วิชาเครื่องทำความเย็น

2. วงจรการทาความเยน็ แบบอัดไอ

วงจรทาความเยน็ แบบอัดไอประกอบ
ไปด้วยอุปกรณ์ท่ีสาคัญดังนี้

1. อีวาพอเรเตอร(์ Evaporator)
2. คอมเพรสเซอร์ (Compressor)
3. คอนเดนเซอร(์ Condenser)
4. ท่อพกั น้ายาเหลว (Receiver Tank)
5. เอกซแ์ พนชันวาล์ว (Expansion
Valve)

2. วงจรการทาความเย็นแบบอัดไอ

หน้าที่การทางานของอุปกรณ์ในระบบการทาความเย็นแบบอัดไอ มีดังนี้

1. อีวาพอเรเตอร์ 2. คอมเพรสเซอร์

ทาหน้าท่ีดูดรบั ปรมิ าณความรอ้ นออก ทาหน้าท่ีดูดและอัดน้ายาในสถานะ
จากบรเิ วณทตี่ ้องการทาความเย็น ทเ่ี ปน็ ก๊าซ

2. วงจรการทาความเยน็ แบบอัดไอ

หน้าท่ีการทางานของอุปกรณ์ในระบบการทาความเยน็ แบบอัดไอ มีดังนี้

3. คอนเดนเซอร์ 4. ท่อพกั นา้ ยาเหลว

ทาหน้าทีท่ าให้น้ายาในสถานะก๊าซทม่ี ี เป็นท่อพักน้ายาเหลวก่อนท่ีจะถูก
อุณหภมู สิ งู เกิดการกล่ันตัวเป็นของเหลว ส่งไปยังเอกซ์แพนชันวาล์วอีกทีหน่ึง
น้ายาเหลวจะมีความดั นสูงและ
อุณหภูมิสูง ซึ่งกล่ันตัวมาแล้วจาก
คอนเดนเซอรจ์ ะถูกส่งเข้ามาพักใน
ท่อพักน้ายาน้ี

2. วงจรการทาความเย็นแบบอัดไอ

หน้าท่ีการทางานของอุปกรณ์ในระบบการทาความเยน็ แบบอัดไอ มีดังน้ี

5. เอกซ์แพนชนั วาล์ว

ทาหน้าที่ควบคุมปริมาณการไหลของ
น้ า ย า เห ล ว ท่ี ผ่ า น เข้ า ไ ป ยั ง อี ว า พ อ เร
เตอร์ เพื่อการลดความดันของน้ายาให้มี
ความดันต่าลง จนระเหยเปลี่ยนสถานะ
เปน็ ไอในอีวาพอเรเตอรต์ ่อไป

2. วงจรการทาความเยน็ แบบอัดไอ

นอกจากนั้นระบบการทาความเยน็ แบบอัดไอ ยังมีส่วนประกอบย่อย ๆ
ของอุปกรณ์หลักอีก คือ

ท่อซกั ชัน (Suction Line) เป็นทอ่ ทตี่ ่ออยูร่ ะหว่างอีวาพอเรเตอรก์ ับทางดูดของ
คอมเพรสเซอร์ เป็นทอ่ ทางเดินนา้ ยาในสถานะก๊าซ

ทอ่ ดิสชารจ์ (Discharge Line) เปน็ ทอ่ ทตี่ ่ออยู่ระหวา่ งทอ่ ทางอัดของคอมเพรสเซอร์
กับคอนเดนเซอร์

ทอ่ ลิควิด (Liquid Line) เป็นทอ่ ทตี่ ่อระหว่างทอ่ พกั น้ายาเหลวกับเอกซแ์ พนชันวาล์ว
ซง่ึ เปน็ ทอ่ ทางเดินนา้ ยาเหลว

3. หลักการทางานของวงจรเครอื่ งทาความเย็น

ห ลั ก ก า ร ท า ง า น ข อ ง ว ง จ ร ก า ร ท า ค ว า ม
เย็นแบบอัดไอน้ี เรม่ิ ที่ท่อพักน้ายาเหลว ซึ่งจะมี
สถานะเป็นของเหลวท่ีมีอุณหภูมิสูง ความดันสูง
จะถูกส่งเข้าไปยังเอกซ์แพนชันวาล์ว โดยผ่าน
ทางท่อลิควิด เอกซ์แพนชันวาล์วจะทาหน้าท่ี
ควบคุมการไหลของน้ายาเหลวที่ผ่านเข้ายังอีวา
พอเรเตอร์ น้ายาทาความเย็นในระบบตรง
บรเิ วณน้ีจะถูกลดความดันของน้ายาเหลวให้มี
ความดันต่าลงจนระเหยเปลี่ยนสถานะเป็นก๊าซ
แ ล ะ ดู ด ร ับ ป ร ิม า ณ ค ว า ม ร ้อ น ไ ด้ ที่ อุ ณ ห ภู มิ ต่ า
ภายในอีวาพอเรเตอร์

3. หลักการทางานของวงจรเครอ่ื งทาความเย็น

3. หลักการทางานของวงจรเครอ่ื งทาความเย็น

ระบบ ขอ งเ ครื่อ งท าควา มเ ย็น
ขนาดเล็ก เช่น ตู้เย็นที่ใช้ในบ้าน หรอื
เ ค ร ื่อ ง ป ร ับ อ า ก า ศ ช นิ ด ติ ด ห น้ า ต่ า ง
เป็นต้น บางครง้ั ไม่จาเปน็ ต้องมีท่อพัก
น้ายาเหลว เพราะน้ายาเหลวจะถูก
กลั่นตัวจาก คอนเดนเซอรก์ ่อนจะถูก
ส่ ง ต่ อ เ ข้ า ยั ง เ อ ก ซ์ แ พ น ชั น ว า ล์ ว
โดยตรง

4. การแบง่ ส่วนการทางานของระบบเครอ่ื งทาความเย็น

1. ด้านความดันสูง (High 2. คอนเดนเซอร์
Side) ทอ่ พักนา้ ยาเหลว ทอ่ ลิควดิ
และทางเข้าของเอกซ์แพนชัน
ค ว า ม ดั น ข อ ง น้ า ย า ด้ า น วาล์วด้านความดันต่า (Low
ค ว า ม ดั น สู ง น้ี อ า จ เ รี ย ก ว่ า Side) ความดันของน้ายาด้าน
ควา ม ดั น ทา ง คอน เ ด นเซอ ร์ ค ว า ม ดั น ต่ า น้ี อ า จ จ ะ เรีย ก ว่ า
(Condensing Pressure) หรอื ค ว า ม ดั น ท า ง อี ว า พ อ เร เ ต อ ร์
ความดันด้านอัด (Discharge (Evaporator Pressure)
Pressure)

5. คอนเดนซงิ ยูนิต

คอนเดนซิงยนิูต (Condensing Unit) หรอื ชุดคอนเดนเซอรท์ าความเย็น
หมายถึง ส่วนของระบบซ่ึงทาหน้าท่ีทาให้น้ายาภายในระบบกลั่นตัวเปล่ียน
สถานะจากก๊าซเป็นนา้ ยาเหลว รวมกันเป็นส่วนหน่ึงของระบบท่ีประกอบด้วย
คอมเพรสเซอร์ ทอ่ ทางอัด คอนเดนเซอร์ และท่อพักนา้ ยา

คอนเดนซิงยูนิตนี้แบ่งตามลักษณะของตัวกลาง
ในการระบายความรอ้ นจะแบง่ ออกได้ 2 ชนิด คือ
แบบระบายความรอ้ นด้วยอากาศ
แบบระบายความรอ้ นด้วยน้า

6. สภาวะของสารทาความเย็นในระบบเครอ่ื งทาความเย็น “

“ สภาวะของสารทาความเย็นของวงจรเคร่อื งทาความเย็นจะมีสถานะ
อุณหภมู ิ และความดัน ของสารทาความเยน็ ดังรูป

7. ประสทิ ธภิ าพในการทาความเย็น

1. ตัวกลางในการทาความเยน็

กระบวนการทาความเย็นจาเป็นต้องอาศัย
ตัวกลางในการดูดรบั เอาความรอ้ นจากบรเิ วณ
หรอื เน้ือที่ท่ีต้องการทาความเย็นนี้ ตัวกลางน้ี
เรยี กว่า น้ายาทาความเย็น (Refrigerant) หรอื
ท่ีวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยได้บัญญัติ
คาศัพท์ทางวิชาการน้ีข้ึนมาใช้เรยี กว่า สารทา
ความเยน็

7. ประสิทธภิ าพในการทาความเย็น

2. ฉนวนบุกันความรอ้ น (Insulation)
ตามหลักการแล้วความรอ้ นจะถ่ายเทจาก
บ ริเว ณ ที่ มี อุ ณ ห ภู มิ สู ง ไ ป ยั ง บ ริเว ณ ที่ มี
อุณหภูมิต่ากว่าอยู่ตลอดเวลา เมื่อมีการทา
ความเย็น จึงจาเป็นต้องมีฉนวนบุกันความ
ร้อน เพื่อป้องกันมิให้อากาศโดยรอบซ่ึงมี
อุณหภูมิสูงกว่าถ่ายเทความรอ้ นคืนกลับเข้า
มาภายในต้เู ย็นหรอื ภายในหอ้ งได้อีก

7. ประสทิ ธภิ าพในการทาความเย็น

3. ความรอ้ นท่ีคิดเป็นภาระงาน (Heat
Load) หมายถึง ผลรวมของปรมิ าณความ
รอ้ นทง้ั หมดท่เี กิดจากองค์ประกอบต่าง ๆ ดังน้ี
- ความรอ้ นที่ผ่านเขา้ มาขณะเปดิ ประตตู ู้เยน็
- ความรอ้ นซ่ึงมีอยู่ในวัตถุท่ีถูกนาเข้ามาแช่

เพ่ือใหอ้ ุณหภมู ลิ ดต่าลง
- ความร้อนที่ถูกถ่ายเทจากตัวคนท่ีอยู่ใน

บรเิ วณหอ้ งท่ีทาความเยน็

หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 4“

“ ระบบเครอ่ื งทาความเย็น
แบบอัดไอ

1 สาระการเรยี นรู้

ระบบเครอื่ งทาความเย็น
แบบอัดไอ

2

คอมเพรสเซอร์

3

คอนเดนเซอร์

4

ภาระงานของคอนเดนเซอร์

5

อีวาพอเรเตอร์

6 ชุดควบคมุ น้ายา

เครอื่ งทาความเย็น

1. ระบบเครอื่ งทาความเย็นแบบอัดไอ

ระบบทาความเยน็
แบบอัดไอ

จะ ป ร ะ กอบ ด้ ว ยอุ ป กรณ์ ต่ า ง ๆ
รว่ มกัน ที่สาคัญได้แก่ คอมเพรสเซอร์
คอนเดนเซอร์ เอกซ์แพนชันวาล์ว หรอื
อุปกรณ์ควบคุมอัตราการไหลของสาร
ทาความเยน็ และอีวาพอเรเตอร์

2. คอมเพรสเซอร์

คอมเพรสเซอร์ (Compressor)

เป็นอุปกรณ์ทส่ี ำคัญทส่ี ดุ ของระบบกำรทำควำมเยน็ ทำหน้ำที่เพิม่ ควำม
ดันของสำรทำควำมเย็นทีอ่ ยูใ่ นสถำนะทเ่ี ปน็ ก๊ำซ คอมเพรสเซอรข์ องตู้เย็น
ตำมบ้ำนเรอื นน้ันจะใช้มอเตอรไ์ ฟฟำ้ เปน็ ตัวขบั เคลื่อน จึงอำจเรยี กได้วำ่
“มอเตอรค์ อมเพรสเซอร”์ คอมเพรสเซอรแ์ บบน้ีสำมำรถจำแนกออกได้

เปน็ 2 ลักษณะ คือ

2. คอมเพรสเซอร์

1. จาแนกตามลักษณะโครงสรา้ ง (Types of Structure) กำรแบง่ ประเภทแบบนี้จะ
พจิ ำรณำ จำกโครงสรำ้ งของคอมเพรสเซอรแ์ ละอุปกรณ์ขบั เคลื่อนแบง่ ออกได้เป็น 3 แบบ คือ

1.1 คอมเพรสเซอรแ์ บบเปิด (Open Type Compressor) คอมเพรสเซอรแ์ บบนี้จะ
ขับเคลื่อนโดยอำศยั มอเตอรไ์ ฟฟ้ำ โดยตัวคอมเพรสเซอรถ์ ูกแยกออกเปน็ อมสระต่อกัน

1.2 คอมเพรสเซอรแ์ บบก่ึงปิด (Semi-Hermetic Compressor) คอมเพรสเซอรแ์ บบนี้
ตัวขบั จะถกู ประกอบรวมอยู่ในโครงสรำ้ งเดียวกันโดยใชส้ ลักเกลียว (Bolts) เปน็ ตัวยดึ

1.3 คอมเพรสเซอรแ์ บบหมุ้ ปดิ (Hermetic Compressor) คอมเพรสเซอรแ์ บบนี้ ตัวขับ
จะถูกประกอบรวมอยูใ่ นโครงสรำ้ งเดียวกัน โดยกำรถูกเชือ่ มจนปดิ สนิท

2. คอมเพรสเซอร์

2. จาแนกตามวิธกี ารอัด (Compression Method) มีรำยละเอียดดังน้ี
2.1 คอมเพรสเซอรแ์ บบลกู สบู (Reciprocating Type)
2.2 คอมเพรสเซอรแ์ บบโรตารี (Rotary Type)
2.3 คอมเพรสเซอรแ์ บบก้นหอย (Scroll Type) หรอื แบบสโครลล์
2.4 คอมเพรสเซอรแ์ บบสกรู (Screw Type)
2.5 คอมเพรสเซอรแ์ บบแรงเหว่ยี งหนีศูนยก์ ลาง (Centrifugal Type)

3. คอนเดนเซอร์

คอนเดนเซอร์ (Condenser) หรอื อุปกรณ์ควบแน่น
เปน็ อุปกรณ์ที่สำคัญอีกอย่ำงหน่ึงของระบบทำควำมเย็น ทำ
หน้ำที่ระบำยควำมร้อนในสถำนะก๊ำซท่ีมีควำมดันสูงและ
อุณหภูมสิ งู ทถ่ี กู อัดตัวสง่ มำจำกคอมเพรสเซอร์ สำมำรถแบ่ง
ออกได้เปน็ 2 ลักษณะ คือ

1. การจาแนกตามวธิ กี ารระบายความรอ้ น แบ่งคอนเดนเซอร์
ออกได้เปน็ 3 ชนิด คือ

1.1 กำรระบำยควำมรอ้ นด้วยอำกำศ (Air Cooled)
1.2 กำรระบำยควำมรอ้ นด้วยนำ้ (Water Cooled)
1.3 กำรระบำยควำมรอ้ นด้วยนำ้ และอำกำศ
(Evaporative)

3. คอนเดนเซอร์

2. การจาแนกตามลักษณะโครงสรา้ ง (Structure)
แบง่ คอนเดนเซอรอ์ อกได้เปน็ 3 ชนิด คือ
2.1 คอนเดนเซอรช์ นิดท่อและครบี

(Fin-Tube Condenser)
ขอ้ ดี : ระบำยควำมรอ้ นได้ดี ประสทิ ธภิ ำพสงู กว่ำแบบทอ่ เปลือย
ข้อเสยี : กำรใชง้ ำนต้องใช้พัดลมชว่ ยและบรเิ วณทตี่ ิดตั้งต้อง
สะอำด ถ้ำมฝี นุ่ ผงมำกจะอุดตันทค่ี รบี ได้ง่ำย

2.2 คอนเดนเซอรช์ นิดท่อสองช้ัน
(Double Tube Condenser)

ข้อดี : โครงสรำ้ งไมส่ ลับซับซ้อน ใชอ้ ุปกรณ์น้อยช้นิ มีรำคำถกู
ขอ้ เสยี : ทำควำมสะอำดภำยในทอ่ ลำบำก ต้องใช้น้ำสะอำดล้ำง

3. คอนเดนเซอร์

2. การจาแนกตามลักษณะโครงสรา้ ง (Structure)
แบง่ คอนเดนเซอรอ์ อกได้เปน็ 3 ชนิด คือ

2.3 คอนเดนเซอรช์ นิดเปลือกและท่อ
(Shell and Tube Condenser) เป็นคอนเดนเซอรช์ นิด

ระบำยควำมรอ้ นด้วยน้ำ ประกอบด้วย เปลือกนอก (Shell)
และทอ่ เล็ก (Tubes) สอดอยูภ่ ำยใน

มั ก ใช้ กั บ เ ค ร ่ือ ง ป ร ับ อ ำ ก ำ ศ ข น ำ ด ให ญ่ ท่ี ใช้ ใน อ ำ ค ำ ร
สำนักงำน โรงแรม ห้ำงสรรพสินค้ำทั่วไป นิยมใช้กันมำกใน
ปัจจบุ นั
ข้อดี: ขนำดเล็กเหมำะที่จะติดต้ังในอำคำร เมื่อท่อสกปรก
สำมำรถเปดิ ฝำออกล้ำงได้
ข้อเสีย : ต้องเลือกใชน้ ้ำทมี่ ีคุณภำพดี

4. ภาระงานของคอนเดนเซอร์

ภาระงานของคอนเดนเซอร(์ Condenser Load) คือ ค่ำควำมรอ้ น
รวมท้ังหมดท่ีสำรทำควำมเย็นได้รบั ต้ังแต่เริม่ ออกมำจำกเอกซ์แพนชัน
วำล์ว จนกระท่ังไปถึงช่วงที่สำรทำควำมเย็นออกจำกคอมเพรสเซอร์ โดย
น้ำยำสว่ นหน่ึงจะแปรสภำพตำมลักษณะกำรทำงำนของคอมเพรสเซอร์

เชน่
คอม เพ รส เซอร์แบบหุ้ม ปิด จะ ใช้ส ำ รทำ ควำ ม เย็น
ทำงด้ำนอัดเอำกลับมำระบำยควำมรอ้ นออกจำกขดลวด จึงมี
ภำระงำนเพ่มิ ขน้ึ มำกกวำ่ ระบบท่ีใช้คอมเพรสเซอรแ์ บบเปิด

5. อีวาพอเรเตอร์ “

“ อีวาพอเรเตอร(์ Evaporator) เป็นอุปกรณ์ที่สำคัญอีก
อย่ำงหน่ึงของระบบทำควำมเย็น ทำหน้ำท่ีดูดรบั ปรมิ ำณควำม
รอ้ นจำกในบรเิ วณหรอื ในเน้ือท่ที ่ีต้องกำรทำควำมเย็น
ขณะทส่ี ำรทำควำมเย็นภำยในระบบนี้เดือดจะเปล่ียนสถำนะ
เปน็ ก๊ำซ ก็จะดูดรบั ปรมิ ำณควำมรอ้ นผ่ำนผิวท่อทำงเดิน สำรทำ
ควำมเย็นเข้ำไปยังสำรทำควำมเย็นภำยในระบบ ทำให้อุณหภูมิ
โดยรอบอีวำพอเรเตอรล์ ดลง อีวำพอเรเตอรโ์ ดยท่ัวไปจะแบ่ง
ออกได้เป็น 2 ลักษณะ คือ

5. อีวาพอเรเตอร์

1. แบ่งตามวิธกี ารทาความเยน็ (Methods of Refrigerant Feed)
แบ่งออกได้เปน็ 2 แบบ คือ

1.1 อีวาพอเรเตอรแ์ บบแห้ง (Dry Expansion Evaporator)
อีวำพอเรเตอรแ์ บบน้ี ปรมิ ำณสำรทำควำมเยน็ ทถ่ี ูกป้อนเข้ำในอีวำพอเรเตอร์

จะมคี วำมดันลดต่ำลง สำรทำควำมเย็นเหลวหรอื นำ้ ยำเหลวประมำณ 10
เปอรเ์ ซน็ ต์จะถูกเปลี่ยนสถำนะเป็นก๊ำซขณะไหลผำ่ นชดุ ควบคุมน้ำยำ
1.2 อีวาพอเรเตอรแ์ บบเปยี ก (Flooded Evaporator)

สำรทำควำมเย็นเหลวหรอื นำ้ ยำทม่ี คี วำมดันต่ำจะถกู บรรจอุ ยู่
เต็มภำยในอีวำพอเรเตอร์

5. อีวาพอเรเตอร์

2. แบ่งตามลักษณะโครงสรา้ ง (Types of Structure) อีวำพอเร
เตอรท์ ่ีใช้งำนโดยท่ัวไปมีโครงสรำ้ งแตกต่ำงกันไปตำมควำมเหมำะสม
กับลักษณะงำนที่จะใช้ แบง่ ออกได้ดังน้ี

2.1 อีวาพอเรเตอรช์ นิดขดทอ่ และครบี (Fin-Tube Evaporator)
มโี ครงสรำ้ งและหลักกำรทำงำนเหมอื นกันกับคอนเดนเซอร์ คือมีขดทอ่

และครบี อะลมู เิ นียมบำงเปน็ โครงสรำ้ งหลัก ทำหน้ำทเ่ี ปน็ อุปกรณ์
แลกเปล่ียนควำมรอ้ น
2.2 อีวาพอเรเตอรช์ นิดเปลือกและท่อ (Shell and Tube
Evaporator)

มีโครงสรำ้ งและหลักกำรทำงำนเหมอื นกันกับอีวำพอเรเตอร์
ชนิดขดทอ่ และครบี นิยมใชก้ ับระบบปรบั อำกำศแบบใช้น้ำเย็น

6. ชดุ ควบคมุ นา้ ยาเครอ่ื งทาความเยน็ “

“ ชุดควบคุมน้ายาเครอื่ งทาความเย็น (Refrigerant Flow Control)
เป็นอุปกรณ์ท่ีทำหน้ำที่ควบคุมกำรไหลของน้ำยำของเครอื่ งทำควำมเย็น
ก่อนที่จะผ่ำนเข้ำไปยังอีวำพอเรเตอร์ ชุดควบคุมน้ำยำเครอ่ื งทำควำมเย็นนี้
แบง่ ออกได้เป็นหลำยชนิด ดังน้ี

1. เอกซ์แพนชนั วาลว์ชนิดปรบั ด้วยมอื (Hand Expansion Valve)
เอกซแ์ พนชันวำล์วชนิดปรบั ด้วยมือใช้กับระบบทำควำมเย็นขนำดใหญ่ทีม่ ีภำระ
งำนไม่เปลี่ยนแปลงมำกนัก อัตรำกำรไหลของน้ำยำท่ีไหลผ่ำนวำล์วจะคงที่
ตลอดเวลำ

6. ชุดควบคมุ นา้ ยาเครอ่ื งทาความเยน็

2. ออโตเมติกเอกซ์แพนชันวาล์ว
(Automatic Expansion Valve:
AEV) เป็นเอกซ์แพนชันวำล์ว ชนิดปิด
และเปิดให้น้ำยำผ่ำนไปใช้งำนได้อย่ำง
อัตโนมัติ โดยอำศัยควำมดันในอีวำ
พอเรเตอรแ์ ละควำมดันของสปรงิ เป็น
ตัวควบคุม

6. ชุดควบคุมน้ายาเครอ่ื งทาความเยน็

3. เทอร์มอสแตติกเอกซ์แพนชันวาลว์ (Thermostatic Expansion
Valve : TEV) กำรทำงำนจะอำศัยหลักของกำรควบคุมให้อุณหภูมิทำงอีวำพอเร
เตอรม์ ีค่ำคงท่ีอยู่เสมอ ใช้ควำมรอ้ นที่ออกจำกอีวำพอเรเตอรเ์ ป็นตัวควบคุม แบ่ง
กำรทำงำนเป็น 2 แบบ คือ TEV แบบสมดุลภายใน และ TEV แบบสมดุล
ภายนอก ซ่ึงท้ัง 2 แบบน้ีมีหลักกำรเหมือนกัน คือใช้ควำมดัน เป็นตัวควบคุมกำร
ทำงำน ควำมดันทใ่ี ช้มี 3 ประเภท คือ

- ควำมดันทเี่ กิดจำกสำรทำควำมเยน็ ในอีวำพอเรเตอร์ (P1 )
- ควำมดันของสปรงิ (P2 )
- ควำมดันทเี่ กิดจำกกำรขยำยตัวของสำรทำควำมเย็นในกระเปำะ (P3 )

6. ชุดควบคมุ น้ายาเครอ่ื งทาความเย็น

3. เทอรม์ อสแตติกเอกซ์แพนชันวาลว์
(Thermostatic Expansion Valve : TEV)
TEV แบบสมดุลภายใน เอกซ์แพนชันวำล์วแบบน้ี สำร
ทำควำมเย็นท่ีทำงออกของอีวำพอเรเตอรจ์ ะอยู่ในสภำพ
ของซูเปอรฮ์ ีต (Superheat) หรอื ไอดงเป็นระยะท่ีแน่นอน
(ระยะ S) ถ้ำสำรทำควำมเย็นในอีวำพอเรเตอรม์ ีน้อยลง
สำรทำควำมเย็นก็จะกลำยเป็นไอได้เรว็ ข้ึน เป็นเหตใุ ห้ระยะ
ของกำรเป็นไอดงในส่วนระยะ S ยำวขนึ้

6. ชดุ ควบคุมนา้ ยาเครอ่ื งทาความเย็น

3. เทอรม์ อสแตติกเอกซแ์ พนชันวาลว์
(Thermostatic Expansion Valve : TEV)
TEV แบบสมดุลภายนอก แรงดันท่ีเกิดจำกกำร
ขยำยตัวของก๊ำซในกระเปำะ (P3 ) จะไปดันแผ่นไดอะ-
แฟรมให้กดลง วำล์วเปิดแรงดันท่ีเกิดจำกสำรทำควำม
เย็นในอีวำพอเรเตอร์ (P1) จะดันแผ่นไดอะแฟรมให้
ยกขึ้น วำล์วจะปิดเช่นเดียวกับแรงดันจำกสปรงิ (P2 )
ก็จะไปดันวำล์วยกข้ึน

6. ชุดควบคมุ นา้ ยาเครอื่ งทาความเย็น

3. เทอรม์ อสแตติกเอกซ์แพนชันวาลว์
(Thermostatic Expansion Valve : TEV)
การปรบั TEV ถ้ำเพิ่มควำมดันสปรงิ ก็จะเป็นกำรเพิ่มจำนวน
ซเู ปอรฮ์ ีต (ไอดง) กำรเพิ่มไอดงให้มำกขึ้นจะทำให้ระยะควำมเย็น (S)
ลดส้ันเข้ำ ทำให้สำรทำควำมเย็นเข้ำอีวำพอเรเตอรน์ ้อยลง เป็นผลให้
ควำมเย็นลดลง และถ้ำลดแรงดันสปรงิ ก็จะทำให้ไอดงลดลงก็เป็น
กำรทำให้ล้ินเปิดมำกขึ้น ทำให้กำรจ่ำยสำรทำควำมเย็นมำกขึ้นและอี
วำพอเรเตอรเ์ ย็นมำกขึน้

6. ชุดควบคุมน้ายาเครอ่ื งทาความเยน็

4. ท่อรูเข็ม (Capillary Tube) ระบบ
ของเครอื่ งทำควำมเย็นท่ีใช้ท่อรูเข็มเป็นตัว
ควบคุมกำรไหลของน้ำยำ เป็นแบบท่ีอำศัย
หลักกำรทำงำนง่ำย ๆ คือ ท่อรูเข็มจะเป็น
ท่อที่มีขนำดเล็กมำก อัตรำกำรไหลต้อง
เหมำะสมกับขนำดคอมเพรสเซอร์ เพื่อให้ได้
ประสิทธิภำพกำรทำควำมเย็นของระบบดี
ท่ีสุด จึงเหมำะทจี่ ะใช้กับระบบทำควำมเย็น
ขนำดเล็กท่ีมีภำระงำนเปลี่ยนแปลงน้อย
เชน่ ต้เู ยน็ ต้แู ช่

6. ชดุ ควบคุมนา้ ยาเครอ่ื งทาความเยน็

5. ลูกลอยด้านความดันต่า (Low
Side Float Valve) ระบบน้ีจะควบคุม
ระดับน้ำยำเหลวในห้องลูกลอยให้คงท่ีอยู่
เสมอ ในห้องลูกลอยก็จะประกอบด้วยลูก
ลอยและล้ินลกู ลอย (Float Needle)

ค ว ำ ม ดั น ข อ ง น้ ำ ย ำ ใ น ร ะ บ บ น้ี จ ะ
เปล่ียนแปลงไปตำมอุณหภูมิ ถ้ำอุณหภูมิ
ของน้ำยำในห้องลูกลอยสูงขึ้น ควำมดัน
ของน้ำยำก็จะสูงขน้ึ ตำมไปด้วย

6. ชุดควบคมุ น้ายาเครอ่ื งทาความเยน็

6. ลูกลอยด้านความดันสูง (High
Side Float Valve) ระบบทำควำมเย็น
ชนิดนี้ขณะท่ีคอมเพรสเซอร์ทำงำน กำร
ควบคุมอุณหภูมิทำงอีวำพอเรเตอรน์ ้ันทำ
ได้สองทำง คือ ควบคุมโดยเทอรม์ อสแตต
และโดยใชอ้ ุปกรณ์ควบคมุ ควำมดัน

กำรทำควำมเย็นระบบน้ีส่วนมำกใช้ใน
ตู้แช่เพ่ือกำรค้ำที่ต้องกำรผลของควำม
เยน็ สงู

หน่วยการเรยี นรูท้ ่ี 5 “

“ อุปกรณ์อื่น ๆ ของ

ระบบทาความเยน็ แบบอัดไอ

1 สาระการเรยี นรู้

ฟิลเตอรด์ รายเออร์

2

กระจกมองสารทาความเยน็

3

แอกคิวมูเลเตอร์

4

อุปกรณ์แยกน้ามัน

5

อุปกรณ์แลกเปลี่ยนความรอ้ น

6 สาระการเรยี นรู้

โซเลนอยด์วาล์ว

7

วาล์วประเภทต่าง ๆ

8

ปล๊ักหลอมละลาย

9

ฮอตแก๊สบายพาสเรกูเรเตอร์

10 คอนเดนเซอร์
วอเตอรเ์ รกเู รเตอร์

1. ฟลิ เตอรด์ รายเออร์

ฟลิ เตอรห์ รอื ตะแกรงกรอง

จะทำด้วยสำรซึ่งสำมำรถให้น้ำยำทำควำม
เย็นผำ่ นได้ แต่จะปอ้ งกันสำรดูดควำมชื้น ฝุ่นผง
หรอื สิ่งสกปรกอ่ืน ๆ ท่ีติดมำกับน้ำยำทำควำม
เย็นในระบบไมใ่ หผ้ ำ่ นเขำ้ ไปได้

บำงครง้ั จะมีตะแกรงกรองทำด้วยลวดเล็ก
ๆ สำนเป็นตะแกรงปิดครอบหัวท้ำยของสำรดูด
ควำมชื้น และบำงครง้ั ตะแกรงกรองนี้จะติดอยู่
ท่ีทำงเข้ำของเอกซ์แพนชันวำล์วทำหน้ำท่ีแทน
ฟิลเตอร์

2. กระจกมองสารทาความเยน็

กระจกมองสารทาความเยน็
(Sight Glasses)

เป็นอุปกรณ์ท่ีติดต้ังอยู่ในตำแหน่งที่ใกล้กับ
ท่อพักสำรทำควำมเย็นเหลว เพื่อใช้สำหรบั มองดู
สำรทำควำมเย็นภำยในระบบเครอื่ งทำควำมเย็น
ว่ำมีปรมิ ำณเพียงพอหรอื ไม่อยู่ในช่วงท่อลิควิด
ถ้ ำ ภ ำ ย ใ น ร ะ บ บ มี ส ำ ร ท ำ ค ว ำ ม เ ย็ น น้ อ ย
เนื่องมำจำกว่ำระบบรวั่ จะเห็นสำรทำควำมเย็น
เหลวใสว่งิ ผำ่ นกระจกมองสำรทำควำมเย็น

3. แอกคิวมูเลเตอร์

แอกคิวมูเลเตอร์
(Accumulator)

เป็นอุปกรณ์ท่ีติดต้ังอยู่ระหว่ำง
อี ว ำ พ อ เร เ ต อ ร์แ ล ะ ท ำ ง ดู ด ข อ ง
คอมเพรสเซอร์ มีหน้ำท่ีปอ้ งกันไมใ่ ห้
มีน้ำยำเหลวจำกอีวำพอเรเตอร์ดูด
กลับเข้ำสู่คอมเพรสเซอรโ์ ดยตรง

4. อุปกรณ์แยกนา้ มนั

ภำยในคอมเพรสเซอร์จะต้องมี
น้ำมันเพ่ือใช้ในกำรหล่อล่ืนชิ้นส่วนที่
เคลื่อนไหวของ คอมเพรสเซอร์ และ
ในขณะท่ีคอมเพรสเซอร์อัดสำรทำ
ควำมเย็นก็จะอัดเอำน้ำมันติดไปใน
ระบบ ด้วยกำรเดินท่อทำงของระบบ
จ ะ ต้ อ ง ให้ น้ ำ มั น ค อ ม เพ ร ส เซ อ ร์
หมุนเวยี นกลับเขำ้ มำหล่อล่ืนชนิ้ ส่วน

4. อุปกรณ์แยกนา้ มัน

อุปกรณ์แยกน้ามัน
(Oil Separator)

จะติดตั้งอยู่ระหว่ำงคอมเพรสเซอร์
และคอนเดนเซอร์ มีหน้ำที่แยกน้ำมัน
คอมเพรสเซอรท์ ่ีถูกอัดติดมำกับน้ำยำ
ออกจำกกัน น้ำมันจะถูกส่งกลับเข้ำ
ยังคอมเพรสเซอรโ์ ดยตรง

5. อุปกรณ์แลกเปล่ียนความรอ้ น

ระบบของการทาความเย็นจะมีประสิทธิภำพดีขึ้น ถ้ำ
สำรทำควำมเย็นเหลวในทอ่ ลิควิดถูกทำให้เป็นซับคูลก่อนส่ง
เข้ำยังชุดควบคุมอัตรำกำรไหลของสำรทำควำมเย็น และ
สำรทำควำมเย็น ในสถำนะก๊ำซในท่อซักชันถูกทำให้เป็น
ซเู ปอรฮ์ ีตก่อนถูกดดู กลับเขำ้ คอมเพรสเซอร

6. โซเลนอยด์วาล์ว

โซเลนอยด์วาล์ว ประกอบด้ว ขดลวดโซเลนอยด์เม่ือ
ป้ อ น ก ร ะ แ ส ไ ฟ ฟ้ ำ เ ข้ ำ ไ ป ใ น ข ด ล ว ด จ ะ เ กิ ด อ ำ น ำ จ
สนำมแม่เหล็กท่ีมีคุณสมบัติดูดสำรแม่เหล็กได้ ถ้ำนำแกน
เหล็กไว้ท่ีตรงกลำงขดลวด เมื่อป้อนกระแสไฟฟ้ำเข้ำใน
ขดลวด แกนเหล็กจะถกู ดดู ให้เคลื่อนทไ่ี ด้

7. วาล์วประเภทต่าง ๆ

1. วาล์วบริการ ส่ิงท่ีจำเป็นสำหรับช่ำงซ่อมและบรกิ ำรเครือ่ งทำควำมเย็น คือ
จะต้องทำควำมเข้ำใจเกี่ยวกับวำล์วบรกิ ำรให้ดีก่อน ระบบเครอื่ งทำควำมเย็นมักจะมี
วำล์วบรกิ ำรอยู่ 2 ตัว บำงครง้ั ก็มถี ึง 3 ตัว วำล์วบรกิ ำรทใ่ี ชก้ ันอยู่มี 2 แบบ คือ

1.1 วาลว์บรกิ ารแบบปดิ -เปดิ ด้วยมือ (Hand Shut off Type)
วำล์วแบบนี้ปรบั ได้ 3 ตำแหน่ง ขน้ึ อยูก่ ับหน้ำทแ่ี ละกำรใชง้ ำนใน
ตำแหน่งนั้น ๆ
1.2 วาลว์บรกิ ารแบบลกู ศร (Schrader Valve)
เปน็ วำล์วบรกิ ำรทน่ี ิยมใช้กันมำกในเครอื่ งทำควำมเยน็

7. วาล์วประเภทต่าง ๆ

2. วาล์วกันกลับ (Check Valve) เป็นวำล์วทีย่ อมให้สำรทำควำมเย็นไหล
ผ่ำนได้ในทิศทำงเดียว แรงดันของสำรทำควำมเย็นในระบบจะดันลิ้นให้เปิดและ
สำรทำควำมเย็นสำมำรถไหลผำ่ นได้

3. วาล์วปลดความดันหรือรีลีฟวาล์วหรอื เซฟตีวาล์ว
(Safety Valve) จะติดต้ังอยู่ทำงด้ำนควำมดันสูงของระบบ
ที่ท่อบรรจุหรอื ท่ีท่อพักสำรทำควำมเย็นเหลว เป็นอุปกรณ์ท่ี
ป้องกันไมใ่ ห้ระบบของเครอื่ งทำควำมเย็นเกิดควำมเสยี หำย

7. วาล์วประเภทต่าง ๆ

4. อีวาพอเรเตอรเ์ พรสเชอรเ์ รกูเรเตอร(์ Evaporator Pressure Regulator)
หรือ EPR จะติดต้ังอยู่ระหว่ำงทำงออกของอีวำพอเรเตอร์และทำงดูดของ
คอมเพรสเซอร์ เป็นวำล์วที่ทำหน้ำทีค่ วบคุมควำมดันของน้ำยำในอีวำพอเรเตอรม์ ิให้มี
ตำ่ เกินกวำ่ เกณฑท์ ต่ี ้ังไว้

5. โฮลด์แบ็กวาล์ว (Hold Back Valve) จะติดตั้งอยู่ระหว่ำง
ทำงออกของอีวำพอเรเตอร์ และทำงดูดของคอมเพรสเซอร์
เช่นเดียวกับอีวำพอเรเตอร์ เป็นตัวควบคุมควำมดันเป็นวำล์วท่ีทำ
หน้ำที่ควบคุมควำมดันของสำรทำควำมเย็นในอีวำพอเรเตอรไ์ ม่ให้
สงู เกินไป

“ 8. ปล๊ักหลอมละลาย “

ปลั๊กหลอมละลาย (Fusible Plug)

มักติดตั้งอยู่ท่ีท่อพักสำรทำควำมเย็นเหลว
หรือท่ีคอนเดนเซอร์ รูปร่ำงของปล๊ักหลอม
ละลำยจะเหมือนกับปลั๊กทว่ั ไป แต่ตรงกลำงจะ
เจำะรูและบัดกรีไว้ด้วยโลหะที่หลอมละลำย
ง่ำย ปลั๊กหลอมละลำยเป็นอุปกรณ์ท่ีป้องกันมิ
ให้ระบบของเคร่ืองทำควำมเย็น เกิดควำม
เสียหำยในกรณีท่ีอุณหภูมิและควำมดันของ
สำรทำควำมเย็นในระบบด้ำนควำมดันสูงมี
สงู ขึ้นเกินกวำ่ ปกติ