออกอภเนษกรมณิดวย ยานคอชืาง บางพระองคเสดจออกมหาภ็เนษกรมณิดวยยานคอมืา บางพระองคเสดจ็ ออกมหาภเนษกรมณิดวยยานคอรถื บางพระองคเสดจออกมหาภ็เนษกรมณิ ทรงดำเน นิ ไปดวยพระบาท บางพระองคเสดจออกมหาภ็เนษกรมณิดวยปราสาท บางพระองค เสดจออกมหาภ็เนษกรมณิดวยสวรรณสุวิกาเป ินตน อยางใดอย างหนงึ่ จริงอยางนั้น พระทีปงกรพุทธเจา พระสุมนพุทธเจา พระสุเมธพุทธเจา พระปสสพุทธเจุา พระสขิพีทธเจุา และพระโกณาคมนพทธเจุา ออกมหาภเนษกรมณิ ดวยยานคอชืาง พระโกณฑญญพัทธเจุาพระเรวตพทธเจุา พระปทมุตตรพุทธเจุา พระปยทสสั ี พทธเจุา พระวปิสสพีทธเจุา และพระกกสุนธพัทธเจุา เสดจออกมหาภ็เนษกรมณิ ดวยยานคอรถื พระมงคลพัทธเจุา พระสชาตพุทธเจุา พระอตถทัสสัพีทธเจุา พระตสสพิทธเจุา และพระโคดมพทธเจุา เสดจออกมหาภ็เนษกรมณิดวยยานคอมืา พระอโนมทสสัพีทธเจุา พระสทธิตถพัทธเจุา พระเวสสภพูทธเจุา เสดจออก็ อภเนษกรมณิดวยยานคอสืวรรณสุวิกาิ พระนารทพทธเจุา เสดจออกมหาภ็เนษกรมณิ ดวยทรงดำเน นไปด ิวยพระบาท พระโสภตพิทธเจุา พระปทมุตตรพุทธเจุา พระธมมทัสสัพีทธเจุา และพระ กสสปพ ัทธเจุา ออกมหาภเนษกรมณิดวยยานค อปราสาท ื นชี้อวื่ายานเวมตตะั ๖. ยานเวมตตะั
564 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ๗. โพธเวมิตตะั ทชี่อวื่า โพธริกขเวมุตตะั ไดแก พระพทธเจุาพระนามวาท ปีงกร มตีนไม เปน ทตรี่สรัชูอวื่าตนมะขวดิ (กปนะ ) พระผมูพระภาคพระนามวี าโกณฑ ญญะั มตีนไม เปน ทตรี่สรัชูอวื่าตนขานาง (สาลกลยาณั ) ีพระมงคลพัทธเจุา พระสมนพุทธเจุา พระเรวต พทธเจุา พระโสภตพิทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนกากะทงิ (นาคะ) พระอโนม ทสสัพีทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอื่ตนกมุ (อชชันะุ ) พระปทมพุทธเจุาและพระนารทพทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนออยช างใหญ (ตนมหาโสณะ ) พระปทมุตตรพุทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนสลละหรอตืนสาละ พระสเมธพุทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่า ตนกระทมุ (นปะี ) พระสชาตพุทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนไผ ( เวฬ) ุพระปยทสสั ี พทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนกมุ (กกธะุ ) พระอตถทัสสัพีทธเจุา มตีนไม เปน ที่ตรัสรูชื่อวาตนจำปา (จมปกะ ั ) พระธัมมทัสสีพุทธเจา มีตนไมเปนที่ตรัสรูชื่อวา ตนมะพลบั (รตตกัรวกะุ ) พระสทธิตถพัทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนกรรณการิ (กณการะิ ) พระตสสพิทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนประด (ูอสนะ) พระปสสุ พทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนมะขามป อม (อาลมกะ) พระวปิสสพีทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนแคฝอย (ปาฏล)ิพระสขิพีทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนกมบกุ (ปณฑรุกะิ ) พระเวสสภพูทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนสาละพระกกสุนธพัทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนซกึ (สรสะี ) พระโกณาคมนพทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรั ู ชอวื่าตนมะเดอื่ (อทุมพรุ ) พระกสสปพ ัทธเจุามตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนไทร (นโครธ ิ ) พระโคดมพทธเจุา มตีนไม เปนทตรี่สรัชูอวื่าตนโพธ ใบิ (อสสัตถะั ) นชี้อวื่า โพธเวมิตตะั ๘. ปลลงกเวมัตตะั ที่ชื่อวาปลลังกเวมัตตะ ไดแก พระทีปงกรพุทธเจา พระเรวตพุทธเจา พระปยทสสัพีทธเจุา พระอตถทัสสัพีทธเจุา พระธมมทัสสัพีทธเจุา และพระวปิสส ี พทธเจุา มบีลลังกัสงู ๕๓ ศอก
กถา] 565 พระโกณฑญญพัทธเจุา พระมงคลพัทธเจุา พระนารทพทธเจุา และพระสเมธุ พทธเจุา มบีลลังกัสงู ๕๗ ศอก พระสมนพุทธเจุา มบีลลังกัสงู ๖๐ ศอก พระโสภตพิทธเจุา พระอโนมทสสัพีทธเจุา พระปทมพุทธเจุา พระปทมุตตรุ พทธเจุา และพระปสสพุทธเจุา มบีลลังกัสงู ๓๘ ศอก พระสชาตพุทธเจุา มบีลลังกัสงู ๓๒ ศอก พระสทธิตถพัทธเจุา พระตสสพิทธเจุา พระเวสสภพูทธเจุา มบีลลังกัสงู ๔๐ ศอก พระสขิพีทธเจุา มบีลลังกัสงู ๓๒ ศอก พระกกสุนธพัทธเจุา มบีลลังกัสงู ๒๖ ศอก พระโกณาคมนพทธเจุา มบีลลังกัสงู ๒๐ ศอก พระกสสปพ ัทธเจุา มบีลลังกัสงู ๑๕ ศอก พระโคดมพทธเจุา มบีลลังกัสงู ๑๔ ศอก นชี้อวื่าบลลังกเวมัตตะั ทงหมดนั้ชี้อวื่าเวมตตะั ๘ อยาง อวชหิติฏฐานกถาั กพระพ็ทธเจุาทกๆุพระองค ไมทรงละสถานท ี่๔ แหง จรงอยิ ูโพธบิลลังกั อนพระพัทธเจุาทกพระองคุไมทรงละ เปนสถานทแหี่งเดยวกีนนันเองั่ ไมทรงละการ ประกาศพระธรรมจกรั ณ ปาอสิปตนม ิคทายวินั ไมทรงละสถานททรงเหยี่ยบพระบาที กาวแรก ใกลประต เมูองสืงกัสสะั ในครงทั้ทรงเสดี่จลงจากเทวโลก ็ ไมทรงละสถานท ี่ วางเทาเตยงทีงั้ ๔ เทาในพระค นธกัฎุ ีในพระเชตวนวัหาริ พระวหารเลิกก็ด็ ีใหญกด็ี ทงพระวั้หารกิ ไม็ทรงละ ทงเมั้องกื ไม็ทรงละ อวชหิติฏฐานกถาั
566 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ สหชาตปรจเฉทนิกขั ตตปร ัจเฉทกถาิ ยงมัอีกขีอหนงึ่ ทพระสี่งคัตีกาจารยิท งหลายแสดงกำหนดสหชาต ั้ และกำหนด นกษัตรั ของพระผมูพระภาคของพวกเราเทีานนสหชาตั้ (สงทิ่เกี่ดริวมกนั) กบพระั สพพัญั โพธูสิตวัของพวกเรา ม ี๗ อยาง คอื ๑. พระมารดาของพระราหล ๒ุ . พระอานนทเถระ ๓. พระฉนนเถระ ๔ั . พระยามากณฐกะั ๕. หมอขมทรุพยั ๖. ตนพระศร มหาโพธ ี ิ์ ๗. พระกาฬทายุเถระี นชี้อวื่า กำหนดสหชาต โดยนกษัตรคัอดาวฤกษื ในเดอนอืตตราสาฬหะุ พระมหาบรุษลงสุพระครรภู ของพระชนน ีเสดจออกมหาภ็เนษกรมณิ ทรงประกาศพระธรรมจกรั ทรงแสดงยมก ปาฏหาริยิ โดยนกษัตรคัอดาวฤกษื ในเด อนวืสาขะิ ประสตู ิตรสรั ูและปรนิพพานิ โดยนกษัตรคัอดาวฤกษื ในเด อนมาฆะื พระองคทรงประช มพระสาวกุ ทรงปลง พระชนมายสุงขารั โดยดาวนกษัตรัคอดาวฤกษื ในเด อนอืสสยัชะุเสดจลงจากเทวโลก ็นชี้อวื่า กำหนด นกษัตรั สธมมตากถาั บดนั ี้ขาพเจ าจะประกาศธรรมดาอ นทั วไปของพระพ ั่ทธเจุาทกพระองคุธรรมดา พระพทธเจุาทกพระองคุ ม ี๓๐ ถวน คอื ๑. ปจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั มสีมปช ั ญญะในการก ัาวลงสครรภูของพระชนน ี ๒. ปจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั นงขั่ดสมาธั ในมาต ิคุพโภทรห ันพระพักตรัออกภายนอก ๓. พระชนนของป ีจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั ทรงยนประส ืตูิ ๔. ปจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั ออกจากมาตคุพโภทรในป ัาเทานนั้ ๕. ปจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั วางพระบาทลงบนแผนทอง หนพระพักตรั ไปทาง ทศเหนิอื ยางพระบาทไป ๗ กาว เหลยวดีทูศทิงั้ ๔ แลวเปล งสหนาที
กถา] สธมมตากถาั 567 ๖. พระมหาสตวัทรงเหนน็มิติ๔ ประการ พอพระโอรสประสตูแลิว กเสด็จ็ ออกมหาภเนกษกรมณิ ๗. พระมหาสตวัทรงถอธงชืยแหังพระอรหนตั ทรงผนวช ทรงบำเพญเพ็ยรี กำหนดอยางนอยทสี่ดุ ๗ วนั ๘. เสวยขาวมธ ปายาสุ ในวนทัทรงบรรลี่พระสุมมาสั มโพธ ัญาณิ ๙. ประทบนังเหนั่อสืนถัดหญัา แลวบรรลพระสุพพัญัตญาณ ุ ๑๐. ทรงบรกรรมอานาปานสต ิกิมมัฏฐานั ๑๑. ทรงกำจดมารและกองกำล ังของมารั ๑๒. ที่บัลลังกนั้นนั่นแหละ ทรงไดคุณมีอสาธารณญาณ นับตั้งแตวิชชา ๓ เปนตน ๑๓. ทรงประทบยับยั งใกล ั้ โพธ พฤกษิ ตลอด ๗ สปดาห ั ๑๔. ทาวมหาพรหมทลอาราธนาู เพอให ื่ทรงแสดงพระธรรม ๑๕. ทรงประกาศพระธรรมจกรั ณ ปาอสิปตนม ิคทายวินั ๑๖. ในวนมาฆป ัรณมุ ีทรงยกปาตโมกข ิขนแสดงึ้ ในทประช ี่มสาวกุ อนประกอบ ั ดวยองค ๔ ๑๗. ประทบประจำอย ัทูพระวี่หารเชตวินั ๑๘. ทรงทำยมกปาฏหาริยิใกลประต กรูงสาวุตถั ี ๑๙. ทรงแสดงพระอภธรรมิณ ภพดาวดงสึ ๒๐. เสดจลงจากเทวโลก ็ ใกลประต เมูองสืงกัสสะั ๒๑. ทรงเขาผลสมาบตัอยิางตอเนองื่ ๒๒. ทรงตรวจดเวไนยสูตวั ๒ วาระ ๒๓. เมอเรื่องเกื่ดขินึ้จงทรงบึญญัตัสิกขาบทิ ๒๔. เมอเรื่องเกื่ดขินึ้จงตรึสชาดกั ๒๕. ตรสพัทธวงศุ ในสมาคมแหงพระประย รญาต ูิ ๒๖. ทรงทำปฏสินถารกับพระภักษิอาคุนตักะุ ๒๗. พวกภกษิ จำพรรษาแลุวถกนูมนติ ไมทลบอกลากูอน ไปไมได ๒๘. ทรงทำปเรภุตตกัจิ ปจฉมภิตตกัจิ และกจในปฐมยาม ิ มชฌัมยามิ และ ปจฉมยามทิกๆุวนั
568 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ๒๙. เสวยมงสาหารในว ั นปร ันิพพานิ ๓๐. ทรงเขาสมาบตัิ๒๔ แสนโกฏสมาบิตั ิแลวจ งปร ึนิพพานิ ธรรมดาพระ พทธเจุาทกพระองคุ มจำนวน ี ๓๐ ประการ ดงกลัาวมาฉะน ี้นชี้อวื่าธรรมดาของ พระพทธเจุาม ี๓๐ ถวน อนนตรายักธิมมกถาั พระพทธเจุาทกพระองคุ มอนีนตรายักธรรมิ (ไมมอีนตรายเป ันธรรมดา ) อยู ๔ ประการ คอื ๑. ใครๆ ไมอาจทำอ นตรายแกั ปจจยั ๔ ทมี่เฉพาะพระพีทธเจุาทงหลายั้ ๒. ใครๆ ไมอาจทำอ นตรายแกัพระชนมายของพระพุทธเจุาทงหลายั้ สมจรงิ ดงพระดำร ัสทัตรี่สไว ัวา “ไมใชฐานะ ไมใช โอกาส ทจะปลงช ี่วีตตถาคตดิวยความพยายาม ของผอูนื่ ” ๑ ๓. ใครๆ ไมอาจทำอ นตรายแกั มหาป รุสลิกษณะั ๓๒ ประการ และแกอนุ พยญชนะั ๘๐ ประการของพระพทธเจุา ๔. ใครๆ ไมอาจทำอ นตรายแกัพทธรุงสั ไดี เหลานชี้อวื่าอนนตรายักธรรมิ ๔ ๑ ว.ิจ. ( ูไทย) ๗/๓๔๒/๑๙๕
กถา] นคมนกถาิ 569นคมนกถาิ การพรรณนาคมภั ร ี พทธวงศุ อนงดงามดัวย นยอันวั จ ิตริ ซงบึ่ณฑัตผิ รูบทพรรณนาให ู งาย ถงความสำเร ึจด็วยถ อยคำเพ ยงเทีาน ี้ขาพเจายดแนวทางแหึ งโบราณอรรถกถา อนประกาศความแห ังพระบาล ีอนเป ันหลกั เพยงอยีางเดยวี แลวรจนา พทธวงศุอรรถกถา เพราะละเวนขอความทเยี่นเยิ่ อ แลวประกาศ แตเนอความอื้ นไพเราะไว ั ท กประการุเพราะฉะนนั้ สงวรรณนาั เลมน ี้ จงชึอวื่ า มธรุตถวัลาสิ น ิี เมอสาธื่ชนุ ผมูวาจาอี นไพเราะ ั ชอวื่ากณหทาสั กอสรางวหาริ ทมี่กำแพงและซ ี มประต ุ ู อนงดงามั ดวยอาการตางๆพรงพรั่อมดวยรมเงาและสระน้ำนาทศนาันารนรมยื่ เปนสถานทคี่บแคบั แหงทรชนผุ ถูกกำจู ดั เปนสถานทสงี่ ดัสบาย นาเจร ญใจ ิ ใกลชมทางนุ้ำแหงแม น ้ำกาวระี อนเยัอกเยืนน็ารนรมยื่ ซงเกลึ่อนกลื่ น ไปดวยนรชนหญงชายิขาพเจาอาศยอยั ู ณ พนปราสาททางด ื้าน ทศบิรพาของวูหารนิ นั้เปนรมณยสถานอยีางย ง ิ่ ไดรจนา พทธวุงสอรรถกถาแลั ว พทธวงศุอรรถกถาน ี้ปราศจากอนตรายั ขาพเจ ารจนาสำเร จแล็วดวยด ี ฉนใด ั ขอความ ตรกตรองของชนทึงหลายั้ อนชอบดัวยธรรม จงถงึ ความสมฤทธัผลิ โดยปราศจากอนตรายั ฉนนั นั้
570 อรรถกถาขททกนุกายิ มธรุตถวัลาสินิี [นทานิ ขาพเจาผรจนาพูทธวุงสอรรถกถานั ี้ ปรารถนาบญอุนใด ัดวยอานภาพแหุงบญนุนั้ และดวยเทวานภาพขอสุตวโลกจงประสพประโยชน ั อยางยงิ่ทสงบและยี่งยั่นอยืางยงิ่ ขอโรคทงปวงในหม ั้มนูษยุจงพนาศไป ิ แมฝนก จงตกต็องตามฤดกาลูแมสตวันรกกจง็ มสีขอยุางด เปีนนตยิ เหลาภตผูปีศาจทงหลายั้ กจงปราศจากความห ็วความกระหายิ ขอเหลาเทวดากบหมันางอูปสรเป ันตน จงเสวยสขในเทวโลกตลอดกาลนานุขอธรรม ของพระจอมมนุจงสถีตมินยั่งยั่นนานอยื ในโลก ู ขอพระราชาธบดิ ีผปกครองแผ ูนดนิ จงปกครองไพรฟาขาแผนดนิ ใหอยดูมีสีขเถุดิ พระเถระโดยนามทครี่ทูงหลายั้กลาวขาน ใหปรากฏว าพระพทธทุตตะัผรจนาคูมภัรีพทธวงศุ อรรถกถาอนมันามวีามธรุตถวัลาสินิี ตงคั้มภัรีน ี้อนนำประโยชน ัสบๆืกนมาั โดยความที่สงขารทั งหลายดำรงอย ั้ ไดูไมนาน กต็องตกไปส อำนาจของมฤตย ูทูเดียวี คมภัรีมธรุตถวัลาสินิีกลาวโดยภาณวาร มี๒๖ ภาณวารโดยคนถะมั ประมาณ ี๖,๕๐๐ คนถะั โดยอกษรมั ี๒๐๓,๐๐๐ อกษรั คมภัรีมธรุตถวัลาสินินี ี้เขาถ งความสำเร ึจ็ ปราศจากอนตรายั ฉนใด ั ขอความดำรของสิตวั ทงหลายท้ัอาศี่ยธรรมั จงสำเรจฉ็นนันเทอญั้ อรรถกถาพทธวงศุชอมธื่รุตถวัลาสินิ ีจบแลวด วยประการฉะน ี้ ______________
571 ดรรชน ี กลนทิ่ไมี่น าปรารถนา ๑๙๖ กายทเปี่อยเนา ๑๓๙ การไดเหนพระศาสดา ๑๗๘็ การนมสการ ๙๓ั การบวชถงพรึอมดวยคณ ๔๗๗ุ การบชา ๙๓ู การสรรเสรญ ๙๓ิ การไหว๙๓ การอภวาท ๙๓ิ เกดพระญาณอิ นประเสร ัฐ ๓๕๒ิ คนมความรี ู๒๐๖ คนมทีกขุ๑๔๓ ควรแกพระวนิย ๑๓๒ั ความขดเคัอง ๒๐๙ื ความถงพรึอมดวย ความพรอมเพรยง ๒๕ี ความถงพรึ อมโดยความสมบ รณู๒๕ ความถงพรึอมแหงคณ ๑๗๙ุ ความนาอศจรรยั ๘๕ ความประพฤตเสิยหาย ๕๐๙ี ความเปนมนษยุ๑๗๗ ความไมพอใจ ๑๙๖ ความโศกและโรคจงอยาม ี๒๒๔ ความสมบรณูดวยเพศบรุษ ๑๗๗ุ ความอศรรยัของเรา ๕๐๙ งดงามดวยฤทธอิ์นยั งใหญ ิ่๕๐๐ จากกรงกบุลพิสดั ุ๑๘๓ จากเครองผื่กพูน ๔๓๓ั ดมดื่ ่ำดวยป ติ๑๙๒ โดยขนตัธรรม ๒๕๕ิ โดยเพศทคนอี่นไม ื่รจูก ๑๗๖ั ไดบนลัอ ๑๐๓ื ไดอบรมสงสมมา ๒๐๓ั่ ตระกลชูนตั้ ่ำ ๒๐๖ ตงมั้นอยั่ในว ูตรและศัล ๔๗๗ี เตมด็วยซากศพ ๑๓๙ ถกเบูยดเบียน ๒๑๙ี ทรงแจกพวงมาลยคัอธรรม ๕๑๒ื ทรงทำยมกปาฏหาริยิ๕๐๔ ทรงประทานเครองลื่บไลูคอศืล ๕๑๒ี ทรงประทานเสอคื้อศืล ๕๑๓ี ทรงยกธรรมเจดยี๕๐๐ ทรงรแจูงโลก ๑๘๒ ทรงสรางสระน้ำคอธรรม ๕๑๒ื ทรงปรากฏดงภัเขา ๔๓๙ู ทรงเปนทพี่งของสึ่ตวโลก ๙๓ ั ทรงเปนผ นำว ูเศษ ๖๙ิ ทรงเปนผ นำส ูตวโลก ๑๑๖ ั ทรงเปรยบดีงแผันดน ๒๕๕ิ ทรงมกำล ีงฤทธั ์ิ๕๗
572 ทรงมพระกรีณา ๙๓ุ ทรงมพระคีณหาทุสี่ดมุไดิ ดงอากาศ ๓๓๐ั ทรงมพระเดชหาทีสี่ดมุไดิ ๒๕๔,๒๕๕ ทรงมพระวรกายสีง ๔๓๐ู ทรงมอานีภาพมาก ๗๐ุ ทรงรอยพวงดอกไม คอธรรม ๕๐๐ื ทรงสรรเสรญ ๑๐๔ิ ทรงสวมใสอาภรณแกวมกดา ๓๕๑ุ ทรงแสวงหาประโยชนเกอกื้ล ๓๗๘ู ทองเทยวอยี่ในสงสาร ๕๕๔ ู ทงทั้ ฝนไม ี่ตกเลย ๑๙๕ ทางทมี่การไปไม ีหวนกลบ ๓๒๙ั ทพยป ิ ปผชาตุอินวัจิตร ๑๙๕ิ ทชำระมลท ี่นคิอกืเลส ๑๔๓ิ ทนี่าทศนา ๔๘๑ั ทนี่ารนรมยื่ ๑๘๓ ทประกอบด ี่วยโทษ ๑๕๒ -๑๕๓ ทพระยี่คลบาทมุจีกรลักษณะ ๘๗ั ทภี่เขาคูชฌกิฏ ๙๕ ู ทไมี่ม อะไรเท ียบเคียง ๓๐๖ี ทยี่ ่ำยความเมา ๑๒๗ี ทอยี่ประจำตามต ูนไม ๘๖ ทกภพทุกชาตุิ๒๐๘ เทวดากเห็นมน็ษยุ๑๗๓ เทวดาผสถูตอยิ ในโลกธาต ู ุ๑๙๓ ธรรมอนประเสร ัฐ ๔๗๗ิ นารนรมยื่ใจ ๑๓๓ ในแควนปจจ นตประเทศ ๑๖๗ ั ในโลกธาตุ๑๙๒ ในหมนจื่กรวาล ๔๓๓ั ในหมนโลกธาต ืุ่๘๕ บรรเทาความมดมน ๒๗๖ื บรรเทาความเศราโศก ๑๒๗ บนลัอลืน ๑๙๕ั่ บำเพญบารม็ธรรม ๔๙๔ี บคคลผุประเสร ู ฐทิสี่ดทุงหมด ๙๓ั้ ปฐมโพธกาล ๖ิ ,๗ ประกอบดวยหริและความเพิยร ๒๙๖ี ประกาศความโสมนส ๑๗๒ั ประทานภษาคูอวืชชา ๕๑๔ิ ประทานโลคอสตื ปิฏฐาน ๕๑๓ ประดบดัวยแกวมณและี แกวมกดา ๔๕๗ุ ประโยชนเกอกื้ลแกูส ตวโลก ั ๑๒๗ ประเสรฐยอดเยิยมี่ ๔๘๗ ปรารถนานพพานิ ๕๑๓ ปราศจากมลทนิ ๓๕๖ ปรากฏดงธงั ๘๓ ปราศจากเสยงี ๙๓ ปาใหญ ๒๒๕ เปนกาลอนสมควร ๑๑๒ั เปนของรอน ๔๗๓ เปนเช นไร ๕๗
573 เปนทสี่นทิ้กขุท งปวง ๑๒๘ ั้ เปนทอยี่ของคนมูบีญมาก ๑๓๕ ุ เปนนครทนี่าชม ๑๓๓ เปนนครทอี่ดมสมบุรณู๑๓๕ เปนผ ไมูประมาท ๒๖๔ ,๒๙๖ เปนผสูงสูดแหุงเทวดาและพรหม ๘๔ เปนไผ ตน ๓๙๓ั เปนพราหมณ ๑๓๖ เปนพนธั ไมุบก ๑๙๔ เปนแวนแควนของตณหา ๔๗๓ั เปนสรณะ ๒๓๑ เปนสข ๑๔๕ุ เปนหวหนัาคณะ ๑๐๖ เปนใหญ ในหม นจื่กรวาล ๓๙๑ั เปนอสงขารัก ๑๑๓ิ เปรยบดีงทั องฟ าโดยป ญญา ๒๕๖ เปรยบดีงภัเขาสูเนริ โดยสมาธุิ๒๕๖ เปรยบดี งสาครโดยศ ัล ๒๕๖ี เปรยบเสมอดี วยมหาโจร ๑๔๖ เปรยบเสมอดี วยเสาทองคำ ๔๘๐ เปลองตนจากสงสาร ๑๒๘ื้ เปาสงขั ๘๖ ผลไมทหลี่นเอง ๑๕๕ ผลสมออนเป ันยาระบาย ๑๖ ผคงแกูเรยน ๑๓๗ี ผคงทูี่๒๗,๓๘๔ ผคงทูดี่วยหริและศิล ๕๐๖ี ผเจรู ญทิสี่ดในโลก ๑๑๖ุ ผถูงสรณะ ๒๓๒ึ ผทรงเกูอกื้ลอนูเคราะหุสตวั โลก ๘๐ ผทรงความรูงเรุอง ๒๗ื ผทรงจำมนตร ู๑๓๗ ผทรงฉลาดในอ ูปมา ๑๐๗ุ ผทรงประทานโอวาท ๓๖๘ ู ผทรงเป ูนน กปราชญ ั ๗๘ ผทรงเป ูนผ นำ ๒๕๔ ู ผทำก ูจอิ นกระทำแล ัว ๙๗ ผทำเหล ูาสตวั ใหรแจูง ๓๖๘ ผนำส ูตวั โลก ๗๓ ผบรรลูอภุ ญญาและพลธรรม ๓๓๓ิ ผเบูกบาน ๓๓๓ิ ผประกอบด ูวยพระคณทุกประการ ๙๒ุ ผประเสร ู ฐกวิาเหลาสตวั ๖๙ ผประเสร ู ฐสิด ๒๐ุ ผปราศจากมลท ูน ๙๗ิ ,๒๖๓,๕๗๓ ผเปูนพระขณาสพ ๙๗ี ผเปู นใหญ แห งชาวโลก ๒๐ ,๒๑ ผเปู นใหญ แหงเทวดา ๒๑ ผเปู นใหญ แหงนรชน ๒๑ ผเปูนอ ปุ ฏฐาก ๕๐๘ ผมูกีศลมาก ๓๖๕ุ ผมูเดชหาประมาณม ี ไดิ ๓๔๐ ผมูตบะแกีกลา ๑๘๓ ผมูธีลุในดวงตาน ีอย ๒๒
574 ผมูปีญญามาก ๙๔ ผมูปีญญารกษาตน ๑๐๐ั ผมูพระจีกษัุ๗๓,๒๑๙ ผมูยศยี งใหญ ิ่๓๐๕ ผมู ฤทธีมาก ๘๕ิ์ ผมูวีตรงาม ๑๐๐ั ผไมูมกีเลสเคริองยื่วยวน ๓๓๓ั่ ผไมูหว นไหว ๓๓๐ ั่ ผรูแจูงอรรถอนละเอัยดสีขุม ๑๐๖ุ ผฤๅษูี๑๐๖ ผลูวงภพ ๕๐๖ ผสมควรเครูองบื่ชา ๑๘๒ู ผสูงสูดแหุงนรชน ๕๗ ผแสวงหาคูณอุนยั งใหญ ิ่๑๙๑ ผหาบูคคลเปรุยบมี ไดิ ๓๓ ผองอาจกวูานรชน ๙๕ พรอมทงเทวดา ๑๗๖ั้ ,๑๙๑,๔๔๒ พรอมท งเทวโลก ๑๒๗ ั้ ,๒๒๐,๔๗๓ พระรศมั ี๔๘๑ พระลกษณะมัลายจีกรทัสวยงาม ๔๖๐ี่ พนแล วจากโลกธาต ุ๒๒๔ พากนประโคม ๑๗๓ ั เพราะเหนปาฏ ็หาริยิอนนัาอศจรรยั ๖๕ เพอหลื่ดพุนจากภพ ๑๔๐ ไพททองคำล ีวน ๗๗ ไพบลยูกวางขวาง ๒๙๕ มนษยุพรอมทงเทวดา ๕๕๕ั้ มชฌั มประเทศ ๑๑๒ ิ มาฝเทาเรวช็อกื่ณฐกะ ๕๓๔ั มไดิ เปนสงทิ่ปี่ดกน ๑๙๖ั้ มความเกี ดเปินธรรมดา ๑๓๙ มความคีด ๑๗๕ิ มความเคารพ ๑๐๐ี มความชำนาญ ๑๖๔ ี ,๑๙๒ มความเพี ยรไม ียอหยอน ๒๐๘ มความยำเกรง ๑๐๐ ี ,๕๐๘ มความรีงเรุอง ๔๕๗ื มคำพ ีดทูแนี่นอน ๒๑๐ มเงาทีบ ๓๙๔ึ มจีกรลักษณะ ๑๐๑ั มจีตไม ิหวนกลบ ๔๗๗ั มจีตโสมน ิส ๑๖๗ั มใจด ี ี๘๐ มชาตีสิง ๔๙๐ู มญาณแกีกลา ๓๔๗ มตบะ ๓๓๔ี มทรีพยัสมบตัและิ ธญญาหารมากมาย ๑๓๗ั มนครชีอวื่าอมระ ๑๓๓ มนาคหลายโกฏ ี ิ๔๕๗ มบีญ ๔๕๗ ุ มบีญญาธ ุการ ๘๖ิ มใบหนาแน ีน ๓๙๓ มพระคีณหาทุสี่ดมุไดิ ๒๕๕
575 มพระจีกษัุ๗๑ มพระดำร ี สไม ั เป นโมฆะ ๑๙๙ มพระเดช ๓๒๙ี มพระเดชรีงเรุอง ๓๗๗ื มพระเนตรสี กใส ๓๗๗ุ มพระพีกตรัชนบาน ๓๗๗ื่ มพระยศหาประมาณม ี ไดิ ๒๕๕,๓๒๙ มพระรีศมัแผีซานออกสว างไสว ๓๓๗ มพระวรกายมีรีศมัวาหนีง ๓๖๑ึ่ มพลนีกายและพาหะมิ ใชินอย ๔๙๗ มยศนี บไม ัถวน ๓๘๔ มรีศมัแวดลีอมอยดูานละวา ๙๖ มรีางกายทรงไว ซงคึ่ณ ๕๕๖ุ มลำพระศองามด ี จลำคอโคอุสภะ ๓๘๗ุ มศีลไม ีดางพรอย ๔๙๐ เมอสระนื่ ้ำอมฤต ๑๔๓ ไมเคยปรากฏ ๘๕ ไมเชอมตื่ดกิน ๖๔ั ไมไดบรรลอรหุตตผล ๒๔๑ั ไมม ใครประเสร ีฐยิ งไปกว ิ่า ๒๑ ไมม ใครเสมอเหม ีอน ๑๙๐ื ไมมทีเปร ี่ยบ ๒๖๗ี ไมม โทษ ๑๐๒ ี ไมม ประมาณ ๓๙๔ ี ไมมผีเสมอเหมูอน ๙๐ื ไมม อะไรข ีน ๒๙๕ั้ ไมม อะไรเปร ียบ ๓๔๐ี ไมมอีปธุิ๓๘๔ ไมสะอาด ๒๐๙ ไมหว นไหว ๒๑๒ ั่ ยากทจะลี่วงได ๓๒๙ ยนดิรีาเรง ๗๙ิ รตนจงกรม ๗๗ั รงเรุองไปท ืวหมั่นจื่กรวาล ๔๓๐ั ฤดฝน ๒๑๑ู ฤดสารท ๙๕ู ฤดหนาว ๒๑๑ู ฤทธทิ์ สำเร ี่จด็ วยใจ ๕๘ ลาดดวยแผ นทองคำ ๗๗ ลำตนตรง ๓๙๔ ศตราวัธเครุองยื่ ่ำยศีตรัคูอศืล ๕๑๔ี ศลไม ีมสีงไรเสมอ ๓๔๐ ิ่ สตปิฏฐานทงทั้ปี่นโลก ยะและิ โลกตตระ ๒๙๕ุ สถานททรงประกาศพระธรรมจ ี่กรั๒๔๘ สมบรณูดวยองคคณทุงปวง ๑๓๕ ั้ สมบรณูดวยอนพยุ ญชนะ ๔๖๙ั สวางไสว ๖๓ สงทิ่เขาที่ง ๒๐๙ิ้ สงทิ่นี่บไม ั ได ๑๐๘ สธรรมนาวา ๑๗๗ู เสดจลงจากดาวด็ งสเทวโลก ๓๘๙ ึ หมดความวนวาย ๑๙๔ุ หมนจื่กรวาล ๗๘ั ,๑๙๑,๔๐๙
576 หมไมูมดอก ๒๒๔ี หาผเสมอเหมูอนมื ไดิ ๓๕๘ เหมอนตื นพฤกษาประท ป ๙๖ ี เหมอนเทพนคร ๑๓๕ื เหลาอาภสสรพรหม ๘๐ั ใหเก ดปิตปราโมทย ิ ๑๒๗ ใหขามพน ๑๗๗ ใหตงมั้นเป ั่นนตยิ ๔๖๖ ใหราเรง ๑๒๖ิ ใหสำเร จเฉพาะ ๘๖็ ใหหล งไหล ๓๓๒ ั่ ใหอมหนำ ๓๓๒ ิ่ ไหวสะเทอน ๒๑๗ื อธษฐานวิ ตรให ัยงขิ่น ๓๕๘ึ้ อยในท ูสงี่ด ๑๓๙ั อนกำหนดด ัวยขนธัและธาตุ๓๐๘ อนตรายจงอยัาม ี๒๒๔ อนเทวดาและมนัษยุบชา ๗๐ู อนประด ับดัวยผาคอธรรม ๕๐๐ื อนประเสร ัฐยอดเยิยม ๒๗๘ี่ อนเหมาะสม ๗๗ั อดมประเสรุ ฐสิด ๔๓๙ุ
577 อสาธารณนาม กรงชุอวื่ากาสกะ ๔๔๕ิ กรงชุอวื่าเขมวด ี๔๘๗,๓๓๖ กรงชุอวื่าจ มปกะ ๓๔๕ ั กรงชุอวื่าธญญวดั ี๓๕๘ กรงชุอวื่าพนธัมดุี๔๕๘ กรงชุอวื่าพาราณส ี๕๐๙ กรงชุอวื่าเมขละ ๓๐๓ กรงชุอวื่าเวภาระ ๔๒๘ กรงชุอวื่าสรณะ ๔๒๐ กรงชุอวื่าสทุ ญญะ ๔๐๕ั กรงชุอวื่าสทุสสนะ ๓๘๒ั กรงชุอวื่าสธรรม ๓๒๔ุ กรงชุอวื่าสธุ ญญกะ ๓๑๔ั กรงชุอวื่าสมุงคละ ๓๙๑ั กรงชุอวื่าโสภณะ ๔๑๓ กรงชุอวื่าโสภวด ี๔๙๘ กรงชุอวื่าหงสวด ี๓๗๓ กรงชุอวื่าอโนมะ ๔๗๙ กรงชุอวื่าอรณวดุี๔๖๗ กรงชุอวื่าอตตระ ๒๘๘ุ กรงตคระ ๔๑๗ุ กรงเทวทหะ ๕๒๒ุ กรงธนุ ญชัย ๔๖๔ั กรงธุ ญญวดั ี๓๓๙,๓๔๘,๓๕๘ กฏสสหอิบาสก ๔๒๑ุ กบลพิสดั ุ๕๕๔ กบลพิสดับุรุี๕๒ กระบอ ๓๔๒ื กรงกบุลพิสดั ุ๕,๖,๑๐,๑๑,๕๔,๙๔, ๑๐๗,๑๘๐,๒๖๐,๒๘๔, ๓๐๐,๓๒๓,๓๓๕,๓๔๔,๓๕๗, ๓๖๗,๓๘๑,๓๙๐,๔๐๔, ๔๐๘,๔๒๐,๔๒๗,๔๔๔, ๔๕๕,๔๖๖,๔๗๖,๔๘๗, ๔๙๗,๕๐๘,๕๒๐,๕๒๒, ๕๒๕,๕๒๕,๕๓๖ กรงกุณณกัชชะ ๔๘๓ุ ,๔๘๖ กรงกาญจนเวฬ ุ ุ๔๓๐ กรงกุสุนารา ๔๔๖ิ กรงโกสุมพั ี๖ กรงเขมวดุี๔๓๔ กรงเขมะ ๔๓๑ุ ,๔๓๗,๔๘๗ กรงเขมาวดุี๔๘๓ กรงจุนทวดั ี๒๕๘,๒๕๙,๓๓๕,๓๙๑ กรงจุนทวดัราชธานี ี๓๒๗ กรงจุมปกะ ๔๑๑ ั กรงจุมปา ๓๓๘ ั กรงชุอรื่มมะ ๒๖๕ั
578 กรงนารุวาหนะ ๔๗๓ิ กรงปรุภิตตะ ๔๖๕ุ กรงพุนธัมดุี๔๔๖,๔๔๘,๔๕๘ กรงพุนธัมดุราชธานี ี๔๕๑ กรงพาราณสุี๖,๗,๓๔,๔๔๒,๕๐๑, ๕๐๒,๕๐๕,๕๐๙, ๕๑๕,๕๔๙,๕๕๐, ๕๕๑,๕๕๕ กรงมกุละ ๔๘๓ิ กรงมุถิลา ๓๖๖ิ ,๓๖๗,๓๖๘,๔๙๖ กรงยสวดุี๔๓๔,๔๓๕ กรงรุมมวดั ี๒๕๑,๒๕๓,๒๖๔ กรงรุมมะ ๑๕๖ั ,๑๖๕,๒๓๐, ๓๑๒,๓๒๓,๓๒๓ กรงราชคฤห ุ๖,๗,๑๑,๓๖,๔๒,๔๓, ๕๔,๙๔,๑๐๖,๕๓๙ กรงราธวดุี๓๓๒ กรงเวภาระ ๔๒๓ุ ,๔๒๕ กรงเวสาลุี๖ กรงสรณะ ๔๑๕ุ ,๔๑๘,๔๒๐ กรงสรภวดุี๔๗๔ กรงสรภะ ๔๗๔ุ กรงสาวุตถั ี๗,๙,๕๖๗ กรงสุลวดี ี๔๖๙ กรงสุจุนทกะ ๔๑๐ั กรงสุทุ ญญะ ๔๐๔ั กรงสุทุสสนมหานคร ๔๑๑ั กรงสุทุสสนะ ๓๒๐ั ,๓๒๑,๓๗๖, ๓๗๖,๓๗๙,๓๘๒,๔๙๓ กรงสุธรรม ๓๑๗ุ กรงสุธรรมวดุี๓๘๗ กรงสุธุ ญญวดั ี๓๐๖,๓๑๑,๓๑๔ กรงสุนทระ ๔๙๔ุ ,๕๐๕ กรงสุนุนทวดั ี๒๙๗,๔๓๙ กรงสุนุนทะ ๓๒๑ั กรงสุภวดุี๓๓๑ กรงสุมุงคละ ๓๘๕ั ,๓๘๖,๓๙๑,๔๐๒ กรงสุรเสน ๔๒๗ุ กรงสุรุนทวดิ ี๔๙๕ กรงสุรุยวดิ ี๔๖๓ กรงเสตุพยะ ๕๑๔ั กรงโสภณะ ๔๐๗ุ ,๔๐๘,๔๑๒ กรงโสภวดุี๔๙๒ กรงโสเรยยะ ๔๗๓ุ กรงโสไรยะ ๓๓๒ุ กรงหงสวดุี๓๖๓,๓๖๗,๓๗๒,๔๒๒ กรงอโนมะ ๔๐๘ุ ,๔๗๑,๔๗๒,๔๗๗ กรงอโนมา ๔๗๐ุ กรงอมร ๔๒๕ุ กรงอมรวดุี๑๓๖ กรงอรุณวดุี๔๖๑,๔๖๓,๔๖๔,๔๖๗ กรงอรุณวดุราชธานี ี๔๖๒ กรงอุตตระ ๓๐๙ุ กรงอุปการุี๓๗๘
579 กรงอุสภวดุี๓๙๖,๔๘๑ กลาปลาปลหตถั ี๗๐ กลนกฤษณา ๒๒๘ิ่ กลนจิ่นทนั ๒๒๘ กลนดอกมะลิ่ิ๒๒๘ กลนดอกอิ่บล ๒๒๘ุ กวาง ๓๔๒ กษตรัยิพระนามวากกิี๕๐๙ กษตรัยิพระนามวาชยเสน ๔๔๕ั กษตรัยิพระนามวาพนธัมะ ๔๕๘ุ กษตรัยิพระนามวายสวา ๓๓๖ กษตรัยิพระนามวาวชิตะ ๔๔๓ิ กษตรัยิพระนามวาว ปิละ ๓๑๔ุ กษตรัยิพระนามวาสรณะ ๔๒๐ กษตรัยิพระนามวาสาคระ ๔๑๓ กษตรัยิพระนามวาสทุตตะั๓๐๓,๓๘๒,๔๐๕ กษตรัยิพระนามวาสทุสสนะ ๔๗๕ั กษตรัยิพระนามวาสเทพ ๒๔๒ุ ,๒๔๓, ๒๔๕,๓๕๘ กษตรัยิพระนามวาสธรรม ๓๒๔ุ กษตรัยิพระนามวาสนุนทะ ๒๖๕ั กษตรัยิพระนามวาส ปปตุตะ ๔๗๙ี กษตรัยิพระนามว าโสภะ ๔๙๘ กษตรัยิพระนามวาอรนทมะ ๔๖๕ิ กษตรัยิพระนามวาอรณ ๔๖๗ุ กษตรัยิพระนามวาอสมะ ๓๔๕ กษตรัยิพระนามวาอานนทะ ๓๗๓ั กษตรัยิพระนามวาอคคตะ ๓๙๑ุ กษตรัยิพระนามวาอเทน ๔๒๘ุ กษตรัยิมนามวีาสชาตะ ๔๓๕ุ กษตรัยิมพระนามวีาเขมะ ๔๘๖ กฬสสาอิบาสุกา ๔๒๑ิ กณณกัชชนคร ๔๔๒ุ กปปโกลาหล ๕๑๘ ั กปปัยการก ๘๕ กปปัยภณฑั ๔๖๕,๔๖๖ กสสปโพธ ัสิตวั ๕๐๕ กสสปะ ั (พระพทธเจุา) ๒๑ กาลกญจักาอสิร ๕๑๖ู กาลเทวลดาบส ๕๒๕ิ ,๕๒๖ กาฬนาคราช ๕๔๔ กาฬทายุอำมาตย ี ๕๒๔ กำแพง ๑๙๖ กำไลแกวมกดา ๑๖๒ุ กสาโคตม ีอีบาสุกา ๔๓๘ิ กณฑลมุกดา ๓๕๑ุ กมุนคร ๓๙๘ุ กลบรรพต ๖ุ กฏาคารศาลาป ูามหาวน ๖ั ,๙ แกวจนดามณิ ี๕๕๓ แกวทบทัม ๔๓๕ิ แกวประพาฬ ๖๑ ,๕๔๒ แกวไพฑ รยู๖๑,๑๔๔ แกวมณ ี๖๑,๗๖,๗๗,๑๕๗,
580 ๒๖๓,๓๘๔,๕๔๘ แกวมณจีนดา ๓๔๗ิ แกวมณสีดอกอีนทนิล ๑๗๐ิ แกวมรกต ๕๔๘ แกวมกดา ๖๑ุ ,๗๗,๑๓๕,๑๔๔, ๑๖๖,๕๓๓,๕๓๗ แกวมกดาหาร ๕๓๓ุ แกวลาย ๖๑ แกวอนทนิล ๔๕ิ โกณฑญญพราหมณั ๕๔๑ โกณฑญญมาณพ ๕๒๗ั โกณฑญญราชกัมาร ๒๕๑ุ โกณฑญญะ ๕๒๗ั โกมทเบญจวรรณ ๔๔๗ ุ โกลตะ ๕๕๕ิ ขรโลมยกษั ๗๐ ขายแก วประพาฬ ๑๖๘ ขายทองและมาลย ๔๖๕ั ขาวปายาส ๑๒ ,๒๘๔,๓๐๐, ๔๕๕,๔๗๖ ขาวมธ ปายาส ๑๓ุ ,๑๖๓,๑๘๐,๒๕๑, ๒๗๐,๒๙๒,๓๑๗, ๓๒๘,๓๓๙,๓๔๙, ๓๖๓,๓๗๖,๓๘๕, ๓๙๕,๔๐๗,๔๑๖, ๔๒๔,๔๓๑,๔๔๐, ๔๔๗,๔๕๐,๔๖๒, ๔๗๑,๔๘๓,๔๙๒, ๕๐๒,๕๒๖,๕๔๒, ๕๔๘,๕๕๖,๕๖๗ ขาวสตตักุอน ๕๔๘ ขาวสตตัผง ๕๔๘ุ ขาวสตตัผงและสุตตักุอน ๑๗ ขนเขาพระสุเมรุและยุคนธร ๒๕๙ุ ขปปุปาส กเปรต ๕๑๖ ิ เขมมคทายวิน ๔๔๖ั ,๔๔๘,๔๕๐, ๔๕๒,๔๕๓,๔๘๑ เขมวดอีทยาน ๔๘๒ุ เขมวนมหาวัหาร ๔๙๑ิ เขมา ๕๕๕ เขาพระสเมรุ ุ๕๔๐ เขามนทาระ ๕๔๐ั แขวงกรงพาราณสุี๕๔๒ คงคา ๒๒๙ คชสารเอราวณ ๓๙๙ั คนเฝาไร ขาวเหนยวชีอวรื่ณ ๔๒๔ุ คนเฝาไร ขาวเหนยวชีอวื่า ชฎาตนทิกะ ๔๙๒ุ คนเฝาไร ขาวเหนยวชีอวื่า วชิตสิงคามกะ ๔๓๑ั คนเฝาไร ขาวเหนยวชีอสื่ริวิฑฒะ ๔๑๖ั คนเฝาไร ขาวเหนยวชีอสื่ชาตะ ๔๔๗ุ คนเฝาไร ขาวเหนยวชี อโสมะ ๕๐๒ ื่ คนเฝาไร ขาวเหนยวี
581 นามวาสภุททะ ๔๘๓ั คนหาบหญาชอวื่าโสตถ ยะ ๑๔ิ ,๕๔๒ ควงไมโพธ พฤกษิ ๓๓๐ ควงไมราชายตนะ ๑๗ คณฑัอีบาสุกา ๓๖๐ิ ครีบรรพต ๔๕ี เครองพื่นธนาการ ๔๖๐ั แควนกาส ี๕๑๔,๕๑๕ แควนภคคะ ๖ั แควนมคธ ๑๘ ,๑๙,๔๑,๕๔๐ แควนสกกะ ๑๐ั โคดม (พระพทธเจุา) ๑๘๑,๒๑๘,๒๖๐, ๒๘๕,๓๐๑,๓๔๓, ๓๕๗,๔๐๓,๔๕๕, ๔๕๖,๔๗๖,๕๕๕ โคตมอีบาสุกา ๔๘๐ิ โคนตนกากะทง ๓๐๔ิ ,๓๑๕,๓๒๕ โคนตนจก ๑๖ิ โคนตนจ ตตปาฏล ิ ิ๓๒๐ โคนตนซก ๒๔๓ึ โคนตนน โครธ ๑๘๐ ิ โคนตนประด ู๓๓๑ โคนตนปาร ฉิตตกะ ๒๓๕ั โคนตนโพธ ิ๑๘๑,๒๔๕,๒๘๔, ๓๐๑,๔๕๕,๔๗๖ โคนตนโพธ พฤกษิ ๓๑๘,๓๗๖ โคนตนอสสัตถพฤกษั ๑๘๐ โคนตนมจลุนทิ ๕๔๘ โคนตนราชายตนะ ๕๔๘ โคนตนอชปาลน โครธ ๑๗ ิ ,๑๘๐,๒๖๐, ๒๘๔,๓๐๐,๔๗๖, ๕๔๘ โคนตนออยช างใหญ ๔๙๓ โคนตนอสสัตถพฤกษั ๑๘๑,๒๖๐,๒๘๕, ๓๐๑,๕๕๕ โคนโพธพฤกษิ ๑๗๘,๒๐๐,๔๓๓,๕๒๕ โคลาน ๒๖๙ ฆฏการมหาพรหม ๕๓๘ิ ฆฏการอิบาสก ๕๐๖ุ ,๕๐๗,๕๑๑ เงน ๖๑ิ จอมอสรุนทริ ๔๗ จกกวัตตั โกลาหล ๕๑๘ ิ จมปกราชอ ัทยาน ๓๓๘ุ จาตรงคเสนา ๓๔๙ุ จามรี๓๔๒ จาลาอบาสุกา ๓๐๔ิ จาลยบรรพต ๖ิ ,๗ จตตคหบดิอีบาสก ๑๘๑ุ ,๒๖๑,๒๘๕, ๓๐๑,๔๕๖,๔๗๗, ๕๕๕ จตตอิบาสก ๓๙๓ุ จตตาอิบาสุกา ๓๒๕ิ ,๔๖๘ จฬามณุเจดียี๕๓๗ เจตยสถานชิอกื่ณฐกนัวิตตนะ ๕๓๖ั
582 เจาชายสทธิตถกัมาร ๕๓๓ุ ฉตรดอกปท ัม ๔๓๕ุ ชฎา ๑๗๐ ชฎล ๑๘๒ิ ชฎลชิอวื่าสสุมะ ๔๑๒ิ ชฎลมิชีอวื่ารฏฐักะ ๓๗๐ิ ชนชาวกรงรุมมะ ๑๖๖ั ,๒๑๗ ชนชาวชมพทวูป ๒๓๘ ี ชมพทวูป ๒๓๗ ี ,๖๓,๓๓๘,๓๔๘, ๓๕๓,๓๗๓,๓๘๕,๓๙๖, ๓๙๘,๔๒๗,๔๕๑,๔๙๒, ๕๐๕,๕๑๔,๕๒๐ ชะเอมเครอ ๔๘๖ื ,๔๘๗ ชนดาวดั้งสึ ๖๒,๗๙ ชนดั้สุต ๖๒ิ ,๗๙ ชนนั้มมานรดิ ี๖๒,๗๙ ชนปรน ั้มมิตวสวิสดั ี๖๒,๗๙ ชนยามา ๖๒ั้ ,๗๙ ชาง ๒๖๙ ,๓๔๒ ชางโทณม ข ๔๐๒ุ ชางนาฬาครีเมขลี ๕๔๖ ชางเอราวณ ๔๖๕ั ,๕๓๙ ชางใหญ ชาตกิญชร ๙๘ ุ ชาวกรงรุมมะ ๑๖๕ั ,๑๘๓,๑๘๔ ชาวปายาส ๒๖๐ ชาวเมองอาฬวื ี๑๘๑,๒๖๑,๒๘๕, ๓๐๑,๔๕๖,๕๕๕ ดงดอกโกมท ๙๕ุ ดนตรชีอตาละ ๓๕๖ื่ ดอกกระทม ๑๗๔ุ ดอกกากะทง ๑๗๒ิ ,๑๗๔ ดอกการะเกด ๑๗๒ ดอกโกมท ๕๓๐ุ ดอกจำปา ๑๗๒ ดอกตนการะเกด ๑๗๔ ดอกบวขาว ๑๖๖ั ดอกบวเขัยว ๔๘๓ี ดอกบวตัน ๒๖๙ ดอกบนนาค ๑๗๒ุ ,๗๔ ดอกปทม ๑๗๒ุ ,๒๒๖,๔๑๑, ๔๑๒,๔๖๕ ดอกปทมทุพยิ ๔๓๕ ดอกปารฉิตตกะ ๗๘ั ,๑๑๗,๑๗๒, ๔๑๑,๔๑๒,๔๓๕ ดอกมณฑารพ ๗๙,๑๗๒,๑๗๔, ๔๑๑,๔๑๒,๔๓๕ ดอกสน ๑๗๔ ดาบส ๑๘๓ ดาบสชอวื่าอโนมท สสั ี๔๖๒ ดาบสมชีอวื่ามงคล ๔๒๗ ดาวแกวมณ ี๑๖๖ ดาวเงน ๑๖๖ิ ดาวดงสเทวโลก ๖ ึ ,๓๘๖,๓๘๘,๔๙๔ ดาวนกษัตร ๑๙๕ั
583 ดาวนกษัตรชัอวื่าอตตราสาฬหะ ๕๕๐ุ ดาวประกายพรก ๒๑๐ึ ดสุตเทวภิมูิ๔๔๐ ดสุตเทวโลก ๙ ิ ,๑๑๑,๑๑๒,๑๕๖, ๒๕๐,๒๖๘,๒๙๑,๓๐๖, ๓๑๗,๓๒๗,๓๓๘,๓๖๒, ๓๘๕,๔๐๗,๔๑๕,๔๓๑, ๕๐๑,๕๑๘,๕๒๑ เดยรถียี๓๗๑ เดอนผืสสมาส ๗ุ เดอนวืสาขมาส ๒๕๑ิ เดอนอืสสยัชะ ๒๔๙ุ เดอนอาสาฬหะ ๑๕๖ื ,๒๔๘ เดอนอืตตราสาฬหะ ๕๖๖ุ ตตยสาวกสินนับาต ๔๑๘ิ ตถาคต (พระพทธเจุา) ๓๑ ตนกรรณการิ ๔๒๔,๔๒๘,๔๒๙,๕๖๔ ตนกระถนพิมาน ๓๒๑ิ ตนกระทม ๓๗๖ุ ,๕๖๔ ตนกลวย ๑๖๖ ตนก ลปพฤกษ ั ๓๔๘ ตนกากะทง ๒๘๙ิ ,๓๐๓,๓๑๔, ๓๒๔,๕๖๔ ตนกม ๓๒๘ุ ,๓๙๖,๔๐๔, ๔๐๕,๕๖๔,๕๖๔ ตนกมบก ๔๖๗ุ ,๔๖๘,๔๖๙,๕๖๔ ตนขนุน ๓๒๑ ตนขานาง ๒๖๖ ,๕๖๔ ตนแคฝอย ๔๔๗ ,๔๕๙,๔๖๒, ๔๗๑,๔๘๓,๕๖๔ ตนจ มปา ๔๑๓ ั ,๔๑๔,๔๐๘,๕๖๔ ตนชางนาว ๓๖๓ ตนซก ๔๘๓ึ ,๔๘๘,๔๘๙,๕๖๔ ตนทองหลาง ๗๘ ตนไทร ๕๐๙ ,๕๑๐,๕๖๔ ตนนาคโพธ ิ๒๗๑ ตนน โครธ ๕๐๑ ิ ,๕๐๒ ตนบนนาค ๓๒๑ุ ตนประด ู๔๓๑,๔๓๗,๔๓๘,๕๖๔ ตนปาร ฉิตตกะ ๗๘ั ,๘๘,๓๒๐, ๒๔๕,๒๗๗ ตนป ปผล ิ๑๖๓ ตนปณฑรุกะ ๔๙๓ี ตนไผ ๕๖๔ ตนไผ ใหญ ๓๙๒ ตนพญาไม สาละ ๔๐๖ ,๔๑๔,๔๒๒ ตนพญาสาละ ๙๕ ,๒๔๕ ตนพฤกษาประท ป ๒๔๔ ี ตนพกิล ๓๒๑ุ ตนพด ๓๒๑ุ ตนโพธ ิ๑๕,๑๖ ตนโพธ ใบ ๕๖๔ ิ ตนโพธ พฤกษิ ๑๑๔,๑๖๔,๓๑๙,๓๘๕, ๔๖๒,๕๔๒,๕๒๔
584 ตนมหาโสณะ ๓๓๙ ,๓๔๕ ตนมะกล่ำทอง ๔๑๖ ตนมะกล่ำหลวง ๔๑๖,๔๒๑ ตนมะขวด ๕๖๔ิ ตนมะขามป อม ๔๔๐ ,๔๔๕,๔๔๖,๕๖๔ ตนมะเดอ ๔๙๓ื่ ,๔๙๗,๔๙๙,๕๖๔ ตนมะพลบ ๕๖๔ั ตนมะมวง ๓๒๑ ตนมะม วงปา ๔๖๒ ตนมะมวงหอม ๓๒๑ ตนมะลวิน ๓๒๑ั ตนมะกล่ำหลวง ๔๒๐ ตนรกฟ า ๓๓๕ ,๓๓๗ ตนเลยบ ๒๔๕ี ตนสน ๓๒๑ ,๓๗๒,๓๗๔ ตนสลละหรอตืนสาละ ๕๖๔ ตนสะเดา ๓๘๒ ,๓๘๓ ตนสาลกลยาณั ี๒๕๑,๒๖๔,๒๖๗ ตนสาละ ๕๖๔ ตนอชปาลน โครธ ๑๖ ิ ,๕๔๙ ตนอโศก ๓๒๑ ตนออยชาง ๓๕๒ ตนออยช างใหญ ๓๔๖,๓๕๐,๓๕๘, ๓๖๐,๔๗๙,๔๘๐, ๔๘๓,๕๖๔ ตนอสสัตถพฤกษั ๑๘๑,๒๖๑,๒๘๕, ๓๐๑,๔๕๕,๔๕๖, ๔๗๖,๔๗๗ ตนอสสัตถะ ๒๗๖ั ,๕๔๒,๕๕๖ ตปสสะและภุลลักะ ๕๔๘ิ ตปสสอุบาสก ๒๔๔ุ ตระกลกษูตรัยิ๒๔๗,๔๘๒,๕๒๐ ตระกลกาฬาวกะ ๙๑ู ตระกลพราหมณู๒๔๗,๔๘๒,๕๒๐ ตระกลแพศยู๕๒๐ ตระกลศูทร ๕๒๐ู ตระกลใหญ ู๔๙๐ ตระกลใหญ ูในเขมนคร ๔๙๐ ตลาดธรรม ๔๙๐ ตงทอง ๔๕๗ั่ ตำบลบานอสทสพราหมณิ ๔๒๔ ตำบลอรุเวลา ๗ุ ตสสกิมาร ๔๔๘ุ ตสสอิบาสก ๓๗๔ุ ตสสะ ๕๐๕ิ ถวเขั่ยว ๒๓๗ี ถวพัู่๒๓๗ ทวยเทพชนดาวดั้งสึ ๗๘ ทเววาจกอิบาสก ๕๔๙ุ ทอง ๖๑ ทานพระกมารกุสสปะ ๑๐๓ ั ทานพระขาณ โกณฑุ ญญะ ๕๙ั ทานพระคยาก สสปะ ๑๐๓ ั ทานพระนทกีสสปะ ๑๐๓ ั ทานพระป ณณะ ๑๐๗ุ
585 ทานพระพากละ ๕๘ุ ทานพระสารบีตร ๕๙ุ ,๖๘,๙๔,๑๒๐ ทานพระอนรุทธเถระ ๑๐๕ุ ,๑๐๗ ทานพระอ ญญาโกณฑ ัญญะ ๑๐๗ั ,๕๕๐ ทานพระอบาลุเถระ ๑๐๗ี ทานพระอรุเวลกุสสปะ ๑๐๓ ั ทานสเมธดาบส ๑๘๓ุ ทาน้ำชอสื่ปปตุ ฏฐิตะ ๑๓ิ ทารกาชิอวื่าสชาดา ๑๒ุ ทาวจต โลกบาล ๑๗ุ ,๕๒๓ ทาวจาตมหาราช ๕๔๘ุ ทาวนมมานรดิ ี๕๔๙ ทาวปรน มมิตวสวิตดั ี๕๔๙ ทาวมหาพรหม ๓๘ ,๘๕,๒๓๔,๓๓๐, ๓๓๙,๓๕๐,๓๕๒, ๓๖๖,๓๗๖,๓๘๖, ๔๐๘,๔๑๗,๔๔๘, ๕๑๙,๕๒๓,๕๓๘, ๕๔๙ ทาววาสวสหสสนัยนั ๕๓๗ ทาววาสเทพ ๑๕๖ุ ทาวสหมบดั ี๒๑ ทาวสหมบดัพรหม ๑๐ี ,๑๗,๒๔, ๓๔,๗๑,๕๔๙ ทาวสหสนัยนั ๑๖๙,๒๕๓,๒๘๒, ๕๓๔,๕๓๙,๕๔๐ ทาวสหสสนัยนั สกกเทวราช ๒๘๑ั ทาวสหสสนัยนัเทวราช ๓๘ ทาวสกกเทวราช ๔๗ั ,๑๖๓,๒๘๑, ๒๘๓,๒๙๘,๒๙๙, ๓๔๙,๕๓๗,๕๔๓ ทาวส กกป ัรุนททะ ๔๑๙ิ ,๔๒๐ ทาวสกกะ ๑๗ั ,๒๔๒,๕๑๙, ๕๔๔,๕๔๙ ทาวสกกะจอมเทพ ๔๑๘ั ,๕๓๒ ทาวสนดัสุต ๑๗ิ ,๕๑๙,๕๔๙ ทาวสทุสสนเทวราช ๓๙๖ั ,๓๙๗,๔๐๓ ทาวสนุมมิตะ ๕๑๙ิ ทาวสยามเทวราช ๕๔๓ุ ทาวสยามะ ๑๗ุ ,๕๑๙,๕๔๙ ทาวสวุตดั ี๕๑๙ ทาวหารตมหาพรหม ๑๖๙ิ ,๓๐๗ ทพยป ิ ปผชาตุิ๔๓๕ ทปีงกร (พระพทธเจุา) ๙,๒๑๘,๒๓๐, ๒๓๑,๒๓๖,๒๓๙ ทเรนูทาน ๙ิ เทพชนกามาวจร ๕๑๘ั้ เทพชนจาตั้มหาราชุกา ๒๒๙ิ เทพชนดาวดั้งสึ ๒๒๙ เทพอารกขา ๓๖๓ั เทวกมาร ๓๘๖ุ ,๔๑๖ เทวกฏบรรพต ๓๘๐ ู เทวดา ๖๕,๑๗๓ เทวดาชนจาตั้มหาราชุกา ๖๒ิ
586 เทวดาและมนษยุ๑๙๑,๔๓๓,๔๖๙ เทวปตตมาร ๒๙๔ุ ,๕๔๓ เทวราชพระนามวาสทุสสนะ ๓๙๖ั เทวโลกชนกามาวจร ๒๙๗ั้ เทวโลกชนดั้สุต ๕๒๑ิ เทวสภาชอสื่ธุมมา ๕๐๓ั แทนบณฑักุมพลศัลาอาสนิ ๓๓๑ ธนปาลหตถั ี๗๐ ธนญชัยราชอัทยาน ๓๓๙ุ ,๓๔๘, ๓๕๐,๓๕๒ ธรรมทนนาอิบาสุกา ๔๐๖ิ ธรรมกอิบาสก ๔๐๖ุ ธมมคณาราม ๓๒๒ั ธมมทัสสั (ีพระพทธเจุา) ๔๑๖,๔๑๘ ธมมเสนมาณพ ๒๘๐ั ธมมารามมหาวัหาร ๓๓๖ิ ธมมักบรรพต ๒๒๕ิ ธดาพราหมณิชอวื่าสเนนตา ๔๒๔ุ ธดาริจานุ นทเศรษฐั ี๓๖๓ ธดาวชิรินธพราหมณิ ๔๘๓ ธดาเศรษฐินามวี ายโสธรา ๒๕๑ นกกระเรยน ๒๔๓ี นกการเวก ๑๒๕,๔๒๕ นกแขกเตา ๒๕ นกลเศรษฐ ุี๓๗๖ นกลอุบาสก ๔๑๔ุ ,๓๒๕ นนทมาตาอับาสุกา ๔๕๖ิ ,๔๗๗ นนทมารดาอับาสุกา ๑๘๑ิ ,๒๖๑,๒๘๕, ๓๐๑,๕๕๕ นนทรามาอับาสุกา ๓๔๖ิ นนทวันสวนสวรรคั ๒๒๖ นนทอับาสก ๒๘๙ุ ,๔๖๘ นนทาราม ๒๔๓ั ,๒๔๕,๒๖๗, ๓๗๔,๓๗๕ นนทาอับาสุกา ๒๖๖ิ ,๔๘๙ นนทัวิฑฒอับาสก ๓๓๗ุ นาคพภพ ๕๔๔ิ นาคอบาสก ๔๕๙ุ นางทาสชีอวื่าปณณา ๑๓ุ นางธญญาวดั ี๓๓๙ นางปณณาทาสุี๑๓ นางรจุคิตตาพราหมณุี๔๙๒ นางสริวิฑฒา ๔๔๐ั นางสจุนธรานาคิ ี๔๐๗ นางสชาดา ๑๓ุ ,๑๘๐ นางอนปมาธู ดาเศรษฐิ ี๒๙๒ นายฉนนะ ๑๑ั ,๑๑๑,๕๒๔, ๕๓๔,๕๓๗,๕๓๘ นารทกมาร ๓๔๙ุ นารทกฏบรรพต ๒๓๖ ู นารทบรรพต ๒๓๖ นารทยกษั ๒๓๗ นารทะ (พระพทธเจุา) ๓๔๘,๓๕๐,๓๕๗, ๓๕๘,๓๕๙,
587 ๓๖๔,๓๕๙ นารวาหนกิมาร ๔๓๔ุ นารวาหนนคร ๔๓๔ิ น้ำคาง ๔๓๙ น้ำผง ๒๓๗ึ้ ,๒๘๓ น้ำมน ๒๓๗ั ,๒๘๓ น้ำออย ๒๓๗ ,๒๘๓ นโครธาราม ๑๐ ิ ,๕๔ นโครธารามมหาว ิหาร ๕ิ นจนโพธ ิสิตวั ๕๑๖ นชฌามติณหั กเปรต ๕๑๖ ิ นินนคา ๒๒๙ นยตโพธ ิสิตวั ๑๘๓,๑๙๓,๕๑๗ นสภราชอิทยาน ๔๖๑ุ นสภอิบาสก ๔๑๔ุ เนยขน ๒๓๗ เนยใส ๒๘๓,๒๓๗ เนอฟาน ๒๖๙ ื้ บรรณศาลา ๑๔๙ บรขาร ๕๓๘ิ บงสักุลจูวร ๑๖๘ี บณฑักุมพลศัลาอาสนิ ๓๒๐,๔๙๔ บวขาว ๑๔๑ั บวบงกช ๔๕ั บวบัณฑรุก ๔๕ิ บวสาย ๑๔๑ั ,๒๖๙,๔๘๓ บวสายและบัวขาว ๔๘๔ั บวหลวง ๑๔๑ั บานวรณพราหมณุ๓๙๕ บพพาราม ๗ุ ปฐวเทพ ๖๓ี ,๖๔ ปทมะุ (พระพทธเจุา) ๓๔๐,๓๔๑,๓๕๐,๓๔๕ ปทมาอุบาสุกา ๓๓๗ิ ,๓๙๓ ปทมุตตรกุมาร ๓๖๓ุ ปทมุตตระุ (พระพทธเจุา) ๓๖๒,๓๖๔, ๓๖๕,๓๖๖, ๓๗๐,๓๗๑, ๓๗๒,๓๗๓, ๓๗๗ ประตถู้ำสตตบรรณ ๑๙ั ปราสาท ๕๕๔ ปราสาทมชีอวื่าวสวด ี๓๖๓ ปรตตสิภาพรหม ๖๒ุ ปรตตาภาพรหม ๖๒ิ ปจจ นตประเทศ ๑๖๖ ั ,๔๕๓ ปจฉมภวิ กโพธ ิสิตวั ๕๒๕,๕๖๖ ปาลาอบาสุกา ๓๑๕ิ ปาลไลยกห ิตถั ี๗๐ ปาโคส งคสาลวิน ๓๔๒ั ปาปาล ไลยกะ ๖ ิ ปาพทรา ๔๒๔ุ ปามหาวน ๒๖๕ั ,๓๔๒ ปาไมตะเคยน ๕๐๒ี ปาสาลวน ๒๙๒ั
588 ปาหมพานติ ๑๔๗,๓๕๗, ๔๘๔,๕๐๕ ปาอสิปตนมฤคทายว ิน ๖ั ,๗,๓๔,๓๕, ๔๔๑,๕๐๑, ปาอสิปตนม ิคทาย ๕๕๑ิ ปาอสิปตนม ิคทายวิน ๔๘๓ั ,๔๙๓,๕๐๒, ๕๔๙,๕๕๕, ๕๖๕,๕๖๗ ปาอสิปตนะ ๔๑๗ ิ ,๕๔๒ ปยทสสเศรษฐั ี๔๖๒ ปยทสสั (ีพระพทธเจุา) ๓๙๘,๔๐๑, ๔๐๔,๔๐๕, ปณณมุนตานับีตรุ (พระ) ๑๐๖ ปนุปปส ัมุตตอิบาสก ๔๕๙ุ ปนุพพสัมุตตราชกิมาร ๓๗๖ุ ปโรหุตนามวิาอคคัทิตตะ ๔๘๒ั เปอกตม ๑๗๔ ผลมะอก ๕๓๐ึ ผลหวา ๔๒๗ ผากมพลแดง ๑๖๙ั ผากาสาวพสตรั ๑๖๒ ผากำพล ๔๙๖ ผาคากรอง ๑๕๑ ,๑๗๒ ผาจากแควนกาส ี๒๗๘ ผาชาวกาส ี๕๒๓ ผาท ทำในเม ี่องจืน ๔๙๖ี ผาเปล อกไม ื ๑๗๐,๔๙๖ ผาฝาย ๔๙๖ ผาแพร ๔๙๖ ผาสาฎก ๑๕๑ แผนหนง ๑๗๐ั ฝนคอธรรม ๔๖๙ื ฝนดอกปทม ๓๓๘ุ ,๓๖๓,๓๖๔ ฝนโบกขรพรรษ ๕๕๘ ฝาแกวไพฑ รยู๒๖๓ ฝงมฤค ๒๖๙ ู พญากาฬนาคราช ๑๔,๕๔๒ พญากญชร ๔๐๐ ุ พญากญชรคชสาร ๔๐๑ ุ พญาไกรสรสหราช ๒๙ี พญาคชสารชอวื่าธนปาลกะ ๔๖๔ พญาชางกญชร ๑๔ ุ พญาโทณกญชร ๔๐๓ ุ พญาโทณมขกุ ญชร ๓๙๘ ุ ,๓๙๙ พญานาคชอมหาโทณะ ๓๕๖ ื่ พญานาคชอวื่าโทณะ ๓๕๓ พญานาคชอวื่าอตละ ๒๙๙ุ พญานาคชอวื่าอรนทะ ๔๗๑ิ พญานาคนามวาเวโรจนะ ๓๕๖ พญานาคราชชอวื่ามจลุนทิ ๑๖ พญามหารจุนาคราช ๔๐๗ิ พญามจจัราช ๓๙๙ุ พญามากณฐกะ ๕๒๔ั พญามคราช ๒๐๗ิ
589 พญามจลุนทินาคราช ๑๖ พรสาลเถระ ๓๔๕ พรหม ๒๐,๒๔๒ พรหมชนสั้ทธาวาส ๕๑๗ุ พรหมทตตพราหมณั ๕๐๙ พรหมปโรหุตา ๖๒ิ พรหมโลก ๑๖๓,๒๘๔,๒๙๗, ๓๙๐,๕๔๔ พระกกสุนธพัทธเจุา ๔๘๔ ,๔๘๖,๔๙๐, ๕๖๒,๕๖๓, ๕๖๔,๕๖๕ พระกกสุนธะ ๒๔๙ั พระกกสุนธะจอมศาสดา ๔๘๔ั พระกญจนเวฬกัมาร ๔๐๔ุ พระกสสปก ัมาร ๕๐๖ุ พระกสสปทศพล ๕๐๕ ั พระกสสปพ ัทธเจุา ๕๓๘ ,๕๖๓, ๕๖๔,๕๖๕ พระกสสปส ัมมาสัมพัทธเจุา ๕๐๓ พระกสสปะ ๒๔๙ ั พระโกณฑญญทศพล ๒๕๓ั ,๒๕๗ พระโกณฑญญพัทธเจุา ๑๒๖ ,๒๕๘, ๒๕๙,๒๖๔, ๒๖๗,๕๖๓,๕๖๕ พระโกณฑญญศาสดา ๒๕๘ั พระโกณฑญญศาสดาั พระนามวาวชิตเสนะ ๒๕๘ิ พระโกณฑญญะ ๒๔๙ั พระโกณาคมนพทธเจุา ๔๙๕ ,๔๙๖,๕๐๐, ๕๖๒,๕๖๓, ๕๖๔,๕๖๕ พระโกณาคมนะ ๒๔๙ พระโกลตเถระ ๑๘๑ิ ,๒๖๐,๒๘๕, ๓๐๑,๔๕๖,๔๗๖ พระขณฑกัมาร ๔๔๘ุ พระขณฑเถระ ๔๕๘ั พระขณฑราชกัมาร ๔๔๘ุ พระขนธเถระ ๔๕๙ั พระขณาสพ ๕๔ี ,๙๘,๑๐๖,๑๖๒, ๑๖๕,๑๗๓,๑๘๓,๒๔๐, ๒๕๘,๒๕๙,๒๖๓,๒๖๖, ๒๖๗,๒๘๐,๒๙๙,๓๓๓, ๓๓๔,๓๕๖,๓๖๑,๓๗๙, ๓๘๐,๓๘๘,๔๑๐-๔๑๑, ๔๑๙,๔๒๖,๔๒๗,๔๓๔, ๔๔๓,๔๕๓,๔๖๔, ๔๗๔,๔๙๕,๕๐๖ พระขณาสพทีมาี่ เขาเฝาพระมนุี๓๑๒ พระเขมงกรเถระ ๔๖๗ั พระเขมา ๑๘๐ พระเขมาเถรี๑๘๑,๒๖๑,๒๘๕,๓๐๑, ๔๒๐,๔๒๑,๔๕๖,๔๗๗ พระตถาคต ๒๐,๒๗
590 พระโคดม ๓๐๑ พระโคดมพทธเจุา ๕๖๓ ,๕๖๔,๕๖๕ พระจนทมัตตาเถริ ี๔๕๙ พระจนทาเถรั ี๔๕๙ พระจมปาเถร ั ี๔๘๘,๔๘๙ พระจาลาเถรี๔๔๔ พระเจากาส ี๑๒๓ พระเจาเขมงกร ๔๘๒ั พระเจาจกรพรรดั ิ๓๖๔,๒๖๒,๒๖๓, ๒๖๓,๒๖๗,๒๗๙, ๓๕๐,๓๕๑,๓๘๓, ๓๘๔,๓๘๙,๕๑๘, ๕๒๖,๕๒๗,๕๓๖ พระเจาจกรพรรดั ิ พระนามวาวชิตาวิ ี๒๕๙ พระเจาชนสนธะ ๔๓๑ั ,๔๓๗ พระเจาชยเสน ๔๔๔ั ,๔๒๘,๔๔๐ พระเจาธมมักะ ๓๓๖ิ พระเจานนทมหาราช ๓๖๗ั พระเจาบรรพต ๔๙๖ พระเจาพระนามวาเวสสภู๔๘๕ พระเจาพนธัมะ ๔๔๖ุ พระเจาพนธัมา ๔๕๘ุ พระเจาพมพิสาร ๑๒ิ ,๓๘,๔๑ พระเจาภาวติตตะ ๓๔๑ั พระเจามหานามะ ๑๐๕ พระเจายสวา ๓๓๕ พระเจาวชิตาวิ ี๒๕๙,๔๔๓ พระเจาว ปิละ ๓๐๖ุ พระเจาสรณะ ๔๑๕ ,๔๒๐ พระเจาสาคระ ๔๐๗ ,๔๑๒ พระเจาสริวิฑฒะ ๔๔๒ั พระเจาสชาตะ ๔๓๔ุ พระเจาส ทโธทนมหาราช ๔๒ุ ,๕๒,๕๓, ๕๒๒,๕๒๕ พระเจาส ทโธทนะ ๕๖ุ ,๑๘๐,๕๒๐, ๕๒๗,๕๕๔ พระเจาสทุตตะ ๒๙๑ั ,๓๐๓,๓๗๖, ๓๙๕,๔๐๔ พระเจาสทุสสนะ ๔๗๔ั พระเจาสเทพ ๓๔๘ุ พระเจาสเทวะ ๓๕๘ุ พระเจาสธรรม ๓๑๗ุ ,๓๒๔ พระเจาสนทรุนธร ๓๓๒ิ พระเจาสนุนทจักรพรรดั ิ๒๗๘,๒๘๐ พระเจาสนุนทะ ๒๕๑ั ,๒๖๔ พระเจาส ปปตุตะ ๔๗๐ี ,๔๗๗ พระเจาโสไรยะ ๓๓๒ พระเจาอชาตศตรัู๑๙ พระเจาอรนทมะ ๒๙๗ิ ,๒๙๘, ๓๐๙,๓๑๐ พระเจาอรณ ๔๖๗ุ พระเจาอรณราชา ๔๖๑ุ พระเจาอสมะ ๓๓๘
591 พระเจาอานนทะ ๓๖๒ั ,๓๖๗, ๓๖๘,๓๗๒ พระเจาอสิทิตตะ ๓๓๒ั พระเจาอคคตะ ๓๘๕ุ ,๓๙๑ พระเจาอตตระ ๒๖๘ุ ,๒๘๗ พระเจาอเทน ๒๕๘ุ ,๔๒๓,๔๒๘ พระฉพพรรณรังสั ี๔๘๔ พระชนนพระนามวีามหามายา ๑๘๐ พระชนนพระนามวี ายโสธรา ๓๓๕ พระชนนพระนามวีาสริมาเทวิ ี๓๐๓ พระชนนพระนามวี าอโนมาเทว ี๓๕๘ พระชตมิตตเถระ ๓๕๘ิ ,๓๕๙ พระชนเจิา ๑๖๔ พระชนเจิาพระนามวาก สสปะ ๕๐๗ ั พระชนเจิาพระนามวาตสสะ ๔๓๖ิ พระชนเจิาพระนามวาท ปีงกร ๑๖๔ พระชนเจิาพระนามว าปท มุตตระ ๓๗๔ุ พระชนเจิาพระนามวาเรวตะ ๓๐๘ พระชนเจิาพระนามวาเวสสภู๔๗๒ พระชนเจิาพระนามวาสเมธะุ๓๗๗,๓๘๐, ๓๘๒,๓๘๓ พระชนพิทธเจุา ๔๓๘ พระชนมินุพระนามวีาท ปีงกร ๑๗๑ พระชนศาสดาพระนามวิาท ปีงกร ๒๔๕ พระชนสิมมาสัมพัทธเจุา พระนามวาโกณาคมนะ ๔๙๓ พระเชตวนมหาวัหาร ๖ิ ,๗,๙,๕๖๕ พระตถาคต ๓๐ พระตถาคตทศพล ๓๔๒ พระตณหังกร ๒๔๙ั พระตสสเถระ ๒๔๔ิ ,๔๕๘,๕๐๙,๕๑๐ พระตสสนามเถระ ๔๕๙ิ พระตสสพิทธเจุา ๔๓๔ ,๕๖๓, ๕๖๔,๕๖๕ พระตสสศาสดา ๔๓๓ิ พระตสสสิมมาสัมพัทธเจุา ๔๓๔ พระตสสะ ๘ิ ,๒๔๙ พระตสสา ๒๖๔ิ พระตสสาเถระ ๒๖๖ิ พระเถระชอวื่าสหกะ ๒๑ พระเถระนามวาเขมงกร ๔๖๘ั พระเถระนามวานารทะ ๓๙๒ พระเถระนามวาปาล ตะ ๒๘๙ิ พระเถระนามวาพทธุชะ ๔๘๙ิ พระเถระนามวาเรวตะ ๔๒๙ พระเถระนามวาวรณะ ๓๓๖ุ ,๓๔๖ พระเถระนามวาวาเสฏฐะ ๓๕๙ พระเถระนามวาสาคระ ๓๘๓ พระเถระนามวาสเนตร ๔๒๑ุ พระเถระนามวาสมนะ ๓๗๔ุ พระเถระนามวาสมุงคละ ๔๓๘ั พระเถระนามวาโสตถ ชะ ๔๙๘ิ พระเถระนามวาโสภ ตะ ๔๐๕ิ พระเถระนามวาอนรุทธะ ๒๖๖ุ
592 พระเถระนามวาอภย ๔๑๔ั พระเถระนามวา อานนท๑๘๑,๒๖๐,๒๘๕, ๓๐๑,๔๕๖,๔๗๗ พระเถระนามวาอเทน ๓๐๔ุ พระเถระนามวาอ ปสุนตะ ๔๘๐ั พระทศพล ๑๖,๓๗,๓๘,๙๓,๑๐๑, ๑๐๖,๑๖๕,๑๖๘,๑๗๐, ๑๘๔,๑๙๓,๒๓๗,๒๔๐, ๒๖๓,๓๔๑,๓๕๗,๔๑๘, ๔๓๔,๔๕๔,๔๖๕,๕๐๕ พระทาสกะ ๘ พระทนกรคิอพระทศพล ๑๘๔ื พระทปีงกร (พระพทธเจุา) ๒๔๖,๒๔๙ พระทปีงกรทศพล ๑๖๕ ,๑๖๖, ๑๘๓,๒๒๑ พระทปีงกรพทธเจุา ๑๒๖ ,๒๓๘,๕๑๕, ๕๑๖,๕๖๓,๕๖๔ พระทปีงกรราชกมาร ๑๕๗ุ ,๑๖๒ พระทปีงกรศาสดา ๒๓๔ ,๒๔๐,๒๕๔ พระเทวทต ๓๙๘ั พระเทวลเถระ ๓๗๒ิ ,๓๗๔ พระเทวพระนามวีา ประภาวดี๓๙๑,๔๖๗ พระเทวพระนามวีาพนธัมดุี๔๕๘ พระเทวพระนามวีามหามายา ๑๑๒ พระเทวพระนามวีายสวด ี๔๗๙ พระเทวพระนามวี ายโสธรา ๓๓๖ พระเทวพระนามวีาสริมา ๔๔๕ิ พระเทวพระนามวีาสจุนทา ๔๐๕ั พระเทวพระนามวีาสชาดา ๒๖๕ุ ,๓๗๓ พระเทวพระนามวีาสทุตตา ๓๘๒ั พระเทวพระนามวีาสทุสสนา ๔๑๓ั พระเทวพระนามวีาสธรรมา ๓๒๔ุ พระเทวพระนามวีาสนุนทา ๔๒๐ั พระเทวพระนามวีาสผุสสา ๔๒๘ั พระเทวพระนามวีาสเมธา ๒๔๒ุ ,๒๔๓ พระเทวพระนามวี าอโนมา ๓๕๘ พระเทวพระนามวีาอตตรา ๒๘๘ุ พระแทนบณฑักุมพลั - ศลาอาสนิ ๒๗๗,๒๘๑ พระธรรมเถระ ๓๔๑ พระธรรมทนนาเถริ ี๔๐๔,๔๐๕ พระธรรมสงคาหกาจารยั ๓,๑๐ พระธรรมสงคัตีกาจารยิ ๖๐,๖๑,๗๗, ๙๐,๙๑,๙๔ พระธรรมเสน ๒๘๘ พระธรรมเสนกมาร ๔๔๒ุ พระธรรมเสนเถระ ๒๘๙,๔๔๔ พระธรรมเสนาบดี๓๔๒,๓๔๓ พระธรรมาเถรี๔๑๔ พระธมมทัสสั ี๒๔๙ พระธมมทัสสัพีทธเจุา ๔๑๘ ,๔๑๙,๕๖๓, ๕๖๔,๕๖๔
593 พระธมมทัสสั โพธ ีสิตวั ๔๑๖ พระธมมทัสสัศาสดา ๔๑๗ี พระธมมาเถรั ี๔๑๓ พระธมมักะ ๘ิ พระนกลาเถรุี๓๒๔,๓๒๕ พระนราสภะ ๔๗๒ พระนนทาและพระตัสสะิ (อครสาวกั ) ๒๔๒ พระนนทัตตรกุมาร ๓๔๙ุ ,๓๕๔ พระนาคสมาลาเถรี๓๙๑,๓๙๒ พระนาคาเถรี๓๙๑,๓๙๒ พระนางกสาโคตม ี ี๔๔๐,๔๔๕, ๕๓๒,๕๓๓ พระนางจนทาเทวั ี๓๙๕ พระนางปทมาเทวุี๔๓๑ พระนางโสมนสสาเทวั ี๔๒๓ พระนางประภาวดเทวี ี๓๘๕,๓๙๑, ๔๖๑,๔๖๗ พระนางพนธัมดุี๔๔๖ พระนางพนธัมดุเทวี ี๔๕๘ พระนางมขลาเทวิ ี๓๑๗ พระนางมขลามหาเทวิ ี๓๑๘ พระนางมหามายาเทวี๑๑๓,๕๒๑,๕๒๒ พระนางยสวดี๔๗๐ พระนางยสวดเทวี ี๔๗๗ พระนางยโสธราเทวี๓๒๗ พระนางวฏงสักาเทวิ ี๒๙๒ พระนางวสลทุตตาเทวั ี๓๗๓ พระนางวสวุตตาเทวั ี๓๖๓ พระนางวจิโกฬิเทวิ ี๔๑๖,๔๒๐ พระนางวชิตเสนา ๓๔๙ิ พระนางวปิลา ๓๐๖ุ ,๓๑๔ พระนางวมลาเทวิ ี๔๐๔ พระนางวมลามหาเทวิ ี๓๙๕ พระโอรสพระนามวากญจนเวฬะ ๓๙๕ั พระนางวสาขาเทวิ ี๔๐๗ พระนางสพพกามาเทวั ี๔๖๑,๔๖๗ พระนางสามาวดี๕๙ พระนางสริมหามายา ๑๑๒ิ ,๕๒๐ พระนางสริมา ๓๐๓ิ พระนางสริมาเทวิ ี๔๔๐,๔๔๔ พระนางสรินีนทา ๓๙๑ั พระนางสจุนทาเทวั ี๔๐๔ พระนางสจุตตาเทวิ ี๔๗๑,๔๗๙ พระนางสชาดาเทวุี๒๕๑,๒๖๔, ๓๖๒,๓๗๒ พระนางสตนุเทวูี๔๔๗,๔๕๘ พระนางสทุตตาเทวั ี๓๗๖,๓๘๒ พระนางสทุสสนา ๓๑๔ั พระนางสทุสสนาเทวั ี๓๐๗,๔๐๗, ๔๑๒,๔๔๗ พระนางสธรรมาเทวุี๓๑๗,๓๒๔ พระนางสนุนทาเทวั ี๒๓๕,๔๑๕,๔๒๐ พระนางสผุสสาเทวั ี๔๒๓
594 พระนางสภุททาเทวั ี๔๓๑,๔๓๗ พระนางสมนาเทวุี๓๘๒ พระนางสมนามหาเทวุี๓๗๖ พระนางสเมธาเทวุี๑๕๖ พระนางโสมนสสาเทวั ี๔๒๔,๔๒๘ พระนางอโนมาเทวี๓๔๘ พระนางอสมาเทวี๓๓๘ พระนางอตตราเทวุี๒๖๘ พระนางอตตราเทวุี๒๖๙,๒๘๗,๒๘๘, ๓๓๙,๓๔๕ พระนารทกมาร ๓๔๙ุ พระนารทเถระ ๓๙๑ พระนารทพทธเจุา ๕๖๓ ,๕๖๔,๕๖๕ พระนารทศาสดา ๓๕๓ พระนารทสมมาสัมพัทธเจุา ๓๕๕ พระนารทะ ๒๔๙,๓๕๓ พระนารวาหนราชกิมาร ๔๓๔ุ พระนสภเถระ ๓๓๖ิ ,๓๓๕ พระเบญจวคคัยี๓๔ พระปทมกุมาร ๔๑๘ุ พระปทมเถระ ๔๒๐ุ ,๔๒๑ พระปทมพุทธเจุา ๓๔๑ ,๓๔๓,๓๔๘, ๕๖๔,๕๖๕ พระปทมะ ๒๔๙ุ พระปทมาเถรุี๔๖๗,๔๖๘ พระปทมุตตรทศพล ๓๖๕ุ พระปทมุตตรพุทธเจุา ๓๗๒ ,๕๖๒, ๕๖๓,๕๖๔,๕๖๕ พระปทมุตตรราชกุมาร ๓๖๓ุ พระปทมุตตรุ - สมมาสัมพัทธเจุา ๓๖๗ ,๓๗๕ พระปทมุตตระ ๒๔๙ุ พระปจเจกพทธเจุา ๘ ,๑๗๘,๓๖๔ พระปาลตเถระ ๔๐๔ิ พระปาลตะ ๒๘๘ิ พระปยทสสั ี๒๔๙ พระปยทสสัพีทธเจุา ๓๙๘ ,๕๖๒, ๕๖๓,๕๖๔,๕๖๔ พระปญญว ุฑฒนกัมาร ๔๒๐ุ พระปสสเทวกุมาร ๔๑๘ุ พระปสสเทวเถระ ๔๒๐ุ ,๔๒๑ พระปสสพุทธเจุา ๔๔๓ ,๔๔๖,๕๖๒, ๕๖๓,๕๖๔,๕๖๕ พระปสสสุมมาสัมพัทธเจุา ๔๔๒ ,๔๔๖ พระผคคันุเถรี ี๓๕๘,๓๕๙ พระผสสะ ๒๔๙ุ พระผสสาเถรุี๔๓๗,๔๓๘ พระผพระภาคพระนามวูา สเมธะ ๓๗๘ุ พระผมูพระภาคที ปีงกร ๑๗๐ ,๑๗๙
595 พระผมูพระภาคพระนามวีา กกสุนธะ ๔๘๒ั ,๔๘๖,๔๘๗, ๔๙๑,๔๙๒ พระผมูพระภาคพระนามวีา กสสปะ ๒๔๘ ั ,๕๐๕,๕๐๖,๕๐๗, ๕๐๙,๕๑๔,๕๑๕ พระผมูพระภาคพระนามวีา โกณฑญญะ ๕๖๔ั พระผมูพระภาคพระนามวีา โกณาคมนะ ๔๙๗,๕๐๑ พระผมูพระภาคี พระนามวาตสสะ ๔๓๕ิ ,๔๓๙,๔๔๐ พระผมูพระภาคี พระนามวาท ปีงกร ๑๙๐ ,๒๔๗,๒๔๙ พระพทธเจุาท ปีงกร ๒๔๗ พระผมูพระภาคพระนามวีา ธมมทัสสั ี๔๒๒ พระผมูพระภาคพระนามวีา นารทะ ๓๕๖ พระผมูพระภาคพระนามวีา ปทมะ ๓๔๕ุ พระผมูพระภาคพระนามวีา ปยทสสั ี๓๙๖ พระผมูพระภาคพระนามวีามงคละ ๒๔๘ั พระผมูพระภาคพระนามวีาเรวตะ ๓๑๑ พระผมูพระภาคี พระนามวาเวสสภู๔๗๓,๔๗๔,๔๘๑ พระผมูพระภาคี พระนามวาสทธิตถะ ๔๒๘ั ,๔๓๑ พระผมูพระภาคี พระนามวาสชาตะ ๓๘๗ุ ,๓๙๑ พระผมูพระภาคี พระนามวาสมนะ ๒๙๘ุ ,๒๙๙,๓๐๖ พระผมูพระภาคี พระนามวาสเมธะ ๓๗๙ุ ,๓๘๒, ๓๘๔,๓๘๗ พระผมูพระภาคมีงคลพัทธเจุา ๒๘๗ พระพรหมเทพเถระ ๓๑๕,๔๓๗,๔๓๘ พระพรหมเทวะ ๓๑๔ พระพทธเจุา ๕๖ พระพทธเจุาท ปีงกร ๒๔๗ พระพทธเจุาพระนามวา โกณฑญญะ ๒๖๗ั พระพทธเจุาพระนามวา กกสุนธะ ๔๘๗ั ,๔๘๘, ๔๘๙,๔๙๓ พระพทธเจุาพระนามวา กสสปะ ๕๐๙ ั ,๕๑๐ พระพทธเจุาพระนามวา โกณฑญญะ ๒๕๔ั ,๒๖๐,๒๖๕, ๒๖๖,๒๖๗,๒๗๓ พระพทธเจุาพระนามวา โกณาคมนะ ๔๙๘,๕๐๒
596 พระพทธเจุา พระนามวาโคดม ๑๘๐ ,๓๒๓,๓๔๔, ๓๖๙,๓๘๐,๓๘๙, ๔๑๙,๔๓๕ พระพทธเจุาพระนามวาตสสะิ๔๓๒,๔๓๘ พระพทธเจุา พระนามวาท ปีงกร ๑๘๐ ,๑๘๕,๒๕๐, ๒๕๔,๕๖๔ พระพทธเจุา พระนามวาธมมทัสสั ี๔๑๗ พระพทธเจุา พระนามวาปสสะ ๔๔๑ุ ,๔๔๔, ๔๔๕,๔๔๙ พระพทธเจุา พระนามวามงคละ ๒๗๓ั ,๒๘๐,๒๘๔, ๒๘๘,๒๘๙ พระพทธเจุาพระนามวาเรวตะ ๓๑๔ ,๓๑๙ พระพทธเจุาพระนามวาว ปิสส ี๔๕๘ พระพทธเจุาพระนามวาเวสสภู๔๗๙ พระพทธเจุา พระนามวาสขิี๔๖๓,๔๖๖,๔๖๗ พระพทธเจุา พระนามวาสทธิตถะ ๔๒๓ั ,๔๒๖, ๔๒๙,๔๓๒ พระพทธเจุา พระนามวาสชาตะ ๓๘๖ุ ,๓๘๘,๓๘๙, ๓๙๑,๓๙๒ พระพทธเจุา พระนามวาสมนะ ๒๙๙ุ ,๓๐๐, ๓๐๕,๓๐๘ พระพทธเจุา พระนามวาโสภ ตะ ๓๑๙ิ ,๓๒๓, ๓๒๔,๓๒๘ พระพทธเจุา พระนามวาอโนมท สสั ี๔๒๓ พระพทธเจุา พระนามวาอตถทัสสั ี๔๑๔ พระพทธทุตตเถระ ๑ั พระพทธทุตตะ ๕๗๐ั พระพทธสุหเถระ ๒ี พระพทธุชเถระ ๔๘๘ิ พระโพธสิตวันามวากกสุนธะ ๔๘๒ั พระโพธสิตวัพระนามวาสมนะ ๒๙๑ุ พระโพธสิตวัพระนามว าโสภ ตะ ๓๑๗ิ พระภททเถระ ๒๖๖ั พระภททสาลเถระ ๓๕๘ั ,๓๕๙ พระภททา ๓๑๔ั พระภททาเถรั ี๓๑๕ พระภททัยะ ๘ิ พระภารทวาชเถระ ๕๐๙,๕๑๐ พระภาวติตตเถระ ๓๐๔ั พระภาวติตตะ ๓๐๓ั พระภยโยสเถระ ๔๙๗ ิ ,๔๙๘