Đặc San SĐ18BB 2005

I t/l/te75

Chi6h HiJu T6 Phem
Th6i vd Chi Tuy6t (em
g5i Th/T LC Minh Ddo)

thay mtt BTC trao qui
ldu niCm (chidc 60

jacket vdi huy hiCu

SD18BB) al6n Nion
Trddng Huinh Thao

LrtEc.

{ ltii'r,ltrji'r
\t t\ I i,1

Chidn HffU T6 Pham
Th6i vA Chi Hing

(phu nhen c/h
Phic) thay mit BTC
trao qui ldu niCm
(t6m thd bdi vi rib

khui afd h6p) ale-n
Ni6n Trudng Hui'nh

Thao LUd. c.

rSU DOAN 18 BO BINH 151

Ngfrdf I'inh Trddng gat dAu vd n6i trong xric d6ng: - Kh6ng chi

Chda ri€ng gia dinh toi ma cdn rdt nhidu gia tlinh vo con

Qua S6ng binh si Srl Doin phdi chiu d lai. Budn vi lo thAt

Trich Tuydn tAP nhrlng tldnh chiu. Ndu Thi6u Td c6 cho t6i bidt trri6c,
"Nhrlng TrAn Ddnh ICr6ng T€n Trong Quan Sf"
t6i cflng s6 khong va td biet gia cltnh. Moi ngrldi ai
Nguy6n Phrfrc SOng HrJdng ctng bidt d€in bdi hoc rdt quan dAy cay ddng cria

Tidu Doin Trfing TD1/48. Stt DoAn 18 BQ Binh - Ti cdi qudn dAn vdng Cao nguyan vrla mdi th6ng tnJdc day
tqo - HEn sdng hn aong 6 Hoa K!1.
th6i. Gia tlinh k6o theo, linh kh6ng cdn ldng da ndo
Cho chau Tric Vy khi chriu khdn lon dd chriu hidu uiL
thltfig ngdy xth cfia 6ng ngoqi dd chidn tlA'u.

gdy thr1 mrrdi hai crla trfn chidn, tA khi l€n 86 Rrit b6 XuAn Ldc theo 0nh hinh bidn chuydn
Tli Lenh hop vd nhdn lCnh trd vd, Tidu Eoan
cria chi€in trudng, ve tbh hinh chung cfa ddt nddc,
Trddng lu6n trAm fiJ. Nhi6u hn Tidu Doan
Trrrdng nhin Tidu Doan Ph6 nhrr mudn n6i gi d6 nhurg dn sao di nria, ldng ngridi linh Sd Doan cling

nhring rdi lai l6c dAu, y€n ldng. Qua vd tuydn, cdc v6 cdng dau x6t khi phii b6 vdng tldt nhi quen

dai dQi brio c6o v5n tidp tuc hoat d6ng lgc soat trong thu6c. Vd cdn naa: sri liCn hC mAt thidt vdi ngrldi d
khu vdc trech nhiem vd tim thdy rdt nhidu xdc linh
lai, ra di ching kh6c gi ru6t cdt lim doi. Ddm d6
CS vi cdc loai vO khi crla ho trong rlng cao su
tren dudng hinJr qudn, anh em binh si nhan ra dudc
hrrdng Tay Nam thi xi. Tidu Doan Trridng cho 19nh
Td LCnh Srt dodn ki6m Tri lenh mdt tran Xuan LOc,
c6c Dai clOi trrl6ng: "kh6ng cAn thidt ptuii thu hldm
Thidu Tridng LC Minh D6o, cring di chuydn drldng
chi€tn ldi phdm." Ddn s6u gid chi6u, Tidu Doin
bQ vdi ho. Tai sao Td LQnh kh6ng xr? dung tnlc
trudng hop cdc clai dOi tntdng cho l6nh chudn bi di
chuydn hic siiu gid ba muoi phrit. Im ldng v6 tuydn thdng ri€ng ctia 6ng? Budi trrta hop d BTL, Tidu
kd tr} gid phft nay. Biy gid k6m mddi 1dm, khi Tidu
Doin vta ddn didm tap trung tai ngi ba Tdn Phong Dodn Tnldng nhdn thdy Td LCnh kh6ng ddqc kho6,
sAt quan dudng Xuan L6c, Tidu Doin Ph6 vd c6c ilai
d6i tnrdng mdi bidt 1€nh b6 XuAn L6c. Moi ngddi t6i grrdng mdt hdc hdc v6i d6i mdt sau vd thdm quAn
met nhrhg kh6ng ai n6i gi. Tidu Doin Trudng nhin cria mQt ngudi mdt ngri. Thd md c16m nay rrit qudn
sAu vio mit Tidu Doin Ph6 Nguy6n Manh T6ng nhrr
mudn san s6 ndi bu6n va s\J lo lSng cria b4n minh. 6ng lai khdng xrl dung tnlc thang ri€ng cria minh dd
Nguy6n Manh TOng c6 vd va me vo dang d XuAn drroc kho6 thAn vdL an toen nhu nhidu cdp Tridng
LOc. Bay gid qudn r(t, sd phdn ngrldi thin d 14i sE ra ldnh chi huy khiic? Th0m m6t lAn nda, vi Tridng tr6

sao khi qu6.n lffi CS trdn vdo phdng tuydn trdng n6i chrlng t6 tinh thAn s6t ciinh chidn t16'u cing vdi
thu6c cdp, trong mei hodn cinh, nhdt li trong nhrlng
ngdy mai. Nguy6n Manh T6ng nhin Tidu Doin gid phft sinh trl. Vdi m6t cdp chi huy nhti vdy thi
arth em binh si lim sao md khdng hing say chidn
ddu. Nhin 1ai, ba nim girl chfc vg Tidu Dodn

TnJdng dddi quydn 6ng, v6n ven chi c6 ba chai
Martel minh tdng 6ng trong dip Tdt. Drip lai khi Tidu
doin vd tnl d6ng gAn b6 Trl Lenh Su doan, 6ng ata
riu iii td chrlc tiQc, da vtr cho tdt c6 si quan Tidu doin

vd chinh Ong cdng tham dr{, 16n sAn khdu dan ve hat

cho arih ern binh si nghe.

Su doan 18 nit kh6i Xudn L6c, xe tang va

b6 binh cdn qua chdt dich chAn trCn dddng 22 ma

di, v6 ddn Binh cia vdo s6ng h6m sau gAn nhrr

toan ven. Chi ri€ng anh em chidn si Lr? Doin Drl

ting cdeJng cho mdt tran Xuan Loc nit sau, trach

nhiem tloan h{u ndng nd de cham sdng vdi qudn

CS bdm theo. Trd vd cdn cr1 Long Binh vii ngdy dd

bd sung vO khi. Ngiy 25 thdng Td, Tidu dodn theo
Trung clodn 16n lflp phdng tuydn tai ving Trdng
Born, ranh gidi Bi€n Hda, Long khrinh. Cing vdi mQt

Chi doin M113 thu6c Thidt Dodn 5 do Dai fy

Nguy6n Son chi huy, Tidu doin ddn quAn b€n niy
hdo sdu cdt ngang Qudc L6 1. Qudn sd Tidu Doan

ISIJDOAN 18 BO BINH 152

sau tran Xudn L6c cdn lai tr€n 300. MOt didu khi6n em chidn si Dia Phudng quan d cin clt BAu Cri
ciic cdp chi huy Tidu dodn 161 vui li kh6ng m6t chidn tlA'u trong tuyet vong. TOi nghi€p cho nhrlng
ngddi llnh nio clio ngri dn ma'y ngdy d Long Binh, chidn si va gia ctinh con bi b6 lai trong cin cf BAu
Bi€n Hda, ndi anh em c6 nhidu cd hoi dd b6 vd sai cd nh6 b6, co ddr. Ngay 28 th6ng hr, Tidu doin
Gdn, noi c6 gia clinh alang tr6ng aldi. Ta't ca anh em aldt dudi quyAn chi huy crla Trung tii Nguy6n Vdn
kh6ng dnnh ldng b6 lai ban bb, cd'p chi huy, tdr ca N6, Thidt Doin Tntdng Thidt Doan 5 lam tuydn iin
cung chdp nhan cl6ng lao cong khd cho ddn gid ngfi mit bdc c6n crl Long Binh. Ngiy h6m ct6, cht
phrit cu6'i cring. s6ng ngiry 27 thdng Tu, xe tdng c6 teng cda hai ben bdn nhau, cdn b6 binh rgdi
clich bd tldn phia b€n kia phdng tuy€in. Hai chidc chdi, la hCt cd v6 m6i lAn tdng dich bi tning ,itai
M4L crla Thidt Doan 5 nguy trang chtrc sin bdn tlai bric 90 ly cria M41. Lric niy md c6 M48 l6m trf;n rthi
bric 90 ly tnlng mOt teng dich. Nhung, tt hai met T54 cria tlich chic phdi chr{y nhrr c6y ttudc nlii6u
phAi tr6i ciich qudc i6 1 khoing trcn 100 m6t, cing
mQt ltic linh b6 binh vi xe tang dich xua't hien. Thi hdn nrla. TrI cldi cao nhin xudng Qudc lQ, ngrrdi
linh Srr doin hdt sfc kham phuc nhr?ng ngudi ban
ra lrc lddng dich bidt kh6ng thd bdng qua hao sau Nghla qudn Hd Nai, chi vdi sfng carbin vi M16
n6n len l6i tuong rdng, boc vdng tao thdnh thd trong tay cring bd tri chan denh b6 binh alich ndu
gang kam dd kep chEt Trung dodn 48. Qua v6 clfch d6m x6rn pham vio ving cldt x6m ling thAn
tuydn, hic cld mdi bi6t ring BO chi Huy Trung thddng cfa hq. Ngiy 29 th6ng fli, l,ic 5 gid chidu,
Dodn vi Tidu Eodn 1 d6ng trong d6n didn cao su Td LCnh goi Trung Tii Thi6t doin trrtdng Thidt
Trdng Bom dd nlt vd hudng Nam trl hic td md Eodn 5 vA Tidu tlodn rfi&ng 3/48 cldn BTL trong
s6ng. Nhrr vAy tai tuydn ddu chl cdn lai Tidu doAn cdn crl Long Binh dd hop cing Trtdng 10 Minh Dio,
3 va m6t Chi Dodn M113 trong lfc xe tdng vd b6 Trung T6 Nguy6n vdn N6 vi ridu doen trudng
binh dich ao ao tran ra tt ba hudng. Sau ltarg tidu tlodn 3/48. Khi tlang hgp thi chuong rli€n thoai
kh6ng cdn lrrc dd dua thi cdn d6nh aldm gi drldc reo vang . Trrdng trr Lenh nhdc dng nghe. M6t phdt
nrla!.N€iu kh6ng nhanh chdn thi chdc chdn s6 bi sau 6ng b6 m6y vdi v6 ch6n niin vd n6i: - Tdng
quAn CS bao vAy cdt drrdng nit ve di6t gon. Tidu Thdng Drrong Vdn Minh h6i chring ta c6 girl ahldc
Eoin Trddng lOnh cho cac dfa em phdn tiin, nit Long Binh Bi6n Hda dd chd thrrong thuydt khong?
nhanh ra dudng. TOi nghiep chi tlodn M113 cria Dai Ong n}in th8ng hai thu6c cdp rdi cham rAi dng
tiy Sc'rr phii trlc tdc phdn tan ald a16n nhdng ngudi ti€ing m6t: - Phrii girt bing moi giii, ddy li vdng clai
ban b6 binh trong lric ting dich bdn phri drl d6i. cuo'i crlr rg dd brio v0 Sdi Gdn! Ong nhddng d6i mdt
N6u thidu tinh thAn chidn d6'u vd tldng alQi thi anh siing l€n: - Thi6t Dodn cria Trung Ta NO chua suy
em thidt girip da b6 ban bd bd binh, vi that ra M113 xuydn bao nhi0u phii kh6ng? Cdn em, qudn sd
dau phii h ddi thd cria tang T54 CS. Ngay cri M41 Tidu aloin cdn dddc bao nhigu ? - Thrra Thi6'u
crla minh cdng da quii gid nua ydu dt clo'i vdi T54. Tudn& cdn chi, chrra rndt miit ngrtdi nao trl khi rdi
Nhrnrg ndu M113 mi b6 chay ttrt d6u cdn li chidn kh6i Xudn L6c. Nhin hai anh em chring tdi, Thidu
si Thidt Giep Qudn lrtc VNCH. Hcrn nr1a, Tidu rlodn Tddng n6i vdi giong crrong quydt - cric em ph6i
3/48 vdi Chi donn 3 Thidt Doen 5 <16 qud quen bidt chidn da'u toan luc, kh6ng atudc ald mdt thCm m6t
giao tlnh qua bao cuQc hinh quAn chung khdp vring tdc ddt nAo.
3 chidn thudt vi bOn kia biOn gidi Campuchea trong
Tr6n tdm ban dd hanh quan vring 3 chi6n
ndm 1970. Chi tloin M113 cia Dai fy Son vdn cld thuEt, ddy kyy' hi0u miu d6 chi c6c tlai tlon vi fich:
quen tiia hhh n€n sau khi dd gom tlrtoc bO binh QuAn dodn 1 tri hddng Bdc theo eL 13, eD2 ve 4
lidn nit ra't nhanh. T54 dich tludi theo, nllrng hl hddng D6ng Bdc dang 6p siit BiCn Hda, eD 3 tt
khdng lim duoc gi. Day that s1r h mQt cu6c rdt T&y B{c theo QL 1 gdn Crl Chi, cric Srr dodn, Tnrng
chay. Diing budn thAt. Ddng budn vi phdi b6 lai hai cloin, tdng c6ng gdn 16 Su doan qu6n CS vdi
chidc M41 anh hing d tuydn tldu, dring butin vi nhrlng mrli tdn cl6 cing chi hudng Sii Gdn. Tn:ng
ddn vi chda nd mot phrit sring di tim aludng *roet T6 Nd 16c ddu khi nhin khuon met hdc hic vi thi€iu
thdn. Nhd lai d6m nio d mdt trAn Bdn Cdt Binh ngrl vi lo Au cria vi Td Lenh. Minh cfing vAy thdi
Ductng nam 1973, lir.}. Tidu Eodn dudi tang alich, phii kh6ng Trung Td, nhrrng dn sao thi chrlng ta
bXn ch6y tdng dich, vi m6i hai tuAn trddc diy thdi ngay quen thdo vdi rlich quii m6i m€t, d€m nim
hic cdn d met tran XuAn LOc, ting dfch ld midng xudng ClAu kh6ng kip suy nghi da bi hdi ildt x6ng
mdi ngon cho M72. Ddng bu6n khi nghi cl€in anh len k6o gi6'c ngri ddn rdt mau. Nhrlng gidc ngi met

srj ooAN 18 B0 B|NH r 153

nhrnrg c6 cdn hdn kh6ng. Tu Lcnl thi chic kh6ng linh bing 12 th6ng tiAn tf tudt. Thoi ali, chlng suy
,,gri Lro" bdi c6i tlAu inrfu aAy hinh inh nhfrng nghi vdn vd, ngridi chi td m6t si quan chi huy nh6,
*lOi ,en d6 chi vd Thn dO. Ngdy mai sE c6 girii cAm Tidu dodn cdn chda xong, bidt gi md voi trech
ph6p, Tdng Thdng Drlong VAn Minh vda n6i nhd m6c cdc ca'p chi huy cao ca'p cria minh! Ngiy 30
rhd nao. cni phrip gi khi chring thring Trl iric trdi vaa hdng sang, don v! vaa xu6'ng
"ta6ya.lacnigadi -ptrioanpg"rth,idt ydu? Nhrro. ng b6 va nhddng bO
xe tlang bd tri gdn khu Ngtria trang Bi6n Hda thi

ma tfrii. Ldi ;6i cia Tdng Thdng khi 6ng nhdm qudn CS vdi xe tdng treo cd MTGP ddn tldu dodn
chrlc ngiy h6m kia 16 ring tld td ra qu6 nhidu
Molotova theo xa 16 hrldng vd sdi Gdn- Ho ili mot

nhan nhrro. ng vi so hii k6 thn, hm mdt tinh thin c6ch ngang nhiel nhu doin xe di6n hanh. Mdy
toan quan. 5ng drir,g hai chrl "anh em" ald chl k6 chi6c tang ddn tldu, thinh thoAng cdn nd sring bin
xim htgc nhU mot ddn ttnh cim, nhdrg chic chdn vu vd vao hai bCn alddng, cdn bO binh tr€n xe
6ng ching bao gid dddc phe ban kia d6p 6hg tlong Molotova vdn ng6l yen. H6a lllc tfi vei chi6c M113
29 tlllilng tren d6i Ngh-ra trang bdn theo nhrrng tloin xe CS
T"tdi",frdattirap"h"ii"tfttheamnh" t16. KhoAng 11 gid <10m lenh cria vin tidp tgc theo htldng t16 alinh' Lric nay thi
Sni Gdn phdt ldi hudn BQ

Tudng ba sao Vir*r LQc, quydn Tdng Tham Mrlu Binh da t6ch rdi Thidt Gidp. Khong bidt Thidt Doin
trudnt eLVNCH: - Ciic crti c6 gdng gidp Tdng 5 sau d6 vd tlAu, cdn BO Binh g6m BQ Chi Huy
Trrdnf noan thinh nhi6m vu lich srl! C6 phii chang Trung Doin 48 v6i Trung doin trudng Trung T6
aay n toi gia bict cda vi Td6ng ba sao? Linh cim
Nguy6n Chi C6ng vi toan bo Tidu doin 3 cring

cf,o unf, c"dttp si bi€(t ring lai th6m m6t cdp chi bdng ddng tim c6ch vd Sni Gdn. Trung Eodn ph6 lri
huy cao m6t chrit gi
"tflrioid.n. gri, b6 mrdc ra <1i. C6 Trung T6 Kh6i di cnng Tidu tloin 1/48 cfng trqc

cay adng,'tu6n Jqc va Lhinh thut ng trong ldng chl hudng Thd Dd. Ngudi linh hic.ndy sdt ru6t l{m'
nfufng r;uOi chi6n binh. Kh6ng! Chfng t6i ktrdng Phii di chuydn cho nhanh vd. tidp tay vdi cac luc
UO n-ng ng,if VAn cdn nhfng ngudi linh BO Binh vn luong ban I Sai Gdn tld girl cho tltroc Thri d6 yeu
fniet Ciap aey gian khd nguy nan niy, vdn cdn rdt quf cria ngrtdi miAn Nam. VC tlY trong c6c hn8,
nhidu clon vi trcn cac tran tuy6n chung quanh Thrl sau c6c him tre bdn dudi theo, anh em cring kh6ng
t.rOr,g cin bdn tri lai. Thlnh thoing nghe nhrlng tidng nd
d6 y'\alguuqycunf. Su doan 5 6 I-ai ih6 .,iu Ch,rdt Chudn va nhin nhfing cum kh6i tlen
ldn tri htldng sai Gd4
l€ vi, srr Donn 25 6 Ci Chi crla
Trrdng Lli Tdng 86, ve hang hang ldp ldp chidn si b6'c cao td ldng Thri al6, brrdc chan ngrldi linh nhu
anh t ring c6c dai tlon vi Tdng trn b! Dn, Thriy mudn bdc l€n kh6i nhr?ng crinh ddng da't bdn dang
Nhfing c6nh lillr chQm budc. Thdy Iinh sd Doan, anh em Dla
Quen Luc chidn, Biot Dong Quan. van cdn bay,
VNCH Phddng Quan b6 ddn b6t, x6ch srillg clan chay theo
chim tlai bdng cria kh6ng quAn
nnhgrolntg,;qhtambidanOTid",qiuufdfaci. quan vin cdn tren s6ng tld cting vd SAiGdn chidn da'u. Ddn b6t lim gi nria
D€m d6, ph6o tlich rrl n.qi hrrdng rdt xudng Kd Sni Gdn sip ma't. Nh.5tgl!!... Ltic tl6 kho6ng
Long Binh nhu kh6ng ngrlng nghi. Khoing 3 gid
s"6ian.grqD"dlneg*rNnaiitInkmh6iplhodnngg mddi gid, crii thdi gian la hodc vi tling nguydn nla.
S"ainrrhi toa' thd cac don Bing hoing, sritrg sdt, tuyct vong b6ng io tldn girl
ch{t crlng nhdng budc chdn, lim rndt hoa I€n vi
keo vd bd Nam
tim nhu nghet thd khi tie'ng n6i clia mQt ngudi xa
tuydn. Lric qua thinh phd Bicn Hda, that ngac l4 vang I6n trn chid5 radio rih6 ngddi linh mang
tdi tAn M48 theo ben mirfi. Chudn Trldng Nguy6n Hrlu Hanh,
nhidn kkhhiip"fntid"i tf.ay rdt nhidu xe tdng nim day ttd
trong thenh phd. Mrls ong la ai? ChSc 6ng kh6ng phii ti Nguy6n Hrlu
bd tri Henh, con cop Ba DAu Rlng ndi tidng, ting khidn
T54 crla dich vio co:rg sin kinh so d BiQt I(hu 41 Phridc Binh Thanh?
chd thanh phd srrdlnlgm. heaiy,tkdh"6.lnr,gg?
hay sao ? Bidt cdn c6 cd h6i nd
Sao Trr l€nh Quin tloin Trung Trldng Nguydn Vdn Nguy6n Hr?u Hanh niy Ii Nguy6n Hfiu Hanh xa Ia
Toin kh6ng teng cudng Ma8 cho chi€in tuydn Tr6ng vta alddc Tdng Thdng hai ngdy phong chrlc Tham
Bom mi giao tnech nhi6m n{ng nd cho nhr?ng chidc Muu tnidng QLVNCH. Chring tdi nghi ngd 6ng
41 c6 tr] Oe f.'fni tna chidn? Titu doin Tnrdng nudt khOng phii li m6t vi Tddng lanh ..ia QLYNCH,
nddc bot clSng kho cd nhrrng nudc mrt thi nhu bdi vi n€iu thflt 6ng li Tudng ttng cam quan tran

mudn rla ra tlAy udt rlc. Ngddi ta quf nhrlng chidc mac thi chdc 6ng dd kh6ng quen i chi kiau hring
tang 48 nay hdn nhfing mang ngud| M6t chidc tdng clia ngddi linh VNCH. Chfng t6i, nhrlng con xe d6
Nl+a gia mdy tricu Mi kim trong hic giii m6t ngudi rli hdt cu6c ddi, nhrlng con tdt da lidu l-urh qua

stJ DoAN 18 BO BINH r 154

s6ng, nhtng con ma chay khdng kip thd, nhfing

con phiio trr nd tung x6c dd lim gi trong bao nli€u Lrlc niy la 11 gid 30, mat trdi va met ddt
n{m th6ng qua, dd bay gid phni Hng nghe, tuan nhd chua bao gid bidt nhau n}nr nhfing ngudi linh

thrl crii lcnh bu6ng srlng clAu hdng nhuc nha!? Quf chua bao gid phai bu6ng sring clAu hing. GAn ba
vi khdng tha'y nhrtng chung tdi thdy nhrlng ban bd trdm tay sring, b6ng cho'c tu minh lim cho minh
da hy sinh tlang sdng lai, kh6c l6c vd nguydn nia... cdn lai tay kh6ng. Tay kh6ng trong hiQn tai ddn
Ngay cd nhfng oan hdn ngudi linh cs chdt tren dau vd tay kh6ng trong hrdng lai khdn cing. Ba
clrrdng vAo Nam cring dang cudi vAo ddu 6c ngAy trem con ngddi sdp hdng budc di tnrdc hong sring
tho cria quf vi dang ngdi trong dinh D6c LAp, cia mddi "du kich cs. c6 16 trong giay phft nay
trong bo rdng Tham Mdu!! Ddu hing! Thdt quri dd. day quy vi trong Dinh rdng Thdng cflng kh6ng
Chfng t6i c6 thd lam duoc clidu d6 ngoii mdt tran, hon gi chdng tdi. Ndi day, nhrtng du kich ndy cdn
nhung nhrlng ngrrdi linh tnic dien vdi sfng alan da lo so chring t6i phrin rlng cdn quf vi thi dang
kh6ng ldm vi cdn danh dd, trech nhi€m ddi vdi ngoan ngoan vang ldi da thda toi xin bin giao, t6i
Quan Ldc va rd Qudc. Kh6ng bao gid chring t6i xin dAu hing. Trong Dinh tdng Thdng kh6ng c6 me
nghi cldn ngay QLVNCH ph6i dAu hdng. Thrrc td gii kh6c, kh6ng c6 nhrng em nh6 nhin theo mdn
t?i ciic chidn tnJdng trong nhidu ndm chidn dd'u d6 thddng, trJdc d6m dong, nhidu rldng bio cdn hoan
cho chdng tdi nidm iin reng QLVNCH manr hon h6 c6c anh chi€in si eLVNCH. Ddy li cldng bdo
qudn CS Bic viet trcn moi mdt. Chring ta ydu k6m thu6c xd Long Thanh My, Thd Dfc, nhring con d6n
hctlt ho trCn met tran tuyen truydn liio kho6t mi rnidn Nam nhan iii , ydu chu6ng trr do. Ho ilang
th6i. Chao oi, ndo ai mudn chidn tranh huirnh d0 thlng thnnh hdng hai b6n dlidng, kh6ng phdi t1d
ttidng tan. Nhtarg c6 ai nhan chring ta ld huynh d0 t16n tidp k6 cAm vri khi trong tay ma d6n tidp
khdng? Vd hg cd nghi gi alc'n td qudc Vi€t Nam hay nhring ngrrdi vrla bi l6t trdn giiy, n6n. Nhrlng nu
li chl phqc vu cho td qu6'c C6ng sin bao tAn? crrdi rdt quen thu6c, thAn thudng ma kd chidn th{ng
Chring ta kh6ng mudn chidn tranh, chring ta chi ld cring nhu quf vi cao chay xa bay, rldu hdng kh6ng
ka tu ve. K6 h{ vQ bao gid cring sang ngdi li ft6ng, bao gid ahldc trao tang. Cdi day, c6i do phiii ching
hu6'ng gi ly tddng chidn ddu cria chring ta li hai ld khfc cudi cria vd bi kich? Phrii, chinh ln bi kich,
chd Tu Do. Ndy, cdc "ngrldi anh em", hdy ddn dAy nhrarg aloan cu6'i thi chua cldn. Vi li bi kich n€n
nhAn la-y vd khi, rdi tra thri, henh ha, d6nh dAp, tri cha, me. anh chi, em chlng hai bCn dudng rdi mtdc
nguc chring toi. Khi budng sfng la mac nhi6n ch6'p mit. Ta t .e moi ngudi tldu so chidn tranh, gid ddy
nhan ta't ci. Vd dd r6i xem f nghia hai chrl "anh chidn tranh tl6 chdm drlt md sao cldng bio noi day
em" md thrtong cd'p chring tdi ding s€ nhrr thd nio! kh6ng c6m tha'y c6 nidm vui. Phiii chang khi da
Anh em ddng t16i cria t6i oi, cho ddn gid phdt nay, that sri ihdy tAn m6t nhring grtdng met hdc hric,
tuy ldng dau ddn nhrrng chring ta that binh ihrin, nhfing nu cddi kh6ng lanh Hn, trqn vgn, nhrlng iio
kh6ng hd miy may sd hai, bdi vi chring ta dd cdm bac miu riich vai, nhr?rg d6i dny vet dd dAy bnn
sring dd tu bao vC minh. Chring ta chidn ddu trong cldt... <ldng bio mdi hidu drroc c6 nhfrng chiu dung
tinh thAn d6n tQc miiu d6, da ving, kh6ng then vdi tan cing cria con ngrtdi noi c6c chidn sl midn Nam
ludng tem bdi tirfi thAn md thudng va nhdn clao cria ho. Vd chinh al6 la 6nh thudng chan that
clia con ngudi clo'i vdi con ngudi ndi tran tuydn. MAng cho c6c con cdn sdng! Mrlng cho c6c anh yen
Chring ta quy' mqng s6'ng k6 thr) nlnt mang sdng ldnhl Chdng con nghe me n6i, mudn cdm tay mg
crla minh. chua, chua bao gid chring ta nhan tdm vn thi thAm me oi., chring con dang chdt td giay
n6m m6t triii hlu dan xu6hg hdm VC vi tidng kh6c phft nay, mot ciii chdt drrdi tha'p hdn tdt ca c6i chdt
crla bd rne, cria ngrrdi vd van xin cho drla con, cho tren aldi thda me. C6c anh mu6'n n6i vdi em ring
ngridi ch6ng lAm drrdng. Chda bao gid chring ta c6 nhrlng vdt thridrg tlang hin sAu, sdu hdn nhrlng
cem thri, hdnh ha k6 vrfa bdn nga ddng cl6i anh em v6t thrrong ciic anh nhan tt chi6n tran.
minh b6i vi chring ta hidu 116 lA quy ludt cria chi6n

tnJdng. Nhfing ngudi linh hai ban ai cong mudn M6t tcn xe d6i tnrdng du kich h6i: - Ai li

minh chidn thdng. Ngrrdi linh midn Nam chring ta cd'p chl huy d day? Moi ngudi chd aldi. Tidu Doan
nd sring kh6ng c6 thi h6n dem theo. Va d6 crlng la Trddng tra ldi: - T6i! - Anh tQp hop ta-t ci bh]I linh!
m6i nguycn nh6n md chdng ta thinh k6 chidn bai Xa d6i tnidng n6i, giong kh6ng dddc hr chri khi
ngdy h6m nay.
d6'i dien vdi mdy tram con ngudi mit nhin hdn nhrr

SUDOAN 18 BO BINH r 155

treu gheo... Ldc tl6 trong san chia Long Thanh M!, trldng nhung kh6ng tinh nhuAn ly trrdng, l4i thidu
kh6n ngoan xeo quyqt, nhAn nghia giA nhu C$ng
nhrlng ngrrdi lffi ng6i bQt xudng tldt, cdi nhftrg Sln. Khi tlugc h6i v6 hldng lai cria midn Nam thi vi
chi6c v6 fta binh rdi drla lcn mti ngrli, mim cudi
nhin nhau- Phii khong ban, chring minh mang sd I5c .lAu: - thdy e rlng r6i day ngay nhrlng chidc
nhftrg c16i vd niy t16 mdy ngiy hl hOm nit kh6i
60 tu nau sdng nghdo kh6 crlng kh6 allldc mac! Doi
Trdng Bom mi kh6ng c6 thi gid tld thay chidc khdc.
Cdi nhdng t16i vd ra, bin chdn thQt thorii mrii mit vi str budn nhin vd xa x6i: - Ta khi cuQc chidn
nhr.trg tdm hdn sao Lai u u61. Mii h6i cria vd kh6ng bnng nd ldn, ma't midn Trung, tldng bio hing hing

ndng bing mrii phidn muQn. Khi tMy anh em binh ldp ldp chdt vi ch4y giec, kinh ke khOng vao trong
tldu 6c thAy nrla! E6i mit sd nhin sdu vdo mit mgi
si cdi giiy, nhidu bi con chay vd nha h-y acp ra ngrrdi vdi tidng thd dii. Giqng m6t ngddi run rur.: -
cho. Liinh va dan trao ddi giay nha binh vi d6p nhe - Vi clau khd cria chring sanh md tdm thly kh6ng
an, doi mdt thAy hrrdng ra ngoii ctla Phat, con
vdi nhring nu cudi nhrl mu6'n n6i vdi nhau: "Ciim
on em dd cho anh a16i d6p, tl6i d6p khidn t16i bin chring con h6m nay c6 aldd. c Siay phrit an lac hi6m
hoi trong cuoc aldi. Chi sg mai alay khi bddc ra kh6i
chin anh nhg nhing. Crim on anh da nhudng cho
em c16i giay hnh, al6i giay nay se tiCn ldi cho em b6ng chria... Str chdp tay hudng lCn ban thd Phat -

trong nhfng thring ngny tudng lai." Thdy cl6ng beo Md Phat! Bay gid thl moi chuyQn cld xong, chi
mong ring ho s€ khdn ngoan giii quydt trong tinh
vui mrlng khi nhdn al6i bdt mdn tld, ngrrdi lffi
nghia huynh de, d6ng bao ru6t thi.t thi mdi mong
ngac nhi€n nhung r6i chot hidu. Phrii, chinh td gid oiin oiin kh6ng cMt chdng! Ldi Srr trAm hin xudng:

phrit niy day, nhring cuQc tldi s€ thay ddi, nhrtrg - Cdc con r6i day phai cd gdng nhdn nhuc chi.u
tlung, cha'p nhfn ta-t cA. ThAy tin ring d6ng bio
kh6n kh6 clang chtlc chd. TQi nghidp ciic em dang minh kh6ng ai kh6ng thudng cAc con. Hiy t4m
qu€n If tudng mA 1u6n lu6n nghi ddn su tdn tai
a16 tudi ldn khdru chi mdi ngiy tlAu mi t16 thdy ra
thrrc td cria gia dinh minh! Khi nghe S1r h6i thirn
con clttdng ttldtg lai clen tdi! Khoing hai gid chidu
gia crinh minh, t{ nhi€n moi ngddi dau lla nrrdc
thi t16ng bdo dem thric in tldn sAn chia Long mdt. Nudc mit srt cfrng fa ra. Vi thlldng rihd quc

Thanh Mi. - Ciic con an cdrr cho ald t16i! - Cric chri nhi, lo Au cho tlao phrip hay bidt trtldc sd phdn sip

en cho that no nghe!. - Cic anh cr1 hr nhicn nhu an tdi cria nJ:tllng con ngudi cdn tr6 tlang quAy quAn
corn cria minhlDdng bao trong xd mdi c6c anh,
t dc mat ma thAy kh6c? C6 lic nio d6, ldng chdt
thudng cac anh l6m! Dd ldu lim r6i, day h brra
nhd aldn m9. Khdng bi€{t me cdn 6 Hud hay lac
com thinh soqn nhdt ma ngudi linh chi€in <tdu <ltgc budc aldn phudng nao tr] khi Hud mdt. - Ecm nay
thiy khdng thinh kinh, c6c con vio chrinh diOn mi
hudng. Cdm gao tring, thit heo kho mang thctm nghl! Str n6i, r6i nhg nhang dlforg dAy. Anh em
cGng drlng dfy chio ngudi. Sd budc ali, deng gdy
phllc. Nhidu ttdng bno dfng xem linh arr cddi man xi€u xi6u. Miu n5ng chidu th6ng Td nhat nhda tlen

nguyCn- - "Tnla nay An thit kho, chidu nay en cii l6c vai 6o nAu s6ng, miu ndng loang ld tr€n bnc thdm

kho nghe cdc con!" Me n6i. - "Ra gidng chia tdm chria nhrl nhrlng md,nh vii cria tdm h6n nhring

cho mi4t r6i ali nghi cho kho6 nghe ciic con!" Cha ngudi tam nudrg nhd crla Phit tl6m nay. Budi tdi
brio. T6i nghiQp v! sd gia gen '0 tudi, kh6ng quen
anh em binh si vd sAn chna dAy thi. Dd6i 6nh trang
mii thrlc en sinh vat, nhrrng cring tli trl nh6m niy
tl6n nh6m khric thim h6i nhrt li m6t ngrldi cha sau md moi ngudi nem h li€t, c6 ngrrdi ngt say bdt
along nhu xiic chc't. Mot vii tidng ho, ri d trl tlAu t16
bao ngiy xa xdch con minh. HAu hdt anh em binh sl
vang l6n. Kh6ng ngri ihloc, Nguy6n M4nh T6ng
ddu in u6ng ht nhi6n, rdt ngon Innh. Nhrlng si
ngdi day n6i : - Anh Ba di, anh em minh di mqt
quan chl huy thi kh6ng binh yCn nhd vay. C6 ngrrdi vdng trong sAn thrl xem!* TrAn Vin Minh DDT Dai
DQi Chl huy, nghe n6i crlng ngdi d{y: - Em di vdi
kh6ng nudt ndi vi nrtdc mit ldng trdng. Kh6c vi trli
anh Ba vd anh Td! TOng h6i: - C6 cAn t16m thrl xem
nhuc vi cfing vi sung sddng. N€iu chidn ddu kh6ng
c6 l1i ttrdng, kh6ng vi do hanh phtic'cria dAn tQc anh em cdn thi kh6ng? - Th6i kh6i cin. Chic kh6ng

thi sao c6 drldc bfia cdrn dAy tinh nghia tl,6p ddn c6 anh em nio b6 tli tlAu! Tidu Doan Tntdng nghi
h6m nay. Budi chiau sdn chria ving 14ng vi anh err tMm: "Anh em ai b6 tli llic nny cring drrdc nhdrg
chic kh6ng ai nd, anh em bidt ring ndu c6 ngrrdi
birfi si vio chdi trong ling. Trung Doin Tnl6ng,

Tidu Doin TnJdng va vai si quan d lei nghe vi srl

gii n6i chuy€n. TnJ6c day, su da ttng c6 chrlc vu
trong riyban khring chidn Li€n khu 5 I mi6n Trung,
nhdrg srr b6 trdn veo Nam khi nhQn 16 bin chdt

cria ngrtdi CS. Su n6i; - Qudn Doi midn Narn c6 $

suDoAN i8 B0 B|NH r 156

b6 di thi ngay mai ciic sl quan chl huy sE bi ldm xd- Tidu Doin TnJ6ng va c6c Si Quan nhan gidy rdi
phiit lai cho anh em binh si . Dfng tnidc anh em
kh6 dd. Anh em d lai dd t6 16 tinh hulmh d€ vi
dang tap hop, Xa doi trrrdng VC nghiem sdc mdt
tinh kyi luat cda ddn vi m6t lAn cudi. C6m on c6c
r6i n6i: - Chinh phri Crich Mang LAm Thdi Midn
em. Chrlng ta chl cdn vdi nhau d ndi yCn tinh niy
Nam ViQt Nam khoan hdng cho tdt cA c6c binh si
m6t .lcm ihoi. R6i "tat_Ti.
nguy vd vdi gia dinh. YGu cdu khi vd dia phddng
Moi ngudi ngudc m5t nhtn bAu trdi phridng pMi tldn trinh di€n chinh quydn Ciich Mang. Ciic si

xa dang treo lo h?ng m6t vii tr6i s6ng. Chdc chin quan cdp riy c0ng sC drtgc ra vd n6i trong chidu
dAu d6, quanh Sii Gdn vi ngay trong ldng Sdi Gdn
nay. Ri6ng si quan cdp Ta sA dddc chuydn lOn Ily
gid phft niy v6n cdn c6 nhrlng ngrtdi ven ii€ip tuc
chidn tldu. Cdn ving 4 chidn thuat nria. Vring bdn Ban Qudn quye't <linh. Ai nhfln giA'y td xong bny gid

kh6ng tlAu hdng CS. Trrdng NguyAn Khoa Nam, Ld c6 thd ra vd! Xa DOi TnJdng dft ldi, dua mdt nliin
anh em binh s1. Anh em vin ching y€n, mdt hrrdng
Vdn Htarg li nhGng danh Udng, qui vi se kh6ng
v6 nhfing ngudi chi huy cri chd doi. Tidu Donn
tuan lenh tdng thdng Dudng Ven Minh. Vring bdn
Tnldng budc aldn trddc anh em nhrrng mieng nhu
ddn t16ng, kinh td phdn thinh s6 ld noi quy tu
nhrlng anh hnng. Khi ba ngudi trd lai ch6 cri thi kh6ng thdt ra dttdc ldi ndo. Mot phft r6i hai phrlt,

thdy ma'y anh em thuQc Trung <16i QuAn bi{o cria b6ng trong hang quan c6 tidng kh6c. Tidu Doin
thudng sl 86 dang ngdi nhin d6o d6c chung quanh. Trrldng rla nudc mdt. Anh em rla nddc mdt. Tidu

86 n6i: - Em giat minh thrlc dQy kh6ng thdy Thidu doAn rudng n6i vi chdp chdp c16i mdt dd hm kho

Td vi hai Dai Iiy nOn gei anh em day di tim! Tidu nhanh hat 16 dang rla ra. - O kia, sao lai... Anh em!
Doin Tntdng crim dn rdi bAo moi ngudi di ngf.
Tinh ciim anh em vin cdn gdn b6 qu6, thAt kh6ng TrI trrrdc Cldn nay t6i chua bao gid tha'y mdt anh em

c6 gi thay ddi dri Tidu Doan Tntdng bay gid kh6ng nio kh6c, ngay cA khi chfng ki€in su hy sinh cria

cdn ld Tidu Doan Tnidng, si quan kh6ng cdn ld si ban minh. Bay gid hdt chidn tranh r6i, hdt ch6t ch6c

quan... Ddt lung nlm xudng, nhrnrg ba ngrtdi vdn rdi, anh em sE ra vd xay ddng cu6c ddi mdi, s6'ng
kh6ng ngri ahtdc. Gid phrit nip that sll chi c6 gid funh phdc vdi gia dinh vd con tld tai sao lai ldm
phdt niy mdi nghi tldn gia dinh vo con, mdy ngdy nhrr din ba thd, phni vui cltdi lCn chf. Cddi nhrt t6i
qua chi nghi ddn sr.t an nguy cfa don vi. Chl c6
nhrlng ngr.ldi linh chidn d6'u mdi bidt 16 didu niy cliy niy! Tidu Dodn Trrrdng ndi vi cd mim cudi.

hdn ai hdt. M6t d€m y€n hnh, thd xric bdnh b6ng Cdi mim cddi la ling nh6't rni moi ngUdi chrta bao
tr6i qua d€m. Siing 1 thiing 5, ning dri l6n ngo) i gid thdy. Anh em mim crldi theo, c6 ngddi cridi
thinh ti,ng nhtng vin c6 ngudi cdn sut srii. "TD
sAn chia. - Mdi Trung T5, Thidu T6 udng trd! 3/48 chlJa bao gid bai tran, ngay ci bAy gid crlng
vdy, kh6ng drloc t6 ra ydu du6'i tnJdc ho, kh6ng
Nguy6n Todn, nguydn ld ngddi phu trach cdm nudc
thd dd ho xem thudng tinh thdn ngudi linh midn
cho Tidu Doan TnJdng, pha tri vi rndi. -Th6i anh Nam". Tidu Doin Tntdng n6i thdm vdi minh r6i

Toin, chlng goi Trung Tri, Thidu t6, Dai Oy gi nrta, qu€t ddi mit sdng cldy crrong quydt nhin moi

moi ngddi cldu nhrl nhau, cing m6t hodn cdnh c6! - ngrrdi. Tidu Dodn Ph6 NguySn Manh T6ng gdt dAu
Da, nlung tgi em vAn xem nhrt khdng c6 gi thay
nhQn hidu. Arh em nhdn hidu nlni da nhidu ldn
aldi! Tidu Doin Trrldng quay qua ngudi linh quan
nhin hidu khi nghe cdp chl huy minh n6i tntdc gid
biio bOn canh, h6i nh6: - C6y sring nh6 cria tOi cAu
xudt qudn . - Bay gid anh em c6 thd ra vd, nhwrg
cdn gir1 kh6ng? Ngrtdi linh nd nu crldi: - Em xin hay tra ldi toi tnidc khi chring ta chia tay! Tidu
l6i, em cd girl nhu ldi Thi€'u Td ddn, nhrrng mdy
Doin Tnrdng ch6'ng hai tay vio h6ng, mOt crl chi
anh em khuy€n em n6m n6 cli, coi chrlng Thidu Td
quen thu6c m5i lAn chi'ng tnJdc heng quAn. -Tdt cd!
n6ng niiy lim bAy, khd cho gia clinh. Tqi em tha'y
m6'y ngridi du kich c6 v6 nd nang chring ia, ho Ngdi... - Xudng! - Drlng... - Day! Ci ba tram ngrrdi
kh6ng drim lAm nhuc Thi6'u Tri vd cdc vi si quan
dAu. Loang quAng tui em b6 hong tqi n6 hdt! trA ldi cing vdi dQng tdc ngdi xudng vi drlng dAy

Kho{ng 11 gid tnia, xa d6i trddng xu6'ng gap Tidu m6t ludt, Am thanh hring hdn vang d6ng lim rung

Dodn Trrldng, ydu cdu tap trung binh si dd nhan rinh tam hdn nhring ciin binh VC vd d6ng bdo c6

gidy chrlng nhdn cho ra vd. Theo ldi Tidu Doin mit khidn ho ddu nhdt loat v6 tay. Khi moi ngrtdi

Tnldng, moi ngrldi k6o nhau xud'ng tap hop tai san bit tay nhau trl gi6, Tidu Doan Tnl8ng quay qua

h6i trung si LC Van Tao:

- Ngoii anh Tao bidt gia tlinh Sdn, cdn c6 ai bidt

nrla kh6ng?

rStJ DOAN 18 BO B|NH 157

- Chi m6t minh em bidt thoi, em ctd chudn bi tdt -Ttn Nl^on

ci rdi, xiic fun da dudc dua len xe lam, chdc nrla Tlm nhau noi rtdt khdch
em se dua Son vd nhi cho gia ttinh Son! Trong n6i budn Vi6t Nam
Gigng Tao thtt budn vi anh n6i tidp:
- N6 cd gifi cr6i mdy tmydn tin n6n bi hut cing Mtng nhau khi g{p l4i
khi qua s6ng, em k€u n6 bu6ng c6i m6y ra mi n6 X6t nhau tldi nghiQt oan
kh6ng chlu nghe... Dr6nh nhau khdng chdt biy gid
lai ch6t, may mi siing nay xi{c n6i ldn cdn khdng Nhd vd phrlong trdi c0
thi ... - C6 mdy trim day, em ldy mi tri ti6n xe! -
6it Quc hrrong ldm than
Thrta Thidu Trd kh6ng, ngrrdi chd xe lam kh6ng
ldy tiAn! Sdn di! CAi ch6t cda em dau ldng moi Nhdc nhau cl6i ngrrdi ban
Md thrrOng nhd v6 vdn
ngudi ldm, nhrrng em se bft hl trong ldng anh em
bdi vi tat cA chrlng ta kh6ng ai quCn ald.c nhring Ldi ndo t6i kh6ng n6i
gid phft Tidu Eoin l6i qua sdng cld mong ddn Bdi ldng nhu quan san
vdi Sii Gdn tlan8 kOu Ldi nio anh chda ndi
Nghe tinh sAu mang mang
*crlu.
Ngiy mai, ngey mai nfla
Ga trt binh dfng nhl1 troi trdng gi8a budi Cdn gi cho Vi6t Nam!
hia ngay cu6'i thiing td ning git. ce nhim mit lai, Me gid nua ttla crla
tai nghe lao xao nhitng ldi td gii- Tay gd mudn cr?
tlQng khi c6 bdn tay ai nirrr chit nhdrg ban tay ga Th6ng n5m qua lun tdn

nhu kho di vi cring ngit. Ga dfng c16 vi thdy mQt Bao gid ta h6i ngQ
Tr6n con drJdng ci{i quan
ddng s6ng tlang chiy xidt vdi hinh rinh nhrlng
ngudi linh v6i vd 16i qua s6ng- "Son oi! Sao em Mdu cd xrla phdt phdi
Giot nudc mdt bing hodng...
kh6ng chiu bu6ng ciii m6y truyAn tin, cdn gifi n6
lim chi trong gid phrit sau cing khi kh6ng cdn goi Ddng Nguy6n
alddc m6t ai, kh6ng nghe ai ggi minhl" Hdi con
Sau khi SD1SBB alrrdc lCnh b6 trdng mat tran
sdng dang chiy xidt vi sE chiy mai trong trei tirn Long Khrinh vd nlt vd ven bi€n Sni Gdn, kh6ng
tlau ddn cria ta! Ta ldm sao qu€n ddng chriy io 4t
c6 mQt tin trlc, vin bin hay biio chi nio n6i
cria ngrldi tld nhdn chim, cudn troi a16i tay ngudi
linh clang nAng chidc mriy truydn tin l0n cao, lCn cl6n cuQc chidn cldu bi hring va tuyet vong cia
cao. Hdi ngudi linh mudn qua s6ng vd vdi Sai Gdn nhfng ngddi linh VNCH trong nltrlng ngiy hdp
hdi sau crlng crla midn Nam. Doc "Ngridi Linh
mi chrta qua dudc! Anh vin thdy <loi mdt em Chtra Qua S0ng", chring ta nhu sdng lai nhfing
ngiy bi tr6ng va dau thddrg cria qudn h1c. N6
hudng vd Thrl D6 budi sdng 30 thenS Td. "Ngay
ti truy€n thdc, h vdt tich ctla lich srl bi b6
xrla khi anh md mit chao ddi, Me ycu, theo gddng qu€n, vi n6 tli sdng lai trong taP truyCn nay.

ngudi trddc chon ldi,..- dat ten cho ngudi ndng tinh

yCu nrldc vio n6i ( Pham Duy). Kh6ng bidt con s€
h6t bii ca niy bao nhiOu ldn trong cu6c tldi ltlu lac

Me oi!...

NguySn ph(c Sdng Hdctng

* (Crdc danh xrtrg anh Ba, anh Tu, anh" NAm .-. ma
Si quan Tidu doin 3 ding trl khi thidu Te Phddng
(anh hai) cdn lam Tidu Doin Trddng nim 1972, l. c

t16 Tidu Doin Trudng hien tai h Tidu dodn Ph6, li

arh ba)

Ghi chf cria nh6m chri tnfon8

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 1 58

vd LC Chdt. Trong m6t lAn dap xe cli tirn phong cd,nh

nhun6 Kh6m Pha tld v6 d mQt ling qua ven Hd N6i, ngdu nhi€n khi
tli qua mQt can biet thrl cd, LC Chdt nhin thdy mot
ue lhf,n lhe'Iiic Gif,
c6 gdr 6t alep, mac 6o ngdn tay bing lua dang
Ldu An
thlng tr€n chidc ghd cao niu ldy m6t cinh hoa
a gAn 7 th{p ni6ru kd ta khi 4 bai thd doc dao
crla TTKh drroc phd bidn tr€n 2 tap chi Tidu Tig6n mAu d6.

Thuydt Thll Bdy vi Phu Nfr Thdi Ddm d Hi Sdc dep clia ngddi thidu nrl ndi trol len
gi€a giin hoa Tig6n d6 da hm cho ngudi ho4 si
n6i. Gidi van chridng, brio chi cring nhtr nhfing mdn m€ drlng nhin... Rdi trl h6m al6, ngiy ndo anh

ngddi yau thich thd vdn tidn chidn di to'n khri ta cfing tim ciich quanh qudn gAn can bigt thrJ dd

nhidu brit mdc, cdng lao dd tim hidu vd than ihd va du.c nhin cd giii vi ngrldc lai cO g6i crlng tha-y anh
ta. Nhung chi alddc vdi lAn, rdi kh6ng bi6t If do gi
con ngudi that ngoai ddi cria bd, nhrtng ddn nay
v6n cdn nhidu mri md! Gdn ddy dd c6 vdi khiim ngudi con grii khdng cdn xudt hidn nlla.

phri dring mdng, di vfly vdn hoc sri vdn cdn cAn Thdi gian qua di, mang thinh c6ng vd danh
vong d6n cho ngrldi hoa si, nhung anh ta v5n
thdi gian dd kidm chritrg mrlc dQ chffi xiic cria n6. kh6ng bao gid qucn hinh b6ng ngudi con giii t19p

Trong su6t thdi gian dii vta qua, bidt bao dddi gian hoa Tig6n mdu d6 md anh ta ata gaP gd

nhi€u nhrlng dfi kien drldc theu d€t rdt ldng man ngay cdn nghdo khd xa xrta.
IiCn quan ddn tric giri bdi nhr?ng ngddi y6u thd cia
ba cung nhu nhrlng nhd ldm vdn ngh6. Vai ngrldi Rdi ng6u nhien, 9 nem sau, trong ldn cli tim
cdn tudng hl.ng hay dua ra nhdng chrlng minh trr
c16 tii sring tec 6 mian Nam Trung Qudc, anh ta
nhin minh la ngrrdi yOu crla bi! Trong bdi nny, aludc mdi tham du budi de vl1 trong toi 16nh srl

chfng tdi thu gom mot sd tai li6u trl xtla ddn nay Phep tai VAn Nam. Le Cha't gep lai cO con grii ngey
vidt vA TTKh cring nhrt dd cAp ddn nguydn nhdn
xda, nhlarg trong nhidu oei odm, mu6n rndng.
mi nhrlng bai thd cda ba da dridc xudt hign trCn
Chdng cria c6 g6i li m6t viCn chrlc cao cdp cria tod
thi din. DAy crlng chi ld c6ng viCc sip xdp nhfing ldnh sd, ngddi chdng ma cO ta kh6ng hd y€u
tdi liQu d6 cho c6 thrl tq vdi hy vong cnng fng m6t
thudng. Trong lAn tei ngo d6, ho khieu vli, tam srl
vii kidn thfc cho nhfing ngudi thich thd vdn tidn vdi nhau, va ddp theo mdi tlnh cda ho thloc ti6p
chidn vi nhdt li tho crla TTKh mi th6i. ndi trong vung tr6m. Ddn m6t ldn, ho drJ tinh b6
l4i clinl sau ta't ca dd tim ci4ch tr6'n ali Nhdt sinh
1. s{ xudt hiQn TTKh tr€n thi etan tidn chidn
s6ng vdi nhau.
Vdo khoing gifa nem 1937, tren taP chi
Nhirng cldn giay phrit cudi, ngudi thidu phu
"Tidu Thuydt Thrl Bdy" xua't biin d Hd Ndi c6 dang
gtli cho chdng hoa si mot le thd, kCm m6t chrim
m6t truyCn ngin "Hoa Tig6n" cria kf gi6 Thanh
hoa Tig6n mAu d6 miiu, ning trl chdi ra <li vi
Chdu. Ddy 1a m6t truyen kh6 bi det, trong d6 m6
tri truyQn tinh cria mot hoa sl tra vta ra trudng ten kh6ng dri can d6m ta b6 danh du va tai tidng cria

gia tlinh c'ng nhu sq khinh bi cria gia clinh chdng.

Burjn dau vi f dlnh kh6ng thinh, ngridi hoa
sl vin ra di Nhdt brin m6t minh t dc khi trd vd Ha

noi. Rdi, ngdu nhi0n, bdn ndm sau, anh ta nhan
tlddc 16 thu td ngrldi chdng cria c6 gdi b6o tin nang
da mdt! Lc Chdt sang Vdn Nam vidng mQ ngrldi
xda vdi mQt chrim ddy hoa Tig6n, loai hoa kl niOm
mdi tinh cria hg. Crlng ttl d6 cho ddn sudt cu6c ddi,
crl vio mia hoa Tigdn nd, L0 Chdt kh6ng bao gid
quen mua nhfng chrim hoa Tig6n dd trang hoing

trong phdng ldm viOc nhu dd tudng nhd cldn ngrrdi

yeu xa xua vdn sd cria minh.
Mdy ngay sau khi cdu truyCn ngdn trfr tinh

a16 xudt hiCn tren bdo, c6 mQt thidu phq kh6ang 20
tudi, deng ddp nh6 b6,.thty mi, n6t mat u budn
mang d€in tod beo, dua ian tay ngudi ch1i blit mot

SUDOAN 13 BO BINH I 159

phong thrr drin kin. Trong d6 c6 mQt bei thd rdt hay Cd chlng t6i nrta, lic ili theo

vdi tld trla "FIai sdc hoa Tig6n" ddgc k)t tcn t6c gia Nhrtng c6 6o dd sang nhh khdc!

la TTKh. Ngrldi con gAi da ftrdng ring, cu6c tinh dang dd

Bii tho n6o ldng, lQt ta dridc tdt ci ciii alau cda minh tli tli vio di vang. Thdi gian vi ngdn
x6t cria ngudi con gii tld pMi xa ngudi minh yeu,
crich cfrng Idm tldi thay noi cd nhAn dd gidp ning
ngddi da cring minh gfn b6 thd ddc dudi giin hoa quen du.c mdi Onh xa xda, ld dd a16. Nhdng oei

Tigon ttd di lay chdng, ngrrdi ma minh kh6ng hd odm thay, ngudi xua vdn cdn n{ng ldng, tudng nh6

ydu: tl6n ning, cldn chdm hoa Tig6n mdu tl6 hinh tim kf

Ngttiri dy thrhng hay ouft t6c tOi niQm:

Thd diti trong lic thdy t6i aui Dang lic ldng t6i mudn tqm yAn

Bio rdng: hoa ddng flhtl tim ud B6ng ai mang lai cdnh hoa tim

Anh sq tinh tu cnng od thii! Cho t6i 6p ndt di,ng tut lA

N6i tlau bu6n t16 ald theo hdt cu6c cldi cria ndng N xufng thimh tho khic chft iluyqn!
trong srl hftrg hd cria gia dinh chdng vi bidt ndng
Dep gt tn|t mdnh ldng tan od
vdn cdn trtdng nhd ddn Onh nhAn xa cd:
Da foc hoa tin ddu xic xo!
Tit ilfy thu ii thu bi thu T6c ia gi6t l6n dtti thi6u phq
bng tii citn gin dCn bao gin
Thi ai trdng ng6. ng c1h3ing n€n chit.
Chdng t6i o1n bidt toi thtnng nhd
Khi bai thd thll nhtt tludc alda l€n b6o, c6 ngrrdi
Ngfii dy, cho nAn odn hrtng hir. thfc mdc tai sao bdi tho FIai Sic Hoa Tigdn lai
.lud. c glli tling b6o tnldc bai Thd Thll Nhdt?
Cei rcy {rt, c6i dau khd vi nghi minh la kA phq b4c
vdn theo ddy vd ngrrdi thidu phu, lim cho ning sg Ngddi ta cho ring, tac gia da lam Bai Thd
Thd NMt, than kh6c cho mdi tinh ld dd cria minh
nhftrg budi chidu thu nhat ning, sd b6ng deng ai hI lAu nhfirg vi mOt ly do nio cl6 kh6ng grli cldng
bdo. Nhrnrg sau dd, ngSu nhi6n tloc cau truyen
kia vdn cdn nhd ddn chrim hoa kt niem d6 tua
ngdn Hoa Tigdn cuii kf gia Thanh ChArl cArn cl6ng
miiu h6ng: vdi cdu truyOn vd nhdt h tim thdy nhidu drl ki€n

TOi sq chiiu thu phtt ning mn tuong tl6ng vdi rndi Onh ngang trei crla chlnh minh,

Chi6u thu hoa t16 rung chiu thu tac giri tla lim bii tho Hai Sic Hoa Tig6n rdi gl?i
ngay cho toi b6o. Chinh vi thd Bii Thd Thrl Nha-t
Gi6 oA lenh lEo, chin niy adng aludc phd bi6n sau bii Hai Sdc Hoa Tig6n:

Nghi dy xng sdng iltng ng6ng ilb Buin qwi hdm qw xem tidu thuydt

Ndu bidt rdng t6i dn 6 ching Thdy ai cfing of cdnh hM xta

Trdi oi, nghi 6y c6 buin khAng? Nhrng h6ng hlt tr1i tim tan ad

Cd thlffi nghl tdi bAi hoa rm Vd i16 nfut mdu ruiu thiim pha

Ttra tflii tim phni, tya nnu h6ng! Cring d tudi ngay ng6 lrlc mdi BiP nhau thi lim

trCli bai thd "Hai sdc hoa Tig6n' vrla cho l€n mit sao hidu clddc y nghia cria nhrtrg tidng thd ddi cria

br6o cl6 gdy xon xao tlong grdi yeu van chrldng. ngddi yeu?!

Nhidu rihn phe binh da kh6ng ngAn ngai cho rhng lnua do nao tot aa nEu 81
Cinh hoa tan tdc cia sinh ly
day b mQt kiet tiic. Trong kh6ng khi sdi d6ng tl6,
Cho n€n crdi ddp mlu hoa trdng
toi biio lai nhin tham tldd. c m6t bai thd khec cAng
Li chit ldng trong ching bidt suy!
tiic gii, qua dddng bltu alian vdi dd hJa "Bai ftd thl1 Sau khi Bii Thd Thrl Nha't alddc deng trCn bdo Tidu
Thuydt'Ihll Bdy, gi6i vdn nghQ cing bin tr6n nhidu
nMt". Bai tho niy cring vdi nhtng ctu tho bu6n
dau tldy nudc mdt, giai thich, mo tri ki ludng hdn hdn la. Bao nhieu nhrlng trrdng hidng theu det

vd mdi tinh dang dd cria c{p tinh nhan gap nhau vdi nhr?ng tinh tidt lAm ly vd hinh dang, than th6

r6i ycu nhau vi cudi cring kh6ng bidt i'i ty do nao vi ci m6'i tinh budn dau ldng m4n cria tec gia dddc
.16 ngudi clin 6ng rdi xa, ngrrdi din bd d lqi yeu kf
alrta ra bao chi.
niOm cho ddn ngdy ldy ch6ng:
Vin trong c6i kh6ng khi xao clQng, bdn tiin
T66ihyi4"utAg"i6 Thanh c6 m|t minh lung tung vi 2 bdi tho vta tldng biio cl6, tap chi
canh
r4ng lic tdn

YAU tdng l(ng ld roi tr€n 6o

Y€u b6ng chim m, ning lrfrt mitnh

Vi mQt ngiy kia t|i phdi yAu

rSUDoAN is BO BINH 160

. "Phu Nrl Thdi Dim" d Hd noi lai nhan dudc bei thd ba cda t6c giA, da thd nhidu nhd brio, nhd thd c6
"Dan Ao Cho Ch6ng" cta cing tiic gid qua brru tCn tudi aludng thdi da dda ra nhrtng chrirrg cd dd

tliQn. Bii thd nay cfing v6n vdi giong diAu bu6n cd nhan ngudi thi si tai ndng ddy bi dn cl6 h ngrrdi

dau, nhrtrg c6 vA than van, oen tr6ch thAn phAn yeu cia minh.
minh nhidu hon. Ning mO te nhu bi td toi trong
cuQc sdng vdi ngudi chdng kh6ng y€u nhrrng v6n 2. Nhftrg dd ki€n l6n quan tldn thin thd cria
mong doi b6ng deng ngddi xua:
TTKh
Tluing ngiry mi6n ctfrng em dan
Nhli trCn da dd cap ddn c6i d6c d6o cria bii
K6o ddi m6t chi6c 6o len cho ch6ng tho kbm theo 1r tf crla mot m6-i ttnh bu6n ba, lang

Nht con chim h6t trong l6ng m4n, them vao d6 srl bi rndt vd than thd thi nhAn
cing lim cho ngudi ta td md mudn bi6t vd tac gia.
Thdng ngny mong doi dnh h6ng ndm nao!
Ddn nay da gAn 70 ndm r6i, ngrrdi ta vdn phii
Ngodi trdi mra gio x1n xao
nhfn ldy nhrlng didu mri md vd thAn th6 vi ci
Ai dem kh6a chdt chim aio l6ng nghiAm? nhr?ng th€u dCt vO can ol vd ngtdi nrl si tii danh
d6! Sau Cl6y li m6t vii su kiCn da gay ra nhdng
Ai dem ld giio giam em?
x6o d6ng dri luan trong gidi thd vdn. Dring hay sai,
Sdng hd tron kidp trong duy/n trdi diti...
hl6ng hldng hay li m6t ldi tim ngudn thi hrlng cda
Bii tho Ean ,4,o Cho Ch6ng vrla ra mit thi tda b6o nhfng ngudi lam vdn nghO... Ddn nay vdn chi li

Tidu Thuydt Thrt Bdy lai qua ahltrng brru aliCn nhan nhr?ng ddu h6i mt md me th6i!

ahrdc bai thd thf td vdi dd tda: Bdi Thd Cudi Cing. a. Dd luin v6i k! giA Thanh ChAu;
Efng nhd tld tua crla n6. sau bii thd nay,
Nhrr phAn tr€n tld vidt, truydn ngdn FIoa
.ling tho kh6ng pao gid cdn nhan aludc them bei Tig6n cria Thanh Chdu tren biio Tidu Thuydt Thl1
nao nria, TTKh hodn toin bidn ma't trCn thi dan! Bdy da la nguydn nhdn xudt hi€n nhdng bai,thd
Cfing tA dd trong lich srl vin thd tidn €hidn phei di6m tinh, ldng man bdt trl cria TTKh trong ling

nhan h'y sd bi mat vd mdt tiic giA md chi c6 v6n tho tidn chidn.
ven 4 bdi thd nhung da tao aludc ch6 drlng rdt
vrlng trdi trong ndn vdn hoc VN. Ndu x6t nhrlng di6n tidn cri.ng nhu tam
tr4ng b'rdn dau cria ngudi con gei hong truyen
Y tll cria bii tho cudi cing hdi khrlc 3 bdi ngdn Hoa Tig6n va trong 4 bai thd cria TTKh, nhit

thd tnldc, n6 than van, m6 tA nhidu hdn va n6i x6t li bAi Hai Sic Hoa Tig6n, ngudi ta thdy nQi dung
xa clla mdi tinh dang d6 nhrrng lai dudm ddy giong hai bii gdn nhu giO'ng hOt nhau. Cring v6 ngAy tho
trdch m6c cd nhan, da vi hd danh md rao biin bdi
tho tlan iio md ning da tdng riCng cho ching: cria ngrrdi con giii thrla ban tllu gAp gd ngudi y6u,

Chi c6 ba ngdi dtqc dgc ri€ng, cfing b6ng d6ng ngrrdi ngh6 si ldm cho nAng nhd

Bdi tho dan do cia chdng em mii khong quan drtdi giin hoa Tig6n kf niam:
Thia trric h6n $i phoi phdi qwi
Bdi thd dan rio nay rao bdn Ldng thd nguVCn oen m|t lin h*fig

Cho khiip ngdi dni thdc mdch xem... Nhffig nhi nghQ sl t dAu bi
Ndng hdn ddi:
Em 6i trao tOi m\t odt thtung
Tit ddy, anh hdy bdn tho anh
Hay:
Cdn dd y€n t6i odi m1t minh
N*tti dy th{irng hty audt t6c t1i
Nhfrng cdnh hoa li'ng, hn! dd ghdt Thd dii trong Ific thdy tli oui

Thi dem md ddi ldy hu oinh! Bdo rdng: hoa gi6ng nht thn od

Nhung gidn th6 nao dudc khi ldng nAng v5n cdn Anh sq tinh tu crtng ud th6i.
Cldy r6y nhd thddng? B6ng d6ng ngudi xua van
ludn qudn ddu d6y trong tim va tri nhd nang: R6i nhfng cau thd ta ngudi thidu phu ludn ludn
hrdng nhd ddn cd nhAn, ph6i mi6n cddng k6o dai
Tdi bidt ldm sao dnc hdi trdi cu6c s6-ng nhim ch6n bCn ngudi chdng ldn tudi ma
minh kh6ng yeu... Tdt cA nhrlng dll kien d6 ala:l6t
GiQn anh, khdng nd! Nhi khlng th6i! tA gdn nhrt hda ph-o. rdt khXng khit vdi c6't truyCn
Mtb buAn, m*a hit trong ling rfit
So qia di anh...C6 mQt ngtdi! ngdn cria Thanh Ch6u.
Bai Thd Cudi Cr)ng xudt hien vdo girla ndm 1938,
trong gidi vdn chrtong v6n kh6ng gi6m xrit nhrlng
ldi ban terL thCu det vd than thd vd cu6c tinh bu6n

rSIJ DOAN 1 8 BO BINH 161

T6i odn ili b€n cqnh cu|c diri cria minh. Nhdt li trong bai thd thr1 nha't ti cinh cd

Ai dn l4nh ldo cia ch6ng tii nhdn ti6n 6ng ra tli rdi trd vd vudn Thanh tld sdng

Mi ting thu chdt timg thu chit vdi n6i c6 tlon trong gi6 lanh :
.fhdi tun an diCu du dffing tnt6c
Vin ddu trong tim b6ng mQt ngdi...
Vn fi6n ngfri di bdn cdt xa
Chinh vi vay ngay khi mdy bii tho xudt hien trcn
b6o chi, kf giA Thanh ChAu d6 khing tlinh v6i drr 6 tq; afin Thanh c6 m6t minh
ludn, TTKh chinh h ngrldi con 8i6,i trong cdn biet Tdi y€u gi6 lanh lic tin canh
thu d ngoai 0 Hi noi, h ngrldi y€u cria 6ng. Sri x6c
Y€u b6ng chim xa, ning hht miLnh.'.
dlnh ney da qudy l€n nhrlng x6o tr6n. nghi ngd Vdi c6i cim xric c6 alddc hI hinh anh ttAy *Li trl,
ctng c6, tin tudng cring c6 trong ling ttrd van hic
budn thrrorg d6, Nguy6n Binh cli lim mOt bai thd
bdy g1it. kh6 dai "Gi6ng Du Lp" 6ng cld t{ng rieng cho
TTICT, ngrrdi mi 6ng chdc chdn ld c6 grii quay td cl5

b. Drl luin vdi Nguy6n Binh: mdt lAn thi si 84P Ed, y€u si. Trong bai thd nay 6ng
C6 l€ Nguy6n Binh cfing bi chinh phuc bdi mO tA tA't cd nhrlng di6n tidn cria cu6c tao ngQ lAn

nhring vdn thd trd Orrh, Idng m4n pha crim gi6c clau tlAu g{p nhau cho tldn hic 6ng x6t dau than kh6c

bu6n vi khSt khe cfia 16 gi6o, danh drr gia tlinh oia khi tlgc nhrlng bai thd tam sqr cria TTKh.

ngridi thidu phu hoa Tig6n. FSnh Anh tlau x6t, lanh Tudi ning ndm dy citn tho
ling cria ngddi dan ba da pMi chi.u tlung su6't cuQc Cdn bao hita hqn dqi chl m|t mai
Rii day bao gi6 bui diti
tldi vdi ngrldi chdng mi ndng kh6ng yeu, nhdrg

v5n gir? thlgc tA'm lbng son sdt, chung tinh vdi cd TOi qu€n sao fu4c con ngtdi atdn Thanh..

nhdn lim cho 6ng cAm dQng. Nguy6n Binh c0ng Dd rdi thi si ching ngai ngen gi xdc quydt TTKh le

nhap cu6c vdi c6i xdn xao cda lang thd, 6ng cho ngudi yeu vrldn Thanh xa xrla ola minh:
rlng TTKh li "ngrrdi tlnh vudn Thanh" xua cfi. clla
Chuyen xtu h6 tdng quEn rdi,

minh! B6ng diu xem dtgc tho ngrtti znbn Thanh

Theo thi si thi ngiy 6ng cdn tr6, 6 Ma tudi Bao nhi€u oan khd oi tinh
Cd sao gidng hQt chuyQn minh ngdy xw?
cdn thich giang h6, tli Bic, vd Nam tld tlm cim Phii cWng minh c6 n4n ngd

hring lim thd. C6 lAn gip budi trdi mda l6n, 6ng

gh6 vao cen nha tro mQt vrlng quC 6 Thanh H6a, Ring ngfii ndm cfr bnY gid Id d.6Y?

cdn nhd c6 mQt thfa vrldn rdt clgp vi 6ng goi ld

vrtdn Thanh (Thanh H6a). Cnng noi cldy 6ng tld c. Drl luin vdi thi si ThAm Tim:
Vdi thi si ThAm TAm (Nguy6n Tua'n Trinh,
gip gd va y0u si mQt c6 g6i quay td xinh deP.
1r9L7-L94f) c6 nhfng dri kiQn vi chrlng minh rdt
Nhung vi bic't minh v6n cdn mang n4ng kidp giang

hd, thi si tl6 khdng diim nghi ddn vi€c nhdn duyar9 hdp din n6i ddn nI li€n h0 tinh crim cria 6ng vdi
dd r6i lai ra di theo tidng goi cua s6ng nrrdc, tim thi
TTKL c6 v6 nhrl viing trai hdn vd diing tin ttldng
hrilrg cho thd ven.
hon so vdi kf gin Thanh Chdu vi thi si Nguy6n
Rdi nhiAu nam sau tl6 khi c6 dip trd lai
Binh. Tuy nhi€n ndu suy nghi ky ludng ngrrdi ta
vrldn Thanh, thi si iltldc ngudi Iao bQc kd cho nghe
mdt thiOn tinh h4n! Ngdy nhi thd b6 ra di da lam cring khdng thd coi li hoan toan x6c thtrc tld cho
vao ven hgc mi kh6ng c6 nhring ddu chdm h6i

16 dd mdi tlnh cria ngrrdi thidu nfi quay td, sau d6 nghi ngd thloc!
ning phrii brtdc sang ngang vdi mQt ngrldi ch6ng
gia tudi. kh6ng y€u: Dfr kiQn clAu ti6n hl bdt hicu TTKh da la
mQt ddu tich thuin loi cho nhi thi sI Tham Tam
To duy|n Adn thd thi thai,
tuyCn bd vdi nhdn gian li TTKh ngddi yCu cia
|hd ld udng cd mAt ddi tii hoa minh vi tl6 li sq gdn gh6p hai tCn Tham Tem va
Dem dem ben cqnn cnonS ga
Khinh, tCn cria cd gdi, ngrldi y6u clia Ong mi

ViL b€n cqnh b6ng ngdi xa hiQn oi... thanh.

Vdi thdi gian, thi sl Nguy6n Binh hrdng ring cld Nhung Pham Thanh tec gii cudn Thi Nhdn

quen ahtdc mdi tinh han nam xrra, nhdrg khi aloc Viet Nam HiQn Dai lai cho ring, t16 cht la sd tn)ng

mdy bni tho cria TTKh tld k6o 6ng lqi vdi qu6 khll! hgp ngdu nhi6n vi hrdng tudng vu vd crla Tham

Nha thd tim thdy mdi tinh crla TTI(h mo ta tlong T6m mi thdi. That ra TTI(h ching phrii la ngddi
ma'y bii thd gidng y hCt nhu mdi tinh vddn Thanh

rsuooAN 18 B0 B|NH 162

yeu cia 6ng nao ca. Nfi si chinh h TrAn Thi Khrinh Thdm TAm vd c6 Kh6nh yeu nhau nhdng kh6ng h'y
(TTKh), m6t nr? sinh 6 phd Sinh Trl, Hi ndi, c6 ta dudc nhau, vi danh drJ cria gia tlinh cho n€n ho hrla
y€u tha thi€'t m6t thanh niCn, nhung vi bi 6p bu6c
crla gia clinh phAi ldy mdt ngudi ddn 6ng khrlc vdi nhau giri kin mdi tinh at6. Rdi ngdu nhi€n cO

nhidu tudi hdn, tCn li NghiCm... Ddn gian chi c6 Ktudnh tloc dudc truyCn ngdn Hoa Tig6n cria Thanh
ChAu tr€n Tidu Thuydt Thrl Bdy sd brio thring 9
thd md th6i!
ndm 1937, cO ta xlic d6ng vdi tinh tidt ola cAu
Drr iuin hlc d6 cring ching bidt iting sai ra
sao vi sau khi "Bei Thd Cudi Cring" dudc deng biio truyen va lam ra bdi thd Hai Sdc Hoa Tig6n grli cli
vio girla ndm 1938, TTKh biCt tich tren thi tlin.
dnng b6o. Bai thd da lim xiio tl6ng trong ling thi
Nhung mai ddn ndm 1940 nha thd Tham TAm mdi vdn, rdi ning gl?i thCm Bai Thd Thf Nhdt vdi muc
dich giii thich cho bai thd Hai Sdc Hoa Tig6n.
nhdy vdo dd nhan li ngrrdi y€u cria ning. 6ng lim
Ngoii ra TTKh cdn vidt teng ri6ng cho
m6t bai thd kha dai vdi dd tua ld "Trd Ldi Cria
Thdm Tdm bai thd Dan ;io cho chdng. Thdm Tirn
NgrJdi YCu" ddnh tnng ri6ng cho TTKh, trong d6
ciim t16ng vdi f ft bai thd va nhdt li mudn chrftrg
6ng dd gqi ten nf si la Khenh, m6t bai thd rdt hay,
rdt n6o ning blng nhrlng cau thd c6 ti phidn giAn minh vdi drt luin dang dn io, TTKh chinh ld ngddi

tac gia TTKh, ngudi yeu oia 6ng: ydu oia minh, 6ng da grli bai thd "Dan Ao" Cldn tap
san Phu Nfi Thdi Ddm tld phd bidn. TTKh kh6ng
Khdnh oi, cdn hdi gi anh
vrla f vdi hanh dQng cl6 cia Thdm Tdm, vi thd c6
Ai tinh dd ad, di tinh lai nguy€n ta vi6t m6t bai thd kluic lty tCn la Bai Thd Cudi
Ctng, n6i len srl hdn triech ngridi yCu ala vi hrl
Em od dan ndt to duyen
danh mi dem quring ba bai thd mi ning teng rieng
' Vdo td do tn1i ditng tift mdi xlh
cho 6ng ra cho nhdn gian bidt. Nhung trong nhfing
Bao nhi€u hat I€ cdn thita cAu tho hdn tr6ch d6 ndng vAn kh6ng ddu tlrroc

Ddnh ngiy sau kh6c nh ng gid a! vong! ldng ydu thrlong cd nhdn:

Hay: T6i bidt Inm sao dfic hdi trdi

Gid hinh nht gi6 thdi nhiau GiAn anh kh6ng nd! Nhd khing th6i

Nhftng lodi hoa mdu dd gieo ndt diti M* buin, mlta hit trong lbng udt

tam non ngne st not tTot Sq qna di anh... C6 m6t ngtiri!

Sd chi cdi i|1p dtbi trdi mong fianh Di vdi ldi x6c nhAn crla nhA tho Eo thanh Ludng

Sd chi nh ng chuyQn tdm tinh Tnic nh-rng vAn chrta that su ldm th6a min drl lu{n
drtoc vi trong d6 vdn cdn rdt nhidu didm mr) md vd
Ldng dau, dau chtn trong binh rtuu cay! than thd, ten tudi cia ngrldi nrl thi sl bi mat d6!

Sau d6 Thdm TAm cdn vidt hai bai ihd kh6c d. Khim phi mdi nhdt vC TTKh:
la teng ri€ng cho TTKh, bai "MAu M6u Tig6n" va GAn day nhdt, vio ndm 1994 trong m0t tai

bii "Dang D8", ey Id nhring bei thd ra't hay vi rdt liau kh6ng ]rlu ten tec gie da tidt l0 mot tin tfc mdi

cam dQng cda ThAm Tam trong ndm 1940. nhtt, ahidc coi li dAy df nhdt vd than thd cda

Su6't ma'y mrldi ndm sau d6 nhidu ngddi TTKh. Nhrnrg c6 lc ngudi ta v5n cAn thdi gian dd
lim vdn hoii van cd tim toi thin thd thrlc crla TTKh
x6c nhAn mrlc tlo xiic thUc cria ti& l0 nay. Theo tii
ald x6a ali b6ng tdi bi mat cia ngrrdi nf sl tai nang
li€u cho bidt m6t ngudi alan bd dd'u t€n D.T.L. da
d6, nhrrng nhrlng cd gdng <16 cdng ching a16n tlAu! cho nhi vdn Th6 Nhat bidt nhu sau:

Mii sau niy td bdo NhAn D6n ra ngiy chd nhit 23 B6'n chrl TTKh c6 f nghia nhrl sau:
th6ng 7 nim 1989, kf gii Hoing Tidn da dda ra - Chrl T dAu tien h TRAN, h ten ho cia nfi thi si

m6t drl ki€n kh6c, trong d6 6ng ta cing vdi hai thi TrAn Thi Chung tac gi6 cria bdn bai thd bdt fi? .16,

si dddng thdi li TrAn L6 Vdn vi Trt S6t, cA ba nhdng thudng ggi li TrAn Thi Van Chung, bi sinh

ngudi cho bidt da tnrc dien nghe nha thd Ludng ngdy 25 thring 8 ndm 1919 tai thi xd Thanh H6a,

Tnic (t€n thflt li Pham Quang Hod, thuQc thd he nhrrng tnrdng thanh I Ha noi trong m6t gia alinh
cing thdi vi li ban thdn crla ThAm TAm, Nguy6n
Binh vi Trdn Huydn Tran.) n6i vd sd liCn he tinh quan lai. Bi VAn Chung hay ld TTKh cd m6t ngddi
cem gir?a Th6m TAm vi TTKh.
anh cri, hai ngudi em gei va m6t ngddi em trai ft.
Nha thd Lrldng Tr(c cho bidt crich ddy 4
Ndm 1934 qua mdi mai cria gia dbh bA kdt h6n vdi
ndm (1985) 6ng c6 g4p TTKh, ba t€n thdt ii TrAn

thi Khenh, ngudi y6u cria Thdm TAm. Theo 6ng,

rsrj ooAN 18 B0 BrNH 163

lu{t sd L0 Ngoc CMn crla VNCI{, sau ndm 1975 rrit udt mi. Nhrr vay h ctll rdlt Chring ta cdn gi
6ng Chdn bi ch€it trong trai cii tao. phii th5c mic TTKtr ld ai ldm gi nhi? Ning li c6
nrl sinh TrAn fti Kh6nh d phd Sinh Td, Ha NOi.
Hi6n nay bi cring con ci{i sdng d m6t thi xa Ning li TrAn Vin Chung hay Trdn Th! Vdn Chung
cd grii tld-t Thanh hor6... Ning li ai cring thd mi
nh6 midn nam nddc Phep, ba van tidp tuc vidt van thoil Di6u quan treng mA chfng ta bidt rtt 16,
nhftrg bii tho cria TTKh Ia nhrhg bei thd rdt ha,
lim tho vdi nhidu bft hieu khdc nhau nhd Van
s6 mii rrdi bdt trt trong thi tlin VN- Thd la dri r6i!
Nddng, Td Srldng..-v.v...
Cring nhdn tiOn trong bii vidt c6 l€ chring
- Chrl T thrl hai, c6 ngtria li Thanh, dd chi ton ki ta cing nCn bi& so qua vd loii hoa Tig6n mi n6 dd
gii Thanh ChAu, tiic gia truyon ngdn "Hoa Tig6n". li tld trta cho bdn bai thd cia TTI(h ra ddi. Hoa
Cdt truyCn c16 mang tldn cho bi srr cim xric tQt Tig6n h m6t loai hoa leo, c6 hai loqi, loai cho n
hoa mAu tring vi loai cho ra hoa mAu d6 hay hdng
cring vdi mdi tinh tldy Hng m4n, chmg thriy, da trtoi, c6 thd moc d toan c6i vN. Lri Tig6n mau
xanh, hlnh tim nhli 16 trlu nhrtng nh6 cd 3 ng6n
cho bi thi hring tld hm alddc nhrtrg bii thd tuyet
vdi mang tlAy cim giac gian hdn, thuong tlau vi tay. Hoa Tig6n nh6 blng clAu chie'c chia an cdm,

cao thrl. ng. moc thinh chrim, hoa Tig6n c6 5 cr6nh hinh trrii

- Chil Kh c6 ngh-n li kh6c! Bi kh6c thay cho ndi tirn, hai crinh nh6 d trong va 3 cenh l6n hdn chum
tinh dang dd vdi nhflng tlii ngang lim cho ngddi
vio nhau bao 6 ngoii- Ktri gAp gi6 hay mrra hoa
thidu phu phii sdng tron cu6c ddi vdi ngrrdi ch6ng rung tA cu6-ng hoa, roi xudng da't nhfrg v6n c6n

mi minh kh6ng y€u nhung cring kh6ng thd qu€n nguyen ce b6ng hoa chf crinh hoa kh6ng tdch rdi
ra tdi ta nhu TTKh mO tii trong tho cria bi:
ahrdc ngudi tinh xrla crl cria minh-
lnua ao nao tot (M rueu 8t
Ndu tidt 16 trong tdi lieu niy ld clfng thi tdt
ci nlulng su kien nen quan al6n tcn tudi thAn thd C.dnh hoa tan tdc aia sinh |y!

crla TTKh trong nhidu thdp ni6n qua, cr1ng nhrl

irhfrng thOu dQt lim ly, trtt tinh cria kf gia Thanh
Chdu, thi sl Nguy6n Binh, Thdm TAm vi cA thi si J.
kiba chi cdn ld nhring hfdng ttlOng vu vd, mA

nhdng ngrrdi ldm vdn nghp cAn ddn n6 tld dim
minh vdo thd gidi mQng io cho viOc tim crim hrlng

dd s6ng tdc md th6i.

3. Kdt luan: Dan Ao Cho Ch6ng - TTKh
Ben cMt cia tho van la hrdng hrdng va hrl
cdu. Khi bddc vao thd ven dd thudng thfc ciei hay, "Chi oi! Ndu ch! dn yAu

c6i cam cfia m6t 6ng ven, mot bai thd... Ngrldi ta Ed ting ld tuit it nhidu ilar th*ng
Dd xa hln qu ng ilfing htung
phAi bidt trai r6ng tAm hdn minh ra ti€'p nh{n
nhrlng cirn xric dtra cldn tA l ai tho, brin vdn tl6- Dd ilem lbng g&i gi6 swng mit ming

Didu d6 c6 nghla li ngrrdi ta pMi s6'ng vi hoi Bidt chdng chi? Mdi mia ding
nhip vio nQi dung cria tdc phdm, phni bi& vui Ddng th&tng nhrtng kd c6 ching nht em

bu6n, tlau khd hay hoan lac, giAn hdn vdi nhrtrg VEn cdn thdy lqnh trong tim,
hoin cAnh €o le cria nhdn vQt trong tdc phdm- C6 Dan ili ilan l4i do len cho chdng

aludc nhtng cai d6 trong khi thudng thrlc thi coi li Nht an chim h6t trong l6ng,

"Dat" vay! Ngudi ta cdn bi6t thAn thd hay cuoc cldi Hqt mtu n6 ryng b€n song bo thd

riCng ttr cria tric gii dd lam gi? D6i khi slJ ttm tdi, TMng ngdy ndi ti{ng tilu so
td md t16 ching cd ldi ich gi cho cal thli thddng Than 6i! Gi6 di sang bd Iy tan

ldm cria ngudi aloc ma cdn mang tldn cho ngrrdi Tlaing ngity mi6n afrng em dnn

doc c6 ciii nhin sai 10ch vi chri quan, thinh ki6'n vdi Keo d|i n\t chidc 6o len cho chlng

c6 nhAn tiic giri nfia. Nhlr con chim nhdt trong l6ng
Tluing ngiry mong dqi 6nh h6ng ntm nao!
Vdi cdi quan niOm d6, ngudi ta n6n nghi

ring b6'n bii tho cria TTKh de quri thi ctd lim cho

ngddi doc ngdn ngo vi ciii hay, crii xric tich bi6t bao

nhi6u cdm giiic tlau budry thrrong nh6, gi6n hdn-..

tl6i hic tld hm ngddi doc phii lim ngudi ma nudc

rSIJ DOAN 18 BO BINH 164

Ngoii trdi mia gi6 x1n xao 1 idt tlaan tho ifiu lo ngqi qwi
Ai dem kh6a chdt chim odo l6ng nghi6m? Vi t1i cdn nhd hgn nhau na:

At aem Le gw.o gom eml LO qtEn at nne, cam ma ntn
Sdng hir tron ki6p trong duyAn *di ddi
Ding thi than bdng nh ng giong thd!"
Ldng em khd ldm chi di!
T6i run sq oidt; ldng im nghe
Trong bao tii ctc adi liti mia mai Ti€ng 16 thu kh6 sidt m{t hd

Quang cdnh lq, thing ndm dii Nht tidng chin ngfri len lin rldn
Sohg ddi nito im gdp aioi!
D€m dlm nghi tdi ngdy nai gi6t minh
Tuy th€, tAi fin odn c6 ngfri
tr
Thidt thn theo itudi nrta, thnn 6i
Bai Thd Thrl Nhdt - TTKh
Bidt diu... t6i: m,t tdm hdn hio
Thud tntdc h6n t6i phoi pWi qwi, B€n cqnh chdng nghi€m ludng tuii rdi!
Ldng tho nguy€n aen mQt ldn htnng
Nhmg nhi nghQ sl tit ddu lai a
Em 6i trao t1i ftOt \dt thtung
Bei Thd Cudi Cing - TTKh
Tai dc ngb ddu gi6 Iq qw
Lim kinh giic mQng nhrtng ngdy hoa Anh h6i tMng ngdy xa qwi nhi?
M6t mia thu cfr, mQt ldng dau
ThA'i tun Am dieu du dtong trtlc Ba ndm oi bidt anh cin nhd
Vd ti7n Ngdi di bdn ait xa Em dd cdm ldi, cd ndi ddu!

d tai utdn Thanh c6 mQt minh Dd IA, thAi tdi! chuyCn biet U
Citng khoi citng thdy luy ttng khi
TOi yeu gi6 rung hic tdn canh Trdch ai mang cdnh "Tigln" dy

YAU tudng llng ld roi tuAn 6o li! \idt tinh em, fubc ich gi?
Yeu b6ng chim xa, ndng hbt minh
Chi c6 ba ngtli ili iloc r€ng
Vd mQt ngdy kia tii phii yAu
Biri thd "Dan Ao" cia ch6ng em
Oi ching tOi nrtn hlc di thco Bdi thd "Dan Ao" nay rao b'in
Nhfrng cd rio dd sang nhi khdc
Cho khip ngbi tldi th6c mdch xem
Gi6 hdi! Ldm sao lanh rtt nhiAu?
Ld gi6t ddi nhnu ddy, bidt kh6ng?
Tn ddy khlng mong, kh1ng drim hen Dttii giitn hoa mriu ti{ng mttn rung
Gion anh, em oidt ddng dt I€
M6t kn glp nrtt dfii trdng nghiem
Nh&tg tii adn chdc noi trdi Iq Li chit dt htung: ili€u cudi clng!
Ngfii 6y ghi ldng: "Vdn nhd em!"
Tit d6y, anh hny bdn tho anh
Dang lic lbng tli mudn tam yAn Cbn dd yAn tAi ndi mOt minh
Nhfrng cdnh hoa ldng, hit! ild ghdt
BSng ai mnng l7i cdnh hoa tim
Cho t6i 6p ndt dAng du lQ Thi dem mi ddi ldy ht o;nh
Nh6 xudng thdnh tho kwc chit duy€n?
Ngang trdi diti hoa ila rta r6i
Dep gi mQt mdnh ldng tan od Tihg mia gi6 lqnh sic hwng roi
Dd boc hoa tirn dfu xdc xo! Buing nghi?m thd thin hin eo hep
Tdc ia gi6t din dtti thi{u phrq Di nhd ngthi khAng mudn nhd ldi!
Thi ai tr6ng ng6ng, chd n€n chd!

SUDOAN 18 BO B|NH r 165

Tdi a6n hitn anh, mdi phrtt gity Tdi odn iti b?n csnh cuOc ildi
lot fun sq oE, oa fot My
Ndu kh\ng y€n .hqc thi $i... chdt Ai an 4t ldo cin dtlng tdi
Dam hni! Lim sao tdi thd nly? Mi timg thu chdt, ting thu dtit
VEn gidu troflg titn b6ng mQt ngfri
Ndfi lqi nnm qua cfi muin y€n
Mit phnng ngoiti gi6 chlng tirm qu/n Buln qui! H6m nay xem tidu thuydt
Thfy ai cfing oi canh hoa xra
Vn ryfii z:d ld duyAn thlm kin Nhng hing ttrn tudi tim tan od
Vd il6 nht miu miu thlm pha!
Lqi chinh lh anh? anh crta em!
T6i thn Ini ngfii ilii hio tii
Toi bidt litn sao ih4c hti trdi?
Gi{n anh, khbng nd! Nhi khing thii! MQt mui thu tn&c rf,t xa x6i

Mm buln, n& hdt, trong ldng tfrt Ddn nny tbi hidu thi tii ilt
lim tiJ linh dayen cA ndt tdi!
5o qwi di, anh... "cd m|t ngfi;"!...
T6i q chilu thu nhqt ndng md
D
Chilu thu hoa i16 r4ng. Chiiu tlru
Hai SXc Hoa Tig6n - TTKh
Gi6 oA lgnh IEo cWn niy odng
MQt mia thu trtfrc fltdi hndrng h'n Ngfii fy sang sdng il,tng ng6 dn

Nhflt crinh hoa ni cdm thdy buin Ndu bi6t rlng t6i itii ldy ching

Nhulm dnh ndng tit qua nrii tdc Ci tlim nghi t6i loii hoa ad
TOi chit ngbi d€n odi y€u ilwng
T a tr6i tim phai, tga ru6u hing.
Ngfii fy thhng hay ngtm funh hng
Ddi ilfing xa p t Mng chiiu phong
Vn phffing trdi thlm md sfing c'6t

oTay dty hoa *6ng chanh ldng

Ngfii ty thuimg hny audt t6c t,i
Tht diti trong lic thdy t6i z:ui

Bdo rdng "Hoa, ifuing nht tim od

Anh g tinh ta cfr g thd thii!"

I nuo av nao rct aa nteu 8t

Ainh hoa tan tic cin sinh ly
Cho n€n cthi dip: " Mitu hoa trdng,

L}t chfi ld'ng trong ching bidn suy!"

Ddu bidt m1t ili mQt Id lnng
Dfri trdi ilau khd ch€'t yeu &bng .
Ngbi xa xdm qu6! f6i buin tdn

Trcng nQt ngiy oui plaio nhuQm iltdng

Tit itfiy, thu rdi, thu lTi thu

iLimg tdi cdn g ildn bao gid

Chlng t6i odn bi6t t6i thnng nhd
Ngfii ty, cho nAn ztin htng hd

rsuooAN 18 B0 B|NH 166

\pttiflfl,e r4,r E[Nth QUAN

ThdLng 3 nEm 1975

Bio Dfnh - Nguy6n Hou Chd
Tidu Dodn Trudng Tidu Doin 2/43, SD18BB

Dinh Qnin ld m|t trong 4 quQn cia tinh Long Kladnh, ndm trai diLi dgc theo QL 20, dttirng di Ddlnt.
Ddn ching chuy€n sdng z:i nghi lhm rdy ait tim ring. Viro nhrtng ngity cudi trung tuin thdng 3
ndm 1975, noi ddy dn xdy ra mQt trqn chidn khfc liQt oi hai b€n tham chidn ddu b! thiQt hai n|ng

nd. Sau ba ngiy giao tranh ddm mdu: 18, 19, z:d 20, Qufn Dinh Qu4n dd lot oio tay quin CQng sdn

Biic ViQt, md dlu cho nhrtng tuAn huVdt chi6n oi sau tqi Ngd ba Ddu Gi6y, ad trQn chi€h quydt

dinh XuAn Llc.

fi nlng Dinh Quan sau m6t ngay mit md tld lim rung chuydn tldt trdi vtng ddt hian hda cia

kh6i sfng, gid day im ling ddn rdn ngudi. ngtldi dan quanh nam sdng nghd ru6ng rdy. Cu6c

Thdi gian nhd ngdng lai, kh6ng gian bao phri chi€'n ddu cho sdng cdn d6 xiy ra that ec liCt k6o

m6t mau tang t6c thC ludng. Dddi 6nh sang nhd. t dii trl s6ng tinh md d6n chidu tdi; bom dan thay
nhat vi lanh 16o cfia vdng trdng khuydt, nrli rirng
nhau tnii len thi tra'n nh6 b6 xa x6i nAy.

sau tran chidn lai cdng the lddng, tang t6c hdn.

Chi mdi vai gid tnldc dey, dei da't trai dai Ngdy 5 th6ng 3 nam 1975, QuAn dodn 4
chimnsaphai b€n QL 20 cria quQn Dinh QuriO tt Phudng C6ng san Bdc Vi€t drldi quydn chi huy cria Trrdng
Ldm d6n cdu s6ng La Nsa' ;'i.lrr::T,ffr":'"]tff"d:1l;rH:l:::;:

irong bidn llla. COng qudn vdi dri loai phrio tAm phii chidm l-m}r cho dridc Dinh Qurin dd ngdn chdn
xa, tdm gdn; quan ban trri dria bing ciic loai phiio
105 ly, 155 ly, 175 Iy vd c6c loai bom hang n{ng td hrc lrrong cria Chinh phll nit va id Daht, Lam
ciic chidn ddu co phdn h{c, brin phdn lrrc F-5E, A-37
D6ng. MQt khi chi6m alddc Dinh Qurin, thi tidn vd
phiii Nam chidm cAu S6ng La NgA, cdt drlt QL 20,

c6 lap Dalat, L6m Edng vdi Saigdn.

rsr.J DoAN 18 B0 B|NH 167

Cha xrl coi ho dao cAu S6ng La Nga khi t16i phia Tay Bic quflr9 gAn sAt ben cen crl ph.io
binh dign dia, .ludc bio v0 bdi Dai cl6i Chi huy (-
tldn thdm t6i lfc Tidu ilonn nit chay kh6i Einh
Trung dQi Bigt kich), vi Dai d6i 2. Trudc khi trdi
Qu6n vrla vd tldn, n6i:
"Ngdy h6m qua khi thdy Tidu tlodn con di to'i, t6i va Dai riy Tidu clodn ph6 Pham Dinh Hu6,
kh6a 238 Tnrdng V6 Bi Daht, cl€in qudn vidng xd
chuydn l6n Dinh Qurin li Cha cAm thdy kh6ng giao Thi6u tri Qu4n trudng, tl6ng thdi th6ng b6o
xong r6i. Vii ngiy tnrdc day, Cong sin alua Cha nhling ho4t d6ng cda Tidu tloin. Cring vrYa ldc

vio rttng dd coi chfng ph6 tnrdng luc hldng. Clm Dai tii Hoing Einh Tho, Trudng Phdng 3 Quan
thdy chring c6 ci xe tdn& xe boc th6p, sring phdng
kh6ng 37 ly, dai b6c tdm xa, tAm gln dri loai. tloin ddn thim bing trdc thang. Chfng t6i cing ali
Chring dang chudn bi tdn c6ng minh. Lrlc ltr-ong Cip D4i tA Tha. Budi tdi troi qua thdt yen tinh.
Chi khu Dinh Qu,en cing v6i Tidu tloin con lim DOm al6 c6 grinh hdt Cai lddng vrta trl Dilat vd lrru
di6n. Kh6ng khi c6 v6 thanh binh! Nhdrg cac dei
sao c6 thd thlong dAu vdi m6t ldc luong iip drio vd
c16i hoat d6ng ben ngodi tld ghi nhAn dddc sd xudt
quAn sd vi vr1 khi- Crlng gidng nhrr tning choi vdi hi6n khric thrrdng cria quan COng sdn Bdc Vi€t'
Todn tidn ddn phuc kich cria Dai t16i 4 cham cliclu
de." (Cha trr gidi ftieu la cru Trung dy tham du
diCt gsn ddn vi tidn s6t cria dich. TA't cii ddu mic
ffan Dicn Bion Phri nam 1954 tai B5c Vict.) qudn phgc chinh qui, c6 tleo phi hiau ca-p bric. Dai

Sring s6m ngiy 18 thdng 3 nim 1975, quAn c16i 1 cring b6o c6o ti6u diet dudc m6t tidu tlQi VC,
c6ng san Bdc Vi?t vdi chidn thudt cd hrlu: "tidn
mi t€n chi huy c6 16 h mQt c6n bQ cao cdp, tich
ph6o, hAu xtrng", di m6 ming trdn t inh bing
thu dtt.c m6t sfng ngdn, nhrtrg khi duong ra thi
nhrlng loat mua phao vio BCH/Chi khu, Dai tlQi
377 DPQ, vd c6c crl tlidm quAn srl kh6c chung trd thinh ciy tidu li6n. DAy ld loai vri khi mdi, lin
tllu tien chring t6i bdt ahldc trcn chidn tnldng.
quoanh qu{n. Sau d6, Trung tloin 141 aludc teng
Vi Id m6t bdt ngd ngodi drt IiSu cria kd
crldng xe tdng, tld rAm 16 ti€{n drdnh Dinh Quan
hoach, n6n nhrlng gid phrit Cldu tien clia trAn chidn,
trudng vd BCH/Chi khu. Mit dAu quAn tni phbng CQng quAn da kh6ng c6 mot ho4t cl6ng tldng kd

t16 khdng cu dring menh, vdi sd tidp tay alic lllc nio d6i vdi Tidu tlodn, ngodi nhr?ng aldt ph6o kich.
TOi da kip k6o Dai ddi 3 vd phdng thri chung vdi
cda Trung d6i Biet kich thiQn chidn cria Tidu tloin
Tidu doin. Vi hai khdu phrio 105 ly <1d c6 co hOi
2/43, r:J:tl;rrg cu6i cing, hic gdn hra, Quan dddng
vd BCH/Chi khu da thdt thri. Thidu Tri Quan ydm trq tldc lrrc cho quAn ban. Nhung khi cic lrrc
trudng bi bdt sdng. Trung tlQi Bict kich tl6 thodt
ld.ng Chi khu bi ald bgp, Qufn alddng bi chidm,
chay vii tldn Tidu tloin, mang theo tlrtoc c;i nhring Tidu doin 2/43 ld rnlc tiCu cudi cing md tlich

d6ng cl6i bi thudng vong, bio toan dudc hrc lddng. phai thanh toen.

Tnrdc d6, Dai dQi 377 DPQ trdn al6ng tren didm Vio lic quii gifia tnJa, tlich td hai hudng

cao cr1ng da bi trdn ngap. Va nhrlng tldn bdt 16 tA D6ng Bic va D6ng Nam, theo tridn d6'c tdn c6ng

cldu bi C6ng qudn chidm cf tri nhrftrg gid phrit tliu
ti6n cria trdn chi5n. Qtr4n Din r Qui{n da lot vao

tay giac. Kd ho4ch cdt dl1t QL 20 cria C6ng qudn
sdp thanh c6ng. Nhtrig Tidu tlodn 2/43, SD1.&BB lA

m6t ba't ngd cldi vdi chring, ngoii dtl li€u crla kd

hoach.

Ngay N-1, hI hAu crl Tidu tlodn tai Nfi Thi,

Xudn LOc, Long Kh6nh, Tidu doin thldc teng phei

m6t Trung tl6i Ph6o birft 105 ly vi todn C6ng binh

chidn da'u, di chuydn t16n Dlnh Qu6n vdi nhi6m vu

m6 nhrlng cu6c hinh quAn tidu trd CQng phi vi
girl gin an nidr quf,n. Tidu doin veo vi tri, hoen

ta't llic hdn 5 gid chidu Dai t16i 1 cria Trung riy

Nguy6n vin Heo dridc phdi tri hoat d6ng khu
nlng hrl6ng D6ng, Dai t16i 4 cia Trung fy Hd Van

Drtdng khu vdc hddng Bdc, Dai a16i 3 cia Trung tiy

Nguy6n Vdn Hring khu vuc hddng Tay, BCH/TD

vi Trung d6i phrio binh t16ng quan trdn m6t ngqn

rSUDOAN 18 BO BINH 168

vio Tidu doin. Khu vtlc ndy do Dai dQi Chi huy alddc ph ng tuydn. TOi thdy tinh hinh cang lfc
cing nguy ngap. Tidu doin da phii chi6n d6'u li€n
clim tr6ch, crlng li noi dat hai khdu phrio. Nhrtrg

m6i dot tdn c6ng ctdu b! tldy lui. CQng quin nhri tuc vdi alich c6 qudn sd rip tlio, de chi.u mQt sd tdn
nhtng con thi€u thAn, ldp trrldc ngA, ldp sau lai tMt, cdp sd dan dudc mang theo cffng gAn can,

tidn len. Luc ludng tni phdng da ddn ngri nhidu tinh thdn cdng thEng, thd xric m9t m6i. Tinh trang

t€n C6ng pht. C6 hic chring tidn sr6t tuydn phdng kh6ng thd k6o dii liu hdn alddc nlla. TOi cho mdi

thi, met d6'i mdt, nhrrng van kh6ng choc thring vi Tnmg tloi trudng Phrio binh tdng phdi:

drroc tuy€in dd trin ng4p vi tri. - Anh c6 bao nhi6u triii tlan chdng bidn

Ldi 2 gid chidu, t6i mdt licn lac v6 tuy€in ng{rdi?
vdi cdn crl ph6o binh didn dia, m6t cdn crl nim siit
canh Tidu doin. C6 16 cdn crl tla bi dich chidm gifl - Hai trdi, thrra Thie-u tii.
hoAc cdng c6 thd bi b6 ng6 Gid clAy'chl cdn lai - V{y hay xrt dung khi thdy dich drlng chidn
Tidu dodn Z/43 dd\.16c .lddng ddu vdi bAy quf
drl. Vi tri cria Tidu tloin lien tuc bi tdn cong. COng thuft bidn ngddi. Nhd Ii phAi bin chinh

s6n vdn xem rE sinh m4ng cria con ngddi, chdng x6c vdo d6i hinh tfn cdng crla chrlng.

lai thu6c nim ldng cau phtldtg chim: "crlu c6nh - NhAn hidu, Thidu tr6.

bi6n minh phddng tien", n6n lu6n ludn chrlng dr)ng R6i t6i goi thing Su tloin, xin gflp Thidu
tudng Trl lenh, b6o cao tinh tr4ng cria Tidu doin
chidn thu4t bidn ngudi trong tdt cii cric cuQc tdn
vi tinh hlnh tlich, d6ng thdi xin l€nh rrlt ra kh6i
c6ng. Ddy li chidn thu{t mi din anh vi dai cria trln atia. Tudng Td lQnh chdp thuAn, cring li hic
chring li Tmng CQng da rip dung trong cuQc Chidn
tlich md clot ti'n cdng drl dQi. Nhrrng chring da bi
tranh Tridu Ti6n, vA chinh chring da thuc hanh tai
chdn lai trlc khdc bdi hai trdi clan chdng bidn
mat tran DiQn Bi6n Phri ndm 1954 dd thdng Phrip.
ngrrdi. Theo t6i dlidc bi6t, m5i trdi tl4n chfa ldi 3
Dd sdng cdn, c6 l6c t6i ctd yOu cAu miiy bay d6nh ngan mfii ten. Hang ngan mfi t6n dd lao vrit dAm

bom ngay tren dAu. Thdt ra thi toi chrla thdt vong thing vio quAn thri. Ldp tnidc guc nga nhd ra, ldP
sau nao nring, chrin chdn, va tim ciich th6o lui.
ildn n6i phai cho al6nh bom l6n clAu minh dd tu
sat, nhdng t6i nghi rlng vdi nhrlng chidn d6'u co Trln dia trd lai y€n t-rn}l. Ldi dung hic tlich cdn
phdn lrrc hay biin phAn luc F-sE, A-37, bay d mQt dang hoang mang hodng sg, chrla klp thdi chinh
dQ cao dd trrinh phdng khdng 37 ly ddy cl{c cia tldn ilQi ngri, t6i cho lOnh Tidu clodn rdi vi tri, di

dich, thi ldi y6u cAu a16nh l6n ddu t6i, nhtrrg bay chuydn vd hudn8 tay. vi hai dai.lQi 1 vd 4 nim
hl Tdy sang E6ng, thi nhflng triii bom chi c6 thd bOn ngcdi cing di vd clidm hqn. D6 Ii m6t cum ddi
rdi ngay sudn E6ng, ndi taP trung quAn ddng ddo kh6ng cao l6m 6 hudng tay, cech thi trdn ldi vii
crla clich. Nhung ngddi ban chidn ddu kh6ng quin,
quan sat vi6n bay trdn chidc L19 bao ving t16 vOi cay sd. TOi dU duth vd day nghi ngdi m6t lfc, r6i

an il "Thdm quyin ding tuyet aqng, dd toi cd diAu tldn nrta dcm, sc rft xudng cAu S6ng La Nga, ndi

chinh chinh xdc cho Thdm quydn." c6 mQt Tidu doin DPQ clang trdn gid.

Vd nhrlng tri4i bom tdi tdp rdi trdn dAu dich Trdi hlc (16 sip tdi. Tidu tlodn tlang d trong
vdng vAy tlich. Dia thd ld ving nrii non tring cli€p.
tld phii tan a10i hinh tdn c6ng cria chring. Nhrrng
trong chidn da'u ta phei cha'p nh{n tdn thdt! Hai Tidu doin lai phAi mang theo ldi 80 thudng vong

tr6i bom sau cing di roi ngay tuydn phdng thri. d6ng ttQi cria minh. Ddy ld m6t vidc lim kh6ng

Dich chdt, ta cring tdn thdt. Vl ta vdi dich dang 6 phii d6 ddng d.Nhrr"g nhd nhrlng trai bom denh
thd mdt ddi mdt. M6t aloan Phdng tuydn bi v6,
nhdng dich cring tlang "tang gia bdi rdi", chdng gArg hay li bom lac cnng thd, nhdt li hai trai dan

chda c6 thd md ddi tin c6ng ngay. Vi Tidu doin phdo chdng bidn ngudi, <lich qudn dang hodng so,

c6 chi thi gid dd tlldu binh ndi 1ai phdng tuy€{n. Tdi alang tlong cAnh "tang gia bdi r6'i", Tidu tlodn t16

giao cho Hu€, Tidu dodn ph6, tlidu binh phdng thri' nit ra kh6i trln tlia m6t crich binh yCn' Nhdng
chrlng v5n theo dudi, b6m siit Tidu doin' Cudi
Trong hic d6 t6i van licn lac tdt vdi miiy
cing chring toi da ddn tlrroc didm hen.
bay bao vring vi tlidu chinh nhfng aldt d6nh bom Dem h6m cl6, m6t d€m sao dAy trdi. Minh

kd tidp. Nhrtrg kh6ng lAu sau d6, C6ng quAn lai treng khuydt ch€nh chdch trdi ta, t6a chi€iu xu6'ng
md ddt idn c6ng. Luc lrrong phdng thri da phAi trAn gian m6t thrl rinh s6ng nhdt nhei, the lrrong vi

lanh 16o. Gi6 nrii tdng cdn rat rao qua k6 16:

"Hdn tt st gi6 i i thdi,

chdng trd quydt lict vit rdt gay go m6i girl vring Mdt chinh phu trdng ddi d6i soi.

!srj DoAN i s B0 B|NH 169

Chinh phu, t& si ndV nSfii, |k{tratNW,gNgrr".
1t/a*X-49
Nio ai nr4c mlt, nio ai gqi hin".
doftQ,dcVigtJt/"*
T6i vi HuO ngdi bCn nhau, trdn mi€ng crla
mQt cdi hd dio v6i, tam dring lim hAm chi huy. NgO Minh Hing
1.6'i 9 gid, Tddng Td lQnh gqi t6i vi cho bidt li Kinh dAng nhftig linh hdn T1l Si VN
chi6u h6m nay dii BBC loan tin qudn Dinh quiin
Anh odn il6, oai hilng nht ddng nii
(H thdt thri, nhrhg Ph6t ng6n viOn chinh phli cAi
Anh cdm hirn trong lung miit ilau thiong
chinh li quf,n Dinh Qurin vdn cdn - vi Tidu tloin
Hdm mdt ndm qua, fiAi iu ddt fii
2/43 c6n (ngiy h6m rddc khi Tidu dodn di chuydn
tldn Dinh Quan, t6i dudc rcnh chi huy tdng qurit Noi d,iy m6 anh kh6c chuyefl qud hlang !
toan lgc lugng t4i Drnh Qurtn, gdm Tidu alodn toi
Anh co nh6 trong ni6m ilau mdt nfrc
va lgc lddng Chi khu). D6 h ly do ngrrdi Ptuit
ng6n Chinh phrl crii chlnh, vi cdn n6i thOm li hiOn Nhin Hiln Liong ttitt ngQp ddn Cd Mau
Vdn anh d ng, anh ki€n adng ti{n btdc
qudn chlnh phrl tlang td chfc tr{i chidm. Trung Vi€n dan thi tdn nhin 16o tfunng dau ?!
hldng Tu lenh QD 3 quydt tllnh Tidu dodn 2/43
Tudi thm* xuin anh bnng bing khi thd
phii I lai tlan dia, se c6 quan tidp vidn tld trii Trdi tim h6ng d6 thiim miu TiAn Long
chidm. ThAt li mdt c6i rcnh "chdt ngddi". Nhrhg Cd thimh xia anh dA fitng ng7o ngh6
Gtong hdo hing oanh IiQt bdn nghin ndm !
lenh le lenh. Ld qudn nhAn, t6i buQc phrii thi hanh.
I,6i 1 gid sang, toi cho lQnh HuO ddn hai Om hoii b6o oh tinh yAu s6ng n i
Anh hiAn ngang il6'i di€n adi qunn thi
tlai ttQi vi tlua hdt s6 thrlong vong qua ngqn t16i Di ngd xudng, bia odng kh6ng ftn tudi

xa hon vd hddng tay. Chring t6i <linh sing h6m sau Nh&tg trong ldng ddn tQc da thiin thu !

sc goi tnlc thang ddn tan thfdng vi tidp td ilan Anh kh6ng chdt, mu6n ddi anh lch6ng chdt
Vit mu6n ddi Td Qua'c mfri ghi c6ng
dd-d. c. Khi HuQ cring cloin quan ra tli, t6i bio Hue
hdy cdn thf,n, hen giP l+i vno sdng ngiy mai. Hdi cdc anh ! nhitng ngfii trai tudt kiQt
Nhfrg "s6ng ngiy mai" t16 c1i kh6ng bao gid ddn.
Ldy mdu dho and rim h$n non s6ng !
HuO vi hon 80 thtrdng vong dd ra di v-mh vi6r9 hay
n6i m6t cech khiic, ho de I hi Dinh Qu6n an gidc T6i ng anh mQt 16 nghi qudc tdng

ngdn thu girla nhr?ng ti€ing bom dan x6 trati tnl6c Lli tuy€n dtung, trry di€u bAc anh hing
khi binh minh 16 dang, khi ngon ddi clla Hue va IIdm mdt ndm qua ldm thin tY. nan
T6i cili diu nghe ntfrc mdt rrtng rtng ...
ngan ddi clia t6i bi quan CO- ng sin B5c Viot trin

ngap. Hue va hdn 80 chi€(n si anh dring cria Tidu

dodn 2/43 dd nim lai. I(hi m6t Dai c16i tnldng
thric duc Hue rdi vi tri, vi alich sip trin ngaP, Hue
n6i "Kh6ng, t|i ph|i dqi Bdo D,nh, tii phdi 6 lai TOi
kh1ng th6..." Ciu n6i chua &lt thi mot tlei dan 37
ty crla gi{c thn dd nh6m trfng ttiu Hua, Hue gqc

ngay trCn miQng hd.

(Nhrlng ldi cudi ndy cria Hu€ do Trung fy Hd Vin

Drrong, Dai clQi trrrdng Dai d6i 4 thuat hi. HUC va

hon 80 chiSn si anh dring cda Tidu donn 2/43 dd
hy sinh, tldn xong nd nrldc vdo budr' siing ngdy

79 / 3 / 1975 tai Mdt tran Dinh QuAn).

Michigan, ngiy 23 tMng 1 ndm 2005. T6i ng anh khfic quhn hinh rQn rd

Girla mria bdo tuydt. Anh du6'c thiing od tidng hdt khii hodn

Bdo Dinh Nguy6n Hflu Chd M6n ng d6 t6i r{t mong dtqc tri

Tidu doin tnrdng TD2l43 SDl8BB Tri cho anh aa Td Qua'c Vi€t Nam !

srjooAN 1s B0 B|NH r 170

TE MINH DAO

MOt Nsudi linh Giln

Mudn lim linh

ulttcn fi ci riip Sau Nguy6n Tuydn vd Thidu tudng LC Minh Drio gnp
lei nhau sau 24 nAm tai quan Cam, Nam Califomia
Nguy6n Tuydn

rla6i gip lai 6ng 24 nam sau khi cu6c chidn chd'm dich. Sau 4 ngiy cldm l€ ldt d chidn tnldng/ toi
I dft, ruu nhi6u chuy€n bi<in ddu. Dfng hdn, toi nhAy l€n Chinook ra Long Binh tim ciich vA Dai

g4p lai 6ng sau 24 ndm vd m6t tuAn 16. Ngay thdng b6o tlnh hin}t. Nhring gi tdi ghi nhfln tlrroc 6

21 thdng 4 ndm'1975, sang sdm h6m t16 6ng ngdi chidn tnldng kh6ng hriu ich cho mQt bin tin c6

6m ca ci phO b6n bd rAng cao su 6 Long Khrinh, tinh crich th6ng tin tuyen truydn nCn tOi da kh6ng

toi sa tdi h6i thdm tinh hinh chidn brrdng. vi6t gi cd. Tuy nhi6n, budi chidu, ngudi trung fy si

Ci ngiy h6m trudc, toi b6m theo ddn vi quan b6o chl Dri (lAu ngay t6i quen mdt tCn) gai
tlian thoai vi6n li€n va Dei ni t6i vdo "ldm dn" vi
trinh sAt tinh Long Kh6nh ddnh cdn chi€in luu dan
Dri tlang bao vay m6t tidu doAn dich vd k6u goi h9
vdi clich tai trung tAm thi xd. Trinh srit tinh Long
tldu hing. Anh ban mu6'n t6i ldm ph6ng srr cld
KhAnh la mQt aldn vi gi6i, dnng ciim, ki6n nhdn nang cao tinh thAn moi ngrldi. Budi tdi h6m tld,
diet ttng chdi dich vi ho al6 lim chri ahidc tinh
hrdng Dao nhan dudc lQnh b6 mat tran rft quan.
hinh
Doan ngudi tdt ta bang nlng theo con tinh 16 chay
T6i da nhriy vio Long Kh6nh td mdy ngay trudc
trong nhi€m vu ph6ng vi6n cfa Dii Phrit Thanh vd Phrrdc Tuy rdi vdng v6 Long Binh vi con dddng

Sii Gdn. l,ong Kh6nh-Bi6n Hda di bi chin.
D6 ln hn sau cing t6i gap Thi6u tudng Le
Tudng Lc minh Diio ng6i dam chieu cung
Minh Ddo d m{t tran. Gip 6ng lai 6 QuAn Cam
vdi ca ci phQ Tdi khong nhd 16 nhfng tlidu gi da
ngiry 28-4-99 trong chuydn 6ng cli thdm chi6n ht1u
h6i 6ng, nhrhg t6i nhd ring 6ng rdt binh tintr, hic
cri, 6ng kd ring 6ng dem drldc clai tlon vi vd tldn
ra l0nh cho cac ddn vi dddi quydn r1ng ph6 vdi can cr1 Long Binh. Ba trung tloin 43,48 vd 52 tuy
hodn cinh tnJdc mat, lfc quay lai tr6 ldi mQt vdi
c6 srit m6 sau nhi6u ngAy tran mec nhdng ta't ca
cdu h6i cria tOi Ong hidu nhrlng gi cdn l4i irong
tldu cd gdng chu toan nhi6m vu vi khdng cd don
tay 6ng cfng nhrr hoin c6nh chung quanh vd t6i
vi nio b6 chay cho ddn khi nghe lOnh dAu hnng
kh6ng thdy 6ng n6ng giAn hay thodng n6t sd hai.
th6ng brio qua lin s6ng truydn thanh budi seng
Ong h t1r 16nh m4t tr{n Long Khdnh chan dddng
ngiry 30-4-75.
tidn vd phia Nam cria dai qudn Bdc Vi€t vdi dri cri
Khi vd tdi Long Binh, ong chia quan ra gili
tang En ph6o. Trong tay 6ng, sri doan 18 tuy cric dia didm trong ydu k6o tdi Trring Bom bOnh
kh6ng hoin toan nguyen ven nhrtng dd luc vi dri c4nh cdc ddn vi khiic kh6ng thuQc triich nhiOm chi
thh thAn, m6t sd ddn vi alia phudng quan, nghia
huy cria 6ng.
quAn di€n dia cda iidu khu Long Khrinh, m6t sd
Budi chidu ngdy 29-4-75,6ng mdt 1i€n lac vdi B0
tidu doin Biet DOng Quan.
Td Lenh Qudn DoAn 3. Cuu thi6u hrdng Dao kd
Ong lfp phdng tuydn chan alich tt cao
rlng budi chidu ngiy niy bi l5m. 6ng hop ta't cA
nguyCn di xu6'ng cring nhrr trt midn Trung dd vio
BQ Chi Huy Srl Eoen trong hdm hanh quan dat tai
khoing 10 gid siing, mdt dodn trdc thang Chinook
Iong Binh. Theo kd ho4ch, trung doAn 43 gir1 Trang
dd Lll Doen Di vdo tang phiii cho met tran ald cd

SUDOAN 18 BO BINH r 171

Bom, trung cloin 52 giri Tam HiQp/TAn Mai, trung Tddng Dao cdn chrlng mot trung doi ali

doin 48 cring BCH Sri Doan d hi Long Blnh trong theo 6ng. Ong khuyOn moi ngudi ai vA nha ndy r6i
finh. Ong vd tldn nhi mii 6ng vio budi chidu bcn
dOm.
Gia Dinh. Sdng h6m sau, ming 1 thing 5,6n9 mac
Khoing 8 gid tdi, 6ng nhan dddc tlion thoai clia thddng phuc di midn TAy t}li alddc bidt cec fidng

Trung tfdng v-mh LQc (thay th6 Dqi tddng Cao ven Nguy6n Khoa Narn, L€ Vin Htarg cH t{ s6t, 6ng

Vian trong chric vq Tham Mrlu Trueng) khen "Su len l6i d mQt sd tinh cho tldn ngiy 9 tlr.lng 5 mdi
quay vd Sai Gdn trinh diQn theo lenh oia chrlng
cloin cda anh ddgc l5m, Tdng Tham Muu khdng
b{t di tti crii tao.
c6n ai, qudn anh ra sag.." Tudng Dao trinh brio tinh
Ong n6i ring c6 hai tlidu dln v{t Ong
hinh thi nhnn dudc linh "Dda sd doan 18 trdn bdn trong tn la tai sao ta thua vi sao 6ng lai d lai i16nh

nay s6ng Ddng Nai (m6 Sii G6n), ling giri 3 ngdy cho cldn ngiy ch6t lim gi vi chlng lim drro. c gt ci.
sE c6 giii phep". (Lric niy Duong vin Minh tld l€n 6ng n6i, theo 6ng, chrlng ta thua vi Mf c6 tinh b6

hrn Tdng Thdng). roi midn Nam Viet Nam vi Hoa K}' khdng thd 6m

6ng DAo n6i 6ng c6 yOu cAu 6ng Vinh L6c cnng mot hic hai rn{t tlan. Mot d Viet Nam va mot
d Trung D6ng. Ho cAn gi{l Trung D6ng vi khu vrlc
cho ydm trd khOng quAn ttd 6ng th€m khl ning
chdng crt lai cdc cu6c td'n cong oia dich nhrrrg niy gin lidn t6i huydt mach nhi6n liOu dAu h6a
cria ho cring nhu cac khu v{c khec ctla thd gidi.
di6u niy da kh6ng aludc thuc hien. Chdng ta thua vi kh6ng tlrt tidp IiQu cld tlrrong crr
Theo ldi crtu thidu hrdng Dao, 6ng cho dAt Pheo cuOc xam ldng trl phrrong Bf,c. Dan duoc thidu,
binh d Nghia Trang QuAn DQi tld ydm trd cho ca
Bi0n Hda vd Long Binh trong khi ddn vi tidp vAn nhi€n liQu thidu. V1 nhdt dinh mudn b6 roi midn
tlrroc chuydn va Biet Ktru Tht D6 vi 6ng tld nghi
tdi chuyOn phai nit vd mi6n Tay 6ng n6i ta cdn Nam Vi€t Nam, Hoa K| da 6p VNCH ki vao mQt

nguyan Qudn Dodn 4 vdi cilc sd doa'n 7,9, 21 cnlrg bin hicp dinh tld ycn cho qudn CSBV d lai midn

c6c tlon vi diQn dia nghiia quirl tlia phrrong quAn Nam mi kh6ng c6 mQt clidu kiOn nio tli tlQng tldn-
tt6nh giac rdt hay, kh6ng kd cac hlc hl.ng Hda Day h ddu hiQu bao tflJdc cho chuyQn cMng Innh.
H6o ndu vo trang cho ho tld d6nh du kich, ngudi
Trong cuQc hqP m{t vdi khoing gdn f00
C6ng san chrta chdc dd nudt ngay tltrgc toen thd cuu quan nhdn ciic cdp crla Srr Doin 18 tai quan
Cam budi tdi ngdy 29-499 cnng vdi m6t it quan
midn Nam. Theo 6ng, QD 4 c6 d{ tnl dan dugc it
ra cdm cg duqc vai thring tld chd tloi vtn tl6ng nhAn thuQc ciic binh chring kh6c, vi crtu thidu
qudc td ydm trd chrl chua ddn n6i phii tldu hing hldng Td Lanh srr tloin niy di n6i mot cAu lim
cho tdt ci moi ngrldi hiQn diQn xric tl6ng bni ngii
mQt ciich nhuc nhd nhd vay.
:"Ki6p sau, t6i vdn mudn alu.c lim m6t ngddi linh
Budi siing ngiry 30*75, khoAng 8 gid s6ng,
trCn dudng chuydn qudn, 6ng dd kh6ng thd cho .VNCH."
giat sap cdu Bi6n Hda can bdt sdc tidn quAn vd xe
uCrl. thi6u hrdng Le rninh Dio nam nay 65 tudi
teng cda tlich vi 6ng kh6ng k r6ng c6 chdt nd vi h6ng cdn hiong cldi manh kh6e. Ong t& nghiQp
tn{dng V6 Bi Qudc Gia Di 14t kh6a 10, lCn hi6ng
cfing khong bidt c6 tldn vi nio tr6ch nhiCm trong nim 39 tudi khi clang c6 nhdng tlan alinh long trdi
l8 ddt d An L6c mia hd 1972.
vigc giat cAu. Dring ra dAy li m6t vioc phii lim

tr€n rdt nhidu tloan clrtdng trong kd hoach td hoan

chidn.

Trcn dudng chuydn quAn vd <ldn CAu Son,

s6ng ngiy 30-4, 6ng drroc thu6c cdp theo d6i tin

trlc trdn tlii phet thanh n6i c6 lQnh tliu hing tA

6ng tdn Tham Mlru Trddng, chudn trrdng Nguy6n

hriu Hanh, yOu cdu cdc tlon vi bu6ng sring.

Crtu thidu tudng Dao n6i rhng 6ng c6 cim
giac nhd thdy trdi sfp. 6ng goi c6c clon vi tnJdng

kh6ng cdn thdy ai l6n rn6y. Hq cfng clang c6 cAm

giec hrdng tu nhd 6ng, kh6ng ai cdn thidt cAm mdy

l€n tra ldi. Nhidu ngrrdi linh Su Doan 18 da dflp
cho gay sfng r6i vdt di M6t sd ngddi nhim vio xe

tdng dich b{n vi bi bdn trA lai thiOt m4ng.

rsU DoAN 18 B0 BINH 172

Xudn LQc Ki€u Hring

Trlch mQt tloqn ngdn trl bii ph6ng sqf "White Christmas -The Fall of Saigon by Dirck Halstead".

18th Division troops at Xuan Loc. Battlefield debris at Xuan Loc.

ll00 h0uFs - XUAII LoG 0UTP0tI, lll0nTll 0F $AlEol'l

Our aging Chinook helicopter kicks up a wall of red dust as it settles on a highway. Everywhere
we look there are refugees, rnany of them have walked hundreds of miles to get to this point
where they hope to find safety. ARVN wounded call from stretchers for a drink of water. Two

jeeps barrel toward us and the drivers yell for us to get aboard, as incoming rocket rounds scream

overhead. In his command tent, General Le Mintr Dao whips his swagger stick against his
neatly pressed fatigues. "We will hold this locatiory" Dao barks into a field telephone in

Vietnamese. Upon seeing us, a gaggle of reporters, photographers, and a TV crew, he gives us a

big thumbs-up. "I don't care how rnany divisions the communists send against me! I
will smash them," he yells as if for our edification.

He ushers us outside his tent where roughly a dozen North Vietnamese prisoners, stripped

to their underwear, are bound like hogs waiting for the slaughter. Leon Daniel tells him that based

on what we know of North Vietnamese movements, his situation appears to be hopeless. Dao

becornes furious. He insists his men are in total control of the town. But neither Leon or AP's

Peter Amett will back down. He insists that if things are so good, we should be allowed to look
for ourselves. More incorning slices through the trees around us. A bunch of us start to feel as

though it's time to go. But now, the general has taken Leon's bait. He brings up the jeeps, packs us

in, and we careen down the 1'ungle path toward Xuan Loc.

Fioto & bir€h ll1l6t€ad Fhoto 6 brrck Hrtilird

North Vietnamese POW's at Xuan Loc CP. VNAF chinooks land.on road at Xuan Loc.

SUOOAN 18 BO BINH r 173

1200 ioms - rrE r0wll0F ruAtl toc uP the deserted street' The general has taken the lead'

Our little gi.rio, u,p*uogf p!"r,"rs,ti"cuk,.riHo,e|,"ifsy moves ojut in Vietnamese but there is no answer' There are
,*i.rgir,g calling their charred remains' The town is a mess' But

l"a-f, fii.rg in the"ioad. Smoke is sti[ rislg from
other than iao's voice there is not a sound to be heard'

Slitonolowobkwaaadrlpdt thurtoeshuaiebndlestdr.beisGeebguelilninineftiefor'e.roisseuterau,f"cpr,okt,s--mc"filfr.aoopdyirn.yfh'iugo;hp1lea,tv,sh"eosena"stetthrheeeoes.ut.isdtaAoennsdbo-aeyfltaahfrrledmitstesitndtraegraeei.tdbsWee.Wtrewuiengdeesetnt-otehthyetheepeditcArgtemuRerVees.r.N.a.Torlharainsnigsdpelpiartosceinmtissy
imagination?
decides it's time to go' Our ieeps spin around and. barrel toward the
Dao suddenly

helicopterlandingzone,astheaidebarksinstructionsintoaradio.TwoChinookstouchdowru

ffoillllionwgethdeuasir{wroimthrteowdndirotv.eArstawkeebues gininIomurasdPdlianslhto{woratrhdethCehihneoolikcso.pTtweorsA,tRhVeNARsoVldNiewrshothhaat dhad

beencarryingawounded"orai.,,a.ophlm.}resoldierintherearrunsoverthewoundedman-

LeonDanielgoesberserk.Herunsafterthesoldierwhohadrrrnoverthewoundedmanandcold.

ccdehoinsotctiaprkenpscesherms.imaTrilhs.l oeectohiwnneottiornutgnrteohdneeotdpaosimfra.porIreanenfslt.sino"agstrhieinhesgr"ttiihslloeaoldmnmie.sitrnhseeulfvtrueoeeasitdoto'inswIttohabvereedrgri.istnhTisnehgtehohehaeliePcllioPiccpeootapeprtrtestehr.sarwsta.efSroerolosumolispke' ptfahianreloglauwisnnatdtrho' meTthhaeey

be nearly over.

ARRVVNNttrrooooPspssscucruryrrfyofrocrhcohPoPpeprse' rs.Troopsandpressleftbehindashelosliftoff.

1ohLth5fee0elXi0MycuoniganponiThtvueheLrrDseoytac-oCo.o0uhDgUsienaaaEtoyoRcusoheslkg(avUoonitdoAhucedaettl,-n1tbtat0owylyn0eedr,feethttheluatoamsrruesig"ihslbhap"etnorgwlnd,inseeyibdtowole.o,iwn{umoelradullnosinuntaerrrveheseafiasurfwseesetheyy.ee.ePrsfaelte"ge'ai"atsIfinrewdaooatreisuTclellads1tt,hteniwendotaAtoinlmgttehheyteirosmicuapaoiertnbo,rsbscdeoyaidnoer.rauywAlinhcsitgoahGmvuememsnseaeoen"reu'adintfl
I'r" 16th Division can fight and die' Now please -gaon!"d
h; illorth, as far as the eye can see, dust is rising
our helicopter clears til";"t"p", we look
As
frorr movemeirt of annor headed s-outh' None o{ us ever sees the general again'

ISIJ DOAN T8 BO BINH 174

Hinh Sinh Hoat Gia Dinh SD18BB

HQi ng6 chi6n hffu SD18BB Nam Bic California tqi San i,osf (L2lL2l2OO3)

,,'\

tu

fi, ffif.\

Minh, HUng, C5c, Hdng, Phric, Hoa, Nhuqng, Chinh, D?iT6 LdEc, Tho.. Mg, Ten, Heo, Li6u, Chi HAo

W

tuEc (TMT), Hoa (TT), ? (An Ninh), D?i T6 LrJqc
Phnc (BDQB)

SUDOAN 18 Bo BINH r 175

ii tri ,'t

i' I sc-t

HrJns (48), Hins (48)/ Li6u (s2), My (s2) MV (s2), Dai T6 LridJ GMT) vd Minh (48)

MV (52), Hdng (48),

tr\l

#

Minh (48), Phic (BDQB)/ Ti 943), Tan (An Ninh)

h9p mit chiCi htru SDl8BB t?i

California

stj DOAN 18 B0 B|NH r 176

B0r Kf ChiE'n Tnudnq

friryNgddi IJnhDeo Cing Tr{c

Nguy6n Phic SOng Hddrrg

hoAng ba gid s6ng tl6m 20 rang ngiy 21 cin cil
thlng 4, hf tren can crl ph6o binh Ndi Nlii Thi

Thi hudng narn thi trdn XuAn L6c 5 cAy tlAy dri.
sd, Thidu T6 Nguy6n Hriu Chd, Tidu
Toin thd Tidu doAn 2/B b* dAu xudng nrii,
doAn trridng TD 2/43 thdy clEn pha xe s6ng nlc chia iim hai c6nh quAn, mQt do Tidu Doin
Trd8ng Thidu T6 Nguy6n HrIu Chd vi m6t do
tr€n nhr?ng ngi drldng trong thinh phd. Chd Tidu tloin ph6 Dai uf Chi chi huy. Hon 300
cAm thdy ctay li m6t stt viec kh6c thudng bEi vi chidn si TD 2/$ de chidn ddu oanh liOt d6t ph6

cli mddi mdt gid ddm, tA khi chi6n trdn bing vbng vdy khi xudng nrii. Ph6 drtoc vdng vAy
quar*r mii Thi, TD nhdm hddng Bi Ria m) tidn
nd, XuAn LOc lu6n ng0p chim trong b6ng tdi,
nhrrng hAu nhrr dAu dAu trong nlng cao su crlng
thlnh thoing Io6 sSng bEi clan phAo dich r6t
d6u c6 quAn CS. Vi vdy dri cd tranh giao tranh,
xudng mi th6i. Ch6 v6i goi m6y li6n lac vdi b6
vi loi dgng b6ng cl0m cld di chuydn, nhdng that
cht huy Lrl doin 1 Di ddn vi mA TD thu6c
quydn ting ph6i thi dddc bidt c16 li nhrlng tlo)n kh6 mi thoit kh6i vdng vAy bria hidi cria quin

xe cria quAn CS dang v?ro tlt xd. CS,

Nhrl vay thi XuAn LOc da bi quAn Cdng DM, bxt vi didt cho hdt tui nggy 18 6c
siin chidm r6i. Nhung sao ching nghe nhr?ng
tidng sring giao tranh. Kh6ng 16 toin ihd quAn 6n cdn lai. Tidng la h6t, liOn lac goi nhau cria
tni phdng XuAn L6c da dAu hing, Td Lenh Le
binh linh CS vang thdt 16 trong rdng cao su.
Minh DAo da dAu h)ng? Nhrlng 6nh cldn pin chdp 1o6 tim kidm trl him

Chd lo Au, giong run khi cAm rn6y gqi bui n)y d6n hjm bui khiic. Ngddi linh trong thd
lui quAn bi sdn dudi n6p minh sau gdc cdy cao
BCH LrI DoAn 1 Di. Rach Gi6 L€ Lai vi trd v6 su, thdy rd nhrlng b6ng ma trddc mat mi kh6ng
v6i ngddi anh ci cria anh. Nghe lCnh BCH Lri
thd nd sring cldn ng6. Nhdng thrrorg binh clau
Doln Drl, Nguy6n HrIu Ch6 rdt trlc gian. Ndu
tldn c5n rdng mi chiu. Ngridi linh Sd doan 18
minh khdng ggi, chic da bi bd qu€n, vi rdi sc bi
chda bao gid phrii nhln nhqc nhd thd niy. Mdi
quAn CS ti6u diQt. Chd mudn h6t ldn phAn n6, h6m qua tldy, ta cdn x6p chi6n ddy lui dich ra
nhrlng anh kdm lai drroc khi nghi ddn Tidu dQi kh6i thi irdn mi h6m nay lai phAi ngam tim me
di. Qua m6t clOm gAn nhrl thidu tlinh hrrdng
Trinh sit nim tidn ddn bOn nggn Nrii Ma. Phii
trong nlng, sang h6m sau Chd bdt drtoc liOn lac
goi thing em vd cing nhanh c)ng tdt. Toen thd
v6 tuydn vdi Dai Td NgO K} Drlng, Trung Dodn
TD phni flit kh6i Nfi Thi tnJ6c khi bi qudn CS
Trtldng Trung Doin 52. Trf trdc thing bay trOn
bao viy. Chd cho lcnh pha hriy mdy khdu phrio
cao, Dai Trl Dlng hrrdng din cho TD tidn vd
155 1y trong khi chd mdy d:dla em ti6n ddn trd hr.ldng Long Thinh. QuAn CS chic chin di bit
ahidc tAn sd li€n lac cria DT Drlng vd Chd ndn di
vd. oay li nhrlng khdu phdo da gay nhi6u thidt
tlidu qudn cludi theo v) chAn a16nh.
hai cho qudn CS trong mdy ngAy chidn trdn.

KhoAng hon 4 gid s6ng Tidu d6i Trinh s6t

d6ng d Nrii Ma vd c6c to6n tidn tldn mdi trd vd

suDoAN 18 B0 B|NH r 177

Rrit lui li thd sau cring. Ngddi linh t6c 86o Dinh, c6c anh dd b! bao vAy, t16 cring
chidn it khi ngkri ddn viQc nit lui bdi vi rrit lui li
dddng, hay ra hing cld tltro. c toin t6nh mang.
dda ldng cho tlich bin. Trong cu6c rrit lui niy,
BAo Dinh, tgi mey di bi bao vay, cing tlddng
kh6ng nhrlng alda ldng rri cdn phAi ngdng itAu
ttd hrlng dan ngay ti hrdc m4t, t'.1 bA. Vai lAn, r6i, chix chdt di.
Khi thi anh, khi thi mny. Khi thi dq, khi
Chd da rcnh cho toin thd binh si drldi quy6n tru
thi de. Hing trim lAn, ti6ng loa goi clich danh
lai, dring cAy cao su che thin, dring n6n sit vi
mrtdi ng6n tay cio ddt dd lim noi ch6ng tri. Bno Dinh, danh hiQu cda Nguy6n Hriu Chd ra
Nhr1ng hic d6, Chd vi anh em nhrl nhring con
cop drI. Bdn vi hd reo, la h6t. Dd tiing th€m khi hing.
thd denh lui quin di.dr, vi cfing cld cho qu€n di
Ddi vdi ngudi linh trdn d dridn hrrirrg, ti6ng loa
nh0ng cl6n tlau trl nhr?ng vdt dlfong rla miu, tld
xua tan nhrlng ngAm ngni khi nhin ban ngi dq hing cua rtich qud thdng thtrdng, nhdng
trong finh thd nay da phAn nio lim giao tl6ng
xu6ng b€n minh.
28 t6m ngddi.
Kh6ng tnr lai lAu aldd. c vi dich qu6 d6ng,
C6 tic Chd nghi ring dd anh em ra h)ng
dan ddoc kh6ng cdn clli. Hai cdnh quAn cria TD
cdn minh anh ch?y trdn. Hai mtlci bdy ngrfdi
bit buOc vrla d6nh !'da nit. Dich lai nJot aludi,
cdn I4i phAi sdng. Anh kh6ng thd tidp tqc nhin
dd qudn chan ddu, bao vdy quydt ti6u dict ddIr
ho lAn lrrot ngi xudng nrlla. RiOng Chd, chi c6
vi QLVNCH cdn I4i sau cring niy ald tin sdt trA chay tho6t hay l) chdt mi th6i. Ndu thodt kh6ng
thi cho tr{n quydt tldu mn h9 b! thim bqi vrla
aldgc $i cho m6t vi€n tlan sring colt vio ddu
qua.
chrl khdng thd dd bi b6t. I-im sao CS c6 thd tha
Qua nhi6u trQn giao tranh vdi dlfch ngiy
BAo Dlnh Nguy6n HrIu Chd li m6t trong nhring
vi cl€m trong nlng cao su giy dd vi dan bom,
Tidu Doin Trttdng xudt sdc cda Srr Doin 18 mi
chidn sl TD 2/43 da lan ld.t ngi xudng ddn nq
nttdc. Chd ctng c4n kh6 nrldc n,t. vtd h6i hiu CS li€t vio hing nq m6u 6c 6n.

nhrl khdng cdn cld ch6y vi d6i vA 1dr6t. - Chring ta dang d trong tinh trang tuyQt
Phdn t6n rn6ng trlng tidu clQi, b6n tidu
vong, anh em n€n ra hing vi vo con gia
d6i m) nit. TDT NguyEn Hr?u Chd sau cring
dinh cria minh. T6i chi yOu cAu anh m6t
phii quydt dinh nhd viy. PhAn t6n m6ng thi luc
viQc li tl . i khi t6i da di kh6i noi niy thi ra
chdng sC ydu, nhring d6 dang ludn 16ch thodt
kh6i vdng vdy. Ba trdm chi€in si ttng hing chuc hing. Nhrlng gddng mat tlAy 1o du b6ng

lAn tl6nh bat kC thn, tnr ctlng allnh Nlii Thi t'I danh lai khi nghe Chd n6i. MQt ha si quan
khi chidn trin bnng nd, ttr6 n.a gid tlay ngrrdi hy
sinh, k6 thdt lac, bOn Ngufn Hrlu Ch€i chi cbn c6ng binh nhin Ch6:
lai 27 rrgtdi. Tdt ci tlang dAu h,arg chidn ddu tim
chrdng sdng. Vdi Chd, day la lAn tlAu ti€n tr6i - Thidu t6 oi, chrlng t6i tuy li cdng binh
chidn aldu, khi ning kh6ng blng ngrrdi
tim anh qu6 nhidu dau ddn trong sudt bao ndm
linh bo binh nhting nhdt dlnh khong lim
chi huy Tidu doin. Anh chrla bao gid tld cho m6t
hd then hai chr? dddn ddu md chdng t6i dd
ttla ern bi thdt lac, khdng tlrrgc bang b6 vdt
h/ mang vio minh.
thdchg hay b6 xdc tai trdn. Ldng thtldng mdn
- Bao gid Thidu Ta ngd xudng thi tui em mdi
binh si vi danh d{ cria ngrrdi cht huy nhu hai
ra hing. Ngddi linh truydn tin n6i.
ngon clbn lu6n chdy nJc trong tim tri anh.
- Ihidu T6 ngd thi ern ngi theo. Ngddi linh
Hai mdoi t6m ngrldi cdn lai mi hdu hdt
trinh sdt cu6i ctng cria tidu a16i trinh s6t
li nhrlng tay sdng ngin thu6c BCH Tidu aloin
vi cdc chidn si ph6o binh, cdng binh. Ddi vdi n6i mQt cdch cuong quydt.

840, AK thi sring ngin dri h sfng dudi ru6i. Ba d6m, bdn ngiy, hai mrldi t6m ngrldi
sdng drdt b€n nhau. Ngrldi c6n srlc diu ngrldi
srlc ydu. Tay sring tay b4q cddng quydt kh6ng
b6 lai mQt ngrrdi nlo.. Ho lin md trong dOm, dd
ddm trong ngny- C6 khi vdp phii xdc thf bi clan
chdt trong nlng nhtrrg ching ai x6 thit thri mi
;n drl rdt at6i vi llhdt.

suDoAN 18 B0 B|NH r 178

Thdng hr, sddng dCm l<h6ng drl dd lim rrdt ld nhlm mft. E6i bdt dd6i chAn quQt m?nh canh la
cAy cao su thi lim sao c6 vrlng ddt heo nYng
nlm cho ngddi linh oii xudng atda lddi tim chft khidn than thd anh lai cing chao dAo. Chd

ntldc. nghidn chat hirn ring, ddn hdt sfc ldc veo doi
bin tay cli xAy xrtdc bao ngiy qua, b6m cring
C6 lfc trong ngiy, mQt vii lln Chti nghe vio cing tnJc thing. Chd cAm nhfn c6 vi min

tidng trtlc thing bay cao tren trdi. Ldng moi trOn mdi minh td khi chidc kinh roi xudng.
Khong bidt Ii m6u, m6 h6i hay nrrdc m6t. Deo 1o
ngddi vui l6n vi bi€'t minh sdp ra kh6i vring tlich
hlng dddi cang trdc thang nhd vAy cho ddn L*ri
chidm c16ng. Chd rla nrrdc mdt khi nghe tidng goi
trltc than! ra kh6i tAm c14n clich, bdn bin tay
86o Einh, Bio Dinh, anh nghe t6i kh6ng tri ldi
tl6ng dQi tran trUc thing mdi k6o dddc Chd len
cria D4i t6 L0 XuAn Hidu Trung Eoin Tnldng 43
ldng phi co.
goi tim drla em thdt lac, nhrarg Chd kh6ng dAm
- Thidu tri oi! BAy tidng k€u cria biy ngUdi
l€n tidng vi so VC theo d6i bxt alddc tdn sd, ph6t
linh cring bdt ra mQt hic. Ngddi xa thd tnlc
hiCn. Chd tin sd suy nghi vi lo so cria minh li
thdng thi kh6p nhe t10i mdt lai nhrr cd khic
dfng vi chinh Chd dd nghe nhrtng ldi trao ddi ghi hi"h Anh hio hnng tlAy nic tl6ng trrldc

ctla VC lac vio trong tAn sd m6y PRC25 cria met minh.

Tidu doin. Ngay thrl 4, nhidu anh em dddng nhd - Chric mrlng Thidu t6 vi anh em. Anh ta

kh6ng brldc ddgc nr?a. Chtuh Chd cfng cim thdy n6i, giong sung sddng. Hai si quan phi

mot cdn sdt dang k6o ddn. Anh kho tling c& c6ng ngdi phia tnl6c crlng chla tay ra ddu

hong, bung thi dau nh6i, chAn n:n nhrr sdp khuy chio mrlng.

xudng. BAy gid thi kh6ng thd im iqng dddc ntra. Chd nhdc cinh tay m6i mOt brt tay ngddi

Anh hai oi BAo Einh day. Chd cAm dng licn hqp xa thrl trdc thdng. Ctlng nhd srl can dim vi tAn

vi cdt tidng goi ldn. tinh cria cAc anh. Chd mu6n n6i nhd vfy, nhvng
im thar*r khOng thd thoiit ra kh6i cd hong dang
- BAo Dinh! BAo Dinh! nghe anh tr6n 5, nghe t6i
kh6ng trd ldi! Tidng vf Trung Doin Tntdng vui kho cling oia anh.
mrlng vang lCn trong m6y PRC25. Dddi sd
ICd Chd vrla bddc vAo phdng hQi cria BO
hudng dAn cria Eai Tii Hidu, vi ydm tro blng
Trf LQnh SrJ Doin tai cdn crl Long Binh vio budi
h6a ti6n cda trdc thang, Chd vd anh em tim ra chi6u rg)y 24 thAnlg 4 thi Thidu Trrdng L€ Minh

ahldc khu trdng trdng. Ba chidc tnrc thing UH-18 Dio 6m chAm ldy Chd. Qua phrit xric dQng

trl hddng Nam bay ddn, r) thflt sat tren ngqn mdng vui, Td LCnh bddc a16n mdqn hai hoa mai

cay rdi dap xudng khu rung ch6i. Ngddi cdn srlc tring trOn cd iio mQt vi Trung Ti r6i gin vio cd

cdng ngudi ki0t srlc chay nhanh ra. Vdp ngi. 6o Chd.

Drlng dQy. Ch4y tidp. Nharih l€n, nhanh l€n. Chd - Anh xrlng ddng dddc vinh thing Trung T6.

h6! tay qud cay gay thdc duc hai ngddi linh Chd chlng nghi€m, dua tay chdo vA n6i:
dang vdp nga trddc mit minh. Chd xdc tay m6t ThrJa Thidu Tlrdng, t6i kh6ng xrlng d6ng
ngridi vi k6o ch4y. Crinh qu4t phi cd teo gi6 nhrJ nhQn sr{ An thridng niy. Giong Chd cuong

cdn bao khidn cA hai thAn thd y6u dudi quay quydt.Vi rd Lenh md trdn aldi mrt nhin
m6t vdng r6i ngd xu6'ng. Chd cd drlng diy, k6o
ngrldi thudc cdp Tidu Doin Trlldng cria
rdi ady ngudi linh nh)o vAo crla trdc theng.
minh. Qua phdt ngac nhi€n, 6ng chot hidu.
Ph6o 82 vi dan 840 nd Am Am. Kh6i hla tung
6ng g4t clAu rihin Chd. Chd thdy doi mlt
lOn mri mit ngay bOn canh. Chidc tnlc ihing bdc
sdng cl6 crlng clang md dAn di nhrr d6i mdt
l€n. Trl nhi€n Chd cdm thdy c6 m6t srlc manh
rla 1Q cda minh.
mi anh chrla trlng c6 trong thdn thd minh, anh
- Anh em binh si Tidu doin 2/43 b6 t6i me
nhdy l€n, vrldn hai tay chgp v6i vi nim chdt
cang trdc thdng vrla 1dc chidc trdc ihdng bay li di hdt r6i thrra Thi6u Tridng, tdi cdn vui v6

lA v6 phia trddc. Dan VC bin xdi xii theo nghe nio md...
veo veo. Chi6c n6n sit trcn dAu Chd roi xudng.
CA chidc kinh cdn fr0n mit crlng rdi theo Chd - ThOi, aldqc rdi, t6i sE trinh lai vdi Trung

Trrdng Edng Vin .Khuy€n sau.

rsrJ DoAN 1 8 B0 B|NH 179

Vi Tr, t€nh n5i vi drJa mdt nhin ngudi stl poAN 18 HOr NGO

thuQc cdp dang clf;t tdm thAn m6i mQt xudng H6 Dinh- KBC 44u

chidc ghd trong phdng hoi. Chd ng6l Udt dgng, Kinh t4ng NT. Thidu Trrdng Trl L6nh

hai tay 6rn dAu. Arih cAm thdy hdi hin vi cAu va bin thd Anh Chi em SDl8BB
Ri6ng TD1-43 vi Th/Te Chd (TDT2-43)
n6i n6ng niy o6n tr6dt Chi Huy trLrdng Ltt
Doin 1 Dn khi vda bddc chAn vio ph6ng td khu br.Iu chinh mi6n quan tdi

hQi.Cdp chi huy tdi cao cria QuAn Lrtc cdn b6 ra ngrldi linh gii nua sdng mudn ming '

t[ quay m{t vdi thudc cdp trong khi dang 6 g6p m6t khoang ldng ndi cd qufn
gdi vd bCn dy nhtng vddng mang
ngay tai Sni Gdn, trong bQ Tdng Tham Mrlu an

toin thi viOc Chl Huy Tnrdng Lrl Eoin 1 Di

chfm ra lQnh cho TD 2/43 nit quan cfng kh6ng
tldn n5i phdi bf o6n tr5ch. Toin thd Lrl doan 1

Dn ddn chin, mrldi gid dam mdi ra cldn 16 sau lang thang nhlt lai tldi binh nghi€p
khi dd clgng d6 nc tQt vdi quin CS vn bi thiQt brl6c linh mbn qua mgi brin ling
Phan Thidt, Di Linh rdi Bdn C6t
hai kh6 ning. Hg cdn phAi bio vQ dAn chring Tring Bing, Xuin lr-6c rdt hi6n ngang
dang k6o theo. Ld Doin Trridng c6 hing trim
vi6c phrii giii quy6t, d6i ph6. D€m dAu -ti€n nghl tT6i linh b6n ba xf thddng

tai BTL Su Doin, ldng Chd }drdng y€n. Y nghi v6 Trudng Sdn dong rudi tdi La Nga
ting ting nhim dd cing bd ban
vd con gia alinh dqt ddn nhrfng chl tho6ng qua.
mdi ftic dirng quAn tfln coi xa
Ddu 6c anh dAy hinh 6nh crla d6ng c16i; ngddi

d6 ngd xudng vi ngrldi thdt lac. Tr6i tim anh

trlng hdi vang l€n tidng ggi crla anh em. GAn
nhrt sudt tl€m, Chd chlng nhin h6a chAu tr€n

vung trdi Long Thinh, mong trdi mau s6ng vdi nhd xrla b6 hqc di lim linh
hy vgng s€ c6 anh em binh si thdt lac trd vd. thim thim ctd trai hr{ng si hd

QuA nhi€ru dring nhrr dd dorln vi tin hldng cria y6n ngUa ngin phddng md nhfrng lC
b€n bd ngin cdch, n6o thrtong m€
Ch6, nhrrng ngny kd tidp, hon mQt trim anh em
chidn si Tidu doin di lAn lugc trd vd vdi vri khi tir d6 din xa phudng phd cri

dAy drt. Hq li nhfrng ngddi thdt lac hoic hf ban bd, tl6ng t10i ctt thrra ddn
mfl'y thing mdi gdp say cr/di ngd't
phAn tdn thanh trlng todn nh6 dd d6 d)ng thorit
mai nh4n thJdc tin tli vong thAn
kh6i vdng vdy cda qudn CS. Tidu Doin Trd8ng

Nguy6n Hriu Chd hdt srlc vui mtlng. Con gi mg
tuy cdn clau bu6n trdng ng6ng, nh*rg lai cdt
tidng kOu tuc tuc, quy tg din con chung quanh

minh. TD 2/43 lai tidp trlc tham dd nhring ngny kh6c qu6 m6i chai, kh6 mit le

sau cring cria cu6c chidn. Ho, ngddi sdng cring chl cbn nudt v6i ndi sdu duu
nhd k€ da hy sinh, nhirng hiQp si doan hfu cho nghidn rdng thrldng linh, tldi v6 nghia
m6t cu6c lui quin di di vio dri€ln sl
Vi Nguy6n HrIu Chd, ngrrdi TDT QLVNCH. gifla kidp phil sinh, bac m:ii tldu
tli quOn mdt

bAn thin khi cd hdt srlc ddy ngtrdi thuong binh tho vidt lim sao cho th6a m6ng
tinh tliu bu6c ven cinh d6i bd
thudc cdp cLia minh l€n phi co. Nhidu ngny, Chd
nang ly chdt nh6 thdi chinh chidn
kh6ng thd tin minh li ngrrdi linh nit lui sau gid b6ng cing ta brrdc thdn tho

cring kh6i XuAn LQc dtldi cang tntc thang git?a vui k6 ngiy anh em h6i ng6
Iin dan .lich. Chd kh6ng tin vi kh6ng th6 nghi ln bdn ba, bdn t6m vdi ndm hai
ph6o binh, thidt gir{p cing toin t16i
minh cdn sdng, thi srlc mi xoE d6i bin tay ydu ngrldi llnh mi6n tl6ng... ven chi trai

aludi ri rdi dd bam vao cang tnlc thdng khi ){312-n-o3

chidc phi cd bdc lCn.

Chd kh6ng tin, nhr-arg nhrtng ngrrdi linh

Tm/$ h\ bidt al6 chinh li sfc m4nh td trai tim
vi tri 6c cria vi TDT cria ho. Flinh rinh nny thft
qu6 bi hnng mi sudt ddi, ho khong thd nio

quen.

Nguy6n Phric S6ng Hrlong

rsu DoAN 18 B0 B|NH 180

€a XlgtXiirnEin

Trich td Nhfing Manh Ddi R6ch N6t cr?a Nguy6n Vdn Huy - phan Minh Hidn

au bidn cd 30-4-f975, gia dinh vi bin thdn l& Ngiy ngiy chring tdi ch6'ng <l6i nqng 96 lC
An
t6i n6i riCng vA dai gia dinh anh em phd tdm tMn tin tli xin h6t ndi niy tldn noi

binh n6i chung sdng nhr1ng ngiy den tdi. Vi kh6c, gdp gi ludm d6. Cnng nhd bd con c6 bdc ni

bi chd d6 mdi x6p vdo loai "thnnh phAn ldng x6t thrldn& bd thi cho chrit tidn mon hay ch6n
xdu", chrlng tOi b! 6p brlc rhl tlidu. Nhi crla cria
cdrn bac, chdng t6i cring sdng tam qua ngiy.
chdng t6i vdn t16 kh6ng c6 gt bi cudng aloai, than
Nhidu hic qud m6i mgt, sfc luc kiet cing, anh em
thd khOng nguy€n vgn cria chring t6i cfing bi
chdng t6i ba dAu ngrl d6, ngrl thidp di Kc nao
crrdng ch6 vd chiu tlrtng dri moi nhuc hinh. M6t sd
anh em chdng t6i bi cudng bllc tlrra di ''tap trung kh6ng bidt cldn khi bi "ngrtdi cria xd h6i niy" bao
vay trl phia hic 116 mdi tlnh day tht qu6 muQn
cAi tao". T6p trung cai tao d ddy phAi hidu ln tli d
mang. Ngudi ta lia anh em chring t6i lCn xe bit
tu, t6m hdn vi thd xric bi hinh ha. Nhri td d day
cring kh6ng phAi li nhi td trong nhrtng thdnh phd bnng, tl6nh clfp nhrlng ngudi ch6ng clr va chd vao
mi lA girla chdn rrlng stu, khi ho cd gdy, trong
tlai tap trung. Vd ddn trai, dri vdi tdm thAn tin
nhtng can cr? cda c6ng sdn cri, phd, anh em chring t6i cdng bi cliy doa dAm
sudrg, dai ndng sudt ngay. Tt s6ng sdm, tdng t6'p
thidu thdn trem bd. Nhidu anh em chring toi da b6
ngrrdi chdng nang ld cd, lot thot, bi chia toiin tli lao
minh, than thd nim lai v-rnh viSn tai nhr?ng chdn
niy, md hoang c6 lanh vi bi <ldi qu6n l6ng. tlQng, nhdm thi cudc ttdt trdng khoai, tudi nudc d

Gia dinh chfng t6i cring kh6ng thoiit nan. nlrtng midn ddt xa, nh6m thi 6 lai tr4i rdo k6m

Ngddi ta crtdng bfc gia clinh chring t6i ra kh6i gai, nhd c6. M6i ngiy ngUdi ta chi cho dn ti€u
thanh phd va dua vao nhtng ving kinh td rndi
chuin m6i brla m6t ch6n cdm bac vdi mudi hodc
gir?a chdn nlng thi€ng nudc d6c. Ong gid, bn ci,
vg con tay ydu chAn mAm, chua bao gid bidt chet m6t cd khoai nridng kh6t.

cdy ph6 rAng, dao mudng phrit r5y, ddu phrii vdt Kh6ng chiu ndi canh khd crrc, ddy rii trong

vA lim lung mdi c6 in. Nhfing ngudi bi thridng tat cric trai tAp trung lao tl6ng t16, nhi6u anh em tld
nhu chdng t6i, kh6ng dri srlc ciy sdu cudc bdm,
khai phri nrli ring, ala bi ch6i nudc r6t nlng ng6 Am crich tr6'n tr4i vd lai thanh phd. Nhring ai
b€nh ning trong ciic vring kinh td mdi. Tai nlnlng
kh6ng may bi phrit hi€n thi coi nhrt hia tldi, hinh
ndi nay, ngddi dm dau kh6ng c6 thu6'c men chrla
phat ddnh cho nhrlng ngrldi trdn tlai rdt h tan 6c.
tri., ngddi kh6ng c6 srlc lao ddng kh6ng c6 corn dn, M6i khi nghe ti€ing kdu la thim thi6t vong vd ti

t€ em kh6ng bidt trudng hgc, 6ng gia ba ho thi phdng tra tdn" chring t6i ai ndy ddu x6t thuong cho

thidu dn thidu iio. Sau m6t thdi gian, phdn ldn nhrlng anh em xdu sd. Kh6ng hidu t4i sao cfi.ng ld
nhr?ng ngudi di vring kinh td rndi rldu l6n trd vd
ngudi nhrr nhau md ngudi ta c6 thd tin 6c vdi
thanh phd, trong d6 c6 chring t6i vi khOng mu6'n nhau ddn nhu vay, kinh ngac hon nrla Ii tin ric vdi

b6 minh trong chdn rrlng sdu. nhfihg ngudi tdn tdt chi vi que sd ho ma tim alddng

Trd vd thanh phd (Sai Gdn) thdn y6r1 dr) trdn thodt. Trda hom sau, mOt vai anh em chfng

phAi henh khdt xin dn, mld_d. v6 ve chai hodc boc tdi dudc goi l6n vdn phdng diu ngrrdi ban xdu sd
ny l6ng cri, sdng trong cinh a16i khd ki6t cing
chring t6i cfing cam chiu. Vi nhd d6 chring t6i c6 vd lai phdng giam. Kh6ng ai cAm clrroc nudc mdt

tidn mua gao ndu cdm An cho ald d6i. D€m d€m vi cdm hfn L4ri thdy d6ng ngudi phd binh nim bdt

chring t6i phAi ngri bui ngri bd, dAu drrdng x6 cho, dQng, mdu me be b6t, hdi thd kh6 khan, mat mti

vi kh0ng nhd khdng crla vi kh6ng c6 ngrtdi quen srtrlg vr) tldy vdt tlm den. Nhdng ngrtdi quiin trai

thAn dd c6 ch6 che mrta trri ndng. ding bdng sring d6nh vio tlAu anh, dring ch6n di4

vao ngddi anh vi ldy c6y cldnh cii vio vdt thrrong

da lanll ndi khric ch6n bi cua. Meu tA vdt rhddng

cfr d khrlc chAn crl ri rl theo tidng r6n. Ldm sao vdi

m6t thAn hinh o'm y6u, cqt qud nhu anh ta chiu ndi

albn thri. VAi ngiy saq 4nh ban xdu sd kia lia tldi,

xdc thAn bi ch6n vrii noi chO'n trai niy. Chfng rOi

rsUooAN 18 BO B|NH 181

crii tlAu nhin n$ldi ta mang xi4c anh Thriy veo mQt da chidn tldu anh drlng vdi ke thri, trfi gian dict
aldt Narn thAn ycu,
hd d bia rang. X6t cho ctlng, chfng t6i li b4o trdn khdp n6o aludng Viet 'dledmn'
nhrlng ngrrdi thdt trdn vi that bai tnl6c bao tam' lai binh yOn cho tldt nudc, y6n bhh cho mu6n

Chrlng t6i de kh6ng b6 x6c tren chidn tnrdng Chlng may khi bi thrrdng, anh em chring t6i phii
b6 tlimQt phin than thd, gia td vri khi trd vA ddi
nhring da ngri ggc nhuc nhd noi tl6y bdi nhfttg con
ddn sri. Tnldc kia, chring t6i rngi ngrrdi
ngrldi hEn mon. s6ng mdn, nhdn phdm ahldc t6n
t'rholdncg, nhrhg hl
Thdi gian crl troi qua- Chfng toi chrlng kinh
kidn hing ngiy cdnh tldi trii ngang vi tlau ldng sau 3041975 chfng t6i sdng trong h6a nguc' Lim
tl6. Vd chring toi h mot Eong nhrlng s6 it ngrrOi sao c6 cuQc s6ng binh thddng khi m6i ngny phii
may m6n s6-ng s6t trong nhfttg tnfdng t4i nanh vudt, trinh n6 nhratg
Ching t6i s6 kh6ng ngAn ngai lim chring nh'1d6n' tim crich tldi ph6 rihftrg
nhfing tlidu nit thay tai nghe va thet lCn ti€'ng kdu clia k& ric- Vti khi tq vQ cia chrlng t6i li
tbn thn
cAu crlu ginm nhdng ngtrdi kh6ng cdn tidng n6i' chi.u dqng ta .ia- ,i..
Trrdng nhd lai nhrlng ngrrdi anh elrr xdu sd b! hanh
***
ha va phii b6 m4ng trong n6i nhqc <16, mtdc mit
RiOng vd c6 nhAn t6i, thdi trai tr6 de tham
gia nhidu cuQc hinh quan diet ginc' Ching may
t6i da lai mQt
chring tdi cll tuon trao- nn 1970, trong m6t tran alenh Ninh. T'lrdd vA ddi
Chdng t6i li nhrtrg n4n nhAn thiet thdi
khfc chdn ffin nitrg nrii T6y

nhdt trong cAi xa hoi ney, mot xa hoi mang ten xd s6ng ddn sd, cuoc sdng cria toi cdng vdi gia tlinh
cdng tam yen. Nhrhg kh6ng ngd ddt nddc thdn
h6i chi nghia nhrtrg b6c lQt kh6ng ai bing' Kh6ng y€u roi vio lay gtic, cu6c sdng binh yOn bi cudP'
cdn tin 6c hon ci thf drl, cdnh tlinh
nhrlng thd n6 chrlng t6i trd nOn nghdo knd. Chting tdi bf phan
clQp, chrSi bdi ngddi cnng khd xiy ra hing ngiy vi
c6ng khai. Chinh quydn cQng sin tld kh6ng lim biet ;di xrt, sdng rrdn que hddtrg ttrdng nh1l sdng
trong ving <1dt la, chring t6i kh6ng c6 quydn gi ci'
mQi crt chi gi girlp chring t6i cei thiCn cu6c sdng kd ; q"yd. in xin- Chring t6i sdng trong sd kdm
ma cdn tim ciich vrii dQp, din 6p kh6ng cho chring
kgp, tr0n ite drrdi bda, vi khdng cdn ai ning tld
toi xudt hicn tnrdc ndt ngddi ktxic- Hq chi mudn rrong quiing ctdi tin phd niy. Chring t6i da gao
chfng toi chdt tli cho khudt mdt ho, ho kh6ng
mudn lrtong tAm hq bi din vat bdi cu6c sdng kh6 thet lCn ttdn trdi xanh: "T4i sao cu6c ddi anh em
hanh th6 niy", mi
khin do chinh ho gdy ra. Chring tdi c6 hm tli6u gi chrlng con qui vo Phd6c, bdt
6c d.{ic tldu tld phni b! hanh ha nhd vay, chi vi quii trdi cao nao c6 tMu cinh ddi aten tdi mi anh em

nghbo <16i chfng t6i phni lang thang cAu thgc-, chring t6i tlang trai qua, mQt cuQc sdng khd nhqc

chring toi c6 tcl+d6oPnbh6uc,thlddd?nNg hgfatrtgainaglddudim<ilabi id'iOldni tuyet vqng khdng c6 ngaY mai'

xrl vO nhin C6 lin tli ngang qua cdu Sii Gdn, anh em
chfng toi ndm tay nhau tlinh nhiy xudng s6ng tld
ch6 dQ nay kh6ng c6 tinh ngrrdi, ho kh6ng nhtng ht t|lnhtfilg ngtri ttdn urq 81a, vg dai, ddn con tho
1s6ddvnng,hfml4tiidcnhrntcgrqrduiykdh+6ccumdpi
en sung m{c cria kkhh66cn-gthaddi ncghcinho s6c, chrlng t6i chi bidt 6m nhau
c6ng, an hdi cdn
sd phfn. Lric al6 toi chdt nhd ddn
rudng b6, hdt hrii nhr?rg ngrrdi da b! hq lgi dqng' ldi ngrrdi bic t6i n6i mQt cau nhd thd niy: "Con
chO nO cOn mudn sdng dd an, tai sao tui mey lai
T€n bridc thldng en xin, chfng t6i cdn
chrlng kidn bao cinh trai ngang cria nhcng gia
dinh "c6ch mang", c6 nhidu "li€t si'bi hdt hrii, bi mudn chdt? Phii sdng d6 .ld nhrn ddi' Thi chdt
ngudi
b6 qu6n bdi chinh tl6ng c16i cG cria con chiiu minh' tr€n chidn rnldng cdn hdn chdt tlen ta
di". t6i c6 l4i nidm tin,'ldtidnngring s6 c6
Kh6ng nhrlng thd nhang t16m thanh niOn vrla mdi Tt al6 chrtng
mot ngay mai hldi silng, hidi s6ng cho chinh chfng
l6n lOn, a dua theo chd dO ney, cdn venh vat chrli t6i va hrdi sing cho t16't mrdc nay' Chan trdi sang
b6i nhfrng "bi me chi€in si' bu6n thnng ban bung
Idn chidm ldng la dudng. Oi, ce"fr ddi that qui bdt t16 da atdn.
c6ng! Chring t6i chi h nhftrg ke sdng b€n ld cu6c
so'ng, khdng c6 quydn gi ci, kd ci quydn <li dn xin' M6t hom tlang trcn tlddng khdt thqc'
Nhring khi bi aldi ha't htii, chling t6i chi tim an rii chfrrg t6i dddc m6t ngudi tdt bung n6i rlng I hAi
khi nhd lai dl ving xa xda. Dri sao chdng t6i cfing
ngo4i c6 nhidu ngrrdi gidu ldng nhin di mudn girlp
c6 m6t thdi oanh liOt vd tl6ng ht hio, chring t6i h t1o anh em phd binh tlang s6'ng khd sd tai qu€ nhi'
Flay tlrroc tin nay, anh em chring t6i vui mrlng qua
nhrlng chi€in si cda Quan Ldc Viet Nam CQng Hda, c6, mdng tldn roi mrdc mdt, 'than thd run rdy' M6t

rsrJ DoAN 18 B0 BINH 182

trong nhfing ngudi d6 li b6c si Phan MirLh Hidn, Nhfng ldc trt thanh phd (Sai Gdn) vd cric
alia phudng, anh em chfng i6i chfhg kidn nhidu
vdi ta'm ldng bao dung bdc si Hidn dd lao minh cinh thrrong tdm: nhrlng ngudi ban ph6 binh 6
xudng hd sau k6o anh em phd binh chdng t6i len nhring cAu phi, bdn xe, cho bria, tay cAm gfy tay
cAm cAy tldn d5t nhau vrla xin vta hrit 1ai nhr?ng
bd danh drJ.
bAn nhac xua nghe thAt nio ldng. Chring tdi tl6
Bdc si Hidn tld tdng cho anh em chring t6i chia s6 vdi nhau n6i be't hanh vi cring ng6m ngdi
m6i ngudi triy theo thudng tat m6t cap nang hay
cho cAnh ngd khdng may.
m6t xe lin, sau t16 tuy hodn cdnh cria m6i ngrrdi
C6"lAn toi nghe mot ngddi anh em hiit l6n
ting cho chfng t6i tidn. Oi, cdn gi sung sridng cho
bAn nhac mi t6i nhd kh6ng ldm ld brin "Anh cli
bhng, sung sddng kh6ng nhrlng cho anh em ph6
chidn dich", trong c6 doan nhrt vdy: " Anh di chidn
binh chrlng tdi ma sung sttdng cho cA gia ctinh. dich xa odi, ndng s ng nhln dao alu ngtiri ldm than".

Chrta bao gid chdng t6i drldc nghe lai nhring tidng MQt bin nrla mang t6n "Cho ngddi vao cu6c
chidn", anh ban al6 hrit " Anh b6 tntirng nh, bd do
cddi r6n ri cda gia dinh vi vo con aldn nhu vay.
thrt sinh theo tidng goi lAn drtdng, anh di ai ddt nrt6c
Trong gid phrit lAm nguy, nghia crl cao Clep d6 th5t
khd ilau, anh di anh quln t6n minh, di anh trd oi
li qui. fi€n d6i nqng 96, di anh tr& oi blng chi6c xe ldn".
Kd li c6c kf giA NguyEn vdn Huy (biio
R6i nao la "Nim cgm nlii quC hudng", trong t16
Ngiy Nay vi Vi€t Ludn), Yen MO - Cao Son (Thdi
cdl:: "Chidu nay c6 ngtdi thrnng binh kh6ng t:d odi bitn
Bdo), LC Quang Vinh @ao Phd Th6ng), GAn B6t
Srich (brio Tidn Phong)... dd li€n tuc d6ng len tay ndm ngdn, nhtng oa odi aqn chi{n c\ng, anh mdt
nhrlng hdi chu6ng nhdn rii, tidng vang crla nhrlng
di bdn tay" .
bii bdo vi& tA hii ngoai d6 vong vd ddn Viet
Anh em hiit trong nghen ngdo dd aludc ba
Nam. Nhidu an nhan vd h6i doin thiCn nguyCn
con c6 bdc bd thi it tidn mua cdm. M6i lAn nghe li
kh6c dd tim crich girip dd anh em phd binh chring
m6i ldn bu6n tdi. Ndng sring nhAn tlao cria chfng
tdi. Ong LC Dinh Vong, chri tich hoi Huynh Ec Chi t6i dd mdn, cd sring nhin clao chfng t6i da s6t,
Birh tai Hoa Ky, de hdt ldng crlu girip anh em phd chfng tOi kh6ng cllu alrtoc chinh chring t6i thi ldm
sao ctlu aludc nhfing ngrrdi ldm than. Anh em
binh. ch6ng t6i chi bidt cldn vdi nhau chia s6 n6i dau

Nhd qui An nhdn giiu ldng nhAn dLi 6 hAi ngoai cho trong nU, rc mdt.
chft it tidn, nhidu ngrtdi trong chUng tOi da tim Iai
Mot h6m tldn Bdc Mi Thuan, t6i gAp mQt
nhdn phdm, kh6ng phAi dn xin d khip n6o drrdng.
Nhring m6n tidn tuy nh6 nhung drrom bidt bao phd binh cAm chidc din ghi ta cri net ngam bai thd,
tinh, ldng chrlng tOi Cludc sddi dm trd lai. Chring
tOi tin ring ban canh su ac doc v5n c6 tinh yau, nghe that ndo ldng. TOi h6i xin bii tho niy, anh
mot thll tinh ngrldi chan that, chi tidc rlng ngiy
n6i;
nay trd n€n hidm thdy.
- "Thd cda Khdt Vudng mi ngudi anh em xin ldm
Anh em chfng toi thanh that cem dn, va
kh6ng biC't n6i gi hc,n lA cAu nguyen Thrrong Dd 8r.
ban phudc linh cho qui vi dn nhAn phucmg xa v4n T6i kh6ng hidu, h6i lai anh:

dam dddc an linh vA thinh c6ng tr€n moi linh - "Khdt Vddng la gi?".
vrrc. Chrlc qui An nhAn ddi dio sr?c kh6e vi gia
tlinh hanh phric. Nhd sd ti6n do qul An nhdn d hii Anh ttldi cridi trd ldi:
ngoai girip dd, anh em chring tdi ldm vdn mua
- "Li vua d6, nhrlng li vua 5n mdy", r6i drra
nhang di bi{n dao tr€n khdp n6o dudng Vi€t Nam,
tay veo bi l6i ra mot td gidy alda t6i vd n6i:
trl Hud, Di Ndng, Qui Nhdn, Nha Trang, Da Lat,
"Cho anh bai thd nay d6, vd ngAm chdi cho aldi
Biio L6c, Di Linh, Tay Ninh, Sdi Gdn xudng tldn
bdt khd".
Long An, B€in Lrlc, M! Tho, Bic Mi ThuAn, Rach
Xin gdi teng lai qui 6n nhdn bii Mia xu6n chdt
Gid, Bac LiCu rdi vd tdn crlng mt]i Cd Mau. Kh6ng
ling x5, cho bria d th6n qud nao chfng i6i kh6ng crla Khdt Vrrong dd ldm chrit qua tri orr:

di qua. Ndi ddu chring tdi cr1ng chl tha'y cAnh Mia xuin chdt

ngddi nghCo bi bac d6i, aldt nudc dieu tan va ldng Hai mtoi hai ndm khdp nAo non sAng

ngddi odn han. TOi ld stong gi6 long dong bd diti

Trdng xuin dm cdnh tuyAt oiti

Gid xuin mang mdc ogng ldi dm ba

rSU DOAN 18 BO BINH 183

Hai fi&Ji hai ndm khlng c&a kh1ng nhit mang lai cho anh em chfng t6i n6i ri€ng vd cho
Bet mhu 6o tuAn nhrt nhda xdc xo nhin dAn n6i chung cuQc sdng bAm dap, cliy d6i
Ng6i buin dtu clnh odo thd r6ch vA tlau khd. Anh em phd binh chring t6i tin
Gdi dlu hiQn t7i tdi mo thanh binh
Hai mwi hai ndm tit cdi u minh ring sau cdn mda trdi l4i s6ng. Clling t6i cAu

Nhd gi fii oidt oito linh aim niY mong cQng tldng ngrrdi Viet hai ngoai sdm rnang

Hai mmi hai ndm ddi bidt bao nhEu lai blu trdi hJdi seng d6 cho ViQt Nam, trong cl6 sE
kh6ng cdn ai tMy cdnh bdt c6ng tlau khd trong
MQng mo phi kin s6ng dii nii cao
KMt Vddng quing ctdi tin phd cdn lai oia anh em chfng t6i.
Mong ring qui dn nhin cing cec chidn hrlu thin
CuOc chi6n da taD anh em phd binh chring thddng ndi hrii ngo4i nghe vA hidu nhrlng ldi tdm

t6i sdng trong m6t xi h6i tlAy bdt c6ng vi alm t6'i, sd nay ma nhrhg ngudi ban phd binh ViCt Nam
n6 k6o dii hdn hai mddi bdn nim nay vi n6 chl
C6ng Hda cld vi ilang ganh chiu cdnh sdng ngqc

tu trong hii nhuc vd nrtdc mdt.

XsfiiLin$Xa^Xrm-

Tti Nguy6n

0

1979, saukhi ra tri d Hddng Mi, Bdn Tre, t6i vd quC quen 6 Gd C6ng sinh sdng' M6t lAn tli mua

thudc 16 liu d thi xi, bdt ngd t6i gap hi ngrldi linh binh nhr cring tidu .loin 181 ph,io binh, vi tli c6 lAn

mang ba 16 di theo nA'u cdm cho toi trong nhrlng hic t6i ali dA 16 cho quXn ban cia chidn doin 43, srr
tloin 18.

Trong hic bdt ngd nAy, anh srlng sd 6m chArn ldy t6i rdi la lOn: "Trdi oi! Thidu uf oi! Sao ra
alrfr tinf, *,1 nAy ten li Drtc, cdn tr6 vi rd't d6 thddng khi xua trong ddn vi. TOi chdt
nOng ndi
ndi da ga "kdhyiZn"ghe c6 ngddi gOi cdp bic crl crla mlnh, trong vOng viy cria c6ng san, mQt ldi n6i tr6i tai

tldu c6 thd m?ng vong hay vdo tri lao dich. TQi nghiQp Drlc kh6ng cAm drtoc nudc mtt khi thA'y t6i mdc

6ro v6 9,lO ld, crii qudn nha binh thring thinh, chin thi kh6ng c6 alddc mQt c16i d6p, tay xech trii tlQm,
tlAu trAn ngoii n{ng. T6i ra ddu cho Dtlc d.i ra xa xa chd ving ngudi, hai thdy ttb tay nim tay, mtng
mrlng trii tii tam srl vdi nhau vi cring rdi nudc mdt tnrdc tirih cAnh bdy gid.

Lric chia tay, Dirc m6c trong hii anh td gidy 5 tldng cria vc, bAo tdi tldng tA chdi, cld 6ng thAy

u6'ng ci ph€ mil Tdi nghgn ngio clm ldy tldng tidn cia Drlc, nr?a cim tlQng vi ngtua xrta, nrla mlc c6

vi t6i cAn n6, thflt ra toi phai ma't hai ngay lam c6ng (xay ntrdc mia mudn) mdi kidm drroc sd tidn nAy.
TnJdc hic khudt bdng sau bdi xe lam, Erlc cdn rdn nhin vdi t6i m6t ciu "F!in nghe 6ng thAy, tqi em chi
cdn c6 mdy 6ng thdy ma thOi, drilng dd tui em tha't vong...!"

Oi ! cAu n6i cria ngrtdi binh nhi nAy rim enh t6i cho ddn bay gid, 25 nam trdi nhd gidc ngt tnia,

gid t6i y€n dm xrl ngrrdi, kh6ng lim chft gi alu. c cho bAn thin vi cho D(c, nhftrg ngrrdi cdn d l4i. Ldi

nhin cin nlt ldng t6i cho aldn khi nhdm mdt, sdng tld bung ch€it tlem theo Dfc di!

Massachusetts, 2005.

SUDOAN 18 BO BINH r 184

'2./,/.,4

/1

- Sei !r .ling r,o $i.h 6n... b:,i rir tt.

- rl.o gei ,r. .' ,a nhO. {.[ rt! d .l,a

ld. <ha..q ni* 'o6i ldo ..-. I' dl .1.'6rErtndsal!..'ngidi o..groaa v6i .ht .ft
ra.g rhdili
lis!, {!6 :.a n6 th6trg h6 y,i. h,ing ,na. rl6^q

- T06. ti. Fgod'i :rei. tai ld 16r nan pna 6inh, r6i rrai da - ah Sidr ..n 6 9ei aai rr6n$ a,, har lti .a hr{ y6i .{,
ih. o.h .r ,i'i ,ots t6i ra 96p i lian,." r6t d!r.a. .nn nan a6n .i ntnh lr,ai .a, dar $e .6 tci rii..,

SUDOAN 18 BO BINH r 185

Thidu Ttidng LG Minh Drfro
0iri Tnai, NghiFp linh Inong GOi Tpim ltlim

Mrldng Giang
7 /7 /2003

Kinh Tdng Thidu Trl6ng Le Minh Dio vi SD18BB

Ri6ng Trung Doan 43 BB - KBC 4789 '

cA r6i ra cdng chi li mQt kidp ngddi VN nhudc

tidu, thing hay thua tldu ndi troi theo ddng tlinh
mgnh cria vfln nudc, trong cai bd khd ngQp tlAy

m6u l€ chring sinh, kh6 c6 ai thoiit dudc va kh6ng
ai bi6t tlrroc hoa phric vO thudng. Bu6n nhrr vay,

nen Td Nhd da vidt :"

"tfii qun m\t cu$c bd ddu,

nh ng didu tr1ng thdy mit ilau ddn ldng'"

N6i lOn c6i m6ng mOnh cing tan clia trdi

tldt vi srt b€ nh6 toi nghiep cria kidp ngrrdi trtrdc

thi6n nhi0n- Cho n6n cring tldng la gi h6m qua cdn
ng{a xe v6ng lqng ngh€nh ngang, uy quydn tQt
atnfr. fna rdi chi qua d6m sau gie'c ngri, da bidn
thanh ka t6i d6, c6 khi dAu roi long l6c gita chd'
Tbi6u trntug Le Mitrh Dto - Tu rcnh SDIEBB

Ciic bdc chinh nhdn qudn trl xua nay, thA'U

Budi sdng khdnh thenh tdd:ng aldi Nhd On Chidn S hidu c6i sri tldi " alddc ldm vua, thua ld gi4c", nen

VNCH tai phd Tidu Sdi Gdn, midn nam CaliIornia, tld chon cho minh mQt ldi sdng khric tldi, xem nhe
Hoa Ky. T4i day, quanh quanh kh6ng c6 m6 chi
trung aliCp nhd trong nghia tr rng Bi6n Hoi, cting tdi darih phri phidm, ddn thdn vio con drldng an
khong frd thdy x6c ngddi hay quan tai tran ndn c6
ddn, cdi nddc, bdi " nhdn shh t{ cd thu} v6 ttl"
ud nhdng kh6ng hgn mi sao mgi ngddi tham dd nOn lim trai, lim ngddi PhAi "luu thd dan tam
chi€{u hdn thanh". Day cfing li m6t quan niQm sdng
h6m t16, dd kh6c nllc nd xen ldn ti6ng dqc kinh, cria thanh nien nam t VN thdi tao loan, Idc qu6c
gia nguy bi6n nhdt li trong giai tlo4n 1955-1975,
ni6m Phdt. Trong cdi 6nh ndng ch6i chang vi
c6ng san qudc td quydt tam nhuom 416 toin c6i Lac
lu6ng gi6 ndm nam hiu hiu trdm mic, giria khoing Hdng. Hai cdu tho cd tren, trich trl thian hing ca

khdng gian finh ling budn bu6n ndy, b6ng drrng tI Chinh Khi crla Vdn Thi6n Tridng, mQt quan
n'1d4nig ndn
cldu khdng bidt, xuft hiOn mdy c6nh chim Ia ndi cing h m6t thi nldn si Phu yeu nrl6c
tr6i nghiCng nghiCng trCn ndn trdi xanh thim, nhrr thdi mat T6ng, tnidc ciai hoa xirn ling curi Mdng
Cd. Nam f278, Ong vi vua Tdng Doan T6ng bi
mu6'n tim mot ldi vd. Nhidu ngtldi ald brio nhau, giic bdt vd cdm giam tai Ydn Kinh nhung ldng da
vong linh cria chidn si ta tl6. Tin hay kh6ng tin ror, #t, ktotg dAu hing alich ndn cudi cring bi
thim siit. Trong tr), 6ng da ldm thicn Chinh Khl
cl1ng aludc nhrrng c6 mot s{ that, li sau hdm t6m
Ca n6i l€n c.ii ti€it thiio cria k6 si:
nim bidn dAu trdm thdng, trl day hdn linh cria
nhtng chang linh VNCH, bi VC hbn mon trii thi, "TMm tdm nhdt Phidn tit chdm thqch'
Idm xi6u m6 lac nfm tai qud nhi, nay cl6 c6 mQt
Bdt chi Nam Phwng, bdt khlng hrttt
chdn cli vd vi srr nhdc nhd tran trong, bidt on cria
mu6n van trAi dm Viet Nam hii ngoai' Hdi 6i, iA't
rsUDoAN 18 B0 BINH 186

Tdng kim bi€t khric Giang Nam 16 ldnh Vl CH, cring li vi td6ng tanh dAu ti0n bi ket
tai VN/ tdi Mi bing di€n HO. Chudn trrdng cld tri
Hoti tdc di quyAn, drii huydt qui...,, ldi ph6ng vA'n cria tdc gii s6ch trCn, cing li cuu
SQ/QLVNCH Lioa V /SeTB/TD, tri nhAn c6ng
C6 nghia la "ldng ta nhu manh nam cham,
sAn tr] 1975-1982, vd cdu h6i "c6 hldng hnh VNCH
n6'u kh6ng alddc trd vd cd qudc d midn Nam, thi ta
ndo tlAu hing VC trong ngqc ti hay kh6ng ?" CAu
chdt t16u y€n da. Sau ndy quydt lAm con chim D6
h6i tICn da dudc Tudng Bd drip lai blng m6t tidng
Quy€n d6m ngAy thrrong nha nhd mt6c, kh6c cho "KHgNG" . Cring li6n quan tdi vdn dd nap duoi
tdi miiu ri tan xudng gqc chdt bCn trdi. "C6nh ngo Dai Oy Cao Khdc TiCp, nguyan phuc vu tai Thidt
Doin 2 Ky Binh, m6t tl) nhan c6ng sdn nhidu ndm
tren c6 khac gt hoin cdnh cria eLVNCH irong gid
thf 25, khi Dudng ven Minh nim van nudc, dtng vi nhidu ndi trCn ddt Blc. 6ng hi0n sdng tai Ha
quydn Tdng Tu Lcnh euAn E6i vi Tdng Thdng, dE Uy Di aa kd lai cAu chuyOn mdt thdy tai nghe tai

bdt VNCH ddu hdng c6ng sin qudc td. Vl fd eudc, trai Hri TAy. CAc vi htdng ldnh hic d6 bi cAm tu
trong khu biQt giam. Cudi nim 1981, VC xey m6t
Danh Dri, Triich NhiCm vi tuin theo kf ludt mi
QuAn Ldc Midn Nam tt Trrdng Lenh xudng tdi tr4m cfu thrrong trong khu vuc $. Dd tdnh di6n
NhAn dAn tlr vC phai bu6ng sring theo l€nh cd,p
gat bon da trdng kidm tidn, VC bdt ba trrdng L€
ldnh tlao, trong meu te miCn trtldng, Noi theo chi
Minh Eio, Ph4m vdn Tdt vi Nguy6n v-mh Nghi tdi
cd hring anh trong ddng st? Vi€t, mot sd tudng hnh tram xA chup hinh quang c6o. Theo ldi kd cria
cric chidn si anh hring nhu cec tr16ng ph4m nhAn chrlng trong m6t tinh cd khi xudng b€ip in
vi vdn
nim kd khu biCt giam dd g6nh nrrdc udng cho anh
Phf, L0 Nguy6n V!, Trdn ven Hai, Nguy6n Khoa
em dang lao tdc. Do trCn, 6ng d6 nghe dudc idi tt
Nam, L€ ven Httrg kh6ng dd sa cd vao tay giec, da chdi quydt liat cria ba vi hrdng lanh trCn vdi tCn

quy€n sinh ldm rang danh Ngudi ViCt, Nrldc ViOt. Thlr ng Uli', phu trdch trai. Ddc biet tudng Dao da
n6i "mudn bdn thi bdn, chri kh6ng bao gid chup
MOt sd kh6ng nh6 may mdn di t6n duoc ra ngoai hinh, dd bi dem ra tuy6n truydn b6i nho eLVNCH.

qudc. PhAn ldn QLVNCH cdn lai, hidu th6.u nhrlng Ong Hd si Khu6 rrong tiic phdm '.HCM,NDD vi
MTGP" cring vide" dAn midn Nam dd n6i ddn
quy luat chinh td trong Sf ViQ! da chdp nhAn s6'ng tu6ng tli tll khi tha't thri. Ho sdng vi mtdc chdt vi

tam ald tra thri. Him tiim nam qua trong ciii thi6n rutdc nl J ffdng Nguy6n khoa Nam. Thua thi chdp
aludng xa ngh:a d6i r6ch lAm thary ddn binh nhdn s6 ph6n dAy doa nhu trt6ng LC Minh DAo, ho

thUdng cdn kh6ng dri cdm en eo mdc, ngtidi cdn kh6ng chay hay di dAu (trang 399, ddng 8-12).
him hai ngudi ald tranh sdng thi trong cdi ilia nguc Nhrarg c6 16 thim thidt ve c6 i nghia nha.t h bai
trdn gian, ndi me: "k6u trdi trdi khdng thdu, keu
tho "Nhrlng c6t tru chdng gifi phtldng Nam', ildng
da-t ddt kh6ng hay, kdu 6ng gi6m thi thi 6ng gidm
thi n$i say", khidn ta phrii nghidng minh ngrtdng trong KBC 14, cda nhi vdn euAn D6i ndi tidng
cGng li Dai U;r NhAy Dd/QLVNCH phan Nhat
m6 trudc nhrlng mdnh gudng tidt nghia ch6i rang Nam/ m6t ngudi tu kiet xudt, cl6 vi€'t ting 4 vi

trong chdn nguc tli. Tudng l6nh VNCH bi trt ldu nhd-r Mrtdi Bay Ndm.

Bao ndm qua tld kh6ng bidt bao nhiCu anh D6 li ciic tudng Dd kd ciai, Le vdn Thdn, Trdn Bii
htng b6 thAy tr€n ddt BXc, sd cdn lai rdt cuc ctng Di vi Thidu Trldng Le Minh DAo. Trong 4 vi trCn,
hrdng D6o la ftr lCnl SD18BB crlng h Trl Lenh
trd lai duqc nam phrtong vd tidp tgc cupc sO,ng
kh6ng nhi kh6ng nrrdc khdp chAn trdi gdc bc. chidn ttudng Xuan LOc vdo rhiing 4/1975, dd cing
Ngoai inl m6t sd kh6ng dring kd, ddm tlrroc tren vdi quen dAn Midn Nam, t4o mdt chidn thdng hlng

mudi dAu ng6n tay, tuy nay v6n sdng nhrrng ho bi lAy trong ddng srl Viet, qua cuOc chidn chdng xAm
ldng c6ng sdn.
tdp thd xem nhu da chdt hin tai nguc tr) c6ng siin,
Thidu Trl6ng L€ Minh Drio Vi Chi€'n Trr/dng
vi hen nhiit, ham sdng so chdt, biin ctritrg ddng d6i
Xuin L6c ThAng 4-7975
cho giic H6. Cdn tuyet dai anh hr)ng eLVNCH
xfng deng cld chring ta vinh danh. Theo ',VN qua Sau khi hi€p dinh Ba.L0 .ldgc ky kdt lzao thiing

ldng kinh 24 nhdn vAt thdi dai', cria Nguy6n van 1,-1973, cing ld hic VNCH coi nhu dd budc vao tt

Hr)ng, Thdi LuAn xudt b6n nim 7996, ngdy

27 /1,/1990 tai phi tnrdng Los Angeles,CA, Chudn

ht6ng Lf Tdng Bri, ngudi hdng trong trAn chidn

Kontum 1972 mria hd d6 h?a, irr lenh SE25BB
chdng gidc ddn phrit cudi cing, sau 13 ndm tri

ngqc cQng s6n khSp midn bdc cing vdi cec irtdng

SUDOAN 1S BO BINH I 187

tO vi bO ttoi Ha N6i.ludc'My cho ph6p c6ng khai tf, 400 triCu a16 ta. Sd tidn niy sau d6 tirroc bidu
d lai Midn Nam. Ba mu<il ndm chinh chidn, tdt ci
quydt, c6 hiau lrrc sau ngiy l/7 / 1974' chi cdn 700
gian khd hidm nguy tl6u vrrot qua tluoc, khong ngd
triCu alo la,trong sd niy c6 300 triQu tra lrrong cho
phrit cu6'i lai bi sup tld oan nghiOt trong thdi gian
ngrrdi Mf tlang phuc vri tai VN' Ngoii ra cting
ngin ngrli 55 ngiy. Thim trang tren chi ld kdt cu6c hriy b6 ldi giao kdt I aldi 1, trong viec thay thd
tdt ydu crla mot quan lrtc lu6n luon tnlc diQn vdi
thri trong giic ngoii. Tai chidn tnJdng, ldi dgng c6i quan trang dung cho QLVNCH, trong ftlc d6 gia
xing dAu lai tang, ndn cudi cing quAn vi0n crla
v6 duy€n bdt xrirrg cda diim bdn bdn b6n bE vi tai
ngo mdt nhdm aia Hoa Ki. nen Hi N6i ngang midn nam td 1 ti 700 tricu d6, kd tA th6ng 7-1974
chi cdn 300 triOu. Ngiy 9-8'1974, Tdng Thdng
nhi6n tha h6 chuydn quen, vri khi qua aludng b0
Nixon tr] chrlc vl vu Watergate, k6o theo xudng md
.lddng bidn, dd tdn c6ng QL\rNCH trOn khdp bdn
nhdng giao kdt vdi Tdng Th6'ng ThiQu- Ford 16n th€i
vtng chidn thuAt, dnnh ddru chi6m d6't vn khring
chrlc nhrlng kh6ng c6 uy tin vl kh6ng phii li tdng
bd dan hnh. Tai hau Phrldng an binh, ngddi dan
thd o chitrg b6n ld cuQc chidn, coi cei su ngan chan th6'ng ddn cr?, nOn cfing ttinh khoanh tay bdt lqc,
drlng nhtn ciii qudc hQi do bon dAn cri ding dAn
chdng VC li chuyOn cria Linh. TQ hon h hic tldt chri thAn cQng, tiic qudi gidt chdt VNCH- Ngey 18-
L2-1g74, He NQi nh|n quan viCn crta Li0n X6, b6t
nri6c sip ma't veo tay giec thi,l4i c6 mot it tri thfc
midn nam quen hoang trrdng, sdng no cdm dm c{t, tldu tdng t6'n cdng chidm midn nam theo lOnh quan
bi bon than c6ng VC nim ving nhd Sdn Nam, Vd
thAy. Cfing tA d6, miiu bit dAu chAy khip chidn
Hanh, Ki0n Giang Hi Huy Hi, Phong D4m tren
trudng, md man Phrldc I-ong thdt thri ngey 2-1-
c6c biio cling Tin Didru Tia Siing, ThAn Chung, Ddi 1975, kd n6p Ban Me Thu6t ngay 10-3-1975, din tdi

Dien drra vao Luat Uf Quydn cria Qudc H6i, cho hai cuQc lui quAn crla QD2 vi QDl trong nhfing

ph6p TT.Nguy6n van Thicu drroc quydt tl1nlr co ngdy tlAu rhilng 4/1975, k6o theo su sgp tld todn
mflt qudc gia trong thdi chidn cr1ng nhrl sic lQnh
di€n cria Ving 1 vi 2 chidn thuAt, mi tffi cudi
OO7 /SLU /'fl vd biio chi, cld xul giuc cric kf gid, cnng thd't thfi li Phan Thidt vao ngay 794-1975'

xu6'ng clrldng vao ngay 10-10-1974 tai Sii Gdn, aldi Nhrtrg tdt cii c6c 16 quAn cria VC da bi ch{n

tr.t do, quydn ldi nhd cec nrJdc Au Mf tidn tuydn drlng vd cli{nh tan tanh tai mat tran Long Khrinh vi
trong thi xa Xuan LQc, trl ngiy 9-4-1975 bdi St
vd tlang s6'ng hod birih. Nhrrng nhrlc nhdi nha't ven dodn 18BB vi cric alon vi tdng ph6i, do Thidu

Id vien trd M!, hic t16 dang trd thnnh chidc thdng Ttrdng L€ Minh Diio chi huY.
long, sidt cd VNCH. Tren tnJdn8 qu6c t6, bon nhi
Theo tii liQu tr] Chidn Sd QLVNCH cria Pham
b6o da trSng bdt ludng, v6 lidm si nhdt li b6o chl
truydn th6ng Hoa k! nhd Morley Saper, David Phong Dinh, Chidn Tranh \TJ toan taP cria Nguy6n

Halbertan, Water Cronkite-.loan tin brla bdi, udn Dfc Phrldng, cdng nhd nhidu sr6,ch brio kh6c, thi
Ong I? Mirih DAo sinh ndm 1933 tai Sai Gdn, kh6a
cong ngdi brit, a dua xu thdi, thAn cQng, k6t bd vdi
10 trddng VB/QGDL. Trong cu6c tldi binh nghiep,
cdi gqi h thanh phin thrl ba, Mu h6t trdn quAn Ong da gifi nhidu chrlc vg quan trong nhrr Hu6'n

dich hay thu6c thdnh phdn tri thrlc mat v{n, ph6 luyQn vi€o Trung tam tnldng hanh quan QD4Jinh
Trrldng Long An, Chddng ThiOn, Dinh Tddng. Mta
nat hau phttdng midn nam. Trong sudt chidu dii hE tt6 llla ndrn L972, cd vdn tnr6ng QD2 Vain da
dd nghi Trung Tudng Ng6 Du, chdp thufn cho 6ng
.lich srl H6ng L4c, chrra bao gid ngtrdi Viet Phai
vd Dai Tii Lf tdng 816 giil chrlc trr 10nh SD22 vi 23
clau x6t vd c6i thAn phan nhudc tidu cria dAn tQc
BB nhrrng tudng Du chl cha'p nhAn Dai T6 Bri hm
minh. Tai midn bic, VC chi la mot tan d6nh thua hJ lcnh Sb23BB thd chudn ftrdng v6 van Canh tudi
cho khdi XHCN, trong ldc tl6 midn nam cring thiim
thC kh6ng k6m. Chinh nghia ddn tdc da bi Hoa Ky

cliinh lac hrrdng, cld c6 lli do coi VNGH nhu m6t

thuQc dia. Bdi viy ngrrdi M! da ctQc do6o trr minh tac hdi ldn.

quydt tllnh vdn mOnh ctia nrrdc kh6c, theo chinh Ri3ng SD22BB, Trr lQnh ph6 lfc d6 ld D4i T6
s6ch chl c6 ldi cho My md th6i. Dr)ng qudn vidn cld L€ Drlc Dat, m6t si quan ky binh tr6 vn tii gi6i,
hrl doa vd tr6i tay QLVNC$ cudi cring thi biin
drlng cho VC tld aldi ldy thi tnJdng Trung C6ng, n€n c6 thd thay chudn trrdng Tridn tudi gie' Cfing

vrla lim giau vta c6 tl6ng rninh ti6u di0t LiCn X6' vi vdy, th6ng 3-L972, T6ng Th6'ng Thi€u <ld crl Dai
Tri Dio, gifi chrlc Tu lenh SD18BB, ki6m Tu lOnlt
Ngity 25/5 / 1974, Ha vian Hoa K| b6c b6 ngAn khu 31 chidn thuat, thuoc Qudn khu 3. Ong vinh

s6ch qu6n vi6n VNCH tai kh6a 1975 dq alinh la 1 thing Chudn hrdng ngay 1'-7L-'1972 vi Thidu Trldng

|srj DoAN 18 B0 BINH 1 88

ngdy 23-a-1975, dudc an thrrdng 48 huy chuong dri tntdc. Cdng kd hI al6, nhfing ngudi linh thdn n6
ving dat d6 Xudn L6c, nhrl cii gip nddc, rdng tha'y
lo?L trong d6 c6 c6c huy chrlong cao quf nhrr BAo ma, tung hoanh khdp khu 31 chidn thuAt, tA Binh

qudc hu6n chridng de ngri t13ng, tlQ trl ddng vn d€ Long, Ddu Tidng, Bdi Ldi, Hd Bd,Tdy Ninh, Dfc
tam dang cing nhidu huy chddng crla chinh phf Hu€, cho tdi Ddt D6, Mdy Tio, Vd Xu, Dinh Qu6ru

Hoa K' nhu Silver star, Bronze star. Hai ciii ion g6t chAn ngfdi lhh 1888, vda sdng, vta th4 tay
tlin, tay kidm, ngang doc m6t trdi, mang lai an
Chudn v) Thidu tudng drroc ddi bang m6u tai An binh vi nidm vui cho cA vring chidn thuAt.
L6c trdi long ddt 18 ndrr. 1972 vd Xudn Ldc clia
nguc A T| vio nhring ngdy cudi thiing tu den m6u "D|m,nay Xutn L.Qc rAng tudng khuydt,

lC '1975. nht m1t odnh trdng trdng ddt trdi

Srl doin 18 BB .ludc thanh $p trl th6ng c6n theo qudn rit hdn ta d
lO/1965 tai XuAn L6c, vdi danh xttrg deu ti€n li
nghe rufrc La Ngi cu6n cuQn tr1i."
SD10BB, do Dai T6 Nguy6n Van Manh lam tu lenh
(Nguydn Phic SAng Hnng,
vdi 3 Trung cloin b0 binh biCt $p li TrD43, 48 vn
52, ddu li nhfing ddn vi k}. c{u thiQn chidn crla . Trung Doin 48/SD18BB)

QLVNCH, c6 trrtdc ngiy chia d6i alft nddc 1954. Danh hi€u 18 da dridc hdi phqc, gdn lidn cing

Nem 1965, SDlOBB ddi danh hiQu li SE18BB vi tCn tudi nhfing si quan tei danh tr6 tudi cda
trii qua ciic cdp trr 10nh nhd tddng Lrl Lan, Dd kd QLVNCH trl Trr:ng doin, tidu doin, thi6t gi6p,

Giai, Lam Quang Tho cudi cring la tddng LC Minh ph6o binh cl]ng nhu tCn tudi Chudn trrdng tu lenh

Eao. Trudc day, su doan sd di bi xdp cudi sd Ld Minh DAo.

phong trAn, kh6ng phrii vi ciic vi tti lQnh hay quAn Tai rnit tran Xuan LQc, n}td tinh thAn quydt
chidn cria qudn nhdn c6c cdp, lai dddc chudn bi
. nhdn ci{c c6'p kh6ng chiu drinh gidc, mi vi hAu nhrl chu d6o chd gidc. Td't ci gia alinh binh si kd cri
cdc aldn vi cda srt doin lu6n bf cdt x6n, biCt phAi
benh vien ddu drtdc di chuydn vd Bien Hda, ncn
hdnh qudn hdt tinh nay d€in vring khric..khidn quAn kh6ng lim vu6ng bQn tinh thAn chidn dd'u cia binh

si m6i met ch6n nAn, vi vAy hic nao cring mang d'n si. Vd chidn hldc, tnldc khi cu6c chidn xAy ra, quan

trtdng, minh ld don vi b! tnlng gidi lrru clAy. Ai de ta tld chidm l-rnh nhtng cao alidm do gi{c d6ng fi}
tdng s6'ng trong c6c aldn vi bi biQt phdi mdi bidt
tnldc, alem phrlo binh bd td tai c6c didm cao vi
nhdng thiet thdi. TE1I43BB aldgc coi nhu mot aldn
quan tron& bi mAt triinh phin phdo. Trong thenh
vi trrlng gidi, da bi Khu Chi6n Thuat bi€t phrii
kh{p vnng, tn Di linh tdi Phan Thidt, Btnh Tuy, ph6 Xudn L6c, chi c6 DD18 trinh siit vi TD1 vd

Long Kh6nI, Binh Dudng, Tay Ninh, Hdu Nghia vd 3/43 phdng thri trong cac cdng su chdc chdn, ki€n
cd. Cdn lai cdc clon vi hnng hQu nhrl ThiSt Dodn 5
thring 5/1965 mdi dudc trd vd vdi mat trdi, khi
cria Trung Td N6 vi Trung Doin 48 cia Trung Td
toan bO Trung Doan 43 biet lap, hic a16 do Thidu C6ng thi nlm d ngoii, n6i ngoai cl6ng loat tdn

Td Nguy6n Dudng Huy ldm TDT, trech nhiem Ci cQng dich khi chring lot vdng vdy, nan da gill dddc

Chi vd tinh Hdu Nghla. phdng tuy6n trong nhftrg ngay dAu, tnldc khi Lfi

Thdng 4-7972, Dai T6 Drio vd lam trr lCnh th6 Doin Drl tdng phrii. Ngodi ra SD3KQ d Bi€n Hoi

hldng Ldm quang Tho, SD18BB hic al6, that su chi <fa hop d6ng vdi phrio binh, oanh kich, xa kich vdo
cac vi tri gidc chinh xAc nhu trCn xa bin, khidn VC
cdn 1 TD BB cria TrD48, 1 DD trirfi siit cria TrD48
kh6ng bi6t tldu mi md. Chidn tloin 52 cria Dai T6
va DD18 Trinh set. Cdn Trung Doin 48BB thi bi€t
NgO K;; Dring vi ph6i trAi dai vi tf chi6n ddu tri
phd,i TKlBinh Tuy, TrD43 bi0t phAi Tdy Ninh, HAu
Tric tntrg vd tOi Nga Ba DAu Gidy, lqi gAp toan la
Nghia, TrD52 alang biet phei SE5BB trong An LOc.
tldng bing vi phii tldi choi vdi m6t htc lu.ng giip
Thd nhUng nhd bi6t van dung chidn lrroc vd khai
10 IAn, nhrn1g ta da gili vfng aludc vi tri ttl ngay
thdc khri ndng chi€in d6'u cria DPQ-NQ di€n dia,
lU15/4/1975, nhdt li tai Edi M6ng Ngr{a. Cudi
SD18BB tnl, da bhh dinh xong Long Kh6nh vi Cnng Chidn Doin 52, tuy bi hao hgt qudn sd

Phudc Tuy. Thing 6-7972, SDl8BB vio An L6c thay nhdng ctng nit dudc vd BiCn Hoa.
thd SEsBB cda Tddng LC ven Hdng, nit vd Binh
Dtdng dddng qudn. Nhd vay Quan Doan 3 da tra Kdt quii sau nhidu ngny trl chi€in, trl 8 ddn 20-4,
lai ciic TrD43, TrD48 vd TrD52 cho SD18BB, Trong
SDl8BB, Lfi Doirn l Dri cria Dai Td Nguy6n vdn
An Ldc hic d6, cdn c6 LDSBDQ cria Trung Tii Ng6
Mintr Hdng tdng ph6i. SD18BB da cnng LDSBDQ Einh, BEQ, Pheo Binh, DPQ-NQ, SD3KQ tla girl

chidm lai lanh thd da mdi, khai thong QL13 nhrr

rSIJ DOAN 18 BO BINH 189

vfing drlgc Xudn L6c-Long Kh6nh, chin thlng cu6c Rdi ngay qudc han da l6i, b{y gid ngoai Trung

tidn qudn cta Bic ViOt fiI cao nguy€n tld xudng vd Doan 43 tai Trang Bom, tdt ci Srt Doin ttdu tl6ng

midn Tnmg vao, hdn 8000 b6 alQi b6 xdc t4i ch6, 37 quanh qudn gdn Long Binh' Chidu 294.L975' BTL

chi€in xa T54 bi ph6 huf bdi cric loai bom CBU55 Srr doin 18 mdt liCn lac vdi BTL/QD3 lim xao

vi 2 tr6i tidu nguy6n trl " Daisy cutter" nhtalg trCn dQng ciic cdp chi huy nhrrng Thi6u Trldng DAo v6n
h6t li day cho qudn xAm ldng m6t bii hoc dd aldi
cdn binh tinh phdi tri cac ddn vi drrdi quy6n, cho
trong dOng chidn srl ViCt. Sau ngiry 204-1975, Lnrrg tdi hic al6 vdn chda c6 ai b6 ngfi. Trtrng Doin 43
vdn gir? Tring Bom, TrD52 giri Tam HiCP va Tan
Kh,inh kh6ng cdn la vi ri chidn hidc, vi ciic [6 Mai, TrBt8 cnng BCH girl Tdng kho Long Binh vi

qudn Bic Viet khong thd drrong tlAu ndi vdi cAc c6c ydu tlidm lAn can trong tl€m. Lric nay Tddng

ciinh quAn tai day cring nhu brlc tudng th6P clia Deo c6 tnlc thing va dly dri phrrong tien. Quan

L{c Lueng 3 Xung Kich cud Chudn trrdng TrAn ldn quan nh6 kd cri linh tr6ng cfing c6 Phddng tien

quang Kh6i vi Trung Dodn 8/SD5BB, nOn l€ Dudn vi tlidu kiOn, ndu c6 f cllnh chay, vi cin crl Hii
tli ra linh, tim drrdng k}lac va sai Gdn. vi vfy QD3 QuAn C6t Lii crla Trung Td Ung vdn Drlc r{t gAn,

ra lenh nlt qudn vd bio vO Bi€n Hda. Trong nhring tludng tQ tlrrdng thriy cdn th6ng. Nhdrg tdt ca
ngdy cudi cring cria tran chi6& ta c6 hai cu6c lui
quAn thinh c6ng, m6t do TK/Binh ThuAn nit bing kh6ng ai c6 f tlinh chay, kd cA nhfing ll1c mang
blng tlrrdng bidn tai bdn tau Kim Hai sAng 19-+
L975, song song vdi c6nh qudn bQ cria Trung T6 s6ng m6ng manh trong bidn mdu An LQc, Xudn
LQc. 8 gid tdi cring dCm, Trrdng DAo nhin aliQn
Quan Trrldng Him Thuin li Dung van F)d! fiI thoai cria Trung Tfdng V-tnh LQc, ldc <16 Q'Tdng
TMT/QLVNCH cria Dudng vdn Minh, vdi lQnh
Ngi Hai t6i La Di, Phrldc Tuy. CuQc nit quin thri
hai crla SDl8BB vd cec ddn vi tang PMi XuAn L6c dem toan bO SD18BB, phdng thrt bOn niy s6ng
D6ng Nai (md Sei Gdn) vi cdn ddn phrii gitl vfing
cfing nhu TK.Long Khdnh do Trrdng L0 Minh D6o
vi tri trong vdng 3 ngey, atd chd PheP la dua chim
chi huy, trcn Li6n tinh 16 2, T6n Phong-Bd Ri.a vio b6 cdu trdng tdi ban hda binh trong bidn lla.

aCrn 20-+1975. Nhd c6 td chric, c6 nr lenh chidn Do lenh tIeIL Tddng Drio tta b6 tri Phrio Binh

trddng Ii hl6ng LC Minh Dio cring <li bQ vdi binh SD tAi Nghia Trang Bi6n Hda cho tien ydm trg Bien
si, nOn ciinir quan cria Dai T6 Hfa Ydn
L6n TMT/SDl8 di bio v0 drrgc nguydn ven co Hda lin Long Binh tl6ng thdi, ngay trong dCm ra
gidi, kd ci hai khdu dai b6c 175 gdn trOn xe xich.
lOnh cho TD1S TidP Van cdng cdc Dcm Vi Ydm Tro
CuOc lui qudn an toin ngodi su thiCt hai nh6 cria
di chuydn ngay vd Biet Khu Thri D6,<1d sin sing
ciinh quin Dn ve TK/LK b! Phgc kich' Dei Tri Tinh xudng Vring 4 Chidn Thuit tidp tuc chidn aldu, ndu
tnidng Pham vdn Phric bi bdt va hoc tflp tf;n ngoii
bdc sudt t3 ndm. Trong cu6c lui quan, TD2/ 43 ola Sai COn thdt thri. Ltic d6 trong thAm tim 6ng

Thidu Tri Chd bi Cdnh qudn Dri b6 quan tren Nfi cing cAc ca'p chi huy SD ddu tin trrdng V4CT c6
Thi, nhmg cudi cing cfing h henh quAn nit vd c6c SD7, 9,21, Thidt Ky, BDQ, Phrio Binh vn nhdt

all1-d. c Bicn Hda sau ba ngdy chi€in tldu. T6m lai li cdc Li0n Doin DPQ, c6c Li€n DQi NQ thi?n

cuQc chidn thdng t4i Xudn LSc ald cho thd gidi bidt chidn drlng c6m, ndng nan yCu nrrdc, gi6'ng nhrl
cric cdp htdng ldnh Nguy6n IGroa Nam, L€ vdn
rd ld qudn dAn midn Nam rdt mudn chidn tldu tld
Hurg, TrAn vin FIai thi QLVNCH c6 thd cd thri
chidn thing gi{c CQng xam Hng, nhdrg ho da cAm cr vai th6ng chd quAn vian. Sing ngiy 304
nhidu ldn phrii b6 ld cd h6i chidn thing, bdi tl6ng
1975, SDL1BB chuydn quAn nhrrng kh6ng thd gi{t
minh Hoa K! vd chinh tl6ng bdo minh tim tlf mqi sflp ciu xa 16. GAn tnia, khi tloin qu6n tdi Cdu
cach ngen cin, ph6 hoai lim h6ng l.-i hldng vi Sdn, thi dai phat thanh qua giAng Nguy6n htlu
cuQc chidn thing sau cring. Theo ki gin chidn
Hanh k€u goi QLYNCH, tudn hnnh lOnh crla Tdng
tnidng Nguy6n Tuydn, lim vcc tai Dei ph6t thanh
Thdng, Tdng Td Lenh budng sring ttdu hing VC'
Sei Gdn, ngddi da nhiy vdo thi xd Xudn L6c tlang
Tin trOn khidn cho linh triing kh6c l6c, nhidu ngrrdi
trong cdn bio lrta, theo siit DE18 trinh sat, sau a16
dap gay srlng hay bdn tlidn cudng vdo VC, khidn
cring vdi c6nh quAn di sudt tloan tlddmg lui qudn
tl TAn Phong vd Ba Ria, da ttuc ti€ip ph6ng vdn nhid; ke thrtong vong. Lric bdy gid theo Ong cdn 1
Trung D6i nhdn8 Td6ng DAo cho moi ngudi tan
Tudng Dao khi OAng ngdi nghr tai cenh nlng cao
hang, riang 6ng vd nhi cria Me thay ild rdi trdn
su, vidt ring : "Ong" Tridng rdt tu iin, kh6ng hd xudng V4, nhfirg t4i tlAy tlai cuoc da ilinh khi
giAn drl hay t6 v6 so hii khi didu qudn."
Duong vin Minh tlAu hang giac. Ciic Trldng Nam,

TSUDOAN 18 BO BINH 190

Hdrg, Hai vi thi hdnh kf ludt quAn doi da t1r s6t sau gidc trAm kha miiu le, da nhfln diQn 16 nhrlng
lim rang danh kt cddrg cda m6t quan d6i nhdn
bo mdt kha 6i trong chdn tam quan ve ggi dich
bin, vi td qudc, danh drt, trdch nhiam. Ong trd lai danh Ha N6i mdi chinh ld nhring tdn linh tidn

Sii Gdn rrgdy 9-5-1975, ra trinh di€n vi ldnh 6n phong d6nh thu€ cho NgaJiu, Xd H6i Chrl Nghia.
hdn mrldi bay ndm ti.
Hdm t6m nem qua, ngrrdi Vidt th6ng thr{i c6 bidt
L€ Minh Drio
Ddi Trai Nghi€p Linh Trong Cdi Trim Nim c6 kh6ng, c6 ali llnh hay sudt ddi mang do cao ddu

Gid cudi cring bdng tdi nhri trdi s4p, nhung trdn llnh, di thi nhau mda bdt vidt hdi kf vi tich
srl chidn tranh VN drta vdo nrli tii li6u trong c6c
v6n cdn m6t sd ldn .ldn vi Dn, TQLC, BEQ, LLDB thd viCn tni da sd li cria ngoai qudc vi VC. Thdi
chidn VNCH lim gi cd nha vdn nhi btio, nhi tri
bdt tuan l€nh cria Dridng van Minh, chAn al6nh VC thfc vidt nhftrg ddng khen linh nhdtg ciei su

khlp cric ngA tlrrdng den tdi Dinh DOc Lep, ndi Tddng Nguyen Nggc Loan can dAm phi thudng, ata

Tdng Thdng vi Chinh Phri dang quli chd dAng bidu bdn chdt ten Briy Ldp tai ngd ba vudn Lai. Day h
quy hang. Theo Nguy6n khdc Ngr? trong m6t tCn VC ktrdt m6u vi iic 6n nhdt trong tran
Miu ThAir tai Sdi Gdn. Chuy€n bin VC gidt hai
NGCCCVNCH, ndi trang 385, ghi lai nhftig cai hen dan lanh tren bi tCn kf gin Eddie Adams chup
oia d6m x6i thit, tnrdc bon c6n binh vao ngay 2-5- hinh vi ph6ng anh kndp thd gidi. Thd li b6o ta,
b6o gidc hia vdi hO thdng tmydn thdng thin c6ng
1975 nhU sau: vd ddm phiin chidn Hoa Ki lam ldn chuyen ma vd
duy6n nhdt lA hai ten dAn bidu tling dAn chri Mi
" Minh n6i li c6ng ddn mQt ntic VN, dft rutdc hic ald li mu Elizabeth Holtzman vi ching Harold
dwc GtAt PHONG, t'i 161 aui mitng. Huyin n6i
Sawyer n6p aldn kien ginrn Biy Ldp vn ddi Hoa K}'
t1i aui miory khi thAy DAN T1C dlqc gidi ph6ng. trqc xudt Tddng Loan nim1976 nhralg v6 hiCu.
Ri0ng t€n Nguydn adn Hdo, k€ dem 78 tdn zsing
cia Ngdn Hnng QGVN ddng cho LA Dudn, LA Dtu Cring may trong cei d6'ng s6ch br4o ti pi hi niy,
tim mii ching thdy mdt trang nao vi& va VNCH
Tho, n6i tAi nghi ddy ti mQt ngny LICH Sil, Hdo
bdn Cam Ranh hay aldt dai cho My, cring ching c6
hi€n 0 TX, Hoa K!"
ai n6i ciic tudng l6nh VNCH bi tu ngodi Bdc, diu
Sni Gdn d6 chdt hic 12 giit 30, d6n chring hing hay 1dm nhuc qudn c16i vi sd chdt, sg d6i hay
hd hrlng nhtn chri mdi vd nhrlng con khl ngudi sdt
chudng, qudng khAn d6, tay cdm cd miiu, vd trang h6m dar,h bi du d6. Nhrlng nhd vidt st chl mai
sfng dan irldm dudc cria linh qudng khdp drrdng, mia ciii d6m Tr] Hdi tAn thdi ngd ngd ngeo
cdi xe Jeep, la 6 muii rdi kh6p thenh phd. Ddng hic
c6 125 nhi brio TAy Phudng cdng chen ldn cli xem ngrio,Ong dng con con tnldc Nam Long, C6ng
Trang, Bdi Tin va cAi d6m bO d6i m6n thu6c hl
86 Edi Giai Ph6ng Midn Nam, mi bdy 1Au nay ho
cloin thi& giep 203 Bdc Vidt li Brii vin Tring, lim
h€'t ldng ca tqng, chi vi c6 thdnh kidn vdi
mdt hdt thd th6'ng cria con ngddi dd m6t thdi lim
QLVNCH, nlrd vAy phe ta mdi t6 ngrla ra khi xiic
trdm ca midc. TA't cA cring li f trdi, Sai cdn td thdt
nhan ra'r cd ddu li pO pOI sAc vIEr.
Tran td Los Angeles times, kf gid Norman thfi n€n quAn chring kh6ng tdng khdi nghia, bdi

Pohrets n6i Nam VN ma't kh6ng do bd't mdn n6i bO vay quan H6 khOng cdn lf do gi dd tan s6t va tdm

ma ia su xam Hng cria Bdc Vi€t. MQt nrl ky giri mdu mi6n nam nhri cl6 iri ru6t cda Hd Chi Minh la
Ph6p Brigitte Friang mai mla rlng ftna 30-4-1975,
xe tang cong sin vdo Sii Gdn, thinh phd da chdt, Polpot t16 lim tai xrl chria Thrip. Hdn nta *reo drl
chi c6 hi con nit va 125 nhn b6o. Gidc crrdp goi ta doiin crla vdn hio Nga lrru vong Solienitsyne, ndu
ra tay khring bd trdng trdn, chda chlc tAp thd
ld ngqy thi c6 chi li la nhrtng n6i dau nhrlc nhdi
QLVNCH chiu b6 iay chd che't, nan cling ta bdn
trong ddi trai kidp 1ffi cria nhrlng thanh ni6n ihdi gia dn nhan dao, chi TAP TRUNG HOC TAP CAI

dai, li bi Drldng vdn Minh cing diim phAn tdc T4O rdi vd. Bidt trrrdc su tan ec ctia bon thdng

VNCH brin dfng dd chring ddi chit hu danh. Cuo'i tran chidm d6ng qua ddng viet sr? nhtl Tau, Chiem,
cing cdn mrdc thi cdn ta't ca, mdt vdo tay cong san
rdi ai cring trd thdnh ciinh luc binh trdi giat mu6n Tay, nen ngudi midn nam n6 10, giri bQ v6n vd
phddng cring may tuyCt dai d6n chring midn Nam
mi6n crtdng giao ti6'p vdi gidc bdc, nhQn chring li
d6ng bio, cring nhd thai dO gii ngQ hang say ghi

danh hoc tap cda quan c6ng ciin crinh. Tdt cA chi vi

ihdi thd phrii thd thdi, n6n ai cring n6n nhuc giri

rSIJ DOAN 18 BO BINH 191

mang, chd ngay theo g6t }Irtrlg D4o, Lc l4i, Quang trAn mu6n mat, hoec h/ ta nhdtg phAn ldn tldu do
Trung cl6nh tludi giac Hd quang phuc ddt nudc. c6ng s;in gei dat. May m{n thay trong cr6i thd gidi
Nay thi ci nudc VN chlng ri€ng gi linh,trrl ai may ti tien, bdn thlu, ngoii mot sd it kh6ng chi.u ndi da
min chay ki.p, tldu it nhiAu ndm mrii cAi tao,tdy
nao, nhdi sq con ngddi. N6i chung muc tlich cria chdt vi oli tldu. TuyQt i14i tri nhnn vNcH da ddn

c6ng sin Ha NOi bdt VNCH hoc taP la dd hem doa nggc brldc ra tlia nggc, hg khong hd bi cdi tao, tdy
nao nhdng ho hqc tlrroc trong chdn lao tri srt chi-u
trdn ep ngudi dAn binh thddng, ha nhuc tri thri
ngrrdi linh. Hqc t4P quAn duing khiic cii tao tri ttrtng ttd coi thrrdng trli nhuc, cay tlxng vi tinh
thrlc, cho nen cring li cii tao, ttldng lSnh khec cdp
te, rf . Bi vfy cling ldy ta suy bgng ngudi, vi thrrdng tl6ng tlQi tt6ng bio-
trong ciii thicn dudng xi nghia vi chdn bui h6ng,
thdy viy md kh6ng PMi vay, cay ddng vi tii nhuc Diu c6 ai ngu t1d d tt) trrr khi vqn bdt <l{c di' Bdi
thd tu nggc kh6ng bao gid ld noi tld khoe thenh
hing hing bao chgc nem chua thi sao hdi trdi ?
tich r6i vu c6o ctro k6 kh6c li thua minh, h aliu
Hdn nrla vdi bin chdt bao ngddc, n6i ldo vi b€u
xdu nhrlng thAn hI.ng cda VNCH dd vi tlang dugc hing gi{c rrong khi minh chrla drdc c6 6 tn hay

quAn chdng trong ngoai nrl6c kinh trgng, thi cdi kh6ng. Cic vi hldng Ianh VNCH trong d6 c6 tudng
chuyCn vu vd chC gh6t nay cdn rnd-y ai tin, sau khi
I€ Minh Dio vi gin hdt quan c6ng cec cdp MrICH
tli bidt qua nhrlng hinh 6nh khrlng khi6p crta tu t16 ldm hdt nhiQm vu aldi txai, nghieP linh. Ho h tri
thfc, si phu, li anh hnng trong ldng dAn tQc diing
nhdn khi dgc Goulas mi vin hiro Solienitsyne dicn
klnh trqng ve thudng quf, cho ncn ta ccng ahlng
te. ddi h6i gi hdn, bdi ho da lim hdt srlc minh rdi.

That thdm thtu bidt bao qua ldi tam tinh
cia hldng Le Minh Deo tai Nam CA, trong IAn hQi

Mriu bdt dAu tld lai trl nhrlng ngdy hoan l4c, hoi ngQ aldu ticn vdi cric quan nhan cri crla SD18BB sau
binh thr6ng F1975, kh6ng bidt Dudng vdn Minh c6 cuQc bd ddu. 6ng n6i ndu c6 ki6p sau, chi xin ahld. c
trlnh dian VC hay kh6ng nhrfrg tai tru sd Ha Nghi
tidp tgc lem ngrrdi linh VNCH.
Vicn dddng Trr Do, Lf Qui ChunC qua ciii ggi li
Tdng Trrrdng th6ng tin 2 ngiy cldn hinh diOn tlAu Tli Li€u Than Khio

ti€n- Sing tl6 y mdc a16 l6n c6 mang sring lgc ve Nhrlng ngiy cudi crlng cria YNCH-Nguy6n khdc

da dd 10 bO nit vo li6m si cring t4n khi bi ten VC

trong c6i Uy Ban qudn quin Sii Gdn chdt vdn, so Ng,i

aldn n6i phai vtp t6 trcn sin nhd trudc al6ng ahi 25 nam kh6i lfia-Lf Tdng Bd,
ciic ph6ng vien ngoai qudc (NNCCVNCH cfia Hd chi Minh, Ng6 Dinh Diem-Hd si Khuc

Nguy6n khdc Ngit, trang 386). Rieng hidng Ianh va LC Minh Drio-NguY6n TuY€n
ca'p T5 VNCH ngiy 8-5-1975 trinh dian tai Vien Du
tC Minh Ddo-KBC Hli Ngoai
Bi Dai Hgc Sai Gdn s6 91 TrAn Hoing Qudn' Ngoai VN qua ling ktnh 24 nhan vQt-Nguy6n van Hing
trd hrdng Nguy6n vdn Vy b! bCnh nang, tdt ca bi
Chi6n Tranh VN toan taP-Nguyen Erlc Phuong
g1fi l4i dd hoc taP ddt 1 t4i Eai Hoc Xa Minh
Chidn Srl QLYNCH-Pham Phong Dinh

M4ng, Chg Ldn. Sau d6 Z7 t]rdng ra trinh di€n vd Bia MiQng-Cao Khdc TiQP

hrdng Lt Tdng 816 bi b5t tai cli chi aludc giam

chung t?i TTHL Quang Tnmg. Cnng tei day cdn c6

tl6ng dio si quan c6c cdp. R6i thi cec hidng drldc
tlrta ra Bic bing mriy bay, cdc cdp cdn lai di tiu

thrly,xe hla nhftg dn di beng Phudng tiQn gt, thi
cfing gip nhau tai cdc tlng tla nggc trAn gian d

thuqng du Bic viQt Yen Bdi, I-io cai, Ha Giang,

Hi Tay, Nam Hi, Thanh NghQ. Nhting ngudi quen

sdng ngoii aldi n€n chrta bi& nhrhg gi that srl c6

trong nha tn, nhdt ld nhi tri c6ng srin. Ddy li m6t
xi h6i thu hep,chung quanh li rdo gai min bdy,
hong sring vi c6i tdm <1!a lang s6i cria bon cai ti.
Day cfing h m6t truldng hoc tld chung quanh l6t

rsUDoAN 18 B0 BINH 192

.al Trung hldng Pham Qudc ThuAn, Trr lanh

DONG NAI Qudn doin III & QuAn khu 3 chi alinh Su doan

18BB cdp tdc md cu6c Hinh quAn diOt dich. Trung

doin 43BB crla Eai t6 L0 XuAn Hidu duoc Thidu

IIAY SONG hldng LC Minh EAo, Tu lenh S1I tloin chgn dua vio
I
cuOc chidn. Vi Tidu tlodn 2/43 cria Thidu tii
"Nhi Bi ntdc chdy chia hai, Nguy6n Hfiu Chd la ddn vi chiu trach nhiem mii

Ai oA Gia Dinh, D6ng Nai thi ad" tdn cdng chinh. Tidu doan se vugt s6ng Ddng Nai
ctinh thirlg vdo tlAu bon COng sin xdrn lrroc tlang
Tt Thanh phd Bi€n Hda, theo con drrdng chidm girl xa Thai Hung. Trong hic a16, Tidu doin
3/43 ctl,a Thidu td Nguy6n Vdn DU hoat dOng dn
aldt d6, ngudc gidng s6ng Ddng Nai tli 16n Thric Tri
An, qua kh6i qudn C6ng Thanh, cldn xa Dai An, ta ngri ving rtng Ddt Cu6'c, phia TAy-Bdc xd; Tidu
s€ gAp m6t b6n dd. Ddi diOn b6n dd, bOn kia s6ng
doan 1/43 cria Thidu tri Nguy6n Hrtu Tai tidn qudn
ld xi Thdi Hung. Xa trai dai theo bd hrlu ngan crla
con s6ng, g6m c6 4ling, m6i ling ddu c6 Nhd Thd theo truc Tay-DOng ddn 6p srit vio mgc tiOu, dd
C6ng girio, c6 Cha xrl chdm lo ho dao. Phia Bdc vi
Tay-Bdc lA ddt ru6ng. Xa xa li rrtng Edt Cu6'c; mii phan ten luc ludng alich.
nlng b6-t tdn ndi li6n vdi ciic chidn khu E va C, tfc
Sau gln m6t tuAn 16 6c chidru quan COng
chidn khu Dudng Minh ChAu cria Viet C6ng. Thai sin xim ludc da tham bai hoin toin, phdi nit vd
ning s6u, mang theo hing chuc chi€lc xe bd chd
Hrng li m6t xd C6ng giiio Di crr. D6ng bio midn
dAy thrr<rng vong. X6 Thei Hrtng da dudc giai t6a.
Bdc trl hai tlnh Thei Binh va Hlarg y6n phrii rdi b6
E6ng bdo tdn crr liinh nan ngay tt nhang ngdy clAu
que +a/ cta't td, ali vdo Nam tim TIJ DO sau Hiep
alinh Dinh chidn GenEve ndm 1954, dridc Chinl cfa tran chidry nay luc tuc trd vd ldng cn, xdy
phri cria cd Tdng Thdng Ng6 Dinh Di0m drra vd
day t6i dinh crr lap nghi0p. Nhd ru6ng ddt miu drrng lai que hrrdng dd n6t vdi sd tidp tay cda cec

md, t6m c6 dAy s6ng, chA-ng mdy chdc, ngudi d6n chidn si Tidu doin 2/ 43BB vita mdi buOng tay

da c6 m6t cu6c sdng sung tric thodi m6i, hdn hln sting.

hdi cdn I qua nhi. Nhrarg "QuO hddng ta tlep hon Vio m6t dem mria hd ndm 1974, m6 dAu

cd" (Home sweet home!). Ldng hoii vong cd huong chidn dich Hd - Thu, Srt doan 7 C6ng sdn Bdc Vi0t
d6 thd hien qua viCc det tCn cho Xa. D6ng bdo dd
ldy hai chfi ddu cr.la chl? Th6i Binh vd Hrrng y€n da tung Trung doin 165 ttrinh chidm xd Thrii Hrrrg.
gh6p lai thdnh tcn THAI HLtNc. Chfng da nlanh ch6ng chidm i-mh tran dia, d6n
Tidu tlodn Eia Phudng QuAn Tinh Bi0n Hda lo an
Nhdrg vao mOt dem hC nem 1974, trong ninh lanh thd vd m6t g6c d ttAu Xa. Tinh hinh that

hic ddn ling Clang sdng hanh phric, y6n linh thi nguy ngAp.
C6ng quAn vdi chidn thuAt c6- hrlu li "tidn phdo,
hau xung", chring Cli ni dan phdo dri loai, tri sring Trung doin 43, Srr doan 18BB/QLVNCH
c6i 611y, 82\y, ddn ciic loai phiio iAm xa 1201y, vi cria Dai ta LG XuAn Hi€iu duoc l6nh cdp t6'c md
1301y lOn dAu ngudi d6n Thfi Hung vO tQi. Sau cu6c hinh qudn gi6i tda. Lfc nay ddn vi dang hoat
nhftig dgt mda phao tin bao, cac don vi b6 d6i
cfa Trulg doin 165 thuoc su dodn 7 CSBV d6ng tlQng vring TAn Uy€n (Bien Hda), Binh Cd, Binh

loat tidn cdng chidm xa Thdi Hung mA chring coi My (Binh Dridng). Vdi ba Tidu tloin cd hdu: Tidu

nhu h mot d6n b6t cda QLVNCH. Tidu tloin Dia dodn 1 trl Tdn Uy€n tidn qudn theo hudng Tay-Bdc
Phudng Quan Tinh Bi€n Hda, vdi nhi€m vu an
- D6ng-Nam aldn Th6i Hrrng. Tidu doin 3 hoat
ninh ldnh thd, ddng tntdc m6t dich quAn vdi con
sd 6p d6o, danh phdi nit vd cd tht m6t gdc d dQng vdng Rdng Da't Cudc, dd phan t6n luc htdng
cldu xa, lung dua vdo m6 s6ng, dd b6o todn lrrc
dich; Tidu doin 2 lim n6 luc chinh, vddt s6ng
hlqng.
Edng Nai drinh chinh dign vio muc tiCu.

Ngiy N: Doin quAn xa alua TD tldn d6 tai

bdn tld thuOc Xd Dai An, bd Nam s6ng D6ng Nai.
B€n kia s6ng ld xd Thrii Hung, thuQc QuAn C6ng

Thanh, Tinh BiCn Hda, clang bi Trung dodn 165
CSBV chidm crl. Tidu doin DPQ bi ddn vio m6t

g6c d ddu Xd. VrIa d6 qudn, TD lidn iri6n khai atdi

hinh, 6p s6t bd s6ng chd l€nh. Tidu rlodn trrrdng,

va Ban Tham muu cing ciic Si quan Dai d6i ini8ng

cli quan siit dia th6 dd chon dia didm vudt s6ng.

rsLJ DoAN 18 B0 BINH 193

Didm vudt s6ng li noi ddi diQn qua gidng s6ng vdi cuQc d6nh dOm. Chring khdng ngd ddn vi vta mdi

Tidu tloin DPQ tlang co dun cd thli. QuAn dodn III tl{t chdn l€n bd al6 td chfc ngay cuQc tdn c6ng
biet phrii 15 chidc xu6ng tld bQ. M6i chidc chuyOn dom. D6nh al€m li sd tnJdng cia VC. La tlia th6,
tldm tdi kh6 nhin ra nhau. Nhtmg c6c Dai clQi
chd dddc mQt Tidu dQi. Nhd vAy m6i ttdt c6 thd
tnrdng ginu kinh ngiQm chidn trrrdng, trYng x6ng
vrrdt s6ng ca mot Dai aloi. Gid vudt s6ng h lfc trdi
nhii nhem t6'i. Tidu doan se nldt s6ng nhidu tlot. pha qua nhidu tran mec, trl An LQc crla Binh Long
Dai t16i 2 cria Tnrng fy Vd Vnn Mrrdi, K.25 Di Lat
Anh Dring ndlrl. 1972 ttdn trfn Bd Lr{ thuoc Quin
di chuydn tldu ti€n; kd tldn h 86 Chi Huy nhe TD Phri Girio, Binh Drrcmg ndm 1973, de rft xua't sic
cria Dai dy Pham Dinh Hu0, K.23B Di Lat, vi Dai
hudng den ddn vi minh tiSn cdng, danh dudi dich
d0i 3 cria Trung dy Nguy6n Vdn Hring, K.24 Di
L4t . B0 Chi Huy TD s€ .li cing Dai alQi 1 ctla ra xa ngodi srt mong rtdc cia t6i. CQng qu6n bi
Trung riy Nguyen Mf, SQ/Thn Dfc. Dai tl6i Chi ali{nh bdt ngd, phin rlng ydu dt. PhAn l6n chring
chi tim c6ch th6o lui vd hrrdng Bdc, kh6ng drirn
Huy & Ydm trd cria Trung riy V6 Kirn Thach,
SQ/Thri Drlc; Dai al6i 4 cria Trung fy Hn Vin giao chi€in lau. Tin trlc sd khdi cho bidt, Dai a10i 2
ko.rg, SQ/fnt Dric, s€ t1i nhring chuydn sau
da diCt gSn mQt d khring cu cria tlich, tich thu m6t
cing. Hd th6'ng truydn tin lim vi6c tdt, nhdt ln vdi sring cdi 61ly vd mdy khdu AK47. Dai c10i 3 crla
ddn vi b4n, TDIDPQ dang nlm chd ddi ben kia
Trung riy Hring cfing dudi dich ch4y dii. Chring
s6ng.
b6 lai cA quan trang qudn dung ve thrldng vong
Ddn gid G, gid vrtdt s6ng. Ba chidc xudng
kh6ng kip mang theo. Nghtu li chring dd "b6 crla
m6y chd trung d6i ddu ti6n vddt tuydn xudt phiit chay ldy ngrldi". D€in lfc trdi siing, Tidu doin di
dd thim dd phin rlng tllch, vA l3p <tdu cAu cho hodn toin lim chli Ling 1, vi m6t phAn crla Ling

didm vrrot s6ng. Khi nhring chidc xu6ng qua kh6i 2 (Xa c6 4 ldng). Chring t6i .ld chidm alddc khu
drld. c nlla gidng song, sip tidn vio bd ald ald b0, thi Nha Thd ki6n cd. TOi dat 86 Chi Huy/TD trong

sing AI! 840, 841., va dai li€n oia dich ddng loat khudn vi€n nhi cria Cha Xll. TrY d6 md nhr?ng cu6c
tdn c6ng kd tidp. COng quAn tld kh6ng chlu ndi
nd, nhSm vdo ba chidc xudng tlang rc s6ng. Mot
cuQc tfn cOng vU b6o vi bdt ngd cria Tidu tloin,
chidc bi tning tlan Brto r6i ldt chim. Hai chidc kia bi
denh phii Ini ddn, lni ddn...vd hrrdng Bdc, noi tidp
bdn thring nhidu ld dan, phrii v6i vd quay trd lai. gi6p vdi nhring crinh nlng gia di vd c6c mit khu.

C6c chidn si trOn chi€ic xudng b! bdn chim chdi vdi Ngiy N+1: Tidu tloin td'n c6ng chidm ndt

gita gidng sOng. Mot sd tluoc olu tho6t, nhrrng Ling 2. Trin chidn khd gay go. T6i da phAi xrl
dung Phdo binh vi Kh6ng quan licn tuc tld triCt ha
ngddi Trung si Tidu a16i tnldng va hai d6ng tlQi b!
mldc cudn tr6i theo gidng song va tan 'Irhanh phd nhrlng din sfng cQng tldng vd nhrhg d khdng crr
m4nh clia tlich. C6 tlidu rdt thuan ldi cho quan ban
Bi€n Hda. Khi alrrdc vdt leru hg da thanh ngrrdi
thien c6. D6 le nhr?ng chidn si anh drlng cria ld tl6ng bio toin xd Th6i Hrtrg da Om cach tan cd
TDZ/$ dd't tien hy sinh trong tran chi€in trii chidm
xd Th6i Htrg. CuOc vuot sdlg thdt bai. Nhrrng qua bdn kia s6ng D6ng Nai ngay trl khi CQng qudn

"thdt b4i li me thinh c6ng", "thua keo niy, biy keo vd chidm c16ng lnng. Ddng bno h nhr?ng ngudi di

kh6c". Nhi€m vq nhdt .linh ph,ei hoin thinh. cu tA midn B{c trdn thoet "ThiCn alddnt COng san"
tim Tll Do. Edng bdo t16 c6 thrla kinh nghiQm vdi
T6i sdp cl{t chuydn vdot s6ng lAn thr? hai.
bgn CQng sdn v6 thAn, dd man, va khet mriu' Ddng
Thdi didm ld quii nr?a al6m, kic trang vda Hng.
Ering 12 gid, t6i cho din ph6o 8 khdu 105 ly trl cdn bio ali nhanh ch6ng tim crich xa l6nh chring. Ndi
nao c6 quan Cqng san xu6't hiOn ld noi d6 tldng
cll hOa lr/c bin tdi ta'p l6n muc tiOu, vd doc theo bd bio C6ng gi6o tim c6ch b6 nhi, b6 cfa, b6 ru6ng

s6ng. Ddng thdi t6i yeu clu v! Thidu ta TDT/DPQ vrtdn ra tli. D6ng bno da trenh xa bgn CQng sdn

cho m6 nhrlng cu6c ph6n cdng gid, vd ddng loat xam ludc c0ng nhu ngrldi din trenh xa bOnh cti
hrli. Cric cha xf cing al€'n 8{P Thidu Trldng Trl
nd sring. Dring 12:30, toin bQ Dai d6i 2 oia Tmng
dy Mudi bdt dAu cuoc vudt s6ng. Lo au va hdi lenh LC Minh Drio tld ydu cAu crl viQc xrl dung

hop! Nhrrng toiin quan tidn phuong al6 a14t chAn bom tl4n tdi <la hAu tic't kicm xddng miiu cria quAn

aludc l6n bd, de lflp tluoc tlAu cdu. Tidu doan vrldt si, nri6n sao giai t6a drldc nhanJr ch6ng dd ngrldi
song theo thing kd hoach. Sau khi g{p vi Thidu t6 dan c6 thd sdm trd vd ldng cd. "Dddc ldi nhll cdi
TDT ban, t6i cho lenh cldn vi phan cdng ngay t1d
ndi rQng vdng clai kidm so6t. Tidu aloin bdt tldu tdm ldng", t6i da xfi dung tdi cta phi ph6o dd mau
ch6ng thanh todn muc tieu. €h6ng vi6n truydn

!suDoAN 18 B0 BINH 194

hinh Nguy6n CAu cria Dii Truydn hinh Qudn c16i tieu diat. Bit sdng 3 tn binh. Tich thu 1 srlng
di theo don vi ngay td ngAy tldu ti€n cria trf,n phdng kh6ng 1^211'7, L snng c6i 6lly,2 m6y tuydn

chidn, cla ghi lai nhrlng doan phim quan trong, rdt tin Trung c6ng, nhidu vri khi cii nhAn. X6c dich
nlm la 1i0t do clan phiio. Sau tran d6nh quydt alinh
gi6 tri. Anh dd quay cdn cAn}, cAnh ciic chidn si cl6, nhring d kh6ng crr cia C6ng quan cdn lai phin

TDT/ 43 gtdng co khdu sring phdng kh6ng L2ly7 v6i rlng rdt ydu 6t, vi t16 nhanh ch6ng bi thanh todn.
. Ngdy N+3: Tidu dodn 2/43 dd hoin toin
dich quAn tai m6t d kh6ng crr nim phia Tay Lang
lirn chd trdn alia. Budi tnla h6m t16, ngay khi tidng
2. Trdn chiSn d6m miiu vi gay go c:i.a TD2/43 dd sfng truy kich tlich cdn nd rbn, Dai td Trung ttoin
tnrdng 43BB L€ XuAn Hidu da hddng d5n Thidu
t6i chidm xa Thdi Hung de dudc anh Nguy6n CAu
Tddng Trr lenh SD l€ Minh DAo vi Trung trrdng
ghi lai ddy dri. Sau d6 anh ldy thOm c6nh dd n6t Tlr lCnh QuAn cloin III Pham Qudc ThuAn ttdn

cria lAng xd, cAnh mudi mot Nhi Thd vi Nhd thim tran dia. Kh6i sring v5n cdn nghi ngdt, cf[ta
tan hdt; xric dich v6n cdn nim rAi rrdc kh{p dd day.
Nguyen, trong sd mrrdi ba c6i cria todn xa bi hu
Vi tldn chidu, t6i dd c6 thd cho ph6p ddng bdo'.trd
h4i. Nhrlrg ddng bio dd rdt hoan ngh€nh c6c chidn vd ling cri" nhrt tua dd crla cuO'n phirn do anh

sl QLVNCH, vui mrlng trd vd ling cfi xay drmg lai Nguy6n CAu da thuc td thuc hicn.

cudc sdng sau tran chidn. Cinh tidng chu6ng giiio Gidng s6ng Ddng Nai hidn hda lai trd vd
nhfng ngiy th6ng binh yen ct, mang ddt phrir sa
dddng ng6n nga trong silng sdm hay chidu hdm,
miu md trl nhrlng c6nh nlng gia, bdi ddp cho
cAnh ciic tin hrlu di 16 Nha Thd, ...anh cring ghi lai
rudng tldng thCm tdt hloi. Gidng song ldng ld chiy
tlAy chl. Nguy6n CAu al6 thrlc hion m6t cudn phim qua Thdnh phd BiCn hda hi6n diu, cudn cuon tu6n
ra s6ng Nha BC, tntdc khi tu h6i vd Bidn Ddng.
nhua dai 23 phrlt vdi hra dd: " fnd VE lArgC
Michigar; cudi mria tuydt trdng 2005
C6". Cuo'n phim tlrroc hinh chidu cho Ph6i doin
Li€n Minh A Chau ch6'ng COng do Biic sI phan Brio Dinh Nguy6n Hfiu Chd
' Huy Qurdt lim Chri tich, khi cldn vi€ing thim Tlnh Tidu doin 2/43ISD18BB/QLVNCH

Bi€n Hda vao cudi ndtn 1974. Theo anh CAu cho

bidt, Ph6i doin ng6 1/ muO'n mua cudn phim vdi

gia 3 triCu ddng, nhrrng anh ald tr] chdi. Cu6n

phim cring da dudc chidu lai nhidu lAn tren dai

Truydn hinh Qudn d6i trong nhrlng ngiy cudi

th6ng Tri den, trudc khi tan hdng. Hidn anh Clu

alinh cri tai San Jos6, Califomia.

Tai b6n dd Xa Eai An bOn kia s6ng Ddng

Nai, toi det mot TiAn tram Tidu doin dd 10 viec tei

thrldng ve tidp td. Hing ngey ddng bno Thrii Hrrng

dd nd'u khoai, sdn, c6 khi thi x6i gdi qua ring h6

. c6c chi€in si dang chidn clfu. Drlng li tinh "QuAn

Dan nhrt cii vdi nudc".

Ngny N+2: Nhidu ph6ng viOn Sdi gdn tldn

met tran. Trong sd t16 c6 hdng UPI vi AFP. T6i

gdp ho chuydn trd va chd algi. Tdi chd ddi mot

trAn chidn quy6t tlinh. Trong llic d6 cric ciinh quAn

v6n tidp tuc tidn chi6m c6c phAn dA't C6ng quAn

cdn bem girl. Nhtrg ning nhdt li c6nh qudn cda

Dai ddi 1 do Trung riy Nguy6n M! chl huy. Cenh

quan nay dang gAp sric khiing cli menh liCt cda

dich cdp d4i d6i. Chring c6 sring phdng kh6ng vi
srlng cdi 611y. Sring 821y vi 1301y thi td xa bdn lai.

TOi cho Ti6n s6t vi€n Ph6o binh tlidu chinh chinh

xiic, bdn tap trung lim cho t€ liet muc ti€u. Sau t16

t6i mdi cilc ph6ng vien cring di tham du ran denh.

Anh Nguy6n CAu thi sd'n sing ti6p tuc ldm c6ng

vi€c cria minh. Kdt quA, d kh6ng cg cia dich bi

rSIJ DOAN 18 BO BINH 1 95

etAodntsBqBinfi

Ui llhtug Ghing Trai lling lld Tang Bdng Hd Hai

Ph4m Phong Dinh

o
xu6'ng phrrong Nam, trong mrru d6 bdnh trridng

chri ngtria cQng san.

u Doan 18 BO Binh alddc tharih laP nSey MOt aldt nudc non tre chi mdi chinh thrlc
16.5.1965 tai Xuan lfc, tinh ly tinh Long
hinh thanh trl nim 1954, mot quan doi nh6 b6
Khenh, ald tlip ring nhu cAu chidn thudt vd trong thdi tlidm ph6i thai cria nhrlng ndm 1960 tliy
ddy thri trong l6n gidc ngoii,
ciii td qudn t16i, girla lric tinh hinh ddt nlldc bidn cl6ng tlAy tlrrong cq mot kh6'i bidn ngrrdi t16
dang thrJc su lam vao giai tlo4n nghiOm trong, khi ddm cAm sring
quan c6ng sin Bdc Vi0t nhAn tinh hinh chinh tri rdi vi
ren cda Viet Nam CQng Hda kh6i su xam nhaP qui
m6 ciic tlon vi chinh qui vdo midn Nam. Chinh phti vli khi gidt ngudi ghe rdn cria 13 midc c6ng sary
vdi sd ddn trOn m6t tl ngrldi. Qudn ddn Viet Nam
dan sd dudi quydn lanh dao cda Qudc Trudng CQng Hda kh6ng c6 m6t sd chqn lrta nio khdc,
Phan Khdc Sriu vn Thrl Tddng Phan Huy Qur6t da
ngoai viqc tin lrrc chidn tlfu ngdn chO-ng con b6o
khong t4p trung aluqc srlc manh tloin kdt cria quAn t16 cu6ng chi€(n, cudng set, ma c6 thd n6i ld hung
tdn va khet m6u nhdt trong lirh sd nhan loai' Tq
ddn rdt cAn thidt dd .ldi ph6 vdi tinh thd, vi cflng Do Hay Li Chdt. Hitler vi Drlc Qudc Xa da gidt 6
kh6ng tlidu clQng hiQu quri c6c tlai aldn vi Quan trieu ngddi Do Th6i, nhrtng ndu aldgc so siinh vdi
nhring Lenin, Stalin, Mao Trach D6ng, Kim Nhat
Ldc Viet Nam COng Hda tld nghdnh chi€in v6i cdc Thnnh vn Hd Chi Minh va nhfing ding c6ng sin
lien hQ, mn da sat h4i 100 trieu ngtldi, thi Hitler
luc ludng rdt manh oia binh dQi Bdc ViOt vi cilc ching khrlc mdy m6t drla b6 tlfng ben canh nhring
ten dd td hung tdn. M6t kh6c biCt rdt ldn nlla:
tldn vi phi c6ng (ViQt cQng) thuQc Mat Tran Giai
Ph6ng Midn Nam. Chinh phri ddn srr quydt clinh Hitler kh6ng gidt ngudi Drlc, hdn chi gidt dan t6c
nit lui, mdi quan cl6i ViCt Nam COng Hda trd lai
nim chinh quydn tld dn alinh tinh hinh ve dddng khiic. Cdn Jrlng t6n d6 td cOng san, that ten nh5n
dAu vdi cudc xdm ldng cria Bic Vi6t ma da dudc va cfng that ngu ngdc tldn khdng cdn gi c6 thd
nAng i€n kich thudc vudt qu6 tdm v6c mot nd6c, ngu ngdc hdn ahldc nrla, chring gidt hai chinh ddn
vdi su hau thudn manh mC va v6 gi6i han cria ct6. cria chring vn ldy chuyO-n nfi xudng bidn m6u
hm ngudn vui thri khoiii cim, md chring tim drrgc
toan khdi c6ng sAn qu6'c t€i , i lng tldu li Li6n 56

vi Trung COng.

HQi Ddng Quan Nhan Quan Luc ViCt

Nam CQng Hda da dd crl Trung Trrdng
Nguy6n Vin Thieu vao cddng vi Chn Tich Uy

Ban Ldnh Dao Qu6'c Gia (hrdng duong Quo'c Doan U48 tai An Loc 1972

Trddng) va Thidu Trrdng Nguy6n Cao K}'
trong vai trd Chri Tich Oy Ban Hdnh Ph6p

Trung Uong (trrdng alddng Thri Trrdng). Ngiy

19.6.1965,416nh da'u ngiy QuAn Ldc Viet Nam
Cdng chitrg ra nhQn triich nhiCm tlidu hinh

gu6ng mriy qudc gia, xay ddng ndn ddn chri
va phat td6n tld't nudc, cl6ng thdi chlng l€n

bAo v0 Td Qudc chdng lai cu6c xdm ld'n dai
qui m6 cda khdi c6ng, md Nga Hoa dd dring

con t6t Bdc Vi6t lim dao qudn xung kich trdn

suDoAN 18 B0 BINH r 196

danh tri rdt hoa mf ddt cho c6i ten li "chuy6n dAn c6ng hay Cli linh cho chring, bit ciic c6 gdi tr6
lim giao li€n ki€m h0 li tinh duc cho bgn chring.
chlnh v0 sdn". Drlng tni6c nhdng dao quAn tanh Nhihg ngddi din hidn linh dy ndu c6 ai can tldm

trldi mrli m6u t16, gi6'ng nhd hang doin 6m binh iic chdng l4i hay chl 16 thrii c16 mi6n cudng ddu hic
qut tr6i day trl driy clia nguc, quin dan ViCt Nam khlc bi Vi€t c0ng dem ra tldng trdng chdt , ch6m,
COng Hda cdn rdng gdng grdnh srlc ndng chidn
tQp ddu, md bgng, cit cd, bin hay chdn sdng dd
tranh trCn t16i vai cdm c6i cda minh, mi c6n cAn goi li "lim gUdng". Ndu tron mQt ldng cing phdn
ch€nh ldch t15 thdy ra't 16. Nhrfrg h ngudi Viet cl6i, tht chrlng dem nhidu qudn ddn cldt phri vi tdn

Nam, ld hdu duO cria anh hring liOt nt1 gidng gidng sit. Tdt ca nhfing t6i 6c dy tlrroc quy dinh trdng tri

Lac ViCt c6 hon bdn ngan ndm ddng nddc va gill nf,ng n6 theo phrip luAt Viet Nam C6ng Hda ddnh

nddc, quan dAn midn Nam xiic dinh: D6nh. Vi cho nhdng thinh phAn bd-t hio goi chung li set
nhAn" cri6p b6c vi thd phi. Didu 4 Hi6n Ph.ip Viet
Ddnh Tdi Cing. D6nh dd tlrroc ldm ngrtdi. Drlnh dd
Narn COng Hda ghi rd vdi nguy€n vdn nhu sau:
bAo v0 cho srt sdng cdn cria dAn t6c. Erinh dd gin
"'ViCt Nam CQng Hda chdng lai chrl nghia c6ng sen
gifi que huchg aludc trl do va hda binh. Va deni
drldi moi hinh thrfc. Moi hdnh vi nhim muc dich
dd cho c6i goi ld chfi ngh-ra c6ng sin gdm ghidc tuyCn truyan hay thrrc hi6n chri nghia c6ng s6n
ddu bi cdm chl." Sau ndm 1975, cQng sin FId n6i
kh6ng dudc tlAm chdi ndy mdm tren dai da't xanh
cfrng ti toe "soan" hidn phep, dd ggi li c6 chdt "tri
hldi vi hidn hda niy. tue" vdi thd gidi b€n ngoai. C6 16 chring di tham

HQi Ddng Qudn Nhin Qudn Lrrc Viet Nam khrio bin Hidn Phrip cia ViCt Nam C6ng Hda, ddc
Cdng Hda gdp nit soan th6o nhfing kd hoanh canh bi€t Didu 4, n€n nhrlng c6n bQ "soan" hidn phrip
c6. ng sin cring cd dlia vio Didu 4 cria chring nhu
tan ddt nudc vi ciii td qudn d6i. Trong chidu
sau: Chi c6 Diing C6ng S6n Viet Nam li co cdu
hd6ng d6, su Doan 10 86 Binh chinh thfc ra aldi duy nha't dai di€n cho giai cdp c6ng - n6ng lanh
ngay 16.5.1965 vdi co cdu ahidc hinh thinh fil ciic
Trung Doin 43, 48 vd 52 Bi& Lap, cl)ng ciic ddn vi d4o nrldc C6ng Hda Xe Hoi Chli Nghia Viet Nam

ydm tro vA tac chidn ky thuat. Sau t16, Thi€it Eoin vi thqc hiQn chuy€n chinh v6 sdn.

5 Ky Binh cring aludc gia nhap vi trd nOn thinh . BiNH DINH vi, xAY DIJ. NG

phAn co hrlu clia Sd Doen 10 BO Binh. Hai ndm Trong giai aloan clAu tt nem 1965 tldn ndm

sal! ngay 1.1,.1967, Su Doan 10 B0 Binh aludc cai 1969, Su Doan 18 86 Binh chiu tr6ch nhi6m Khu 33
Chidn Thuit, bao gdm nhrlng tinh Bi6n Hda, Long
danh thinh Srl Dodn 18 B0 Binh. Danh hiOu niy
Kluenh, Phddc Tuy, Binh Tuy vd Ddc Khu Vring
alrtdc girl nguy6n m6i vd sau vd khdng thay tldi Tiu. Vdi dia thd mi dign 6ch rfng ram chidm ddn
4/5, c6ng vdi ddi nrii hidm tr6, nhtng truc giao
ntla. Nhrlng Trung Doin 43,48 va 52 BO Binh trlng
th6ng huydt m4ch nhu Qudc LO 1, 15 vi 20 dang
tham gia nhrlng chi€in dich tao thanh c6ng phi ldn
l,im vio tinh tr4ng k6m an ninh ho{c bi gi6n doan
n}rrr Einh Ti€n Hodng, Thoai Ngec HArl Nguy6n vi srr hi6n diQn cria quAn phi cQng. Cric hdnh lang
xdm nhAp vAo thri a16 qua cac vring Khrinh VAn,
Hu0, Chri Thdng, Gi6 Mdi vi Toin Thdng. Tridng Phd H6i thu6c Tidu Khu Bi€n Hda, nhtrng ving
tni phri dong dan cu tai Long Eidn, Ddt D6 thuoc
cfing nOn nhdc lai tai sao ggi thd phl, cdng phi khi Tidu tr3ru Phrldc Tuy, thung hlng s6ng La Ngd
n6i ddn ciic thinh phdn c6ng sin. Theo Hidn Phiip
thu6c Tidu Khu Binh Tuy, cdc crla khdu Bdu Hdm,
cria hai ndn DC Nha't va De Nhi Viet Nam COng
Hda, thi nhrlng k6 can toi am siit, bxt c6c, t6'ng Bio Binh thuQc Tidu Khu Long Kluenh da bi cQng
sin kidm soilt. Trong tinh thd nguy ngap d6, Sd
tidn, crrdp b6c, drinh gidt ngudi ddn midn Nam, Doin 18 BQ Binh rnot mdt t6c chidn 1uu al6ng diet
clich, mQt m{t ydm trd truc tidp chuctng trinh tai
ddu drroc coi la m6t bon cudp, bon phi pham phdp thidt vn xdy drrng n6ng thdn trong Khu 33 Chidn

vd bi ddt ra ngoai vdng phrip ludt. Trl ndm 1960 trd Thuit.

di, cric thinh phdn nhm trong td chrtc Mdt TrAn
GiAi Ph6ng Midn Nam dd thqc hien sdch hrdc
khring bd cia c6ng san Bic Vidt "Dring ngrrdi mi6n

Nam gidt ngudi midn Nam". Nh6n vri khi trii Bdc
drta vio, linh ViCt c6ng mi6n Nam x6m nhAp tAn
ling xd bdt c6c, iim s6t c6c viOn chric d co cA'u ha
tAng tAn tuy vdi chinh nghia qu6'c gia, cldt min cldp

mO cdn trd giao th6ng vi gidt hai ddn ldnh, ban

dOm suc sao ttng nhi ddn di sring vd m6 td'u ddi
h6i d6ng g6p tidn bac, ludng thuc va bdt thani

thi6u ni6n nong th6n vdo brrng hay mAi khu ldm

rStJ DoAN 18 B0 B|NH 197

Trong hai nar.r. L967 ve 1958, S11 Doan 18 B0 mat khu, phii tan ciic co quan tldu nao drldc menh
Binh cing nhflng ldc lu.hg lanh thd da khai thong
danl ld ndi bdt khl xnm ph4m ctla Trung lJorg
clrrgc nhring truc 16 huydt mach Qudc lA 1, 20, cic Cqc Midn Nam, cdn goi li Cqc R. Trong thdi gian

Li€n Tlnh LO 2, 23, 25, 333. Nhrlng vring Khr6nh hdlr mot nam hinh qudn tren aldt Chria Th6p, quin
VAn, Phri HOi, Nam Long Didn, Ddt D6 da du.c tei ta dd girip chidn nhidu trAn tt6m nuiu vdi quin

thidt vir xAy dr1ng, brio tlim an ninh vi phiit tri6n cQng tai Chup, Pean Cheang, Suong, Damber,

ddi mdi cho ddn chring. Nhftrg virrg thung lnng KAndaol Chrum, Phum Khuar, v.v.-
s6ng La Ngi, Biu Him, BAo Binh tld bi qudn ta
Trong nhrlng th6ng mria hd 1972, cQng san
phong t6a vi kidm soet, cec tram thu mua cria
cQng phi cnng bi phd hriy, lim t€ liQt tidm ning Bdc Vi€t tld trin xudng tdn cong ao ?t vao lanh thd

kinh td cria chfng. Viet Nam C$ng Hda vi md ba met tran 16n, ct)ng
Ngddi chic'n sl Su Doan 18 86 Binh hanh m6t mat fiin phu. MAt ffan thf nhdt, tai Quang

di€n mang tron vai do huy hiOu -CUNG TEN" trCn Tri, sAu sd tloin c6ng sin c6 400 chi6n xa ydm tro
tidn tlinh Sd Doan 3 BO Binh cria Chudn Tudng Vfi
m6t c6i ndn miu xanh tddng tnatg cho Trdi va
Bidn, bidu hign khi ph6ch ngang teng cia nhring Vin Giai, tl6ng thdi SrJ Eoin 3248 Bdc Viet tdn

ching trai nudc Nam thdi chidn nu6i chi tang b6ng c6ng Sd Eoin 1 86 Binh cria Thidu Trldng Pham

hd hei, lam gdi nhd nhrlng 6ng tho ddy hio khi Vdn Phri d hridng Tay Hud. Met tran thrl hai nd ra

cta ngudi anh hnng Nguy6n C6ng Trd: trCn cao nguyCn, khi hai srr doin tlich tdn c6ng Srl
Chi lim trai Nam Biic DOng TdY,
Cho phi sritc ady aing trong bdn b€ Dodn 22 B0 Binh crla Dai Tri I€ Drlc D4t, chidm

CHIEN THANG QUAN SU alddc Tan Crinh vn do sfc vdi SIl Doan 23 B0 Binh

Su Doan 18 86 Binh dd c6 hdng ngin lAn cria Dai T6 Lf Tdng Be tai Kontum. Mat tran thll
cham sring ec ]iet vdi c6ng qudn. Nhring tr{n drinh
khdc liOt nhdt cria chi€in srl srt doin cdn vang danh ba nd ldn tai An L6c, vdi b6'n srr doin cQng bao

ld V6 Xu (1966), Sudi Long (1967), Tric Trdng, Bao vay Sd Doan 5 Bo Binh cria Chudn Tridng Lc Ven

Binh, Tring Born, La Nge (1969). Trong nhfing Hung. d Quan Khu IV, Sri Doin 1 Bic Vi€t md

th6ng ddu ndm 1970, Su Doan 18 B0 Binh c6 m4t nhfing cuQc t6'n c6ng nhim cAm chdn ciic Su Doen

trong doan qudn Tiy tidn al6nh vdo ldnh thd Cong 7,9 v?t 21. Tuy nhi6n Trung Tddng Ngd Quang
Hda Khmer, tdc Kampuchea hay Cambodia, theo Trddng, Trl LGnh QuAn Doin fV & QuAn Khu IV,
ldi y6u cAu cia tan chiinh phri Lon Nol. Cic chidn dAp fng ldi k6u goi cria Qudn Khu III, dd nhanh
ch6ng gr?i toan b6 Su Dodn 21 86 Binh vi Trung
si Su Doan 18 BO Binh dtrdi quydn chl huy crla
Dodn 15 cda Srl Doan 9 86 Binh lCn tang vi6n An
Thidu Tudng LAm Quang Thd, da ddm nrit nhrlng
LQc. Trong b6i cinh bhh lda ngft trdi d6, ngtldi
lin}t su Doan 18 86 Binh da lUu d6ng vi hiQn dian
hAu hdt tai nhfing mit tran 6 Quan Khu III, tlfp

tan nhdng cu6c tdn c6ng cria cQng quan va ngan

chan muu dd xam nh{p tht dO Sai Gdn qua c6c

hdnh lang thuoc nhfing tinh Hau Ngtria, Bfnh
Dudng, Phddc Tup v.v.. Nhr.mg quan trong hdn
hdt, Str Doin 18 BO Binh aludc gti lOn tham chidn

tren chiain tnlitng An LOc thay thd Srr Doan 5 B0

Binh hl ngny 22.6.1972 vi da chidrn lai dddc tdt ce

nhfng cao tlidm vAy quanh tlnh l)a nay lot vao tay
tlich qudn hl hdi deu mia hE.

MAT TRAN CHA RAY, TRUNG LAP,

oAu rrfillc

Dai doi l/Tiiu Doen 3/s2 Trong thdi tlidm th6ng 3.1972, cQng sin B5c

Vict da gay ep \rc nang nd tai tinh Hiu Nghia vi
Binh Dudng d Chi Ray, Trung Ldp thu6c qu{n Tri

TAm, vdi am muu tl6nh chidm nhtng ndi ndy hAu

rsrj ooAN 18 B0 BINH 1 98

lim bin <lap tidn chidm Binh Dudng va ving ven hrldng h'y nhrlng ngdy nghi ngoi sau nhftrg cu6c

c16 dd uy hidp Sai Gdn. Dai T6 l€ Minh DAo lidn chidn ddu cay cqc, thi dd c6 lQnh vdn chuydn cric

<lidu clQng Trung Doin 43 86 Binh cria Dai Tii L0 anh lOn chidn trddng Binh Long, vdi nhi€m vu mdir

Xian Hidu tldn trdn gifi vi giii t6a 6p lrrc .lich. GiAi t6a Qudc L6 m6u 13.
Trong thdi gian mi hdng chuc ngan hiii dan cda
NgiLy 22.6.L972, Srt Doin 18 vio vring tr6ch
giac d6i xudng An lOc gay nhrlng thrim cinh chdt
nhi€rn. Cho ddn ngdy 1,0.7.1972, quin ta di cham
ch6c len ddn chring vi srr tld ndt tan hoang, thi tai sring dr1 d6i vdi chdt tlich tai Tdu 6. Oay h a6
m{t tran Binh Dudng, trong vdng hai th6ng, fi danh mi dd rdt quen thu6c vdi ngudi hau phudng

ngiry 24.4-1972 ddn 29.6.1972, Trung Dodn 43 86 trong nhfng ngay trtldc day, khi Sd Doin 21 86

Binh dd tlqng dO nhidu tran dft d6i vdi tlich tai Binh danh thong dudng td Chdn Thanh len. SrI
Doin 7 Bdc ViCt da gt?i nhtng Tnrng Doin 101 vi
Chi Riy vi Trung Lap, cudng d6 chidn cuQc cria 209 thiC't Iflp chdt chtn cring ng5t td doan dddng
phia Bdc Chdn Thanh l6n tdi Tiu O. CuOc giai t6a
n6 cring tl6 len tdi h6i tl6 hla. Trong trAn gidc tdn
cdng Ddn Chi RAy, quAn ta dd chdng cu qu6 iic con drldng miiu 13 ndy da gay nhidu thi€t hai cho

liat vi tl6nh bdt chfng ra kh6i khu vrtc niy, vdi Su Doan 21 86 Binh, nlrtarg quan ta cdng da buoc

321 c6n binh sinh Bdc nhung hl Nam. Sd Doan 7 Bdc ViAt phan t6n bdt hai trung doan,

NgiLy 28.4.1972, quAn tlich da tung vao mAt nhd d6 ap lqc dfch dE ndng l€n Su Eoan 5 BO Binh

tran Td Tam Trung DoAn ?7L tdng cddng thCm mot da dudc chidn si Tia S6t Midn TAy th6o gd cho rdt

tidu dodn trg chidn tdh c6ng ciic tlon vi cria Trung nhidu. Gid day, khi Sd Doan 21 86 Binh trd vd
Doin 43. C6 16 ban tham muu cria Trung Eoin 271
Bdc ViOt da ddc tinh sai kha

neng tec chidn crlng nhu tinh

thdn chidn tldu cria ngrrdi linh

Srl Do:rn 18 B0 Binh. Cho n€n

trong sudt siiu ngay giao tranh

khdc li6t, Trung Doin 271 vd

tidu dodn tro chidn gAn nhu bi

x6a sd. Cring trong thdi gian
niy, c6ng qudn md thdm mdt

tran Phddc Tuy, tung quAn dSnh

chidm qu6n Da't D6 vd nhidu xd

thudc quAn Long Didn, c6 lAp

qufln Drlc Thanh vd Xuy€n MOc, Chidn xa T-54 bi bin h9 t?i An LOc 1972

vdi f d6 gay nhrlng tldm chiiy
trin lan cld phan t6n srlc manh cda quan ta va lam Qudn Khu IV, thi su Eoin 25 vi 18 86 Binh chia
bdi rdi cdp chl huy chidn trrrimg. Tuy nhiOry Dai T6 nhau vring trech nhiem thay thd. Ddn ngny

Dao da tung ra Trung Dodn 48 BO Binh rdt sung 12.7.1972, todn bO Sri Doin 18 86 Binh il6 chinh

srlc cria Trung Td TrAn Bri Thnnh, md da d6nh tan thfc nhflp cuoc tren chidn trudng Binh Long - An

tAc Trung Dodn 274 cQng sen vi Tidu Dodn D 1145 L6c. Trong nhrlng ngiy clAu, ngrrdi linh Cr:ng T€n

alia phrrdng. Chi6n si Trung Doin 48 da ddn vao t6i Midn D6ng da chiu tlung m6i ngdy hang tram irai
tlan phiio do nhring tiAn sat vi6n cQng sAn d Edi
chidm qu{n Ddt D6 vi nhrlng xd qudn Long Didn. 169 vn E6i Gi6 didu chinh bdn vao An LOc. Ngay
khi vria nhAy xudng An LQc, Dai Td LO Minh Drio
CQng qudn 6 qufln Drlc Thanh hdi hA nit lui sau
khi cham manh vdi c6c tidu tloin drlng mdnh crla

Trung Doin 48. ild cho quAn ta bung ra dd md r6ng vdng dai an

sIJ DoAN 18 B6 BINH vA AN LOc nintr thi xa. Dd nhd nhrlng ciii gai trddc mdt, vi

danh tudng tr6 tldy tii ndng cria Quan Luc ViCt

ANH DONG Nam C6ng Hda dy quydt dinh phAi thanh toiin hai

Sau nhrlng chidn thdng ddn dap d Binh ngon ddi chidn hioc nAy.

Dudng, ciic h.rc lrrgng gidc dd tdu tan sau vao Cao clidm chidn lrtoc thf nha't mang t€n
nhdng vring rAng nlii vd mdt khu nim lidm vdt 169, vi t16 cao 169 m6t tt muc rutdc bidn, nim vd

thudng, ngudi linh Su Doin 18 86 Binh chda kip phia D6ng Nam thi xd An LQc. Trong nhrlng ngiy

suDoAN 18 B0 B|NH I 199

ctau cria mat tran An LQc, Tidu Doin 6 Nhiy Dri Tnrdc ngAy 27.7.1972, hai phdn ba D6i 169
thuQc Lrl Dodn 1 Drl chia quAn I6n trdn giri Ddi da dudc m6t ciinh quan cria SrJ Dodn 18 B0 Bhlx
chi6m girI, trong khi cl6 qudn tlich v6n cd biim m6t
Gi6 va Ddi 169. Cdng quan da didu it nhdt hai phdn ba ngAn dOi cdn lai. Ldi dung cao dia niy,

trung doan tidn drinh qu6n Dr) tld gianh cao didm c6ng quan da thidt lAp tlii quan set dd theo ddi

chidn lrroc niy. Chidn si Tidu Eoin 6 Dri mdc dri ho4t d6ng cfia qudn ta irong thi trdn An L6c, hAu
qudn sd it, ciic ph6o a16i bi hd hai vi clai ph6o 130
c6 thd hoach tlinh nhrlng cuOc tdn c6ng vio ddy.
ly cfa d!ch, tld chi6n ddu anh dong, bdn ha hdng
chgc xe ting c6ng qu6n tnJdc khi triQt thoi4i. C6c Chring dring nhrlng khdu dai bac drigc ddu kin 6
day dd phao kich brla b6i vdo d6ng bno, d6ng thdi
chi€in sl Di nit qua m6t ciii ldng Mi6n nh6 goi li
thidt td nhfing d phdng kh6ng tld bin I6n nhdng
Srok Toncui di vd hudng Nam, rdi aludc tnic thang
tnJc thdng chd qudn drip xudng An LQc' Trung T5
t16n bdc dua vd h4u cf t6i td chrlc, ald c6c anh sE TrAn Bri Thdnh cr)ng Trung Dodn 48 cria 6ng nhf;n
trd 1ai tli hdt con dudng An LQc cria minh. Chinh
trech nhiem, bXng mgi cech, moi giri phii chidm lai
Tidu Dodn 6 NhAy Dn, vdi nhrlng tan binh tudi r6i m6t phAn ba mrinh d6i ndy. Trong sudt ngiy
271 .1972 quan ta md nhi6u dot tdn cong cudng
mdi bd sung trl c6c qudn tnJdng vd, dd x6ng qua
kich l€n tdt cA nhrlng chdt giac biim trcn ddi. Quan
nhrlng chdt chAn tlAy ddc cria clich tr6n Qudc LQ 13
tlich khring crr rdt dt din, nhdrg chidn si Tnrng
ttrinh th6ng drldng vio tdi tan cl?a ng6 An LQc b6t
tay vdi quan Di nim trong thdnh phd trong nhrlng Doin 48 cdng cfng
ngiry t}:rdng 6.1972. D6 la thdi tlidrn d6nh ddu
chA'm hdt cuQc bao vdy An L6c cria ciic sri doin rdn kh6ng k6m. Ngiy ndo md bon kh6t miiu d6

c6ng quAn. cdn 3 trcn a1di, thi ngdy d6 mdu chidn si va t16ng

Tidu Doirn 1/48 diet ldng T-54 tai An Loc 1972

TStJ DOAN 1S BO BINH 2OO