Đặc San SĐ18BB 2005

" H*ng Minh'o' hgp: mft vdj, cdn : chi6t hfxrr gi; Little si nqrr - S,g,g

,-Ft& Minh" va ca si Phuong

Tony Hoai, T6 Pham Thei, Nlai Manh Liou va

rSUDoAN 18 BO BINH 101

Hoa, Anh Chi Tony Hoai, va Thei Vui mlrng nqav hoi ngo...

N/inh" va cdc than h0u li "-
"Hdnq lvlinh" vui mLrng h9p mit voi cec chiitn hiru

"HAng Minh" va cdc than hOu Minh" va T0 Ph?m Thei

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 102

KtFM TAil.LONG RilATIII

Ba Mwt Nd.m Nidm NhdKhOn Ngu6i

Nguy6n Dinh Phic

o

hl1 it ddng alia phudng chi thdp tho6,ng ty, sd mdi cdt blng vit lieu nhe. Nhftrg dddng
vii do4n hdi lcf nhrrng dfng hdn xin coi phd khdc phAn nhidu nh6, ngfn, lly l6i hodc bui
nhtr bai tap brit, vi& vd m6t minh qu€
bim.
huorg, vd nhr?rg ngrrdi dd cring sdng,
chidn ildu, xay drhg, cli cdng chung hanh phric, Ma-y ngiy sau khi trinh dien nhan nhiem
sd, t6i ahrdc diQn kidn it phrlt Trung T6 D6, Tinh
cr)ng giinh oan khi€n.
Truang. Dfdng nhri Ong kh6ng mdy quan tam ddn
Xin lim n6n hddng cho ngridi dd nim xuO'ng, nhip
cAu vdi ngrrdi cddr xa, lim vdng tay xidt ch{t giita c6ng viOc hanh chdnh, moi sr.i kho6n trdng cho
ngudi cdn alll.c gap hi hdm nay.
*NDP* m6t hai ngridi 6ng tin cay. CdL tinh chi c6 hai Ddc

Ndm^1966, ra tnldng t6i tl6 chon vd Long Su Hanh Ch6nh da dudc cho "ycn bd gia thdt" d
qu4n. 6ng Ph6 Cdn Xudn LQc, ndm thl mddi hoa
I(h6nh. Long ICrinh thud dy thing li noi ndng bui
mua ldy. Ngoai dddng thinh thoing it chiSc c6ng gh6 vio Toi hgp hanh. Ong Ph6 Srl Dinh Qu6n,

xa cri ky tdi lui. LAu lAu chidc xe chay ra Trung lAu ldu vd tinh thl mdt trudc mdt sau sd tntc theng
vqt qua chdt tlAy hanh kh6ch, hing h6a, cdn lai
toin xe nhi binh phn dAy bui d6. Linh cli ngoii bay mdt, ld tiu. Nay them t6i la ngridi thrl ba. Ong
Ph6 Tinh Hulnh Thanh Danh mdi drioc cii ngach
drrdng c6 l€ cdn thdy nhidu hdn dan. lOn Tham Su, cec Ty trong Toa hodc kh6ng c6
Trudng Ty, hodc do ng4ch Thu Kji tqm quydn.
Chidu vi, vii ba qudn x6 quanh khu cho
d6ng cta rdt sdm. Khoing s6u bdy gid kidm Phai kd thCm tnJdc a16 cring di c6 mA'y ddn anh

kh6ng ra chi6c brinh mi ngu6i qu{t queo mong ctri Edc Srr ddn rdi mau ch6ng ra cli kh6ng kdn tr6ng.

nhftrg t6 mi, tO phd ngon linh nhd d Sai Gdn. Tdi Thud dy rnang thdn D6'c Srr v6 tldy tudng

ddn nhftrg nggn di€,n vang vet, tu nri d6 tliy. chrtng nhrr m6t ciii toi. CA mdy ttr.ing rrdi toi dddc

Ritng cao su 6m set vdng dai tinh ly cing khidn l6nh ludng nhrrng th{c chdt li si0u nhdn vi6n. Tod
rf,nh ning tdt sdm ve cdi lanh nrii rAng hia vd
Henh Ch6nh Tinh cht h can nha Hu nh6 thtorg cho
nhidu hon.
vd, chua c6 phAn tidn dinh phia tnJdc. VAn phdng
Tt m6t quan thu0c tinh BiOn Hda ngiy
6ng Tinh d t€n lAu, phia trong cing, crla sd dat
tnrdc, khi ald.c nang lOn thinh tlnh, Long Kh6nh khdu dai lidn, cdn lai h phdng hqp. Ong Ph6 ng6i

hic d6 chua tti nhr:tng co sd bd thd nhu nhftrg tlnh dudi v6i ciic Ty. Sau nay mdi c6 d5y nhi xdy bhng
ldu aldi. Doan QL 1 xuyan qua th! xi cluoc md
vtt liOu nhe ddnh cho hai Ty Tii Chanl, N6i An.
rQng hon mang tCn tlai 16 Hdng Vtrong c6 nhi thd
Toi thrrdng ng6i d Cau Lac BQ vdch ven ldp t6n
chenh tda, Tda Gii{m Muc. Dinh Tu Lenh, Thh phtu sau hay chlng choi vo vdn vi thdc su chua ai

Tnldng cfing rdt khiem t6'n. MOt con allldng theng bao t6i ng6i d g6c nio trong Toi.Mdy tuAn sau

g6c vdi truc l0 chinh, hep hon ddn vio Tda Hdnh mdi c6 khdu lQnh xudng Ty Tai Ch6nh trong khi

Chrinh vd BO Tu Lenh SrI Doan. Doc hai b6n 16 li b6c Trqng, Tnidng Ty, 6ng Tinh Chd Sd van tai vi.

nhfng Vd sau lai c6 khdu lQnh khric bio xu6'ng NOi An,
ctng ching hidu tld ldm gi. NOi An kh6ng c6

Tnrdng Ty, Nguy6n Thdnh Thdng Chri Sqt phdng

Chinh Tri ki€m lu6n phdng Quin Vu. Ldu ldu

Thi6u T6 Tinh Ph6 NOi An tat qua, drlng chdi nam

IStJ ooAN 18 B0 B|NH 103

ba phrit rdi di.Ngay ngay vao Tod chi b{t g{p tfdi, trddc sAn cd UBHC Xd Gia Tan v6i srt tham
dtr crla nhidu vi ldnh tlao tinh thAn, thin hio nhdn
nhrlng c16i mdt nhin minh nhd thd lai c6 th€m m6t
tcn ba't tri nfia clAy, hay e dd vl so chidc ghd ng6i si rdt al6ng QuAn C6n Chinh vi d6ng bdo. Sau i6
c6 thd lung lay. Cudi cring chi c6 mdy anh em trly
thfd. ng ky vd bdi hidu thi, Trung Te Tinh Tnldng

ph6i ld thAn thi€it vi quan h0 d6i b6n thing th{n, hI 16 dai budc xu6'ng trao chidc hQp nhung clqng

ching e ngai, "ldn cdn" gi. con ddu ddn tay 6ng tan Quan Trridng, cl6nh ddu

Vidt lai t6i ching cdn budn vui, da li di ngAy tinh Long Khrinh chinh thrlc c6 thCm m6t
vang 30 ndm, lai qua cuQc tldi aldi 75, nhdt li sau
Quin mdi: QUAN KIeM TAN, ddgc t6ch m tt
niy anh em cring ld ban t& ci, chl vi ciii thdi n6
phAi th6. Vi6t lai cong tld anh em vd tinh sau niy QuAn XuAn Loc, ddn sd hon nam mrldi ngan. Quan

c6 5 Xa, n Ap, xe Gia Tdn vd dp Ddc Mo d6n sd

thdy minh qui c6 di6m phfc hon ldp tnJdc th6i. t16ng nhdt.

Ngay dugc lenh nhQp ngf, t6i md cd trong Vdn Phdng Quan va BQ Chl HuY Chi Khu

bung, vi bidt day In 16'i thorit tdt nhdt cho cA t16i tam thdi st dung tru sd cria Ily Ban Hanh Ch6nh

b€n. CAm gidy xin vao tdnh 6ng Ph6 <loiin tntdc Xd Gia TAn. UBHC Xa ddi vd dp Bach [,Am cho tdi

6ng sc nget ngio, hlu luydn chrra bidt chrlng cdn ngiy Qufn Dudng xiy ca't xong trCn aldi
tldi can thiQp cho kh6i nhfp ngri nrla. QuA dring cao.Ngdqc thdi gian, khi Dai liy TrAn Quang
nhtl vay ! Sau mot hdi hai b€n cing dua tldy, cudi
Tn/6ng tdnh diOn nhAn nhigm s6, Vdn Phdng
cring rdi toi cong thoiit thdn. Trong Thri Dr.1c, nghe QuAn KiQm Tan dudc tam thdi dit t4i HEi Trudng
tlnh tai tinh Iy tnjdc khi di chuydn vd Kiem Tan.
tin Trung Te E6 trl n4n tnlc th,ing, Trung Td Bii
TOn KiQm Tdn do qrli vf Nghi Vien HQi Ddng Tinh
Kim Kha kd nhi0m. Gdn m6t nem sau trd lai tinh,
(qui 6ng Nguy6n vdn Khang, Trdn, TQ, Qurich Li€n
kh6ng khi da ddi kh6c khr6 nhidu. T6i l4i alddc
vd hai 6ng nl1a t6i kh6ng cdn nhd ten) dat tt sq
khdu lenh 6ng Ph6 Danh xudng quf;n Xudn LQc d gh6p hai t€n xa Gia KiQm vi Gia Tdn li 2 xd chlnh

ngd ba TAn Phong cria 6ng Qu4n Sang, 6ng Ph6 trong tdng sd 5 xd. (th6m Binh Hoi, Binh L6c vd

CAn lirn m6t loai "Ph6 Nhi". Anh Cdn kh6n kh6o, xa ldu vong Bdn N6m). NgoAi tnl xd Binh LQc
lu6n tudi crldi, khoiii diCn tld trQn, giAy sau! n8m sAu ciich truc 16 chinh, cdn lai tldu nlm dgc

Carbine biing x6p. theo QL 20 (Saigdn-Dil4t), tq alidm dan cu la Gia

Dao dy, 6 ndi h6i hep cria tinh thudng treo Ki6m, Gia Tdn vi Binh Hda (Tric Tnng).

huy hi6u ve hinh con rdng udn khfc, mieng ngam Xa Gia Kiem, Chd Tich Xd 6ng Pham Hrlu

chiSc khrdnh. T6i thdc mdc vd tlia danh Long Cdn, gdm 4 dp Thanh Sffr, V6 D6ng, Phrit Hii,

Khrinh. Ndu chl vE con rdng, chidc kh6nh l6n ald Kirn Thudng (it ndm sau them 2 a'p L€ Loi,

trang trl cho dgp Id chuyOn khric, nhwrg vE tld Nguy6n HuQ). XE Gia Tdn, CT Xd cu Nguy6n Hrlu

phAn Anh nghia Long Kh6nh, hay chon m6t bidu Ninh g6m Phric Nhac, Gia YGn, Bach LAm, Ddc
tttd. ng thi c6 16 kh6ng dn? Cop d Long Khrinh cdn
nhidu, ngrrdi cleo huy chrrong crtng ldm chr? tiIn Md. Xa Binh Hoi, CT Xd 6ng Pham Vdn Odnh

tldu ra kim khanh, nhat li rdng? T6i nghi ten Long gdm 10 dp: Crlu Th6, Erlc Thdng, Ddng Xodi, Tam

Khenh rdt hay, nhttrg phAi hidu theo Hdn Vi0t c6 Bung, Hoi Binh, Thei Hoi, D6n Didn, An Lap,
Tnlc,ng Tdn Phat, fp Chd. Xa Binh LQc CT Xd 6ng
16 mdi tling. Chti Long 6 dAy c6ch vi6t va nghia
nhu trong b6'n chrl Sinh Y Hung Long chi slr hrhg Dio Vdn Dinh g6m 4 dp Quang Trung, Lam Son,

thinh, hoin todn kh6c chrl Long li rdng trong Tr1 L6c sdn, Lac Son... Xi Bdn NOm (hlu vong) CT Xa

Linh (Long, Ly, Qui, Phqng). Chfi Khi{nh ld Ic tdt, 6ng Vri van Biiu vdi mQt dp Thdng Nhdt.

hQi hC nhu hai chrl Qudc Khenh. Vay theo thidn f, Phiii tlodn Tlnh, QuAn tham Xa Gia Tdn.
Ngoii hai 6ng Ch6nh Ph6, nhdn vidn qu{n chi c6
Long Kh6nh chl ngdy h6i, 16 mdng sd hdng thanh, mot Ong cuu Cai Tdng (6ng Tnng ),6ng Y€n, 6ng
cfing ]a nguyCn rl6c dAn chring clugc sdng an vui,
Thdng cldu cing ng4ch Bi0n Kf Vien (thdP hdn
thinh vugng.
ngach Thrr Kf). Quan dudc lanh thing 2 chidc m6y
Budi siing ngdy L thring 7, narr. L967, rtdi al6rih chfi m6t truc ngdn, mQt truc dai. Chi Khu
kh6ng drl miiy crl l€n ng6i chd, ba 6ng hdnh cl6nh
th{t dgp, 16 thanh lap Quan/ Chi Khu Ki6m T6n crlng dinh th6ng cim cho" quan xa rlu tiCn qua
dddc long trong td chfc dudi sq chrl toa cria cdu "n€n miiy drroc srl dung ltdn l+c 24/24 bing
Trung Td Bni Kim Kha, Tinh Tnldng kiem Tidu
Khu Tnldng Long Khiinh. Budi 16 cl? hinh ngodi nhrlng dn tu vien chi bidt ddnh md cd.

rSrJ ooAN 1s sQ ggxH 1 04

LOn ddn noi, sau khi ha "t16 nghd" xudng bi bdt gid, Qu&n Trddng In cdp chi huy tnlc tidp
cnng khong tluoc bi6t. Khi giam girl thi bdm dfp,
tnf sd Xa Gia TAru 6ng Qu4n vi toi ali mddn nha
khi tM ra thi kh6ng bach h6a hd so. TOi an rli, 6ng
vi Vdn Phdng Qu4n cdn chrla c6 n6i gi hr thdt cho
6ng Quin. T6i vdi 6ng "share" ahrdc mot can trong chi bu6n rAu cho rlng do hr thi trong hlc 1Am
viOc. Nglu' lai vi0n chrlc xe dp, nhdt li noi mdt an
day nhn g6 qp ep, miii vrfa l.p t6n, vrra lo.p 16
ninh that d6ng kinh phgc vi s{ hy sinh, grinh vric
ngay tnJdc cdng Quf,n. Ddng bio tlia phrldng c6
th6i quen trl 'ben Bdc ta" nCn cf ihudng goi t6i h cria hg cao c6, kh6 khdn qua. it nhidu sd ttidng

"Crf" Qu?n trong khi tudi aldi mdi vrla 26, cdn thudng, thn ho kh6ng dep ring aldgc la bao. Xa
chinh 6ng Quan Trldng lai chi drrgc goi h Dai lly.
Thdi gian clAu, ddrr nio 6ng Quin Tnrdng cfing ali Trri8ng Binh LOc Dno Van Dinh, cgu chidn si thidt
phuc klch vdi Chi l(hu. Nhidu khi thric gia'c tMy
girip n6n ddng ddp kh6ng kh.lc gi cdp chi huy
nim chdo khoeo m6t minh, cfa 96 md toang
quan sr thdi chidn. Sudt 5 nam trdi 6 b€n anh, t6i
hoang, toi to6t md h6i hot- N6u VC t16t nhap thi
kh6ng thfy anh m{c aludc m6t bq d6 ttictm tet, ldc
tinh mOnh 16 li chi menh treo chu6ng vi ddn t16u
goi ld "Cu" Qudn , in d tlfng nhi 6ng QuQn, mi nio cring ldm lem vl tlOm ngiy cring nghid qudn,

th6n kh6ng c6 mQt kMu sring h/ ve thi n6i sao NDTV ngddi Thuong quAn thio v6i VC. Ci hai
6ng Xi Orlnh, Xe Dinh tii sAn riOng kh6ng hdn
ch6 rct.
ngridi phu c4o mfi ddn ttidn. Ong Xd Bdn Ndm Vn
Mdy dem sau khi thrlc gidc t6i miOn man
Vdn brdu, hic nio cring chAi chudt vi xa luu vong,
nhd d6n chuyOn Khdng Minh thdi Tam Qudc mQt
c6 mQt dp, kh6ng c6 ci tru s6, ddn chring sdng
lAn b! cha con Tu Ma i. ddn cong thinh, trong khi
nhd trOn aldt Binh Hda, ndn chidu chidu thudng luu
kh6ng cdn fi6ng, kh6ng cdn quan Khdng Minh
vong vd Hd Nai lu6n. Cnng vd nhfrng ndm sau
tlinh cho md rQng cdng; tl6ng b6 ung dung ngdi
nay cac vi0n chfc xd dp cang tr6, hdng say nhti
griy dan. Cha con nhA Tu Ma tdi noi, nhin cinh
cdc 6ng xe Dd, xa Thuan, Xa Binh... cu Lrru,
figr.g dy, sd c6 phuc binh, qui kd hd nhau chay
Trudng Chi CSQG tfri hidn oi ln hidn. Nhidu khi tli
tdi chdt. T6i cEng hy vo. ng VC c6 tl6t nhAp mi
hop blng xe 6m, h6i lf do, cq mdu m6o n6i kh6ng
tMy cinh "Cq" Quan nhd vay chdc cdng ch6m vd
ho{c ch4y ra lai roi ngay vio d phuc kich cria Dai bidt thla ndo phd ph6ch b6 crit hay thidng vdo

Oy thi 16 h hay. it Ldu sau, t6i d6n gia clinh ldn binh xdng nan xe nim g rdi, ma ci Chi chi c6 m6t

quan dd kh6i bin tdm chuy€n mQt cinh <16i qu€, chidc cri son vang nguy trang.

nhdt li c6 f do "ra ri€ng" cho chrl Thg drro. c bio Chi Th6ng Tin tuy ctng chl c6 chi6c xe

tlAm hon. Lam ba b6nh, vii hO thdng dm thanh, chidu b6ng

Cdi may mdn nhdt cda t6i Id mdy 6ng Chri nhrrng anh em that tan tuy. Di c6ng tdc lu6n tldn

Tich Xa, sau cii oich hAnh chinh goi ld Xa tnldc ald thlet lap hQ th6ng dm thanh, vAn t16ng
Trddng, Ph6 Xa, va mot sd Tnrdng dp ddu ra't
ddng bno vi ra vd sau cing. Dd cing chia s6, sau
gi6i, heng suy- Orrg Chi Tich Gia Ki0m Pham Hriu
nhrlng ldn c6ng uic, t6i thddng 6 I4r vdi xe, dp,
CAn vdn h6a kh6 nha't, vrtrg vang, b6n nhfly trong tham h6i tldng bio rdi mdi vd qu{n blng honda
6m sau hdt. Nhdt cf lddng tian vi vrla c6 thdi gian
c6ng viCc. Bi Xi vrfa tlep, vrla tlim tlang, sfp vii
cria bi dri lo cho chdng cory phu c{p Xa Trrrdng I l4i xem c6ng vicc, vda an toan. Ong Tuydn
may ra crlng dri cho 6ng tri thudc, kh6ch khrla. Cq
Tffdng Chi Y Td thudng alu.c cho mi6n chio cd,
)(d Nguy6n Hfiu Ninh cao tudi nhdt, kinh nghi€m
hQi hgp vi b€nh nhdn lfc ndo c0ng vdy quanh
vi ddng ddp gAn nhd mQt "Monsieur Le Lf vong trong vdng ngoai. Sau niy thCm dtidc anh

Trddng Chi Thanh Ni€n Lang Vdn Vinh, kh6ng

nhan vicn, kh6ng tru sd, toi thrldng k6o theo cho

TrJdng" ngay xda. Tuy thd ai tdi ddu cr1 crlng tdi tien c6ng tac.

c16, cring tdt nghiep kh6a hudn luyOn Chi Linh, Nhin sang BQ Chl Huy Chi Khu oing

cflng nlm gai ndm mat nhu ai. Thft ra cfing chua kh6ng hdn gi. Chi c6 m6t Chudn Oy, ma'y Thrrong
Si (Hda, Hdng, Huy€n...), vai ba Trung Si quydn
phrii nim ga! v6n li girrdng kdt bing cay dudc
tl6i. Mat cdng ching phiii n6m, chi thidu m6n TnJdng Ban. Sau mdi c6 D4i liy Nguy6n Trong
mQc tdn v6i chrit drta cay, cdn thu6t lio C6i Sin
Tdi, Chi IGU Ph6.

cu mang theo thrla thdi vdn bdn Bazdka ttdu tldu. Vrla qua cong tac bAu cr? Tdng Thdng,

Ong Xa Binh Hda Pham Vdn Orinh, tfdi tin, cao Thudng Vien ma'y anh em nhdn viCn n€u lyi do gia
ldn, rd't x6ng x6o. Kh6ng bia vi l)t do gi dOt ngQt cinh xin vd lai Xudn LOc. TOi khong thd 1im khiic

rSIJ DOAN 18 BO BINH 105

chi trong chd ngddi didn khuy6t. Ky nay sd ngddi 6ng dang nghl ph6p thi Mdu Thin xdy ra, ket khric
mdi, c6 ven h6a hon nhung lai hoin toin xa 14 vdi Biu Cri. M6i ngey 6ng IOn Biu Cri drlng nhin vE

c6ng viQc hinh chr6nh. Hai 6ng thAy girio cn (6ng tlnh, qudn lda ch6y ngdt trdi, khiic ndo Quan C6ng

Bii, 6ng Tntc vidt cdng van te ra chl cri trdi mdy, ehhg tr€n Thd Sdn nhin vA the l Ha Bi tlang bi
c6ng hdm. PhAn chrlng t6i, quydn xri f thrrdng vu
sdng nrii crl nhrr lim lufln vdn), Brii Quang l€n mi bidn cd Mfu Thdn cldu cdn trong ph4m vi

m6y truydn tin thanh thao, tli tlAu t6i cdng mudn

c6 anh d b€n vi anh cam dam, nhrrng quanh qudn thridng vu.

chi thich vi6t c6ng vin bing hinh thrlc brtu diep, ViQt C6ng xAm nhdp gAn hdt c6c a'p thuQc
hay c6ng diOn mang tay, vi alh vdn h HSQ truydn
tin, trong khi vin thrl hnnh ch6nh hAu chi c6 bA'y xd Binh Hda, dAn chay vd Gia Taru Gia Kiem d6ng
nhiOu. Sau lai drrdc th€m giiio T6n. Ban Vi6n
Th6ng vdi 6ng Sic, sudt ngiy cam cui dfdi hAm nhrJ kidn. Muc Sri Sinh (t6i thddng ggi l6n ten 6ng

nCn liCn lac vi6n thong llic ndo cfing tdt 5/5. Khi thinh Muc Su King) dm tong teo, chdt ba vd ra't bd

Trung si Danh ddi di, t6i c6 Chau, r6i D€, tham thd vi ln con len chidc Honda dame chay kh6i

Thi€'u liy FIii lo Binh Dinh PMt Tridn. Td chrlc ving giao tranh tr6ng that bi hai.
NDTV, tlddc Thidu Uf Quf. Thic'u riy Thdng trtldc
d QuAn Y sau thdnh Tnldng Chi Y Td bao g6m xe Binh L6c nit hdt lcn ddi, vc ddt phd
quen dan y... Th6i thl anh em cring dit diu nhau
lung tung, Xa Trudng Dlnh len miiy b6o crio h? thtl
hoc h6i, m6t thdi gian ai ai cdng bidt vi€c hdn. Tdi
chi xin tidp t6 dan, g4o, mldc mdm. T6i ch4y
cdn xin drlgc md'y em Nghid Qudn nhrr Aru Chinh,
xudng y6u cdu 6ng Xd CAn Gia Kidm ydm tro vi
Chi, Sdn... c6 chft van h6a bi6t ph6i (linh tl6ng)
l€n phq viQc. Khi c6 thanh tra lai phii mau mau thd m6i hd ring lanh. Xd Gia TAn g6nh vrdc gAn 10

trri vd Trung D6i, m{c srlc ddn chrlng chirrg chd ngin ddng bio chidn nan Binh Hda. M6i siing

ddn khi thanh tra tli kh6i. hing trdm quan nhan dli moi qudn binh chfng l6n
QuAn quiy vdng trong vdng ngoai xin phtldlg tien
Thud dy lddng t6i kd ca phq cdp drrgc horn vd don vi hay_ xin vd trang chidn ddu. Cnng may

mudi ngan (Xang $10 m6t lit). C6ng t6c phi (ph,r thdi d6 Quin c6 anh cd vdn dan su Charles Benoit,
cdp ving phrin) hon m6t ngan. Mdy nam dAu, di tcn Vigt la Nguy6n Vdn Nam, n6i va hidu rdt ranh

tinh c6ng t6c 4, 5 anh em cdn vdo tlrroc Ba Tidu, cii vin h6a ViCt, rdt can dAm, tan tinh. Anh Nam

Bdy Sfn t6 mi, chai la,ve. Vio thdi "kiOm udc" chi chay di xin tdng vien tlan sring cdi, mdy tr6i hlu
cdn dri dn cdm tay cArn @enh mi thit). Nhd lai
cing that vui. dan rdi m6t min}t hi chi€'c Scout tidp td Binh Loc.
Nam rdt tr6, d thu€ nhi dan, kh6ng vdn phdng, la
ci khdp noi ba-t kd ngey ddm. Khi 6ng Xd Odnh bi

bdt, chinh anh vdo thim 6ng Odnh, t6 ra bdt men
vi sd 6ng Oenh bi aldi xf. T6i nghi chinh Nam dd

QuAn c6 chidc Jeep hl thdi thd chidn duoc can thi6p manh cho 6ng O6nh. Anh cring ki6m

tan trang. Khi 6ng Qu4n l6nh vd vrla tli vrla vring tang t6i cay Thompson mdi toanh. Trong cudn The
ving goi ld xe di brin du thi. Mai sau mdi tuydn
Fall Of Saigon, c6 vi6't vd anh, c6 ci hinh anh dit
ahldc Thei lam tii x6, chua aludc bao IAu lai tii
tay mQt em nh6 ViCt Nam. Ndu Nam bi6t c6 HOi
ngrl. Xe kh6ng tai xd, toi ki€m lu6n, cring chdng I-ong Khrinh ch{c anh cfng sC tirn tl€in v6i chring

hd gi nhmg khd n5i dd ngrldi kh6c kii hai ba ldn ta.

gay tai nan xe tanh banh, may kh6ng ai chdt chl bi Sau 6ng Quan cdng drldc trdc thdng b6'c

giy chAn @a Quan), b6 met (DQ, Sdc). Cfing may vd. 6ng ttlc tdc 16n xe chi huy cli giii toA cric xd d'p

ndu c6 ngttdi ch€'t kh6ng bidt ai grinh triich nhi€m? bi xdm nhAp, khai thdng cec truc 16, an ninh v6n
h6i lan. Tidp ddn cdng tec cfu trg cl6ng bdo chidn
Crl it thring xe lai nim u, cdn tr6i ndng trd trdi ho nan. Sau d6 it 16u 6ng Quan xin di hqc kh6a QuAn
cim ddu tldu chi tr6ng nhd 6ng chri garage C6ng Ch6nh ald c6 lyi do trl nhiQm vi nhidu n6i brlc doc

Lap, Hi€p Thinh. vd budn d6ng.

Dd chudn bi an Tdt, t6i 6p ong Quin cho Tr0n Tlnh, 6ng Vri Van Khu6ng duoc bd

xe vd d6n vd Ong lcn vi bidt 6ng kh6ng thd di nhi6m thay 6ng Ph6 Tinh F{TD.
ph6p. Budi tnra, alang dq tdt nien 6 Gia Ki6m,
nghe tin bi bi trong Oludng trCn xa 16 Bi6n Hda Hai a'p LC Loi, Nguy6n Hue cdng alddc seP

trCn dudng xu6'ng quQn, 6ng bu6ng dria vd vdn nhAp vio xd Gia Ki9m, n6n KiQm Tan k6o dai Hnh

phdng gti di6n xin tli ph6p r6i giao Quan/ Chi
Khu cho hai 6ng Ph6 xrl lf thrrdng vu. Ai ngd, khi

rSIJDOAN 18 BO BINH 106

thd chay tri ngd ba DAu Giay (QL 20) trd lan tdi ddng nrldc cluiy tung t6e vir nghe tidng sudi dLm
b€n niy s6ng La Ngi.
Am dudi vrlc sau.
Theo ldi cu Ph4m Hdu CAn, mQt viCn chrlc
Ddn xd hAu hdt IA c6ng nhAn ddn tlidn n€n
ky crlu, tCn Gia KiQm, V6 D6ng c6 ti tnrdc di cd.
moi kidn tnic nhi thd, chia, hrdng hac, nha
Sau cuQc h6a hoan khoiing ndm 57 alddc tei thidt,
md rQng th€m mdi cd Gia Tin. Nhrlng tOn dp vA thddng, chd, sdn vAn tlQng,... tldu tluoc d6n tlidn
ranh gi6i thddng tnjng vdi cdc xd t14o. Moi co sd,
xay cdt dt mf thuflt, tiQn nghi. Tru sd xd, dp cnng
sinh hoat nhd tnldng hqc, kf nhi, dddng lao, chg
srl dgng co sd tldn tlidn nOn hon hln nhidu xd, dp
b(a ddu vAy quanh khu vdc nha thd nguy nga.
khic. Ddn NQ nim ki€n cd tr€n ngan d6i. Ph6 Xa
Tru sd BTS dpl Phdng thOng tin vdi Li qu6'c k| An Ninh Didu Sidng ngiy tlOm cnng NQ, NDTV

thddng khiem nhddng nim noi nio tl6. ruy h)ng VC. Anh cfrng li thnnh viOn HQi Ddng

Trl ngn 3 Ddu Giay, qu6c lQ 20 chay vd hudng Bdc Slc TQc, dai diOn toin qudc sdc t6c Chrau, thlnh
nhd thd bi nudt chrlng vdo vring nrii S6c Lu sting
thoing tlttoc gidy mdi cria Ph6 Tdng Thdng vd
sftrg va nhtng crinh rihg cao su dm u' Thdi dy Thrl DO hgp. Vio nhrlng dip long trgng ndy anh
chua c6 chudrg tdnh Phat quang hai b6n l0 n€n
VC chl cAn ha m6t hai cay r6i k6o ra m{t lQ, gii mdi tnit b6 bO chidn phgc, mdc y Phqc truydn
thCm vei tr6i ldu dan ld giao th6ng bd ttc. AP Le
Loi k€m tru phri nhdt, an ninh kh6ng bio al6m thdng, t€n nguc hing ldp huy chddng.
phii chl tlinh Ban Ta Sr1 Ap ldm thdi. Khi td chrlc
Vf tinh hinh an ninh nOn Ban Ap vi ddn
Ldu cf chi c6 m6t fng vi6n. Ap c6 xrl dao Blnh
Lac Son, IQc Son phAi tam thdi ddi cd vd xd ly
An cria cha Giuse Hoing Drlc An ' sinh sdng. Khoang 1970, nhd chddng trtnh Binh
Tidp tldn dp Nguy6n Huc cdng ln xtl Ninh Dinh da cho hdi cu thlqc dp Lac Son. Ngdy trd vd

Phiit crla cha Giuse Nguy6n DuyCn Mdu' Ddy li dp cri dAn vui nhrr md h6i. Ngodi cao-su va nhftrg

mQt trong nhrlng a'p d6n chring re-t tru Phf, thien n6ng sAn khr6c, Binh Loc ndi tidng vd ci-ph€ ildc

ha cfrng gqi h "rurdc cha Mdu". TrOn brlc tudng de bict ca-phc crlt ch6n vi rdt nh6u loai thlt rtlng.

trrl6c nhe thO, rdt nhidu pho htgng c6c thdnh tr6ng Trd ra qudc lO 20, tnJdc lihi gip dp Thanh
Son c6 sd trdng cao su cria Dai T6 An khai th6c ttl
quang cinh cf nhd c6ng tnidng th,inh Ph€r6 vAy'
trddc thdi di crr. Dq dn tlflp Thanh Son.b€n phdi
Trong vddn cria cha thi moi chim mu6ng, di thri trrdi ticu m6t vring tru phd. Bcn trai la nha thd

nhd mot sd thrl. Dd c6 mdy lan VC v6 vu6't rdu cia cha Huynh. Cha c6 mOt vLrdn ong mAt gidng
Italy kh6 ldn. I(hi cha tr? nan xe, ngUdi nhi phii
cgp crla cha, kdt qu6 vdc clAu rniu, vft gid lcn cd cdp t6'c di chuydn ong cli noi khiic vi theo kinh

ch6m vd. nghiOm khi chri ong qua aldi, tdt ce cdc bAy ong sE

Chin nrii S6c Lu, 86 Chl Huy Lrl Doin 199 b6 ali hdt ngay n€iu kh6ng di chuydn kip.

Hoa K| c6 thdi t16n tni vi ydm tld khu vrlc nay. Efng td Thanh Sdn hrrdng vd Ddc Mo c6 8

Ngodi nhilng c6ng tiic dan sq vu, BO Chi Huy Lrl dp ten tidp nhau g6m 11 xrl d4o vdi nhring thrip

Doin vi cric chidn si tl6ng minh ddi vdi chinh chu6ng cao thdp, nhdp nh6. Ldn nhdt h nha thd

quydn tlia phrrong cfing c6 nhidu dip lidn hoan, Ddc Mo. D€m t6'i, nhin tr} xa khi ddn nhA thd thip

thri tac. Phe ta phAn ldn li lAn tldu am cld dn M! s6ng, gidng nhrl con tiu ldn b6 neo ngodi crla
bidn. Khu gia cd rong c6c xi dp niy thrldng cdch
n€n chi€iu cd tan tinh. Dddc xa a'p mdi l4i, phe nhau bing nhrlng hnng cdy b6ng bqt xanh tudi, rit

tldng minh cdng "enioy Vietnamese food" l6m ldm sum xu6 n6n ciic tlrtdng rong cing ngdy hep lai.

kd ci "hot dog" thrl thiet. Td6c m6i nhi, vii ba c6y mit, xoii sai trdi. Nhidu
gia clinh thd cu rQng cbn ao c6 sau nhi vdi nhfing
Tam tiich QL 20 rC phii vio xi Btnh L6c. cay sung, minh vrtdn tr6ng tli chanh, dt, tla t6,
kinh gidi, tlinh ling, ridng, grfng,... sdn sing cho
Con drrdng dOc tlao, hai b€n cring v5n rtlng cao su.
nhrlng bria g6i c6, cAy td. Kh6ng nhd ai khong c6
I(ri xe vta dd hdt nhrlng <loan d6t vi khdc quanh
mdy d 1 .,n. Mrlc sdng crla ddn chring td mrlc sung
chfi chi, mot ng6i chria dot ng6t hien ra trddc mit.
trlc trd l€n tdi giAu c6, rdt giAu. Thd mi trong
Di ngrldi da hrng ra vdo Binh L6c nhrrrg v5n
bing hodng khi bdt gap ng6i chria vi cinh sdc qud nhring trang s6ch "Eai thdng mr)a xuAn" cda Vin

thanh tinh t1rcrng phAn vdi phia ngodi qu6'c 16. T6i Tidn Dfing I phin n6i khi "gi6i phdng" tldn vting
Gia Ki6m,"Ciich mang" phii mang ngay gao ddn
thddng dang xe, drlng b6n ciu crii minh ngdm

rsUDoAN iB B0 B|NH 107

cllu a16i vi ving nay trl nhidu ndm b! "M! Ngqy" chi c6 Tdng Uf Vicn Y Td, BS Lrl Y alai diOn. Trrii

b6c l6t, kim kep n€n ddn d6i khd v6 cing. lai, hic ndy 6ng Ph6 dang ng6i chdi sdi nudc, lai

Di6u dring iidc nhdt, chinh quydn iric ban sdp ra tranh crl duoc 1di mdi 16n "ihri dO di cd'

tldu dd thidu srt qui ho4ch vdi tAm nhin thi xa n€n bEn ddt IuOn rlng cr? viOn Ph6 Tdng Th0-ng TnJdng

chi trong vdng mudi ndm, trl nhrlng trai di cr1 nem V-rnh L6 di theo. 86o hai nhidu gidi chrlc clia
54,55 ddn khi nAng l€n c6-p qutn nAm 67 da g4p
phddng bi bdt c6c b6 dia phii t16n tidp nhrrng vi
nhrlng kh6 khdn tr€n lanh vuc thic't kd, sinh hoat
sd b6ng sd gi6 akidng kim Tdng Th6'ng nen grrong
c6ng cong. Khong ddnh tld 16 gidi nan khi c6 nhan
gao ti6p tl6n. Trdn 16 dii, c6 vi kh6ng dAm ngd
khoin crlng rdt kh6 khdn trong vigc gidi t6a cld
nghieng crl nhin thing sudt budi le, dd phdng hinh
lim driitng cho n6ng cd tdi lui khu vrlc canh tec, chup ching ldc mdt nghicng vd 6ng Ph6 s€ thinh
ldi ili tai khu gia crr chQt ch6i, tAy l6i, hori hoan d6
dai hoa.
lan trin, n6i gi ddn nhrlng khu vgc quan trong nhd
Ap tr6n cing cda Gia Ki0m ld Kim
chq, bdn xe, s6n vAn dQng...
Thrlo. ng. Cha Phan C6ng Binh coi xrl, cha Phqm
VAo ddn a-p Vd Ddng dan cu cdng thcm
ven Phudng lim Hi6u Tnrdng Monica. Cha xrl Kim
tl6ng chic vdi ng6i cho nlm s6t 16 b6n phia tr;ii, Thudng cai fi€{n xdy nhi thd kh6ng c6t, m6i bhng

mot bcn cay xang oia 6ng Thanh, rdi clla hang tap khidn ngrldi bio thri kh6ng mdy hoan ngh6nh'
h6a cria 6ng Trddng.dp TArn. Cu TAm la Tnrdng Nhring vd sau du 16 kh6ng vudng tlm nhin vi
Ap cao todi nha't nhi trong Quan, ngddi cao, quic
thddc, tidng n6i vang vang vdi b6 rau nhu hldng nhftrg hing cQt lai kham phuc. Monica ld ndi dao
tao khi{ nhidu nhan tai di ctAu crlng 8eP hqc trO
Ndm Lrla. VC rdt kiCng nd cg vi toan NDTV clia
dp, nhrrng khi tldng bdo vio riy sdu, ciic anh vAn Monica.

khoiSc liic: "Crich mang vd cho Vo Dong m5i ngay Budc vao ranh gidi Phric Nhac, dp clia ttdu
thdy 16 thlng dp TAm ngdi vudt rAu. Ciich mang
crfc nam cria xd Gia Tan. MOt bCn alddng h nhe
khoan hdng n6n cdn dd n6 d6 th6i." Sau niy c6 thd Phric Nhai crla cha xrl Vri Suf Ba cring li Hat

th6m phdng mach BS Dri'c. Trudng. Nha ddng Mdn Thdnh Giri phia sau vdi Bi
Nhdt tei ba, bao nhi6u cd sd tri thicn ddu do Bi tu
Ddn dp Phdt Hii vdi mQt tg didm cdc co sd
tao. Bcn kia dudng ld chd Ph(c Nhac sAm udt, neo
tlAu ndo crla xd Gia Kiem cfing nhrr cria QuAn. Tru nhi€t. Gia dinh ho Pham c6 nhidu cd sd ldm an,
sd xd, ngodi 6ng Xa CAn, mQt Xd Trrrdng tai neng
bu6n biin nhdt nhl Gifia chq c6 tda nhi cda cu
tltroc xdp hnng dAu, c6 6ng Ph6 An Ninh nhu mQt Chll Tich Vfi Ngqc RuAn nho nha, m6t trong

ldo hidng, 6ng Ph6 HAnh Cha hidn nhr.l mot nhe nhrlng vi6n chrlc xd dp tidn phong trl khi mdi di
tu, Thrr Kf Xe Luyen hnh le nhung hay nhdn nh6 cu. Ngoai mdt 16 ln day phd ldu thic bd th6 bu6n
biin dri mdt hAng. Cong 6 Phfc Nhac c6 gia dinh
vi chrlng tlau da ddy kinh ni6n. Sau xa la trddng
tld giAu c6 nhdt nhi cdn tning clQc ddc c6 cdp.
tidu hoc. M6t ben h Chi sau thanh BCH/CSQG
Qua Phric Nhac tdi A'p vd xrl Gia YOn, c6
Quan vdi Dai Oy Dodn Dinh Dai, thri khoa kh6a Sidu Thi ddu tidn trong virng cria 6ng NguySn
Dinh. Trich vdo phia tr6i qudc 10 c6 dg 6n aludng
BiOn Tap Vi6n. Ddi xrilrg li Chi Th6ng Tin vdi 6ng TAn Yan, dd en hang ddu cria Quan, vdi sq g6p
sfc nhiet tinh cria cha BA Trcn Qudc, mQt linh rnuc
Di, Hinh, Phdfig... dd n6i trl tllu. Bdn kia dudng ddng CCT cd'p tidn tai sen riCng kh6ng hon hai bQ
iio ddng thay ddi. Eridng Tdn Yen md ra mot
lO ln nha thd cria cha BAt, vdi H6i Trrrdng Hoing
Thien trong du 6n td hic. Du 6n phiit diCn cting vring phia iay bao la, tru phtl.
nim noi tldy mang tli6n khi cho gAn kh6p xi.
Tren dudng v6 Bach Ldm, xr? M6u Tdrn v6i
Trung hgc c6ng l{p Gia Kidm nim sAu bOn cha Ph4m 86 Nguy€n, mot linh muc sdng rdt dn
trong vdi cdu chuyQn dai. La trung hoc c6ng lfp dat, thiinh thi€n. Qua xr.? Mdu TAm tldn dp Bqch
duy nhdt trong Quan nhdig ket gifa hai trung hoc LAm, khu ddt rdt tha'p n€n hay frlg nudc. Nhe thd
cha'Y6n ben met, bdn trdi c6 vddn ong mat cda
trt thuc Monica vi Ddc Mo c6 td lau, bd thd n€n
n6 di sinh sau lai Co ot. Ong Nghi Khang, nhin Ki Srl Qu6ch Dai Cudng, nglrdi Dai Loan' Ong cld
ba ddi nu6i ong, di sudt trl Hoa Bdc xu6'ng Hoa
danh HOi Phu Huynh l€n thlng Sdi Gdn mdi Ph6 Nam dd nh4n dinh ring chi c6 Ki6m TAn li m6t

Tdng Thdng K| vd cdt bang kh6nh thinh. Ngdy

tnJ6c khi mdi ldp Quan, Ph6 Tdng Thdng hic d6

dang cdn id Chri Tich UBHPTU c6 chrldng tdnh
ddn thLi srit Quan, nhrtrg khi ha ciinh trtlc theng hi

SUEoAN i8 B0 B|NH r 108

ndi nu6i ong li fitdng vi c6 nhr?rg didu kian m6i Moi thinh qui crla xll Ddc Mo tldu nhd srr

sinh thu6n lgi khdng tl6u bing. Nhrlng khi rinh cham lo crla cha Giuse TrAn Einh Van trong sudt
r6i toi thudng xu6ng hoc 6ng crich thfc nu6i ong
30 ndm trdi ddn khi ngii vd nudc Chrla. Thdnh
vi tloc siich ndi thdy nhidu tlidu minh nghl <li sai
<lrrdng D6c Mo khi hoin thinh tr6ng fi/a nha thd
hoin todn.
Phri Nhai I Blc nta, bd thd, ldn nhdt midn Nam.
I€n tdi Ddc Mo h dp ldn nh6't, cl6ng ddn
nhdt crrng Id xd vi quf;n ly KiQm Tin, thd ddt lOn Vdi 5 linh muc, kh6ng kd nhfing cha khiich luu tni
cao lAn IAn. S;it drrdng 16 h trai heo qui m6 nhdt m6t thdi gian tld thdy viCc mqc vg to l6n chrlng
nio. Ngoii ra cdn trung hoc D6'c Mo, kf nhi vien,
vung cria 6ng Pham TriOq m6t ciin bO thri y cri,
vien drldng Ho tldu li nhr?ng c6ng trinh ldn lao ci.
bidt crich chin nu6i nen rdt thanh cdng.
Hing nim vio dip Girdng Sinh 16 mrlng Chria HAi

CAn biQt thq xinh dep cria 6ng gieo Ngfi Edng tldu drroc crl hinh v6 cing trong thd, theo

sau li tru sd ngdn hing dAu tien trong quan. Chq sau li nhfng ngiy tipc tring, vui choi. Nhrnrg thtt

Ddc Mo sAm udt, nha l6ng cho dudc xay c6't lai, c6 tlau bu6n vi m0t tai n4n thAm khdc xdy ddn vio

cay xAng crla 6ng TrAn Vidt Ngrr, nim ngay bdn dip Giring Sinh 69. Budi tdi 16, khi doin kiQu theo
sau hdng ngin gi6o hllu vdng ra qudc 10, trdn lQ
xe. dng bi Ngq lric d6 c6 khoing chin mudi c6
giii sau ahfdc cau qrli h? dat t€n TrAn Vidt Srl. trinh c6 nhidu trei luu dan kh6i tti miu sdc xanh,
Quanh chd, phd lAu drlc d6 sd crla cu trim
Khu6ng,6ng Cq,... diy cria hing oia 6ng chd,nh tl6, tim, ving... do c6c binh si cdt ddu dem ra n€m
Lng r6ng ba b6'n gian, sdu b6n nim chuc thrtdc
cho tlep. B5ng nhi6n sau m6t tidng nd, hing chuc
bu6n biin dri mdt hnng. Girla chd cr?a hAng ving, ngudi la h6t, ngi ra. Triii lttu dan lAn tinh n6m ra

girla diim dc vi ngudi n6m lAm trei kh6i mau vi

tiOm may 6ng Binh, biinh keo 6ng xd ThuAn. chi bidt nhtn vach xiim thay vi tloc chri.

Phdng mach BS Nguy6n Drlc An, drroc phdng, trai Tam ddi Ddc MO tidp tqc ra qudc lQ, khi

hdm, tr4i mQc vi tdng ddy xe cld Phri Hoi, Nam vrfa leo hdt doan tkldng ddc, kh6i khric quanh, bdt
Thdnh... xe tii, xe be, xe lam mi chrl nhAn ddu lA
ttAu tld ddc, Nga Ba Ciy Gr6o d5n vdo B6n N6m
ddn Ddc Md. Tdi nhd BS An hic dy hodn toin tu
crl. Khi chrra aludc toan cdng binh Ong Bidn (Sea
do hinh y^,gthhd4t2m4/a2y4,chkohOdndgn trong qu6n y cring
nhll dan nh6't Bee) cria M! md r6ng qudc 16 vi khai quang m6i
cu trong ving
bcn aludng 300 thudc, du kich vC lu6n lu6n ldi
h khi gap bao b€nh, cA-p cri'u. dung nhfrng clidm niy tld phuc kich bin s6. Ldnh

Du en phet di6n D6'c Md l6n nhu d Phat thd xA Binh Hod b6t nget nim trii dii. Phia mat
s6t b€n chldng h cd sd chen nu6i cda thAy Pierre,
FIAi nhdrg c6ng sudt cing kh6ng chi cr:ng cdp ndu
Ddng Chria Crlu Thd vdi nhidu din bd sfia ngiy
khdng c6 hing chuc rniy ldn nh6 cria trt nh6n. Xrl
ngdy thong dong gem c6 nOn dp mang tdn Crlu
dao vi nhi thd Dr?c Long nim bCn tay phei qu6'c
Thd. Kd cldn dp thdng Nhdt, xa Bdn N6m llru
lQ. Nhi mdy chi cda cu Chrinh NhAn rdt tld s6, ld
vong nim nhd trOn dtt Binh Hda. Vdi chudng
benh mi tA tldt bing crii nay ding rliOn vdn minh tririh cria chdnh phrt girip ild Viat Kidu trl

hon oia gia tlinh 6ng Xrldn& mAy rlEn HiCp Thinh,

trai crla 6ng Girio Ngri... Campuchia hdi hddng, ddn sd tang vot. Ngdi nha

Trd qua qudc lQ, con t .rdng t{ hic 6m thd bhng 96 nhrhg rdt a16 sO do cha Veuill6, ngrrdi

vdng hdt dp Ddc Mo chay dni hing chuc cdy sd Phrip, vi ldnh tlao tinh thAn sia nh6m ViOt Kidu
d5n ra gdn ddn s6ng D6ng Nai md ra ci m6t ving
canh t6c bao la. TA d6 n6ng cd chay tdi nhring nay xay dung. Sau 75 nghe tin cha bi VC bdt dem
c6nh tldng that xa, cdng nhrr d6 ding vAn chuydn
n6ng pMm thu hoach trd va. Chl trong khoAng ili siit hai trong khi cA cldi ngni chi bidt dAng cho
hc,n mudi nem trdi, trl tay tring cria ngddi di cd, Chria vi phuc vu ngudi ViCt Nam. Xin cring cdu

bay gid cd nghiep phAn d6ng tld s6 nhrr vdy trrdng nguyQn cho ngei dddc nghl y€n trong Chrla.

nhd m6t ph6p 14. Tt sd thinh vudng, gia teng girio Trong ph4m vi hai xd Gia KiOm, Gia TAn
ndp sdng dAn chring phAn inh hoan toan n}rll
nhfng xrl tlao ngiy trudc d aldt Bic va le tdf h6i

dan, D6c Mo da xdy dung lien tidp ba ng6i thdnh hE, cr/di h6i, ma chay. Chl c6 clidu tldi sdng vAt
chdt thi sung hic, tnl phf vdi nhrlng ticn nghi van
ahldng. Giao dddng mdi khdi c6ng khi vtla c6
minh hdn. Binh Hod vdi mddi d'p, sdc din khiic
quan ddng gia trong sdu ndm trdi, riCng tui gie vat biOt. Hai a'p Dllc Thdng, D6ng Xoii nim ngoii
heu lCn tdi trAm trieu. cring ngay khi vdo vdng Clai xd thuOc sdc t6c

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 109

Chrau. Ciic doin c6n bQ phat tridn son thdn crla cu6c thddng xuy€n niA't vdi nhidu dd n6! thrrcrng
anh DEo ven Du tan tinh vda bAo v0, vrla xAy <lau. Dd nat nao rdi crlng xdy drlng lai ahidc,
dtin& phiit tridn dp. Cd gdng tdi da cld drra c6c
m{t ali l6n, nhung mdi khi thdy ldp hoc thrra th6t nhlarg nhdng thdn thdt sinh meng, dr) d phtu nio

h bidt thAy c0 da hdt keo biinh phat cho hoc sinh cring li tlau thddng kh6ng bi tldp drroc. Nhr?ng
budi sdm mai lcn cllf trg tldng bio sau t10m c6
rdi.
chi€in srr, t6i ddu mu6'n nhrlng xiic du kich nim co
Qua con sudi Tam Bung, r€ trdi ng6i dan
qudp ngodi vdng alai sdm aldgc ch6n cdt thay vi dd
Thriy Lam DQng cria cu tl6ng Cdm c6 thd li ng6i
phcri mrta ndng. Nhdt li du kich phAn nhidu chl li
tldn clep nhdt midn Nam, vddt xa tlAn D6ng
Cu6ng, Sdng Sdn d Sai Gdn. Trl clAu clrrdng, mrii thidu ni6n quarh vring, vi bi cudng brlc nOn phii
trAm hrrong ngao ngat. Nhrlng ngiy tiQc ldn cria
tho6t ly. Nhidu tan llri phAi clQt nhap x6, A'p tay
Tf Phi, con nhang dC ttl td Sii Gdn vi nhidu noi run bAn bflt kh6ng tr6i ndi nhfing ngddi bi bit
It higt vd 16 b6i, hAu th6nh, d6i b6t nlung... nhrr
mang di. Thdi gian Thidu T6 Trddng thu hudn
canh trdy hQi Kidp Bac, Chria Hudng. Thddng
ngiy, cd'nh tri ddn ving l{ng, chi nghe tidng chim kh6a QuAn Chdnh, Thidu Tri Phrit xri f. Khi trd vd
k€u chi€m chidp, hay tidng dan chim cdt ciinh vqt chi trong it ngdy Thidu Te Trddng drldc thuyCn
chuydn bin giao Qudn/Chi Khu cho Dai iiy
bay khi c6 kh6ch vio tldn. Tn ngodi cdng vi sAn
Nguy6n Hfiu Ddng crlng tdt nghiep kh6a Qudn
ddn, ttng bui ldn dri c6 hoa ngdu, s6i, hu€, h6ng
... Rii riic nhidu hdn non bO rOu phong tlip c6nh Ch6nh.
nrli, khe, cAu bdn sudi, cd tien, tidu phu... Chrinh
rliOn, bfc hoanh phi sdn son thdp vdng vdi bdn Dai 6y Eeng, gdc COng Binh, ngoan t14o,
chri nho Mdu Nghi Thi0n Ha treo giria v6 sd cu xrl mdm m6ng. it lAu sau l6n Thidu T6 nhrrng
chao 6i nhd lai lAn 6ng tlrroc gdn lon sao vA't vi
hoinh phr, cdu ddi khrlc. Sudi Tam Bung u6'n ddng lim vQy ! Lfc thi lOnli lOn tinh, hic lai brio d yOn
quan, quan c6n chinh cing chd dai cd. Ci mdy
dddi vrlc sau trddc ddn. Mdu Thdn ddn thiOt hai tidng ddng h6'mdi d6m h6i thi drrdc bi& Mit Trdi
vrla "du lu". Trdi ning chang chang, md hoi ai
ndng nd, nldt Ia khi bi cu <ldng bi bdt gid cang cdng va nhtr tdm mi ching thdy b6ng dring Mat

lim cho cinh ddn nhang l4nh kh6i tin. Trdi tldu. Diinh bao h6i lai sao chrra thdy MAt Trdi,

Ben kia dudng dp Tam Bung vdi cu TrriSng dp gii m6i sau am tho4i bio "bdn lAn hJ tudng" dang 6
nhd't mrdc. Kd ben hai a'p Hoi Binh, An Ldp cria "hr hrdng kinh ky ." Khi mdt trdi sdp ngi vE tAy,
tldng bio Mrrdng Hda Binh di crr. Ngiy Tdt cinh
Mit Trdi lai ra l€nh cho "quang trung trl tudng"
trai gai gieo cdu tung bdt nhrlng tr6i ciu vdi chrim
trinh diQn "bdn lAn hl hrdng" tld drroc gxn lon tai
tlu6i ngri sdc mang hinh enh tdt ttrddng du da't Bdc
"tango".
ngey xtla. Ai da ddn Long Khrinh ma chua aludc
Chi it ldu sau Vdn Phdng Qu4n ddi l€n ddi
thrldng thrlc du cen cda <ldng bao Mudng ( do vi Qudn Dddng da xAy cdt xong. S6t bOn qudc 16
bdn dai gia Dinh, Qurich, Bach, Hi h bdn ho thay
nhau lim quan lang, tinh trddng) li m6t thidu s6t Ii b€nh vi€n, c6 phAn h€o l6nh vio hic t16. Ngay
ngd ba li hai ldp Trung hoc cdn b6 trdng mQt thdi
l6n. Sdc t0c Mudng, Thiii vdn minh hon cA nOn
gian. Chi An ninh Qudn tlQi vdi Dai rly Hda. Con
nJdu cAn cdc sdc dan khdc kh6ng srinh drroc. Ap
aludng d6'c udn quanh, c6 nhi kho cdng li Trung
Th6i Hda toan tOng C6ng Gi6o, dAn dp Ddn Didn
Tdm Didu Hgp. Qufn tlrrdng nim tr€m ngon ddi
hAu hdt ldm c6ng cho sd LCD, dp Chd vdi ngoi cao, san cd kh6 r6ng, nhin bao qu,it tMy dri cric
chd Tdc Tnarg, sudt ngiy c10m vdi nhrlng qurin
xd. Phia ngoii cing li cdn nhi tidn chd cria Cd
thit rung ndi tidng tld ddn xe be khi k6o cAy ra hay
xe dd, xe tei td Da Lat, LAm D6ng drlng chAn dn vdn M!.

nhfu mOt nghi. Phia sau cho li sdn bay. Vao trong 86 Chi Huy Chi Khu d6ng tren ngqn at6i
cao nh6't, cdng su phbng thri v6 cing ki€n c6-, chi
sdu, vring canh tiic cAy triii dri loai.
chta mQt ldi vrla tli lOn xudng. EOm d€m tidng
Ra kh6i xd ly- k6o dii cho tdi s6ng La Ngi
tlai bric bdn khudy rdi vao cec tga dO dddc ghi
cdn nhrlng tidn d6n vring Nui Ddt cria Dia Phrrong nhAn c6 hoat clQng tllch. Dai riy Nghi, rdi D/u Vo
QuAn. Xd mang tCn Binh Hda, vdi nhfing dp Th6i
Mdn thay ldm Chi Khu Ph6, E/u Th6i Truydn
Hda, Hod Binh... nhrrng li noi grinh chiu chidn
Tin... Cdng vd sau cdp sd BO Chi Huy cdng ddy

dri.

SUDOAN 18 BO BINH I 110

EAc biet dudi khu vrtc ldng chiio nhm Brlc Ch;inh Hing, Ph6n Ddu Ton thtldng mdt t16

khua't phia trong li 86 Chl Huy Chidn Doin 43 nlnr gdc, 1u6n lu6n thanh minh thanh nga: "say sda
cria Trung Td TrAn Ven Nhut, sau li Tinh Tnrdng
gi ddu, ddm ba chai 33, trdi kh6m gini khat dy
Binh Long vdi chidn tich I6y ftIng mang danh" Btnh
mi".
Long anh ddng",6ng c0ng ld Trldng Tu Lenh Str
Ngoii ra ngiy xtta tridu tlinh chi c6" Luc
Doin 2 vdi chidn thing Sa Hulnh vi i16 chi huy
86" bay gid c6 ci "chuc 86 ": Danh y c6 ngAi
cu6c lui binh kf hat, it tdn thdt nhdt cho aldn vi hl
Hodng Thrii Td, tai hdn Bidn Thudc, vdi cd doin
midn Trung vio. Trong thdi gian trdn cl6ng d Ki0m "ludng y nhll ta meu" nhu ciic "Zi Si{n" Lttu, Thi6u,

Tdru Chidn Doan nhrl m6t brlc thinh ddng bAo v0, Phf, Thd... Trd6c nria c6 danh y Hoa Ti€n Srl c6 16
nhd nhltrg mlii khoan th6p xoriy sau vio nlfing
li chiu 75 cldi cria y fli Hoa Da, sau vd lim Ng{
m8t khu VC vdi nh?ng chidn thdng l5y lrrng, chidn
Y. Ffinh phrip c6 ciic 6ng Cd Sdn, Phtldc, Quan
Ioi pMm ti.ch thu tnrrg bay kin b6n xe cho Ddc Chrinh uy nghi l6m het. BO C6ng c6 ngdi Minh Ba,
Md. Sau Tddng Td t-enh cria 6ng, t6i lu6n luon
Kim Ngari bQ N6ng c6 cg Trrlc hay xii tidng Phri
dudc 6ng cho bidt tin chidn tMng sdm nhdt ching Lang Sa ngay ci vdi n6ng dAn, bO Sric c6 Biic Vdt

phai t6i la "Ph6 Tddng" mn h ngrrdi sE chay tldn Trddng alep trai nhd Phan Anh T6'ng NgOc, Sd Day
c6c cha, xi d'p xin bd b0, ngdn khoiin khao quAn
th6p gi6 c6 ngii Dnh Gi6o clao mao, Qudc tr?
cho 6ng th6i. Ndu kh6ng c6 Chidn Eodn 43 vdi Gidm c6 Nguy6n Xu6n (Dau) t6n srt Diau giii chri
nhring chiSn thdng ldy hfng, clfp tan nhrlng Am
tho tld "lao tu ludng ldi", tranh ddu vdi tdy ddn
Inrlu cria COng Trrrdng 5, alinh tan' tdc Trung tloin
alidn SIPrI, LCD ai hdn Hd Tnrdng Ty. ViQc truydn
275 bdng nhftrg chidn thdng Tric Tning, Ddng Nai,
hich, ca vd trong tridu ngodi quQn do hdng dodn
khrim phri nhidu kho vtr khi, Iudng thrtc quan
tron& thi Kiem Tdn tr6nh sao kh6i tan nat td dd hl cria Tnldng Hao dai nhdn, ca't tidng vang
nhring nim 69,70.
vang nhu sA'm, mlia hAt toen nhiing khfc ngha
Tt "Hdf' clAu tdi rlAy Ii chuyan ngodi
quan, xin doc gia xem tidp "Hdi" sau trd lai thudng tuyet diQu. Sic T6c va Hoang Triau Cuchg

chuy€n trong trdo. Thd c6 quan lang ho Ddo ffan Du) di diu cring c6

Khi 6ng Khu6ng diio nham ToA Bd (Bd hdng bAy sdn fli thiip ting. C6ng viac" v6 y€n

Chanh ,/ Tlnh TnJdng) ld hlc c6 aki thi6n thdi alia trdm ho", c6 ngii Hoing Nam, m6i khi thi€n tai,
ldi nhan hoi. 6ng rip dgng chinh s6ch "Trl Cdng"
chiSn nan xdy ra trlc tdc c6 hing tloin xe tii vf,n
(CS chl c6 Tam Cdmg). Td Dinh 6ng Ph6 gidng nhrr
chuydn hing chuc tdn gao, drrdng, srla, nhu ydu
nhi ving lai, anh em cring in cring d crlng lim vd
pMm, vAt liOu, tidn bac aldn cho brich tffi.
cring xoa mat chrldc- Ong Ph6 Cri Long IGlinh Cnng vd sau nhdn tii cing nhidu, rdi k6
ngoii qudn htng tri phn hllu bat, l4i c6 ba 6ng
Ph6 Nhi trdn giri ba Quhn khiic nio Quan C6ng thdng quan ngudi tidn chfc, nhrarg bi nhdn dd vdn

trdn thri Kinh ChAu n6n chi thd vring nhu kidng ba du chl cdn nghe cao danh n}ru Einh Manh (Ngu)

chan. R6i ra qudc si khdp noi nn nn k6o vd girlp Sr?, cdm ddu Ngd St Dai. I(hi ra mit thian ha ldy

dat. Tddng dudi tnr6ng ben vd phii kd rl€'n c6c hi€u "DEn Trdi" (tlEn trdi soi x6t) hay "ddn cAy" vi
quan Thdi td, EO fy nhu Hoang Ming vdi hing
da phAn h.r thd ki n6n kh6ng nhd 16. Ndo Pham
ngan tay sring NDIV, C6ng Danh, Eric Thinh chi Er?c Thanh, cAm chia giri kh6a ci Toi, "sd, khdi"

s6ng, s6ng c6 cAu, chi nrii, nlii thinh xa 16, xi ndu chua gh6 mit lim sao vio tdi ngii Ph6, ngAi
Chanh Chri Tinh. Khi "Chidu chi" ban ra Pham
man& tOn, sdt, lrrong thio chdt cao nhtl nrii Chrla Chrldng An chua 6p trien son gia tri mdi c6 "fifty

per cent". Tnldc qu6'c nan 75 "ngddi hnng Binh

Long anh drlng" Vfi Mirrlr Ngqc ahldc tai phdi tri

Chan. hlc ludng vd ddt Long Khiinh.Vidt tldn tldy vrla lo

B€n vdn thi thing nhd ldi Khdng Minh t6i vudt rau hrim, vrla lo cdu chuy€n cld dii n€iu
thi€t chidn d Giang D6ng "ldy xe mi ch8, ldy ddu
mi dong" kh6ng hdt. Nio D6c Phri Kidn, Phri Huy, kh6ng tr€n bing phong thAn ndy sE ching thidu

Phri TArn, Phri LuAru Phfi Dao, Phrl Chi, Phd m6t ai.

Thanh... kh6ng kd nhfing bdc tidn b6'i nhd Darrh Trd lai nhring nAm 66,67, di m6i chi In

(Meo) ldo tnrdng n$rdi cAm huydt mach cii tinh tA mot arfi Ph6 Nh d quan XuAn LOc, t6i ala ddc md
ti€n riAu nhu ciic tien sinh Ci, Trong, Tinh ha brlt
phC bidn ngay gldy tring thinh bac trieu nhrr choi. Li6n Tinh L6 2 cAn sdm aludc khai thOng cld Long

Khrinh c6 con drtdng ngin nhdt qua nga Phudc

Tuy th6ng ra bidn D6ng. Nam 72 ddi Long Kh6nh

rSU DOAN 18 BO BINH 1 1 1

lai atrldc vd Phrrdc Tuy, t6i dd cring ddn, qudn, c5n, thay mi cdn th€m sdu dQrn, thim thidt hon xrta.
Khdi ali trl cac trai ti CQng Srin, tdi da gap bao
chlnh noi day d6n n6 lrrc thrrc hiCn rldc md dp d
nhi€u ngrldi Long Khdnh, KiQm Tdn. Nhfng Thei
blng cdch bi6n trl dp Sudi Nghe h6o l6nh tr€n LTL
(Truydn Tin CKIKT), Thdng (Y T€), Trong (CuQc
2 thdnh xi kidu m5u Quing Phrr6c qui m6 nhu
Tnldng Gia Tin), Hnng (Qurin Lf Benh ViQn)
m6t quan ly an ninh, tru phli. Pho trr;ng Doanh thddng ycu, tlim boc nhau hon bao giO. d nha,
Didn Sri Nguy6n C6ng Tnl cao ci chuc thddc, kinh
phi bac trigu, d6 mdy noi c6 drroc nlt1r vdy. Xi a16n khi ch6ng con ra di ching bidt s6'ng chdt, ngiy vd,

tidp trl Tdng Th6'ng, Dai Srl, rieng Ph6 Thrl Trrdng chi em non n6ng dm nJrau nridng tua, chim boc.
Vd t6i than ai hon chi Khuong, cho nhau tin tfc,
D6n vii tuAn lai ddn thdm din. Cing hic girlp 3 dm thAy chay thudc... Crtng cd't d{u nhrlng m6n td

xd Binh Ba, Ngai Giao, Binh Gia phuc hdi, phiit trang cudi cring, brin di moi thrl trong nhi tld lo
tridn nhrr bic sin 3 nhip cAu ki€n cd, chd 2 nhip
cho con, thim nu6i chdng. Cfing phAi vrion l6n dd
cdn lai tri XuAn L6c ndi qua ld hoin thinh.
sdng chd mot ngAy mai. Ciing chd trdi, thudc tat
Khoiing ciich gifia hai tlnh ly, qua LTL 2 chua tdi rio qudn cri mdi, ddi tian, ddu thit c6ng an,
50 cdy s6, ma Phddc Tuy cl6 giri 30 cdy an ninh
phddng kh6m... Chi nhin bAng t16, tidng loa inh 6i
24/24 vdi hai qudn Ly Dri'c Thanh vi Long L6, vdi
mQt cao didm Nrii Da't bio ve toan vdng. Chi€ic ngdy ttam thin kinh da dd rn [et. R6i cing dit

bAng ldn: "Phudc Tuy hdn hoan chio mtng quAn, con nam hn, bdy lrrot lCn nlng thdm chdng, xudng

dAn, ciin, chffi Long Khrinh dung d ranh gidi 2 bidn, vdgt bien.

tinh nhrl su mong ng6ng cl6m ngiy.. Phong ba, bao tep dai dudng troi ndi

Nhdng hanh phric chrra ahldc bao lau, ai nhrrng kh6ng bi nhAn chim. Trai ty nan ndng ch6y,

ngd thdng trl alen chdt aldn. TrI cu6c triet thoei tldt tu do bel I;igat, cO aldn. Nam ba ndm tlAu, tlAu
Quin Dodn II k6o theo QuAn Eoin I tan vd, th6
tdt met t6i, r6i crtng cd tli k'trip ndi tim xem ai cbn
gi{c CQng nhu nrrdc vd bd, cdc tinh cao nguy6n,
ai mdt. Td Bti Cuc gie bing, xudng sa mac thi€u
midn Trung theo nhau mdt. Rieng Long Kh6nh ld ddt, $ My sang Au dAu cldu cring c6 KiQm TAn,

ndi duy nhdt tld nd ra cu6c khiing ctl, phan c6ng Long Kh6nh. El Monte cu Chli Tich CAn Gia Ki€m
dd ngodi bdy mrrdi, gudng alau thing dgi gAn ba
trdi long aldt 16, iran nla hQn tuy€t vdi sau cu6c
chidn dii nr?a thd kf vdi srr doin 18 anh hnng, kiOt gid tldng hd, 6m nhau kh6c rdng trrrdc hanh Phfc
xudt cing sd tham chidn, hgp d6ng c6c qudn binh
tudng kh6ng cdn c6. Dd tlinh b6n nhau vii ngiy,
chrlng, ngay ci DPQ, NQ va NDry vdi th€i m6t
nhftg bin rin thinh cA mudi bda. Chia tay, mdy
choi mddi. Nhlarg r6i dn quy6t tt?, hy sinh cldn ngiy drrdng cA nhi dn vdn chrla hdt quA brinh, x6i
thiJ chinh tay ba cu nfu mldng. M6i khi g{p lai
mdy m6t manh hd ctng khong dich l4i qudn h6.
tinh cing thim thidt.
Ddm 20 th6ng 4, 1975 con dudng LTL 2 Ngiy gia dinh anh chi Khu6ng ddn Mf, t6i

nim im lirn kh6c, chi bidt drla tdm thdn dii trAn tl6 chay 3600 cs trong 34 gid khOng tdt may xe

trui cho dodn chidn si anh hring nhung tha-t ttrd, mong sao sdm gap. Chuyen trd, cridi kh6c girla hai
cho ddng bio Long Kh6nh ruQt thit Am thdm cdt
budc tlen do4n clrtdng di ten thddng dau thay vi gia clinh, giria nhtng ngudi crl nhu Tudng Nhdt,

hdn hoan chio t16n n}ru nidm ddc md. cu Sang, cric b4n Hdo, Tnldng, Mang, Giiio, Lufln...
Tudng Nhqt van c6 tnlc thing cho ciic con toi, con
Chin ngdy sau Midn Nam md't, Vi€t Nam
anh ch! Khu6ng bay khip ving trdi quin Cam vui
C6ng Hda mdt tcn, Phrldc Tuy, Long Kh6nh, Ki€m
ngiy hQi ngO.
Tan cing ma't tCn. TCn COng Hoi Xd Hdi Chri
Ngtria ViQt Nam vrla lai cdng nla c6p nhat, raP Ngay anh Khu6ng ra .li ctng li dip g{p lai

khu6n CQng Hda Nhdn Ddn Trung Hoa, thay vi bao ngrrdi, Eai Td Didm phong thrii ching hd khric

vdn pham ViQt phrii alat danh hl ViCt Nam lCn xrla nay lai h nhe thd Vdn Dii, Dai Tii Kha rdu
dii qudc thudc. Cdn ba, bdn tram ngudi Long
tnldc nhu Vigt Nam Cdng Hda. T€n huyan Thdng
Nhdt cdng mia mai vi nhdn ddn ngay them ly ten, Kh6nh than thrrong lim sao kd h6t ra dAy. Dd cliim
anh Khu6ng, nghi ddn nhrlng ngridi cring dd ra tli
chia lia. nhung c6 don, ua't hdn nhrl anh Hing Ctdnh. Vdn

Sau biSn c6 75, vdt aldi sao ddi, cfng c6 Phdng, anh Ddng, Quin Trddng Kiem Tdn, vti
thdn nhi ti Sdn La dEo heo hlii gi6. Bao ngudi
thd h chuyen Tdi 6ng Thdt Ma, nhrrng mdt tlidu
khiic nrla nhrlng 6ng Ph6 Danh, Trung T6 Tnr6ng,
khing clinh: tinh ngudi Long Kh6nh ching hd ddi

rSIJ DOAN 18 BO BINH 112

PMt, c6c anh Trr?, Xa Odnh, D!nh, C$i, Biiu, Trung

DOi Trudng NQ TuAn, Ruin, An, Chi, Chlnh, Chau ll/gaflutQiA,tr

vi hing trem anh chi em khiic nria gid dAy cdn Kinh g&i tdt cd chidn sl
tranh ddu cho m1t VEt Nam
mdt, troi dat noi nio, bao gid gAp lai? Ttl Do, DAn Chti oit Nhdn Quydn

Td 30 nnm, tOi ngdi vidt lai cong nhri d6c
vin
gie h6i hrdng that 16 tfing n6t, ttng
cria ci m6t khung trdi y6u dA-u. Nhring
thanh"hiXm"

hdi chudng nhdt rdn rd m6i s6ng td Thanh Sdn

k6o ldn Ddc M<r, tidng trdng tntdng Gia KiQm, Ngdi loi di anh, 30 ndm lnt lqc

Chan Phudc Li6rn, tidng m6y xe td.i, xe ald Nam Ldm Wd dau, liim udt h4n clat mang
HQn xa quE, hin non ntbc diAu tdn
Thanh, Phd Hda, m;4y ciy, xe Lam, Am thanh n6o Hdn il6n khd, h|n cdm quyin htmg dc!

nhiet chd V6 D6ng, Phrlc Nhac, khi trdi l6ng lOng

crinh ddng Tan YOry... Tdt ci nhftrg tlidu niy da Ngdi lqi di anh, hting nhin od qui me
quyen chit vio lin da, hoi thd, mach miiu m6i Lfr CQng n6 ilang gihy xio tang thrbng
dning ta. Tdt ci ldm nen quc hddng, n6i nh6,
Cttip gu.ng salt gdy ffidu litn iloan tnBng
thanh tlnh tl6ng bio, rl6ng hrrong. Trt al6, t6i ng6i Dhn kh6h khd, d'ing ngang nhi€n cnemThe!

viCit lei chuyen 30 nnm, vi tin cdn nhidu tldng

diQu, cl6ng tim-

Long.,KMnh,.ria Iinh nhdn ki€t ! Long Ngdi lqi di anh, mg cha gii mdn m6i
Mong ddn con xa xt cflu non s6ng
IQrdnh, cha hao kiet, con anh hring lPhdn tu thd kf Chlu dltng bao ndm iltti bqo lgc cudng ng6ng
Hoi sritc kEt, th6n gii sao chdng chdi?
tnldc, Long l(hrinh tuydn kheng cu, mrli ph&n

c6ng hidn h,6ch cda quin dAn ta, ctla thd h€ cha

anh. Xudn L6c h6m nay, ldp con em vrla phdt cao Ngii ki di anh, cdc em ilang khiic khodi
Ad snh aE srfri fm lai tudi tho
ngon cd dAu ddn ci mrdc vring l6n.
Dd mdt di fiong kidp sdng nhudc nho
Nguy6n Dinh Phric
Trong chd dQ gian tham, coi ngbi nhu rdc rtii!

NgAi lqi di anh, chi em ninh nh\c tii
Tdm bdng trinh,rA m ffii oi dhu?

Ddnh bdn tlrin cho ain b0. deng sang g- iiu
Dang Kiiu xa bid-t
odn. a4i, kidp xft!-

Ngdi lqi 6t orfu, ndng il6n cbn tranh ddu

Ddi ddt nhi bi ctdp hin o6 long

Ddng gqt d6n afrng chidm ldy thi tnhng
D,ing thao ting ldm giAu ften x ong mdu!

NgAi lqi ili anh, ngu d.6n cin brto zs|

Ddn chEi-oan, iling bdn n ic ldng cdm

Ving bi6n mnh noi dhn s6hg ngdn ndm
Ddng ddnh bdn cho quin Thu cdu trQ!

Ngii lai di.anh, 80 triQu nguli chd ilgi
Cdc anh a6 kh6i phuc l7i qui hwng
Btbc chin aflh oang dQi khdp chidn tndng
Dgtng lai Cd Vdng tung bay phdt phdi!

Hoii Vi€t

rSUDOAN 18 BO BINH 113

Tnuy(n Nqin kh6ng c6 thin nhdn quydn thuQc, me t6i clinh
nhf;n nu6i dudng va 1o cho in hoc. Ndm dy Vi vrla

hdt tidu hqc..t6i nh6 hoii dring cliOu cria Vi. Mddi
ndm sdng chung mQt nhi vdi t6i nhrlng Vi lu6n

MA?\.N? H TINH BO LAI lu6n e dd, thgn thria kh6ng drim ngSng 16n ddm

Nguy6n Thi Long An thing vdo t6i, se se vat do miCng li nhl trri ldi alidu
(Trich trl Nguy0t San Doin Kdt)
gi t6i cdn h6i. Vi hoc chua hdt Trung hoc thi t6i ald

l€n tlai hec. M6i kj nght he, toi trd vd day vui

choi vdi Ha Vi trcn c6nh ddng lda chin. Vring trdi

kf niQm thud xa xrla vut chdc trd lai trong t6i,

ngrla cd nhin khoing khong gian phla trCn t6i alen,

o dfurh cao xiim aldc nhd ldn kh6ng khi trddc kia da

hia bOn kia s6ng Tidn Giang, vdng trdng phrl trrim xudng hai mddi tem nim bu6n thiu hon
trdn mdi nh6 lan kh6i rang tram biu cu6'i nria phAn tldi cria mQt trang nam tll. Em oi' T6i
x6m xa. Anh s6ng b€n g6c trdi hdt dai
gsi Vi ngddi yeu tldu tldi vi ldc .16 t6i mdi nhan
xudng bdi lau sQy, hing drYa nudc va
nhftrg cin nhi 16 nim tlmnh binh trong kh6ng m ldng minh trdng kh6ng, chring xudng trong

gian tro x6m, dn hi€n giGa vr)ng ldng tl6ng hoing nidm thuong x6t v6 bien. Vi bay gid ra sao, nang

hon. DUa ngrJdi veo hn can cria chidc phi tlang c6 cdn d trong cing mQt nhi vdi chi em t6i hay t16

hddng mdi vd phia tnrdc, quan siit phong cinh b6 ali bidn biet d tan phddng nao mang theo n6i

mflp md tren s6ng ldng tOi se thdt vi xao xuydn budn tlon le. M6t vei c6nh thtr qua lai nhrlng ndm
sau nhrlng ndm dii vdng m{t. Gin tri6n s6ng vii tlAu noi tldt mldc tha nhan ddi ldu trong n6i kh6
chidc xudng, ghe hai miii chEo re nddc trOn lin
khin chd aldi. Thrr chl h6i han th6ng thrrdng vdi
s6ng nh6 bac ddu. Fnnh anh d6 ggi nhdc trong t6i
me vdi chi vi'c6 em g6i tudi bing Vi, nhring <lidu
b€in nudc ngiy nio toi va mg trdn chidc ghe tam
mudn n6i kh6ng th6 dan trei len trang gidy. Cring
bAn cli thim bi ngoai d bOn kia ling. Hon hai nhu bay gid tld mang xiic than vd noi cldy v6n e

mridi ndm tr6i qua, tren toi da hln 16n nhring ndp ngai vi gdn nhrr sc gid gin trlng ldi n6i, trlng hoi
nhan va t6c toi ldm ddm bac. Dua tay vudt voi
thd. Nhd m6t ldn c6 h6i thim Ha Vi nhdrg m6i
m6i t6c r6'i bdi bdi ngon gi6 v6 tinh xoa nhe, ldng mdn trong srl phdc ttip. Drrdng nhu trong t6i da

gon l€n n6i lao xao khi hridng mit vd g6c trdi xa c6 m6t chf t vrldng vdn, mot chft nhd thtJcng
thim. Nhfing ngiy thring vu vd ndi ildt kh6ch xa
ngddi con g6i <ld l€o d6o b6n t6i sudt nhrlng th6ng
cdch moi tham tinh, m6t minh aldn doc gina I6p
ngudi bon chen danh ldi. Theng Ttl den ndm al6, nam ngay ha. TOi vdi Ha Vi cld nghin trring xa
t6i phii th6o chay cring vdi ban bE lia xa qud nhi
c6ch vi kh6 c6 thd giP lai. C6 16 chfng ta c6
trong n6i ngam ngrii tlau x6t.
duyan nhrtrrg v6 ph{n. Bao nhicu nam aldn al6c ndi
Tidng mriy phd vdn ri rAm vd xoiiy ddu xrl ngidi, cd ging ldm viQc mong mQt ngiy vd vdi

trcn m{t nrldc. B6ng mot chdt chdn rQn phia sau me, vdi chi, vdi em nhrit li vdi Vi. Nhrrng cuQc ddi
l6i cring ltic giqng hdt khdn tlqc vong tdi : "Nhi
tlAy diy tai bidn va bdt trdc. Hai nem sau nhfln
ahrdc tin me qua ddi, ldng t6i chdt lang bdi hy
vong vd vdi me gii dd tan theo may khdi- Tti c16
toi kh6ng cdn thi€it vidt thrl vd que nhi nrla. Srr
quydt tAm chdm chri lim viOc kh6ng cdn lA rnot

toi... sang nha ngudi em gdi... cdch nhau con s6ng th6i thric trong ddi sdng hing ngiy. Mflc cho ndm

dai...." Tidng h6t cria ngrldi mri xin tidn, m6t bii thring tr6i qua kh6a ldp hdt nidm tlau dn ua't trong

hiit quen thu6c ngay nao trdi day tIong toi, va gdi tam tu va thdi gian c6 thd keo qua n6i budn c6i
crit. Mudn qu€n hdl toi cldm tludi vdi mot co gai
nhdc hinh inh ngridi con gai nam nio... Khi6n
md bdy gid h vd t6i. Rdi toi lam thdy girio day
ldng t6i bdng hoang xdt xa sd phdn hdm hiu con
trtrdng tidu hoc d m6t thi xa nh6 trong tidu bang
ngridi ban thAn cria ba me t6i....T6i k6u thAm : Ha
t6i 6. Ch6ng vd chdng toi phrii sdng xa nhau vi
Vi di..!. Va bAy gid trong deu 6c t6i vd 10n hbh sudt mudi mdy ndm trdi t6i lim vicc cat luc ald

3nh xiic thdn cia ba tdi vi ba me Ha Vi tluoc mq ddn hdt tdt ce tiAn danh dum drtoc mua mot cen

i6i mang vd ch6n tr€n phAn ddt cria gidng hg. Ba nhe 6 thi dO theo f mudn clia vd. Vd toi 1a ngddi

ngudi fil nan trong dam dich c6ng t16n. Ning

rsrj DoAN 18 B0 BINH 1 14

clin bi kh6ng bao gid th6a mdn, lu6n lu6n c6 c6ng viCc, bidn c6ng viQc thAnh cr?u cdnh hdu vrii

nhidu tlua ddi. C6 ta ching tld t6i yCn dddc phft ddu theo ngiy thrdng cho xong.
nio, kh6ng ngtng rAy ra vd tidn bac. T6i chi.u
alung va dau khd nhidu nim chl y6n ldng dd vo Phn dd cip bdrL tOi brrdc l€n bd bd ngd
t6i hidu mi trd lai diu ding nhtr tnJdc, that fnh cltlng srlng lai, la ldm chrla nhan ra ldi nio cli vA
t6i cfing mudn b6i dlp hanh phrlc cho b6 nhfing hudng nha minh thud tnldc, moi thf ddi thay 16
ndm vi stl lim viQc mi m6i ngrrdi m6t ndi. Bay gid ret bong doi m5t. TOi nhtn td trdi sang pMi tld
hidu ra chring tdi s6ng vdi nhau kh6ng c6 tinh nhan dinh, mQt ngfdi tlin bi tldn b€n t6i diu ding
yau. Hai mtldi mdy ndm h6o hit tfu nang vi sinh h6i:
kd dro vo con, tdi hlu nhd quCn Hng m6'i finh da
- Ong, 6ng ... c6 ptr.ii li anh NhAn?
dp d noi quO nhi. - CO li ....? T6i nhdn n ngay, nhung sfing

Theo thtt mdi gr?i chi t6i cho bi6t ng6i nhA sd cho tldn cldi kh6ng thd keu rcn "Ha Yi" .

crla cha me t6i ctd lai tta phAi b6n tld ho c6 chdt Ngrldi tlin ba drftrg tnidc t6i c6 m6t

tidn hAu xoay sd cho kinh td gia atnh. Theo di khu6n mit hidn hflu, tAm v6c chl tl€ln vai t6i, mec

chric cria m9, t6i Ii drla con trai dri ald 6 xa vin b6 qudn iio miu sdm kh6ng tludc ii phing phiu,

ah.ldc hrtdng phln thrla kd. TOi kh6ng mudn drr t6c bdi d phia sau. T6i nhAn ra H4 Vi qua 6nh mdt
chia, nhlarg vd t6i buOc phii xin ph6p nghl viOc tli
ngay- Vg tdi cdn n6i, anh ld con trai duy nhdt long lanh, cdi miang khC cudi, md r6m nlng da hoi
drr-o;c hrrdng cA gia tii, kh6ng phrii chia cho ai hdt.
nhdry kh6 c6 thd thdy tluoc diing xua... Vi vaa
Vdn bidt tlong gia dlnh toi chrra ha dd cho vd t6i
cddi vAa n6i:
phrii thidu th6'n, tidn bac tlrt tldy vAy mi bin tdnh
tham lam khidn vo t6i kh6ng cdn bidt nghl tldn - T6i di a16n anh. Anh ngac nhi€n hi?
nhrtng ngddi noi quO nhi trdm bd c{c khd. Chi T6i cdn tlang ngo ngiic tnldc srt hiOn diOn cria Vi,
chEng n6i dugc cau nio, lai nhd ctdn cAnh Vi gdp
Hai vi em tdi mu6-n chia bdn phAn bing nhau vi tdi lAn sau cring, lAn vd ta gia rne lCn alrrdng nhap

bl1c thrr cudi cing chi toi gdi )t chia cho Vi mot ngd, dAu 6c lang mang dd 16l n6l lCn mOt cau that
phdn . DAu gi di nfia hic mg cdn sdng tld coi Vi
lodng:
nhd con grii vi Vi d6 c6 c6ng sdn s6c mg t6i sudt
nhfng ngay chi vi em t6i phei. bAn biu d nhi - O, vi ary i? Mrrng qun!

ch6ng. Bl1c thrr a'y lnm toi nghi ngdi ddn vo., chrra Chi n6i l6n dddc nhrt vQy. Ed kh6a ldp ndi bang

mot gid mot ngdy kd cdn me gia vay ma c6 ta da hoing t6i h6i Vi:

mudn hriSng hdt gia tdi cho riOng minh. T6i ch6n - ChLi Hai va em gai tdi tldu?

ngrin vdi tinh aldi, mudn phrli b6 tdt ci, vd sdng - Ho chd anh I nhi. Tdi rdi, ho lim sao di
alddc mot tloan tludng dii tld tl6n anh, ho c6 tudi
ndi day br: ddp lai cho Vi nhrlng nim dii thidu
anh qu€n rdi sao?
th6'n vdi cu6c sdng l€ loi.
Vi m6t ldn nrla tOi lai ngd ra. Vi n6i:
Thdi gian dii chiu alung nhau nhrr chdt
chdng thOm t€n vai khdi dd n{ng nd them sU - Bay gid anh da ln rn6t ngddi ludng tudi.

nhSn nhuc lim tAm h6n t6i h6o hit. Vo ch6ng t6i Khi xa chring t6i arh cdn quri tr6.
gAn nhrt chidn tranh lanh, thAm ling k6o dni ma'y
- Vi, nhic chuyen cn hm gi?
mddi nem. Bon ngoai c6 v6 €m dm vd tO't tlep
- Nhmg nhr?ng kf niOm tldu c6 f nghia.
n}rdng bOn trong li thdm ki.ch, m6i ngrrdi cd gdng
lim trdn vai trd minh, nhltrg khdng lam (htdc vi Drlng sd tdi lim anh ciim tl6ng. Ching c6 gi iliu.
ngfdi nay chinh ld nguyan nhan n6i khd cda Vdi toi h ni6m vui ldn. Hai mudi mdy nem da tr6i
qua, budi siing cA nhi ti6n anh ra bdn xe, qucn sao
ngrrdi kia, m6i ngttdi bidt nhu vAy nhr.arg kh6ng dudc....Th6i t6i khdng nhic tldn nrla, bdi anh cldu

thd gidi quydt. Trong sAu xa cria rl6y tam hdn cdn mu6'n nghe. Sao, hiQn nay vd con anh thd nio?

kh6ng ai chi.u bidn ddi c6 t6nh hay tinh cAm riOng T6nh hdn nhi6n cria Vi khidn t6i xua cludi cli n6i

cria mlnh dd hda hdp vdi ngudi kia,cudi crlng ci bdn khodn nhri kh6i tan trddc gi6, t6i tri ldi :

hai ngd-m ngAm nhdn ra li kh6ng ai hudng dUdc - Vd t6i va ciic cMu kh6e. Cdn c6 ?
hanh phric. Cd gdng b6 qua khdng tli <l6n dd vd li
- Thi anh tha-y t16, t6i r5n r6i nhrr vAy...
vi d6m con cdn khd dai. TOi ch6n vrii minh vio
CuOc n6i chuydn trd n€n d6 chiu.

- C6 thay cldi nhidu qud, Vi di!

- That sao?

va rdi Ha vi hdi :

SUDOAN 18 BO BINH I 115

- Th6i, vd nhi hay n6i chuy6n tidp k6o chi m6t mei gia clinh sdng tron ven b€n chdng b6n

Hai va cd ljt chd. corL ald alAy hanh phric.

TOi brJdc cham sau Vi, men theo con thldng c6 rinh d day d.ro" hon tudn 16 thi nhan aldgc

dbn silng ch6i va drtdng nhu mdi drldc treng nhua t1i9n tin cda vd t6i. Trong cliQn tin nhlc nhd t6i

bing phing thing tip. Hai b€n aldu li nhfrng ng6i kh6ng chia phAn cho chi em, tlem hdt sd tidn tluoc
nhi xdy theo phong c6ch vi truydn thdng cr1. Tr€n
Ii ldu, tAng trQt ld cl?a heng trang tri nhidu miu hrrdng'vd bdn nAy.
sdc sang trong. Nhfing cin nhd nhrl viy k6o doc
dii hai b€n 16. Chuy0n chia ch6c 416 th6a thuin vii h6m trddc va

Qua m6t khric quanh hoi tdi, crla ng6 quen c6 phAn cho Vi nhrtrg vdi giong h€it srlc nghi€m

thu6c hi6n ra trong tlm mdt, toi nhan ra ngay can chinh c0 tr] chdi:

nhi ngdy xua cri ki nhrrrg dd sQ, cd kffi nim lni - T6i h TrAn Ha Vi, kh6ng phii ho LC,

vio phia sau khoAnh san rQng. khdng c6 phAn gi trong gia tlinh nay ce. Re-t bidt

T6i va Ha Vi cldy cr?a budc ao vao, ngudi on chi Hai vi anh t16 c6 ldng nghi tdi, nhring t6i

dAu ti€n t6i g{p li chi Hai vrfa crJdi vrla chriy midc ldy tidn hrn gi, toi kh6ng mudn nhin tidn kh6ng
thuQc phdn minh. Drt ludng it nhdng cuoc sdng t6i
mdt vdi n6i vui mrhg qu6 d6i, vd cO em cring da rdt thodi mrii vdi con. Mdi anh khi rdnh gh€ qua
kh6c theo. Ci n}ri nh6n nh6o bdi nhtng ngudi con
crla chi, crla em ddn dfp chio h6i ma toi nhu mot nha t6i .ld anh thdy cuQc sdng d6 chlu c16.
k€ trl trOn crlng Quing Han rdi xudng. T6i chda
Ddm Vi clang m-rm cudi, m5t long lanh
qua cdn bdng hoing thi Vi tldn th6o gd hanh f s6ng, dlu hidn vi thdn thi5t, t6i li6n trrdng cldn
dring diOu crla vd t6i quet lCn hic h6i tidn cld lim
trCn tay tOi mang vio phdng. C6 cli xudng bdp lo
bfia en tdi cho cA nhi b6 mic chi em tdi rdi rit vdi mQt vi€c gi c16.
srt tring phrlng vrla mdi c6.
Xong xu6i cong viec, t6i cdn 6 lai mot tuAn
Dgn mdm cdm ICn ban an xong, Vi cao tA
nrla. Nhrlng ngiy r6i rdnh niy t6i thudng tho thdn
xin ph6p vd nha ricng crla c6.
quanh sdn m6f minh. Fnnh anh Vi kh6ng ngtng vd
Mdy chi em a16 thfc quii khuya bdn b4c vd vdn trong brla dn, gidc ngri. Dudng nhu tinh yeu
cdn nhi, vd bllc thrt crla me cld lai dan dd hlc bidt
sdu kin chdn vrji bao nhieu nim bAy gid vlldn
minh kh6ng thd sdng chd aldi dlla con trai c1nlg trd minh s6'ng d{y. Tinh yeu trdi d4y trl que khll t6i
ttr h6i liQu c6 thd dem lai ahldc gi cho Vi? Con
v6. Nho doc brlc thu t6i aludc bidt me drr dinh
cudi Vi cho t6i lAn tlrroc nghi ph6p 6 tldlr vi vd. thuydn ctd chuydn bdn vd dd ali qua mot ming tldi
phia trddc c6 cdn gi tld m6ng md? Tram mu6n
Nhrrng da't nudc tldi thay, t6i ala trd thenh k6 vong
nghin cdu h6i kh6ng mQt tra ldi ndo dn th6a. TA't
gia thdt thd. cA tldu kh6ng cho thdy m6t cd h6i mong manh nio

Vi dd sdng 6 tlAy vdi me t6i nhu bdn phQn ald niu k6o cu6c cldi c16 so sdy rdt rdi ttl mQt lAn

dAu con trong nhring th6ng ngay ddi hAu ha, lo y€u kh6ng toai.
ldng cho me t6i thay thd hai thla con g6i di ldy
TOi chitrg bOn ngoii ldp hoc, ddm qua
chdng. Chi Hai, vi c6 em g6i ca ngdi Vi rdt trdn hing rio bing h16i kdm. Phia trong brlc tridng vay

hidu th6o. Bay gid t6i dddc bidt thCm, khi hay tin quanh li ng6i nhi mau vang, c6 hnnh hng r6ng.
Ciii san dudc chia lim hai phdn, bon li san choi,
tOi crtdi vd, Vi da kh6c hdt mldc mdt va trrtdc khi bdn li bdn c6. T6i tldn gin cld ddm 16 hdn Vi alang
nhxm mdt lia cldi me t6i dd hrla gri Vi cho mQt cing mQt bAy u6 nhiy mfa trCn sAn, tloc m6t bii
thanh ni6n cling x6m. Ch6n cA't me tOi xong,
khoing hai nem sau Vi ldy ch6ng. Ch6ng Vi mdt hoc thuQc ldng:

bdi cdn binh ngAt nghEo sau hdn m6t nAm cddi vg. Thtt nhitt lir ph,ii chio th*.

Vi sinh con sau khi ch6ng chdt, nu6i con vdi sd Thrt hai 16 phdp ra aio nghi€m trang.
ludng it 6i c6 gi6o day d nhe gir? tr6. Vi g6a bga
Th{r ba quin do ding hoing.
tA d6. Bdt chdt t6i cam thdy ldng minh ray nl! dri
Thrt ht chim hgc, con ngoan nhftt nhi.
toi chda m6t iAn hrla hen. TOi quydt tlinh trong
ldng s6 dinh mQt khodn tidn thda kd tldn d6p lai D6m hoc stih het, Vi v6 tay theo nhi.P,
tinh Vi trong mu6n m6t. N6u kh6ng c6 lfra h6ng minh lic ht qua phii, qua triii. R6i kd tidp day
thring Trr nam d6, thi bay gid Vi da Ia vd t6i, c6
mria nhfng d6ng tec dAu ti€n. Ba mtldi bAy tudi,
trAi qua nhrlng kh6 khin cria cuQc ddi, v{y md Vi

v6n girl n6t h6n nhi€n trldi tin vdi dam tre nhd

cing tudi tho cl6ng hla.

rSIJ DOAN 18 BO BINH 1 1 6

MOt ngddi din bi vd cho cli qua, dang Qi TOi dinh ninh chrl nh6c con niy sE lfng trlng
b€n c4nh t6i, gh6 mdt ddm vio, f chrlng dd tluoc
thdy tlfa con giii crla chi clang nhAy mria trong khong bidt trA ldi vA phin ritrg ra sao. Nhrtng n6

sdn. Chi vui v6 n6i khi nhin vd phia t6i: "CO hiCu mau min:

tntdng trong thflt hay hayl" -Mdi chf ngdi. M9 ch6u chua vd. Me chdu

T6i h6i chi : thrrOng vd tr6. Chri ngdi day chd nh6. N6u chri c6
cdn cli ngay thi din cMu, khi me vd chdu thda lai.
- Sao....c6 dy li hiOu tudng?
- Anh kh6ng bi& n, b6o chi vi tlii ph6t VrIa n6i n6 vrla di ra phia sau nha, kh6ng lAu tlem

thanh ca ngdi phtldng phrip day tr6 cda c6. C6 thdt ra t6ch nr/dc tri cdn bdc kh6i, det tntdc met t6i:

tuyCt vdi! Tdt ci phu huynh d tliy tldu gdi con em - Mdi chri udng nrtdc.

ddn ddy. Anh ddm kia con giii t6i cl6. Bay gid, cho Drla tr6 qu6 16 ph6p, hidn linh, n6i nang vft€

mQt thla con An hgc tdn k6m l6m, nhurrg ai chlng chdi. Li€n trrdng tlSn hai tllla con t6i ben kia trdi,
t6i llc dAu chdn ngdn.
mu6n con minh ddgc hgc hanh h? tc'.
Tdi ddm quanh phdng khrich, cld .lat sd sai. C6i
ror g4t oau oong y.
bdn dii siiu ghd bing cay ci k/. C6i mAy may kO
MOt ngddi dnn bi g6a d mQt thi trdn nh6 set vdch gAn crla sd, canh <16 li ciii ghd cao k6 cdi
vdi than hinh mrinh mai, yc'u tludi tl6 cd gdng
vrrdn len hln phdLi nhin nhidu khd sd. May mln TV nh6. Toi kh6ng thd so s6nh vdi c6, Vi oi. Cu6c

chdng c6 dy chi ln m6t ngddi binh thddng, kh6ng seing sung sddng hanh phfc hay kh6ng li tiy

c6 mot quii khrl md nhrlng ngddi alddng quydn gOi minh.

h c6 t6i nen gid niy drldc ca tung. N6u ngdy xrra - Chrl chEng c6 gi quan trong din chiiu.
c6 h ngudi thin cria t6i khdng bi6t ddi sdng hiCn Chd li m6t ngtldi ban cri, tldn thim m9 ch6u th6i.

gid ra sao? Nghd 96 ddu tr€ ld nghd nhoc nhin, Chri ddn tldy cdng tld tham cheu va c6 ch(t qui

khd crrc. cho chriu.

T6i ling 16 rdi xa ng6i nhi gifi tr6, tli loanh quanh T6i ldy cAy vidt mdy vi mOt sd vidt nguy6n tr?
trong ving.
xanh, d6 trao cho n6. EOi mdt hiOn v6 ngac nhi6n,
Nhrlng budi chidu ndm im trong cin phdng
cri hiu quanh nghe thdi gian tr6i giat xu6ng bd hu mri hrlng l6n, hai tay tidp ldy, ddm t6i ddm clim.
v6 md mit. Nhfng budi mai thrlc dAy hoang mang - Cem dn chf.

t16'i dien vdi mot ngAy thiC-u ving. Cfing cin - Chdu t€n gi?
phdng niy, nhi niy b6ng dring Vi lu6n lu6n thdp
tho6ng vio ra tld cim thi'y ttuoc nang niu, sen s6c - Cheu ten Khddng.
that uu ei va tran qui lCn hong tlng kh6ng gian
dm rip tA'm tldm tldy sq ndng nin cda tudi mdi Chring t6i trd thnnh thAn thuoc ngay khi t6i cAm

16n. Udc vong thAm kin nhrr mudn tr5i day, thric tip toen Khtrong <ld tren ban vi h6i n6:
duc t6i di tiln Vi. Nhrftg kh6ng thd, khdi tinh al6
dd qua, dd tan chlm mA1 hrit. Hay xem nhd m6t - Chriu hidu bAi kh6ng, chli giring cho?

gidc mo tlep kic gigt minh tlnh day dm thAm nuO'i TOi gi6i nghtu bii cho Khuong, n6 yan lang ng6i
nghe vi sau tl6 n6 lirn xong nhfing bii t6p mi
tidc- T6i thddng tli lang thang kh6ng alinh hudng,
tMy gi6o ald cho vd nhi ldm.
nhu kidm tim b6ng dring hanh phric tli xa rdi kh6i
Khttong tlem cdt tap, trd ra lidn h6i t6i ;
tAm tay.
- Chri gi6i to6n quii. Chl1 ld gi6o srr phii
Budi chiau, mic dAu bAu trdi da ndi lcn mot chrtm
miy den phia xa, b6o mot ccln mda s€ ddn. Mdc k0 kh6ng? Chri hdy cho ch6u bidt f kidn ndu thi vio
tnldng Su pham thl ch6u cdn phii hoc tdi bao
t6i beng minh ra ngoii, cd ging nhd' ldi chi v6
hrrdng di ttdn nhi Vi. Trdi ndi gi6 va cdn mda ao nhieu ndm nria.
io tnit xudng khi tdi cr?a nha Vi. TOi Cldy cfa brrdc
vao, m6t tifa tr6 ngdi trfdc TV dang theo d6i ftAn - Tai sao lei veo tnldng Srr pham?
b6ng bin h6i t6i:
- D6 li nguyCn rl6c cria mg chiiu. Cau chAu
- Thda chri tim ai?
tdt nghiQp trudng Dai hgc Srr pham. M9 chdu n6i
Dfa tr6 rdt gidng m9, c6 d6i mit that dep.
me ch6u r6't mdn nguyQn ndu chdu d6 tlat nhu cdu
- Chf dm me Vi cria chriu.
ch6u.

- CAU ch6u li ai?

-Ai ? Ch6u kh6ng bidt. Cho tdi biy gid hic

nAo me ch6u cring nhdc tldn cflu dy. trQrUdng ddm

toi m-lm cddi.

T6i k6o Khrrcrng lai gArg diu giong h6i:

rstj DoAN 18 B0 B|NH 1 17

- C6 phdi me chdu kd nhidu chuyQn rdt hay K[rieTtn[An

vd cAu ch6u phii kh6ng?

- Cdn gi nr1a! D6 h nhrlng vi0c c6 f nghia

ftdi thd du cria mg chiiu vd c{u chdu.

- Thd m9 chdu c6 vui khi kd chuyPn

kh6ng?

- Dau c6...86i hic me ch6u kh6c.... Em v6n cbn xudn xanh
B€n bd hd nggc bidc
Ldng t6i tdu nAng ve ttl nghi thAm sao em chtng
qu€n di, qu€n hdt tli cho y€n ngiy thdng mdi. Bidu Ta ra tli bidn bi6t
v{y, nhr.trg ldng t6i ndo lim alddc nhu ldi minh. Ndi cudi trdi l€nh d6nh
V5n loiing tho6ng kh6ng bao gid ddt nhfng Ao
enh dat dd cria c6nh hoa pensEe 6p vio trang sdch Em v5n ldL nguyCn trinh
B6n dbng s6ng nguy6n thriy
cli va gdi nhd ta ao trdng qua cAu mOt sdng ndng
reo, hai con rnit long lanh dddi vinh n6n nghiOng Ta say cldi niy lfy
budi chidu sddng tr5ng. Nhd lai. nghr ttdn tld rdi
thao thrlc, bAng khudng, tlau x6t, t6i dd clinh chim Qudn tli bao nhi6u tinh
llm giria tldi sdng, nhrl x6c teu dim drrdi bidn sdu.
Vdm trdi m4t nddc ffen kia da v0 ctng ngin cdch. Nay ta vd ddt thien

86 Ktrudng nhiu il6i l6ng mdy n6i tidp: Qu' bCn ngOi ltqng Chfa
- Edi me ctu4u vdt vd ldm. Ktri tltloc nghi
. Chd tay em ddt lfa
hodc khi tlau y€iu me ch6u thudng kh6c, chriu bidt
Dda vdo c6i binh y€n
me chiiu trii thin kh6ng c6 ai b€n c4nh.
TOi om Khudng vio ldng, an rii: EEng Nguy6n
- Mai cdu chdu sE ddn. Chic ld vui lim.
Met Khddng tdoi hln lan, n6i:

- Ch6u c6 m6n qud ting cho 6ng cau.

- Qua tang gi vay? Phn nd m6y.Tim t6i se thit ldm bim ldi ta biet

- Sdi day chuydn vdi chidc nanh heo cdn que hudng. B6ng Vi xua't hien ffCn bdn phn, dua
tay len cao cho thdy sgi day chuyan todng teng
ving. trong ndm tay. Tidng nnng dQi manh tr€n mat

Thi ra c6 dy cdn gid. Hdn hai mudi ndm, s6ng tlAy mrdc:

c6i ngiy ci nhd clua ra bdn phi, Vi girip t6i mang - Anh Nhdn, em kh6ng budn dau. Em vui
hnnh l.i vio phia trong pha, toi nhd Vi clrra 14i lim. Thuong 16 binh an nha.

dim cho me t6i. Phd t16 rdi bdo Vi quaY trd va, mai mai
ldm cdi b6ng chim drldi cliy s6ng sau. T6i ffdn
Cho ddn nay tdi vdn trrdng chi hoAc em toi
ngudi lCn ddm theo khuOn lung gAy gd xa dAn.
tlang girl. H6a ra mg t6i trao cho Vi. TOi hidu trudc
DAu crii thdp, budc di xi6u vgo nhat nhda trong
khi mdt me t6i ald c6 n6i vd viOc ola hai drla. sudng mi budi s6ng cria ldi rd trd lai nhi, ldu lAu
cilnh tay alda lcn quet ngang tim mit.
T6i cim tha'y mQt chrit lo ngai ndu gdp Vi.
Phd cld ra gifia s6ng, phia xa, sau r{ng bAn
Chdc chdn t6i ttt cho phep mtnh drroc quydn cleo
diy ddt vdng thrii drrong tlAu ngiy 16 dang, chidu
sdi day chuyan nAy vdo cd Vi. Sao lai kh6ng? Tim nhdng tia s6ng ving ch6i chan phrl tnim s6ng
nddc. T6i thdy minh nhrt e6 mtdc mdt lurg trdng,
tdi tlflp manh. TOi dgi mdt, vudt mdt lim m6t
tlQng t6c dd x6a ili f nghi <li€n 16. T6c da bac, de xoa tan canh vdt thdn mdn clia que hddng.

Iudng tudi, ldm sao tdi c6 thd nd lAm dio 16n, lat Nguy6n Thi tong An

tung lCn aldi mot ngudi dan bi, md chinh minh

ngay trddc da b6 rdi.

TOi di rihd trdn chay gifia d6i mit ng4c

nhi0n cria thlng b6.

Sdng h6m sau, tdi ra bdn phi m6t minh.

Dfng sau dam ngudi chd brldc lOn phi, tOi khdng

ngrtng quay dlu ddm lai phia sau. Ldrig hI h6i

kh6ng bidt Vi c6 aldn ti6n khdng. Tdi l€n sau cing.

srjooAN 18 B0 B|NH r 118

Ncuor l,inn du lnr

CilN TTIANG TU TIUNG TIAI'I

Trich ddn, rfit gQn tit Nhihg C|t TrU Chdng Giit QuA tunng
NXB Ndng tutdi Mi6n Nam; CA, USA 2003

- Vi nAng Qunn L€ Minh Eio od Nhilng Ngtui Linh StDohn 1.8 B0 Binh

L- Eodn 5 Thidt KU

- LfrDodn 1Nhrty Dn

- Tidu Doin 82 BiQt DQng Qudn
- Ein Ptuang Quin ah Nghu Quhn , Tidu l<hu Long Kuinh/VNCH

hftrg gidng chr? md tldu bii vi& li ldi crim thanh lflp sau ciich mang c15m m6u tai Nga nim

on chAn thinh cldn cdc tiic giA Nguy6n Dlnh 1917. Cu6c tuy€n hrla k€o dii sudt T1116 Kj 20, lay
KMnh (Iic), Nguy6n Drlc Phudng (Anh), lan qua Thd Kf 21 nhd m6t didu bdn cdt ec nghiet
Pham Hudn (San Jos6, USA), Pham Phong Dinh
nhdt cda lich sr? nhin 1o4i thd gi6r, dA nao adi
(Canada), George J. Veith vi Merle L. Pribbenow
bhng mang sdng hlng chuc triQu ngddi tin hrdng
(Pennsylvania, USA) (1) da trd gidp m6t khdi l6n
(hoic buoc phAi tin ttrdng vdo sd kha tin cia ldi
tai teq hr liOu v6 cing phong phri, chinh x6c, c6 hrla); chl ri€ng Nga S6-Vidt ala tra gie hai-mridi
gie tri cao vd mit lich sr?, c0ng nhu van phong,
vdn f s6ng dQng, sric 6ch - Khdi tii li€u nhAn trieu ngddi m4ng vong dridi ba-mrldi mdt nam
du.c trl Trrdng Quan LC Minh Dio: Trt Lenh Sr1
cAm quydn crla Staline (1922-1953), vi Cu Ba, Bic
Dodn 18 86 Binh QuAn Ldc Vi6t Nan CQng Hda
Hary Viet Nam hiQn clang lu6n trCn ahldng que d0
t4i ttl gia vring East Hardort, Connecticut h6m I
thtl nghiQm.
th6ng 7, ndm 200L.
Trd lai viac Thd Tddng Diau mdi Cd Vdn
Ngrldi Llnh vAn gifr chlc tay sing
gi8a vfrng lAy chlnh tr! Nha ddn kh6ng phdi do liOn lac blnh thudng gifia

Trong nhrlng ngny dAu thdng 4, 1975 Crru nhrlng chinh khrich; 6ng mdi Nh6 tldn cld trao gdi

BO trddng Th6ng Tin Chieu Hdi Hoing Drlc Nhd mQt "ngu6n tin" quan trgng. Thri Trrdng Lf vdo
nay giri chrlc vu cd vdn ri6ng crla Tdng Thdng Vi€t
th&ng vdn d6: "Drlng dd mdt thi gid v6 ich, t6i mdi
Nam Cong Hda Nguy6n Vdn ThiQu de c6 met tai
6ng tdi day bdi kdt thric (d ViQt Nam) sip xdy
Singapore theo ldi mdi cda Thri Tudng Lt Quang
ddn. Rockefeller vrla h6i )t kidn t6i cflng nhri
DiQu. Cd nhin Cd Vdn Nha rdt iei m0 nha lanh
ttao ho Lf, bdi vi nAy ala thanh c6ng trong qui{ nhrlng vi l6nh dao A Chau khac, hQu chring ta c6

trinh cai t4 (d6u bi ph0 ph6n h d6c tai, clQc cling c6ch gi tld dua 6ng Thi€u ra di hay khong."(2) H6a
theo th6i tuc crla chffi gidi Tay Phddng) qua vigc
ra chuydn vidng thdm kh6ng chinh thrlc ciic nri6c
thuc hiOn cho ngrldi dAn Singapore nhrlng cli6u mi
D6ng- Nam A cria Ph6 Tdng Th6ng M!
nhitorg chd tlQ cQng sin al6ng-tay trlng hria hen (vi
lu6n hrla hen, sE c6 noi dia ttdng trdn th6) trl ldri Rockefeller nhin dip vidng 16 tang ngrldi ldnh dao

nhe nudc chuy6n chftrtr v6 srin tlAu tien dudc cudi cring cda thd ha Thd Chidn thrl Hai, Thfing

Chd Tudng Gidi Thach vda qua (5 thang 4) d Dai

Ioan li dd th6ng b6o tli6u: "Di cldn hic chinh phrt
M! cAn thay ngddi cAm quydn d Nam Vi0t Nam".
Thf Tddng Lf kh6ng n6i them di6u gi khdc. ViQc
"ai" sE thay thd 6ng ThiOu li vdn cld cria Sii Gdn

vdi nhr?ng ngudi nhu Dai Tudng Minh, I(hidm,
ho4c K|.. Ong chi thric dqc cd vdn Nh6: "Hdy

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 1 19

khdn brio cho 6ng anh crla 6ng nhtr thd mi th6i. d6m cria Tdng Thdng Mf Nixon vdi ldi 16 ftinh
trong.."Tu do vi dQc lflp cria Viet Nam C6ng Hda
Ri€ng 6ng n€n d lai day. Erlng vd lai Sai Gdn, tOi 1u6n li muc tiCu tdi thud. ng cria chinh srich tldi
ngoai crla nddc Mi. Toi hing ddc srlc thrrc hi0n
sE lo liOu cho gia tlinh 6ng ra kh6i nddc. Ngddi
muc dy su6't cu6c tldi chinh tri cda bAn than.."(S)
My cfing da xdp tldt sdn mot ndi cho ong Thieu da kh6ng cdn may may c6 gi6 tri, vi ngrldi vi€it

luu tni.."(3) Khdng bidt cu6c m?n dim di drroc nhu gidng (cho li thrrc t6m) kia d6 di ra khdi
thau bAng, cring nhrJ ncri Dinh DQc Lflp r*iy ghi
Tda Bach O^cchvlldi tinh ciinh cria kE "ph4m t6i" sau
dm mAt (do vdn phdng CIA Siigdn gii) lu6n hoat
vu Watergate. Ngrdi thay thd oni, tdng thdng
ct6ng, Nhd th6ng b6o lidn cho Tdng Thdng Thi€u
kh6ng do dAn crl, Gerald Ford lai bi tr6i budc toin
ngudn tin ching mdy phdn l..hdi ndy; mQt phAn
di€n bdi Nghi Quydt Xr? Dung Vri Lrrc Chidn
6ng cd vdn crlng d6 hidu ra thrlc td: "Gidi quan Trar r cld duoc qudc hQi ph€ chudn tt thiing 11,
1973, ctio dn Tdng Thdng Nixon dd ding quydn
nhdn, nhrlng tri lenh chidn tnJdng da kh6ng cdn
tin tddng ndi 6ng tdng thdng vdn xuA't thAn trl phrl quydt b6c b6. Nghi quydt ndy thQt srr ld phAn
quAn tl6i nAy nr1a." Cu6c nlt b6 Tdy Nguyen sau
hiCn thuc hidn clinh oia dao IuAt cdt b6 quy "Hoat
ngay 10 thang Ba (ngdy quan d6i Bic Vi€t tdng tdn
dQng t6c chidn" vdn dridc ding dd ydm tro cho
c6ng Ban MO Thu6c), tidp theo lAn di t6n Hud, Di
chidn cu6c D6ng Dudng (6) - Tdt ci tlidu khorin,
Ndng, Quy Nhon, Nha Trang (cu6'i thd,ng 3) vdi dao ludt nAy da dlrdc hidng vien Qu6c H6i Mi
chu5i thiim cinh kinh hodng cria dan va linh vudt phd chudn thi hanh sau khi kf Higp Drnh Pais (27

kh6i tdt ca nhfng drr kidn; lam tan vd sric chidn th6ng 1, 1973) vit Th6ng C6o Chung crla Kissinger

da'u, ph6 hr1y quan trang cg, vri khi crla hai QuAn cr)ng Le Drlc Tho, ngiy 13 thring 7 cing ndm tld

Khu I vi II de biy ra didu cing crlc phi lf vi tin "thrlc cldy cric ben kf kdt thi hnnh hiQp dinJr "T6i
nhin: Trung Tudng Nguyen Vin ThiQu, Tdng
Thdng Vi€t Nam C6ng Hda li m6t ngddi Hnh alao Lflp Hda Binh iai Viet Nam (sic)."
t€ hai vd c6 chinh ri len quan su.
Ngddi gqi h Tdng Thdng Viet Nam C6ng
Ngay 12 thi{ng 4 Nam Vang thd't thi, ngudi
Hda t€n Nguy6n Vdn Thi€u nhdt quyc't kh6ng cld
ldnh dao Sirik Matak cing tdt ci b6 trrr6ng cda
thdn phfln minh kdt thfc tan thdong oan khdc nhu
chinh phri Long Boret (chl tnl mQt ngudi thuan di
tilh crinh crla Cd Tdng thdng Ngd Dinh Didm,
tin theo dd nghi cria tod D4i Srl M!) li nhrlng nan
crlng kh6ng mudn "hidn thdnh vi qudc vong thdn"
nhAn dAu ti6n crla ciich hanh hinh man rd hdn ca
trddc ndng sfng cia binh al6i cQng srin. Ong drr
thdi trung cd do d6m clao phri Kmer E6 hnnh bi6t "nhrtng k6 thi chinh ni" sC kh6ng ttd cho 6ng
quydt. Hq khong chdt do bdt ngd, vi kh6ng ludng y€n thdn, 6ng lai cdng ngao ng6n tinh cldi vi Crru
chldc tinh 6c ghe rd.n cria hlc lrto. ng cong sen
Khmer, mi hon ai hdt, vi cd vdn chinh td cria tdng Ph6 Tdng Th6'ng K| xudt hien hi vdi m6t khdu
thdng Campuchia di c6 ld thu tuyet m0nh gdi cldn
Dai Srl Hoa Ki/ Dean John vdi ldi 16 quydt ligt bi P38 cdp kE b6n h6ng, hiQn thrrc ldi rdn ale "Phdi
triing nhu sau: "Kinh g6i Ngii Dai Srl vd c6c 84n...
T6i chdn thdnh cim dn le thrr ngii chuydn tdi vdi lim mQt c6i gi, vd Sii gdn sE li m6t Stalingrad"
tld nghi girip toi phuctng tiQn di cldn ving ttr do..
nhrt trong ldn n6i chuyQn 6 Tnrdng Chi Huy Tham
Nhmg hdi oi, t6i kh6ng thd b6 di m6t c6ch hdn ha Mrtu tai cdn crl Long Binh; nhurg cdt ydu la cl6'i

nhu thd dtidc.. Xin ngdi crl ra di, vi t6i cdu chric vdi ngudi ban Mi, ngddi "ban" mi vi chinh kh6ch
ngii cring tldt nrrdc Hoa Kj. c6 ddgc nhidu ilidu
Sirik Matak bCn nudc l6ng gidng Campuchia tld
hanh phric drJdi c6i trdi nAy. Ndu t6i c6 phAi chdt
thl cfing chdt tr€n tldt nudc ma t6i v6 cing yeu phin udt kou l€n ldi tdn thiin nhu trcn vta kd. Thd
ndn, Nguy6n Vdn ThiQu phAi ra tay trddc vdi td
quf d5u cho cldy li didu ba't hanh, nhtrg chfng ta
ai ching sinh ra vi m6t ldn md't cli. T6i chl pham cdo: "Ngrrdi Mi aldi h6i chdng ta lam mot viec bdt
m6t 16i lAm la ala tin vio ngii va dn vao nhing kha thd. T6i da thg n6i vdi ho: Cric 6ng cldi
ngrldi Ban Mi." (4) Ldi brio tlQng tt ngrldi than chfng tdi lim m6t vi€c mA ciic 6ng kh6ng lim n5i

cAn Hoing Drlc Nhd cing tinh thd bi thrim crla vdi nl?a triQu quin hring manh, vdi nhrtng viOn chi

Campuchia, 15n thuc td tuyet vgng cria rni6n Nam huy tai gi6i, va tieu hdn 300 tf (Mi-kim) trong

khi phdng iuy€{n Phan Rang bi tan vd buQc Tdng hdn seu ndm... R6i bay gid tddng tu nhu cac ong

Thdng ThiOu phrii hidu ra ring; Nhfing le thrr bao chi cho tdi 3 d6ng, bdt t6i mua v6 m6y bay hang

nhdt, thuC phdng khrich san 30 ddng m6t ngay, en

bdn, ndm midng bip-tdch, udng briy, t6m ly nldu
vang m6i ngiy. Ddy ld m6t chuyen hdt srl v6

rsUDOAN 18 B0 BINH 120

f."(7) Sau khi so siinh cuQc chidn tldu cria mOt d6n thrl phri Ie vi tli cria qu{n dddng cC nay chloc
mang th€m danh xrrng li Qu4n Chdu Thinh Tlnh
t6c vdi ciich thric "di in tiOc" vdi gi6 bidu k1} cuc
Long Kh6nh. Long Khinh nlm tr€n ngd Ba crla
kd tr€n, 6ng cao gigng td cao ngddi 'ban quf" Qudc LO 20 (ali Da rat) va Qu6c LO I, ldi ra midn
Trung, dddng tli Him TAru Phan Thidt. Sau thinh
kh6ng e dE: "..Cdc 6ng cld m{c chidn si chring t6i c6ng drinh chi6m Tiy Nguy€n (Ving II) vi Vnng I
Chidn Thudt do slr nit b6 h6n loan crla quan d6i
chdt dudi mrla dan phrio. Ddy li m6t hanh d6ng
Midn Nam (mn that su chl do quydt dinh todn
bdt nhdn cria mQt cldng minh nhan."(8) Ong chrit
quydn, dQc nhdt cria Tdng Thdng Nguy6n Vdn
chria I{p lai: "Trl chdi grfp mQt tldng minh vi b6 ThiQu); phia cQng san rrlt kinh nghiOm tMt bai trt

mic ho 1d m6t hinh vi bdt nhan."(9) Nhring gi6i MAu Thdn (1958) va Tdng cOng kich Xu6n-Hb 1972

chrlc cao cdp crla Tda Dai Sri M! d alddng Thdng (tha't bai do phAn tiin lrrc lrr.ng tr€n nhidu muc

Nhdt (ddi dian vdi Dinh DQc Lflp, noi 6ng tdng tiOu, ldn l6n gilla "Didm: Mit trf;n chtuh" vi "Di0n-
thdng tlang n6i cho budi tmydn hinh tnlc tidp)
Muc ti6u phq") nOn chidn dich nem nay, 1975, W
theo d6i thl n6i drmg crla bii n6i chuyon vdi
Tdng Qudn I3y quan dQi Midn B{c quydt tam tieu
nhrhg ldi 16 ndng nd nhrl trCn @di n6i chuyQn crla di?t Mi6n Nam qua chidn thuAt tap kich td'n c6ng
mot ngddi tlang cdn n6ng gian chrl kh6ng phdi
ngOn ngfi ngo4i giao cia mdt vi nguyCn thri qu6c tA m6t tlidm xong md rong ra, tr6nh giao tranh

gia, m6t chinh khdch linh dao). Tuy nhi€n, ngrrdi ndu g4p kh6ng crr manh, ctd tdt ca ddng nhdt tidn

Mi ludn la m6t ngddi "ban tdt". Ho ttd chudn bi vd Sai cdn: Muc tiau cudi cring phii tlinh chidm

cho 6ng mot ndi an toan va ciich ra di kln clio cfa cuQc chi6n tranh "girii ph6ng ngqy danh" didu

(ccng kh6ng thd kin d6o hdn), thich hop vdi "danh hinh, chi huy tA Ha NQi.

dd cda mQt vi nguyan thi" vi dti gi 6ng da girip "...Trung Uong EAng ra lQnh cho Trung
ho cdi b6 genh nang chi6n tranh qua lAn nit qudn Uong Cqc Midn Nam cr)ng t6t ca lqc luqng vli
trang phrii hoin thdnh cong cuQc giii ph6ng Midn
c6 "tinh danh d!r" Ltr6i Viet Nam theo tlidu khodn Nam.. Xung phong tidn 10n tdn c6ng Sii Gdn, mi
hi€n tai k6 thri clang tan ra, kh6ng cdn sfc manh
cria Hidp Dlnh Paris.
chi6n tldu.. Chring c6 nem sd doan, chring ta c6
Tuy nhiOn, cudi cring ldi cria Nguy6n Vdn
mrldi-lim srl doin, chrra kd tldn luc ht-d. ng hau bi
Thiau cring c6 phAn chinh xdc nhu cau n6i ba't hri
chidn luoc. Chring ta phrii chidn thdng bdt crl gia
crla dng: "Drlng nghe nhdng gi cQng sAn ndi md
nio: DA'y li quan clidm cria Trung Ucmg Dring. Khi
hay nhin nhfng $ cQng srin lim", vi quii that ph6o
dang roi xudng, tlang tnit xudng nhll mtla li trCn tdi (Le Ddc Thg) rdi midn Bic, cdc ddng chi d 86
dlu ngudi linh, cring trcn alAu ngddi dan. Dan Chinh Tri cld n6i ring: "Ddng chi phii clo4t thdng

pMo, h6a ti6n cria binh dodn qudn cOng s6n Bdc loi, cl6ng ctu chi trd vd v6i chidn thdng". L€ Drlc
Vi0t (thuin ld tldn vi quan dQi Ha NQi) clang dQi
Thg, Chinh riy chidn dich dd nhnn l0nh nhrr thd, vi
xudng nhd mrta ln I Long Khenh - Ct?a ng6 d6ng-
phd bidn noi dung ddn vdi tdt ce luc hlgng vd
bic din vio Sii Gdn - noi biin doanh Srr Dodn 18
86 Binh do Thidu Tudng LC Minh Dio girl chrlc trr trang clang c6 met tai midn Nam. Chidn Dich Hd
lCnh. V! trrdng lanh thang cdp cudi cing cria qu6n
Chi Minh drldc dat t6n qua c6ng tliOn 37lTK do l€
lgc da chfng thflt cring thd gidi vi li.ch srl: Ngtrdi Drlc Tho dn kf hiQn thrrc quydn l6nh tlao tdi cao

Linh nio da quy6t tim chi6n tldu thqc hiQn nghla cria 86 Chinh Tri Ding CQng Sin tldi v6i toin bO
vu BAo Qufln An Dan ndi Midn Nam. Va su sup
vd ngiy 30 thring Trl, nam 1975 hoin toan vrlgt h1c trang vri. trang tham chidn tai nridn Nam bao

kh6i tAm dan bdn ra tri ndng sring chidn ddu cria gdm Mudf lim srt cloin quAn chinh quy c6ng sin

QuAn Lrlc C6ng Hda. Bdc ViQt. Danh hiOu nAy cAn phAi vidt chl tld tri

Met al6i m{t qua bii h?a Idi cho nhitng quan tlidm chidn hlgc vach nOn trl

Binh nguy6n Tinh Long Kh6nh trai r6ng Tda Bach Oc, Ngri Giric Dii, tlrrgc phd bi6n lJr,p
tren ving rrlng midn tl6ng Nam 86, tA ngan song
hQ thdng truydn thanh, truydn hinh thd gidi trong
Ddng Nai, td6c 1954 v6'n li Quin Xu6n L6c thu6c
Tinh BiOn Hda. Nim 1955 Chirih Phli Vi0t Nam bao ndm qua: "Chi€ln tranl:r ViCt -Nam li do lrrc
C6ng Hda thanh hinh nhfng d<lrr vi hinh chiinh
lrrdng Viet cong (nhfing ngddi "qu6'c gia ycu nudc
mdi, Xuin Loc tech ra thanh m6t tlnh deng vdi
Midn Nam") ndi d4y tat dd chinh quydn ViOt Narn

Cdng Hda); ndu idc hldng cria Hi N6i c6 kd il6n

chdng thi crlng chi chidm mQt phdn rdt nh6, chi

rStJ DOAN 18 B0 B|NH 121

tl6ng vai trd "ydm trd" vi "98olo cria vdn dd (chidn Qudn Khu II Tiy Nguy0n, khi met trtn Ban MC
ThuOc bi vd, Thidu Tri Long vta danh vrla nit lui
tranh) li 6 Midn Nam, chli kh6ng h Midn Bic"(10)
xu6'ng tldng bing. TrY Ban MO ThuQc, Long alua
Bdi quan niBm nhri thd kia, n6n h6m nay, sau ldn
ddn vi vfdt Cao Nguy0n Di Linh bdng rung vd
kf HiQp Einh Paris hai nim, ba tMng, tinh hbh
BAo LQc (nlm tran Qudc LQ 20 khoring gilla dddng
quan sg ho6 n@n tdi tC phei duoc xem nhl1 mot di Da Lat),6ng tidp tqc bnng nl{lg theo hddng tay-

alidu tdt nhicn. va su kien Ld Dric Tho dddc chon nam vd Long Khenh. Ngny 6 thd,ng 4 (gAn mQt
lda gifi nhicm vu chinh fiy chidn dich hin khdng
phAi do tinh cd hay v0 cd - Bdi .ldy le ke alrrgc th6ng sau tran Ban M€ Thu6c, bit dAu ngay 10

thda gi6i trao teng girii ggi li "Nobel Hda Binh" vi tMng 3), Tddng Eao nhan dudc mOt c6ng aliCn
dd cnng Ngoai Trrrdng Hoa K| Kissinger thidt l1p khdn trf c6c to6n dan ddn.. "M6t ddn vi l4 vdi y
phqc BiQt DQng QuAn xu6't hi€n." Sau khi kidm
c6i ggi ld hiep dinh "Trf,i ldp hda binh tai ViCt chrlng v6i 86 Chl Huy BiQt DQng Qudn/ QuAn

Nam" kia - Tho aldqc lua chon nhu li crich tl6nh Khu III (Bien Hda), Tudng Dio dring tnr. c thing

gie ngao man cda Ha NQi ddi vdi gi6i thrrdng kia, bdc toiin quAn cria Thidu Tri Long (m6t tidu tloin
biQt ctQng nay chi cdn kholng 200 ngudi) va dAt
vi li trA ldi xdc xudc ddi vdi nhfing k6 goi li "luc
thuQc quydn xrl dgng cria mtnh, vi sau nAy tlon v!
lddng yCu chu6ng hda binh" tr€n toin thd gidi:
ndy dd chr.?ng t6 srlc chidn aldu ki€n cudng cfa
Nhfng t16m cl6ng phAn chidn xudng aludng d Ba-
LC, Be-Linh, Hoa Thinh Ddn.. Nhrlng "nhi hda ngudi linh biCt al6ng. Luc hld. ng Chidn Doin 43 c6

binh", Tdng Thrr Kf Li€n HiQp Qudc, Giiio Hoing nhiOm vu phdng thri n6i vi Quan Xuin LQc hgp
La Ma, tridt gia Bertrand Russell, nhi vdn J. P.
Sarre.. Thd nCn, chfng t6i cfing kh6ng dli nhdn cing cac ddn vi cria Tidu l(hu Long Kh6nh do Dai

tam, tran trao dd vidt hoa nOn nh6m danh trr tlinh Tri Phric lim chi huy tnrdng.

nghla ctia hiQp clph kd tr€n, vi ndu th€i s6 nhtr v6 - Chidn Dodn 52 crla Dai T6 NgO K! Dring gdm
Trung Dodn 52 (trt Tidu Dodn 2/52 tang Phei nhu
tinh "a tdng tham du vao m6t thenh tich lta loc' - kd tr€n) vi ciic tlon vi trinh s6t, thidt girip, ph.lo
Cong li thei dO khinh miOt, clia cgt lcn n6i khd
d.au ola toan Dan Toc viet - Khdi ddn bi thAm binh thdng thu6c hinh quan. Ddn vi nAy trdn girl

1u6n cAu mong tlrtgc sdng m6t ngiy binh an qua doc Qudc Lo 20 (Bic-Tay B5c Long Kh6nh) tt
Ki€m T6n (crl tlidm chan drldng tt Da Lat xudng)
gAn nrla thd kf bom dan. Chfng ta trd l4i chidn
ddn Nga Ba Ddu GiAy (giao ilidm cria hai Qu6'c LO
tnldng vdi Tudng Quan Le Minh Drio vd nhrlng
I vn 20), ndt chan vd BiCn Hda, ndi dat ban doanh
ngudi linh dang giria trring vay crla h?a. d mit
crla Qudn Dodn III, Sd Doan 3 Kh6ng Qudn, thi xi
trin Long Kh6nh.
Ngay trl ngiy tlAu cria ndm 1975, Srl Doin crich Sdi Gdn 30 cdy sd vd hrrdng Bic.

18 da phii cl6'i ph6 vdi tinh trang cang quan ra gifi - TnJdc khi trAn chi€in bing n6 ldn, Thidu Tddng

vring vring Lenh thd trdch nhiem, cring tap trung Drio khdn thidt yOu cAu vi6n trr lCnh quan doan,
Trung Trrdng Nguy6n Van Toin hoin trii lai Trrmg
lqc lddng cld chi6m lai phdn da't .la bi ld-n chidm.
Doin 48; khi nhAn alddc trung tlodn nAy vd, Trrong
Tidng goi la mot sd doan, nhrlng Tudng Dao chria
EAo xtl dgng ddn vi ald trdn girl mit a16ng thl xe -
hd tflp trung chi lrrc lugng cd hfiu dd <lidu clQng
doan alddng trf Xudn L6c tldn thi trdn Giri Rai, mat
trong m6t cu6c hinh quan quy m6 cdp su doin,
bdi td dAu thdng Ba 75, Trung Doin 48 lai ting bic cria Nga Ba Ong Ddn alddng tli vio Quin

ph6i cho Su Doan 25 86 Binh triich nhiem mat tran TAnh Linh, Tinh Binh Tuy, trung tam cda mat khu

Tay Ninh, vring Tdy Sii Gdn cring chung Vdng III Rrlng L6 md trl tldu khdi cuQc chidn (1960) da h
Chidn Thuit v6i stl Doan 18. Thd n6n, khi tr{n
m6t ving bdt kha xam pham do cldy la hnnh hng
chidn bit ctAu 9 thdng 4, 1975 6ng chi c6 m6t lrrc
lu. ng sti cloin (ta) gdm nhrtrg ilon vi: chuydn qudn tt ddng bing, vring bidn (Vring III
cria VNCFI) l6n midn Tdy Nguy0n (Ving II cria

- Chidn doin 43 do Dai Trl LA XuAn Hi€'u chi huy VNCFI)

gdm Trung Dodn 43 (tru Tidu Dodn 2/ 43 tl6ng girl Vdi qudn sd nhd kd tren, Sd Doin 18 B0
Binh qui thAt dang g6nh m6t nhi€m vu quri khd
cilc cao didm quan trong) gdm Tidu Doirn 2/52 (cd dAu trong thdi binh yan chf chua n6i vd tinh thd

hr1u crla Trung Doin 52); Tidu Eodn 82 BiCt DQng khdn cdp cia thang 4, 1975. Ttn1c 1972, vring nAy
Qudn Bi€n Phdng cria Thidu Tri Vddng MQng tlddc tdng cridng m6t h1 doin ihuoc luc higng
Long. Phii n6i qua aldn vi k}. la nAy vdi sd t6n tai
hldng nhu huydn tho4i. Tidu Doin 82 vdn thu6c Hodng Gia Oc-TAn Tdy Lan, Lr1 Doin 11 Chidn Xa

rsUDoAN 1B B0 B|NH 122

do Dai Td Patton chi huy (con Danh Tudng Patton mQt tidng vd gian nguy tlA-t nrrdc, dau thrtong cda

crla lrrc luong thi& ky Hoa Ky trong DC Nhi Thd d6ng bno; m6t 6ng dai trrdng tdng tham mrtu
tnrdng kho6n hieng moi viec quan co khdn cdp
Chidn) cung nhdng ddn vi b0 binh, nhAy dn Mi;
chrra kd cldn 51' Doan Ming XA Vudng ThAi Lan cho hai vien h/dng tham mllu trddng va phu t6
hinh qudn - nhfing ngudi chua m6t ldn cdm quin
ting pM| trdch ntri0m ving Long Thanh, doc
Qudc LO 15, dudng tli VringTiu. Str tloin lai li tdc chidn, girii quydt tlnh hinh cin crl tren bdo cdo
trong nhfing can phdng gin mriy lanh d 86 Tdng
mot ddn vi tan lap (chi tnJdc su Doan 3 86 Binh
Tham Mfu noi Tdn Sdn Nha't. Qun thft, Thidu
cria Vring I), nhUng nhrint n$Idi linh co hfiu cring Tddng LC Minh Dio kh6ng cdn ai, kh6ng c6 ai

cec ddn vi dien dia, teng ph6i da hp n€n k| tich ngoai tap thd nhtng Ngudi Ltuh dang quydt ldng

trr6ng kh6ng thrtc vao trong hic toin b6 qudn ldc, girl ch{c tay sfng - Nhiam vu mi ho xi thAn tan

tlA't nrrdc thim khdn cdp nguy nary nhtng tlai ddn hidn tA mot thud rdt ldu kh6ng hd n6i n€n ldi.
TrAn thrl sr1c cudi cring, thrdng 4, 1975 tai Xuan
vi dd vd tan vi cdch tlidu qudn "di tin chidn thudt"
qu.ii din ph6t xudt hI Dinh DOc Ldp. Tinh r16n L6c, Long KhAnh le m6t dd'u tlch sE cdn lai mu6n
ndm 1972, hiQu k! srr doin chl nhan m6t Hn tuyCn thud v6i lich sr?. Chring ta kh6ng n6i di6u qud
c6ng, nhrtr€ tldn ndm 1974 Ad^ vi trd nOn thinh

ddn vi xudt s5c nhA't mang giay Bidu Chudng Quan cldng. Hdy nhin sang phia ddi phrrong tld tht? tim
C6ng BQi Tinh. Bdi mQt clidu aldn gien nhrrrg v6
so sdnh, trl cldy Qp nCn phAn thdm dinh chinh xiic.
cung thidt ydu d6 thldc thqc hien: Tudng Quan LC
Ddi mit binh a10i crla Tddng DAo li QuAn
Minh Dlo vd n5m quydn chi huy tton v! trl sau
tr{n chidn Mria Hb 1972, vit 6ng da dung nCn su Doin IV cQng sAn BicViQt do Trtng Tddng Hoang

bidn tldi thAn k1i kia vdi bin ldnh thdc str cria m6t CAm chi huy. MOt quan doin vrJa thinh hinh trong

"v6 tudng": S6ng-Chdt cring Binh SI-Ddn Vi. Thidu ^cg6ndgy 20 th6ng 7, 1974 theo srich lrtoc chung crla
HiCp Dinh
Trldng Le Minh DAo kh6ng c6 gi ngodi nhrlng sen Hi N0i: Toin phAn vdt b6
ngddi ltuh gian Lhd drrdi quyd4 nhrlng vi€n si
Paris, quydt thanh toiin Midn Narn beng vfr ldc vdi
quan cdp riy, vdi qudn sd cria m6t tlai tlQi (ca'p sd
trdn m6 min thll xem phrin rlng cria chinh quydrg
td chfc thOng thudng hdn 100 ngrrdi) cdn lai thlng
"mddi hai-ngridi" chd aldi dd chdt trrrOc lAn mQt qudn c16i Mi - Tdn cong Thi Xa Phudc Long thu6c

bidn ngddi, chidn xa, <lai phrio dap tdi.(11) Ndu c6 tinh Phrldc Blnh (D6ng-Bdc Sii Gdru tMng 12,

mot ngudi (chi mQt ngudi th6i) tld 6ng c6 thd trao 1974). Sau lAn ldn chidm d6ng Phudc Long (7

ldng tin c{y cing, li mOt vi hidng ndi danh liCm th6ng L, 1975) vit chinh phri M! hoin toAn im
lflng, cring dt g h1 nhrr phrin fng thq cl6ng cria
khidt - Thidu Trrdng Nguy6n Vin Hi6u, Tu Lenh
Ph6 Quan Doin III - Nhrrrg oan nghiet va udt han Ham D6i 7 My d€ mic Hrii QuAn Trung Cdng
thay, trong gid phft s6i h?a kia, vi hldng trung
chinh a'y tl6 chdt vi mQt vien dan brlc h? tai vdn chi6m d6ng Trrrdng Sa, t6'n c6ng tiCu diet ham tl6i

phdng do "sdy tay,lac dan khi chrii sring?!"(l2) K6 Viet Nam, B0 chinh tri trung riong tling cong san
gidt ngUdi ld ai? KhOng kh6 khan dd trn ldi: Day
Hi N6i quydt tlinh thanh to6n Midn Nam bing
chinh la tap dodn ldnh dao tham nhl1Ong, ba't tai, sring t14n, clidn hirih qua cdu n6i khoiii tri cria
Pham Vin Ddng trong budi hdi diu ndm 1975:
v6 hanh crla Midn Nam - Nhring tdng thdng, tdng "Cho keo Mi cfing vio lai Vi€t Nam" (13) HoAng

b0 hrdng, tudng ldnh gAy nen cu6c thAm hai cria Cdm chrl nhdn crla lo4i b6p 6m kh6i, li tidu clodn

nam *uing sup cld h6m nay, theng 4, 1975 - Chinh trrldng crla llic ludng tdn c6ng vao trung tam

tliim cim quydn nAy li thrl pham cria lAn brlc tr? phdng thri DiQn Bi€n Phd ndm 1954; khi chidn

quC hrrdng vdi nhrlng "khi ndng quan sq, tham tranh khdi cuQc (1960), Hoing CAm gid chfc ttt

vong chftrh td" kh6ng qua kh6i "muc tiCu" li lCnh Su Doan 312, chuydn vio Nam ndm 1965 tld
nhiing con sd tidn bac, cd sd nha ola, nhdng chi i
tlin bi tAm phio, tham lam, hiio dqc. C6i tap thd chi huy Srr DoAn 9 khi tlon vi nly mdi thAnh lap;

kia gdm nhtng "gi6i chrlc l6nh tlao", mdt 6ng tdng Mflu ThAn 1968, Cdm phu tr6ch tham mrtu cda
thdng chl dm c6ch "thorit kh6i nhrlng brlc brich
chinh td", dd ldm sao ra kh6i nudc binh an; m6t Trung IJctng Cuc Midn Nam; Tdng C6ng Kich 1972,
6ng thri tudng tlai hrdng kiem tdng tnJdng qudc
tidp lCn chfc tham muu tnidng vi bay gid, kd tr]

1974 trl lCnh QuAn tloin 4, tnich nhiQm ti'n c6ng

Sdi Gdn trl mdt t16ng-bic qua ng6 Long Kh6nh cia

Trldng D6o. Trtdng Hoang cAm c6 drrdi tay ba su

tloin: 6, 7 vd 341, chua kd luc lddng dia phddng,

phdng, kidm tdng trtr6ng n6i vu kh6ng hd n6i m6t ydm tro thu6c Qudn Khu 7 c6ng sAn. Trtong quan

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 123

ldc lugng coi nhu 4 c inh 1. Nhrrrg cdng kh6ng Ph6o binh Ii mgt ydu td chidm gill phAn
hin th5, Trrdng Hoang CAm cdn dddc ca mQt bO
chinh t4 tl6ng c6ng sin Hi NQi truc tidp chi <14o, ldn quydt tllnh srr thdng, bai chidn tnJdng. Mot

ydm tro va teng cddng vdi Vdn Tidn DOng, Tdng khuydt .lidm mi qudn ldc cong hda thrrdng vdp
phii li 1u6n tap trung phrio binh lai mQt ilia tlidm

tham trudng quAn <l6i Midn Bic, Pham Hring, bi ald d6 cht huy, tiidu clQng. Nay Trtdng Dao thay
thd Trung ddng cqc Midn Nam, L0 Drlc Tho rly cldi chi6n thu{t, 6ng phan ti{n ph6o binh l€n

viOn BQ chinh tri, Bi thrr chidn d!ch.. Tdt cA tlang nhring cao didm nhrr Nrii Thi (bCn canh Dddng 20
c6 met tai L6c Ninh, noi chi ciich chidn tnldng
lOn Dinh Qurin, ali Di Lat), d6i Me Bdng Con
XuAn L6c hdn 100 cAy sd drrdng chim bay. Thg (canh Qudc to I, dudng vd BiCn Hoa;, nhring cao

vrla tl€in tt Ha N6i kh6ng phrii theo "dudng mdn tlidm phla d6ng vd tl6ng-narn Xuan LOc, ndi nga

Hd chl Minh" v6i ba 16 trcn lung nhu cech "mo ta" ba TAn Phong (cfing li mQt vi tri di clQng ola bQ

thinh thao trong nhfing cudn siich "nghiOn cr1u" vd chl huy; phAn sau cria chidn tran, giai do4n nit lui
chi€in tranh Viat Nam cda ciic ngudi vi6t tay
vd Ba Ria (Phudc Tuy), doc Tinh LQ 2 nhrlng vi tri

phrrong; nhrrng 6ng ta d€'n trl sdn bay Nam Vang, pMo nAy s€ ydm tro v6 cing hrlu hiQu cho cloin

.li xe hdi cldn bien gidi ViQt-Mi€n, xong ding qudn di tin). Tuy phan t6n nhung khi tac xa,

Honda chd tdi L6c Ninh (dd trenh phi cd va biet nhrlng vi tri phao nAy cnng bdn mot luqt nen "taP
kich crla phia VNCH ph6t hiQn). TnJdc nhfing
n-han vat kd tr€ry TrAn Vdn Tri, TrJ lenh Khu 7 b6o trung ahidc h6a luc vdo mot muc ti6u" mi di.ch

ceo vd tinh hinh quAn sq. Pham Hnng h6i vd tidp khdng dd tim, phrdt hiCn aludc vi tri ph6o bin di
liQu dan dudc; vien c6n b6 phu tr6ch hAu cdn trA (dd phnn phrio). Thri tldn ydu t6 an toin cho bQ chl

ldi: "Biio cdo tl6ng chi ta c6 dri dan cld bdn (bon huy li mQt y€u cAu t6i thrrgng phAi thlrc hiQn,

ngqy) sg tldn ba tldi.."(14) Trrdng DdLo cho thidt lQp nhrlng vi tri chi huy khric
nhau alddc tirinh s6 1,2,3.. l<hi mot vi trl bi ph6o,
Ddy kh6ng kh6ng ptuii li ldi n6i dria, vi
6ng cho di chuydn qua vi tri thr1 hai, vi lu6n thay
sau nAy khi thdng ldi nghien vd phla qu6n c6ng
tldi trong sudt tran danh (v! tri 1, nha ong trong
hda, b0 trl l6nh m{t tran (cong sin) di cho thay
thi xd; ciii sd 2 d T6n Phong sd 3 bong m6t vudn
thd Tudng Hoing CAm bing TrAn Vdn Tri, vdn ld
ngudi chi huy chidn hrdng midn E6ng trl chidn vf sda, phia dOng crla vi tri sd 2). Dd kh6ng cho

tranh 1945-1954; va tdng cudng thCm Sd Eodn 325, Cldi phrlong an toen trong vring ho chidm girl, 6ng

tlon vi tdng trri bi quan dQi midn Bic, luc irrong td chrlc nhrtng trung alQi thiim sat ho4t tt6ng dlng
nd luc chinh tlinh chidm Nha Trang, Phan Rang
sau phdng tuydn dich, chl dinh vi tri taP trung
clAu thring 4, vi Trung Doin 958 biet lap hI vdng
quan, vi tri phrlo binh (dich) xong goi ph6o binh
chdu thd S6ng Cr?u Long k€o l6n teng cudng - (ban) bin ti€u di€t. Didm cao nhdt crla thi x6,

Ning tf sd t6c chidn (ban dAu) t€n thdnh 5 ddnh 1. Trddng Trung Hoc Hda Btnh,6ng thidt tli trung

Trin D6nh tam dd khiing vdi D4i D6i Trinh Sat Sri Doin do

Thi6u Tudng Trl LCnh Le Minh E6o chudn vi€n dai riy critrg crta nhA't trong sd nhdng si quan

bi chi6n tnJdng ddn mrlc dddc coi li hodn hrio. liy alai d6i trddng, Dai Oy I€ Phri Da, Kh6a 25 Di Lat

kinh nghiOm kh{c nghiQt cria nhfing aldn vi ban (15) Vd cudi cing, bAo mdt li€n lac truydn tin cria

thuQc hai Qudn Khu I vi II: Sd di cec ddn vi ndy ta, khai thiic truydn tin crla dich tld phat hi0n f dd,

mdt srlc chidn dA'u mau ch6ng vl kh6ng c6 ngddi crich didu quAn, c6c hrldng tidn quAn cria d6-i
linh nio cdn dddc khri ndng chi€in tldu khi trong
tay ho thay vi ndm ch5c vO khi bdy gid chl dd bd phridng ald chAn di{nh, giii quydt chidn tnidng,

drla con nh6, lrtrg c6ng cha, me gid bi nan. Bhng ph6 vd muu ctinh tdn c6ng crla gi{c.
tdt ca moi phudng tien c6 drldc, Tudng Dao cho di 5 gid 40 sring ngiy 9 th6ng 4, 1975- "Gid H
tAn toan bO gia dinh binh sl vd hQu cri Long Binh
crla Ngiy N", chidn dich aliinh chidm XuAn LQc b5t
vi td chfc mot hau phddng an hnh, ttidng d6'i tlAu (16) vdi mot tlan mda ph6o 2000 qui c14n tA

tldy dri cho tdt ca. Ca't b6 duqc ning grinh gia nhidu vi tri cring tld xu6-ng trung tdm thi xi XuAn
alinh, ngddi linh chi cdn mOt hrldng trrldc mdt -
LOc lAp lai canh tan s6t cia m6t ngdy ndm 1972,
Hudng alich qudn ti6n tdi. cring budi th6ng 4 tai An Loc. Chinh xec mot gid
sau, 6 gid 40, tiim xe tang aludc linh Trung Eoin

165, ddn vi tidn phong Sd Doan 7 tl)ng thidt x6ng

vao trung tdm thi xd XuAn LOc, ndi al{t b6 chi huy

Su Doan 18. Linh cong sin ngd ring sau aldt Phao

suDoAN 18 B0 B|NH r 124

hung h6n, vi t16i hinh no at, bd thd cria nhrlng Mdt tran phia b{c cia Su Doan 341 tUdng
ddi khi quan hdn, mQt phAn clla thd kh6ng thich
chidc T54, thd nio crlng sC tran ngap muc tiOu d6 hgp cho viOc bd phdng cta Chidn Dodn 52 do

ding nhu cld xdy ra d nhrlng m{t tran "kh6ng cdn Trung T6 NgO K| DOng chi huy. Vien td lenh su
tloin cOng sAn TrAn Vin Trdn ili theo vdi Trung
giao tranh" noi Ving I vi II cria th6ng 3 vrla qua.
Ho cring dudc hoc tap, "Su Doan 18 chi li m6t ddn Dodn 266, dich thdn chi huy cu6c tidn c6ng. BO d6i
v! bO binh tdm thrrdng, ndu khdng n6i li ydu k6m"
cong san tung thi& thoat tiCn md ddgc clddng qua
Nhrtrg hoin toan khOng phni h nhrr thd, nhr?ng xe
ldp k6m gii, min b5y thrl nhdt tidn gAn ddn vrlng
tring ndy mXc ket girla bdi min cria mQt hp th6ng "Hd Heo Rdng", ndi Qudc LO I dray m6t drrdng
quanh git tnrdc khi <ld v6 thi xe. Nhrtrg qui nhrr
tim ldp k6m gai vi min b6y ma Thidu Tudng Dao
ddc Unh cria Tddng DAo, alai aloi trinh siit crla Dai
tl6 sin bd tri; khdng nhfing chi th6, nhring phi co
Uy Da giing m6t hang lrrdi llla bing tlai li€n 50
A37 vi F5 tri phi tnrdng Bi0n Hda drroc goi tl€in chdng chi€in xa, hiOp cing mAy bay AC119 H6a

chl sau lt phrit cdt c{nh, va trCn ddng trdng, girla Long tu tAng trdi alan kin them blng dai lien

nhrtng khu rAng cao su aldu alan, alQi hinh cfia toen Minigun b6'n ndng chdng bidn ngudi vO cing hrlu

qudn tnng thid! chidn xa cQng sAn ud n6n thinh hiOu. Stl Doin 341 vdn li m6t srt doin tan pp g6m

mqc tiCu l9 li6u, trAn tnri. Nhrftg lffi bQ binh crta nhtlng thanh thi€iu ni6n vring Quring Binh vio

Trung Doin 165 khong nhin ra chl dA'u thdt bai, Nam do nhu cAu "chlnh triqudn sd" hdn li m6t

hq tidp tqc tidn lcn aldt xung phong thrl hai vdi aldn vi tiac chidn thudn thdnh, n€n ddm tdn binh
thidu kinh nghiOm crla tlcrn vi nAy qu6 hoAng sd
nhrtrg chidn xa cdn l4i. Linh Eai DOi 1, Tidu Doin- h6a lrtc crla tlai t16i trinh set, phi cd H6a Long
chay dat qua phln cldt cria cdc Dai DOi 340 vi 342
3, Trung Doin 48 da ddi sen vdi "h6a ti6n 2.75 ly"
.n Phrlong Quan Ti6c Khu Long Kluinh. That
dit @n git hai chen (luu )t yC'u td m$t d4i clQi
dddng c{ m6t trung tlodn - trlc h tf lQ "1 chdng kh6ng may, ddy lai li nhrlng dai a16i dia phudng
16"; vi h6a t16n 2.75 vdn ld vrl khi co hrlu cia trdc crr ph6ch cria tidu khu, cring li crla vring chidn
thdng vl1 trang, sau khi quAn d6i My nlt ali, khdi
thuAt, nan cuo'i cr)ng tldm linh tr6 tudi crla hai
lrrong h6a ti6n nAy trd nen thing dd, Thidu Trr6ng
Tidu Doin 5 vi 7 thudc Trung Doin 266 phei tan
DAo bidn chd thanh vii khi b6 binh ding dd chdng
hang, ch4y vio l6n trdn trong khu vrlc ddn crt, bdn
chi6n xa blng ciich dit tren gi6 tre hai chdn, kich xe, nhi thd, ftung tam thLi x6. Dai D6i Trinh Sdt
h6a bhng pin) bin ha ngay nhfrng chidn xa nAy
cria Dai ljy LO Phd Ea lnp lai thdnh tich "1 chdng
tr0n tuy6n phdng thti cudi crlng-(ndu nhrl thorit
16 - MQt aiai al6i chAn drlng mrii tidn c6ng mQt
dUdc nhring ldp min biy tidn tuydn.) Mdt d6ng
tfl.ng doan" Tudng cnng n6n n6i 16 c0ng kh6ng
cia thi x6, doc Qudc L0 I, Trung Eoan 209 (cnng
thrYa chi ti€it: Theo td chrlc "trl chd' crla quAn t16i
cria SD 7) sd phdn cring kh6ng mdy khA quan hon cQng sin, mdt tidu dodn c6 4 dai cl6i; mOt trung

- bdi ho gap m6t aldn vi alang con ua't han; Tidu doin c6 4 tidu doin. V{y Trung Doin 266 kia ald
Doin 82 BiCt DQng Qudn cria Thidu T6 Vudng xrl dung ddn 16 clai tl6i dd tan c6ng mot clai d6i

MOng Long. Linh biet tlQng tl6nh tld tri han hn trinh sAt cia Da.

lui qudn bi ttr,im cria th6ng hrrdc ttl mAt tran Ban Cho dri ring Su Eoin 341 biio ciio tli
chidm drroc rn6t vii cd sd trong thanh phd nhu
M€ Thu6c, hai tidu tlodn oia Trung Doin 209 bi
dinh tinh trudng, bdn xe, khu cho, nhung cldn 11
ch6n chAn tnrdc tuydn phdng thri cria 82 BiQt D6ng
gid cing ngdy, Thidu Trrdng DAo tdong kd tdu k6,
vi Tidu Doin 3/48 cda Tddng Dio. Sau nAy
Hoing CAm ghi lai trin t16nh trong FIdi K)t Lich xrl dung n}rrlng aldn vi tnl bi, Tidu Eodn 1/48 vd

Srl QuAn E6i Nhdn Ddn.." nhrTng tlot xung phong chi€in xa cria Chi Doin 1/5 ddy Tnng Doin 270 ra

ddnh vio sd chi huy clia Su Doan 18 vd hdu crl kh6i ngoai vi thi xd. PhAn b€n trong XuAn L6c,
6ng phdi hgp vdi vi tlnh tnldng, Dai Tri Phric
Trung Doin 52 nguy tldu kh6ng thnnh c6ng. Chidn
dring hai dai al6i dia phddng tang crldng Tidu
si ta giinh girlt vdi clich hlng doan giao thdng hio,
Doin 1/43 didt ggn tdt ca cAc d chdng crr 16 tE do
qua m6i cin nhi, cin ph6'. Ei6u d6ng ngac nhiCn
nhring tliim nh6 crla Trung Dodn 266/ Sn DoiLn 34L
li cu6c tdn c6ng da bi chan hi kh6ng phii chl do
phr6o binh vi kh6ng quAn ydm tro, hQ th6'ng xAm nhdp drldc nhan cd h6i ildt phdo kich sdng
phdng thrt vring chdc vi sr?c chidn tldu ngoan cd
oia Trung doin tt3 nggy, nhrtrg didu d6ng n6i h sdm. Tdng kdt ngAy chidn trdn ddu ti€n, chl ri6ng

Dio t16 td chrlc cho ttng ngudi linh thu6c srt doin

mor mot vl trl cnlen oau.. (1/.1

rSIJ DOAN 18 BO BINH 1 25

Srr Dodn 341 da bi thict hei khoing 600 chdt vi bi chidm tdng vi trt va phni ddy lui nhidu cu6c ph8n
cong cria tlich." Cnng ngiy Kh6ng Quan VNCH
thuong, crlng mQt sd trl binh (30 ngddi) bi btt giri. cnng g6p them vio chidn thdng qua hriy dict hdn
Ddm thanh thidu ni€n n6ng thdn midn Bic ngdi
100 xe quan su teng vien cho met tlan.
ngo ngdn girla nhn crta, gach ng6i tan vd do dan
ph6o h9 vda thrlc hien, hidu mudng hl.ng m vA d Sai Cor,, khong khl lac quan hrlng lcn,

mdt phAn f nghia cria c6ng tiic "gi6i ph6ng" sau Tdng Thdng Thi€u thric d+c Td6ng Toin cd gdng

IAn giao tranh vdi quAn hic Midn Nam. Budi chiau, gifi vdng Xuin lQc tld c6 thd deo ngdgc tinh thd,
Thidu Trrdng Drio khi ali thanh siit met tran bCn
qua viec "852 ola M! c6 thd trd lai!" Tddng Toan
trong thi xa,6ng kh6ng quen ra lQnh cho Phdng
xrl dung Lri Doin 3 Thidt Ky ola Chudn Trrdng
QuAn Tidp vu su doan trich mQt sd khdu phAn
TrAn Quang Kh6i trl Tring Bom cd md tlrrdng tidp
lddng kh6 tld nu6i dn d6m tu binh cdn rdt mdi. can vdi c6nh quAn Xuin L6c, nhrlng ldc hJd. ng

Chidu tdi ngiy 9 th6ng 4 kh6ng hin li thdi thidt ky kh6ng thinh c6ng trong viCc Phe chdt d
Ap Hrrng L6c. Kh6ng thinh c6ng trong viQc ding
gian nghl ngdi, Phia cQng siin lai dung tam gay
cdng thing bing cdch phrio vio khu vrlc thi xd chidn xa ald giai toa dp lgc cQng sin tai XuAn lfc,
thCm m6t loat li6n tuc, cfrng khoAng 2000 ngin
qul tlan tr€n khdp ciic vi tri, kh6ng loai trrl khu Tddng Toen xrl dgng mQt thinh phdn tdng viQn
vrtc din chdng, nha thddng, chrla, nhd thd.. Nhtng
hrlu hiOu hdn: Lrl Doen l NhAy Dt gdm bdn tidu
<tia didm rni ho tldc tlnh dan chfng hay taP trung tloin 1, 2, I va 9 drldc Tidu Doln 3 Pttio Binh Dti

tld tni dn do c6 f nghl tQi nghieP cam ch!u: "ViQt truc tidP ydm trg. CuQc hinh quAn kh6ng v{n ldn

cong se tranh ciic noi ddn ctl along tldc, ch6n t6n nhdt cria tran chidn 1975 ahldc thdc hiCn trong hai

nghi€m, nhi thudng tflrdng hoc.." Nim 1972, A An ngey 11, 12 dua ddn vi tdng tnl bi cudi cing crla
Midn Nam vao tran (19) Su xudt hign cria lqc
LOc ngudi ddn tla nghi nhd thd, vd phdo cQng sAn
luong nhay di tai tran dia dat nen vdn tld nghi€m
cring rld cl6nh gia BQnh vicn Binh Long ld rn6t
trong tldi vdi tdp thd l6nh alao b6 trr lonh chidn
muc ti6u phrii bi hriy di€t vi bon nggy s6 trii
dich. Chidu ngdy 11 th6ng Td, Van Tidn Dong, L0
thdfig ngudi bi thudng tldn tldy. Ddm 9 rang 10,
Erlc Tho, Trdn Vdn Trd duyQt soiit lai kd hoach tdn
ngiy 11 thring 'l.d., 1975 6 Xudn LQc cu6c phrio kich
cdng mang chung mot tinh chdt vdi crldng t16 iic c6ng theo chidu hrrdng mdi' Dring c6 f kidn: "Ndu

liCt hdn - do tld ydm trd cho bO binh ti6n chidm tlich ting cddng lrrc ld.ng Phong thri XuAn Ldc thi
ta kh6ng cAn phAi taP trung l{c lddng tld tdn c6ng
bdi BO trr l0nh Qudn Eoin 4 c6ng srin vdn kh6ng chring nrla.. Chring ta n6n xll dung srlc manh cia
tin quan phdng thri Xudn LOc drlng vrlng sau hai minh ald drenh nhcng lqc ldqng ngo4i vi (him chi
trl donn Dri) tnldc khi chring ddt chdn xudng ddt"
cu6c tdn cOng. Sgid 30 sring ngny 11, dot tdn c6ng
thll hai bdt dAu. Su Dodn 341 ti€{n chidm td hddng Cdng nCn ding ph6o tAm xa ph6 hrly cin cf Bi€n

Tdy-B{c doc Qudc LO 20; Sri Doan 7 tt mdt Bdc Hda tld mdy bay chring kh6ng thd cdt c6nh" Noi

dAm thing vio thi xd; Sri Doan 5 td hudng D6n8, dr:ng budi h6i cfrng bin thrio lai chi€in thuflt tdn
chdn nrii Chrla Chan ndi dit bO trr l6nh chidn dlch c6ng chlnh di6n mi dd kh6ng dem lai kdt qui tr}
bdn ngiy qua. Hln Tri vn gidi chrlc ldnh tlao
cria Qudn Doen 4. tdt cii ba mrii dt)i tl6ng hen d
tlidm ddn- trung tam thi xa, 86 Tu LCnh Su Doan Trung ddng Cuc kh6ng qu0n ldn tdn c6ng thdt bai

18. Kdt quri cring trldng td nhd ngay 9, quAn cQng An L6c trong Mrla Hd 1972, cnng trCn alia ban
QuAn Khu III ndy vdi lqc ludng QuAn Khu 7 cQng
hda giG chic vi tri, c6 khiic chdng th6m mQt s6

chidn xa bi bdn ha tr€n tuydn phong ngu va m6t s6n (19)
sd tu binh bi bdt. Nhfng ngny ching mdy vinh
quang niy alddc Hoang CAm vidt lai trong Lich Srl Theo quan didm crla Ding, Tudng CAm, Trr

Qudn DQi Nhdn Ddn:" Trong ba ngdy tlAu tidn clia IOnh Srr Dodn 7 ra lQnh cho c6c Trung Dodn 155,

chi6n dich, Sd Eoen 7 bi tdn thdt 300 chidn si; Srl 266 ti6p tuc gid vfing vi trl dang trrich nhi€m dd
341 thiet hai 1,200.. cu thd tdt ci ph6o 85 vd 57 Iy
sau a16 tII tf nlt di, ri6ng Trung Doin 2Q9 trd
ddng b! pha hfiy "(18). Sau ndy, Van Tidn Dring hridng tdn c6ng vao ddn vi nhey dri vrla nhriy
cong phrii thri nhin trong Dai Thdng Mria Xudn; xudng trin dia. T6m lai, bO ht l€nh chidn dich
"Trl ngiy dAu mdt tran Xuan L6c cld di6n ra v6 (cQng siin) quydt tllnh rn6 mQt mat trAn gii (<1d

cring gay go, 6c liCt. Nhfing sd doan cria ta td chrlc cliinh lac hddng quan phdng thri) blng hai cuQc
td'n c6ng chinh diOn vao vi tri d6ng quan cria Tidu
nhidu dot tdn cdng vao thi xa, d6nh di tldnh lai atd
Doin 1/43 (c6 nhiQm vu girl thi xa) dd phia quan

rsrj DoAN 18 B0 B|NH 126

clQi cQng hda nghl ring phia cQng san vin cd c6ng tlAu thring 4; va Trung Doin 958 biQt lfp trt tldng

drlt didm XuAn LQc theo nhrl kd ho4ch ban ilAu- bing SOng Crlu Long k6o lCn tang cddng.
Tro, ng khi chuydn hrldng tdn c6ng bXng cdch cli
Tda Dai Srl Mi pha'n khdi tnl6c chidn
vdng XuAn L6c tld (thrrc srr) tidn thing vd Sai Gdn. tMng Long Khrinh cd ndi Qudc HQi Mi chudn chi

TrAn Vin Tri thay th6 Hoing Cdm tnrc ddp th{c 5722 t:iQu quan vien khdn cdp cho Vigt Nam,
hiOn kd hoach. Ngny 13, Tri hgp ban tham mrtu nhwrg trong phi€n hgp ngity 17 thdng 4, 0y Ban

clia Qudn Dodn 4 dd th6ng b5o vd vi€c thay. tldi kd Quan Sd Thd ng ViQn b6c b6 thlng thrlng nhrl cAu

hoach vdi lu&n cf chinh xlc: "Dich tAng ctratng n6i bdt cfn nhin tinh cda hai Thudng Nghi Si

phdng thri Xudn I6c sC gay nhidu bdt ldi cho ta Jacob Javits vi Edmrmd Muskie hong show truy6n

ndu c( tidp tuc tdn c6ng thi xa.. Thd nOn, ndu hinh alai chring Face the Nations: "Cho ti6n tld lo

chdng ta tidn chidm Ddu Giay (nam Xudn LQc, tr6n viQc di tAn thi bao nhiOu cing dudc chf mdt xu

Qudc LQ I, ldi vd Bidn Hda) thi Xu6n Ijc kh6ng cho ngan sdch quAn srt cho ThiOu cing kh6ng c6"
cdn nlm trong tuydn phdng tht cria chring ntla.
(21) Ftui con ngddi nay trong ngay 15 th6ng Ba vda
Ddng thoi ta xr? dgng pMo tAm xa 130 ly pMo sin
bay Bi€n Hda thi dfch s€ bi h+n chd khl ndng cho qua ciing dE "crlu girip" toan b0 Din Toc

phi co xudt kich ydm tro."(20) Trong chidu hrrdng Campuchia vdi gid tidn ddng $82.5 triOu D6Ja Mi.
crla kd ho4ch nAy, h.tc ludng cong sin dAn nlt tli
Q2')
ndi rQng vdng tlai phdng thrl clla thi xa. Tudng
Chi6n trin ling xu6ng, cac ddn vi cQng sin
Drio lQp tllc ra rcnh cho cdc tlon vi chi6m lai dAn nit tli, chi cdn phdo kich cAm chtlng vio cdc

nhftrg vi tri bi phia cQng san chidrn gill, tidp nh{n vi tri phdng thn. Ngay 20 thring 4, Trldng Toin vi
Eai T6 Tho, Tnrdng Phdng Hinh Quan Quan
thqc pMm, quan han& alan dridc va tai thddng. Doin III dich thdn ddn giao cho Tddng Dao mot
Qud ttr{c ong cfing kh6ng bi& aldgc slr thay cldi
lCnh md h6 nhu vo cring kich ddng: Rdi b6 Xuin
quan trgng vd kd hoach crla Trung rrong cgc Midn
LQc vd bAo ve mat tran Sii Gdn - H6a ra qudn
Nam chi alao nl Hi NOi. Nhmg 6ng hm dddc gt
hdn vdi chfc vu trl lCnh m6t srl doan bO binh cQng san dd hoin tat kd s6ch b6 trdng Xudn L.Qc

trong gid phrit nguy nan nhdt cria cudc chidn D6ng trf, mdt tuln tnrdc Tnridr'r, Tudng Dao phin tldi,
nhung viCn ht6ng tl.r lenh khlng dinh: D6 li linh
Dddng - Chi h mat ndi crla lAn (Mf vi c6c dai
cda 6ng Thi6u! Lai "Tdng Th6ng ThiQu", ddu mdi
cddng) xdp lai "m6t trat tu mdi tren toan thd gidi".
cria moi tlidu hrr hai. Thidu Tudng LC Minh Dio
Hai trei bom BLU.82 "Daisy Cutter" ning chl c6 thing nrla ngdy dd hoin tdt m6t kd hoach

15.000 cdn Anh roi xudng trl l6ng chidc C130 phra nit quan bao gdm hlcludng m6t su doan cd hriu
bung m6t vring rQng ldn trong phdng tuydn cria cring cec ddn vi teng ph6i vn ydm tro, chrra kd

quen c6ng sdn doc Qu6c 16 20 tdng cudng thCm thdnh phAn diOn dia cria Tidu Khu Long Kh6nh.

sg quydt tiim gif vring Long Khinh cria phda quAn Hinh qudn nit lui li hinh thei hlnh quAn

cQng hda, nhrtrg cfrng chinh li min ldr6i (bdt clic kh6 nhdt - Bdi dd mang sin mAm tha't bai. Nhring

di phii chdp nhan) gifp cho hn nit ali cda b0 dQi danh tudng cda quan srl thd gidi m6'y ai thtlc hien

cong sen th€m phin hqp ry (vdi 235 xdc tl€im drroc duqc kd ca Hdt Tdt LiCt, Napoleon, Rommel.
trCn tran dia) n€n kh6ng mot ai trong BO Trl LCnh Nh&rg nhd m6t ph6p mdu - mOt mAu nhiam do tri

Qudn Doin III d Bi€n Hda, noi Phdng hinh quAn tue va dfing ldgc kdt hdp nen thinh, c6ng vdi ldng

Tdng Tham Mrru Saigdn c6 f niQm alich sd sidt y€u quf chidn si (ldn vi cda m6t hldng ldnh tren

chdt Bi6n Hda-Sai Gdn vdi hai gong kdm (hrrdng chidn dia. Thidu Tfdng LC Minh Dao da hoan tdt

Bdc vn DOng) blng c6ch cdt Qudc L6 I d DAu Giay cuQc lui binh va Ba Ria, brio toan aldn vi, vfl khl,

vi Qudc L6 15 d Long Thinh qua thay tldi quan thfrn chi ddn hai khdu phrio 175 ly h?ng nAng

niOm chidn thuit theo dnh hinh thrrc td bing crich ctng giao lai chi cho qudn doin. Cring mQt phAn,
b6 qua Long l(h6nh noi ho dd thrlc s{ thdt b4i -
l{c ld-d. ng giri phAn hiu v€ tloin di tin li Lrl Doin
Vi bi6n thdt bai nAy thdnh rnQt kd nghi binh. Kd
s6ch niy cing them hr?u hi€u khi mat tran alddc 1 Nhdy Dn do Tnrng Tri Nguy6n Van Dinh chi
teng cddng thdm hai aldn vi mdi, Srr Doan 325,
tdng trrl bi qudn clQi Midn Bdc, (ldn vi chd luc huy. Trung Ta DInh li Tidu Donn Tnrdng Tidu
Doin 6 Di - Ddn vi da giei t6a An L6c trong tran
trong tran t6-n cdng Nha Trang, Phan Rang ngdy tldnh ngAy 8 th6ng 6, 1972 md clon vi cdng siin

cl6ng chdt d Xa Cam, nam An LQc chi cdn dring

mot ngddi: Tri binh ten Nguy6n Vin Tidn.

rsuDoAN 18 B0 BINH 127

C{ng c6 mQt tli6u cdn ghi th0m li Chudn Ghi chf
Trrdng L0 Quang Ludng, Tu Lenh S1r Doan Di de
Nguy6n Dinh Khenh Nhat 86o Chi0u Dudng NSW
ba't chdp l€nh crla BQ Tdng Tham Mrlu, vdt b6 AU Nov 2000.
Nguy6n Drlc Phddng Chidn Tranh ViQt Nam Toin
mdu dd "x6 16" tlon vi brich thdng nAy cria 6ng
Tfp Llng Ven Toronto, CA 2001.
Thi€u (do lo sd mot cuQc tlao chanh - ma that sq Pham Hudn Nhring Uf,t HAn TrAn ChiSn Mdt

li mOt mdi sd thdc td t16'i vdi nhring tay hoat tldu Nudc 1.975 San Jos,6, CA, USA 1988.
Pham Phong Dinh Chidn Srl Qu6n Ldc ViCt Nam
chlnh tri noi Midn Nam trY 1950 cho tldn bdy giit), C6ng Hda MB, CA 2001.
nOn dn gdi mQt aldn vf nhiy dn khdc: Tidu Doin 7 George J. Veith & Merle. L. Pribbenow "Fighting is
Nhdy Dri do Trung T6 Nguy6n L0, "LO I-o Rdgu' an Art": The ARVN Defense of Xuan Loc, April 9-
ddn tl6c tlrra qudn di ngudc Tinh L0 2 (nl Ba Ria 71, '1975 Dtaft PA, USA 2001.
(Phrrdc Tuy) len l-ong Khrinh a16n tlodn qudn di Olivier Todd CrueI April The Fall of Saigon W.W.
tAn. L6 ddn qudn ili nhrl dnh chdp, va Tidu Doin 7 Norton & Co N.Y. USA 1987

Di s6 li don vi cudi cring chfln gi{c noi CAu Xa Olivier Todd (ibid) p. 263.
Olivier Todd (ibid) p. 260.
L6, crla ng6 chlnh cria Sii Gdn d hudng Bdc.
Khi DJdng Vdn Minh ra lenh ttAu hing, Nguy6n Tidn Hrrrg & Jerrold L. Schecter The

bu6ng srlng, Thidu Trrdng LC Minh Dio dAng qudn Palace File Harper & Row N.Y. USA 1986 p. 393'
tren xa lO Bi€n Hda, nhin vdo hu6ng TnJdng Bo Olivier Todd (ibiQ p. 258.

Binh Thf Drlc, Long Thanh, Ba R!a, vi xa kia XuAn Nguy6n Tidn Hdng & Jerrold L. Schecter (ibid)
L6c, Long Kh6nh, gin hdn Trung LiQt Dii crla
p.331.
Nghia Trang Quan DOi, Long Binh. Ong thdy tha'p
Olivier Todd (ibid) p. 296.
tho6ng bric hrqng Ti& Thudng (23) tac hinh Ngudi (9) Olivier Todd (ibid) p. 296.
Linh Chd Edi in hinh trong khdng gian md kh6i
(1.0) Richard H. Schultz The Secret War Against
t14n. Ngrldi lffi cudi cuoc chgt tho6ng nhd nhrlng
Hanoi Collin N.Y. USA 1990 p.39.
ldi tho ngin,
(11) Nguy6n Dfc Phddng (1bid) trg. L2:/.
"Vi anh lir Linh 6o rdn.
(12) Pham Hudn (ibid) ff.127
Rn di nito bidt ndy triing mdi ad..."
(13) Phan N. Nam Nhring ChuyOn Cen Eudc Kd
Nhr?ng cau thd cria em 6ng, Trung T6 LC Fling Lqi Tf Qulnh CA" USA 1995 rrg' 2-15
Minh Tidu Doen TnJdng Tidu Dodn 2 Thdy Qudn
Lgc Chidn "TrAu Di6n", ngddi linh da ra di td mot (14) Olivier Todd (ibid) pp. 246-247.

ngdy Hd nim 1966 noi chidn tnrdng Thi-ThierL d (15) George J. Veith & Merle. L' Pribbenow (ibid)
chdn CAu CAu Nhi Phudng. Cdu thu6c Phrrdng
CAu Nhi, Quin Phong Dido Tinh Thrla Thi€n ld P.13

noi ddu? Rdt ntridu ngridi tftrh cld dd ra tli, kh6ng (16) George J. Veith & Merle. L' Pribbenow (ibid)
trd va td nhtlng ving ddt kh6ng hd ai bidt ddn, kd
p.15
ci ho. H6m nay, sdng 30 thring Td nam 1975, r{t
(17) George J. Veith & Merle. L. Pribbenow (ibid)
nhidu ngrrdi linh khdng cdn chdn trd vd, trong sd
c6 Anh, Ngrrdi Ltnh mdt QUC Hudng - Ngudi Linh P.16
Sdng Chdt mQt lAn vdi Midn Nam. Vdi Viet Nam.
(18) Pham Hudn (ibid) rr5.ll4-lZL
Ngny md tldu trQn Ban M0 ThuQc (19) George J. Veith & Merle. L. Pribbenow (ibid)

Ba-mudi nam trudc, P.2t

(10 th6ng 3,1975- 2005) (20) George J. Veith & Merle. L., Pribbenow (ibid)

Phan Nhf,t Nam P.22

(21&22) Olivier Todd (ibid) pp. 25r-287
(23) Nguyen Thanh Thu, Trrdng "Ti6c Thrrong"
Nghia Trang Quin D6i Long Binh, Bi€n Hda, Vi?t
Nam 1968.

rsrJ ooAN 18 B0 B|NH 128

$U OllAil $ B0 BMil thring 8-1981, kf gii ngrrdi Mi Robert Eiegant,
cring tld hdi t6i bon tri thrlc, khoa bAng vi truydn
ui nfif,nU nuiy
thdng Tdy phridng thiCn tA, de ddng vtrng bin
il CilEil
vdn, b6o, tmy6n hinh cria minh, cld girip cOng srin
,l ,\
aldnh bai rdc Mt. Ong tli chua ch6t n6i thing
TAI IIUAIT I.l|G
ll vdi thd gidi rlng: "Bdc Viet da them bai tr6n chi€in

Hd Dinh - Kbc 44iA tnldng nhung cudi cring ngiy 30-+1975, ngddi Vigt

Kinh t{ng SDI&BB, r€ng Trang Doin 43BB qudc gia, da phai ma't nrldc tai Hoa Thlnh Ddru
od Thi6u T,i Nguyan Hrtu Chf (TDTc2/43)
Nfiu Udc, Ba L€, Ludn Ddn, Hud vi Sii Gdn, vi
Qua nhfng tai
liQu lich sf da tran giec b6o chi, trl nhring c6i miQng thrii v6 li€m

b4t mi, n6n ngay si, chuy0n b6 cong ngdi brit, drrng chlng cdu
nay ai cnng bidt,
trong sudt cuoc chuyOn, dd hai ngrtdi."

chidn D6ng Ngiy nay ai ctng bidt hdt nhrlng thanh

Dtrong lAn thrl 2 fich cria QLVNCH, qua thdi gian tdn tai sudt 20

(1960-1975), nim m6u hdn (1955-1975) giaa bidn thi trdi 10,

ngddi My gan gi4c ngoii, gidc trong, giic clAm sau lrrng chidn sl,

nhrr cung cdp cho ngay c;i trong ldi kinh tidng ke va nhfing ng6n tay
ldn hat t16, tlen. Cring nhd ngudi linh l,\lCH da
VNCII, tA't cd vri
can trudng anh dong, trong su6't cuQc chidn, cho
khi, quan trang,
tdi gid phft cudi cing th6ng 4-1975, bi Dudng ven
tidn bqc vd
Minh quydn tdng tu lQnh, dring kf lu{t quan d6i,
nhfing h€ luy cria bit moi ngudi alAu hdng gidc, mdi ptr,ii bu6ng
sring tan hing. Nhd vdy, mi m6t thd h€ sau cria
cuOc ddi mi bi thrim nhdt ld sg ma't mtdc vao tay
VN ngiy nay tai h;i.i ngoai, rndi c6 co h6i ngdn
c6ng sen qudc td. Theo srt chi trich gay gdt cria D6
mat nlin trdi, ldy hi sq henh dian cria cha anh
cl6'c Sharp, trong cudn "Strategy for Defeat", vi hJ
lCnh tldu ti6n cria E6ng Minh tai Thii Binh Dudng, trong cuoc s6'ng hlu worg ua't han tning hing.

thi srr tl1dt trdn tai VN vao ngay 3041975, 16 rdng T6m lai nhri binh luf;n crla Luat srt

li cd f, do nhring tOn dAu nio dan str, ngdi tai Lawrence L. O'Brien tr0n The Wall Street Joumal

Hoa Thinh DdrL fiJ tr6i m6t tay cria quan luc Hoa veo ngay 25-L-1983, chring minh h fil sau ngiy kf
hi€p d1nh ngrrng bin thang L1973, nddc My va
K| vi Nam VN, trong khi ho clang tr? chi€in v6i
qudc h6i Hoa K}', do ding d6n chri phrin chidn
khdi c6ng san ale tam qudc td, qua tdm binh
cdm chich, kd ci c6i goi li Li6n-Hi6p-Qu6c, gdn
phong, mang t€n Bdc Vi6t. Tren tep chi Encounter
nhd ra mit bdng bd c6ng s6n. Bdi vi pMn ldn, ho

ald bi Nixon, Kissinger vi Vi€t Cdng, du gat, hla

b!p, d6 dang nhr.t hla con nit, qua cai thri doan xio

quyCt, aludc ti€ip tay c6ng khai bdi bon nhdn danl,

khoa biing, tri thric dn hai, kh6n nhi dai cho clla
midn Nam hic t16. Ndm 19114, ngudi Mi didu d6ng

5000 quin xa, tld chuydn L6 quAn I vi 2 cria D6ng

Minh, xuyOn nudc Phep, drinh Erlc. Lric d6 vd vd

sau, ngudi Mf khoe la thanh tich vl dai, tld cho ai
cring bidt vi khen ngdi. Nhung tai chidn trddng
DOng Dudrrg, fi 1960-L975, kh6'i c6ng sin qudc t5,

cld dring 10.000 xe bO aloi, ald alua 20 srl cloAn trf

Bic Vi6t vdo xdm ldng Midn Narn VN, qua drrdng

nlng Trrldng Sdn. Rdi nhd ciii loa tuyCn truydn cia
tri thrlc Midn Nam, tldm mn thd gidi, n6n rdt cuc

ai cfng tin vi bAo d6 la ldc htdng cria quAn cdch

mang Mat TrAn Giiii Ph6ng Midn Nam. Tdt cii ddu

ld thr,rc chdt cda m6t cu6c chi6n vrla diinh, vrla

rStJ DOAN 18 BO BINH 1 29

ddm hay dfng hdn li hAnh cl6ng con bu6n chinh Nguy6n Vin Toin, Trr Lenh Qudn DoAn 3, ngay tai

tri cria si6u cudng My, gid ch6t b6n ck?ng E6ng mat tlan, "86 LONG KHANH" vi triQt tho6i td't cri

Minh VNCH cho k6 thri, .ldi ldy sd lien k6't chi6n cec dorr vi clang chidn da'u, g6m SE18BB, Tidu Khu
Long Khdnh, Lrl Dodn 1 Nhriy Dn, BiQt DQng
lddc v6i Trung C6ng, gd l4i ldi vdn cld ti€u phl tai
Qudn... tht Tidu Doin Z/Tnng Donn 43/SD18BB ln
chidn tnidng nhidu trim tf tl6 la vi ngdn ngin
ddn vi cudi cring, trong cuQc nit quan, vi cdn c6
sinh mang. Phai bidt nhu vay, chrlng ta mdi al6nh nhiQm vu c inh nghi binh, chin chidng, cld girlp
clai qudn an toin trd vd c6i sdng, ndn bi thi?t hai
tan ahJgc cdi huydn thoai, tai sao Midn Nam sup ning nd. Cdn luat su Nguyan vin Chfc thl d{a

ttd chi c6 55 ngiy vi cudi cr)ng, xin thddng x6t cho vAo tii lieu crla Hodng Co Thuy vi Frank Snepp,

thAn ph{n nhfing ngudi tld cAm srlng chidn ddu tai nCn n6i tnic thang tdi bdc 4 tidu doin cdn l4i crla

midn Nam sudt 20 ndm qua, quanh quanh chi li k6 SD18BB, trong tl6 c6 Tudng Ttl Lenh Lc Minh Ddo,
thi vi khung cinh xd h6i v0 on b4c b6o. Ddi sdng
Dai T6 Trung Doen TnJdng TrD43 /18 li l€ Xuan
oia linh va vd con, nhdt la khi linh nim xudng
hay bi thudng tlui, quE, tin phd, c6 thua gi kidp Hidu, vt vfly b! 40.000 b0 dOi Bic Viet tren ngaP.
sdng cria gia clm, vdy md crl bio Llnh min}r a16nh That sd trong cu6c lui quan, td trldng xudng tdi
thuo cho gi{c M!? T6i te hdn hdt khi di tim su hnng binh s! kh6ng c6 ai drloc tn{c thdng t6i bdc

thdt, li ciu chuyen ngudi My trong hic c6 th6o vd, mi tdt ci tldu hdnh quan b6. Llic cdc ciinh
ch4y, da dting crii thri cloan "in kh6ng thloc phii
qudn VNCH, hAu h6t de vd gdn nhrr an toan tai
ph6 n6t bdy", khi dda c6i ba vat cMt an toin, lim

mdl tld du d6 mQt sd cdp chi huy crta QLVNCH, Binh Gie, Phrldc Tuy, thi TD2l43 SDl8BB, chi mQt

nhdt li kh6ng quAn, tlio ngn b6 clon vi, dem m6y minh cdn trong bidn giac nhd Alan Dawson md ti.
bay trA lai tld tlrroc tdi Hoa K!. Chinh sd t6i tc Sd that h vdy cl6, cdc nhdn chrftrg nhu hrdng Dao,
c6c Dai Td Lddc, I6n, Hidu, Dring, C6ng... crla
trc& da g6p phAn pha hrly tinh thAn chidn tldu SD18), Dai Td Pham Vin Phric-Tlnh Tnldng Long
cda quAn luc VNCH, trong lric nguy ngip. Sau rdt
Khrdnh, Eai T6 Dinh-Lf Doin Tnrdng Lri Doan 1
ld vicc sf dgng bom BLU.82 (Daisy Cutter) dau c6
Nhriy Dn, c6c Tidu Doen Tnldng thu6c SD18BB, c6
triii vdi qui udc chidn tranh 416 ki kdt. Theo hai k)t
gii ngddi Ph6p thAn cQng li Jean Lart6gui va tham dri trin drinh vd cuQc lui qudn nhrr Nguy6n

Pierre Darcourt, di chring ki6n crinh quAn Bdc ViQt Phfc Song Hrrong, f Y€n-Phan Tdn Mi, Dai Uf
bi chdt ngat tai Xuan L6c, vi bom niy, tld vidt:
Le Sdn, Chi Doan TnJdng Thidt Doan 5 Ky Binh,
"Midn Nam s6 khong mdt, ndu Mi thA tidp vai NgO Gia Hau (Ph6ng ViOn), Nguy6n F{io (Phdng
chuc trdi BLU.82 vio doin quAn xam ludc, alang 3/SE)... va nhdt le Thic'u Tri Nguy6n Hfiu Chd,

c6ng khai di chuydn trCn cAc qudc lQ, th6 nhring Tidu Doin Trrrdng Tidu Dodn 2/TID43/SD18BB,
Hoa K| da kh6ng lim".
ngudi tt c6i chdt trd vd, vio tu tai B5c Viet va tdi
Mdi ctay, trong tac phdrn "55 days: The Fall Mi qua diQn HO... ddu li nhtrng nhdn chrlng s6ng,
c6 tti ttr cech, <ld n6i vi vidt nhdng srl that U.ch
Of South Vietnam", tec gia Ahn Dara-son, cd nhdc

tdi hai tidu doin cdn lai cria Nam VN, chrlng 600 srl.

ngddi, gifa tring vay crla Bdc Viet, sau khi T6m lai, ddn gid niy, srl tlau ddn nhdt cria

QLVNCH dudc lenh nlt b6 Xuan L6c. Chuy€n c6 ngudi Linh Midn Nam, li thdy crii thAn phAn bqt
that nhdng Alan vidt sai drt kiQru vi gid ch6t nit
bbo cria chinh minh, crl bi dem ra md x6 rao biin,
quAn, khdng c6 m6t ddn vi nio, kd cii Nghia qudn, bdi nhftrg n$ldi kh6ng hd bidt gi vd thrlc chdt cia

bi bu6c d lai tld bio vC Xuan L6c, hlc c16 kh6ng aldi lhh, dri ho c6 ld linh. Nhung lich sr? vAn li
cdn gi6 tri chidn luoc, vi Bdc Viat dd tim tlrrdng lich s4 c6u chuy€n srt gia sd 1 cda nudc My la

khric tld tidn quAn vd Sdi Gdn. Ddn vi bi ket lai, t16 gi6o srr joseph J. Ellis, tai D4i Hqc Mount Holyoke,

li Tidu Doin 2, Trsrtg Doin 43, SD18BB, do Thidu vrla bi nhi b6o Walter V. Robinson, l6t mit na
Tri Nguy6n Hriu Chd lim Tidu Doan Tnidng.
trong bai biio "Professors past in doubt", deng tren
Trong suo't nhfttg ngay tr? chidn th6ng 4-1975, td Boston Globe ngny L84-2001, va nhdng dd tai

TD2/43/18 c6 nhiOm vu tl6ng trCn Ndi Thi ngoai c6 liOn quan tdi Chidn tranh VN va su Ellis dri I

6 thi xa Xudn LOc, tld brio v€ din phiio cria Su trong quan doi My nhung chi ng6i day hqc d. Hoa
Doin. I{ri Tddng LC Minh Drio, td lCnh Mdt Tran
Long Kh6nh, an lQnh cria BQ Tdng Tham Mrtu Ki.. n€n da mao ton cud.r8, khi vi6t tran danh
kh6ng c6 clai bdng. Mdi day h bii hoc thd't ct? cria
QLVNCI| qua tQnh trdc ti6p cria Trung trldng
rlng cri vi6n tdng thdng My, thddng nghi sl John

suDoAN 18 B0 B|NH r 130

Kerry, cring do chinh khdu nghiap, ali lim hai Phddng, nCn da d6nh lfln cu6c xdm ling oia cQng
thAn minh. ViQt CQng vi nhrlng k6 hla ClAo ngdi
bdt, da ddn lic pMi tldi mdt v6i nhrlng tra vdn sin qudc tC', thanh mQt tdn tudng chdng ngoai xAm
crla ludng tam, trong cu6c chidn VN vta qua, vi
crla Hi NQi. Nfi ky gia V h Otiut u Fauaci, tnJdc

tran mia hC tl6 hla 1972, l<hi tdi Ha N6i ph6ng

cu6c chidn tld'u thAn thdnh cria QLVNCH, tnich vdn, V6 Nguy€n Girip, mdi bi6t Bdc Viet da nudng

nhi6m bAo ve quC hrldng, trong d6 c6 SD18BB, tr€n 800.000 sinh mang b0 a10i t4i Midn Nam, trong

LDlDn, BDQ, DPQ vi NQ Long Kh6nh... vio thdi gian qua, tnldc khi tiep tuc nudng trong tran

nhilng ngiy cu6i thiing 4-1975, ld, cau chuyen Uch hb d6 lria L972 vd d.ia ngqc Xuan LOc thlng 81975-
sfl trong ddng sinh m€nh cda Ddn TQc Hdng Lac,
Didu niy cho thdy li CQng Sen kh6ng bao gid
mi€n vi6n sE kh6ng bao gid bi phd nhtn crla bA-t
thidu nhdn lrrc, tidp t6 15n tinh br6o. Ngugc l4i thi
cf m6t ai, qua tidi gian hay migng ludi nio, kd cd
mai mia bidt bao, trong crich xfc16-i cria ngrtdi d6n
nhifng 16 miOng c6 gan c6 th6p, nhd ra nu6't vio ta ddi vdi phe minh, nhdt h nhring vring bi gidc
tem chidm hay li x6i tlflu. N6i chung, Chinh phri
crla bgn vdn c6ng giic cQng.

VNCH trong sudt 20 nam, cd gdng gAn nhu tuyCt

I. vong, chi mong mzrng lai cd h6i sdng tr1 do, no 6'm

THAN PHAN NGIJdI LiNH vNcH TRoNG 20 cho ngrrdi dan, nhmg gidng nhd ngay hudc, vi
NAM cHrNH cHrgN
qud khao kh6t d6c lip, n€n ngudi dan di kho6n
(19s5-1975) tring cho ho H6 vi tling. LAn nfia, trong cu6c

Sau ngiy 30-+1975, que hudng oia ngrldi chidn, ho cdng b6 mdt cd h6i cu6'i cring. N6i nhd

Viat qudc gia bi c6ng sin qudc td ald hO hoan toan vfly dd mgi ngudi thdy 16 thdn phAn cria ngrrdi

hI Nam ra Bdc, moi ngddi mdi s6ng mdt thdy Linh Midn Nam, qua tdm ldng hy sinh cao ci,
ring, kh6ng c6 mdt l6nh tq nao clia dring, ta Hd trong gAn m6t phdn tu thd kt, phdi chidn ddu d

mQt chidn tnrdng bdt hanh, tht nghtuh, drl ring

Chi Mbh xudng tdi ching du kich, bidt coi trong nhrlng ngudi Linh dy, d6 ptr.ii dem ciii mang s6'ng
sinh rnang cria ngrrdi ddn, bdi vi nguydn tic thinh
cdng vdi hanh phric cria cii nhan vi gia cltnh minh,
c6ng cria cQng sdn, li chi c6 thing tay bin gi6t, thi bAo v0 ling x6m, chia nhi thd vi sinh mang cria

mdi c6 sq phgc tring. Ri€ng chuyOn ddi VN, vi ngudi dan midn Nam, trong al6 c6 nhidu k6 dang

chinh ngudi dan lfc trddc trr xidng xich minh, tld chuc chd gidt hai Linh. Dn vat bao nhiCu xudng
chui vio thiOn tling xa ngh-1a, cho n€n nay, cfng
chl c6 ngrldi dan, tuy thdm l{ng dring ben v0 m6u cria QLVNCH n6i chung, de hy sinh v6 cring

drldng thdi gian, nhrtrrg lai lri tl6ng hic chinh, b6 f nghia, phAn nao da mang cl€in no dm tu do cho

gay atudc kh6a cdng thien drtdng mri, dd trd vd mgi ngudr, dn chinh quydn qu6'c gia chua tlddc

toin hAo tron ven nhu mong mudn, trong thdi gian

cu6c sdng h1 do no dm cria con ngrtdi. 1955-1975.

Ngdy nay, m6i lin doc lai lich srl, cim Ra aldi tA ndm 1950 nh6rg quan doi Qudc
thfy ngni ngrii vi thrtong x6t bidt bao cho dAn tdc Gia VN, coi nhu chl ahidc chinh thrlc nhin nhAn

mbh, b6ng dung trd thanh nhddc tidu, vi cA nudc bing vin ki6n hnnh chrinh, trong ngay Quan Lrtc
mri quang n€n bi Hd Chi Minh, thdng m6t vg hla 19-6-1965. Srr nghi.ch lf nay, phAn nio n6i IOn
nhrlng bdt hanh ch6ng chdt, tld vi sdp tdi vdi m0t
b,ip bdn thtu nhA't, trong ddng srl Viet, hl vg cudp quan d6i mang tlAy m6u I0, ngay fiI ngiy thinh
hp. Sd l6ng hinh crla b6o chi vd truydn th6ng Mi,
chinh quydn tlr"ing 8-1945, cho tdi srt ldnh tlao cria
c6ng sin trong chin ndm khring PhAp. Cdng fiI d6, gdn nhrr trong sudt cuQc chidn, de trrlt hC't carn
httn ldn quAn al6i VNCft lim t6c hai ghe gdm ddn
ngddi Viet qudc gia coi nhrl tlfng tnrdc nga ba tinh thAn chidn cldu cia ngddi llnh, a16n n6i nha

thldng sinh mQnh vi dri c6 chon ldi nio chdng brio M/ h Robet Elegant phii ngao ngrin vidt

nr?a, rdt cuc cfrng chi d5n tdi tlia nggc mi th6i. ring, chi6n trarih VN tnJdc hdt da thua trong tran

Ndm 1951., thdng chd De Lattre de Tassigny giec miCng va nrrdc bot tai hau phudng.

sau khi ch{n chlng ViQt Minl tai Vinh YOn, Bdc Ngiry L74-196L, tdng th6ng Mi lohn F.
ViCt, da lCn ldp ngudi Viet lfc al6 thu dQng, hbn
Kennedy, nghe xrii dai cria CIA" alua 1000 qudn cld
nhrit, kh6ng chi.u ra chi6n tnldng ald brio v0 qud
hddng mtnh. Trong cu6c chi6n Ddng Drtng lAn 2 bQ l6n clio Cuba, lQt ald Trum Fidel Castro nhung
(1955-1975), thd gidi bCn ngoii, qua tuyen truydn
k6 hoach Bay of Pigs hodn toin thdt bai, lllc ludng
td brio chi cria VC vi truydn th6ng Mf , Tay

stjDoAN 18 B0 B|NH r 131

.ld b6 bi bXt sdng gAn hdt vi M! phai dem m6y cho cQng sen dc tam qudc td vio ngdy 30'4'7975,

cAy cing xe rii cldt, chuQc tu binh vd. Thua me gd cfing nhd tQi da liCn kdt vdi tntm d6 Mao Trach

bii cio, Kennedy dem con thi€u thAn Nam VN lirn E6ng nem 1972, vi lqi lQc cria Mi md phAn bQi thd
gi6i hl do, nhin quydn, n€n sau 25 td chrlc tdng
vnt td thAn, gd thd dien. Srl mQnh nay, dudc giao thdng, duoc cdc nhA bdo Mi xdp hlng, chi tlfng
trCn tdng thdng trdn qudn dich li Bill Clinton.
cho Dai Td Lansdale, md cuQc chidn tranh bi mAt
Thdnh tich kh6i hai nhdt cda cAP Nixon-
(The Secret War) tai midn Bic VN vi Lio, n6i n6m
na li min dem con b6 chd. Tidp tdi li su ngay thd Kissinger Ii chri thuy€'t "Nixon", hay "VN h6a
cfa My, dai d6t kf th6a udc trung ldp Lio, gitip chidn tranh", thuc chdt li cuQc chay Inng, b6 ban,
v6 li€m si cria mQt siCu cudng sd 1 hic cl6 vi ngay
Bdc Vi€t mudn alddng xdm ling midn Nam. Cudi
cnng h gdi 12.000 c6 vdn sang Nam VN, sau khi bi ci bay gid. N6i rd hon, Nixon chl vi quydn loi cri
nhin, n€n tuy€n b6 "ddn phddng" nit quan/ trong
Trum d6 Li€n X6 li Khrushchev nhuc ma tai bin
h6i nghi thudng allnh. T6m lai nhrr Edward lllc dang ph-o. cl6ng chidn cldu vdi nhidu qu6-c gia
Weintal va CharleBarlett vidt trong "Facing the
Brink", thi Kennedy c16 nghi ring tlrra vii chuc kh6c. DAy la mot sU Id bich va cdn tdn nhSn tldi
ngin cd vA'n vio VN, tld bu6c Hi NQi trl b6 mQng
cudng xAm nhttrg t16 lai li su clicn rd, tld cho giac vdi sd sdng chdt cria VNCH. Tnidc tin nay, Ha
NOi chi cAn ngdi chd cld thrla co tlinh l6n. Ri€ng
c6 c6i c6, gAy chidn tranh xam iridc VNCH ma
th6i. M6u VN bdt tlAu ald td t16, bdi srr ng6ng nhrlng min dQi bom vi d6nh vao mat khu M6 Vet
tai Kampuchia ndrrr 7970, Ha Lio 719 cfing li
cu6ng l€iu ldo crla tdng thdng Mf .
nhrlng trd bip, dnng mau xddng cria QLVNCH l6t
Vdi tdng thdng Lyndon Johnson, thi tinh
trang VN cing thO thAm hon, vi 16 ring khi lOn drrdng cho cdp Nixon-Kissinger, mua thdi gian cho

thd chrlc tdng thdng Hoa Kj', thay Kennedy b! dm qudn Mi vd nrtdc sdm hon hai ndm, hrrdc khi

stit, Johnson chi vi rdt sd bi dang C6ng Hda buQc Nixon tiii rlng crl vdo ndm 1972. Trong hdi ky "A
t6i que nhu nhuoc khi drlong tldu vdi cQng sin,
Soldier's Report" crla hr lenh Mt tai VN, tudng
nCn da dua nudc My vd Midn Nam VN vao mQt
Westmoreland t16 v6 cring cim phgc ve thudng x6t
cu6c chidn tranh k}' la nhdt trong lich srl, vdi siich
ngudi linh VNCH, tham dg trong chidn dich Lam
lddc "khong cho thing". Nhu John Fisher, dO ddc
Son 719. 6ng tlinh gird cao QLVNCH, khi cho bidt,
cria Anh dd vidt "thrlc chdt cda chidn tranh ]i tin
bao, al6nh giec ma cAm chrlng li ngu xudn, n€n chinh kd hoach niy li ola Kissinger, cllnh drlng

mudn dat chidn thdng, phii d6nh manh vd drlnh 60.000 qu6n My nhung r6i thdy kh6ng chic thdng

khdp noi". Theo c6c nhi quAn srl, trong chidn tranh tran, non da b6 y ctinh ve bit 6p tdng thdng

VN, Mi chi cdn phong t6a aludng bidrl oanh tac Nguy6n Vin ThiOu thi hdnh. Theo sr? lieu, trong

bi0n gi6i ViCt-Hoa-Lao vd cho lQnh QLVNCH tdn tran nay, VNCH chi c6 17.000 qudn vi dn b! tdn

c6ng trA dda vio Bfc Vi€t, thi gidc t15 y€n trl ldu. thdt ndng, do My thdt hrla kh6ng ydm tro chl h6a
Nhwrg Johnson thi lim ngudc lai, han chd tdi da
ciic muc deu tron Hnh thd Bic Vi6t, vdi ly do sd h.ic ph6o va kh6ng ydm, nhung SrJ Dodn 1 B0 Binh

chgc giAn Bdc Kinh. T4i Ldo, c6c cdn crl cria Bic c0ng da dat drloc muc dich cudi cing, la d4t chan

ViCt aludc coi li bdt khi xAm pham, cA-m tdn cdng. vio cf tlidm Tchepone nhu Nixon mong mu6'n.
T6m lai sudt cu$c chidn 1960-1975, ngudi
Edng thdi Johnson drta tld ngh! viQn tro kinh td,
du ViQt CQng chdrn drlt xAm ling Midn Nam, nOn Mi lfc ndo cfng mudn QLVNCH chidn thdng
cl6 bf giic C6ng khinh bi xem thrldng, vi t16 bidt
c6ng sin quo'c td, trong khi chirih minh kh6ng lim
ddqc con bAi tdy "k6m nhdt" trong quAn bii
Domino, chinh h siCu cudng Hoa k!, mi khdi atldc. VO li hch la b6 buQc ngudi llnh Midn Nam
c6ng sAn hic t16 ng4o li con cop gidy.
phii chidn .ldu, trong khi kh6ng cung cdp tlAy dri
Vdi tdng thdng ding c6ng hda Richard
Nixon, ngoii benh chri quan, tq tin, tu t6n cfa vrl khi, qu6n dqng, kd ca viec ngan cdm khdng cho

Kennedy, Johnson cdn li m6t tdng th6'ng Mf liOn tdn c6ng gi{c. Chua hdt, chi vai ngay sau khi
Nixon nhflm chfc tdng thdng lAn 2, thi qudc hQi
h0 sdu cl{m nha't hong chiSn tranh YN, bi kdt t6i cling ddn chrl Hoa k!, da cft x6n nhrlng hlla hen

ld k6 xio quyet, boi tfn, bdt nharL n6n dAn chring mdL Nixon hrla vdi Nam VN tnJdc khi VN h6a. Tdi

Mi gh6t nhdt. Do thinh tich b6n dri?tg Nam VN bai nhdt ld qudc h6i cria tling dAn chtl, tldi Nixon

phai tidt 16 bl mat qudc ph6ng, dd kip brio cho Hd

Noi, tdn c6ng VNCH. Cudi cring ly do ma Viet
C6ng phrii ky vdi Mi tai Ba L€ th6ng L-^1973, n6i
chung li khong cdn chiu ndi nhfng aldt oanh t4c

rStJ DoAN 18 B0 BINH 132

l<fning ldridp vi hing rio thriy ldi quanh hAi cing Hoa k!, thi VNCH kh6ng cdn tdn tai sau khi Mi
nit quan hodc khi My chrla tdi girlp. Didu niy cho
Hdi Phdng nhrftg tren hdt, theo td ciio cria nh6n thdy QLVNCH rdt anh dring, kiOu hring vi qua
chfng Stephen Young, vi cdp Nixon-Kissinger cam nhrlng brin phin tich qudn s{ kh6ch quan, ttrt linh

kdt vdi VC, li sE kh6ng ddi qudn Bic ViOt nit vd mi6n nam gi6i gdp 10 lAn bQ d6i rnidn bdc vd moi
lai ben kia v! tuydn 17 nhu tinh thdn hi€p dinh
Geneve 1954, n€n Hi N6i mdi k)t TH6A FilEp mdt, kd ci nhAn c6ch vi tinh ngrrdi. Phin tich gia
BIP, cdn Mi thi kt BAN KHAr rO vNCH. Sau
Allan Goodman, nim 1983 tfong cuOc h6i thdo dd
niy ehinh Stephen Young dich thAn tdi hdi Nixorg tai nit kinh nghi0m chidn tranh VN, quy tu 50 hoc
gii, tai Smithsonian Hoa K)., da ca tung tinh thAn
c6 bi6t Kissinger ttr f srla "BAn dd nghi ngrrrg bdn chidn ddu anh dring ola ngtrdi linh mi6n nam, hg
cria dai sri My d VN li Bunker kh6ng", Nixon tr6
Idi "KHONG'. MQt clidu bi mit khr4c, li Kissinger dd trl trdn tr€n 200.000 ngfdi vi hdn nrla trieu
trong thdi gian hanh sf chrlc vu Tdng Trudng thddng binh. Nhrrng c6 l€ mai mla nhA't ]i ldi cria
Ngoai Giao vi Cd Vi-n An Ninh Qudc Gia cho TT.
I-ewis Walt, tudng Thriy Quan Luc Chidn Hoa K|
My, da hoan toin hoc theo dring sdch hld. c cda tCn
dd vi€t:
ttiQp vi6n Ph6p thin cQng Jean Saintery (dai dien
"IAr6ng phAi ng6i bidu tinh, en chdi, rr6n
phe De Gaulle ndm 1945), m6t k6 tli tdng hdp t6c
linh ali tu hay lim b6o, vidt vdn, tdy My t4i Sai
vdi H6 Chi Minh, dd thrtc ddn Phrip c6ng khai trd Gdn-Hud, mi c6 mot con sd chdt va bi thddng nhll
lai Bic ViOt nAm 1946. Chinh Saintery da chi dfly
vay".
bai bin, girip Kissinger brln ttlng Nam VN cho Hd
U.
N6i, girin tidp trd thn viOc chinh phri VNCH theo
sIJ DoAN 18BB vA cAc DdN vI TANG VIEN,
My, hdt chan thuc dan ra kh6i .ta't ViCt. rO cul6N vdr cQNG sAr.r eu6c rf! rAr

Cfing li€n quan tdi Ngddi Llnh VNCH, qua XUAN LOc

tii liQu cila MACV mdi phd bidn, cho bidt, sudt THANG 4-1975

cuQc chidru Nam VN dd c6 nhidu binh si dio ngfi Sau ngay Sii Gdn thdt thll, ngiry 2-5-7975

nhung al6 lai li m6t ttidu rdt k| 14, vi Linh dio Peter Kahn chri bft Wall Sfteet Joumal, gi6i brio

ngd kh6ng pMi tld clAu hang Viet CQng, md ho chi Pulitzer, d6 vidt bdi truy dieu Nam VN rldng
mudn trd vd nguyOn quiin clAu quAn vio c6c ddn tr€n biio niy "Qud that sau ctng, qudn hlc VNCH
vi rlia phudng, tld chidn ddu gAn gia tlinh mlnh. cli rd ngri vi tuan theo lQnh cria tdng hr lOnh qudn
Tinh ydu quC hrrdng cia ngrrdi Vi€t ld vAy 116, chi
khi nAo khdng cdn con dudng nao kh6c tld lrra d6i hic .16, li tdng thdng hai ngiy Dudng VAn
chon, ho mdi tlinh gat lC b6 xll ma trong tlau khd. Minh. Nhrtrg d6 kh6ng phii li mdt quan luc hCn
Cho n€n ddu la, ndm 1954, chia d6i da-t nridc,
nh6t hoec vO dung, vl c6 m6t vdi phin tfi quan
kh6ng ri€ng gi 300.000 btuh si vi gia dinh cria quydn dno ngrl chay theo Mj. Sq that, qudn <16i
Qudn d6i Qudc Gia, mi cdn ci trieu ftgudi dan
VNCH ra't vfing manh vi chidn dd-u dfing cAm
binh thudng khic, drlt rudt, lia noi ch6n nhao cdt kh{p cric mat tran, dec biot h tA mia hE d6 hla
ntn d midn B{c, tld di cu veo Nam, vi ho kh6ng 1972 tai QrAng Tri Kon Tum, Btnh Dinh vi An

mudn sdng chung vdi c6ng sin bao tin. Cdn L6c. D6 ld m6t quan d6i xfng cfting ihtoc bidt on,
Dwight Owen cd vdn Mi thi n6i QLVNCH kh6ng
c6 nhiturg thrl tdi thidu mi ci4c qudn al6i nudc khec ca tqng vi da git ahldc trlng mrinh da't quC hudng,
c6, hl lddng bdng, khdu phAn hinh qudn, nghi tnldc cu6c xAm ldng ola c6ng sin qudc td, trong
ph€p... tdi t:nh thudng ling x6m. Chinh nhrlng nhidu nim qua. Vd cu6'i cing veo nhrlng tudn 16
clidu niy lim girim sdt tinh thAn vi hiOu ndng ch6t cria th6ng hr, khi ngrldi M! da chdp nhAn <ldu
chidn da'u. Nhrtrg ta't ci cring ddu li ph6p la,
hing giflc, tht ngtidi Linh VNCH vdn tidp tr.rc chidn
khi6'n cho n$Idi linh Midn Nam vdn tidp tuc chi€in
da-u khdp ndi, va met tran xuAN Loc da trd
tldu cho tldn gid phdt cudi cring tai Sai Gdn, trong
khi Quan Doin 4 vdn an toan va chd Chinh phri thinh md ch6n tap thd crla nhring kA xam hng,

trung udng di chuydn tdi, dd lai ti6p tuc chidn b4o tAn. Nhd vAy, mQt sd ngudi VN ldn M! mdi

alA-u, thi c6 IQnh bu6ng srirrg tldu hAng gidc. Tdng c6 cd h6i trdn chay ra ngo4i qudc, tho6t clrroc cinh

thdng Nixon nhrlng ngny cu6'i cldi, trong t6c phdm $ cldy dia ngqc, chdn nhdn gian cring khdn tAn

"No more Vietnams" n6i ring ndu tin vdo bdo chi tuyet cia c6i ddi, khi rd H6 hl midn Bdc vio Nam

sUooAN is BO B|NH | 133

tim chll. M6t sd it nny, hiQn nay, dri cld cudi ddi Eoin 43 qua nhidu lAn hoiin aldi ddn vi atd tnic

nhrrrg vdn kh6ng girl ndi khi phrich vi danh phdn thu6c SD23 86 Binh, cudi cring Trung Doin 46

crla <ldng tnigng phu tridng 16nh, tri thrlc, khi da thu6c sD25BB, Trung Doin 47 thuoc sD22BB vi
quay lrrng phdn b6i dan t6c, b6i mdt hop tiic vdi
Trung Doin 48 thu6c SDl8BB. Rieng Trung Doin
giec, tld ddy x€o them n6i alau tan tuyQt crla ddng
52 <lrroc thanh hp ngiry 'l'-L2-L954 tai Da 1 Quan
bio minh trong sudt 30 ndm qudc han, ddi lay
chft hlJ darh cdn thrla trong vfing bin 6 ud xa Khu, gdm c6c Tidu Eoin 54 BVN, 704 va 713. Vd
nghtu. Ddy ld nhrtng hinh n6m n6i tidng ngudi,
hing ngiy aludc VC b€u xdu tr6n biio chi, tld Trung Doin nay, ngay l+2-1968, tddng Wheeler,
mieng aldi b6i b6c nia tri, cheng nhrlng rieng
chring, mi 16y xdu tdi con cdi ddng hg. chri tich Li€n quAn My, khi trd ldi vdi b6o
chi,trong cu6c tlidu trdn tntdc Ha ViQn M!, li s6ng
Thiing hl 6 Long Kh6nh, trdi thddng dd nay tddng Westmoreland c6 b6o, li da tdi thdm
nhrlng cdn mua rao nhu tnit nddc, nhidu hic linh Truag Doin 52 biet lAP, t16ng d phia nam Di
tlang hdnh quan trong rAng, c6 cim trldng nhtl
Ning, dd chric mrlng va hl6ng thrrdng cho Hg vi
minh tlang lenh dCnl bdi trong bidn Lhd cria cuQc
d6 chdn ddng dudc sd Doan 2 B{c viQt, trong mllu
aldi.
toan chidm Ea Ning, vdo T€it MAu Thdn. Hai tidu
vn thSng tu nam 1975, trdi hinh nhu bidt tloin ndi tidng nhdt cria SD18/BB lir TE2/ 43 c'la
tnldc cdn bdo tiip cria midn Nam, n6n tld mua rdt
sdm. Trong mua c6 8i6, nen khidn cho ca thi xa Thidu Ta Nguy6n Hrlu Chd va TDll52 cria Dai Uf
XuAn L6c, a16 di m6t mau vi x6c hoa phuqng vi Hulnh Vin 6t, ntridu lAn drloc vinh danh tnJdc
qunn dQi, vi thien chi6n vd ld dcm vi bin chdy
ven ilrtdng, bi gi6 mda d6n dap.
nhidu xe ting crla Bdc Vi€t tai tran dia. Nam 1974,
"...d€m nay Xu6n LAc, oing trdng khuydt hai chidc T54 va PT76 cria Bfc ViOt, bi hai aldn vi

nht m o|nh tang trdng ddt triri tren bdn chiiy, th.toc k€o vd lim kidng tnldc sAn
chin theo quln t, h6n ta 6
Dinh DQc Ldp, sau khi mA't mrdc, rndi bi VC phi
nghe nttic Ln Ngi cudn cuQn bAi
tang.
...em di tilng tdc ki th€ thi{t
sti Doen 10 BB sau aldi thenh sD18BB vio
ggi giin d€m dni qw4 le loi ngdy 1.--L-1967 qua <ld nghi cia Td lOnh hic d6 ld

chin brtic, n*a hin chinh chidn d4c Chudn tudng Dd Kd Giai. SD mang phn hiQu N6
ThAn, tlang lddt trCn hai ndn mdu xanh da trdi
nrta hdn Xuin LQc, g2i quay lui..." dam va lgt, ftldng trung cho brtdc chdn cria linh

( tho cia Nguydn Ptuic Sdng tunng). trong coi m6ng m€nh cing t4n, mn Nguy6n Cong
Trri khi ttd cdp tdi chi nam nhi, <ld vidt "tang bdng
Xudn L6c li chidc n6i tlAu aldi, ma ngddi linh Tidu
h6 thi nam nhi trdi, lim cho b6ch thd Idu Phrrdng,
Eoin 1, Trung Doin 43 Biet Lap, cria Dai uli Ng6 tnrdc la si sau ld khanh hrdng". Tt ndm 1965-1969
qua cec hl lCnh nhu Dai Tri Nguyen Vdn Manh
Vdn Di6p, td midn xa cao nguycn Di Linh, tdi
hinh quAn va tni al6ng vdo giria th.dng 4-1964, coi (L6/5/1965-rO-8-1965), Chudn Tddng Lfi Lan
nhd la ddn vi tidn phrrong thanh Qp Sd Doan 10 (10 /S / 1965-15 /g / L966), Prai T6 Dd K6 Giai

86 Binh veo ngay "16-5-1965, gdm ba Trung Dodn (15/9/66-20/S/59), trong giai doan nay, Sd Doan

biet $p, kj. crJu cria quan luc VNCH ld Trung 18BB bao vrlng Khu 31 Chidn Thudt, gdm cdc tinh
Eoin 43, 48 vi 52. Binh Tuy, Long Khrinh, Bi0n Hda, Phudc Tuy va

Trung Eoin 43 Bo Binh thoiit thai tt Trung Ddc Khu Vtrng Tiu, thuQc Ving III Chidn Thuft'

Eoin 404 thinh ldp tai Phan Thi6t ngdy 1'-8-19 , Tt ngiy 20-8-1969 tli +4-7972,fi lQnh li Thidu
trudc khi biet lflp, tnlc thuoc SD5 khinh chi6n,
trlng tham drt ciic chidn dich Dinh Tien Hoang, htdng Lam Quang Tho, vi bi QuAn Doin III, chia
ch4t thnnh trlng mdnh, tAng Phei khtP ndi, dddi
Nguy6n HuQ... tai Nam PhAn vdo ndm 1955. Trung
Doin 48 b0 binh thortt thai trl Trung Eodn 203 86 quydn crla ciic SD5 vi 25 BB, nOn binh sl c6 mac
Bbh, g6m ciic tidu dodn 47,702 vit 52. Sau d6 cAi c6m li don vi trnng gidi, khidn cho SD18BB, bi xdp
hang ch6t trong bAng x6p hang aldn vi thu6c

thinh Trung doin 48 B0 Birfi, thuQc Sri Doan 16 QLVNCH..
khinh chido g6m c6c Trung DoAn 46, 47 vir 48.
Nam 1958 qua algt cai td, SD16 khinh chidn bi bai Cri sdng nhd nridc, linh chidn da'u gi6i khi

b6, c6c Trung Doin 46, 47 vd 48 trd thenh bict ]ap. g4p dugc cdp chl huy tii ba, can trudng, thddng
Sau niy, Trung Eodn 47 BO Binh cing Ydi Trung
Iinh va tren hc't phii bidt l6i vdi linh trddc sdng

dan.. Ngiy xtla, qua huydn ihoai, didn tich vi siich

ISIJ EOAN 18 BO BINH 134

vO ta bidt giai nhan cing danl s! nhrr c6 duyen Thidt Dodn 5 ky binh, Trung Eoin 43, 48,52 ddrt
no vdi nhau trl tidn ki6p. Drdng Chi HoAn aldi
bi QuAn Doin III xt dung, tdn g6c bidn chdn mAy,
Drrdng, ndi danh nhd mot ca ky h6t bai Lridng
khidn cho Trr Lenh SD18BB ldc d6, thit ra cdn
ChAu Ttl clia minh. T6 D6ng Pha ldm girip m6t brii
thua Tidu Doin Tnrdng, vl trong tay kh6ng cdn
phf cho ca nhi Tri€u Vdn, mi ldy t .r. c m6t ngrtdi mQt aldn vi nio thu6c vA minh., tld chi huy xr?

vd tai hoa y hqp nhrhg c&m dong hdn hdt, c6 lC la dgng.

Giang ChAu Trr Md-Bach Ct Di (772-846), ttorlr KhOi srl tt con sd kh6ng, Tddng Dao, m6t
si quan thrldng bi cudi nhao li hdnh chrinh vi qudn
mQt dem mrra rdi tAm tri, ti6n b4n tr6n Bdn Tdm
quanh chi lim quQn tnJdng, tinh tnrdng. Nhrtrg 116
Duong, ttnh cd gdp lai ngudi ca ki nim nao ndi
danh tai sic ch6'n Trudng An, qua mot bin tldn li mdt nhdn x6t c6 ec g S"th ty., vi qua kinh

tuyet dieq Danh Si de cim hr?ng vidt Tnrdng Ca' nghiOm ltuh srl cdn dai VN, kh6ng thidu gi nhrlng

Ty Ba Hanh' cd kim bdt hd. vi t6, hfdng-.m6t ddi lin xi ngoii trdn mac, vin

Trong tldi binh nghiQp cring vatsudt cudc kh6ng tlrroc ddi x1hg tung la tei gi6i. Dd chrlng
chidn VN, nhftrg ngudi linh nhiy dri, biet kich, mirih ngrldi thit viec that, tri hanh phai hde nha-t,

thriy quan hic chidru biet dQng qudn..ilUoc cldng qua viec hinh srl hic ban tlAu, vdi sd ddn vi it 6i

bdo midn nam thdn thrtong quen gqi ld c6c thien trong tay, da bidt kh6n kh6o, cring nhu b6 crii
quan niOm ' linh chlnh quy-linh bio an', trong viOc
thAo bdi vi hAu hdt cec aldn vi tr€n cld c6 nhidu phdi hgp hinh qudn cing cilc Ddr Vi Dia Phrldng

cdp chi huy tai ba can tntdng. Dai Tri Hd NgOc

Cdn, Dai Tri Ng6 Tdn Nghia..tu6n hda minh vdi Quaru Nghia Quan va Binh Dinh Xay Dhg NOng
Thon, kd ca Cenh Set De Chi6n (Lfc .ld toan le
thu6c cdp cria minh tai c6c tidn t16n h6o l6nh,ben
chri lrrc qudn biet phdi hay thuydn chuydn vd gAn
nhtrng tldn vi nghia quAn, cinh s6t dd chidn xiy
dltng ndng th6n vd dia phuong qudn tai chi6n nha).. tai c6c Tidu Khu Long Kh6nh, Phrrdc Tuy,
hrdng.Nhd vAy hai tinh Chrldng ThiQn-Binh
ThuAru bi cQng sin quay ph6 nhidu nhdt, l4i li hai n€n chi m6t thdi gian ngin dd binh tlinh xong

tlia phddng an ninh hanh phric cho I6i 30-+1975. vring nay. Rdi thi Hn ludt Quan Dodn III, tri lai

ciic Trung Doan cd hrlu cria SD18BB cho trldng

Tdng thdng VNCH Nguyen Vdn Thi0u (1967-1975) D6o. Lric tl6,Trung Doin 5288, ilang hinh quan tai
Binh Long, Trung Doin 48BB trAch nhiem giri nhd,
dri bi lich srl ph6n x6t thd neo cring kC nhdrg 16

rdng nhA't, 6ng la mot cfp lanh dao can ddm, bidt n€n chl cdn Trung Dodn 43 clla Trung T6 L€ XuAn
chia x6 gian lao, mdu 16 vdi ngudi chidn sl dang
Hidu, cing tu lenh h Dai Tii Diio, x6ng pha hAu
lin xd trong bom dan sa trddng nguy hidm nhA't,
hdt cric midn ctdt dt? cria VC hic ba-y gid, dep tan

ngay hic tran tuydn chrta im tidng sring, tai Qudng chi6n khu Cha Rly, Trung Lap, Cn Chi .ld giii vAy

Tri. KonTum, An L6c, Binh Dinh..Tudng tu, nhdng cho qu{n Trring Bing. fldp tldo Trung Doin 43 vi
Trl6ng D6o lai vio Bdn Sric, DAu Tidng, giii vAy
ngudi linh N6 ThAn Midn Dft E6, t16 tao phing- Ddn Didn Michelin, gifi clrrdc con dderng huydt
kf ng6 vdi mQt cdp chi huy ndng tl6ng, thich hop
vdi nhrlng linh biet lep $18 va 52 da tAng bi clly mach trl Binh DrrongBdn Ciit, ma trong tran Mtia
6i khip moi midn ald't nudc, dau c6 khiic gi c6c hE c16 lrla 72, qudn ti€'p viOn cria ta srl dung tld
Ddn Vi BiCt D6ng Qudn Bi€n Phdng, BiCt Lap, vio An L6c.

kh6ng bi6t ai h Cdp Chi Huy tdi cao cria minh. Tdi cudi th6ng 6-1972, SDsBB cda Tudng
DAy crlng h mot trong nhfrng ydu td then chdt, atd L€ Vin Httrg, tuy van gifi vrlng An LOc nlrtarg da
vqc day mOt Dai Edn Vi s{p quy vi qu6 nin bi tdn thdt n{ng nd, nCn ddgc tlidu <l6ng ra kh6i
tlan dia. Ciic don vi ting phdi cria Vring 4 CT nhd
phidn. Nhd d6 mn SD18BB td aloi .lit, lAn lAn doc
SDZ^LBB, Trung Eodn 15/SD9BB..crlng ahidc tra va
ngang vi cudi crlng, aldhg lldn ngrtc vdi cec Ddn
bAn tlia. Do tren, Quan Doin III, sau khi hoin lai
Vi khiic crla Quin Luc trong biing x€ip hang cudi drl qudn sd cho Tridng DAo, tl6 didu d6ng toin b6

.ldi.

Ngaty 44-L972, Eai Tr{ LG Minh Drio lim SDl8BB vno An Loc, ph6'i hop vdi Lien Doin 5
Tu Lenh SD18BB, thd Thi6u Trrdng Lam Quang BiQt DQng Qudn oia Trung Tri Ng6 Minh H6ng,
Tho. Goi la Su Doan TnJdng cho oai, chrl l6c cl6 chidm lai toan ven lanh thd Binh Long. Th6ng 1.2-
7972, sdp tldn ngny kf HiQp Einh Paris, n6n VC lai
quAn s6 cdn l4i clia SDl8BB v6n ven chi cd DD18 d at dinh dAn chidm da't, vi vay QDIII giao Binh
Long-h L6c cho Bi€t E6ng Quan ve sr? dung
Trhh sat, DD48 Trinh s6t vi 1 Tidu Doin cda

Trung Doin 4888. Tdt cii linh cria Srt Doan fii

.suooAN 18 B0 B|NH 135

SD18BB nhu mot aldn vi Tdng TrrI Bi cria QuAn B.Paulmer trong'The 25 th year war'nim 1984,
d6 tuyen bd li Hoa Ky dft khoat kh6ng can thi€p
Doin. Thdi Trurg Tudng Pham Qudc ThuAn thay vio chidn tranh VN. Thd li Ha NOi hd hdi xAm

Tddng Nguyan Vin Minh hm Tu LCnh QDIII, ldng Midn Nam. Ngny n3-1975 danh thanh phd
ngiry 7-11-1973 .15 cho t6i ldp lai Ldc Lddng 3
Ban MO Thu6t. Ngiy 14-3-1975 nit b6 cao nguy€n
Xung Kich, tnidc sau vdn do Chudn Trrdng Ky
bing Li0n tinh 16 7, Pleiku-Phrl Bdn-Phri Y€n.
Binh Trdn Quang KhOi, la mot trong nhring tudng Ngiy 20-3-1975 b6 Hud, Quing Tri' N6i chung hai
cuQc lui qutn, ldm hAng trdm ngAn tl6ng bio v6
Innh tii ba, anh hring crla QLVNCH chl huy. Dai tor" gia alinh binh si chdt va bi thudng thrim thidt
vi h6a lqc cda cQng siru bin nhdm vio nhrlng
aldn vi ney c6 bAng cdp sd trrong allldng vdi mot sd
ngudi dan l6nh n4n, trong al6 phAn ldn li ngrrdi
atoin b0 binh nhtrng vd h6a ltlc c6 phAn hring
gid, dnn be, tre thd v6 t6i. Tdng thdng Thieu, Thri
manh hon vi clttoc phdi hgp tdc chidn girla bQ,
*ridt giep vi ph6o binh., gdm 3 Chidn Doin Thidt Tudng KhiCm, Dai Tudng Cao Vdn Vien'.chl mot

Gi6p 315,318 vd 322. C6c Chidn Eoin tldu td chfc phrit quydt cllntr ngdn ngii tai Cam Ranh ald lim
rndt 2/3 lanh thd, hdy diQt mot nlla ldc ludng
gidng nhau, gdm 1 Tidu Donn BDQ, 2 Chi Doin
quan luc tinh nhu€ crla VNCII, trong t16 c6 c6c
Thidt Vin Xa 113, 1 Chi Doin Chidn Xa M48, 1
Dai tlon vi uu tli nhu SD Di, Thriy Qu6n Lgc
phr6o tlQi cd d6ng L05 ly gdn t€n xe M548 vi I
Trung PQi C6ng Binh. Day la .ldn vi trt bi thtl 2 Chidn, SD1,23 BB va cec Li0n Doin BDQ..Nhrr vf y
crla QDIII, sau ngdy kf hiQp dlnh Ba I€ ndm 1973. sau ngiy Z-+L975, QuAn Doin 1 mdt hin, QD2 chi
cdn Ninh Thu{n-Binh Thuf,n, n€n srip nhflp vio
Tri c16 chidn cuQc cdng ngay cang tAn khdc, Bdc
Quin Doin IIL Phan Rang-Phan Thidt vd XuAn
ViQt ngoii sd b0 aloi c6 si'n thloc Mi cho d 14i, cdn
LQc, trd thinh vring h6a tuydn, vi ld cr?a ng6 (qudc
c6 nhidu sd doan khiic ctng eo et vao Nam, vi
dddng mdn Hd Chi Minh coi nhtl dd bi b6 ng6, 16 | - 20), dd Bllc Viet vio Sdi Gdn.
tdn c6ng khdp moi ndi nhrarg dri nhA't v6n 1A
Dd tdn cdng Long Khilnh-Xuin LQc, c6ng
nhrlng tlia danh sdt nech Sai Gdn nhu Dinh Qu6n,
Cri Chi, Tam Girdc Sit, Phudc Tuy..hau hdt nhrlng sin qu6-c td Bdc ViQt, tung vao chi€in tnldng Quin

ving trcn ddu thuoc trach nhiem cria SDl8BB. Doin 4, gdm 3 Sr1 Doan 6, 7 vd 341 vA Su Doan 7
T6m lai, tt nam 1972 tdi tlau ndm 1975, SD18BB
dudi quyAn cria Trrdng Lc Minh D6o, gAn nhrr Vi€t CQng, do trrdng Bic Vi€t td Hodng Clm vi
Hoing Thd ThiQp chi huy. Vd VNCH, ngoii
xong pha trem tlan, n€n tl6 hy sinh rdt nhidu qudn
SD1SBB vdi ciic Trung Doin 43 crla Dai Tri I€
nhdn c6c cdp. Nhd vay ma ngudi linh N6 ThAn cte XuAn Hidu, Tmng Doin 48 cria Trung T6 TrAn
hrrdng thdnh ffong kh6i h?a, qudn ki' cia Sd Eoan Minh C6ng, Trung Doin 52 cria Dai Tii Ngd Ky .

thtoc gdn nhidu anh dfing bQi tinh, mang giay bidu Dring, Thidt Doin 5 cria Trung Tri Nguy6n vdn N6,

dudng meu qudn c6ng boi tinl, nhd nidm hdnh Tidu Khu Long Kh6nh cria Dai T6 Pham vdn Phric
diQn d6, dAn vd linh midn cldt d6, dd tlinh m6t
va cric Ddn vi teng phai nh1l Ll1 Doan 1 NhAy Dn
ftan cudi cring vdi gidc tai Xuan L0c, vrla rfia hQn crla Dai Ta Nguy6n van Dinh, cl{c bigt ld Tidu
Eodn 82 BDQ, thuOc LDZ4BDQ, cria Thidu Tii
cho Dan-Nudc, vrla lttu danh ngdn ddi trong ViCt Vridng MOng Long, td Quing Erlc, LAm D6ng di
Srl, chdng ngoai xdm do Bdc Vigt mang trl Nga- tan vA Xuan L6c..cring vdi ciic SD 3,4 vd 5 Kh6ng

tau ve. Qudn, kd lu6n c6c don vi Truydn Tin, Cdng Binh.,
da dAnh vdi qu6n xAm l6ng cQng sen qudc td, mQt
Thdng 4-1974, Thudng ViCn Hoa K| cit tran dd aldi, nht1 ciic tran Chi Ldng, Bqch Eing,

giirn viOn trg cho Nam VN. Tai chidn tnrdng, Bdc Chddng Dddng, Xudn K! DAu, Rach GAm Xoii

Vi€t x6 b6 hiep 1ldc vta ky tai Ba Ld nim 1973, Mft, ma td tien ta da luu lai nghin cldi muon ki6p
tdn chi€im Thridng Drlc vi Trai Tdng L0 ChAn.
Ngdy 9-8-1974, Nixon tt chrlc tdng thdng vi vu cho con ch6u sau ndy, trong ddng sr? ViOt.'

Watergate mang theo hen hrla girip VNCH xu6'ng Ngay nay doc nhfing trang sl? trong cr1ng
nltrl ngoei mldc, tri ngrldi thudng cho aldn kE thri
m6, vi Ford lCn thay kh6ng bao gid ddm xia tdi.. Viet COng, kd cA bon dn corn qudc gia thd Hd tec,

hodc c6 mu6'n girip midn Nam, thi n6i crlng ching tdt ca dAu hdn hd hodc cdi mat, kinh chio vd

ai nghe, vi 6ng kh6ng phdLi ld vi tdng thdng do ngudng mO, cu6c chidn tldu thAn thrinh cria ngddi

dAn blu l€n theo luAt dinh. linh VNCH, trong lfc ddt nrldc da tan tuyct, 8An

Trddc tlnh hinh h6n a16n chinh td tai

Mf,B6c ViCt tdn c6ng vd chidm tinh Phddc Long

nhung Hoa K! vdn im ldng, cdn Ford theo

rSUDoAN 18 B0 BINH 136

hdt cdp ldnh t14o t6i cao c6ng vg con vi vdng bac Gdn. Ddng thdi cho di chuydn trai gia binh, bCnh
chay theo M! <ld cAu sinh, gid chric. Girla gid thrl
25, trong lfc bCn ngoai thi D6ng Minh pMn b6i, viC& thdctng bCnh binh cing cdc phdng sd chuy€n

ban trong tldy rdy bgn tri thrlc, cha-srr, tldu hnng m0n vd hau cf tai Long BInh, lirn m6t tldu cAu
grAc Cong, toa rap tni dap va dam sau lung ngudi tidp vin tt Trung ddng tdi Chidn trrrdng. Tai Long
Khdnh, tudng Dio cho sda sang t6't ci cr6c phdng
linh tri mang.
tuydn trong cring nhrl ngoii thi xd, tldo giao th6ng
Trong ' Dai th5ng mia xudn', Vdn Tidn
hno khlp noi, tld chudn bi chidn aldu Idu dii.
DOng, tdng trr l€nh bO dQi cQng sin Bic ViOt, dn
thri nhfn ring ' M{t tr?n Xudn LOc vO cing ec ICt Chidm l4i tA-t cA ciic vi trl cao quanh Xudn L6c, dd

vi t16m m{u ngay tfi ngay dAu ti€n. Ciic srt doin quan si{t tlfch trl moi hudng. Dem tdt ce phao ddu

6,7,341 crf.a ta, dn da tfn c6ng nhidu lAn vio thdnh trong ciic vi trl tlio s5n, mQt sd cdu lOn nrii Thi vi
phd Xudn lgc, nhrlrg nhidu lln tldu gflp phii srlc
kh6ng c{ manh het oia Tmng Doin 43 tlich, ndn giao cho TD2/ 43 cr6. Thidu Td Nguy6n Hrlu Chd

bi tdn thdt n4ng nd- Cric tlon v! phiio crta ta, dd sri bio v6, chl cld lai 2 khdu cho Tidu Khu Long
Kh6nh vi 2 khdu khdc cho Chidn Doin 43 cda Dai
dung nhidu hon co sd alan du.c d\r trn. Sd l6n
teng va xe boc th6p bi bin chiy..', cdn D. Todd Td L€ XuAn Hidrl trong thi xd Xudn LQc sr? dung
ngddi ky gie Ptxep thdn cQng, trong tiic phdm '
Cruel April the fall of sai Gon ', da vidt ' tinh thAn mi th6i. L4i tl{t ba bQ chl huy Stl Doan, m0t tai
binh si tai XuAn L6c rdt cao, hO thdng tmydn tin Xudn L6c, mOt tai Tan Phong vi m6t trCn nlii Thi

ra-t tdt, cec ddn vi Di va BDQ tli tl6n, drrdng Sai c6 TD2/B bAo v0. Tdt cA ciic B0 Tu Lenh Hanh

Gdn drldc ih6ng. Cdc Si quan QLVNCH dang gqi QuAn, ildu gid'ng nhau, .ludc thidt kd tldy thl md,y

phrio binh vi kh6ng ydm rdt chinh x6c vd nhanh m6c tmydn tin kd ci ddi si€u tdng sd. Trong sd
niy, BTLIHQ tr€n nrii Thi giao cho Thidu T6
ch6ng. Tinh trang chi6n cldu cda hq, gdn gi6ng
nhd lric cdn quan dQi My ydm td..' Nguy6n Hrtu CJG, TDT /TD2/43 tnich nhiem, nhu

Nhrr vay qua hai ldi phC phrin IICIL ta bidt mOt dei h€n lac girla Trldng Dio vi Quin Doin
mat tran Xuan LOc vO cring iic hat va tinh thAn
chidn cld'u cria ngddi linh VNCH dring mdnh phi cfing nhd ciic cA'p tai Trung Uong, nhd m6y m6c

thudng. Dddc nhu vat trddc hdt theo ldi crla sieu tan dat trCn nrii cao n0n rA't manh. Ngodi ra,

td6ng LC Minh Dio, hr lCnh Srl Doin 18 BB cring nhd c6 ba BTL/HQ nCn trtdng Dio tld di chuydn
ten tuc, tr6nh phao dich. VA Truydn Tin cria Ta
Ii Td lOnh Mit Trdn Long I(hiinh -XuAn Ldc trl
ngdy 84-1975 tdi ngay 20-+1975, tl6 li tinh thAn cing rdt tii gi6i, nhd thd nan dd bit vi giAi m6

clia ngldi linh quy6t tdm chidn tldu tdi cing, vi tri dudc ten sd cria giic, gdn nhu bi6t trudc lQnh tdn

trOn xudng drrdi khong mQt ai tlio ngri hay b6 cong cda ciic ddn vi Bdc Vi€t, nen da tlenh dudc
rdt nhidu tdn thdt. Ri6ng b6 tham muu clia
theo gif;c. Thrl hai do ta chri cl6ng han dia va sau SD18BB hic d6 g6m c6: Trrdng Le Minh Eio ld td
rdt la tinh thAn binh si dn dinh, khi thdy gia tlinh
lenh SD, Dai Td Ld Xudn Mai tu l€nh ph6, Dai Tri
minh da dddc di tan vA hau phuong an toan t+i
Hulnh Thao Ludc - tham mdu tntdng SD, Dai Ti
Bi0n Hda.
Hrla Ydn Ldn - tham muu ph6 hinh quAn tidp vAn
cHIflN TRIJdNG XUAN LOc
vA Dai Tri Dudng Phun Sang - chdnh thanh tra SD.
Chidn trut ng XuAn L6c gdm 3 mat tran
chinh: Mdt han Nga ba Tric Tntrrg,, thanh phd Theo tdt ci ciic cd'p chl huy thuQc SE18BB
cdn s6'ng, hi€n clang d Mi, hAu hdt ai c0ng x6c
XuAn L6c vd Khu vuc Nrii Chfa Chan-Gia Ray. Do nh{n m6t sU that rdt quan trong, d6 li khi qudn
Bic Vi€t bdt tlAu tdn c6ng vao Xuan LQc, thi
ndm tlrtoc tinh hinh chinh su, bidt chic khi Phan
Trldng L0 Minh DAo alang c6 mAt tai B0 Td LCnh
Thi€'t-L6m D6ng tMt thrt, B{c ViCt sC xuyCn qua
Tidn Phrrong cria SD18BB tei can cf Long Binh vi
QL1 va 20 tld vd tiin chidm Sii Gdn. Do tren Xuan
Ldc se Ia chidn tlia t15m miiu. Bidt nhu vay, cho chl mQt vai gid sau tld bay vio bidn m6u bom dan

nCn hl6ng DAo sdm chudn bi tran dia dd chd. va xac ngddi tai tran dia XuAn L6c. Trong hic cl6,

Trtidc h6t, khuydn khich ddn chring c6 phrldng dai riy Nguyen KhiOm, hudng ban ba cda
tiQn, nOn vd liinh nan binh hla d Bi€n Hoi hay Sii
TrD43 /78 vi c6ng vu cring c6 mdt tai Long Blnh

vd chinh Tddng Eeo dd ra lQnh cho phi c6ng chidc

C&C crla TL, ch6 Ong ta vao BTL/HQ tai TAn

Phong.

Bdn ngiy dAu chrra c6 Lrl Eodn 1 Di tang
vi0n nhtrg Chidn Doin 43 vd ciic Tidu Eodn Dia

SUDOAN 18 BO BINH I 137

Phudng Quan thi€n chidn crla TK Long Kluinh, ngdy 79-4.1975 bay rrdn ra bidn dd tdi My hudng
ctng TD82 BDQ v5n gid aldgc Xudn L6c. TA ngdy
12/4/75, Lrl Dodn 1 Nhiy Drt cria Dai Te DInh vinh hoa phri qu1i, tridng Ky ngoii vi€c trdng

teng vicn, dam triich mat tran Gia Ray-Chrla Chan, khoai mi tai Cldn didn ri6ng d Khrinh Dudng-Kh6nh

nCn tudng Eio di ddng Trung DoAn 48 va Thidt Hda, thi gAn hdt thdi gian quf b6u cdn lai crla mQt

Doin 5 ky binh, lim lgc irrgng tidp ritrg khdp ndi. hidng ldnh, chi ldn vdi trong rudu che, mat chddc,

Cring theo hldng Dao, tlong tlan Long Khrinh, chl tli gd vi bar-bung gi{i vd. Nhu vay, srlc nio d.d ra

c6 crt alidm Ng6 Ba Trlc Tnfrg, do Chidn Dorin 52 lOnh cho KQ ddnh bom, m6t sri kiOn quan trong

cria Dai Td NgO Ky Dfing trdn giri, li kh6 khnn vi bic nhdt crla an ninh qudc phdng qudc gia VNCH,
hic cl6 chi c6 chlnh Tdng Thdng, Thrl Tudng va
6c hidm nhdt nhdng quAn ta dri luc ltid. ng it 6i so
vdi quAn bidn ngrrdi cria Bic Vi€t, vdn anh dring Tdng Tham Muu Tru8ng QLVNCH mdi c6 thdm
quydn quydt tlinh.
chdng crr. Oanh fiet nhdt ld trin Ddi M6ng NgUa,
Bom Daisy Cutter, cdn drrOc goi li bom
chi c6 hai d4i tl6i cda TD3/52 do Thidu Tri Phan con heo hay tidu nguy€n tr?, c6 chidu dii vi chidu
cao gln tudng ahidng vdi ldng chidc vtn tii co
Tdn Mi, trlc nhd vdn ndi tidng i' Ycn lam Tidu
C130, trong hidng ld 7 t6'n, g6m v6 boc vd khdi
Doin Trridng, da gifi vfing vi tri trf ngay 104 tdi
thudc nd 15.000 cAn Anh TNT. Bom drlng md bii
L5-4-75, qua nhidu ddt ta'n c6ng bidn ngudi, cdp
Trung Doin cria SD5 Bdc ViQt. Trdn trl chidn tr6n d6p cho cdp su doan hay lQ quAn trong bdt cr1 dla

Ddi Mdng Nglra cfing nhrr hai trdi bom con heo tai thd ndo. Vdi con ngddi, bom c6 tAm sAt hai trong

Ddu Giay -Tric Trttng, tldu li nhrtng huydn thoai vdng biin kinh 5 dim Anh, hlit hdt drrdng khi, lim

ctep nhdt tren nhfing trang can srl vrla nd hoa vta cho ngrldi bi chdt ngat. Nhring ngdy cudi crlng crla
loang d6 mdu, mi sau niy m6i khi aloc tdi, chic ai
theng 4-1975, Mf c6 tld lai cho VNCH chrlng 10
cring kh6ng thd ngdn ndi gigt nrrdc mit muQn
tr6i nhung kh6ng c6 ngdi nd. Trong ftan Xuan
ming, dd kh6c hii cho nhrlng ngudi linh tran nem
L6c, truydn tin cria Bdc ViOt gAn nhrr bi ta giai ma
ndo, d6 vi ai md xi thAn kh6ng tidc han.
h€it, n6n nhd dd mn BO trr lCnh cria SD18BB ddu
Drinh mdi kh6ng ldy ahtdc Xuan Loc, Vin
bidt tnrdc. Nhd v6y da kip thdi xin kh6ng qudn
Tidn Dnng didu Cl6ng TrAn vdn Tri thay Hoing hay phrio binh, bdn hay giQi bom vio ciic vi tri cria
CAm nhung chidn tntdng vin kh6ng thay tldi. Do
tucn Tra mot m{t dd sD7 vc d lai cAm chdn dich hay xe teng m6t c6ch v6 cing chinh x6c.
SD18BB vd Dri tai Xudn L6c, mdt khdc tin c6ng Ngay 15-4-75, khi hrdng DAo nhAn tin vi tri cda
Chidn doin 52 cria Dai Tri NgO K}' Drlng, td Nga
bidn ngrrdi vao cec vi trl crta Chidn Doin 52, md
mot aludng mriu tr] Tric Tnarg xuyen qua Bi6n ba Tlic Trdrg xudng tdi DAu Gi6y, bi hai su tlodn
B6c Vi€t 6 va 341 iran ngAp, nen da xin trldng
Hda, ddi mdt vdi cAc Don Vi phdng thri cia Lrrc Nguy6n vdn Toan, fli lcnh QD3, trinh BQ TTM, srl
Ludng 3 Xung Kicll oia trrdng TrAn Quang KhOi. dung bom con heo, dd ngdn ch{n vd girii crlu
Chidn doin 52. Do tr€r1 trong ngay 15-+1975, Bo
Ri€ng Chidn Dodn 52 cria Dai Td Dring, tuy bi tdn
TTM da dring vAn tai cd C130A thA 2 tr6i bom
thdt gan L/2 quldn sO', nhung cudi cring vdn md
khdng ld ndy, xudng vi tri cria Bdc Viet, tt Ttic
aludc dudng mdu Trl ngA ba Tric Trurrg vd Bien
Tntrg vd tdi DAu GiAy, khidn cd m6t quan doan
Hda.

HAI TRAI BOM DAISY CUTTER Bdc Vi€t, gdm ngrldi, tdng, ph6o nhrl rdi lo4n trong

vA cuoc LUr euAN crJA SD18BB ba ngiy lidn vi c6 quii nhidu thudng vong. Vi He

Trong "Dfa con cdu trt", 6ng Nguy6n Cao NQi la ldng, M! vi pham hiap dinh ngung bin,
dring bom nguyCn tt vi trd l4i VN, n6n Hoa K}'
K| nguyen Thidu trldng QLVNCH, cuu td lCnh
dd chd sd bom con heo cdn lai vd My.
Khong qudn, crru chri tich rly ban hnnh phap trung
Ngiy 16-4-1975, phdng tuydn tai Phan
udng, criu ph6 tdng thdng VNCH It 1967-797L, c6
vidt rhng chinh 6ng ta li nhAn v8t dd ra 16nh srt Rang vd, cac tridng l6nh Nguy6n V-rnh Nghi, Pham

dung bom con heo tai mAt tran Xuan LOc. Ai cfng Ngoc Sang, Eai T6 Nguy6n Thu Lddng vi hdu hdt

bi6t tt sau r:.j'rrr 1972, Ong K'. da la mot rudng cac si quan cao cdp trong BO td lCnh tidn phudng
lanh bi phd thii, ngdi chdi xdi nddc, trong tay
cria QD3, vi .li b6 vdi linh (dn c6 m6y bay), vi Dai
"kh6ng quan, kh6ng ddn vi" . Cring td d6 cho t6i
Ta Ludng, hic a16 al6 cing vdi ciic tidu tloin Dri vd

idi Ca Na, nhffrg 6ng cgng da ird lai tirn hai
tridng Nghi-Sang, n€n di bi gidc C6ng bit gifia

suooAN 18 Bo B|NH r 138

chdn ba qudn. May mdn nhdt van ld tudng Trdn Ddy c0ng li mot quydt cllnh trio bao, tldng thdi
cring hm6t ydu td bdt ngd mi Bdc Vi0t khdng bao
van Nhrtt, Td lCnh SD2BB tlang tham chidn t4i mit
tr{1, nhd lanh le, n6n leo L19, chay ki.p xudng tiu gid clodn ndi. Vl LiCn tinh lO 2 dii kh6ng 40 km, td

hAi quAn, dau trong vinh Ninh Chrl, sau tlo cfing khi qudn Ddng Mnh nit, aiudng de bi b6 hoang vi

la mot trong nhidu hrdng lanh tdi My sdm. DOm trd thinh cdn crl tlia cui ciic hJc lrrong Du kich

19-+1975, Binh Thuin-Phan Thidt ma-t vi Binh Tuy tinh cring nhd Trung Doin 33 chlnh quy Bdc Vi0t.
Theo kd hoach lui qudn, Trung Doin 48 cda Trung
ngity 20-+1975- Nhrt vdy c6c tuydn phdng thrl tr€n Tri Trdn Minh COng md dddng. Qinh 2 ld doin co
gi6i, pMo, chidn xa Thidt tloin 5 crla Trrmg T6 N6.
QL1 vn 20, ddn vd Long Khdnh gdn nhrt khai Ddc biet trrdng DAo, de mang trd lai cho QD3 hai
th6ng. Trldng Nguy6n Vin Toin vi kh6ng mudn
khdu tlai ph6o 175 ly cho mu.ru c6 tim bdn xa
XuAn L.Qc, h1c d6 l4i ffi thanh mot Dien Bian Phri
tren 30 km, alit tICn xe xlch . TA't ce lUc htdng ney
hay Khe Sanh, giiia tnlng vAy cria hon mdy van do Dai T6 Hrla Ydn Ldn, tham mrru ph6 hanh

qudn BEc Viet nhrt tnldc. Hdn nria, khi TrAn Vin qudn SE18BB chi huy. Don vi kd tidp li DPQ va

Tri thd Hoing Clm, tli dnng SD7 Bdc Vi0t cAm NQ Long Khrinh cria Dai TdL BDQ. Pham vdn Phric,

chdn qudn ta, cdn [O quAn 4 thi tim drtdng kh6c Tlnh trudng Long Khrinh. Crinh quin nay, trong
l6c nit bi clung ndng, ldm Trung T6 Tidu Khu Ph6
tai Nge ba Tric Tnrrg vd Bien Hod. d dO, ctri cO t0 thrtong. Cdn Eai Tri Phtic bi bit va girii ngay ra
Luc ludng 3 Xr:ng Kich cia tddng Khdi, cing
Bic, chiu nhidu ndm ti kh6c hAn nhrr c6c cd'p St
Trung Doin 8 /SDSBB tang ph6i, n6n kh6ng tld
quan/QLVNCH sau ngay 304-1975. Tddng Dao di
quAn chdng giria. Do tiCn htdng Toan ala xin 86 b6 vdi cdnh qudn Trr.rng Doin 43 cria Dai Td Ld

Tdng Tham Muu, chdp thuin b6 XuAn 1,6c, nit Xudn Hidu, hi6n d Oregon. Vi cudi cing h Lfi
toan bO htc ludng alang chidn t16-u tai day gdm
SEl8BB, TK Long Khenh, Lfi Dodn Dri, BEQ vd Doin 1 Dd doan hdu. Theo kd hoach lui qudn,
Phudc Tuy, girl Bi6n Hda-Sii Gdn, va da dddc Tidu dodn 2/43 c:f.a Thidu t6 Chd tA Ndi Thi
chdp thu{n, dd hic tl6, quin ta cdn tlAy drl dan xu6'ng sE ali tnidc Lrl Eoin Dri, nhrrng vi trUc trec
phlo ve tinh thAn chidn tldu. Tai Gia Ray-Chrla chidn thuAt, ndn cudi crlng lai trd thinh alon vi
cudi khi rdi Long Khrinh. T6m lai cu6c lui quAn
Chan, Lii Doin Dn-BDQ-Thidt DoAn 5 vi Trr.rng
Donn t$/18 tlang goln SD7 Bdc ViOt vio ro, dd coi nhu thinh c6ng, nhd c6 td chrlc, kd hoach vi

tiCu diat. tICn h€it, chinh ttrdng EAo cring nhu tdt ca cAc ddn

Theo trrdng Drio, thi vio hic 9 gid sring vi trudng tr} Tinh Tnrdng Ph4m vdn Phfc, Dai t6
ngdy 20-4-1975, hldng Toin thAn hinh bay truc Ehh, Lfi Eoin tntdng Dn ddu di b6 vd t6c chidn
thdng vio BTL.SDISBB tai chidn tnldng Xuan LOc,
nhd linh. Thll h6i sao khdng alat allldc chidn
ban ldnh ROT QUAN BO LONG rcHi,NH cria eo
thdng?.
Tdng Tharn Muu QL\,\ICH, tdi Trtdng Dio vd
CUoC ROT QUAN hoan toin blng dudng bO, NGI.'dI vC TU DIA NGUC

kh6ng c6 ai aludc mey bay tdi chd vd. Quan trong Tidu Doin Tfilng TDZ/Trung Dodn
hdn hdt, tdt ca dAu di, kh6ng c6 500 quan nao cta 43ISE18BB li Nguy6n Hrlu Chd, xua-t than trl

Trung Eoin 43, do Dai Td L0 Xudn Hidu tinh kh6a 13, sl quan tn] bi Thrl Drlc. Trl nrim 1972 khi
nguyen d hi biin mang, nhd m6t vai ngrrdi de vin Dai T6 Dio, vd ]am tu lenh SDl8BB, thay trrdng

vao tai hCu My, vidt sr?. Cim dQng v6 cing, li khi Thd, lric .16 Trung Oy Nguy6n Ht1u Clrd A TD2/43
Lri Dodn t Dd cria D4i Tri Dinh nit quAn, d6ng
nhrtng sau nhrlng chidn c6ng rdn vang khip ciic
bio c6ng gi6o 6 ciic xd Bilo Dinh, Bio Toin, Biio mit trdn trl Chi RAy-Trung l4p, tdi Tam Giric Sft-
Hda..t16 cldng loat nit theo, lim cho ciinh quan nay An Didm, chi trong 1 ndm, dd ahldc vinh theng
vi pMi bAo vd ddng neo ti nan, nCn bi thiCt hai ngay tai mAt tran, pai U)t rdiThidu Td va gifi
TDT.TD2/43 ld m6t ddn vi cring vdi TE7/ 52 ctla
nhidu nhdt.
Dai Uf Ot, ln hai tlon vi ki0t hiet nhdt cria
Ngay khi nhan dudc l€nh, trong ngdy 204-
SD18BB.
1975, bJ6ng Ddo ra ldnh cho Lrl Doin 1 Dri, tdn
c6ng tdi rdp SD7 VC tld nghi binh. Trdn nrii Thi, Theo ldi Thidu T6 Ch5, thi trong.lCm lui
nit hdt ph6o, chi tld lai 2 khdu cho Tidu Doin 2/43 qran 204-1975, lCnh hanh quan ghi 16: kd trl 12

bdn cAm chrlng, ldm gidc kh6ng bidt alAu mi md.
Cu6c lui quar; bit aldu, hic 8 gid dam 204-1975,

bing Lidn Tinh l0 2" Tdn Phong-Long Giao-Bi Ria.

SUDOAN 18 BO BINH I 139

gid alCm, TDZ/ 43 sE trd vA hc thdng lian lac cria srl Nguy6n Vdn

doin. Tidu doin s6 di chuy6n trddc, sau d6 li LrT Hai, cd Trung
Doin 1 Di, theo i6 trinh vd hrrong Ellc ThanlL-Bd
Ria. l4nh li v{y n}ntrg thrrc t6 vd cing kh6 khdn, T6 Hic Long

vi khi Lrl Dodn 1 Dri, cho lOnh TD2/43 E8 vd vdi Dd vdn TAn,

hQ thdng cria srt tloAn 1888, fti hic ct6 da 3 gid cd Trung Tri
Hdc Long
sdng. Tidu doin lidn cho l€nh gom qudn c6c tidn
Nguy6n Vdn
ddn vd, trong d6 c6 Trung DOi BiCt Kich hoat
Thoai vd cudi
tlQng tdn nrli Ma, cho nan tdi 5 gid srdng mdi hoan
cring ld Thidu
tdt viCc thu quAn. Vi vAy khi xudng nrii Thi, tht
trdi tld rang t16ng. Tidu dodn ti€'p tgc di chuydn Tri Bio Dhh
theo lO trinh nit quan, gAn tdi Cin crl Long Giao,
Nguy6n Hrlu
lric d6 da 7 gid seng, thi Eai T6 NgO K| Dtng,
Chd, rdt cA
Trung Dodn Tnldng TrD52l18, bay tr€n chiSc C&C ddu li nhr?rg

cria TrJ L€nh, chuydn lQnh cia Tudng DAo, ra lOnh tlon vi trrrdng Thidu t5 Nguy6n Hfiu Chd
tii gi6i, tlAy
cho TDZ/ 43 ptr.ii hriy b6 l0 trinh ci nhd lCnh hanh kinh nghi€m
qudn ban tlAu vd phii bdng rang, chuydn htrdng hanh quan
vd Long Thanh, vi Bdc ViQt da phrit gi6c SD18BB trong ving,
Iui quan, ma ddn vi cu6'i cing Id TE2l43 n6n ra bidt tlia thd 16 nhrl l6ng ban tay, mi kh6ng cAn

lQnh cho SD7 VC phAi truy set cho tan tuyet.That phAi xem ban dd., nhd vdy mdi kh6ng bi bidn

ra, lfc do cllng cdn mot vai toan Dia Phudng Quan ngudi cong sAn tieu diet. Tlt 9 gid s6ng, TD2/43

vi Nghia QuAn, lec din chay theo. Nhttrg trong da bdt aldu cham dich d phia tdy can crl Long
tinh cAnh hidm nguy il6, lim sao bidt alddc ai la
ban hay thi, hoac c6 thd VC dd theo kip hq, nen Giao, nhtng vi khong c6 qudn ban ydm trd, nen

TD2/B de tim cech ddi hrrong, dd girl mang. Thidu T6 Chd da cd gdng do4n chidn, tldi hrrdng

Khi rdi nrii Thi quan sd cria TD2l43, kd nhidu ldn 16 tdnh, vt kh6ng mudn gay thudng
cA tang phrli trong d6 c6 nhidu SQ,HSQ, vi birih si vong cho clon vi. Ddn chidr.r cring ngiy, khi
Ph6o Binh,hdn 600 ngudi. Ngoii H{u crl cria
TD2/43 aA di chuydn trddc vdi ciinh qudn cria TDZ / 43 vito tdi bia cria mQt khu rrlng rQm, sau khi

Trung Doin, 86 Chl Huy TD ngodi TDT Chd, cdn nhi ngo! Thi6u T6 Chd chia TD lim hai canh, mOt

c6 TDP li Dai Uyi Nguy6n Tdn Chi (Kh6a 12 do Dai Uf Chi TDP chi huy, dd henh quan xuyen
SQTB/TE), Trung Uy Vd Kim Thach
(DDT/DECH), Trung Uf Nguy6n Vdn Hdo rrlng vd Long Thdnh. Cnng tA d6, TD cham tlich

(DDT/DDl), Trung Uf V6 Vdn Mridi (DET /DDZ), li€n mi€n, tldn ddi cr{nh quAn do Thidu Tri Chd chi
Trung Uf Nguy6n Vdn Hnng (DET/DD3), Trung
Uf Ha Ven Dddng (DDT/DD4) cring ciic Si quan huy, chi cdn v6n ven c6 28 ngddi. Cring trong dcm

truydn tin, ban 2, ban 3, quan y, si quan tidn srit cl6, todn ngudi cia Thidu T;i Chd lai bi lot vao
vdng vay, nhung nhd trong sd niy cdn c6 Trurg
vi€n ph5o binh.
E6i Biet kich thiOn chidn nhdt cria TD, nCn cudi
Nhttrg sau ldn li€n lac alddc vdi Dai Tii
ctng anh em tho6t dridc.
Dnng, TD2/43 coi nhri lac 16ng trong rdng sau tt
Ddn ngiy thf t1r, TD tldn gAn Long Thinh
giay phrit t16. Vdng niy bdn bd xua nay dAy rdy
cac cdn cf cong sAn trong t16 c6 mat khu Hic Dich nhung TT Chd vdn khdng d6m hen hc truy6n tin
vi sd 16 muc ti6u, dri hic t16 trdn bAu trdi hic nio
ndi tidng, clang c6 sq hi€n diQn cria SD341 Bdc ViQt
crlng c6 phi cd cia SD18BB bay tim kidm TD2l43.
tan Qp. Trl d6, TDZ/ 43 kh6ng cdn ai li6n lac,
chlng c6 phrio binh, kh6ng quAn hay thidt bf nao Tai cen crl Long Binh, tidn trem cia
ydm trg, vi mgi clon v! ban ddu ciich xa. Nhung
TDzl 43 do Trung Uf Nguy6n Vdn Thdng, SQ ban
cdng may, td khi aludc thanh lap tai Phan Ri, tinh
1 chl huy hdu crl, tli6u dQng quAn xa vio c6c bia
Binh ThuAn vdo ndm 1955, qua danh xrarg TD265, rdng ven Long Thdnh .ld d6n linh TD2/$, da

84 sau d6 ld TD2/43 biet ldp cho.t6i ngay nay. vddt thoiit tlddc vdng vdy, lrd vd c6i sdng. N6i

HAu hdt ciic vi Tidu Doan Tnldng nhd Eai Ui chuag, c6nh quAn do Dai Uf Chi, TDP chi huy gdn

nhrl cdn nguy6n ven khi ra tdi Long Thanh. Nhdng

trei hi, cenl quAn cfia Thidu Tri Chd lai dung clO

rdt ndng, nhrrng nhidu qudn nhdn cdn s6'ng s6t, dd

tim dddc drrdng vd didm taP trung.

suDoAN 18 B0 B|NH I 140

Dri da li6n lac ahldc vdi Dai T6 Hidu Trung ldng Bdc Vi€t, d6 phdn n0, fil chidn lAn cudi cing
vdi ro Hd. Trong ftic tai Sii Gdn ngddi ta tim
Dodn Tnldng TrD43 vio budi chidu ngiy
24 / 4 / 1975 nhdrg tdi 9 gid sr6'ng h6m sau, bdn drrdng trdn kh6i nudc, thi tai Xuan L6c, ngrrdi linh

chidc tnr. c thing cfia SE mdi vio bdc ngddi nhung tt quan cho tdi cA'p binh nhn, binh si qudn dich,
tdng giay $i trong hd mriu, hAm xuong, cdn tr€n
vdn bi VC truy siit, kh6ng bu6ng tha.
aldu thi d6i bom hrihg tlan, giinh nhau tdng viich
Tai cin crl Long Binh, Tidu Doan €p hdp firdng chdy, tldng g4ch vgn, c6c c6ng srt phdng
lai, bd sung vd tidp tuc chidn tlA-u, sau khi tho6t
thrt dd girl m4ng. TQi nhdt li nhrtng tffi crta
chdt, ttd cung vdi SD18BB va htdng Dao, cring nhd
TD2/43 ddn vi cudi cring, al6i khet chdt ch6c trong
tdt ci cric aldn vi trrrdn& chidn tldu cho tdi ngdy nlng sdu, gifia ch6'n ba quAn, tld tim dudng vd c6i
n-+7975, mdi phrii bu6ng sring, ri ngri vi l€nh
sdng.
tlAu hing cria Drrong Vdn Minh. Ri€ng Tidu Doin
B6ng drrng thdy that u ud't ng{m ngr}i, khi
Tfiing TDI/43 li Dai Uf Chu hiOn d Oc nhwrg v6 tinh doc dudc bai cd thi "LrrOng TAy Hinh" cria
TrAn Dio thdi HAu Hiin, n6i lOn th6m trang chidn
vao ngay 124-1975.ltldc thay thd bdi Thidu Ta tranh, ddn n6i x6c crla nhiing ngddi llnh tai sa
tniimg, da trd thinh "ddng xrrdng v6 ilinh cao horr
Tring. Thim nhdt li Tidu Doin Trudng TD3l43,
Dai Uf Du, ngay tan hing vd nhi, tht bi giac ba't tlAu", mi tai hau phddng nhdng ngudi thidu phq

ngap tlem thri tiCu mdt xiic. v5n crl mdi bOn dn trdng chdng ngoii quan tdi.
Hdi di mdi d6 ma da ba mrtoi nem doan tnJdng
Trong ' Dai thing mria xuAn', Vdn Tidn mriu lQ, t6c xanh thinh t6c bac, ban bd thAn
thridng mot cdn, chin mdt, hlu lac khip ngin
Dnng, Tdng tri ICnh b6 tl6i midn Bdc, da ldy $ do
phuong, khidn ma't cd mai ng6ng tim.
vi kh6ng kip vo bAn cld Long Khiinh, n€n ald bi bai "ngdy mai r6i oi ngiy nio,

tran Xuan Ldc. ThAt sr! trong 12 ngdy 6rc chidru Bic theo c6n aoi trdn, dd odo Thdng Long .."

Vidt da tung vio chidn tntdng sau Srr Doin, g6m Cdi m6ng ndm xua nay cring cdn li m6ng, khi€in

6,7,347,3?5,10 vd 3O4 dd choi vdi SDl8BB, Lri Dodn gid chi cdn bi6t:

1 Nhiy Dri, TDS2BDQ vi cdc TD.DPQ, Trung Ddi "nghi?ng blu md hdi

NQ cria tinh Long ICr6nh. K€'t quri c6 hdn 5000 can thi€n ha mang mang

binh b0 .loi bi phdi thay tai ch6 vd 32 chidn xa cld ai ngfii tri k!
loai bi bin dr,6y. lai ddy cing ta can m1t hi tndng

Dd hr6ng thrrdng nhrlng quin nftAn c6 hd tnrdng, hd tnnng

c6ng trong tran Xuan L6c, quydn Tdng Tham Mrtu ta bi€t rdt od dAu ?"

Trrrdng hic t16 li Trung Tudng D6ng Vdn Khuy0n, ( tho cia Nguydn Bi Trdc)

ban hinh SWT an thrtdng cho tdt ca quen srr da X6m C6n th6ng 3-2005
tham drt, drtdc lan mQt cdp. Ri€ng Chudn dng LC
Minh Drio, Td lenh Mdt Tran Long Kh6nh ki€m Hd Dinh
TDl / 43 / 1.8BB-kbc 4424
TL.SD18BB, ahrdc chinh Tdng Th6ng TrAn vdn
Tham Khiio
Hddng, vinh thing Thidu Trrdng, dac cech tai Mit
{hi€'n sr? QLVNCH crla Pham Phong Dinh vi
TrAn tA ngiy 25-+1975.
Nguy6n Dfc Phudng.
Ba mudi nAm qua, cu6c chidn da tdn theo -55 ngiy cu6'i cdng cria Ch6nh Dao
-Nhdng ngny cu6'i cring cia VNCH, cria Nguy6n
nim tMng nhrhg hdn 80 triOu tldng bAo trong Khic Ngrl
-TOn vinh Ngrrdi Llnh VNCH cria Pham Kim Vinh
nudc vdn khong c6 chl trr do dd thd, cnng nhd cd -Nhat b6o Tidn Phong, KBC hdi Ngoai

cdm en ao mdc., khidn cho tldt nrrdc cing ngiy -Tii Li€u cia Tudng Le Minh Dio, Trr L€nh
cing thrim th6 h6o hAn. SD1SBB vd Thidu Te Nguy6n Hrlu Chd,

Ngiy nay ai c6 dip dddc xu6i ngudc trCn TDT /TDz/43/SELgBB

cdc n6o tlrtdng quC hrrdng hla kh6i xa xrta, trl cdng

bic cia lhi Trdn Hd Nai, qua Bdu Cd, Trdng Bom,

Hrrng l-6c, Ddu Giay, l€n KiOm Tin, Tfc Trung,
Dinh Qurin hay vd XuAn toc, Tdn phong, Long

Giao, Gia Ray, kh6ng hidu ho c6 cdn nhd ching
nhfing ngAy bi tluim tan tuyet cda dd't nrtdc vio
cudi ttuing *1975. Cnng chinh tai XuAn L6c, ngrrdi

ddn cring nhu linh tri{ng oia midn cao su-dd't d6,

tnldc cuQc xAm ldng tin b4o cria giac cOng xam

rSIJ DOAN 18 BO BINH 1 41

Tii liOu qudn sr?

Tdn cria c6c vi Si quan trong Tidu tloin, t6i

LUI BINH cring nhd kh6ng hdt, ngoai ci{c vi sau day:
Dai riy Tidu tloin ph6 Nguy6n TA'n Chi, K.12 Thrl
Blo Dinh Nguy6n Hitu Chd
Drlc.
dnh quAn Lui binh Id loai Hinh qudn kh6
khdn, nhdt h khi phrii tidn hinh dudi 6p ltlc Dai riy Si quan Hanh quAn/Hudn luyQn/TD
Nguy6n Mf.
vi h6a lrrc cia dich. Trong cu6c chidn tranh
Trung riy Nguy6n Vdn Thing, SQ Qurin tri
Qudc-CQng vrla qua gifia hai midn Nam-Bdc Vi0t Nhdn vi6n ki€m Chl huy Hdu crllTD
Nam tA ndm 1956 cldn ndrn 1975, QLVNCH da hdn Trung liy Nguy6n Vdn Hio, DDT/DD1
m6t lAn bi thim bai cay tling trong cu6c triCt thoiii
hay di trin chidn thuAt h6i tn:ng tudn th6ng 3 nim Trung dy V6 Ven Mudi, DDT /DD2
1975 trl Cao nguyOn vd Duy0n hrii midn Trung vdi Trung riy Nguy6n Vdn Hnng, EDT/DD3
thi€t hai it nhdt 75% khi ndng tiic chidn cria Qudn
Trung fy Ha Ven Dudng, DDT /DD4
tloin II. Cu0c Hdnh quAn Lui binh do Srt doan
18BB thuc hign trong tl6m 20 rang ngiy 21 th6ng 4 Trung ny V5 Kim Thach, DDT/DDCH&YT

ndm 1975 da thanh c6ng tdt clep. ToAn bO Srl doan Trung riy Tuydn, SQ Truydn tin

vd c6c ddn vi teng phiii dd vd dd'n Binh gii, Bd ria Trung fy Linh
thu6c tinh Phudc Tuy an toan. N6i thd khong c6 Trung fy Ch6nh
nghia ld kh6ng c6 nhrlng tdn thdt nho nh6, md
Tidu tloin 2/43 lil m'r trong nhfitrg crii nho nh6 Vi SQ Trg Y/TD, SQ Tidn sdt vi6n Ph6o

d6. That sq Tidu dodn 2/43, dch vi rdi chidn binh, Vi Trung dOi tnldng Ph6o binh,...
Nhffig cnng c6 nhidu cl6ng tl6i dd vtnh vi6n nlm
trddng sau cring vi c6 nhi0m vu d6nh nghi binh,
diinh chin hAu cho tlai quan nit an toin, nOn dd b! xu6-ng trong khu nlng oan nghi0t al6. Vdi ff cech
li Tidu tloin trudng, ngudi chiu trdch nhiQm ddn
tdn thdt dring kd khi aldn alQc vudt qua vdng vdy
tning tning cliQp diep cria COng quan, nhung sq an nguy cria Tidu clodn trong cu6c Hdnh qudn
kh6ng cl6n n6i bi ddt nhrr ldi cria Lu6t srr Nguy6n Lui binh, t6i xirt nhan su phan x6t cria c6c Chidn
Vdn Chr?c trich lai trl cu6'n ViQt Sr? Khrio LuAn crla
hfru. Thay mat cilc Chidn hrlu, t6i xin kinh cdn
LS Hodng Cd Thuy, vi6t theo kf gia M! Frank nghiOng minh trudc Vong Linh clla nhrlng d6ng
dQi da anh dring nim xudng cld cho chfng ia aludc
Snepp trong cudn Decent Interval: "Trrtc thdng dd
sdng, Nudc ViCt dddc tnrdng tdn. Nhung ba't hanh
cldn bdc crii tidu doin ch6t cia 4 tidu doin sdng
thay! cu6c chidn ddu cho Chinh Nghia cria chring
s6t crla Su ddan 18, kd lu6n trrdng Ld Minh Drio.
ta da bi phin bQi. R6't cu6c, mi6n Nam than yeu
C6 600 ngudi drrdi quydn dai t6 L0 Xudn Hidu tinh cria chring ta da lot vAo tay bgn CSBV xdm ling.
Nhrftg t6i ven tin tddng su hy sin]l cria c6c b4n
nguyQn d lai sau cing cld che chd cho cu6c triet
kh6ng oan udng, kh6ng ldng phi. Chring ta chi mdi
thodi. Trong vii gid, ho bi tran ngap b6i 40 ngdn
qudn Bdc ViCt da dddc bd tri dd tnic tidp clinh thua mdt trAn chidn, cudc chidn vdn tidp tqc,

nhdrg dudi m6t hinh thei khec. Ngdy Quang Phuc
Qud Hddng khdng cdn xa. Chri Nghia C6ng SAn,
Chd d6 Cong Srin nhdt dinh phai bi ti€u diet. Din

t6cviet, ddt Nrr6c Vi€t nhdt .lirih trddng tdn. DOC

LAP - TU DO - DAN CHIJ vn HANH PH6C -

No AM nhdt dinh sc rrd v6 vdi todn ddn.

ho." Bio Dinh
Khi Tidu doin xu6'ng nfi, vtng d6ng de 16
Srl viec xi4y ra vrla dring 30 nem. Tudi ddi
cda t6i cring sdp cldn "thdt th{p cd lai hy". Tri nhd dang. M6t ngey mdi bdt ildu. Nhfing triii ttqn ph6o
105 ly drroc bin di x6'i xi, bXn cho h6t dan, ala fen
khong drtoc tdt. Nhfing ngiy cl€m h6i hring c16
tqc r6t lCn ddu giric chi mdi vda ngung. Hai khdu
trong khu rdng ram, trong n}rl?ng cdn cri'dla cria
VC, bi Su doin 341 CSBV truy dudi va bao vey ph6o thAn thudng hoan thinh xong nhi6m vu thi
chit. C6 nhrlng didu t6i vdn cdn nhd nhrr in, nhd' nhAn hai tr6i ldu dan nd tung bung, dang nim im
rdt rO rang. Nhfrg cfing c6 nhidu didu tdi chl cdn lirn, tro cdng nhrr hai ddng s5t vun d ngOn ddi

nhd mri md, nhd l5n l6n, thAm chi di qudn hdn. phia drrdi, c6 don vi lanh l€o.

rSIJ DOAN 18 BO BINH 142

Tidu dodn y€n Qng di chuydn. LO trintr a'n s6ngl Tdi cho lQnh gom quan. ViQc gom qu6n

.linh li Xudn Loc - Bi Ria, theo Li6n TL2. Didm khdng phdi d6 dAng. Lim thd nio dd c6c todn tidn

tap trung tai Ellc Thanh, Tinh Phudc Tuy. Sau tl6 ddn vi phuc kich rdi vi ri, trd vd cdn crl mi tlich

sE c6 xe dria vd cdn ql Long Binh nghi ngoi, t6i bd kh6ng phrit hiCn dridc, kh6ng brim s6t di theo lA
slmg quin s6'vd clan drtoc, rdi nhan nhiQm vu
chuy6n kh6. Trong sudt cuQc chi€in vrla qua, nhdt
mdi.
la thdi ky chidn tranh Viet-Phdp, nhrtng dch vi ali
Budi sring \gdy 20/4/75, ldi 9 gid, Trung
Tudng Nguy6n Vdn Toin, TL/QD lll, Qudn l(hu 3 tidn ddn, phuc kich vd bi dich bem set theo rdi loi
bay vio Xudn LQc gep Tfdng Ddo dd cht thi viOc
rdt quan. Chi trong m6t thdi gian ngin, Tr16ng dung thdi co, crldp tldn li chuyOn thrrdng xiiy ra.

Drio vd BO Tham Muu Sd doan dd cdp tdc soan Vd phAi hon m6t gid sau Trung tl6i BK/TD mdi vd

thAo m6t kd hoach triQt tho6i rdt ti mi. Vta qua ddn Tidu doin.
tda, tOi da nhin aludc I€nh Hanh Quan dd kip
Theo tap Hdi kf cia Trung ri Nguyan Vdn
thdi chudn bi. TOi de thi hanh dring theo nhrlng DInh mi nhi Sr? hoc George J. Veith gti cho t6i
cht thi ghi hong LHQ: Tidu tloin girl lai 2 khdu bnng dlch tidng Anh, thi vi crtu LrT doan trrtdng

phrio 105 Iy, cdn tdt cd sE k6o vd Xuan LOc ald di LD 1 Dn n6i ddn vi cudi cr)ng cria LD, Tidu <toAn 9
chuydn cring Su doan. H{u crl Tidu cloin g6m ci
kho ludng thu. c, tlan drtdc sC theo Srt dodn di Dt ctlng Trung il6i Phr6o binh <li rdi Long Giao

trrrdc. Tidu tloin vdn duy tri hoat cl6ng binh hic 4 gid 30 sdng. Nhd vdy la toan b6 LD Dn da
thudng. HoAt cl6ng nghi binh - cnng gidng nhrr nit di trudc, a1d rdi kh6i Mdt tran tntdc Tidu doan

tnrdng hqp cria Trddng Phi cr)ng 20 ngudi ngqa, 2/43. Ya TDz/ 43 ld clon vi cudi cing rdi b6 Xu6n

tai ceu Trudng BAng, da muu tri ddng nhftrg L0cl

nhinh cdy cQt vao du6i ngrla cho chay lui, chay Lric Tidu atoin ali aldn gln Ap Nrii DO thi
tdi tran drldng, tao ddt bui bay mri trdi dd al6nh
trdi tl6 s6ng h&n. MOt sd Nghia qufln vi Eia
lAa quin cria Tio Thdo, nhd thd alai qudn cria Ldu
Bi de nit ali aludc. Hai khdu phrio v6n t6c xa qudy Phuong QuAn vric sdng chay theo, mudn nhip theo
r,O'i hen tuc vio vi tri tlich. C6c toiin tidn ddn, phuc tloin quAn. Nhdlg v6i tinh thdn ciinh gidc cao d0,
t6i bu6c phei ddi hddng, tranh xa ho. Vi t6i kh6ng
klch vdn nim tai vi tri. Nhdt li Trung al6i BiCt
thd phan biCt dudc that hay giri. T6i ph6i ngtri tldn
Kich Ti6u tloin hoat tlQng khu vric Nlii Ma, ddi
srl an nguy cta clon vi tntdc ti€n. Trong chidn ddu,
diQn cdn crl Nrii Thi, ben kia clrrdng QLl vd hudng
Bdc, Nhd su hoat d6ng hfru hiOu crla Trung d6i ta khong thd xrl su theo ldi nrl nhi thrrdng tinh. Tai

niy, C6ng quin cli kh6ng thd ndo cl€in gdn d{t m{t tran An LOc, Binh tnng h6i mta hE t16 h?a
sring cdi bdn vdo Tidu dodn. Theo LOnh Hinh
Quao dring 7 gid t6i, Tidu cloin s€ vio h€ thdng rl:em 1972, vi ldng nhdn dao, mudn cfu m6t

truydn tin crla Lfi tloin 1 Nhay Di, alit dudi thrldng binh COng quan, tOi da mdt tli m6t y trl khi
ten thudng binh alich md chdt luu dan n6m vio
quydn cht huycria Lrl tloin trrrdng Dn. Ddn 12 gid ngudi alinh crlu minh!
dOm, Tidu tloin trd lai h€ thdng ldm vi€c cria Str
Tai Drlc Thanh, tinh Phudc Tuy, Eai tri L€
doin, phri hriy 2 khdu pMo, rdi b6 cdn cri Nrii Thi, XuAn Hi6u, Trung doin tnJdng 43BD con chim

nit vd alidm tap trung tnldc, sau d6 la ciic aldn vi dAu ddn cria chrlng t6i, goi b6o cao vdi Tudng Dao
cria Lri tloin Dri. Dring llic 12 gid, toi goi LE Dr)
cho t6i tr6 vd vdi SD. LD Dr) bio chd. Lric 1 gid ld TDz/ 43 vdn cdn ket d Xu6n L0c.

sdng, t6i gei lai, cring brio chd. Lric 2 gid siing, t6i L6'i 7 gid siing, khi Tidu tloin di chuydn
gin Cldn can cr? Long Giao, clang di trong khu nlng
ggi lAn nrla, cring aludc trii ldi: Chd! Lric gln 3 gid,
ch6i, sdp cl€in vring tldn didn cao su thi tdi nghe
nhtn vd hrrdng thi trdn, t6i thd'y c6 rdt nhidu dnh tidng truc thing bay ngang tlAu. T6i nghe tidng goi
tdi. D6 ln tidng crla Dai t6 Ng6 Ky Dfng, Trung
ddn xe hdi di chuydn. Toi lidn gai vd LD Di h6i
va drrdc tri ldi: N6 ddy! Hey srl dung phrio bdn. doan trddng 52BB tlang bay tren chiSc C&C cda Trt

Nhung ptuio cria t6i da bin gAn h€it tlan trl hic qu6 lenh, chuydn lOnh cria Tudng Dao, ra lenh cho t6i
phni hdy b6 16 trinh cri, chuydn hfdng bdng flIng
nrla cl6m, chudn bi pha hny dd di chuydn. Va cring
ra Long Thinh, tren QL15.
trl hic d6 t6i mdi ahrdc l€nh cho Tidu clodn rdi cdn Dudng LTL2, L0 trinh trict thodi theo LHQ,

crl. Nhin d6ng h6, kim chi vrla dfng 3 gid - 3 gid n6'i lidn Xudn L6c thu6c tinh Long Kh6nh vi Bi
Rla thu6c tinh Phudc Tuy, dii tren 40 km da bi b6
hoang phd trl hq kd trl sau HiCp alinh Dinh chidn
Paris, khi qudn d6i D6ng minh nit kh6i chidn

suDoAN 18 B0 B|NH ! 143

tnrdng. Khi Trtdng DAo quydt tlinh chgn con CAm chi huy. Binh si phiit dm giong Ngh€ - Tinh,
tlddng niy dd hm LO tdnh triCt tho6i. Ong <ld c6
rdt kh6 nghe.
m6t quydt dinh trio b4o. Nhring da tao alddc sU bdt
Ldi 9 gid, Tidu doin cldn mQt khu rrlng cao
ngd. Eoan tludng dai tren 40 km c16, ldu nay vin
su, phia tAy cen cf Long Giao. Don vi tiAn phudng
li ving an toin cria CQng qudn. Ngoai nhfing todn
du kich dia phrldng c6 nhiOm vg canh girl con cham dich. Nhung tlich quan chl la mot to6n nh6,

tludn& Trung cloin 33 CSBV vdn thrtdng xua-t hien cdp Tidu <16i. Chring dd nhanh ch6ng bi thanh
toan. Lidn sau cl6, don vi ti6n phrfcrng lai cham
hoat d6ng qudy ptr,i. Con drtdng da li hinh lang tlich. LAn niy clich phin rlng manh. Nhrtng kh6ng
c6 pMo binh vi phi co ydm tro. PhAi giao chidn
giao 1i0n an toan gifia crlc mQt khu cria VC. Quydt
alinh trlo bao cria Tudng Drio, ydu td bdt ngd crla trong tlnh trang nay that la btt ldi. T6i sd quan si

cuQc Hinh quan Lui binh do Su doan 18BB thdc bi thudng vong s6 g6y phidn phrlc. T6i quydt clinh

hi€n a1d lim cho CQng qudn trd tay kh6ng kip. tloan chidn. VAa llic d6, td hrrdng ddng, m6t doin

Chdng kh6ng thd trlc thdi clidu qudn tldn trry kich xe Molotova ch4y vio -sau niy di d td cAi tao,
aludc bidt tl6 li loai xe quan su do Trung COng chd
vi ngdn ch{n. Trong quydn "Lich sr? Qudn DOi
tao tld chd qudn, c6 tOn ld H6ng K|- tr6n 10 chi€'c
Nhin DAn" cria CSBV, Qudn doin IV C6ng quAn dang dd quAn. Chring alinh denh boc h{u Tidu
cria Tudng Hoing CAm thri nhdn: "Chring t6i ttd tloin. Chring dinh lna Tidu dodn t6i vio khu rrlng
trddc mAt, ndi alai quan crla chring tlang chd sfn
kh6ng phrdt hi€n ki.p thdi cu0c di chuydn quan ctia dd tieu dict. T6i cho ddi hu6ng, Tidu cloAn tli
nhanh vd hddng BXc, ldn vio khu rrlng chdi. Sau
Sd dodn 18 tld td chrlc ldc ldd. ng truy kich va ngen
d6 phni ddi hrtdng theo hrrdng Tdy trd lai. Khi ddn
chdn." Nhrrng nhdng cu6c cham s(ng l€ t6, tdn
cdng vao doin quAn triet thoai cfrng c15 gAy cho m6t con sudi, Dai t16i 2 cria Trung riy V6 Vin
Mddi b6o c6o ihdt hien m6t tfp ldu, ben trong c6
lgc lrrqng ban m6t sd tdn thdt: Dai tii Pham Vdn
Phric, Tinh tfltdng bi bdt. Trung te Tham Muu m6'y ten VC clang ng6i udng nudc tra. MOt khdu
ftridng bi tll thudrg, t16ng thdi cling da gay mot
K.54 treo tr€n viich phen. Kh6ng thd ldn trrinh kfp.
sd thiet hai cho LE1 Dn, khi aldn vi niy vrla chidn
ddu vta b6o v0 thridng din ciic dp BAo Dinh, 86o T6i cho lQnh nd sring, thanh toen cho gon. Toiin

Hda vi 86o Todn di tiin theo. Con alddng gid day VC bi ti0u di€t. Tidu tloin ti6p tuc tidn. Ddn chidu,

lai nim dudi su kidm so6t cda COng quAry sau khi chfng t6i ddn m6t khu rdng chdi tuong ddi

alon vi cu6'i cring cria LD1 Dn di qua. Chring cd tho6ng, n6'i tidp ln rAng rAm. TOi cho l6nh nghl

vdt vdt nhring tdn th6't md chdng rld g6nh chiu ngoi. T6i h6i f vdi Dai riy Tidu dodn ph6 Nguy6n

trong sudt 12 ngey d€m tai Met tran XuAn l,Qc, Tdn Chi, K.12 Thri Erlc, vd ciic Dai d6i trudng.
Tidu dodn sd chia ldm hai ciinh: mOt do t6i trdc
bing c6ch phai tieu diat cho dddc aldn vi cdn lai
tidp chi huy, vi m6t do Dai riy Chi chi huy, xuydn
cria QLVNCH. D6 li Tidu doin 2/43 Su doin
qua nlng rAm, ti6n vd Long Thenh. Tny theo tinh
1888, vta rdi b6 cdn crl Nrii Thi.
thd, ciic Dai cl6i tntdng c6 thd tlon aloc d6n aldn vi
Eay h Dn ddu ti6n kd hr khi xudng nrii,
min}l vd alidm hen.
t6i bdt drldc 1i6n lac vdi Su doan. Nhung khi chidc
Trdi da vd chi6u. B6ng tl€m ddn nhanh.
tnJc theng bay qua, ldnh da ban xong, t6i lai ma't Tidu cloin tidn vio khu rrlng rfm. Td bia rrtng vio

li6n lac hoin toan vdi bCn ngoai. I(h6ng cdn tlon chtta ddn 100 m€t thi c6nh quan crla t6i cham sring

vi ban nio 6 gAn dd c6 thd liCn lac qua lai. Srr dfi d6i vdi dich. Sau m$t ngay hanh quan met
dodrU Lrl doin, Trung dodn ddu d xa. TA't ci dang m6i, lai phii cham tlich li€n mi€n. Tinh thdn cAng

di chuydn. Chfng t6i lai dang d trong rrlng. Miiy thing, thd x6c rd rdi. Nha't la khi t6i cho lQnh cd
tr6nh n6 dich, b6o toan sinh mang. NCn vta cham
truydn tin kh6ng thd hoat dQng tAm xa. Chring t6i sring cltloc m6t iric ld chdng t6i tim ciich "ch6m

dd hoin toin c6 dQc. Chring t6i lac l6ng gir?a khu vd". Toiin quan theo t6i tdt ca chl cdn 28 ngudi, kd

rAng rQm rndnh m6ng vdi nhidu mAt khu, nhidu ci t6i. Chfng t6i da bi bao vdy ch{t. D€rn t16 IA

cdn cr1 tlia cria cllch. Khu rtng niy nO'i ti6p vdi mot dem trdng md. Hai mridi tiim ngudi chdng t6i

mAt khu Hdc dich ndi tiSng cria VC. Hi6n gid, Srr md mdm, im ldng, tim aludng thoet than trong
b6ng d6m, dudi 6nh siing md nhat cria vdng tring
doin 341 oia C6ng s6n Bdc Vi6t dang chi€im crl
ndi nay. Day h mQt SrI doan tdn lAp, gdm cdc Tidu khuydt:

tlodn Chri hlc cria hai tinh Nghe An vi Hi Tinh.

Chring vrla mdi tlddc drta vio Nam hdi cudi thang
2, sdt nhdp vio QuAn tloin IV do Tudng Hoang

rsUooAN 18 BO B|NH 144

"Ching tir di ado noi gi6 crit, die. n aldn vi vA BO Td Lenh Qudn doin nhin lenh
phln thrrdng do Cd Thidu hrdng L€ Vdn Hrrng, tdc
DOm trdng ndy nghi mdt phtung nao?
<16 giri chrlc TLP/QD trao tAng. T6t ndm 1974, Tidu
Xn nay chidn dia nhrbng bao,
tloin lai ttJoc chon li dcrn vi xua-t sdc dd Ong
NQi kh6ng nubn ddm, x6t bao ddi ddu." Tdng tnrdng Kinh td - Tai ch6nh Hi Xuin Trtng

That ra thi t10m trdng t16 chrlng t6i khong tlai di9n Chinh phrl ddn riy lao. Vi nim 1974, Tidu
tloin tltroc Tuy€n ddong C6ng trang tnJdc Quan
thd nio nght mdt aludc. Chfng t6i da phdLi "dai
ddu" sudt L2 ngdy tl6m tai Mit trAn Xudn L6c. tlQr, HiQu k| cria Tidu doan ddgc gin th€m m6t
Ngiy h6m nay phAi hinh qudn don t16c, cham
Anh Dring BQi Tinh vdi Nginh Drrong 1i6u. Nhrlng
sring li6n tgc, nhttlg lai thidu sq ydm tro crla phi
dridn c6irg vang d6i mi Tidu cloin cl6 gdt h6i
pMo - li hai ydu td quydt dinh thinh c6ng cria
drld. c da lam cho CQng quan khiC'p sd. TA tran Tai
bA't crl cu6c hdnh qudn nio. Tidu doin lai dang lot
chidm Phi tnrdng Quen Ldi tai Met tran An Loc,
girla vdng vay t1ing tring diep diep cta tlich. Binh Long; tran Bd Ld thuoc Quan Phf Gi6o, tinh
Binh DUdn& trAn Thdi Hdng thu6c QuAn C6ng
Chring t6i clang tim kd tho6t than. GAn nr?a d€m, Thanh, tinh Bi0n Hda; trAn V6 Dic - V6 Su thuQc

chdng t0i lAn md d6n m6t khu rrlng thdp. MQt con QuAn Honi Drlc, tinh Binh Tuy; trfn t6i chidrn Ngd
Ba DAu Giay thu6c Tinh Long Kh6nh hdi HiCp
aludng mdn cit ngang. TOi dinh cho vudt qua thi tllnh ngung bdn Paris ddu nim 1973. Ddc biQt tai

gAp mQt toiin Cdng qudn di chuydn. Chring drlng ffin niy, khi khai thec t€n tu binh cdp B tntdng,

lai ngay trudc mit, vi bit loa k€u goi: trlc Trung aloi tnJdng thu6c Trung doin 33 C6ng

"Thidu t6 Nguy6n Hriu Chd, Biet hiOu 86o qu6n, hdn n6i: "Ch(ng t6i ddqc l6nh cria Thri
ftrdng E, trlc Trung doan tnJdng, m6i khi gdp
Dinh, Tidu doin tnrdng Tidu doin 2/43, Sn dodn TW2/ 43 th\ phii cloan chidn vi tim cdch ch6m vb!
18BB Nguy. Hidn Tidu tloin ban tlang bi qudn
Ciich Mang bao vdy. Hdng thi s6'ng, chdng tht

chdt."

TCn b0 d6i phi4t loa, giong cl{c set Nghg - Khong bi& d6 la ldi thAt hay ddi ldng dd tang bdc

T-rnh. Chring thu6c SrJ dodn 341 CSBV. C6 thd minh. Nhrrng r];:..ic 16, TDz/ 43 cli ldm cho CQng
chring chi ld nhrlng ddn vi chi hlc Tlnh vta mdi
quen phAi e dd vd kiOng nd.
tl6n quAn thdnh chinh quy vi nhu cAu chiSn tnrdng
Nhung gid tldy chring t6i nhu nhtng con
midn Nam, n€n kinh nghiQm tric chidn cdn k6m thri bi sdn dudi trong khu rrlng sdn bdn cria Tridu

c6i. Ndu kh6ng, c6 16... dinh lrfri Thanh td thdi clai Khang Hy ddn Cdng

Chfng t6i ddi hridng. Nhulg lai g{p tidng Long. Con thli chi c6 thd chay trdn trong khu nlng
sdn bin rong mcnh mong, nhwrg kh6 vudt thoet
loa k€u goi tlAu hAng vdi n6i dung vi giong n6i ra ngoai. Chfng t6i dang bi sa cd tha't thd:

nhu hic ndy. C6 16 chring rld ghi 6m. T6i bd tldn "Lqc ntlc hai xe dinh bd phi,

g{p tdng anh em vi n6i vdi ho: "C6c anh c6 thd Gdp thni m|t chdt cfing thinh cbng."

ra, nhdng t6i thi kh6ng. Ddi t6i ldn trenh xa thi

c6c anh c6 thd bdt dAu." Nhrtrg tdt cA ddu nhdt Lric gAn sdng, chfng t6i gap mQt con sudi.
quye't: "fHONG".
Sau khi v6i ving cho lfy nddc ild vAo bi-d6ng, vi
Tidu dodn 2/43, ad^ vi thi€n chi€in crla Su
nhrlLrg bao g4o sdy, chdng toi lai len dudng. Phai
aloin 1888. Kd fil thdi cd Trung tri Hlc Long D6
Vdn TAn, K.7 V6 Khoa Thri Drlc lim Tidu doin tninh xa ciic con su6'i. Vi d6 li noi tlich cring

trddng, giao lai cho cd Tmng t6 Hdc Long Nguy6n thrrdng xudt hien dd lay nudc hoec tdm gi{t. Torin

Vdn Thoai, g6'c Thi€'u Sinh Qudn, dAn Thfiy quAn 28 ngddi chdng t6i hAu h6t li linh Van phdng,

Lqc chidn, cldn Thidu tri BAo Dinh Nguy6n Hrlu Truydn tin, Qudn Y, Phrio binh.... Tdt ca chl alugc
trang bi sring ngin hay luu dan dd dd ding ldm
Chd la t6i, trlng phuc vu tai Binh chring Biet D6ng
vi€c. Chl c6 rndt sd anh em thuOc Trung d6i BiQt
Quarg dn chl m6t thdi gian ngdry nhUng cring hoc
Kich/TD li c6 sring M.16. Nhung chi vdi 28 ngddi,
alddc kinl nghiem tec chidn "tdc chidn tdc ihing"
cria Binh chring rtu t{ nay, nCn dd girl cho Tidu l?i dang nim trong vdng vdy tlich, dang bi ling
doin lu6n iu6n 1d ddn vi xua't sdc crla Srt doAn
aludi. Mudn sdng cdrl chring t6i phrii tim ciich ldn
cgng nhu clia QuAn doin IIL
Sau tran chidn An L6c cria Binh Long anh tninh bon chring. "Tr6nh voi ctng ching xdu mdt

nio".

Drlng hdi mria hd d6 h?a ndm 7972, t1i alddc alai

rsrj DoAN 18 B0 BINH 145

Bddc sang ngiy thrl ba, kd td khi rdi b6 aldu. Vi Dai t6 Trung doin tnrdng oia t6i tlang

XuAn LQc. Hoat tlQng crli chrtng t6i v5n th6'. Ngny ng6i tren d6, dang gsi tim toi:
nghi, tirn nhring noi ram rap chui vio. DOm tldn
- T6i nghe ti6ng ai nhrr tidng Bdo Dinh?
thi di chuydn. Crl nh{m hddng Tay, hddng Long - BAo Dinh day, Hoang Ydn - t6i v6i tre ldi.
Thnnh mi di. - Anh cho t6i t9a tlO didm <h?ng, don bdi

Ddn ngiy thll hl, t6i cim thdy dd thoiit ra d,6p.
aludc kh6i vdng viy tlich" nhrrng t6i vin chrra drim
- Kh6ng ihtd. c, t6i sq chua thoet kh6i vdng
trd ldi mriy, m{c cho SD TR/D lo 15ng, vi nhr?rg
vdy. Ed t6i di xa th0m nila. Ddi siing mai.
ngddi vd linh tlang ngiy cl€m khic khorii chd tin
chdng tai Tidn tram Tidu dodn 6 long Binh. tling - Dudc, hen Biio Dinh siing mai.
ngay, Duor sang va Duor dueu oeu co nury bayl
Sau tl6, chi€'c L.19 trd vd can cf. To6n quan clia t6i
khi thi tnrc thing, khi thi L.19, do Phdng 3 Srt tidp tuc cuQc vrtdt tho6t. C6 di chuydn cdng xa vd
hudng DOng cing tdt. Hy vgng thodt drtoc vdng
doin, Ban 3 Trung <loin, vi thrldng do Dai td L0 vdy cria dich. Da 4 ngiy 3 dem kd tr} khi xu6ng
nrii. C6 16 day h gid phrtt sung sddng nha't.
XuAn Hi6u, Trung dodn tnJdng 43BB dich thin bay
Sing ngiy h6m sau, titc 25/ 4/75, tO'i 9 gr4
ali tim. m6t d.oan tnrc theng 4 chidc bay vio ving. T6i cho

Tai Tidn tram Tidu abarL dit tam bCn trAi "paneau" lim tin hiQu nhAn nhau. T6i cho slp

ngoii cdn crl Long Binh, aldi diQn vdi BTL/SD, lim 3 toiin. Dia thd li rrlng ch6i. Chi c6 m6t
khoring trdng nh6 c6 thd ding lim bei drip cho
Trung riy Nguy5n Vin Thdng, Si quan quen tri
mQt chidc tnrc thang. Chidc thrl nha't tLip xuO'ng
nhan vien TD, da bin r6n sudt ngay dd tlidu tl6ng bdc to6n tldu ti6n rdi cdt cenh an toan. Ctridc thrl
nhtng chidc xe GMC vd Long Thnnh d6n nhring hai, b6c toiin thrl hai. Cring cdt cdnh an toan.
toen quan vrldt thoiit vdng vay dich vlla tA trong
nlng ra. C6nh qudn crla Dai riy Tidu tloin ph6 Nhrtrg cldn chidc thrl ba - t6i d trong toiin thrl ba -
tnJc theng vrla d6p xudng thi tt hudng D6ng, AK,
Nguy6n Tdn Chi da vd ddn gAn nhd nguyCn ven.
8.40 tl6ng loat khai h6a cring nhilng ti6ng la "xung
Chl c6 c6nh quAn Thidu tri Tidu tloin trudng li phong" dQy trdi. Toiin quan cdn lai crla t6i nhanh
chdng lao vao tnlc ttling. Trlrc thing v6i ving cdt
dqng dQ manh, phrii phdn tin. Nhdrg nhfing quan c6nh. Tdi chi cdn ki.p chay t16n vd nhdy l€n 6m

nh6n sdng s6t, cudi cring cing ldn md ra t16n ttidm cang. Tntc thang ludt nhanh tren dAu ngon cAy rdi

tap trung. Trung riy Thdng lai cdn pMi tra ldi, tA tt teng cao a10, tnrc chl Long Binh. Ngddi xa
phAn du nhrlng Ba Vd Lffi, kd ci Bi vo cria Thidu
thd clai li0o gunner, cring nhling ngudi linh trong
te TDT, nhftrg qudn nhdn cdn ghi nhAn ld "MAT ldng mriy bay cd ndm chat hai tay t6i, vA k6o t6i
TICH". Nhfng ngtldi vd linh ddi tin ch6ng, rlang
khdc khodi lo Au. Hdng ngny hg tldn day trY srdng l€n. N6n sit vi biin 416 da rdi mdt. TOi met nhd
sdm. C6 ngudi tay b6ng, tay ddt nhflng chiiu b6 ng6i tn bdt cl6ng. Cap kinh c4n thi cria t6i cring
mdi 3, 4 tudi. Hoin c{nh that thlldng tam. khong cdn. Nhilng giqt nudc, mldc mdt hay h
m6u? trl td ling xudng tr€n khu6n mit ddi diu
Budi siing ngdy tirt hl cta cuoc triat thorii,
ttlc li ngiy 24/4/75, Trung ri7 Thing nhAn <lrroc mua ndng va tran m4c td hdn hai tuAn 16 nay. T6i
chl thi trl Srr tloin li phii chudn bi h6 so dd lam 16 cdm thn'y min m{n. Trrlc thang hq tha'p, chudn bi
"TRUY THANG - TRUY TANG" cho nhring quAn clip. Ttl tr0n cao, t6i da nhin thdy md md vi Dai td
nhan dudc ghi nhfln ta "MAT TICH". Tin nay,
Thing hoin toan gid kin. Thinh thoing, Trung liy thin y€u da mdy ngiy dOm lo iu cho sr! an nguy

Thing cring nhan dudc nhrlng cri tlidn thoai trl Srl cria t6i, Tidu dodn 2/43 cria t6i; dang drlng chd
trrldc ddu xe jeep tl{u siit IZ, ding sau vin phdng
doin, Trung doin cria Thidu ttrdng Trl tCnh LC
T1i lenh. Ong d6n t6i vdi tA't ci n6i mrlng vui cria
Minh Dio, vi Dai td Trung doin tnrdng L0 Xudn ngudi anh ci dang dang tay d6n dria em thdt lac
trd vd mrii nha xda. -Ong n6i: t €n xe vio g{p
Hidu hcii thim: Phu nhAn Thidu tri Chd cdn d6
Thidu tudng Trr lcnh. 6ng dang chd anh.
kh6ng?
Michigan, Mia Tuydt tring 2005
Ldi 5 gid chidu, chidc mriy Fuydn tin cia
Bio Dinh Nguy6n Hflu Chd
Tidn tram Ti6u dodn b6ng vang l6n giong n6i ydu
Tidu doin tnt&nlTDz/ 43
dt "Hoing Ydn, ddy BAo Einh; Hodng Ydrg dAy
SD18BB/QLYNCH
Brio Dinh, nghe 16 tre ldi." D6 ld tidng goi crla t6i
khi khi toiin quin dang tidn tdi m6t mdt khu rrlng

ch6i thdp ma t6i nghi c6 thd da thodt ra kh6i vdng
vay dich. Lric cl6 vrla l6c chidc L.19 bay ngang

SUDOAN 18 BO BINH I 146

Hinh Sinh Hoqt Gia Dinh 18

H6i ng6 chi€h hfiu SD18BB tai eu6n Cam, California
(Ngiy 11/27l2oO4t4i Nhi Hing Dilqt Bistro)

5,rl*;lffilffifii;f,tiJr$

Ft

H6i vA chi

Gia tlinh SDl8BB

rsU DoAN r e e0 etNH '147

t-]lElrruB_ t' : C6c anh Trung doirn 48

Hoa (TT), chi Chddnq, Phdc (BDQB), Tuen (1BTS),
Anh Chddng (AN), Da (1BTS), Chi Tuyft ve Hei

Ni6n Trrldng Huinh Thao Lddc Ni6n Trr.idng TrEn Vdn Nhut

H6i, Tuydt, Chtjdng, Hoa, Hao, Hdng

rSIJ DOAN 18 BO BINH 1 48

SUDOAN 18 BO BINH r 149

( hidn ll'iin"

\ti\-lo(

llltll"tr

TSIJ DOAN 18 BO BINH 150