Nguyễn Ngọc Tư Toàn Tập

giờ má dạy tôi viết văn, nhưng những gì tôi viết ra đều mang hơi thở cuộc
sống mà má trao tặng.

Bây giờ không biết là đã mấy mùa tôm rồi má với ba tôi xa nhà cất cái
chòi giữa đồng vắng xoay xở, vật lộn với con tôm trên những cái đầm
chang chang nắng. Cũng từng ấy thời gian, ngày hai buổi sáng, chiều tôi
quanh quẩn bên bàn giấy, sớm uống cà phê tối ngồi quán nhậu. Những con
chữ bỏ đi xa, những câu văn trốn bặt. Mai mốt đây viết tặng má còn không
xứng thì viết cho ai nữa bây giờ.

Nguồn: Văn Nghệ Sông Cửu Long

Chờ đợi những mùa tôm
-----

Cứ mỗi lần gặp, bác lại nhắc ba, hỏi thăm ông bạn già ra đi từ mùa
chuyển dịch. Ba bỏ phố về đồng, đào vuông, nuôi tôm. Con thưa, Ba con
khỏe, nhưng ốm nhom, đen thui thùi lùi, cằn cỗi người đi. Như cây dừa
Xiêm đầu liếp, khi nước bắt đầu thấm vào thớ đất mặn mòi, con người
cũng khác.

Khi nào rảnh, con mời bác về thăm ba con chơi.

Chỗ ba con ở không xa nhà mấy, qua cây cầu có con đường nhỏ dẫn
xuống mé sông, qua chuyến đò ngang, men theo cái bờ đã lở như cá chốt
rỉa sẽ đến đập Bộ Phát. Lần theo mé kinh nhỏ, bác sẽ gặp ba con. Không
biết bây giờ ba con đang làm gì. Nắng này, chắc ba con đi trồng cỏ nước
mặn cho cỏ bò che phủ mặt nước, để nước đừng nóng lên. Chắc ba đang
đóng lại cái cống tháo nước bằng gỗ. Chắc ba đang hì hụp xúc sình bồi lên
cái bờ vuông vừa lở chiều qua… Mà có thể, bây giờ ba con đang ngồi uống
trà, má con nấu bữa cơm chiều, con cá phi kho khô tỏa mùi mặn nồng trên
bếp, má kể sáng này thấy được con tôm rồi, nó bằng ngón tay cái vầy nè.
Hai ông bà cười, mơ về những giấc mơ xa xôi lắm.

Con tin rằng, bác sẽ giật mình khi nhìn thấy ba má con như chính con
giật mình khi nửa tháng, mười bữa mới gặp. Ông bà già đi nhanh, cái già
tranh thủ từng ngày, từng giờ, mót máy từng khoảnh khắc của cuộc đời.
Chỉ mới một mùa tôm thôi, bác à, nhưng đó là mùa tôm người nông dân
vùng chuyển dịch vắt kiệt mình ra trước bao nỗi cực nhọc, buồn vui.

Con vẫn tin rằng, làm vuông nuôi tôm làm cho người ta sống cùng,
sống tận với cảm xúc của mình nhất.

Vui thôi là vui cái hồi bắt đầu cất căn chòi nhỏ. Mỗi chuyến đi về, ba
má con xách theo nào nồi niêu xoong chảo, nào là mùng mền chiếu gối. Ba
con nói vui "cảnh nầy y chang tui với bà vừa mới cưới, được ra riêng".
Một mái ấm dựng lên trên góc đất, nằm cặp mé kinh. Một chiếc xuồng nho
nhỏ buộc đằng trước nhà. Dưới ruộng, đất đang cắt, đang đào, bờ bao ngạn
lờ mờ hiện ra trong làn nước. Dọc theo xóm, nhà nào, người nào cũng hồ
hởi. Nửa đêm, gió thổi hiu hút, trở mình nhớ nhà, nhớ đám con cháu ở nhà,
tụi nó lúc nào cũng cười giỡn, cãi vả eo xèo, cãi cũng vui thiệt là vui. Rồi
ba hỏi má, mình bỏ nhà, lặn lội vô đây để làm cái gì bà ha ? Má không nói
vì cái gì, má chỉ an ủi, cùng lắm hai mùa tôm, có chút vốn kha khá rồi
mình sẽ về. Cái hồi đó sao mà hy vọng tràn đầy, hy vọng lênh láng.

Phải chăng vì niềm hy vọng khao khát vươn lên nên khổ cực tới đâu ba
má con cũng chịu. Một đêm vài ba lần, ba má con thức dậy, đi rảo một
vòng vuông, canh con nước ... Mức nước ngoài sông không cao, kinh cạn,
đón con nước nửa đêm, hai ông bà ì ạch khiêng máy ra tát vô đầm nuôi.
Chập chờn một chút, má choàng thức, rủ ba hì hụi đem máy vô chòi. Bác
cũng biết, chuyện tiếp nước cho tôm từ cơ sở hạ tầng trồng lúa cũ đang là
một trong nhiều khó khăn của chương trình chuyển dịch ở tỉnh mình. Nên
chuyện nước ra nước vào ở chỗ ba con như một tiểu tiết, một chấm nhỏ
mờ mịt trong 200ha chuyển từ đất trồng lúa sang nuôi tôm trong tỉnh.
Không ai bảo ai, bà con ở xóm kinh tự lo, tự xoay xở riêng mình như hồi
nào giờ vậy, nhà nước lo được bao thì hay bấy nhiêu. Có tủi thân, tủi phận
thì lủi thủi than thở với nhau chơi, vậy thôi. Nhà nước còn phải lo tỉ tỉ
chuyện lớn, chuyện mất còn khác.

Những đêm mưa, sợ nước dâng ngập bờ, dầm mình đi tháo nước,
những ngày nắng, lặn lội xúc từng gàu sình từ đáy đầm lên… Ba má con

an ủi nhau, hồi trước giờ có khi nào nhà mình hỏng cực. Nào là trồng cải,
trồng ngò đội đi chợ, nào là mua so đũa về làm nấm rơm, nào là đi mua lúa
hàng xáo, rồi làm hai ba vụ lúa… Có làm gì mà không cực khổ, dậy sớm
thức khuya.

Nhưng không làm nghề gì khắc nghiệt như nuôi tôm, y như trên chiến
trường, "thắng làm vua, thua làm giặc", mà là giặc nghèo, giặc đói mới
chết. Ba tháng nhọc nhằn, ba tháng rót vào lòng đầy hy vọng, tôm chết.
Lúc đầu còn chết từng vuông, từng chòm, sau chết cả vạt đồng, cả xóm, cả
vùng. Tôm chết như người ta trở một bàn tay. Lẹ ghê, ngủ một đêm sáng
dậy thấy tôm lụi vô bờ, nằm dại khờ trên gờ đất, ngọn cỏ, ngọn rong. Vớt
từng con tôm nhỏ bằng ngón tay út lên lòng rưng rức, đứt ruột. Tở phở hỏi
nhau làm sao mà tôm nó chết vậy kìa ? Có ai làm gì nó đâu mà nó chết,
mình quý nó còn hơn mạng mình nữa mà? Tôm chết rồi làm sao cứu đây ?
Cho nó uống thuốc gì, chích thuốc gì ? Ý trời, Anh là cán bộ ngoài tỉnh vô
làm vuông, bộ không biết sao ? Làm sao biết được. Bụng xót như xát
muối, te tái chạy đầu trên đầu dưới hỏi nhau những câu ngớ ngẩn mắc
cười.

Tôm chết rồi, cũng hệt như bà con ở xứ mình, ba má con mới biết
mình hỏng nặng về kỷ thuật. Lăn lộn cuộc đời nông dân ngót năm mươi
năm không có chút kinh nghiệm nào có thể đem vào chuyện này, má con
nằm gác tay trên trán, thở dài, rút ra kết luận. Má tá hỏa khi biết hầu hết
tôm giống trên thị trường không hề được kiểm dịch, đúng quy trình phải
quăng cả trăm ký vôi bột mà mình xài có hai ba chục ký… Báo chí than bà
con mình thiếu thông tin, thiếu hiểu biết rầm trời, các chú "ở trên" nhằn,
bà con mình nóng vội quá. Nhưng bà con họ chờ bao lâu rồi hở bác, lâu
quá là lâu rồi, từ đời cày cấy này qua đời trồng tỉa khác, họ kỳ vọng cái
ngày vươn lên. Tôm chết, giống như một luồng nước lạnh tạt vào ngọn lửa
trong lòng của mỗi người. Nhưng ngọn lửa ấy không tàn lụi, nó vẫn rạo
rực cao ngọn từ tro ướt. Đã tắt hy vọng đổi đời từ cây lúa, người ta chờ đợi
những mùa tôm.

Ba má con chắc là bị "sốc", bác cũng biết, gì thì má con làm ruộng
cũng giỏi có tiếng tăm mà. Bà cảm thấy buồn lắm. Hai ông bà gầy rộc, sọp
người đi. Ba con thôi làm thơ. Con không biết tại sao. Con vẫn thầm mong
ba làm thơ lại. Trời đất ơi, bây giờ ba mà làm thơ được chắc là hay lắm.

Những bài thơ không chỉ có tình yêu nam nữ, không chỉ có bức bách đời
thường, mà nó còn mang nặng những niềm vui nỗi buồn lớn lao, đông đúc
của người nông dân.

Ba con kể chuyện vui. Ba nói có chú nào ở đầu kinh dưới hồi thả tôm
tới giờ không thấy nó nổi lên chơi chơi như bầy cá mẹ ròng ròng hay cá
chép, cá mè, dượng vái đất nước ông bà cho chú thấy bầy tôm, cúng gì chú
cũng chịu. Ai dè, bầy tôm nổi thiệt, nhưng mà lúc nó nổi lên tức là đã
nhiễm bệnh rồi, và tôm chết đỏ đầm. Chú mới vái lại, ông bà phò hộ dùm
con, khỏi thấy cũng được. Ông bà nào phò hộ nổi hả bác ? Trước những
hiểu biết mịt mờ về con tôm, người nông dân cũng biết mếu máo cười
mình.

Ba con nói chuyện vui. Ba nói nuôi tôm trước sau gì cũng giàu, hỏng
giàu cái nầy mình giàu cái khác. Chẳng hạn như không có tôm thì mình
múc nước dưới đầm lên nấu lại thành muối, muối bây giờ bán cũng có tiền
lắm chớ, giỡn sao. Nghe cứ buồn cười không chịu được, đau lòng không
chịu được.

Tôm lại thử lòng chịu đựng của nông dân, tụi nó mở đợt chết thêm vài
ba đợt nữa. Đó là lý do tại sao lúc bác hỏi ba con giờ giàu chưa, con phì
cười. Đợt tôm đầu, bán lai rai lấy lại được chút vốn mua con giống, ba má
con đã là quán quân xóm kinh rồi. Má con bắt tép bạc lấy tiền mua đồ ăn
mắm muối. Má nói, làm gì làm cũng đừng đụng vô mớ tiền bán tôm, đó là
tiền gối đầu cho vụ sau, mùa sau. Bác cũng biết tài tháo vát của má con hồi
chiến tranh, bây giờ cũng vậy. Má định ra kế hoạch sản xuất, má đi học hỏi
kinh nghiệm của những người nuôi tôm đi trước. Má luôn luôn vực cả nhà
khỏi chán nản, tuyệt vọng. Má con có nhiều "bài" lắm, má nói tổ tiên họ
Mạc của má linh thiêng lắm, hỏng lẽ nào ông bà để mình khổ hoài, má nói,
một ký tép bạc, tép đất cũng ăn đứt giạ lúa theo giá bây giờ. Với ba, để
thắp hy vọng như ngọn đèn không tắt, má nói về tụi con.

Con bắt đầu biết vì lẽ gì mà ông bà dầm dãi. Không có cái gì riêng cho
ba má con đâu, bác à, như bác, như hàng vạn người cha, người mẹ khác
vậy thôi một lòng lo cho đám con. Nên có hai người già trên đồng trống
hốc, gió giật mái chòi. Nắng đỏ ngầu. Mưa trắng xóa. Bà tóc bạc như
nhuộm ở tuổi 50, sáng sáng xách nhúm tép đất ra đầu kinh xáng bán rồi về

ngoài nhà, bơi vài xuồng gạo bỏ mối có, bán lẻ có. Chiều vô vuông đặt lú,
nấu cơm. Ông già gầy gò, đen đúa mỗi tháng một lần về họp chi bộ, sẵn
thăm nhà luôn. Thời gian còn lại lặn ngụp dưới ao đầm, vớt rong, trồng cỏ,
vét bùn, đắp bờ. Sáng sáng, chiều chiều, đi xách nước ngọt bên kinh, hai
tay lặc lè hai thùng qua cầu khỉ. Không ti vi, không sách báo, chỉ cái đài
con con. Có họp hành gì người ta mời ba, má đốc ba đi, ba nói "Chân tui
đóng phèn quá bà à", má năn nỉ, "ông mà chịu đi tui cạo bớt cho". Đêm,
người canh chòi trên, người chèo queo chòi dưới. May mà còn những giấc
ngủ nhọc nhằn sau khi đã trằn trọc thỏa thuê. "Thượng đế ban cho chúng ta
hy vọng và giấc ngủ để đền bù cho những nỗi lo lắng của cuộc đời".

Mà, bác đừng nghe con kể lể rồi thương xót ba con, rồi nghĩ "tội
nghiệp, cái thằng hồi đó làm cán bộ oanh liệt vậy mà bây giờ sống khổ quá
(nói cho văn vẻ chớ có oanh liệt khỉ khô gì)". Nếu có thương xin bác
thương nhiều bà con khác, họ nghèo, chan chát chỉ chờ có con tôm, tôm
càng chết nhiều, họ càng khổ. Má con còn ở nhà mảnh ruộng lúa đang
xanh, còn cái quán nhỏ bán buôn cám gạo sống cũng được. Ba con thì giàu
lắm, giàu gió giàu trăng, giàu bạn bè. Cái chòi lá của ba con vô cửa phải
cúi người vậy mà không lúc nào ngớt khách. Bà con ở xóm kinh đi qua ghé
uống ly trà, đi lại ghé ăn miếng bánh. Không có thông tin báo chí ba thôi
buồn lòng vì vụ tham nhũng này, vụ tiêu cực kia, thôi buồn vì nhìn thấy
cảnh gay mắt, chướng tai. Đôi lúc người ta thèm sống một cuộc sống như
thế. Thèm sống với những lo lắng, ước mơ rất thường tình. Thèm ngồi
trong một căn chòi thấp sũng nhưng đầy gió, vây quanh ly trà đượm khói,
những người nông dân áo phèn, nước rõ long tong từ ống quần đầy bùn
đất, nghe trên đài tiếng nói Việt Nam đang tường thuật trực tiếp trận bóng
đá chung kết cúp quốc gia mà tức mình, "vụ tôm này mà suôn sẻ, thu
hoạch xong, tui chạy ra chợ rinh liền cái ti vi tổ chảng về xúm lại coi cho
đã". Nhắc tôm là rôm rả chuyện con tôm, chuyện kỷ thuật mới, chuyện con
nước, con giống, chuyện sáng nay giá tôm sụt mất năm ngàn đồng một ký.
Má con góp chuyện "Chỉ sợ tôm nhiều, giá cả đi vô con đường rẻ bèo như
giá lúa, lúa ế mình còn để ăn được, chớ mấy ông "ở trển" lo không nổi đầu
ra cho tôm, để dồn đống đó ăn ngán chịu gì thấu".

Má và con tin rằng, dù lần lữa rồi thì những mùa tôm sẽ tới, bác à. Nó
sẽ tới để thay đổi số phận, cuộc đời mỗi người, nó tới để đỉnh đạc báo

rằng, chủ trương của nhà nước mình là đúng đắn, rằng cổ tích ngày xưa là
có thật. Những con người lam lũ cực nhọc cả đời xứng đáng được trả công.

Hồi nhỏ tới giờ con được dạy là phải biết hy vọng, lạc quan nhìn cuộc
đời, bác à.

Nguồn: Văn Nghệ Sông Cửu Long

Chuyện của Điệp

Vóc dáng Điệp vốn nhỏ nhắn, đi hát cải lương từ năm mười sáu tuổi
đến năm hai mươi hai tuổi chỉ chuyên đóng vai đào con. Điệp coi kiếng tự
nhận xét : "Tại tướng em nhỏ chớ cái mặt em già". Lên sân khấu với giọng
ca lảnh lót, trong suốt, lại thấy Điệp non tơ.

Hồi mới vô đoàn, đạo diễn kiêm trưởng đoàn coi giò coi cẳng Điệp
xong giao cho vai Nghi Xuân trong tuồng Phạm Công Cúc Hoa, lúc đó kép
Linh Long thủ vai Tấn Lực. Sáu năm rồi, mấy vai diễn của Linh Long bây
giờ Điệp toàn kêu bằng Cha! Cha ! Thấy buồn lắm.

Điệp về nhà ở Vàm Cỏ Xước nằm đong đưa trên võng, than : "Chắc
con bỏ nghề quá, diễn vai con nít hoài chán lắm, ngoại à". Ông ngoại Điệp
già, bà ngoại cũng già. Ông ngoại nói : "Diễn con nít thì cũng hay, con coi,
thiếu vai Nghi Xuân bị dì ghẻ đánh đập, bị bắt đi chăn vịt, tụi con nít đâu
còn thấy vui. Vai trẻ nít thì mình hát dành cho trẻ nít...". Ngoại định nói
nữa thì đã thấy Điệp ngoẹo đầu ngủ say trên võng. Bà ngoại chổng mông
thổi cái mẻ ung phù phù, quạt khói bay mù căn nhà nhỏ.

Điệp sống với ngoại ngay từ lúc lọt lòng. Mười tuổi, cha Điệp đi không
thấy quay về. Bên nội Điệp cũng nhiều khi bắn tin qua chuyện của cha,
Điệp làm lơ không thèm biết. Điệp mười hai tuổi, má Điệp cũng bỏ đi làm

ăn, nghe nói là buôn chuyến trên tàu đò Khánh Hội, rồi má lấy chồng. Điệp
đi học. Lớp một, thầy Nam dạy ở trường, về nhà ngoại gò tay cho Điệp
viết chữ a,b. Có bữa, Điệp nghe mồ hôi từ ngực ngoại ướt đẫm lưng mình.
Vậy là Điệp nghe thương ngoại. Bà ngoại không dạy Điệp học chữ nhưng
dạy nhiều thứ khác ở đời, biết Điệp thích ăn tép, bao nhiêu tép bạc, tép đất
đặt đó ở dưới sông đều dành cho Điệp. Ngoại bồi dưỡng dữ lắm nhưng
Điệp không lớn nổi. Da thịt cứ nóng hôi hổi làm sao mà lớn. Có lần ngoại
hỏi :

- Nhớ má hôn con ?

Điệp hồn nhiên :

- Hỏng nhớ ngoại à, má thương chồng má hơn thương ngoại, thương
con.

Điệp thấy ngoại rớt nước mắt. Từ đó về sau Điệp luôn nói nhớ má, nhớ
má quá. Má lâu lâu mới về một lần. Có khi về có bầu, có khi về ẳm em bé.
Điệp đi đoàn, ít gặp má. Thôi không nhắc má nữa. Điệp thờ ơ, coi như đó
là một cách hành hạ má. Nghĩ cũng lạ, ở đời tưởng đâu người ta chửi
mắng, xâu xé nhau là mất tình. Lợt lạt nhau cũng có tình gì đâu.

Sống với ngoại, Điệp có thói quen thức sớm uống trà. Diễn khuya cỡ
nào, nghe gà gáy te te là Điệp thức, nấu sôi ấm nước, ngồi thu lu ở một góc
nào đó, có gió, pha trà uống chơi. Trà Điệp uống đừng ai dại dột nếm thử,
trời ơi nó đắng le lưỡi luôn. Điệp giải thích cái mặt Điệp già cũng tại uống
trà. Vừa uống vừa suy nghĩ. Mười tuổi, thức theo ông ngoại hít hà ly trà
nóng. Điệp học ông cái nết trầm ngâm, uống trà không phải ực một hơi mà
nhấm nháp từng ngụm. Thời gian chờ trời sáng, Điệp suy nghĩ về mười
năm đời mình, rồi mười lăm năm đời mình, bây giờ là hai mươi hai năm.

Điệp mê hát, đi hát. Ngoại không cản. Ngoại dạy : "Con muốn diễn hay
thì phải sống nhân ngãi trước đã. Mình sống có tình đóng vai nào cũng dễ,
con à". Ngoại già nên ngoại nói câu này thấm thía quá. Điệp lon ton đi
đoàn, một đoàn cải lương tỉnh lẻ. Đào chính của đoàn thay đổi hoài, vậy
mà vai con nít của Điệp không ai thèm bon chen. Tuồng bây giờ, ông soạn
giả hay khai thác lỡ lầm, tan tác rồi sum họp, đoàn viên nên nhiều vai con

nít. Coi như bèo mây họp lại có sẵn một đứa con nít cũng hạnh phúc lắm.
Thêm nữa giải quyết chuyện mẹ chồng nàng dâu không gì bằng một con bé
dễ thương kêu nội nội. Điệp tính sau này không còn diễn được đào con,
Điệp về nhà, lấy chồng, hát đưa con ngủ. Mà, sợ dứt không ra cái nghiệp
cầm ca này.

Có một bữa đoàn hát ở kinh Thợ May, Điệp theo thói quen ngồi nhâm
nhi ly trà nóng ngẫm về mười bảy năm cuộc đời mình thì gặp một người
con gái xanh xao ẵm một đứa nhỏ vào rạp. Cô ta sờ từng tấm màn nhung,
từng tấm ván ghép làm sàn diễn, khóc rấm rứt. Đó là cô đào Hồng Lý đã
bỏ đi hơn một năm. Lý ngồi bệt cạnh Điệp, thản nhiên uống trà. Lý uống
ngon lành như thể đắng cay của cuộc đời quen rồi. Lý không nói, chỉ cười,
rồi không cười, chỉ khóc. Rồi không khóc, chỉ nói : "Điệp cho chị gởi
thằng nhỏ, chị đi tiệm mua cho nó hộp sữa". Lý đi nhanh quá, Điệp quên
nói chừng này tiệm có mở cửa đâu mà mua. Điệp uống hết ba ấm trà, chờ
hoài không thấy Lý quay lại. Đứa nhỏ khóc ngặt ngoẹo. Cả đoàn thức dậy,
kết luận vậy là Hồng Lý bỏ con rồi. Bỏ cho ai ? Sao mà bỏ kỳ quá vậy ?
Đám đàn ông không ai dám nhận nuôi sợ người ta đồn đại là con rơi của
mình. Đám phụ nữ cũng không nuôi bởi nuôi làm sao phát triển nghề
nghiệp được, khán giả mà biết con nhỏ đóng vai Dương Quí Phi này hồi
chiều bồng nèo nẹo đứa nhỏ thì chết, diễn ai thèm coi. Điệp ôm đứa bé
mềm xèo trong tay, kêu lên :

- Thôi để em nuôi.

Điệp làm má bé Bơ, má mười bảy tuổi, cái tướng còn nhỏ hơn cái tuổi.
Điệp tính sau này có chồng làm khai sinh lại, nói ông ngoại nghĩ ra cái tên
hay hay, vui vui để đặt lại cho nó chứ để cái tên Bơ nghĩa là bơ vơ nghe
buồn lắm. Điệp đem nó về nhờ bà ngoại nuôi tiếp, ông bà ngoại không la
rầy mà còn vui. Bé Bơ hơi lớn, Điệp có khi dắt theo đoàn. Bơ lớn nhanh,
chắc nịch, mạnh cùi cụi. Điệp bồng Bơ như con mèo tha con chuột. Ngại
nhất là lúc bé Bơ tập nói, thấy ai đi ngang cũng kêu ba, làm nhiều anh mắc
cỡ muốn chết. Nghe nói Hồng Lý trở thành ngôi sao trên sân khấu thành
phố với cái tên là Thục Quyên. Thục Quyên gửi thư cho Điệp than, vì theo
đuổi nghiệp ca hát nên phải nhờ Điệp vất vả nuôi con giùm, hứa sau này
thành công sẽ về đền đáp. Điệp đâu có mong gì cái chuyện đó, mà thấy
buồn quá. Điệp tính đâu làm nghệ thuật là giống như xây cái nhà lầu, sức

mình bao nhiêu thì xây bấy nhiêu, để thành công mà đánh đổi nhiều như
vậy thì tội nghiệp cho nghệ sĩ biết bao. Vì vậy mà ở đời, chưa ai ngả giá
mua danh bán tiết với Điệp, Điệp cũng không ra giá với ai. Dáng Điệp con
con, cái chân nhỏ, khuôn mặt tròn dình như cái tô múc cá kho, cao chưa
đầy một mét năm mươi, lúc đứng chỉ bằng ngực bạn diễn ... Tất cả người
Điệp toát ra cái vẻ trẻ con không chịu được. Chính vì cái vẻ trẻ con đó mà
Điệp biết có đánh đổi cả đời mình cũng không diễn được vai oai nghi lẫm
lẫm như vai thái hậu Dương Vân Nga chẳng hạn ... Ngoại dạy, cái gì của
mình trước sau gì cũng của mình, cái gì không phải của mình đừng giành
giật uổng công.

Cho nên, cho tới một ngày, Điệp dù thương lắm cũng không giành lại
bé Bơ. Sự nghiệp Thục Quyên sụp đổ, lại là Hồng Lý như xưa. Cô tìm
Điệp, xin lại bé Bơ, "nó là chỗ dựa cuối cùng của chị đó, Điệp à". Điệp
ngồi lặng lẽ, không cười, không nói, không khóc. Điệp mà khóc kể lể,
người ta nói Điệp diễn, chớ con nít như Điệp biết gì về làm mẹ mà tiếc
thương. Cái ranh giới sàn diễn với cuộc đời xa đó mà gần đó. Khuôn mặt
nhỏ vốn bị già vì uống nước trà bây giờ có vẻ già thêm vì một nỗi niềm
nào nữa.

Đoàn "Mưa mùa thu" về hát ở xã hai đêm, đêm đầu diễn tuồng xã hội
nên Điệp có vai, đêm sau hát "Đêm lạnh chùa hoang", tuồng này toàn đánh
kiếm, yêu nhau, thù hận lại thêm chữ "Chùa" nên không có vai con nít,
Điệp tự dưng muốn đi kiếm má coi má khi xa Điệp có buồn như mặt Điệp
khi chia lìa bé Bơ không. Điệp đi Rạch Giồng Ông tìm má.

Má lấy chồng khác về đây đã hai năm. Điệp thì mới tới lần đầu, hỏi bà
Bảy Tho người ta không biết, tả hình dáng má : cao vầy, hơi ốm, tóc dài,
bới củ tỏi (mà có khi bây giờ má cắt tóc rồi)... người ta cũng không biết,
Điệp suy nghĩ hoài mới nhớ tới tên chồng má, một chị bán quán cóc chỉ
nhà. Điệp hỏi gần đây không, chị ta đáp : "Đi chút xíu là tới hà".

Vậy mà Điệp phải đi qua mấy cái bờ dừa, ba cây cầu, một con đập nữa
mới tới nhà má. Lúc đó trời vừa chạng vạng. Cái nhà nhỏ chom hom phía
sau một gờ đất lổn nhổn do xáng múc, đi tới mòn đất mà chưa ai ban ra
cho bằng. Điệp đứng dựa vô cây tra bông vàng nhìn nhà má, muốn trở ra
về hết biết. Đúng lúc đó thì chó sủa, một con chó vằn vện ốm nhom, xương

xẩu chạy nồ ra, sau nó là một đứa con nít, một người đàn bà cũng ốm
nhom, xương xẩu :

- Vện, vô nhà !

Con chó dớn dác sủa thêm vài tiếng nữa rồi cụp đuôi chạy vô. Điệp kêu
:

- Má !

Thì người đàn bà này là má Điệp chớ ai. Bà lại gần Điệp, rất gần rồi
cách chừng một thước, bà dừng lại:

- Điệp ! Phải con hôn ? Trời ơi, vô nhà, vô nhà.

Bà chựng lại ở đó, thảng thốt. Nhỏ em Điệp tên Giàu lại kéo chị nó vô
nhà. Đốt đèn lên. Cái đèn hụt dầu lụn tim mới vừa làm căn nhà bừng lên
thì đã hiu hiu muốn tắt. Má kêu con Giàu đi châm dầu. Má đi tới đi lui, rồi
ngồi chỗ đầu bộ ngựa, lại đứng dậy đi tới đi lui. Điệp hỏi : "Chồng má đâu
?", má nói chồng má đi biển rồi. Điệp nhìn cái bụng má lùm lùm sau áo
hỏi má chừng nào sanh em bé, má ngượng ngùng : "Chưa, mới có ba tháng
mấy..." Con Giàu lên tiếng : "Má thèm chua quá trời, ăn me non ngọt
xớt...". Má nạt con Giàu, biểu thôi nói. Điệp ngó Giàu cười buồn, má ngó
Điệp cười còn buồn hơn.

Tối Điệp ngủ lại nhà má. Con Giàu ra xã coi gánh hát. Vé Điệp cho. Ở
nhà, hai người nằm hai cái võng. Điệp vốn không có nhiều chuyện để nói
với má, lượng sượng thở dài. Má hỏi Điệp chuyện tình duyên. Điệp kể
trong đoàn có một anh tên Phụng Hoàng thương. Phụng Hoàng đóng toàn
vai phụ, hễ diễn vai ác là cái mặt ngu ngu hoặc vả diễn cho hùng hùng hổ
hổ. Điệp chỉ : "Anh diễn như vậy khán giả không sợ mà còn cười. Đâu phải
người ta ác là cái mặt như vậy. Có nhiều người ác ở ngoài đời mà cái mặt
tươi rói, anh thấy không ?". Hoàng nghe theo, về sau diễn khác, ai cũng
khen là có tiến bộ, nhập vai có chiều sâu. Hoàng biết ơn Điệp lắm, thêm
một chút nể trọng, từ từ ngõ lời thương. Bữa đó Điệp kêu : "Nếu anh
thương tui thiệt lòng, tối nay diễn xong, lúc khán giả chưa kịp về, chưa hạ
màn, anh nói rõ ràng là anh thương tui nghen". Điệp cắc cớ chọc chơi, chớ

ai đứng giữa chỗ đông người mà nói tiếng yêu leo lẻo nhưng Hoàng hứa
cái rụp. Tối đó, kép chánh Linh Long đi thăm người yêu đón đò về không
kịp, Phụng Hoàng diễn thay đóng vai cũng tên Hoàng, Hoàng diễn mùi hơn
cả Linh Long, khán giả mê quá, vỗ tay rần rần. Điệp hát vai con của
Hoàng. Đêm ấy hát tuồng "Tình yêu đâu phải trò chơi", Hoàng không nói
được cái câu thề hẹn, Điệp cũng biết trước vậy nên không buồn.

- Ngoại dạy con phải biết tha thứ hết thảy mọi người, má à !

Điệp kể xong, kết luận. Chờ tới con Giàu về, Điệp mới đi ngủ. Giàu rủ
: "Chế Hai ngủ chung với em một đêm nghen". Ngủ chung với con Giàu
tức là ngủ chung với má. Giàu nằm giữa, Điệp với má nằm hai bên. Giàu
hỏi : "Bữa hổm em nghe trên đài Hậu Giang ca bài "Đêm qua em mơ gặp
Bác Hồ", hay dễ sợ, phải chế ca hôn ?". Điệp cười, lắc đầu, giới nghệ sỹ
nhiều người tên Điệp lắm, Hồng Điệp nè, Trúc Điệp nè... nói tóm lại là đâu
phải chế. Nó lại nói : "Hồi hôm này chế đóng vai gì ?" Điệp trả lời, vai con
nít, Giàu à ra như tìm thấy chân lý trong cái mùng nhỏ này, "Hèn chi em
nhìn hỏng ra chế, chế nhỏ xíu hà, mà công nhận con nhỏ trong tuồng thấy
thương thiệt". Má kêu Giàu ngủ. Rồi má cũng làm như ngủ. Điệp biết,
người ta ngủ là xoãi tay chân thư thả, má thức mà trân mình khổ vậy làm
chi má ? Không biết tự hồi nào hai má con Điệp luôn luôn có những
khoảng cách như vậy, má ngồi đầu bộ ngựa này, Điệp ngồi đầu kia, má ra
đằng trước Điệp chạy ra ngoài sau. Làm như không ruột ràng duyên dẻ
nhau trong đời. Ngoại nói, ngoại cũng dạy má biết tha thứ cho hết thảy
nhưng má không dễ dạy như Điệp (thì ngoại tưởng vậy) nên mới ra hoàn
cảnh như bây giờ. Má giận ba, nên thấy ai hơi giống ba là má cưới, cưới
mà không yêu thương gì người ta. Vì vậy mà từ bấy đến nay má đã chắp vá
ba người chồng. Vì vậy mà má thấy Điệp là má khổ sở như nhìn lại bóng
người phụ bạc xưa. Má tránh Điệp riết rồi Điệp cũng lợt lạt với má. Điệp
vẹt tóc mình ra làm hai bên miết đầu vào gối, trăn trở hoài.

Không chờ tới gà gáy, Điệp lò mò dậy ra sau bếp bắc ấm nước, pha trà.
Má cũng thức, má ngồi bới lại mớ tóc. Đuôi tóc má chỉ còn vài sợi mỏng
manh, thưa thớt nên má phải xài đầu tóc mượn. Điệp nhớ hồi nhỏ cứ thấy
cái đầu tóc mượn là chết khiếp. Đi hát nhìn riết cũng quen, đi hát là phải
vay mượn nhiều thứ để trọn vẹn được vai diễn. Điệp mời má ra bộ vạc cau
ngoài trước, uống trà.

Từ chỗ này ngó ra sông, nếu không vướng cái bờ đất Điệp có thể thấy
những chiếc xuồng đi chợ sớm trảy qua. Bây giờ chỉ nghe gió từ ngoài
kinh rần rần rượt đuổi nhau qua đám dừa nước thốc vào mái lá phần phật.
Điệp lên tiếng :

- Má à, năm nay má bao nhiêu rồi ?
- À, má già rồi.
- Má già rồi, má ráng thương chồng má đi.

Má lặng lẽ cười. Cười buồn bã. Má thở dài, thở dài. Tựa như có điều gì
muốn nói.

- Con trả bé Bơ lại cho người ta rồi má à. Bây giờ con buồn biết bao
nhiêu. Hồi má quyết định bỏ con lại cho ngoại, má có buồn như con bây
giờ không ?

Đáp lại Điệp chỉ là những tiếng thở dài. Hồi lâu má hỏi :

- Ngoại dạy con tha thứ cho người ta mà con có tha thứ cho má hôn ?

Điệp im lặng. Có những chuyện chắc má biết, tại má hỏi vậy thôi, chớ
Điệp lặn lội vô đây đâu phải để nói với má vài câu lỉnh lảng như nước đìa,
đâu phải để nói chuyện bé Bơ, mà là Điệp tự dưng nhớ má, thương má.
Hằn học với má là khi bắt đầu nghĩ tới má. Điệp ngồi thù lù ở đó, nhìn
thinh không, đêm giống như một bà cụ còm cõi chống gậy chậm rãi đi qua,
nghĩ ngoại biết Điệp tới gặp má như vầy, ngoại vui biết bao nhiêu. Điệp
kêu :

- Má à, sáng này má kêu con Giàu theo con ra đoàn, mấy bộ đồ của bé
Bơ còn nguyên một giỏ y thinh, con gởi nó đem về cho má, mai mốt má
sanh cho em bé mặc, nghen má.

Nguồn: Văn Nghệ Sông Cửu Long

Huệ lấy chồng

-----

Vẫn còn tiếng lụp cụp rộn ràng của mấy cây dao chặt vào mặt thớt mù
u. Vẫn tiếng nói cười xao động từng chòm nhóm của các chị, các dì trong
nhà bếp. Tiếng máy đèn chạy tạch tè. Đằng trước rạp, nhóm ca cải lương
dạo đờn lửng ta lửng tửng rồi ai đó vô câu vọng cổ ngọt xớt. Không biết vô
tình hay cố ý, anh chàng nọ kê micro gần miệng mà uống rượu. Nghe đánh
cái chóc giòn thiệt giòn rồi khà ra tuồng như cay đắng lắm, chua xót lắm,
bắt thèm.

Huệ với Điềm ngồi xếp quần áo trong buồng. Điềm bò lại cửa sổ mở
chốt, đẩy hai cánh cửa lá sách sơn xanh ra, trời khuya sâu hun hút, nó la
lên :

- Trời, gió mát ghê hen.

Huệ gật đầu, ừ, mát, gió chạy nghe thông thống trong lòng. Nghe rõ
ràng mùi xoài cát trái mùa chín son ngoài song cửa. Tự dưng Huệ thấy nhớ
nhà ghê lắm. Ngồi ngay ở nhà mà cũng nhớ thiếu điều rớt nước mắt cái
độp xuống mặt chiếu bông. Lúc nảy, ăn cháo khuya xong, ba Huệ biểu cả
nhà ra đằng trước, ông đốt nhang khấn trước bàn thờ làm lễ xuất giá cho
con gái út. Chưa đủ lễ thì má Huệ đã khóc òa. Mấy chế, mấy dì ở nhà dưới
chạy lên, bắt khóc theo, nước mắt nước mũi lòng thòng. Thành ra ai cũng
xúm lại khóc nên không có màn dặn dò như mấy những lễ xuất giá khác.
Huệ nghĩ vậy mà tốt, nó đỡ buồn tủi. Điềm dặn, "Bây giờ mầy khóc cho đã
đi, để mai lúc rước dâu thì ráng nhịn, cô dâu mà khóc, son phấn trôi tèm
lem, thấy rầu lắm". Trời đất, buồn thương ở trong lòng, lúc nào tràn đầy
thì phải khóc cho vơi chứ có phải rót nước ra từ cái ấm, lúc nào muốn rót
thì rót, lúc nào không muốn thì thôi. Con gái lấy chồng, hỏi ai không tủi ?

- Hồi sáng này, lúc đi chợ mua đồ về tao thấy ông Thi đi ngang nhà
mình.

Điềm rũ cái áo bà ba hường làm cái đèn chao ngọn, nó lên tiếng. Huệ
ra bộ dửng dưng :

-Ừ!

- Thấy cái mặt ổng buồn, đứt ruột lắm.

-Ừ!

Điềm trở giọng quạo quọ :

- Ừ, ừ hoài. Phải chuyện mầy với ổng mà thành, đám nầy vui biết bao
nhiêu không.

Huệ cười, biểu Điềm nói nho nhỏ thôi rồi cái giọng lại nửa dửng dưng
nửa phân trần :

- Thành gì mà thành, người ta đã nói là không có tiền sắm trầu cau.

- Sạo, trầu cau rẻ rề, mà, sao lại có tiền đi cưới người khác.

Huệ cười, người ta vậy, mầy còn nhắc làm chi. Mà, sao bữa nay gió
lạnh quá chừng, gió te tái đưa tới một tiếng gà đang gáy, nghe từng giọt,
từng tiếng buồn thỉu. Cái vali da mới màu vôi đã đầy quần áo. Đồ của Huệ
không có bao nhiêu, cũ hết rồi, đồ bên chồng cho mới nhiều, tới mười hai
bộ. Điềm nhắc :

- Còn tập chép bài ca, mầy đem theo không ?

- Ừ, đem theo, chút nữa tao quên rồi.

Mà, đem theo chắc cũng không làm gì hết. Về bên nhà chồng không
biết còn rảnh rổi vừa đưa võng vừa ngêu ngao hát. Nhà Thuấn vườn rộng,
ruộng cũng nhiều, công chuyện chắc vô số. Thuấn kể, chỉ tính bẹ dừa khô
rụng xuống, má Thuấn đã đi chặt mãn một năm còn chưa giáp vườn.
"Nhưng em đừng sợ, về bển, ba má với anh không cho em làm gì nặng nề
đâu", Thuấn nói thêm. Huệ cười, cực khổ nó không sợ, chỉ sợ không được
vui. Nghĩ lại, có chồng vừa hiền vừa giỏi như Thuấn, lại thương mình như
vậy làm gì mà không vui.

Huệ lại chỗ đầu nằm, giở gối lên, nâng niu ấp trong tay tập chép bài ca
đã cũ. Nhắm mắt, nó vẫn lật ra ngay cái trang có nét chữ nắn nót của Thi,
dưới bài hát "Nhẫn cỏ", Thi ghi thêm hai câu thơ "Trăm năm ai chớ bỏ ai.
Chỉ thêu nên gấm, sắt mài nên kim". Con Điềm thường bảo, người ta lấy
thơ để thay lời thề hẹn đó.

- Tao tội nghiệp ông Thi quá, mà tao cũng tội nghiệp mầy nữa. - Điềm
vừa nằm xuống, vừa thở dài cái thượt. Huệ kêu Điềm ngủ đi rồi lụi hụi
xuống giường, nó nói nó còn quên sợi dây nịt. Điềm xì một cái, "mầy có
tật tiếc đồ cũ". Huệ gắt, "Kệ tao. Ngủ đi". Huệ bò lại chỗ cửa sổ và ngồi đó,
đưa mắt nhìn xa thẳm màu đêm. Huệ ngồi đó thật lâu, đến má ghé vô
buồng biểu Huệ nhắm mắt một chút đi, ngày mai rước dâu mệt lắm. Huệ
dạ, thổi phù cho tắt đèn. Con Điềm vốn mê ngủ, đặt lưng xuống chưa bao
lâu đã thở sâu. Huệ lại thắp đèn coi bây giờ là mấy giờ rồi giở vali ra, nói
thầm trong bụng : "Không biết mình có quên gì không ta ?"

Nó làm như lỡ quên món gì sau này không có dịp về lấy nữa. Mà, từ
Đất Cháy qua nhà Thuấn có bao xa, chạy xuồng băng tắt qua Đầm, rẽ theo
kinh Thợ Rèn chừng mười lăm phút là tới. Nhưng với đứa con gái theo
chồng, quãng đường đó cũng chở thương, chở nhớ. Chế Lê, chế thứ ba của
Huệ lấy chồng sát bên nhà, chỉ cách một hào ranh mà còn khóc lu bù. Hồi
đó, Huệ cười, chế cú cái cóc lên đầu nó," Sau này có chồng rồi biết, cưng ".
Huệ không tin, nó biết mình rắn rỏi lắm, sức mấy mới khóc. Té ra không
phải vậy, nó cũng là một đứa lạc lòng. Sáng mai thôi nó sẽ xuống võ rồi về
ở miết nhà người ta. Nhớ cái cối xây bột dựa hàng kệ đựng tiêu tỏi, dầu ăn,
nước mắm... Con mèo ngủ thiu thiu trên đầu bộ ngựa, mấy cái võng giăng
quây quần quanh bồ lúa. Lối vô nhà trải đất đỏ, người đi ra đi vô đã mòn
mấy hòn tròn tròn trọc lóc. Lối này đổ ra con đường xóm xáng múc hôn
hang chạy dài tới Vịnh Dừa. Đi chút nữa là tới đám trâm bầu, chỗ con đập
vào xóm Kinh Cụt, bẹ dừa kéo xuồng nằm vảnh cổ, có bẹ đã khô quắt, có
bẹ còn tươi thơm. Xóm kinh ăn sâu vô đồng. từ vườn nhà Huệ dòm xéo về
phía tây, bỏ cánh đồng lúa lơ thơ gốc rạ là một vệt xanh rờn của dừa, của
chuối.

Và nhà Thi ở đó. Huệ với Thi quen nhau hồi nhỏ. Thi có tật khoái đi tắt
đường đồng đâm thẳng vô vườn nhà Huệ để đến trường. Tan học về, nó có
thể nhẩn nha, lang thang đồng khơi thả diều cho tới chạng vạng. Có bữa

tan trường, Thi về cùng Huệ, Thi hỏi, "tao thấy con gà mái nhà mầy đẻ bậy
đống rơm sau hè, sao mầy không làm ổ ?" Huệ xụ mặt xuống, môi trề ra
"Gà nhà tao, kệ tao." Thi mất hứng, càu nhàu :"Con gái gì... vô duyên".

Đó là chuyện hồi nhỏ, chớ khi hai đứa lớn lên, Thi nhận ra Huệ có
duyên, đã có duyên mà còn đẹp nữa. Thi học lớp trung cấp sư phạm xong
về dạy trường cấp II Ấp Chín. Thi dạy lớp sáu, ngay lớp con bé Mén con
anh Hai Mận học. Huệ đi họp phụ huynh hoài. Vô đó, không phát biểu gì,
thẹn thò ngồi cuối dãy bàn, cũng không để ý coi Thi nói gì, chỉ nhìn Thi
cười. Trời đất quỹ thần ơi, người gì cười hiền thấy thương quá. Hồi xưa,
lúc còn con nít đứa nào cũng hôi nắng, cũng lùi bùn sình, đâu phải như bây
giờ. Ở chợ hay ở quê gì rồi người ta cũng lớn lên.

Ở xóm này, người biết tụi nó thương nhau đầu tiên là con Điềm, nhỏ
bạn thân nhất của Huệ, người thứ nhì, thứ ba biết là chú thím Mười Ba.
Chú Mười Ba bán quán cà phê cặp bờ kinh xáng. Quán chú buổi sáng toàn
đàn ông, buổi trưa của mấy thím đàn bà, ôm đứa con nẹo một bên vú nói
chuyện làng trên xóm dưới. Buổi chiều, tụi con nít tụ lại quán chạy lòng
vòng trong sân chơi. Riêng buổi tối, quán chạy máy đèn chiếu phim bộ
Hồng Kông phục vụ cho đám thanh niên. Có lần coi bộ phim kiếm hiệp
"Thiên Long Bát Bộ", tới đoạn A Châu chết, con Huệ nước mắt rịn rịn,
chắc lưỡi như nói với con Điềm: "Ước gì trên đời này có ai thương tao
như ông Kiều Phong thương A Châu, chắc tao sướng tới chết luôn quá".
Con Điềm cười, ngó ra sau lưng, nói xa xôi, "Có chớ, sao mà không?". Thi
ở đằng sau, kế dãy ghế Huệ ngồi, hít đầm đìa hương tóc thơm của cô bạn
gái, mỉm cười. Ra về, Thi thả chầm chậm theo tới chỗ quẹo vô nhà Huệ,
Thi mới níu tay Huệ lại, Thi nói rằng:"Ông Kiều Phong đó mà nhằm gì, có
người còn thương Huệ hơn..." Tay Huệ ấp vào giữa tay Thi líu ríu. Sáng ra
Bà Hai, má Huệ nói với thím Mười Ba :" Làm gì hồi đầu hôm nầy mấy con
chó nhà tôi sủa ong ỏng hoài vậy không biết ?" Thím cười, chó sủa chuyện
vui.

Rồi con Điềm làm nhân chứng cho mối tình của Huệ. Gặp Thi ở đâu,
Thi nói cái gì Huệ đều kể cho Điềm nghe. Nhiều lúc Điềm phải nạt, " Trời
ơi, mầy kể cho tao nghe hoài, tao phát ghen luôn đây nè". Mai mốt đây, hai
đứa phải lấy chồng (con gái ở quê nuôi lớn không để lấy chồng thì làm gì
?), Điềm ước gì mình gặp được một người tử tế, hiền hậu, có học thức như

Thi, lấy được người chồng mà tự mình tìm hiểu, yêu thương như Huệ. Huệ
cười, chưa gì hết mà chồng chồng vợ vợ, nghe kỳ. Nói vậy, nhưng lòng
Huệ nghe ấm ran, nó mơ tới một mái nhà sớm chiều khói tỏa, buổi sáng nó
rang cơm cho Thi lót lòng đi dạy, trưa đón Thi về chăm chút nồi canh chua
bông súng ăn với cá sặc kho khô.

Thương thì thương vậy, nhưng nhắc chuyện cưới, thấy không gấp gáp
được. Nhà Thi đã nghèo mà anh em lại đông. Má Thi giao, đứa nào nấy
làm để cưới vợ riêng. Lương Thi thì ít lắm, dư dả bao nhiêu. Vì vậy mà
Thi xin đổi ra Rạch Ráng dạy trường huyện. Thi tính, ra ngoài đó Thi dạy
thêm giờ, chắc lương lên được hai trăm mấy, để dành không bao lâu nữa
đủ tiền lễ để cưới Huệ rồi. Huệ cười, cưới vợ chớ đâu phải mua vợ đâu mà
phải tốn nhiều tiền. Thi bảo, không cần rình rang nhưng cũng phải có năm
sáu bộ đồ, đôi bông, sợi dây chuyền cho Huệ không phải tủi chứ. Những
lúc nhớ Thi, Huệ ngồi mơ về đám cưới, bữa đó, chắc là vui lắm. Hết học
kỳ đầu, tự nhiên bặt cả tháng Thi không về, có về cũng chui nhủi trong
nhà, ốm như ma đói. Huệ hỏi hoài, nhưng Thi cúi đầu, tìm được ánh mắt
Thi đã khó, mong gì Thi nói ra.

Chuyện Thi thế là thôi rồi, mấy thím buổi trưa ngồi quán chú Mười Ba
cong miệng nói với nhau, nghe phong thanh Thi đi lại với con gái trưởng
phòng giáo dục huyện, cô nọ mang thai, chuẩn bị cưới. Đâu nè, thầy Thi
đâu có tệ như vậy. Ừ, nhưng nghe nói thầy Thi bị "gài" như trong Lan và
Điệp. Tội nghiệp. Tội nghiệp ai?

Thì Thi chớ ai, ở đời ngược ngạo vậy đó. Thi cưới vợ xong rồi nhưng
vẫn thường tha thểu về ở lì trong này. Huệ gặp Thi giữa đường muốn cười
nhưng Thi lầm lũi cúi mặt. Huệ lấy chồng. Thím Mười Ba chép miệng,
giọng không biết khen hay chê:"Con Huệ nó dứt tình lẹ quá ha, dứt cái
"rụp". Huệ cười, thấy đâu có chê Thuấn được cái gì, Thuấn biết Huệ từng
thương Thi mà anh cũng bước tới. Huệ bây giờ, còn chờ ai nữa ?

Huệ chuẩn bị cho đám gã mình từ mấy tháng trước. Suốt ngày nó cặm
cụi ngoài vườn. Lá dừa khô bó láng vo, tề đầu tề đít chất đầy giàn bếp,
dựng qua tới bồ lúa. Củi phơi từ lúc chớm hết mưa, lổn nhổn ngoài sân.
Mớ cọng dừa đã róc lá dựng ngoài giàn, chưa khô hẳn thì đám bìm bìm đã
leo xanh rờn, nó cũng dỡ xuống, chặt phơi. Chuyện gì nó cũng giành làm
một mình, làm từ sáng sớm tới chạng vạng, không đi coi phim nữa mà tối

tối nằm nhà nghe cải lương hoặc đưa võng cò kẹt, hát "Thương nhớ nhớ
mãi không thôi. Chàng mới ra về chị em tôi thương nhớ...". Điềm tới chơi
thường, như giữ Huệ, sợ Huệ vì Thi mà làm chuyện dại. Sợ vậy thôi, chớ
Huệ vẫn roi rói, người ta thấy nó không thèm rớt một giọt nước mắt nào
như nó với Thi chưa từng có duyên dẻ gì nhau. Điềm hỏi "Sao tao không
thấy mầy buồn gì hết ?". Huệ cười, "Tao quên ông Thi mất tiêu rồi, tệ quá,
nhớ làm chi ?" Hồi đám cưới Thi, Huệ chép miệng tiếc, phải chi Thi mời...
Không được mời nên mới nằm nhà, gió đưa tiếng hát ngang qua đồng lúc
gần. lúc xa thăm thẳm.

Hôm gần đám, Thuấn chạy xuồng qua chở Huệ đi chợ. Hai đứa mua
nhiều thứ, cuối cùng dắt nhau tới tiệm tạp hóa lựa bốn trái tim bằng giấy
đỏ lớn bằng cái thúng để Huệ dán bên nhà hai trái, buồng cưới nhà Thuấn
hai trái. Lúc Huệ giở mấy trái tim coi kỷ coi có thủng lổ không thì thấy
Thi đằng cuối chợ đứng nhìn. Huệ cười ráo hoảnh. Tưởng Huệ không thấy,
Thuấn quay qua, nhắc nhỏ, "Thi kìa, em ! ". Huệ cười, ừ, Thi đó, Thi chớ
ai, rồi biểu người bán hàng lựa thêm cho hai chữ Song Hỷ mới lại gần
chào, Huệ biểu, "Thi đừng có nhìn tui trân trối vậy, tui cũng phải lấy chồng
chớ, phải hôn. Mà anh nhớ đối xử với người ta tốt như đối xử với tui vậy
nghen". Thi gượng gạo cười rồi cắn môi quay đi. Thuấn nhìn theo, nắm tay
Huệ, nắm rất chặt, nửa như để an ủi, nửa lại giống như rịt lấy, như sợ Huệ
bỏ chạy đi mất. Huệ mắc cười, đó là lần đầu tiên từ lúc xuống mối, tới ăn
trầu uống rượu rồi chuẩn bị cưới Thuấn mới nắm tay cô. Thì phải vậy thôi,
mai mốt là vợ chồng rồi...

... Huệ ngồi chỗ cửa sổ cho tới lúc gà gáy rộ. Bà Hai lủi thủi đốt cây
đèn cóc ngồi lột tỏi, không biết có phải tỏi nồng hay không mà mũi bà sụt
sịt, nước mắt kèm nhèm. Bà con cô bác cũng trở dậy râm ran. Thức ăn đãi
buổi mai đã làm sẵn từ hôm qua một mớ nhưng thịt kho tàu vẫn chưa thấm
lắm, lớp mỡ chưa trong. Than bắt lửa cháy lép bép. Huệ kêu Điềm dậy, sửa
soạn ra chợ xã đánh tóc, làm mặt. Điềm ngồi dậy, tay lò mò kiếm cây kẹp
tóc, giọng tỉnh queo nhưng hơi bàng hoàng :

- Trời ! Sáng rồi sao ? Mau vậy ?

Đám thanh niên đằng trước quét qua nền rạp, xếp bàn ghế ra. Nhóm ca
cải lương đã mỏi mòn ngoẹo vào nhau ngủ mê mệt, thay vô đó là băng
nhạc đám cưới xập xình "Ô vui quá xá là vui..."

Xuống xuồng, Huệ giành lái máy. Điềm ngồi co ro đằng trước mũi,
than lạnh quá chừng đi. Gió này mà không lạnh sao được. Một tháng mười
ba ngày nữa là Tết rồi còn gì. Và sau tết nầy, mấy thím ngồi quán trưa bảo
nhau, "Vợ chồng con Huệ có về". Trong tiếng máy Koler 4 nổ lùng bùng,
tự dưng Huệ bảo :

- Ừ, lạnh quá, Điềm ha ?

Xuồng từ từ chạy tới đập nhỏ đầu xóm Kinh Cụt. Đám trâm bầu đứng
im lặng, xơ rơ. Huệ bất ngờ xuống máy chạy chậm, chiếc xuồng khật
khừng. Nó ngơ ngẩn ngó lên bờ, trong lòng chao chát một nỗi thèm muốn.
Nó muốn chạy vô xóm, tới nhà Thi, gặp anh và nói cho anh hay rằng nó hết
thương Thi rồi, nó quên anh, quên thiệt.

Nhưng nói để làm gì, ta ?

Nguồn: Văn Nghệ Sông Cửu Long

Lương

Lương chèo đò mướn năm mười hai tuổi. Nhà Lương nghèo, chỉ là cái
chòi rách tả tơi, từ ngày đi theo đò. Lương ăn, ngủ trên bến đò, nên nhà đã
bỏ hoang hẳn. Suốt ngày quần quật trên sông mà bộ mình đã khẳng khiu
chỉ độc cái quần tà lỏn dính đầy nhựa trong của thời làm sai vặt ở các trại
xuồng. Lương không cha, má chết sớm nên cái quần dãn dây thun không ai
may lại, nó tuột luốt mỗi lần Lương thót bụng rướn người trên đôi chèo.

Bây giờ cũng còn vài người nhớ dai nhắc hoài cái tướng Lương hồi đó.
Bây giờ Lương ba mươi hai tuổi. Anh đã chèo hết thảy chín xác đò. Bến đò
Đậu Đỏ qua xóm Miễu sang đi nhượng lại qua tay bốn người chủ. Mà,
Lương vẫn còn nghèo. Lương khoe, nghèo, cực nhưng vui lắm. Ngày trăm
lượt chèo nát mặt sông từ bến xóm Miễu qua bến chợ, anh chứng kiến biết
bao nhiêu thay đổi cuộc đời, người xóm Miễu già đi, những thằng con trai,
đứa con gái lấy nhau sinh ra nhiều thiệt nhiều đứa trẻ. Và những đứa trẻ
lớn lên…

Chỉ Lương là già câng già cấc, già cóc thùng thiếc rồi mà chưa lấy vợ.
Hỏi Lương, Lương cười hì hịch: “Tui xấu muốn chết, ai mà thèm ưng…”.
Lương xấu trai thiệt. Tướng Lương nhỏ xíu, teo héo. Đầu to, tóc dày,
cứng, cháy nắng. Một bên mắt lé xẹ. Ai cũng cười: “Cái thằng, mầy chèo
mà không ngó đằng trước, ngó đâu trật lất vậy?”. Lương không giận tựa
như không biết giận. Cái thân nhỏ mồ côi mồ cút, nghèo xác xơ mà bày đặt
giận cuộc đời thì làm sao sống nổi. Suốt ngày Lương hệch miệng ra cười,
làm như vui, làm như không, khó nắm bắt. Trong Lương như một người trí
não chậm phát triển. Lương khoái cặp mắt mất đoàn kết của mình lắm,
người ta nhìn anh biết, chứ anh mà nhìn lại, người ta tưởng anh ngó đâu
đâu.

Bông cũng bị Lương nhìn như vậy. Nhà Bông cũng ở bên xóm Miễu,
gần chòm mả Tiều. Lương biết Bông từ hồi Bông còn đi học. Bông mê đi
đò, lần nào nó cũng năn nỉ Lương lén bà chủ bến cho nó ăn gian thêm mấy
bận nữa. Nó ngồi đằng mũi xuồng, thò chân xuống nước quậy quậy chơi.
Lương bảo dưới sông nhóc cá sấu, Bông tin liền. Sao mà Bông dễ tin vậy.
Ngày nào, Bông cũng mặc chỉ một cái áo trắng bằng vải soa lông vịt, chiếc
áo hơi ố vàng, rộng thùng thình. Tan học, Bông cùng một bầy em lít chít đi
mót cây vụn ở các trại xuồng về nấu cơm. Má nó có một chiếc xuồng cũ,
hai bên be bể như cá chốt rỉa, vớt bọc dưới sông. Ba nó đi nhậu, nhậu xong
về đánh má con nó. Lớn lên, mỗi lần qua đò, Bông thôi vọc nước nhưng
đăm đăm nhìn ra xa. Con sông Thủ đến ngã ba Vàm bỗng cuồn cuộn quặn
đau khi hoà sông Gành Hào ra biển.

Bông lớn mau lắm. Chuyện đó không biết có mắc mớ gì mà tự nhiên
Lương khoái soi mình xuống sông, những khi vắng khách, Lương ngồi
mằn mằn lấy cồi mấy hột mụn trên mặt. Lương than với bà Tư, chủ bến
“Lúc này dì thấy tui đen không?” Bà Tư cười,” Chà, hỏi kiểu này chắc biết
làm điệu rồi. Muốn vợ hả? Mầy ráng dành dụm tiền, mai mốt có vợ rồi tao
sang lại bến đò cho mà làm ăn”. Con mắt lé thờ ơ nhìn chỗ khác, nhưng
con mắt còn lại thắp lửa lên. Mắc mớ gì Lương nghĩ tới Bông.

Bông thôi học. Bữa cuối tan trường, qua tới bờ xóm Miễu, Bông không
chịu lên, nó biểu Lương cho nó đi thêm bận nữa, từ mai nó đã thôi học rồi.
Từ mai, nó vẫn qua đò, nhưng nó đã khác, con Bông đã khác.

Con Bông đã khác. Buổi sáng, Bông mặc áo rách qua chợ, buổi chiều
về. Trên mình là váy ngắn, áo yếm, vai quàng hờ hững hai cái dây nhỏ xíu
có cũng vậy mà không có cũng vậy, vịn hờ cái áo khỏi tuột xuống. Bông
hỏi Lương: “Thấy tui đẹp hôn?” Lương hệch miệng ra cười: “Đẹp dữ dằn
luôn”. Bông lườm một cái rồi hất mặt đi, “Đẹp khỉ khô gì, tui đâu có
ham”. Bông bước lên bờ, đạp đạp mũi đò ra.

Đám em Bông mặc áo mới tới trường. Má Bông sắm được chiếc xe
đẩy bán bánh mì thịt dài dài qua các hẻm. Ba Bông đi nhậu về, đã ngủ rất
say.

Người xóm qua đò xầm xì Bông đi bán bia bên cầu, quán “Đêm sầu”.
Bốn giờ chiều, Lương đưa Bông qua chợ. Bông nói giờ đó quán chưa có
khách đâu, nhưng con mẹ chủ bắt phải mặc quần lửng ngồi ngoài băng đá
đằng trước quán. Một bầy con gái ra đó giả đò ngắm mây trôi, coi xe cộ
qua lại chơi nhưng thật ra là để chào hàng. Bông trở về lúc hai ba giờ sáng,
quần áo xốc xếch, tóc mai dính bết vào khuôn mặt đậm đà son phấn. Đôi
mắt dại đi vì say, vì mất ngủ, người sềnh sệch mùi bia, đến nỗi Bông ngồi
gần, Lương hít hơi men muốn xỉu luôn.

Lương ăn trên sông, ngủ trên sông nên không biết ở phía bờ, người ta
đưa đẩy cuộc đời Bông như thế nào. Nhưng thế nào thì Bông chắc cũng
giãy giụa, quặn đau như nước ở ngã ba Vàm vậy. Bởi vì Lương tin Bông,
Lương hiểu Bông mà.

Dăm bữa, Bông rút trong áo ra một nắm tiền, xoè ra tròn như chiếc
quạt, phơ phất mát mặt Lương, Bông cười,”tui giàu rồi”. Lương lắc đầu,
Bông biểu Lương chèo đi, chèo hết đêm nay. Lương chèo trong những ánh
đèn hắt ra từ hai bên bờ xóm chợ. Bông nhìn ra sông, cái nhìn vẫn buồn
như lúc trước nhưng nó đã đanh đi, chai lì đi. Lương nhìn mà Bông đâu có
hay. Lương hỏi Bông bộ tính làm như vầy hoài sao. Bông cười, chừng nào
có người cưới tui. Lương hỏi, “Xấu xấu Bông chịu không?”. Bông cười,
“Thân tui gì còn kén chọn nữa, khùng?”.

Lương mà khùng ? Hỏng dám đâu. Lương ngồi gãy tay, gãi đầu hỏi bà
Tư coi bà còn nhớ lời hứa hồi trước không, bà cười,”Nhớ, nhớ chớ sao

không? Tiền mày gởi tao, dư sức qua cầu rồi”. Nhưng bà không biết đâu,
Lương còn nhiều dự tính nữa, anh muốn cất lại căn nhà đã bỏ hoang lâu
rồi. Lương muốn đóng một chiếc đò mới, cẩn vỏ xe quanh be, lấp dầu
trong, cho từng sớ gỗ đỏ au au.

Lương đi xin cây vụn về để sẵn dưới sạp, rảnh rảnh, anh lấy ra, cưa đẽo
đóng một cái hộp đựng tiền nho nhỏ, nhiều ngăn. Ngăn đựng giấy bạc hai
trăm, năm trăm, ngăn đựng giấy bạc một ngàn. Lương mua giấy nhám về
đánh cho nó bóng lên, rờ tay cho mát rượi. Lương giấu nó đi để khỏi ai
trông thấy, sợ người ta hỏi tới hoài. Lương nói thiệt, người ta cười, bảo
Lương cầu cao … Mắc cỡ lắm. Mà, anh còn chưa nói với Bông.

Nhưng Bông đã nói trước, Bông khoe, “Chắc tui bỏ nghề, tui lấy
chồng”. Lương rà mái chèo cho đò cặp bến, Lương hỏi Bông lấy ai? Bông
cười: “Cái ông hồi nãy đưa tui về”. Lương muốn sụm bộ giò, lặng người
mà miệng vẫn cười hịch hạc, “Sướng nghen”.

Ông già vẫn thường đưa Bông về xóm Miễu. Người ta nói, con Bông
ham giàu nên ráng kêu ông ngoại đó bằng anh. Bông giẫm cái cười của
cuộc đời lên đôi giày cao hai tấc, đường kính gót một phân. Bông chờ ngày
lấy chồng.

Nhưng bà già, vợ ông già không chịu, bà lùa bầy con qua nhà, rọc
nham nhở mái tóc dài của Bông, xé quần áo, lột sạch những món đồ trang
sức Bông đang đeo. Chuyến về, đám người đó qua sông. Lương trừ trừ chờ
canô chạy qua rồi nương theo sóng lớn nhận chìm đò luôn. Bà già suýt
chết đuối, may nhờ Lương ngoi ngóp kéo lên bờ. Bà vừa níu Lương vừa
chửi: “Đồ không có văn hoá, đồ thất học”. Lương cười hề hề, sao bà chửi
câu nào trúng câu đó vậy.

Bông biết chuyện, Bông nói trong ngân ngấn nước mắt “Làm chuyện
đó chi vậy, Lương? Của người ta thì trả lại cho người ta đi. Sao mà tui dễ
tin người quá vậy không biết”. Lần đầu tiên, Bông gọi Lương theo đúng
tên của anh chứ không kêu “khùng”, kêu “đò” nữa. Lương sướng tê người
đi. Bông ngồi chỏi tay ra ngoài sau, ngẩng mặt lên nhìn Lương như chị Hai
nhìn thằng Út, như con chó Vá nhìn đống thóc.

- Tui biết anh thương tui mà, Lương.

Lương cười. Khuya đó về, sông vắng. Lâu lâu mới có một chiếc xe chở
cát, chở dầu tạch tạch đi qua, ánh đèn đỏ lòm xa xa như ánh nến. Bông
biểu có thương Bông thì ngồi lại gần Bông đi. Nước đứng rồi, đò có trôi đi
đâu mà sợ. Hai đứa ngồi một bên be xuồng, nó nghiêng nghiêng lơ lửng.
Bông biểu Lương nắm tay nó đi, Lương không dám, hai đứa cách nhau
chừng bốn gang rưỡi. Lương nín khe hồi lâu rồi thở ra:

- Gió mát thiệt, hen?

- Lương!

- Gì?

- Ôm tui đi.

- Ý trời, người ta dòm.

- Thây kệ họ. Ôm tui đi

- Thôi

Bất thần, Bông xô Lương té ngửa xuống nước. Đợi Lương vẹt đám rác
trôi lều bều, trồi đầu lên, Bông hét:

- Chê thân tui dơ dáy, nhơ nhớp nên không dám động vô tui chớ gì.
Vậy mà thương tui sao ? Đồ xấu xí, đồ khùng.

Lương vịn một tay vô be xuồng, một tay vuốt nước trên mặt. Trong
lòng anh nghĩ rất nhiều mà không nói được lời nào. Anh khờ khạo không
có năng khiếu nói, lâu rày anh chỉ biết cười. Lương mà khùng? Lương chỉ
không muốn mình giống như bao thằng đàn ông khác, nhìn Bông như nhìn
một món đồ chơi. Bông là Bông, là con gái, là người.

Sau nầy, Bông dửng dưng qua đò như chưa hề có cái đêm hôm đó.
Bông đi với một thằng con trai mới. Thằng nầy để tóc năm năm nên Lương

kêu nó bằng “Năm-năm”. “Năm-năm”trẻ măng, quần áo thơm, đầu tóc
thơm, chiếc xe phân khối lớn nổ tè tè ra đám khói cũng thơm. Bốn giờ,
“Năm-năm” đón Bông ở đầu bến đò. Nó hất mặt hỏi Lương có biết Hồng
không? Lương nói Lương chỉ biết Bông thôi. Lòng anh nghĩ, dù là Hồng, là
Mai, là Cúc thì vẫn là Bông. “Năm-năm” cười sùi sụt: “Ông nội này cù lần
thiệt”. Bông qua sông đi rồi. Mấy bà già đi chợ về nguýt muốn rách đuôi
con mắt:

- Con gái con đứa gì mà ngồi vểnh phao câu, thấy ghét.

Lương lặng lẽ cười. Anh đưa Bông đi rồi chở Bông về. Kỳ cục, Lương
không biết rằng mỗi lần thấy Lương dại miệng kéo răng ra cười là lòng
Bông quặn đau. Bông muốn nhìn thấy anh buồn, thấy trong mắt anh lộ ra
một cái nhìn ghen tức. Nhưng Lương không được thông minh lắm, Lương
không hiểu. Lương khùng.

Lương không ngờ. Chiều đó anh đưa Bông tươi hồng qua sông, sáng
hôm sau má Bông với đám em qua đò, mếu máo:

- Con Bông nó bị tai nạn.

Nghe nói Bông bị thương trong lúc đua xe cùng “Năm-năm”.

Nghe nói cột sống Bông bị tổn thương nặng. Một nửa chi dưới đã bất
toại.

Lương chỉ nghe người xóm Miễu qua đò nói lại. Lương không bỏ đi
đâu được đôi chèo. Lương không rành cái gì ngoài cái bến, dòng sông, đất
đai xóm Miễu. Lương ngồi tưởng tượng ở trong bệnh viện chắc Bông buồn
lắm. Lương chờ Bông về.

Bến đò xóm Miễu thay đổi chủ. Lương vẫn mãi miết chèo qua chèo lại,
càn lên dòng chảy, lên sóng nước mà đi. Bông ngồi trên bến thu tiền. Nó
vuốt phẳng phiu từng tờ giấy bạc lẻ nhàu vào từng ô của chiếc hộp Lương
đóng ngày xưa. Người không biết qua bến nhìn Bông xinh đẹp tươi hồng
rồi nhìn vẻ mặt già háp của Lương mà lòng tiếc hùi hụi, tiếc đôi đũa mốc
với cái mâm son, tiếc bông lài trắng với bãi cứt trâu xanh. Người biết

chuyện cười Lương khùng, cưu mang một đứa con gái lỡ lầm còn thêm
chuyện không còn khả năng làm vợ.

Nên bên kia chợ người ta gọi bến này là bến Đậu Đỏ, bên này bờ xóm
Miễu, người ta kêu bến “Lương khùng”.

Nguồn: Giao Thừa, NXB Trẻ, tái bản lần 2, 5/2004

Bởi Yêu Thương

Bao giờ qua cửa Sáu Tâm cũng cằn nhằn. Bao giờ qua cửa anh cũng
thấy Điệp lúi húi dọn dẹp, nấu nướng gì đó, “Mấy chuyện lặt vặt, để tôi
làm, sao không chịu nằm nghỉ không biết”. Bữa nay thì tới lượt chị nhằn,
Sáu Tâm về nhà với đôi đầu gối bê bết máu :

- Tâm lại té à. Đi đường phải cẩn thận chớ.

- Không - Anh bảo - Hôm nay dạy con San nó đi gối .

- Tuồng gì ?.

- Phàn Lê Huê.

Chị bắt anh ngồi xuống gường, khẽ khàng vén ống quần lên, tháo cái
chân giả ra, băng bó lại đầu gối cụt chỏng chơ vẫn còn tươm máu. Sáu
Tâm nghe một giọt nước mặn nhỏ xuống làm rát bỏng chỗ vết thương, anh
càm ràm ( như tía chị ); “Khóc cái gì. Chút xíu vậy cũng khóc “.

Hồi trưa này, San cũng ôm đầu gối anh mà khóc.

San là học trò của anh, nó làm tiếp viên ở quán Mây Lang Thang. Trưa
nào, anh kéo cái bội khăn đi ngang cũng thấy nó ngồi băng đá đằng trước
sân ngó cuộc đời. Son tô, phấn trát đậm như mấy người lên đồng. Có bữa
anh dừng lại chỗ gốc bàng, đứng rao : “ Mười ngàn năm cái khăn. Khăn
Mỹ … Tho có ho như thầy Minh cũng không rách. Mua khăn cô nhỏ. Khăn

mới lau tủ cũ, cũ lau xe …”, anh thấy nó cười. Một bữa nó hỏi, có phải
ngày xưa Sáu Tâm từng làm kép hát không ? Sáu Tâm tự trào, tôi mặt rổ
như “ ga-mo-qua-xa-ky “( gà mổ quá xá kỹ) , đầu tóc bù xù, xi cà que,
mình mẩy lúc nào cũng hôi mồ hôi mà là kép chánh sao? Nói chơi hoài.

Nhưng San tin. Hồi đó đoàn Mây Mùa Thu về hát ở đình Tân Thuận.
Hôm ấy, đoàn hát vở “Đời cô Lựu” thiệt khuya. Ông bán khăn này còn trẻ
lắm, ông đóng vai Luân, mặc bộ đồ bà ba vá chằng vá đụp, quần thì xăn
ống thấp ống cao. Lúc xả giàn (* ) là tới đoạn Luân quỳ xuống ngang gối,
ôm cô Lựu ngẩng mặt lên, kêu mẹ. Trời ơi, San bưng rổ khoai ế đứng nhìn
mà rưng rưng nước mắt, sao mà cô Lựu ôm Luân gọn gàng trìu mến đến
như vậy, sao Luân hạnh phúc và sung sướng đến như vậy.

Đó là lúc San ước mơ sau này lớn lên sẽ trở thành đào hát. Ừ, trở thành
đào hát, không cần phải đóng vai chánh, nổi tiếng làm gì, hát phụ cũng
được, đóng vai ác, vai hầu gái, cung nữ, bà già cũng được… Nhưng San
mê vai có má nhất. Dù người mẹ nghèo bị hắt hủi cỡ nào, người mẹ giàu
tàn nhẫn cỡ nào để chia cắt duyên con (như mấy tuồng cải lương bây giờ
hay hát), nhưng có làm gì thì hết thảy đều vì quá thương con mình.

San hai mươi bốn tuổi, hai mươi bốn năm má mất. Bà chết vì sinh khó.
Cha San thường sau rượu, lúc say phà cái mùi hèm khăm khẳm vô mặt
San, “ Tại cái con vô dụng này nên tao mới khổ sở như vầy, vợ cũng chết,
tiền cũng hết”.

San cố sống để khỏi phải là đứa vô dụng. Áo cha rách, San khâu. Cha
kêu buồn ói, San chạy lấy thau lại hứng, dấp khăn nóng cho người. Sáu
tuổi nó đã è ạch nách cái rổ khoai lang luộc, xách thùng mía lạnh rảo chân
khắp làng trên xóm dưới. Mười hai tuổi nó xin chạy bàn, rửa chén ở quán “
Mây Lang Thang”, mười tám tuổi nó lấy chồng. Phải lấy chồng mới có
tiền lễ để cha nó đổi chiếc xích lô lấy cái Honda. Mà, đời kỳ thiệt, San lấy
ngay cái thằng hồi nhỏ nó ghét cay ghét đắng. Nó nhớ như in những lần na
cái thùng mía lạnh ngang qua nhà, thằng chồng nó lúc đó chừng mười,
mười hai tuổi chuyên chặn nó lại, giật mía mà ăn. Có bữa San cự, thằng nọ
vạch quần ra đái tỏn tỏn vô thùng mía, vừa đái vừa cười ha hả. Hôm đó,
San về nhà mà trong tay không có tiền. Dì nắm tóc nó mà đánh, San có nói
gì thì dì cũng không tin. Bây giờ lại lấy nhau, mỗi lần thấy chồng tuột

quần, lòng San dậy lên một nỗi căm thù. Được hai tuần, San thôi, lại bỏ về
quán Mây Lang Thang, nhưng không còn rửa chén mà ngồi trong mấy cái
buồng vuông vuông nhỏ nhỏ để tiếp khách.

Ước mơ xưa chưa bao giờ trở thành hiện thực. Những khi quán vắng,
San cố ngủ cho nhiều, ngủ là khỏi thấy lòng buồn, má hy sanh cho cái phận
bọt bèo này làm chi không biết. Ngủ để coi có mơ thấy mình trở thành đào
hát không. Ngủ vì không thích tụm lại với chị em để đánh bài, bàn số đề,
giũa móng tay, nặn mụn hay đi mua sắm áo dây, váy ngắn.

Mất gần một tháng Sáu Tâm mới nghe hết câu chuyện đời của nó. Mỗi
bữa ngồi đụt nắng dưới gốc cây còng trước quán, San kể anh nghe một
đoạn. Nhưng anh kép cũ không nhắc gì đến vầng hào quang cũ, chỉ San
ngồi nhắc hoài, nó kêu anh dạy nghề. Sáu Tâm bảo, “ Nghề hát bạc lắm “.
San bảo, nghề của em còn bạc hơn, bạc tại chỗ, những thằng mằn nắn
mình, kêu mình bà xã ơi, cưng ơi, toàn là tụi coi khinh mình như rác. Dứt
khoát, em phải trở thành đào hát, như đào Điệp ở đoàn chú vậy .

San nhớ, cô đào thiệt hiền, dân dã, tan buổi diễn để nguyên bộ áo dài
nâu, cái đầu bới ngồi ăn cháo vịt. Thấy San cứ tần ngần nhìn, cô hỏi San
đói không. San gật đầu, không đói nhưng vẫn gật đầu. Cô gọi thêm một tô
cháo, biểu San ăn đi, ngồi kế cô mà ăn. San ngồi trước tô cháo nhưng cứ
nhìn cô, chỉ mong được nép vô lòng kêu tiếng má. Đào Điệp hỏi, con bán
khoai hả, sao tan hát rồi mà không về? Khoai còn hết? Cô mua cho. Ăn
xong, con mau về đi, tan hát rồi, đường tối lắm.

San nhớ hoài cái khuôn mặt dịu dàng đó, bao giờ nó cũng nghĩ, má
mình còn sống dứt khoát giống cố ấy. Nó kết luận, chỉ gặp một lần thôi mà
em thương cổ suốt đời.

Câu chuyện làm cho Sáu Tâm xúc động, gương mặt đen đúa trầm lặng
như tượng gỗ bỗng mềm lại. Anh bảo anh sẽ dạy. Ở đâu ư? Tại cái sân
dưới gốc cây bàng này. Sân chật đầy lá rụng có bữa bỗng dưng biến thành
sân triều. Sáu Tâm gọi, “Cung nữ !”, San dạ, te te đi ra tay dâng chén rượu
ngang mày. Người đời qua lại, có cười.

Đám khách nhậu trong quán biết Sáu Tâm là anh kép hết thời, cứ đòi
nghe cho được. Mấy lần bà chủ quán ra biểu anh, “ hát vài câu đi rồi có
tiền” (như bà mẹ biểu đứa con nít ăn cơm đi rồi cho kẹo), lần nào Sáu Tâm
cũng lắc đầu. Bà phật lòng, nghèo còn sĩ diện, nghèo mà không biết nghe
lời người có tiền. San hỏi, anh bảo :

- Có làm gì, đi đâu, chưa bao giờ tôi quên mình là nghệ sỹ, nghệ sỹ là
người của công chúng, người ta yêu mình bởi họ thấy mình cao quý hơn
họ, tôi không thể vì tiền mà sống hèn được. Cô nhỏ, sau này có trở thành
đào hát, cô nhớ lời tôi nghen.

Mỗi ngày, Sáu Tâm ghé chỗ San chừng mười mười lăm phút. Thời gian
còn lại anh kéo cái bội đan bằng nan tre có gắn mấy cái bánh xe đi bán
khăn, áo dạo. Anh cần tiền, nhiều tiền. Nhưng anh cũng muốn về nhà. Nên
lúc nào trong lòng anh cũng như lửa đốt.

Nhà Sáu Tâm ở xóm Gò Mả. Xóm nhỏ tụm lại trên nền nghĩa địa cũ.
Những ngôi nhà cửa trước luôn mở về phía nội ô như bị người ta lấn tới
nên giật lùi đến đây. Nhà anh cất kề chòm mả lạng, anh không sợ, ma cũng
như người, mình tử tế với họ thì họ cũng tử tế với mình. Chỉ ngại, những
lúc anh không ở nhà, chị thế nào cũng mở cửa ra, nhìn những chòm cỏ xa
xanh kia và nghĩ về cái chết.

Điệp càng ngày càng yếu. Chị ốm, mỏng như hột cốm dẹp. Tóc đã rụng
đến nỗi ở xa chừng mười bước có thể đếm được từng sợi, từng sợi còn sót
lại . Chị thôi xót xa rồi. Thôi từ cái bữa Sáu Tâm đã làm vỡ gương, chị
nhắc hoài anh chưa mua lại. Thôi từ cái bữa mơ màng thấy anh nhặt tóc
chị rụng trên gường đem đi giấu ở cái thùng đạn hồi trước đựng đồ nghề
vá xe. Chị níu lấy anh, vùi nước mắt vô ngực anh mà ướt :

- Tâm ơi ! Tâm khổ vì tôi chi vậy ?.

Đâu mà biết nà. Tại duyên nợ. Điệp lớn hơn Tâm tròn con giáp. Lúc
anh mới vô đoàn hát, anh gọi Điệp bằng chị, xưng em. Điệp toàn hát vai
má anh, ráng lắm thì cũng vai em trai, loại em chuyên đi đưa thơ cho
người yêu chị gái mình. Vậy mà yêu, yêu tréo cẳng ngỗng, cũng không biết
để lòng thương lúc nào, ghê lắm cái lối thương thầm, thấy đầm đầm vậy

chứ rứt không ra. Lúc đầu thì Điệp thấy buồn cười lắm, chị cứ theo chọc
anh hoài, thí dụ tụi mình làm vợ chồng, phải gọi làm sao, Tâm ha ?.

Cho tới cái bữa về hát Vàm Lẽo, nữa đêm trải chiếu nằm ngủ dưới
khán đài, sàn diễn đổ sập xuống, Sáu Tâm đẩy Điệp ra, chỉ anh là còn kẹt
lại trong đống đổ nát. Xương ống quyển bị dập. Đau lắm, nằm một chỗ,
không xoay mình được. Ông bầu cũng nghèo, tiếc tiền, cứ bảo, trặc chân
chút đỉnh rồi sai người đi hái thuốc về bó, đắp thuốc tới khúc chân bị hoại,
lầy lụa, người ta mới đưa anh đến bệnh viện. Tháo khớp. Nỗi đau không
nói được bằng lời, lìa khúc chân là mãi mãi đứt lìa sân khấu.

Đó là những năm sân khấu cải lương lâm vào cảnh khó khăn. Đoàn hát
phải biễu diễn khắp cùng quê xó, phải trưng dụng những dụng cụ phụ diễn
đã bị nắng mưa làm mục nát. “ Mưa Mùa Thu” rã gánh, ông bầu bảo, còn
ai hát hò gì nữa, tới Hồng Điệp cũng phải bỏ nghề rồi, trông mong gì. Điệp
cùng Sáu Tâm dìu dắt nhau đến cái xóm Gò Mả này. Chị không hối tiếc,
cuộc đời người ta ngoài ăn với ngủ, thời gian còn lại là đi tìm một nữa của
chính mình. Chị thì có anh.

Hai người, hai đôi tay hồi nào giờ chỉ quen múa gươm, lẫy roi, sảy
ngựa với ba cái chân để kiếm sống. Cực khổ nhọc nhằn nhưng không nguôi
thương nhớ nghề xưa. Điệp xin từ ông bầu rất nhiều món đồ diễn, đem về
cất kỹ, thỉnh thoảng, chị mặc áo đính kim sa hát Mạnh Lệ Quân với anh.
Lúc đó Điệp vẩn chưa phát bệnh.

Bây giờ chị không còn sống bao lâu nữa. Khối u ở cổ đã đi vào não.
Gương mặt xinh đẹp của chị biến đổi, nhiều bữa ngủ thức dậy, đôi mắt
sưng húp, mũi chảy máu ròng ròng. Tai bắt đầu ù ù không nghe rõ. Nếu
không phải trang trãi tiền thuốc cho chị, Sáu Tâm đã không lang thang
ngoài đường. Anh muốn được ở nhà, ở bên chị, nắm nuối từng giây từng
phút, để lúc chị đau anh giúp cho ly nước, vốc thuốc, cái khăn ướt lau mặt,
để ôm ghì chị vào lòng mỗi khi lên cơn vật vã. Nhiều bữa mưa dầm đụt ở
mái hiên nhà nào đó, Sáu Tâm thèm được khóc. Anh nhìn mãi đôi tay
mình. Đôi tay từng đi làm mướn, đi bốc mả, vá xe, đôi tay từng bưng bê ở
nhà hàng này, quán nhậu nọ sao lại bất lực không thể níu giữ người mình
thương.

Nhưng bao giờ anh cũng về nhà với khuôn mặt tươi cười. Cười không
phải vì vui. Anh nghĩ, may mình là nghệ sỹ, nếu không, sao có thể cười
giòn khi đang tan nát lòng đau. Nhiều khi, về tới đầu xóm, Sáu Tâm phải
dừng lại, đốt điếu thuốc để lắng cảm xúc của mình lại.

Anh sợ cả lúc bước vào nhà thấy chị đang nằm ngủ, Điệp biết hết. Nên
mệt mỏi thế nào chị cũng làm cái gì đó để đợi anh về. Chị thương anh quá.

May mà có San. Câu chuyện của nó làm cho cả hai người nhận ra họ đã
sống một đời nghệ sỹ đầy ý nghĩa. Như San, họ chưa thay đổi được cuộc
đời bất hạnh của nó nhưng đã an ủi nó nhiều. Điệp bảo :

- Em không tiếc gì đâu. Tâm đừng buồn cho em nữa, nghen.

Chị dặn, đừng nói cho San biết chị sống với anh, lại bệnh hoạn như
vầy, “ nó đã giữ trong lòng một hình ảnh đẹp để ước mơ, mình đừng phá
hư đi “. Nhưng rồi một đêm chị không ngủ mà nằm nghe trái tim anh đập
từng nhịp gấp rãi, anh đang sống, chị nói với lòng, cái cơ thể này đang
sống, mình nỡ nào để anh tạnh nguội theo mình. Vô tình, chị nghĩ đến San.

Bất ngờ, một buổi trưa, San tới. Hôm đó Sáu Tâm không đi bán mà ở
nhà lợp lại cái mái che đằng trước, lúc này trời trở gió, mưa cứ tạt vô nhà.
Anh còn kịp chạy lại lấy cái khăn vắt đầu gường đội lên đầu cho chị như
vẫn thường làm khi khách đến nhà. San hơi khựng lại, nhưng nó nhận ra cô
đào Điệp năm nào. Vẫn còn đó một đôi mắt hiền, hơi ướt, dịu dàng :

- San phải không ?.

Và còn đó một giọng nói mềm như lá lụa non.

Đó là một ngày trời oi nắng, mây đứng trân trên trời. Đó là ngày San
nhận ra, trước người đàn bà đau ốm này đây, mình vô tình gây nên tội, tội
đẹp. Và tim nó thắt lại một cái đau nhói, vậy ra, người đàn ông bán khăn
áo dạo không ở một mình. Không biết làm gì, San lại mở cửa sổ ra, nhìn
những chòm cỏ xa xanh,nó kêu lên, “trời ơi, ở đây bảnh thiệt, em thích
một căn nhà như vầy lắm”, lòng vừa đau vừa thẹn thùa cười cái cọc đi
kiếm con trâu.

Sau này, mỗi khi rảnh, dù Sáu Tâm có kéo cái bội khăn lang thang trên
đường phố, San cũng lại nhà. Căn nhà mà hồi mới thấy xa xa, nó tưởng là
nhà của mình. Bây giờ, lại đó, San quét nhà, nấu cơm, đợi Điệp ngủ San
kéo mềm tới cằm cho chị rồi lượm những sợi tóc buồn xơ xác như những
chiếc lá lìa cành đem đi giấu. Bữa trưa đầy gió, chị biểu San đem lược lại
chị chải tóc cho. Nó có mái tóc hệt chị ngày còn trẻ. “Tụi mình có nhiều
cái giống nhau nghen. Chị cũng không có má, lớn lên trong trại mồ côi.
Chị đến với sân khấu để vay mượn những thâm tình mà mình chưa hề có.
Hồi nhỏ chị cũng cực lắm, nhưng không đến nỗi sa chân như San. Chị em
mình còn một chuyện giống nhau nữa, đố San biết, tụi mình cùng thương
anh Sáu, thương lắm, phải không ?”.

San ngơ ngác hết mấy giây rồi lắc đầu. Chị bảo đừng giấu chị. “ Ừ, nếu
không chê Tâm tàn tật thì bao giờ chị đi cho chị gởi lại. Em làm lại cuộc
đời đi, Tâm rộng lòng lắm, không chấp nhứt chuyện này nọ đâu. Tâm dễ
tánh. Mặc gì cũng được, ăn gì cũng xong. Con người đàng hoàng, nghệ sỹ
mà đàng hoàng, không phù phiếm, buông thả. Kiếm người tin được không
phải dễ đâu, San”.

San không trả lời, không thể nói dối lòng rằng ” Thôi! ”, nhưng cũng
không thể gật đầu cái rụp. Có phải là trao trái chanh trái bưởi cho nhau đâu
mà một người đàn bà trao người mình thương yêu nhất cho một người đàn
bà.

Sáu Tâm không biết chuyện này. Tối lại nằm gối đầu lên tay anh, chị
bảo, “ San nó thương anh lắm”. Anh cười, “Tôi bây giờ đã thành ông già,
còn cô nhỏ đó …” Chị cũng cười, “Có sao, như Tâm với em”. Sáu Tâm
biểu, “ Ngủ à nghe”. Nhưng chị biết anh vẫn thức bởi những ý nghĩ mới
mẻ trong lòng. Chị thì ngủ, giấc cuối cùng, sâu thiệt là sâu. Đắp cỏ muôn
đời.

…. San bỏ quán Mây Lang Thang, chiều chiều ngồi bán chuối, khoai
lang nướng mỡ hành bán ngoài cổng nhà văn hoá. Hỏi về giấc mơ trở
thành đào hát. Nó cười đã bỏ lâu rồi. Đi hát lỡ nổi tiếng, thí dụ thôi nghen,
người ta biết lúc trước tôi từng làm tiếp viên quán bia thì nhơ danh cả một

giới nghệ sỹ, làm người ta mất cảm tình với cải lương, vậy khác nào hại cả
nền sân khấu nước nhà.

Cũng giống như phim tình cảm, đôi khi người ta vì yêu mà rứt ruột lìa
xa người mình yêu. Biết làm sao, hoàn cảnh vậy mà .

Sông dài con cá lội đâu

Lần nào về, bông súng cũng trổ hoa đầm đìa xóm Phố. Bông nở xòe kín
mặt nước hố bom, ao làng, mé kinh. Dì Diệu nắm tay con Quỳnh, con gái
nhỏ của dì Đào, đứng bên đường tim đau rưng rức, có phải tại mấy cái
bông súng kia mà mình nhớ xóm Phố đau thương này không. Hay là tại hết
thảy cây cỏ lá hoa, mái nhà nhang khói tỏa, lối xóm đầy bông dâm bụt đỏ,
hết thảy hình ảnh đó đều cứa xót lòng dì.

Xóm Phố giỗ hội vào ngày mười chín tháng bảy ta, ngày mà ba mươi
bốn năm trước, B52 của giặc bỏ bom rải thảm xuống cái xóm chưa đầy
năm mươi nóc gia này. Chỉ có những người tản cư ra chợ, đám thanh niên
vô du kích ém trong đám lá bạt ngàn là còn sống sót. Ở xóm Phố bây giờ
toàn là một lứa tuổi với dì Diệu. Gặp nhau khum khum bàn tay che nắng
cho đỡ chói hỏi coi phải anh Năm, anh Bảy không, sao mà già quá vậy nè.
Họ mới hỏi lại :

- Vậy chớ cô Diệu có còn trẻ đâu.

Ừ, có còn trẻ đâu, dì Diệu năm nay đã sáu mươi chín tuổi rồi, tóc đã
ngã màu khô quánh của đất mà tóc vẫn dài, mỏng tanh bới gọn như củ tỏi.
Dì Diệu rời xóm Phố lên giúp việc nhà dì Đào đã ba mươi bảy năm, chính
vì vậy mà dì còn sống sót. Nhớ quê thì hơn hết thảy người ta, ngày nào
cũng nhớ nhưng mỗi năm dì chỉ về một lần, là lần đám giỗ cả nhà dì cũng
là giỗ hội xóm Phố, còn đám giỗ ba dì, dì Đào cho phép làm ở nhà, bữa giỗ
đơn sơ, dì Diệu ngồi khóc lặng. Đám trẻ nhà dì Đào vẫn thường nghĩ, tại
sao tụi nó cũng mất cha mà không đau đớn, ray rứt như dì Diệu. Dì Diệu
không có chồng, đám trẻ cũng không nghe nói là đã thương ai. Coi lại cái
tướng nhỏ thó quắt queo khô héo của dì chắc là chưa bao giờ dì yêu, vì
tình yêu nuôi sống người ta mãnh liệt lắm. Năm nào cũng vậy, giao mùa dì

Diệu là người hay trước nhất, khi cả nhà thức dậy, dì Húa bảo gió bấc về
rồi, về lúc dì quét lá ngoài sân. Gió về là mùa Tết về, mùa cưới về. Dì Đào
chép miệng, năm nào má cũng hứng nước mưa đầy mấy cái mái để coi có
xài đám gã con chị con em không mà chờ hoài không thấy. Quỳnh là đứa
cắc cớ, "Tụi con thì chắc còn lâu, hay là năm nay gã chồng cho dì Diệu
nghen, má, chớ để gió này, dì Diệu lạnh chịu gì thấu".

Hồi còn trẻ, chọc ghẹo là do thành ý, nhưng chọc hoài mà dì Diệu vẫn
chưa lấy chồng, mỗi lần nhắc, miệng dì cười mà mắt dì rờn rợn một nỗi
đau nào đó, dì Đào mới nạt mấy đứa con gái, biểu thôi đi. Quỳnh chắc
chắn là ngày xưa dì Diệu có hứa hẹn ai với ở xóm Phố rồi, chỉ lạ là không
nghe ai kể, nên về giỗ hội lần nào, Quỳnh cũng để ý coi hồi trẻ dì yêu ai
trong đám đàn ông đen đúa, rụng răng này.

Năm nay giỗ hội lớn vì trúng mùa, vì những người đi xa xiêu lạc hẹn
nhau về, nhưng coi bộ không có ai là người yêu cũ của dì Diệu. Không ai
nhắc chuyện tình yêu gì hết dù là lời nói vô tình. Nấu nướng xong, dọn lên
cúng, mọi người rảnh tay, ngồi lại uống nước trà, ăn trầu, bánh mới nhắc
chuyện con Tư thằng Tám, đứa đi xa, đứa hy sinh, hy sinh thì coi như vẫn
còn ở đất này, đi xa thì về rồi, coi như đã đông đủ rồi. Ủa, nói đông đủ đâu
có được, còn vắng mặt một người nghen. Không hiểu sao con Quỳnh thấy
dì Diệu cúi đầu.

Quỳnh muốn nghe thêm nhưng không ai nhắc gì về người đó nữa.
Người trong xóm quay ra nói chuyện mùa lúa năm nay, mùa dưa, mùa trầu
năm tới. Cậu Năm tổng kết lại, năm nay xóm Phố có nhiều cái mới nghen,
một cây cầu bắc qua kinh Thầy Ký, cái đình thành hoàng được dựng lại
trên nền đất cũ, mai mốt cúng đình mời hát bội về hát chơi. Thằng Bầu con
cậu Năm bị ép uống chừng lóng tay rượu trong cốc, mặt đỏ sậm như xôi
nếp cẩm thôi nhìn lén con Quỳnh vọt miệng, có cái mới nữa, xóm mình có
một người điên. Sạo hoài mày. Tui nói thiệt mà, tui gặp ngoài chợ, ông đó
điên rồi mà biết xóm Phố mình ngày xưa có một cái đình.

Mọi người lặng thinh, họ nhìn nhau ngơ ngác. Thằng Bầu ngồi xếp
bằng trên bộ ngựa, nó thẳng người lên, kể với tất cả niềm hứng khởi về
phát hiện động trời của mình, rằng xóm Phố cũng có một người điên xiêu
lạc.

Thằng Bầu kể, thứ bảy rồi nó chở trầu đi chợ Cà Mau. Bữa đó dội chợ,
trầu ế thấy thương luôn. Nó bưng mấy cà vung trầu lên ngồi bên mé chợ
Công Chánh ngồi từ sáng sớm tới trưa mà không thấy ai mua, tức mình nó
mới rao: "Ai mua trầu xóm Phố hôn. Trầu xóm Phố chịu khổ rồi nên vừa
nồng vừa ngọt đây". Bài nầy là tự thằng Bầu sáng tác ra. Nó rao chừng vài
quận thì ông già đó xuất hiện. Mới nhìn, Bầu không biết là ông điên, không
phải như mấy người đứng trên đám hoa kiểng ngoài bùng binh, hát vang
giữa trời nắng lửa, lại không giống như mấy ông trong chợ, miệng lẩm
bẩm chửi chó mắng mèo bâng quơ. Tóc ông già dài, thưa thớt bờm xờm
phủ xuống vai. Đôi tròng mắt trẻ thơ ngầu đục dấu dưới vũng ghèn tẹp
nhẹp chảy hai bên sóng mũi thành dòng đùng đục, mái tóc nửa đen nửa bạc
xác xơ, da đen ngầu, cái màu không phải giòn giòn như những cô gái miền
biển mà lem nhem vì lâu ngày không rửa, vì gió bụi. Tay ông cầm xấp vé
số quăn cả góc, bèo nhèo. Không biết ông uống cà phê hồi nào mà cái thứ
nước đen đen thơm thơm đó chảy ròng ròng trên bộ râu lởm chởm, rối nùi.
Nước chảy tới đâu ông già liếm tới đó, mắt nhắm nghiền, đôi môi héo
queo chắp chắp ra bộ ngon lắm, vừa chép miệng ông già vừa nghiêng đầu
hỏi :

- Trầu xóm Phố ? Thiệt ?

Thằng Bầu tả rằng ông già nói nhanh và tỉnh như chẳng hề mấp máy
môi, như giọng nói phát ra từ cổ họng hệt mấy con cu gáy ở nhà nó. Thằng
Bầu trả lời :

- Thiệt.

- Sạo. Trầu xóm Phố xanh ơi là xanh, lá bự vầy nè, ông già xòe cả hai
bàn tay ra.

Thằng Bầu cãi :

- Nhưng bây giờ đất cằn rồi, trầu đâu có tốt nữa.

- Vậy ? Giọng ông như thảng thốt, rồi ông nhón một lá trầu thành kính
đưa vô miệng nhá một miếng, một miếng nữa rồi ngốn ngấu cả lá, mặt ông
già rúm lại, nước mắt trào ra. Ông thè đầu lưỡi đỏ hỏn ra hít hà, ừ trầu

xóm Phố thiệt rồi. Tin rằng đây đúng là trầu xóm Phố, ông già lại nghiêng
đầu nhìn chằm chằm vào thằng Bầu :

- Biết xóm Phố hả ?

Thằng Bầu cười híc hác, nghĩ, ông này hỏi khờ quá :

- Nhà tui ở đó chớ đâu mà không biết.

- Thiệt ? - Ông già nói bằng cái giọng ngơ ngẩn xa xôi, ở xóm Phố
cũng có đình, có hát bội, ừ hát bội Phàn Lê Huê. Còn xôi nữa, xôi ngon thì
thôi đi chớ, nhưng tụi bây là con nít, đợi cúng xong mới được ăn nghen,
ông già chỉ tay vô trán thằng Bầu, bảo, rồi ông mơ màng, có chim làm tổ
trên ngọn cây dương, chim bay vầy nè, (ông già giang đôi tay ra, quạt quạt
nhịp nhàng, có lúc ông nghiêng người như lúc cánh chim chao lượn), có
lấy xuống rồi, em Chín biểu đem lên cây để lại, em Chín nói, tổ là nhà của
chim, mình cũng có nhà, ai lấy nhà mình mình khổ lắm. Nhưng trả nhà lại
rồi mà tụi nó hỏng thèm quay lại ở…

Thằng Bầu ngạc nhiên, khi nó lớn lên, ngôi đình ấy đã không còn, ngay
gần trường học, đình chỉ còn là đống đổ nát, bìm bịp leo dày bịt, xanh rờn.
Mới đây thôi, chú Bảy trưởng ấp vận động đám thanh niên trong xóm dọn
cỏ sân đình chuẩn bị xây lại. Bầu nghĩ chắc ông già này đi khỏi xóm Phố
lâu rồi nên nhớ toàn là những chuyện năm nẳm nào không hà. Ông già chợt
im lặng, dúi đầu cúi xuống xấp vé số cũ mèm, đếm lẩm nhẩm, đếm đi đếm
lại cũng cỡ năm lượt, lại ngẩng lên như tính toán, suy nghĩ ghê lắm. Ngồi
trong cái cảnh ế chợ, thằng Bầu cũng buồn, nó bắt chuyện với ông già chơi
:

- Cái đình cũ mất tiêu rồi…

- Tổ chim mất rồi - ông già nối lời - Nhà em Chín cũng mất tiêu rồi.
Sao cái gì cũng mất hết, tôi cũng mất luôn. Biết ai lấy không, ông già thì
thào ra bộ bí hiểm, thằng Ngầu xã trưởng với thằng Mĩ, thằng Mĩ lông lá
chớ ai. Bất chợt ông già òa khóc, không, hỏng phải tui đâu, tui có cầm
súng bắn cháy tổ chim, cháy đình nhưng tôi hỏng bắn vô nhà em Chín, tôi
hỏng có bắn ba em Chín, tôi không đốt nhà em Chín, không phải tôi à

nghen, tôi đâu có làm được, tôi là thằng khùng mà, mấy người không thấy
sao ?

Ông già ngồi khóc như trẻ con, vừa khóc vừa nấc tức tưởi. Nước mắt
rửa gương mặt ông già sáng sủa trở lại, ràn rụa trên đó những nếp nhăn sâu
hoắm như ai lấy dao rạch nát. Thằng Bầu chút xíu nữa đã khóc theo vì
thương, thì ra không phân biệt ai điên ai tỉnh, những giọt nước mắt lương
thiện luôn xa xót lòng người. Mấy người buôn gánh bán bưng ngồi gần đó
đều quay nhìn chăm chắm vào ông già, có người chép miệng, "tội nghiệp
ổng, cái thằng bán trầu, người ta khùng muốn chết luôn mà chọc ghẹo ổng
chi mậy ?". Thằng Bầu thấy bất nhẫn :

- Thôi, đừng có khóc nữa, khóc thấy rầu thấy mẹ. Đình cũ mất nhưng
mai mốt xây lại, mắc mớ gì mà khóc.

Bất chợt ông già nín bặt, ông dè dặt hỏi :

- Vậy … nhà mới có thề được hông ?

- Ủa, thề vụ gì ?

- Thề như vầy nè, "Sau nầy con mà phụ em Chín, quên em Chín, xin
Thành Hoàng phạt con cho con sống dỡ chết dở đi".

- Bây giờ người ta thương nhau đâu có ai thề nữa.

- Vậy ?

Ông già xửng vửng, rồi quên mau, ông lại ngẩng lên, trên môi đã sẵn
nụ cười tí toác :

- Có gặp em Chín không, sao… tự nhiên nhớ quá hà.

- Nhớ cỡ nào ?

- Còn chút xíu nữa chết.

Bầu thích cái câu "chút xíu nữa là chết", câu đó rõ ràng là có duyên thì
thôi đi. Nó cười, hỏi :

- Em Chín đẹp lắm à ?

- Đẹp chút xíu nữa là chết. Đẹp lắm, như… ông già ngừng lại, ngó lom
lom vô mặt Bầu như để so sánh, rồi ông già thận trọng lắc đầu, hỏng giống,
em Chín tóc dài, đẹp như Phàn Lê Huê.

Bầu ngẫm nghĩ, ở xóm Phố không có ai tên Chín, đặt tên theo thứ chỉ
có dì Bé Mười. Năm nay nó mười bảy tuổi rồi, người trong xóm nó rành
sáu câu, không còn ai tên là Chín nữa. Nhưng nó không muốn ông già tắt
hy vọng, nó cũng muốn giỡn cho vui

- Em Chín của ông điên rồi.

- Trời, thiệt hả, tội nghiệp quá.

- Ừ, tội lắm, em Chín hay ra ngoài bờ sông ngồi hát rồi khóc, bả hát
vầy nè, "Sông dài cá lội biệt tăm. Phải duyên chồng vợ trăm năm cũng về".
Bả mặc đồ gì hả, áo đỏ, quần xanh, đầu gắn bông lồng đèn.

- Trời ơi ? Ông già chồm lên, mắt mũi ông bắt đầu đỏ rựng, Bầu sợ ông
lại khóc - Em Chín làm cô dâu đó, trời ơi, hồi nhỏ tôi hứa mà, khi nào hai
đứa cưới tôi hái bông lồng đèn tặng em, tội quá, em điên còn chút xíu nữa
chết mà em còn nhớ tới tôi, thiệt tình.

Sao mình giởn kỳ vậy ta ? Bầu tự hỏi. Ông già mếu máo hỏi :

- Em Chín của tui đâu rồi ?

- Ở xóm Phố.

- Sạo, xóm Phố không còn, em Chín không còn, tôi không còn.

- Còn mà.

- Thiệt hông ? Thề đi.

- Thề, nói dóc sẽ trúng số độc đắc.

- Vậy em Chín đâu rồi ?

- Trốn rồi.

- Vậy ? Ông thốt lên chưng hửng rồi lẩm bẩm, chắc vậy quá, chắc là
chui vô kẹt bồ lúa rồi ngủ quên luôn trong đó. Em sợ tui sao ? Sao em sợ
tui vậy ? Tui đi kiếm hoài mà không gặp, tôi nhớ lắm, em Chín ơi.

Ba tiếng "Em Chín ơi" ông già hờ lên ai oán, thảm thương, như đã từng
thương nhớ rất sâu, đã từng sầu thương vằng vặc. Bầu không biết diễn tả
như mấy đứa học trò ngoài chợ (khi nói tới câu này, thằng Bầu liếc con
Quỳnh một cái) nhưng lúc đó nó nhận ra trong cái ông già khùng khịu này
có một cái gì đó bình thường quá, (Quỳnh vọt miệng, rất người), ừ, thằng
Bầu gật gù kết luận, rất người.Thằng Bầu lại nhìn Quỳnh, "ước gì trên đời
này tui gặp được người tui thương, sau này có điên tui nhớ cho đỡ buồn".
Người trong đám giỗ bực quá gắt lên, cái thằng, toàn nói bậy, trở lại
chuyện ông già đi, có phải ổng tên Lạc không, ổng có nói ổng tên Lạc
không?

- Không. Lạc là ai vậy ? Trời ơi… - Thằng Bầu nhảy dựng lên, có phải
cái ông lính đồn Chệt bắn chết ba dì Diệu đó hôn ? Nhưng dì Diệu tên Diệu
chớ đâu có phải em Chín gì đó. Hỏng phải, chắc hỏng phải, mà, hoàn cảnh
cũng giống, con có hỏi sao mà bác không về xóm Phố tìm em Chín, ổng tội
nghiệp lắm, ổng rút người lại, lấy tay bưng mặt, đôi bàn tay ông đầy ghẻ
chóc, bông như da cắc kè, qua kẻ tay, ông già chỉ chừa ra một đôi mắt hấp
háy, đầu lắc lia lịa :

- Hỏng biết đường đi. Xóm Phố không còn, đình không còn, em Chín
không còn, tôi không còn. Mà, tôi không dám gặp em Chín, tôi … tôi bắn
vô ba em Chín vầy nè… - Ông già chừa một bàn tay che mặt, bàn tay kia
hướng thẳng về phía trước, co ba ngón lại, mắt dại đanh đi, miệng ông hô
"Pằng ! Pằng" rồi ông già ngẩn người ra như để nhớ lại và suy nghĩ, ba em
Chín chết, em Chín đứng đó, em Chín la lên, trời ơi, đồ giết người, chắc là

sợ con không hiểu, ông già giải thích thêm, cổ nói tôi là đồ giết người đó
chớ hỏng có nói ai đâu, cổ nghỉ chơi, đâu thèm kêu tôi bằng anh nữa,
nhưng… ông mếu máo, tôi không bắn thì thằng Ngầu xã trưởng giết cổ
chết, tôi… tôi đâu có đành, rồi cái… ông già lại trầm ngâm, bảo, ba em
Chín nằm vầy nè, con không kịp nắm tay ông già lại, ông nằm lăn ra nền
chợ vương vãi rau dưa thối úa, chân ông co lại, tay cũng co, miệng há ra,
bọt mép sủi tăm tăm rồi chảy ròng ròng hai bên khóe miệng. Ông già diễn
lại một cái chết bạo liệt nhất mà từ khi lớn lên tới giờ con mới được thấy.
Bà già bán muối nhìn con, lắc đầu, miệng làu bàu, Nữa, chọc ổng nữa rồi,
cái thằng coi hỏng được". Con tính cãi, con có chọc gì đâu, nhưng thôi, con
lại gần đỡ ổng dậy, nhưng lắc hoài ổng vẫn cứng đờ. Con giật mình thảng
thốt áp tai lên bộ ngực ốm tong thoi thóp mấy nhánh be sườn của ổng. Con
nghe ổng biểu nhỏ : "Không nhúc nhích được, chết là không nhúc nhích".

- Không, con cười, vỗ về, bác còn sống, bác ngồi dậy đi.

- Thiệt sao ?

- Thiệt mà.

- Vậy sao ba em Chín nằm như vầy rồi không dậy nữa ?

Ông già lại khóc rưng rức. Con thở ra nhìn mọi người cầu cứu, có ai
không ? có ai biết làm sao ông già ra tới nông nỗi này không chớ con
không biết, con có biết gì đâu, mới mười bảy tuổi mà, học hành hỏng tới
đâu, chăn trâu tưới trầu là giỏi thôi, làm sao mà con biết được những bi
kịch, những mất mát xé lòng của cuộc chiến tranh ngày trước chớ. Mấy
cậu coi phải không ? May mà con đỡ ổng ngồi dậy được, mới đó mà đã
hệch miệng ra cười lơ láo rồi, trên gương mặt còn chảy tràn nước mắt.
Ông phủi đít phẹp một cái, từ giã trống không, thôi, đi nghen. Có người
hỏi, đi đâu vậy ông già, ông cười, đâu có biết. Con tự dưng nói vói theo,
"Bác ơi về xóm Phố đi, em Chín đang chờ bác đó". Đó là cái câu tử tế nhất
mà hồi nào giờ con mới nói được.

Thằng Bầu kết luận. Cũng là kết thúc câu chuyện vui rằng xóm Phố có
một người điên.

Mọi người im lặng, mà không, chỉ người lớn im lặng, bởi vì họ vừa
hiểu ra tại sao mấy chục năm rồi có một người không về xóm Phố, còn bọn
trẻ thì bàn tán xôn xao, vậy là ông già đó vì bắn ngay trân ông già vợ cho
nên phát điên chớ gì, phải hông mậy, hay là ổng bị Thành Hoàng phạt, nếu
bị phạt là phạt oan rồi, ổng điên mà ổng nhớ chớ có quên đâu. Thằng Bầu
lắc đầu, rảnh ra chợ hỏi ổng, tao đâu có biết, suy nghĩ lại, ông già thấy
thương thiệt, coi vậy, điên mà đàng hoàng, chung tình, ở xóm mình chỉ còn
mình dì Diệu chưa lấy chồng, dì Diệu à, con mà đưa dì lại với ổng con nói
dì là em Chín, biết đâu ổng lành bịnh rồi sao, dì Diệu ơi, dì Diệu…".

Nhưng dì Diệu không còn ngồi trong góc ván nữa, mọi người túa đi
tìm, con Quỳnh thấy dì đang ngồi vịn lu nước ngoài sàn lãn, lưng dì cong
oằn lại, vai dì run. Quỳnh giật mình, đỡ dì dậy, mặt dì đầm đìa nước,
Quỳnh lấy khăn lau mặt dì rồi mà gương mặt già nua nhăn nheo vẫn ràn
rụa. Thằng Bầu đứng đực ra kêu lên :

- Ý, trời ơi, dì Diệu khóc. Dì đừng khóc, dì ơi, con giỡn thôi mà, đời
nào con gã dì cho ông khùng đó, tụi con thương dì mà.

Cậu Năm, dì Bé Mười nạt, mấy đứa nhỏ im đi, rồi chạy lại mỗi người
một bên ôm chầm lấy dì Diệu, Dì Bé Mười biểu, đừng khóc nữa, chị Chín
ơi, thôi đừng khóc nữa, chuyện ngày xưa đã qua rồi. Có tha thứ được thì
tha thứ đi, cho lòng nó thanh thản. Dì Diệu nức nở, tui đâu biết là ra nông
nổi vậy…

Quỳnh không hiểu gì hết, hỏi Bầu hiểu không, Bầu cũng không, vậy mà
nói rành người trong xóm như rành sáu câu vọng cổ. Í, đâu có nói vậy
được, thế hệ mình với thế hệ ông già bà cả này thiệt xa nhau quá.

Sáng sau, thằng Bầu lại chỗ dì Diệu bảo, lúc này cũng chưa vô vụ, chưa
có gì làm, để nó theo dì ra thành phố tìm người. Con Quỳnh ngạc nhiên,
tìm ai ? Ông già điên đó chớ ai. Trời đất, kiếm ổng làm gì ? Làm "đàng
trai". Trong thành phố nhỏ, hai đứa Bầu, Quỳnh gặp biết bao nhiêu người
điên dại, cũng có nhiều người điên biết khóc, nhưng người trăm năm của
dì Diệu vẫn biền biệt bóng chim tăm cá. Có một hôm thằng Bầu chiêm bao
thấy lưng một người cầm áo lội qua sông Thầy Ký, bên kia bờ, là xóm
Phố, ngôi đình xóm Phố mái cong cong, chim về đậu mờ mờ trên nóc,
dưới gốc dương là bóng người con gái tóc dài, tỉnh dậy không biết có phải

ông già điên không, chắc là ổng rồi, chớ người bình thường thể nào cũng
qua xóm bằng cầu hay qua đò chứ ai lại lội sông.

Xa xóm mũi

Có nhiều thứ thằng Đức biết mình không thể mang theo. Tiếng ghe cào
đi đêm ra biển ầm ì, tiếng cơm sôi ì ạch trong bếp, tiếng nước xối ào ngoài
mái đặt trên sàn lãn làm bằng cây đước. Ngọn khói sớm chiều êm ả cuộn,
êm ả tan. Rồi cả cái xóm Mũi này nữa, không thể gói vào trong giỏ để lâu
lâu hé ra nhìn cho đỡ tủi.

Thằng Đức thức dậy từ sớm. Con gà đậu trên cây mắm cụt đầu gáy te
te, con Bé Em mớ quẫy đạp ầm ầm trên bộ ngựa gỗ, đâu đây những hơi thở
của ngoại, của má lào khào. Thằng Đức bỗng thấy thương quá, thương hết
thảy. Thương nhất là ông ngoại. Hôm qua ngoại xốc nó chở ra biển. Ngoại
nói :

- Ngoại cho con coi lại biển xứ mình, mai mốt đi xa, con phải nhớ.

Bầu trời rộng chan chứa. Biển mênh mông day dứt. Ngồi trên xuồng
thả bập bềnh trên sóng, thằng Đức dựa vô ngực ông ngoại ngước mắt nhìn
ra xa. Ngoại ôm nó thả xuống bãi bùn. Ngaọi biểu nó chơi cho thỏa thích.
Thằng Đức ngâm mình trong nước, thấy mình vững chải hẳn lên, nước
biển che giấu đi đôi chân tội nghiệp, thằng Đức quên đi nỗi tật nguyền.

Thằng Đức được ông ngoại chỡ ra biển hoài nhưng chỉ hai lần nó nhớ
nhất. Lần thứ nhất là năm nó tám tuổi, cơn bão lớn tàn phá qua xóm Mũi.
Cha nó đi biển vĩnh viễn không về. Ông ngoại chở má, chở nó ra cửa biển,
ngóng hoài, chờ hoài, vô vọng. Má không bao giờ khóc trước mặt nó,
nhưng đêm về, thằng Đức nghe má nấc những tiếng lỡ làng.

Bà con xóm Mũi ai cũng nhìn nó vừa thương vừa tội, "tội nghiệp, mới
tí tuổi đầu, đã có tật rồi mà còn mồ côi mồ cút". Nhưng thằng Đức tự ái
trong lòng, nhất là với những ánh mắt nhìn nó - một kẻ tật nguyền. Nó cố
tỏ vẻ mạnh mẽ lên, để cho ông ngoại với má vững lòng, nó sẽ thay ba làm
trụ cột trong nhà. Ông ngoại biết ý nó, ông thương nó rứt ruột.

Những buổi chiều, đám con nít trong xóm tụm lại chơi chạy rượt trốn
kiếm trước sân, ông ngoại hay nhìn thấy thằng Đức ngồi bệt xuống sàn
nhà, dựa lưng vào cây cột đã bóng nước nhìn các bạn một cách thèm
thuồng, ông ngoại kiềm nén nỗi đau rưng rức trong lòng, xoa đầu nó, an ủi.
Ông ngoại hay nhắc lại, vì sao cơn sốt bại liệt đến với nó hồi nó mới bồng
nách đã cướp đi đôi chân rắn rỏi để chạy nhảy với cuộc đời. Nghe xong, nó
bảo, "mai mốt con học thiệt giỏi cho ngoại coi". Hỏi nó học giỏi để làm gì,
mặt nó đăm đăm lại, giọng nghiêm túc ghê lắm, "Làm bác sỹ, con dứt
khoát sẽ làm bác sỹ. Con sẽ về xóm mình, để chích cho con nít bịnh". Cả
nhà biết, nó không quên câu chuyện buồn hồi ấy, xã chưa có bác sỹ, tốc lên
chở thằng Đức về tới bệnh viện huyện mất sáu giờ đồng hồ, với bấy nhiêu
thời gian thì đã trễ tràng.

Biết mình không thể ra biển vật lộn cùng tấm lưới cây câu, với đôi
chân đã quẹo quặt, teo ngắt, thằng Đức học giỏi thiệt là giỏi, giỏi nhất xóm
Mũi, rồi giỏi nhất xã. Không đi lại được nhiều, nó có nhiều thời gian ngồi
học. Những đêm thứ bảy, bà con kéo tới nhà coi vô tuyến, chưa tới chương
trình cải lương thể nào cũng biểu thằng Đức vặn đèn thiệt tỏ đọc báo cho
bà con nghe. Ai cũng tấm tắc khen nó sáng dạ rồi day qua đám con nít
đang cãi vả om trời, "còn cái tụi này, tối ngày dang nắng khét ngẹt có thấy
lo học hành gì đâu. Dốt quá cho đi chăn trâu". Mọi người cười, ở đây có
trâu đâu mà chăn, ờ không có trâu để chăn thì đi biển. Tụi bạn thằng Đức
cũng thôi hét váng lên mỗi trưa qua cửa, "Đi học, Đức "què" ơi", trong
lòng tụi nó nể lắm.

Ở trường xã dạy tới lớp năm, không có thầy cô giáo về nên thôi dạy
nữa. Thằng Đức buồn lắm, suốt ngày chống nạng đi lòng vòng trong nhà,
bó hó băn hăn. Ông ngoại bàn với má nó chuyện gì đó, mà toàn là nói nho
nhỏ với nhau. Rồi ông ngoại đi huyện, thằng Đức hỏi ông đi đâu, ông bảo
đi thăm cậu Hai. Cậu Hai nó buôn bán ngoài đó. Lúc ông ngoại về, ông
ngoại cười hơn hớn, ông nâng thằng Đức ốm nhom lên bằng đôi tay da đã
nhăn nheo nhưng đỏ au rắn rỏi :

- Năm tới ra ngoài huyện học, chịu hôn con ?

Nó cũng cười, câu lấy hai vai ông ngoại lắc lấy lắc để :

- Thiệt hả ngoại, thiệt sao ?

Rồi tự nhiên đang vui nó xịu mặt xuống :

- Nhưng nhớ nhà lắm, con không đi đâu.

Ông ngoại nghiêm nét mặt lại :

- Vậy con hỏng muốn làm bác sỹ để giúp cho bà con mình sao ? Muốn
à ? Muốn thì phải học, không học sao làm bác sỹ được, cái thằng… Đàn
ông con trai gì mà yếu xìu, khó coi quá.

Ông ngoại nói vậy chớ, làm sao mà không nhớ được phải hông ? Hồi
đó tới giờ có khi nào nó xa nhà, xa ông ngoại, xa má đâu. Ông ngoại đi
giăng lưới, sạt sò ngoài bãi cũng mang nó theo. Má đi vá lưới đằng hàng
xóm một chút xíu thôi đã chạy về thăm lom nó. Bây giờ tự nhiên ra chợ
huyện ở với cậu Hai sao mà không buồn. Thằng Đức nó suy nghĩ ghê lắm,
nhưng rồi nhìn xuống đôi chân nhỏ nhoi của mình, nó bậm môi quyết định,
nó phải làm bác sỹ, để sau này nhiều em bé xóm Mũi sẽ không tủi không
buồn vì tật nguyền như nó.

Nhưng càng đến ngày tựu trường, lòng nó càng bồn chồn, buồn buồn
làm sao đâu á. Thương ông ngoại với má dành dụm hồi trước giờ đều lo
quần áo, sách vở cho nó. Ông ngoại đã lén bán chiếc xuồng be mười để
góp tiền với cậu Hai mua cho nó một chiếc xe lăn tay bóng loáng. Ông
ngoại nói từ nhà cậu lại trường xa lắm, không chống nạng đi học được. Tội
nghiệp, chiếc xuồng đã cùng ông ngoại, đi giăng lưới, mò tôm… Bây giờ
bán đi, cũng buồn, ông ngoại ra ngoài sàn lãn ngồi, mặt ngó ra rừng, hút
thuốc. Thằng Đức thấy hết, nó cảm động trong lòng lắm, càng cảm động
càng tự nhủ, mình phải cố học để không phụ lòng ông ngoại, không phụ
lòng má và bà con xóm Mũi này.

Nhưng chút nữa sáng, nó phải rời xóm Mũi thật rồi. Gió phăng phăng
thổi qua nóc nhà lá nghe phần phật. Thằng Đức nghe má nó múc nước vô
cái ấm nhôm rồi thổi lửa phù phù trên bếp. Ông ngoại chắc ngồi gần đâu
đó, thằng Đức nghe má nói nhỏ :

- Chắc con nhớ nó lắm, ba à.

- Ừ, ông ngoại trả lời, nó giống thằng chồng bây in hệt.

- Con nhìn thằng Đức là như con thấy ảnh vậy. Ảnh cũng mất, bây giờ
nó cũng đi xa.

- Bây… - Ông ngoại chắc lưỡi - …Bây làm sao đâu… Phải lo tương lai
cho nó. Sinh nó ra mà không lo cho con cái học hành là tội lắm, bây à.

Thằng Đức cựa mình lò mò tìm hai cái nạng. Bây giờ cũng còn sớm,
nhưng nó muốn thức dậy, ngồi bên má, bên ông ngoại, bên khói của nhà
mình cho hả hê, chút nữa đã xa mất tiêu rồi.

Trời sáng trắng, mấy đứa bạn cùng đi ra huyện học đã chờ sẵn dưới
bến, mấy đứa ở lại cũng chân trần, quần cụt chạy ra tiễn. Bà con xúm lại
đông thiệt đông. Sương vẫn còn giăng trắng ngầu ngầu chỗ rặng đước sau
dãy nhà sàn san sát bên kia kinh. Ông ngoại mặc bộ đồ bà ba nâu mới nhất
mượn xuồng máy của chú Tư đưa bầy con nít ra huyện. Máy nổ giòn tan,
chân vịt đặt bủm xuống nước, chiếc xuồng từ từ ra khỏi bến. Ông ngoại
chạy chậm thiệt chậm để còn thời gian cho thằng Đức rướn cần cổ lên, kêu
:

- Má đừng buồn nghe, mai mốt con về.

Ngoại cười :

- Cái thằng, thì mai mốt ngoại với má mầy cũng ra thăm. Í, mắc mớ gì
mà con khóc. Thiệt tình… cái thằng… đàn ông con trai gì mà tệ quá.

Thằng Đức quệt nước mắt ngượng ngùng cười, cuối cùng, nó không
quên ngó về cửa sông thầm làm một cái vẫy chào ba nó.

Phía có ba là biển.

Nhớ đất
Tạp bút

Nửa đời xiêu lạc, thím về. Hỏi thím đã đi đâu, thím đi nhiều lắm, tới
biển, tới rừng, qua biết bao con sông, nhìn biết bao là cảnh đẹp… Nhưng
sao lại về ? Nhớ đất. Trời, đất mà nhớ gì, ai để ý đâu mà nhớ.

Vậy thì con Tư mầy có bao giờ lênh đênh trên chợ nổi quê mình chưa?
Những buổi chiều tà, chợ nổi đìu hiu bập bềnh đậu hết một vạt áo nắng
vàng hoe hoe, đỏ hoe hoe. Những người đàn bà cúi đầu ngó chăm chăm xới
nồi cơm nghi ngút khói, những người đàn ông xếp bằng ngồi trên mui ghe
vấn những điếu thuốc to đùng bằng đầu ngón chân cái, phì phà nhả khói
lên trời. Những đứa trẻ con ngồi tênh hênh trên mũi ghe câu cá chốt, cá
mè.

Con Tư mầy phải sống trên ghe thím vài năm mới được, sống trên
chiếc ghe dài bảy thước ngang hai thước mới thấy buồn chân. Con Tư mầy
phải coi mấy đứa con nít dưới ghe, mỗi lần ghé bến tụi nó lại chạy te te lên
bờ, cuống quýt rượt đuổi nhau, những đôi chân trần trụi thoăn thoắt nhảy
trên cái bến gồ ghề đất. Mầy phải biết cái cảnh trồng nụm nịu ít bụi hẹ, ít
cây rau thơm, vài cây ớt ốm nhom trong cái khạp bễ mói hiểu thím nhớ đất
cỡ nào.

Thím biết biển rồi, trời ơi, biển rộng hãi hùng luôn. Thím cũng biết
rừng, đâu phải đám dừa nước có chút tẳn nầy đâu, rừng đước, rừng tràm
kìa con ơi, ở trong đó có khỉ nè, có cọp nè, có chim về làm tổ sát dưới đất.
Nhưng thím lại thèm nhiều thứ lắm, thèm cái hơi ấm khi đi ngang qua bồ
lúa (cái thời thím nhỏ xíu, thím chuyên chui vô kẹt bồ lúa ngủ trốn đòn),
thím thèm cái mùi nước đái của con kiến vàng mỗi lần ra mé ao hái chanh,
hái tắc, rồi đám mùng tơi bò rợp trên mái lá lợp che hàng lơn nước,
khoảng sân cá rô lóc láng lừ khi bắt đầu mùa mưa tới, bầy con nít nhà thím
dọc sình lẫm đẫm đi bắt cá lên, và những hạt lúa còn sót lại hồi mùa trước

âm ỉ nứt mầm, chen đất lên xanh nhuốt ? Con Tư mầy nói thím sướng là
đứng núi nầy trông núi nọ, là mơ thấy đang chèo mũi trên một chiếc ghe đi
trong đầm đìa sương sớm. Còn thím, hồi ở dưới ghe thím lúc nào cũng
chiêm bao thấy lớn tồng ngồng rồi mà còn chạy xấp xãi trên cánh đồng tay
kéo con diều lộng gió.

Con không biết sao, những ai sinh ra lớn lên, lấy vợ, lấy chồng trên ghe
mới quen, mới không nhớ đất, chớ thím từ đất ra đi mà, thím không thèm,
không nhớ sao được.

Nhưng sống trên chợ nổi lâu vậy lên bờ cũng nhớ, con người ta kỳ cục
thiệt. Những âm thanh ồn ả buổi sớm, đìu hiu buổi chiều. Tiếng ti vi ghe
nầy đờn "bông hoa nhỏ", trên chiếc ghe khác, ai đó dò cái đài khọt khẹt tìm
chương trình ca cải lương. Vợ chồng cãi nhau, trẻ nít xúm lại đánh bài tiến
lên, đứa ngồi đứa quỳ, mặt đầy lọ nghẹ. Gia đình này gia đình kia sao gần
gủi như ở chung nhà vậy. Bên này ăn cơm với mắm chưng nghe rõ ràng
ghe bên kia mùi cá chốt kho sả ớt, bữa cơm tự nhiên ngon kỳ cục. Đám
đàn ông bên những bữa rượu sương sương tụm trên mui ghe ca vọng cổ.
Gió đàn lời ca vừa buồn vừa mát, trong lao động có nghĩ ngơi, trong nỗi cơ
cực cũng có khi vui sướng, nhưng không hiểu làm sao thím vẫn nghĩ về
đất, con à.

Bây giờ thím lên bờ thiệt, thím làm gì hả, thím vét lục bình dưới mấy
cái đìa để cho cá vô ở, thím vừa đào thêm mấy cái họng ao để mưa xập
xoài vầy, cá từ ruộng lóc vô cho dễ. Thím xin rơm về trồng rau, đó, mấy
luống bạc hà vừa bắt rễ, coi ngon lành hôn ? Bạc hà bắt phân rơm như thím
bắt vô đất, tươi tốt bắt ham. Thím vừa ngâm giống xong, cha, hôm rồi
nghe mưa đầu mùa gõ tinh tang xuống cái máng xối, thím không ngủ được,
lòng nó bổi hổi làm sao đâu á, như hồi xưa, thím nằm tính coi khoảng mấy
trận mưa nữa thì giúc giống cho kịp xuống đồng đất vừa chớm dẻo. Chỉ
chừng năm bảy ngày nữa, ra sau vườn thím coi, lúa nó lên nhu nhú xanh
cái màu đẹp dễ sợ luôn cho mà thấy. Rồi tự nhiên trong thím có lại cái cảm
giác tim đập thậm thà thậm thịch mỗi lần nghe giá lúa lên xuống, vậy là dì
quen được rồi, quen với đất được rồi. Thím còn tính lên giồng trồng đu đủ

với gừng, tết tới sẵn của nhà thím chia cho hàng xóm ngào mứt dẻo ăn lấy
thảo…

Coi con Tư bây kìa, sao thím nói cái gì con cũng nhăn nhó vậy.

Con nghe thím nói con ngán quá trời. Có đất cực thân thêm chớ sướng
gì thím ?

Trời, nói tới cỡ đó mà con còn chưa hiểu, thím bịnh mà, bịnh "mê đất",
hiểu hông? Không hiểu hả, vậy thì thím nói câu này cho gọn, cả đời thím
chỉ thèm cái hồi nằm xuống, thím được nhắm mắt bình yên trong mảnh -
đất - của - mình

Một dòng xuôi mải miết
Truyện ngắn

Bữa nhậu gần tàn. Kim đã uống gần hết một lượt để từ giã ra về thì có
anh thanh niên hào hển chạy lại hỏi thăm anh Kim nhà văn, còn dò đi hỏi
lại có đúng là Kim viết mấy cái truyện về về những người chăn vịt mới
được đọc trên đài. Kim gật đầu. Anh ta cười cái phào:

- Vậy thì may quá. Tôi tính xong mùa lúa này sẽ lên trển tìm cho được
anh. Vợ tôi cứ biểu hoài...

Kim ngờ ngợ, không biết mình có dây dưa chuyện gì với vợ chồng anh
chàng này đây. Anh hỏi, "Tôi giúp gì được cho anh ?". Anh chàng nọ ngần
ngừ nhìn quanh rồi hỏi "Tôi có thể nói chuyện này cho một mình anh nghe
được không?", Kim dại gì mà không gật đầu, ở lại, dễ gì rụp một cái có thể
rời khỏi chiếu nhậu.

Vậy mà cũng xà quần cả buổi, chờ cho anh chàng nọ uống chào sân hết
cả thảy chín ly rượu trắng mới đi được. Hai người xuống cái bến bùm xùm
những lùm đậu cộ, Kim chờ tàu Khánh Hội lên .

- Anh viết mấy cái truyện chăn vịt hay thiệt, sành sỏi như người trong
nghề, nghe bắt mê. Chắc anh đi nhiều chỗ, gặp nhiều người lắm. Tôi đang
suốt lúa, nghe có nhà văn Trần Kim về Rạch Giồng để viết về vụ hè thu, tôi
bỏ dãi chạy ra đây. Không biết anh nhà văn có biết người nuôi vịt chạy
đồng nào tên Sáng, trạc ba sáu, ba bảy tuổi không ? Dà, vợ tôi nó trông gặp
anh Sáng này tới mỏi con mắt nhưng trời đất mênh mông, tôi hỏi cùng
khắp rồi, mà chưa thấy tăm hơi đâu hết. Chuyện của ba người chúng tôi
cũng dài lắm anh à, anh biết, hai người với nhau thì dễ, thêm người thứ ba
rắc rối lắm.

Tôi không biết quê Sáng ở đâu, mấy lần nghe loáng thoáng ở An Bình,
Phước Long gì đó. Mùa gặt năm nào anh cũng xuôi ghe chở bầy vịt đổi
đồng về xóm Rạch Giồng này. Rồi cất cái chòi lợp bằng lá chuối, quây lưới
cầm vịt trên khúc đê trồng so đũa. Từ chỗ này, mỗi ngày anh lang thang lùa
vịt đi ăn khắp cả vạt đồng, qua tới vườn xóm Lung. Tới khi người ta bừa
đất chuẩn bị sạ vụ mới, Sáng lại ra đi.

Tôi thường trông Sáng mỗi khi mùa lúa mới về. Hai mươi hai tuổi, ông
già tôi đã giao cho cái máy suốt Bình Thủy, hễ lúa chín là tôi tha thủi một
mình ngủ giữ máy giữa đồng khơi. Anh nhà văn không biết chớ, ngủ trên
đồng buồn thê thiết lắm. Gió thì hiu hút, gió thổi rơm rạ tả tơi, trời sao
vằng vặc, đất mênh mông. Đang thèm hơi người nên gặp được ai là
thương, là quý ngay người ấy. Vì vậy mà tôi quý Sáng. Những đi cho vịt đi
ăn xa, chạng vạng không về kịp, Sáng cũng hay cầm vịt giữa đồng, hai đứa
tôi ôm rơm tụm lại nhóm lửa, đánh bài tiến lên, uống ít ly cho ấm người.
Xong rồi ca khơi khơi vài câu vọng cổ. Tôi hay hỏi Sáng chuyện đồng bãi
mùa màng này nọ, về những nơi mà anh đã đi qua. Sáng lớn hơn tôi chừng
năm tuổi nhưng anh già dặn, chững chạc trầm lặng hơn tôi, hơn cả tuổi của
anh nhiều. Ban ngày, anh hay lội lại, khi thì xoắn tay xách lúa tiếp, lúc cho

máy ăn để chúng tôi lua vội bữa trưa, có khi giúp vác cái thùng suốt lội
ròng rã mươi công đất gò. Tôi ngại lắm, nhưng Sáng chỉ cười, "Một mình
cũng buồn, tôi phải kiếm một việc gì đó để làm để khỏi phải mơ biến
thành vịt".

Ai sống một mình cũng buồn hết, anh nhà văn à. Nhưng Sáng ngon hơn
tôi nhiều, anh kể đã nuôi vịt chạy đồng bảy năm. Tính ra thì cỡ mười lăm,
mười sáu tuổi anh đã dầu dãi giang hồ. Tôi ngẩn ngơ, "Sao ông hay vậy ?
Sống một mình ? Tôi mà lúc cúc một mình trên đồng khơi thể nào cũng
điên". Sáng cười, nhiều người ở cạnh tôi lắm chớ. Ai đâu. Không có ở đây,
nhưng tôi luôn nghĩ về họ. Tôi hỏi Sáng nghĩ tới ai. Sáng chỉ cười. Anh để
ý coi, những người ít nói thì hay cười, không phải vì vui mà vì để khỏi trả
lời. Rồi tự nhiên Sáng hỏi ngược lại rằng tôi đang nghĩ tới ai.

Tôi nói tôi nghĩ tới Xuyến, tên của vợ tôi bây giờ. Cùng xóm mà,
thương lúc nào cũng không nhớ, có thể hồi mười bảy hay hai mươi hay
chừng tám chín tuổi gì đó… Tôi nói thiệt, hồi thương cổ, tôi lội tới lội lui
thiếu điều sạt bờ dừa nhà ông già vợ. Tới lúc chiêm bao cũng thấy Xuyến
là đậm lắm rồi. Mà chiêm bao ngộ lắm, lặp đi lặp lại hoài cũng cái cảnh
tôi nắm tay em Xuyến xuống bến, nhưng không có chiếc xuồng nào, chờ
một hồi thấy có người bơi lại, không thấy rõ mặt (thường thì chiêm bao ít
thấy rõ mặt người), chỉ thấy cái lưng hơi khom, vai bè bè… giống như
Sáng vậy, tới đó rồi thôi, giấc mơ đứt đoạn. Tôi kể cho Sáng nghe, hơi hồ
nghi "Sao trong câu chuyện của tôi và Xuyến lại có ông vậy ta ?". Sáng chỉ
cười, cái cười làm tôi quên mau, chuyện chiêm bao mà.

Sáng cũng biết Xuyến, chỗ anh cầm vịt ngang với hậu vườn nhà
Xuyến. Sáng hay qua nhà uống trà, nói chuyện mùa màng chơi với ông già
vợ tôi. Có bữa anh nằm tâm sự, "Cứ mỗi lần cặp ghe vịt vô bến thấy thím
Hai khum cái tay che nắng hỏi ai in thằng Sáng, thấy cô Xuyến chạy ra cửa
nhoẻn cười thấy lòng vui như được trở về nhà". Cũng nghe nhiều người
thắc mắc, thằng Sáng chắc có gì với con Xuyến, chớ không sao năm nào
cũng cầm vịt ngay trân chỗ đó, năm nào cũng mua cho Xuyến khi thì khúc
vải, lúc là cây dù… nhưng tôi ỷ y, cũng biết bao nhiêu người lui tới nhà

Xuyến rồi, thấy tôi mài miết còn chịu hổng nổi dạt ra. Sáng thì một năm ở
đây chừng ba mươi bữa, tôi đâu có ngán. Với lại tôi tin Sáng lắm, chính
anh biểu tôi chỗ đó được, bước tới đi. Tôi bước tới.

Bữa nay, anh nhà văn về gấp quá, nếu không thì lại nhà tôi chơi, cho
biết mặt vợ tôi. Cổ đẹp, giỏi mà hiền lắm. Hiền nhưng làm toàn chuyện
động trời. Tôi bị một lần, bây giờ đang ngủ nhiều lúc còn bàng hoàng thức
dậy, ngồi coi có đúng người nằm cạnh mình là Xuyến không.

Có lần, Xuyến băng đồng tìm tôi, cổ khóc, đã lỡ thương người khác
rồi, nên không thể làm đám cưới, không thể lấy tôi làm chồng. Không có
đám cưới nào vào rằm tháng Chạp này.

Anh nhà văn không biết cảnh này đâu. Tôi ngồi chết lặng. Cay đắng, bỡ
ngỡ, đau đớn, bàng hoàng không sao tả được. Có gì bằng vợ sắp cưới của
mình lại hồi hôn. Tôi cứ ngồi lặng, đầu thì tăm tăm cái câu hỏi, "Vậy là
sao ?"

Đâu biết. Tôi hỏi Xuyến vậy chớ em đã thương ai. Xuyến trả lời, "Anh
Sáng". Tôi thuận miệng hỏi bừa "Sáng nào ?", Xuyến nhìn tôi, "Anh biết
mà…".

Sao lại là Sáng ?

Sao lại là cái người mà mới hôm qua thôi tôi còn rủ anh ở lại dự đám
cưới, còn nhờ anh làm chú rễ phụ cho bữa đó tôi đỡ run. Sao anh lại nhận
lời, rồi bây giờ… ?

Dưng không tôi mất đi hai con người mà mình thương yêu nhất, đau
lòng vậy mà Xuyến còn thút thít, "Anh đừng giận anh Sáng mà hại ảnh, tại