DCA 4014 BUILDING SERVICES

BUILDING SERVICES DCA 4014 DIPLOMA VOKASIONAL MALAYSIA (DVM)

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |2 Prakata Salam sejahtera dan salam perpaduan kepada semua tenaga pengajar Program Teknologi Pembinaan (DVM). Modul ini dibangunkan bertujuan untuk membantu semua tenaga pengajar dalam melaksanakan PdPc. Malah, tujuan modul ini juga untuk membantu dalam penyelarasan dan penyeragaman PdPc. Pembangunan modul ini adalah berpandukan kandungan kursus course outline yang telah dibangunkan oleh Jurulatih Utama Program Teknologi Pembinaan. Untuk makluman, modul yang dibangunkan telah disemak oleh Jurulatih Utama Program Teknologi Pembinaan untuk tujuan kesahan, kebolehpercayaan serta ketekalan. Kandungan modul adalah seperti berikut iaitu; pengenalan, objektif, nota serta isi berkaitan (ringkas mengikut kompetensi), kesimpulan, latihan/penilaian dan jawapan. Bagi pihak pembangun modul, saya ingin merakamkan setinggi-setinggi penghargaan kepada semua yang terlibat secara langsung dan tidak langsung dalam pembangunan modul ini. Sebarang kekurangan dan kelemahan harap dapat diatasi dari masa ke masa. Semoga modul yang dibangunkan ini dapat dimanfaatkan serta membantu semua tenaga pengajar. Sekian, terima kasih Siva Rabindarang. Penyelaras Panel Pembangun Modul Program Teknologi Pembinaan Kolej Vokasional Kementerian Pendidikan Malaysia

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |3 Penghargaan Salam sejahtera dan salam perpaduan kepada semua tenaga pengajar Program Teknologi Pembinaan (DVM). Terima kasih kepada pihak BPLTV untuk memberikan kepercayaan dan sokongan dalam pembangunan modul ini. Pembangunan modul ini dilaksanakan merujuk Tatacara Pembangunan Modul Vokasional yang telah dibangunkan. Setinggi-tinggi penghargaan kepada semua pembangun modul daripada Kolej Vokasional seluruh Malaysia. KURSUS KOD NAMA PENSYARAH Building Services DCA 4014 RINI FIRDA HIDAYATI BINTI SYAIFUL (K) NURUL QAYUUM FARAHIN BINTI SAIDI NUR ATIQAH BINTI ABU BAKAR NORFARAHAIN BINTI SAHRONI Specification and Quality Control for Construction Work DCA 4023 NOR ANGSIZA BINTI MOHD (K) MOHD FAIRUS BIN JOHARI SITI NURSYAKIMAH BINTI MOHAMED MAZNI BINTI KASBOLAH Industrialized Building System (IBS) DCA 4033 SAPIAH BINTI RAHMAN (K) MOHD SHAHIR BIN ZAHARI NURAZILLA BINTI AHMAD BOHARI REXY NIRO ANAK PETER Setinggi penghargaan juga kepada Ketua JU Puan Alwani binti Adnan serta JU Cik Jumatirah binti Mohd Alias dan En. Mohammad Khairil Ibraq bin Mohamad Badi yang menyemak modul untuk tujuan kesahan, kebolehpercayaan serta ketekalan modul. Ribuan terima kasih juga kepada Puan Wan Nuursufila Binti Salleh dan Puan Nurazilla Binti Ahmad Bohari atas sumbangan untuk susun atur dan mengedit modul ini. Usaha murni dan sokongan semua amat dihargai. Terima kasih.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |4 PERANCANGAN KURSUS COURSE OUTLINE MAKLUMAT KURSUS (COURSE INFORMATION) SEMESTER/SESI (SEMESTER/SESSION) : SEMESTER II / SESI 2023 KOD KURSUS (COURSE CODE) : DCA 4014 NAMA KURSUS (NAME OF COURSE) : BUILDING SERVICES BEBAN AKADEMIK PELAJAR (STUDENT ACADEMIC LOAD) : Kategori Aktiviti (Category of Activities) Aktiviti Pembelajaran (Learning Activity) Jumlah Jam/Semester (Total Hours/Semester) Pembelajaran berbantu (Guided learning) Kuliah (Lecture) 25 Tutorial/Amali (Tutorial/Practical) 56 Aktiviti pembelajaran bertumpukan pelajar (Student centered learning activities) 3 Pembelajaran kendiri (Self learning) Persediaan untuk tugasan/projek (Preparation for assignments/projects) 30 Pembelajaran kendiri/ulangkaji (Independent study/revision) 25 Persediaan bagi penilaian (Preparation for assessment) 10.5 Penilaian rasmi (Formal assessments) Penilaian berterusan (Continuous assessments) 10.5 Menduduki peperiksaan akhir (Teori) (Final examination sitting) 0 Menduduki peperiksaan akhir (Amali) (Final examination sitting) 0 JUMLAH JAM BELAJAR (JJB) TOTAL STUDENT LEARNING TIME (SLT) 160 Kursus Pra-syarat (Pre-requisite Course) : None Nama Pensyarah (Name of Lecturer) : Disediakan oleh (Prepared by): Tandatangan (Signature): Nama (Name): Tarikh (Date): Disahkan oleh (Approved by): Tandatangan (Signature): Nama (Name): Tarikh (Date):

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |5 MATLAMAT (GOALS): The course is designed to provide students with industry best practices strategies, processes, techniques and points of reference for the operation of building services. Focusing on hard services elements and their interface management, including mechanical, electrical and public health services in buildings. SINOPSIS (SYNOPSIS): This course is designed to provide basic knowledge and skills related to building services. It consists of building service practices and laws, water supply systems, plumbing and waste handling systems, ventilation and lighting systems, air conditioning systems, electricity supply systems, gas installation systems, fire prevention systems and building mechanical systems. Selecting and using equipment and materials as well as related safety aspects will also be emphasized. HASIL PEMBELAJARAN (LEARNING OUTCOMES): Upon completion of the course, students will be able to: 1. Apply various discipline in building services work based on standard procedure. (C3, PLO1) 2. Manipulate skills using tools, equipment and materials with appropriate procedure. (P3, PLO2) 3. Prepare report of building services operation performance based on client requirements. (A2, PLO7)

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |6 ISI KANDUNGAN (CONTENT): MINGGU (WEEK) KANDUNGAN (CONTENT) HASIL PEMBELAJARAN (CLO) BERSEMUKA (FACE TO FACE) TIDAK BERSEMUKA (NON FACE TO FACE) JUMLAH SLT (TOTAL SLT) PENTAKSIRAN (ASSESSMENT) THEORY + SCL TUTORIAL PRACTICAL 1 - 2 1.0 PRACTICES AND LAWS IN BUILDING SERVICES CLO 1 4 8 4.5 16 TEST 2.0 COLD AND HOT WATER SUPPLY 2.1 Method and process 2.2 Advantages and disadvantages 2.3 Needs and requirement 3-4 3.0 THERMAL SYSTEMS AND DISTRIBUTION CLO 1 4 8 5.5 8 3.1 Types of heating system 3.2 Types of heat distribution system 3.3 Advantages and disadvantages 4.0 VENTILATION 4.1 Natural and mechanical ventilation 4.2 Balance of supply and extract 5.0 COOLING AND AIR CONDITIONING PRINCIPLES 5.1 Sensible and latent heat 5.2 Refrigeration 5.3 Fan coil units (FCUs) 5.4 Air handling units (AHUs) 5.5 Humidity 5-6 6.0 GAS SUPPLY CLO 2 4 8 12 23 PRACTI CAL 6.1 Gas distribution and installation 6.2 Component of gas supply

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |7 7.0 ELECTRICITY SUPPLY AND DISTRIBUTION 7.1 Generation and distribution of power 7.2 Transformers 7.3 Fuses and circuit breakers 7.4 Earthing and bonding 8.0 PLUMBING AND SANITARY SYSTEM 8.1 Installation of plumbing and sanitary system in the building 8.2 Plumbing and sanitary fittings 7 9.0 SECURITY AND FIRE PROTECTION SYSTEM CLO 1 2 4 3.5 16 QUIZ 9.1 Passive and active 10.0 TRANSPORTATION: LIFTS, ESCALATORS AND TRAVELATORS 10.1 Type of transportation 10.2 Advantages and disadvantages 10.3 Safety features 8-9 11.0 NATURE AND IMPORTANCE OF BUILDING MAINTENANCE CLO 1 4 8 9.5 15 ASSIG NMENT 11.1 Concept of building maintenance 11.2 Liability for defects in buildings 11.3 Maintenance needs 11.4 Resources for building maintenance 11.5 Inspection and research into maintenance 11.6 Technology and economics of maintenance 10 12.0 MAINTENANCE WORK DIVISION SYSTEM CLO 1 2 4 9.5 21 12.1. Introduction of planned and unplanned 12.2. Types of planned and unplanned 12.3. Implementation of planned and unplanned 12.4. Advantages and disadvantages 11- 12 13.0 SPECIFICATION OF MAINTENANCE WORK CLO 2 & CL 4O 3 8 11 GROUP PROJECT

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |8 13.1. Sources of information 13.2. Minor defects 13.3. Major defects 13.4. Factors and prevention of defects 13.5. Drafting of specifications 13.6. Materials, tools and method to repair the defects 13.7. Specification and procedure clauses (alteration and repairs) 13- 14 14.0 EXECUTION AND SUPERVISION OF MAINTENANCE WORK 14.1. Programming of maintenance work 14.2. Organization of maintenance works 14.3. Clerks of works 14.4. Site meeting 14.5. Setting out 14.6. Supervision of building work CLO 2 & CLO 3 4 8 10 15 STUDY WEEK 16 - 17 FINAL EXAMINATION / FINAL TEST JUMLAH JAM 28 0 56 65.5 149.5 10.5 AMALI (PRACTICAL): 1. Plumbing and sanitary system PROJEK (PROJECT) 1. Major Defect / Minor Defect

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |9 PENILAIAN (ASSESSMENT): 1. Course Evaluation : No Type of Assessment CLO 1 Continuous Assessment CLO1 (C3,PLO1) CLO2 (P3,PLO 2) CLO 3 (A2,PLO7) Quiz 5% Test 10% Assignment 20% Practical 30% Project 30% 5% 2 Final Examination Theory - - - Practical - - - Sub Total 35% 60% 5% Total 100% 2. Assessment Specifications Table (AST): CONTEXT CLO ASSESSMENT METHODS FOR COURSEWORK (CA) CLO1 CLO2 CLO3 TEST QUIZ ASSIGNMENT PRACTICAL PROJECT 1.0 PRACTICES AND LAWS IN BUILDING SERVICES 2.0 COLD AND HOT WATER SUPPLY √ 3.0 THERMAL SYSTEMS AND √ DISTRIBUTION 4.0 VENTILATION 5.0 COOLING AND AIR CONDITIONING PRINCIPLES √ 6.0 GAS SUPPLY 7.0 ELECTRICITY SUPPLY AND DISTRIBUTION 8.0 PLUMBING AND SANITARY SYSTEM √ √ 9.0 SECURITY AND FREE PROTECTION SYSTEM 10.0 TRANSPORTATION : LIFT, ESCALATOR AND TRAVELATOR √ √ 11.0 NATURE AND IMPORTANCE OF BUILDING MAINTENANCE √ √ 12.0 MAINTENANCE WORK DIVISION SYSTEM √

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |10 13.0 SPECIFICATION OF MAINTENANCE WORK √ √ 14.0 EXECUTION AND √ SUPERVISION OF MAINTENANCE WORK √ √ Remark: 1. Suggested time for ⮚ Quiz : 30 minutes ⮚ Test : 1 hour ⮚ Assignment : 2 hour ⮚ Practical : 3 hours ⮚ Group Project : 4 hours 2. 40 Notional hours is equivalent to 1 credit.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |11 RUJUKAN (REFERENCES): 1. Al-Shemmeri T., Packer N. (2021): Building Services Engineering : Smart and Sustainable Design for Health 2. Blokdyk G. (2020) : Building Services Engineering A Complete Guide – Edition 2020: Emereo Publishing: ISBN – 13: 9781867358985 3. Cruzan R. (2020) : Manager’s Guide to Preventive Building Maintenance. River Publishers 4. Karsten J. Johannes S. (2020): Guidelines for Building Services Design. Impressum 5. Stanford W.H (2020): Effective Building Maintenance : Protection of Capital Assets. River Publishers KEHADIRAN/PERATURAN SEMASA KULIAH (LECTURE ATTENDANCE/REGULATION): 1. Pelajar mesti hadir tidak kurang dari 80% masa pertemuan yang ditentukan bagi sesuatu kursus. Students must attend lectures not less than 80% of the contact hours for every course. 2. Pelajar yang tidak memenuhi perkara (1) di atas tidak dibenarkan menghadiri kuliah dan menduduki sebarang bentuk penilaian selanjutnya. Markah sifar (0) akan diberikan kepada pelajar yang gagal memenuhi perkara (1). Students who do not fulfill (1) will not be allowed to attend further lectures and sit for any further examination. Zero mark (0) will be given to students who fail to comply with (1). 3. Pelajar perlu mengikut dan patuh kepada peraturan berpakaian yang berkuatkuasa dan menjaga disiplin diri masing-masing untuk mengelakkan dari tindakan tatatertib diambil terhadap pelajar. Students must obey all rules and regulations of the university and must discipline themselves in order to avoid any disciplinary actions against them. 4. Pelajar perlu mematuhi peraturan keselamatan semasa proses pembelajaran dan pengajaran. Student must obey safety regulations during learning and teaching process. MATRIK HASIL PEMBELAJARAN KURSUS DAN HASIL PEMBELAJARAN PROGRAM (MATRIX OF COURSE LEARNING OUTCOMES AND PROGRAMME LEARNING OUTCOMES) Dilampirkan (As attached).

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |12 SENARAI KANDUNGAN PRAKATA 2 PENGHARGAAN 3 PERANCANGAN KURSUS 4 ISI KANDUNGAN 12 TOPIK 1 : AMALAN DAN UNDANG-UNDANG PERKHIDMATAN BANGUNAN 1.1 Pengenalan 16 1.2 Objektif 16 1.3 Definisi Perkhidmatan Bangunan 16 1.4 Amalan Perkhidmatan Bangunan Di Malaysia 18 1.5 Undang - Undang Perkhidmatan Bangunan Di Malaysia 18 KESIMPULAN 20 LATIHAN PENGUKUHAN 21 TOPIK 2 : SISTEM BEKALAN AIR PANAS DAN AIR SEJUK 2.1 Pengenalan 24 2.2 Kaedah-Kaedah Proses Pemanasan Air 24 2.3 Prinsip Bahan Peredaran Paip Air Panas 26 2.4 Keperluan Dan Kepentingan Sistem Bekalan Air Panas 26 2.5 Sistem Bekalan Air Sejuk 27 2.6 Proses Rawatan Sistem Bekalan Air Sejuk 29 2.7 Sistem Agihan Air 29 LATIHAN PENGUKUHAN 31 TOPIK 3 : SISTEM TERMAL DAN PERPINDAHAN 3.1 Pengenalan 34 3.2 Jenis-jenis Sistem Pemanasan 34 3.3 Jenis-jenis Sistem Perpindahan Haba 36 3.4 Kebaikan dan Keburukan 39 LATIHAN PENGUKUHAN 42

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |13 TOPIK 4 : PENGUDARAAN 4.1 Pengenalan 43 4.2 Pengudaraan Semulajadi dan Mekanikal 43 4.3 Balance off Supply And Extract 46 LATIHAN PENGUKUHAN 48 TOPIK 5 : PRINSIP PENYEJUKAN DAN PENYAMANAN UDARA 5.1 Pengenalan 50 5.2 Perolakan dan Pengaliran Haba 50 5.3 Kitaran Penyejukan 53 5.4 Unit gegelung kipas 53 5.5 Unit Pengendalian Udara 57 5.6 Kelembapan 59 LATIHAN PENGUKUHAN 61 TOPIK 6 : BEKALAN GAS 6.1 Pengenalan 62 6.2 Pengagihan dan Pemasangan Gas 64 6.3 Komponen Pembekalan Gas 70 LATIHAN PENGUKUHAN 76 TOPIK 7 : BEKALAN DAN PENGAGIHAN ELEKTRIK 7.1 Penjanaan Dan Pengagihan Kuasa 78 7.2 Transformer 83 7.3 Fius dan Pemutus Litar 84 7.4 Pembumian dan Ikatan 85 LATIHAN PENGUKUHAN 89 TOPIK 8 : PERPAIPAN DAN SISTEM SANITARI 8.1 Pemasangan paip dan system sanitari dalam bangunan 90 8.2 Pemasangan paip dan kelengkapan sanitasi 93 LATIHAN PENGUKUHAN 99

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |14 TOPIK 9 : SISTEM KESELAMATAN DAN PERLINDUNGAN KEBAKARAN 9.1 Pengenalan 102 9.2 Sistem Perlindungan Kebakaran 102 9.3 Sistem Keselamatan Kebakaran Aktif 103 9.4 Sistem Keselamatan Kebakaran Pasif 104 KESIMPULAN 106 LATIHAN PENGUKUHAN 107 TOPIK 10 : PENGANGKUTAN: LIF, ESKALATOR DAN TRAVELATOR 10.1 Pengenalan 110 10.2 Lif 110 10.3 Eskalator 115 10.4 Travelator 119 LATIHAN PENGUKUHAN 121 TOPIK 11 : SIFAT DAN KEPENTINGAN PENYELENGGARAAN BANGUNAN 11.1 Konsep penyelenggaraan bangunan 123 11.2 Liabiliti untuk kecacatan pada bangunan 123 11.3 Keperluan penyelenggaraan 126 11.4 Sumber untuk penyelenggaraan bangunan 129 11.5 Pemeriksaan dan penyelidikan dalam penyelenggaraan 130 11.6 Teknologi dan ekonomi penyelenggaraan 132 KESIMPULAN 133 LATIHAN PENGUKUHAN 134 TOPIK 12 : SISTEM PEMBAHAGIAN KERJA PENYELENGGARAAN 12.1 Pengenalan terancang dan tidak terancang 136 12.2 Jenis terancang dan tidak terancang 137 12.3 Pelaksanaan terancang dan tidak terancang 137 12.4 Kelebihan dan kekurangan 138 LATIHAN PENGUKUHAN 139

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |15 TOPIK 13 : SPESIFIKASI KERJA PENYELENGGARAAN 13.1 Sumber maklumat 141 13.2 Kecacatan kecil 141 13.3 Kecacatan Besar 144 13.4 Faktor dan pencegahan kecacatan 145 13.5 Penggubalan spesifikasi 153 13.6 Bahan, alat dan kaedah untuk membaiki kecacatan 154 13.7 Spesifikasi dan Klausa prosedur (pengubahan dan pembaikan) 158 LATIHAN PENGUKUHAN 162 TOPIK 14 : PELAKSANAAN DAN PEMERHATIAN DALAM PENYELENGGARAAN BANGUNAN 14.1 Pengenalan 164 14.2 Pengaturcaraan Kerja Penyelenggaraan 164 14.3 Organisasi Kerja – Kerja Penyelenggaraan 166 14.4 Kerani Kerja (Clerks of Work) 168 14.5 Mesyuarat Tapak (Site Meeting) 169 14.6 Rancang Tanda (Setting Out) 173 14.7 Penyeliaan Kerja Bangunan 175 KESIMPULAN 178 LATIHAN PENGUKUHAN 179 SENARAI RUJUKAN 180

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |16 TOPIK 1 : PRACTICES AND LAW IN BUILDING SERVICES 1.1 PENGENALAN Perkhidmatan bangunan memainkan peranan penting dalam menyumbang kepada reka bentuk bangunan, bukan sahaja dari segi keseluruhan strategi dan piawaian yang perlu dicapai, malah melibatkan seluruh pembentukan saiz, lokasi serta kedudukan bangunan di sesebuah bandar dan penempatan. Oleh yang demikian, perkhidmatan bangunan yang dibina perlulah selaras dan berpandukan reka bentuk bangunan bagi menjamin keselesaan dan keselamatan pengguna bangunan. Malah, perkhidmatan bangunan yang dibina perlu di reka bermula dari awal proses reka bentuk bangunan sehingga ke reka bentuk terakhir bangunan. Perkhidmatan bangunan merangkumi pelbagai kemudahan yang boleh dibahagikan kepada beberapa bahagian seperti kemudahan mekanikal, elektrikal, keselamatan, perlindungan dan sebagainya. Bangunan terdiri daripada pelbagai sistem yang dirancang oleh manusia bagi memenuhi keperluan dan keselesaan penghuninya. Hubungan antara manusia dan bangunan hanya akan berfungsi dengan baik sekiranya terdapat kesinambungan ataupun integrasi antara semua sistem dalam bangunan dengan kemudahan yang diperlukan oleh manusia. 1.2 OBJEKTIF Objektif kompetensi ini adalah: i. Mengenalpasti takrifan bagi perkhidmatan bangunan. ii. Mengenalpasti amalan perkhidmatan bangunan yang dilaksanakan di Malaysia. iii. Mengenalpasti undang - undang yang terlibat bagi perkhidmatan bangunan. 1.3 DEFINISI PERKHIDMATAN BANGUNAN Bayangkan diri anda berada di dalam sebuah bangunan yang cantik dan menarik, namun setelah itu bangunan tersebut tidak mempunyai lampu, sistem pengudaraan, tiada lif ataupun escalator, tiada sistem perpaipan, tiada bekalan kuasa elektrik malah tiada sistem keselamatan, apakah yang akan tinggal di dalam bangunan begitu? Bangunan yang gelap serta tidak berfungsi, adakah manusia akan tinggal di dalam bangunan sebegitu? Oleh itu, segalanya yang berada dalam bangunan yang membuatkan bangunan berkenaan SELAMAT DAN SELESA dikategorikan sebagai perkhidmatan bangunan. Sebuah bangunan perlu di reka bentuk bukan sahaja sebagai sebuah

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |17 tempat perlindungan malah sebagai sebuah persekitaran yang kondusi bagi manusia untuk tinggal, bekerja dan melaksanakan tugasan harian dengan selesa dan selamat. Rajah 1 menunjukkan antara perkhidmatan bangunan yang sering dibina bagi memenuhi keperluan manusia di dalam sesebuah bangunan. Bangunan menepati dan membentuk bahagian utama persekitaran dan harus mempengaruhi pengguna secara positif, dari segi fizikal, mental dan rohani. Antara perkhidmatan bangunan yang sering digunakan adalah : a) Pengangkutan Mekanikal b) Lampu dan elektrik c) Bekalan air d) Sistem pengurusan sisa e) Akses dan keselamatan f) Pencegahan, kawalan dan keselamatan kebakaran g) Komunikasi h) dan sebagainya Rajah 1.1 : Perkhidmatan Bangunan

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |18 Bangunan boleh memberi kesan kepada manusia dari segi positif dan juga negatif : KEBAIKAN KEBURUKAN Membantu manusia menjalankan tugasan harian dengan berkesan Menggunakan sumber serta bahan dalam pengeluaran dan operasi Menyediakan pelbagai ransangan deria Mengurangkan sumber tenaga asli Meningkatkan daya kreativiti Menghasilkan pencemaran dan pembaziran Membantu produktiviti Meninggalkan kesan yang berpanjangan terhadap bumi 1.4 AMALAN PERKHIDMATAN BANGUNAN DI MALAYSIA Beberapa tahun kebelakangan ini, terdapat pelbagai isu yang sering diajukan berkaitan perkhidmatan bangunan serta penyelenggaraan bangunan. Kedua – dua aspek ini merupakan aspek penting dalam pembinaan bangunan. Disebabkan perubahan masa disamping kepesatan teknologi kini, Malaysia menekankan keperluan pembinaan bangunan menggunakan teknologi hijau serta bangunan pintar. Tujuan utama bagi menerapkan kepentingan alam sekitar bagi setiap bangunan yang di bina dalam Malaysia. Bangunan perlu dirancang dan dibina menggunakan teknologi yang mampu memberi keutamaan terhadap alam sekitar dan mengurangkan penggunaan tenaga sumber asli. Antara faktor yang di beri tumpuan dalam pembinaan bangunan adalah demografik, saiz penduduk, jangka hayat, globalisasi, komunikasi serta perubahan global. Faktor ini mampu mempengaruhi pembinaan bangunan serta perkhidmatan yang terlibat di dalam sesebuah bangunan. Dengan faktor serta terknologi moden ini bermulalah era pembinaan bangunan pintar, dimana bangunan pintar ini merupakan bangunan yang menyediakan persekitaran yang responsif, menggunakan pengurusan yang cerdas, fleksible dan mampu menangai perubahan dari segi teknologi. Ciri – ciri bangunan pintar adalah : a) Responsif secara semula jadi terhadap penggunaan sistem interaktif. b) Mengurangkan kesan terhadap alam sekitar. c) Penggunaan sistem air yang mampan. d) Persekitaran yang sihat. e) Pengunaan tenaga yang rendah. f) Sistem pengurusan yang baik dan teratur. 1.5 UNDANG - UNDANG PERKHIDMATAN BANGUNAN DI MALAYSIA Undang - undang merupakan sistem peraturan yang perlu dipatuhi oleh sesebuah masyarakat atau negara. Melakukan sesuatu aktiviti yang melanggar undang -

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |19 undang boleh menyebabkan seseorang itu boleh dikenakan Tindakan seperti denda dan sebagainya. Di Malaysia, pembinaan bangunan ditetapkan mengikut standard yang dikeluarkan oleh Lembaga Pembangunan Industri Pembinaan Malaysia (CIDB) dan mengikut Akta 520 (Akta Lembaga Pembangunan Industri Pembinaan Malaysia) yang diwartakan pada Julai 1994. Salah satu fungsi lembaga ini seperti termaktub di bawah subseksyen 4 (1) Akta 520 adalah untuk menggiatkan penstandaran dan peningkatan Teknik serta bahan binaan dalam industri pembinaan. CIDB telah dilantik sebagai Agensi Penyediaan Standard (Standard Writing Organisation, SWO) pada 22 April 1997 oleh SIRIM Berhad bagi membangunkan standard untuk sektor pembinaan iaitu Malaysian Standard (MS). Disamping itu, CIDB juga membangunkan standard khusus untuk industri pembinaan iaitu Standard Industri Pembinaan (Construction Industry Standard, CIS) berdasarkan kepada keperluan industri. Undang – undang kecil bangunan merujuk kepada undang – undang ordinan bandar atau perbandaran yang diluluskan di bawah kuasa undang – undang negeri atau persekutuan yang menyatakan perkara yang boleh dikawal oleh majlis perbandaran. Undang – undang kecil bangunan seragam (UBBL) ialah undang – undang skunder yang diluluskan oleh pihak berkuasa tempatan dalam pentadbiran aktiviti industri pembinaan. Undang – undang ini lebih dikenali sebagai Undang – Undang Kecil Bangunan Seragam 1984. Tujuan utama kod bangunan adalah untuk melindungi kesihatan awam, keselamatan dan kebajikan am kerana ia berkaitan dengan pembinaan dan penghunian bangunan dan struktur. Undang – undang kecil bangunan bertujuan sebagai rujukan kepada arkitek, jurutera malah digunakan oleh pemeriksa keselamatan, pengamal alam sekitar, kontraktor, subkontraktor, syarikat bahan binaan, pengurus kemudahan serta penyewa bangunan. Antara skop undang – undang kecil bangunan seragam adalah : a) Keselamatan struktur : bangunan harus cukup kuat untuk menampung daya yang digunakan tanpa runtuh. b) Keselamatan kebakaran : keperluan untuk mencegah api merebak, alatan pemberi amaran kepada penghuni, had penyebaran api serta pemadaman kebakaran.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |20 c) Keperluan kesihatan : tandas yang mencukupi, peredaran udara dan bahan perpaipan. d) Tebatan bunyi : melindungi penghuni bangunan dari pencemaran bunyi. e) Kebolehcapaian : keperluan untuk memastikan bangunan boleh diakses oleh penghuni berkerusi roda atau orang kurang Upaya. f) Penjimatan tenaga : keperluan reka bentuk bangunan meliputi peralatan pemanasan dan penyejukan, lampu dan sebagainya. Rajah 1.2 : Contoh Undang – Undang Kecil Bangunan Seragam 1984 1.6 KESIMPULAN Dengan perkembangan pesat teknologi adalah mudah bagi bangunan untuk memenuhi keperluan peralatan yang kompleksdan sistem yang rumit di masa hadapan. Malah, dapat dirumuskan bahawa perkhidmatan bangunan yang meliputi penyelenggaraan dan sistem pengurusan dapat dilaksanakan dengan baik dan teratur. Tambahan, dengan penggunaan teknologi bangunan pintar di masa hadapan dapat menjadi amalan yang baik bagi negara membangun seperti Malaysia.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |21 LATIHAN PENGUKUHAN 1) Nyatakan definisi / takrifan bagi perkhidmatan bangunan. ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 2) Senaraikan 5 perkhidmatan bangunan yang digunakan dalam bangunan. ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 3) Nyatakan tujuan utama undang – undang kecil bangunan seragam 1984 di bina. ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………. 4) Senaraikan 5 ciri – ciri bangunan pintar. ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 5) Jelaskan 5 skop yang meliputi undang – undang kecil bangunan seragam ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |22 JAWAPAN 1) Nyatakan definisi / takrifan bagi perkhidmatan bangunan. Perkhidmatan bangunan adalah segalanya yang berada dalam bangunan yang membuatkan bangunan berkenaan SELAMAT DAN SELESA. 2) Senaraikan 5 perkhidmatan bangunan yang digunakan dalam bangunan. - Pengangkutan Mekanikal - Lampu dan elektrik - Bekalan air - Sistem pengurusan sisa - Akses dan keselamatan - Pencegahan, kawalan dan keselamatan kebakaran - Komunikasi 3) Nyatakan tujuan utama undang – undang kecil bangunan seragam 1984 di bina. Tujuan utama kod bangunan adalah untuk melindungi kesihatan awam, keselamatan dan kebajikan am kerana ia berkaitan dengan pembinaan dan penghunian bangunan dan struktur. 4) Senaraikan 5 ciri – ciri bangunan pintar. - Responsif secara semula jadi terhadap penggunaan sistem interaktif. - Mengurangkan kesan terhadap alam sekitar. - Penggunaan sistem air yang mampan. - Persekitaran yang sihat. - Pengunaan tenaga yang rendah. - Sistem pengurusan yang baik dan teratur. 5) Jelaskan 5 skop yang meliputi undang – undang kecil bangunan seragam - Keselamatan struktur : bangunan harus cukup kuat untuk menampung daya yang digunakan tanpa runtuh. - Keselamatan kebakaran : keperluan untuk mencegah api merebak, alatan pemberi amaran kepada penghuni, had penyebaran api serta pemadaman kebakaran. - Keperluan kesihatan : tandas yang mencukupi, peredaran udara dan bahan perpaipan.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |23 - Tebatan bunyi : melindungi penghuni bangunan dari pencemaran bunyi. - Kebolehcapaian : keperluan untuk memastikan bangunan boleh diakses oleh penghuni berkerusi roda atau orang kurang upaya. - Penjimatan tenaga : keperluan reka bentuk bangunan meliputi peralatan pemanasan dan penyejukan, lampu dan sebagainya.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |24 TOPIK 2 : SISTEM BEKALAN AIR PANAS DAN AIR SEJUK 2.1 PENGENALAN Penggunaan air panas sudah menjadi keperluan yang amat penting buat masa kini. Walaupun pada asalnya keperluan ini banyak digunakan oleh orang barat yang mempunyai cuaca yang sejuk tetapi kini sistem ini banyak digunakan dinegaranegara lain yang mempunyai cuaca panas. 2.2 KAEDAH-KAEDAH PROSES PEMANASAN AIR Terdapat empat (4) cara bekalan air panas boleh didapati iaitu : 2.2.1 Sistem air panas secara terus i. Dandang (boiler) merupakan tempat pemanasan air secara bakar atau letrik. Air dari sini akan mengalir ke kebuk air panas. ii. Kebuk (cylinder) merupakan tempat air panas disimpan dan dialirkan ke punca pengeluaran. Dipasang seberapa rapat yang boleh dengan dandang dan perlu dibaluti dengan bahan penebat haba bagi mengekalkan kepanasan air. iii. Tangki air sejuk merupakan tempat simpanan air sejuk dimana airnya dibekalkan ke kebuk dan hendaklah tinggi bagi membolehkannya mengalir ke dandang. Kedudukan tangka ini perlu mendapatkan tekanan yang secukupnya supaya air dapat dialirkan ke semua bahagian. iv. Paip bekal sejuk menyalurkan air sejuk dari tangka simpanan air sejuk ke kebuk. Saiznya hendaklah lebih besar dari paip penyaluran air panas. v. Paip alir asas (primary flow pipe) menyalurkan air panas dari dandang ke kebuk. vi. Paip balik asas (primary retum pipe) menyalurkan air sejuk dan juga air panas yang sudah sejuk dari kebuk masuk ke dalam dandang. vii. Paip air panas (paip agihan) menyalurkan air panas ke punca pengeluaran yang dikehendaki. Dipasang diatas kebuk terus kepada paip pengeluaran. viii. Paip udara (paip liang) berfungsi sebagai paip pengudaraan. Dipasang dari paip air panas terus masuk ke tangka bekal. ix. Injab keledar dipasang bagi tujuan mengeluarkan haba kepanasan yang berlebihan bagi mengelakkan dari berlaku sebarang bahaya.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |25 x. Injap pengering dipasang bertujuan untuk mengeringkan kesemua bahagian semasa kerja-kerja mencuci dan pembaikan dijalankan. 2.2.2 Sistem air panas secara berhalang Tujuannya adalah untuk menyeragamkan pembekalan air ke semua tempat pengeluaran air dengan kadar mencukupi. Sistem ini boleh didapati pada rumahrumah kediaman, bangunan tinggi dan sebagainya. Pada rumah kediaman kadar minima kepanasannya ialah 60’C (140”F) dan penggunaan bagi setiap 45 liter air. Sistem ini akan menjalani proses perolakan (convestion) dan seterusnya diagihkan ke tempat-tempat pengeluaran seperti radas. Air dari dandang berpusing serta memanaskan air pada kebuk tanpa bercampur dengan air tersebut. Sementara air pada kebuk dipanaskan dari haba pada paip dari dandang. i. Pemanasan cara perolakkan (convection) • Haba dipindahkan dari satu tempat ke tempat lain oleh molekul yang membawa haba. • Pergerakan ini berlaku melalui bendalir seperti cecair dan gas. • Haba yang dipindahkan oleh arus perolakkan adalah panas. • Haba ini akan naik ke atas dan haba yang sejuk turun ke bawah • Pada sistem ini, air panas akan berpusing apabila haba panas meresap masuk. Air sejuk. Tagi menjadi panas dan ringan lalu naik ke atas. Air sejuk turun ke bawah serta naik semula. 2.2.3 Sistem air panas secara segera (gas/elektrik) i. Pemanas air menggunakan elektrik memerlukan kos penggunaan yang mahal berbanding dengan menggunakan bahan lain.oleh itu, Langkahlangkah perlu diambil kira supaya haba dapat dijimatkan. ii. Pemanas air menggunakan gas terdapat tiga jenis iaitu pemanas ketika, simpanan dan berkeliling. 2.2.4 Pemanas menggunakan tenaga solar Usaha untuk menjana elektrik dengan menggunakan sistem air panas surai berpusat yang menghasilkan air bersuhu tinggi sehingga melebihi 200’C. satu permukaan 1m2 yang terdedah kepada cahaya matahari yang terang dapat menyerap atau menghasilkan 766watt.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |26 2.3 PRINSIP BAHAN PEREDARAN PAIP AIR PANAS i. Terdiri daripada tangka atau silinder air panas dan paip ii. Bahan-bahan ini hendaklah dibina dari bahan yang diluluskan oleh Pengarah JBA, Negeri dan mematuhi piawaian yang telah ditetapkan. iii. Tangka mestilah disangga dengan secukupnya dan dilindungi dari hakisan. iv. Injap bebola tidak dibenarkan dipasang di dalam tangki ini. v. Setiap paip yang boleh digunakan sebagai paip air panas adalah terdiri daripada bahan-bahan yang diperbuat daripada keluli, kuprum, aloi, Loyang dan lain-lain bahan yang tahan hakisan selain daripada plumbum bagi emamastikan agihan air apanas dapat disalurkan dengan lancar. Paip air panas dari tangka simpanan air panas perlu mematuhi spesifikasi berikut: (seperti yang tercatat dalam Buku Panduan Kaedah Bekalan Air JKR : tanpa penebat) Jadual 1 : Jadual diameter paip bekalan air Diamater Paip (mm) Panjang Maksimum (m) Tidak melebihi 13mm 18 Melebihi 13mm 12 Melebihi 19mm 8 Melebihi 25mm 3 Jika panjang paip yang dibekalkan melebihi jumlah panjang yang ditetapkan,maka ia perlu ditebat dengan berkesan untuk menggelakkan kehilangan haba dan memenuhi kehendak Pengarah Negeri. 2.4 KEPERLUAN DAN KEPENTINGAN SISTEM BEKALAN AIR PANAS Penggunaan air panas telah meluas digunakan oleh orang barat lama dahulu. Perkembangan ini dipengaruhi oleh cuaca ditempat mereka yang sentiasa sejuk. Jadi penggunaan sistem bekalan air panas ini diperluaskan lagi khususnya dikawasan beriklim tropika. Walaupun kawasan ini bercuaca panas, ada masanya air panas tetap diperlukan seperti di musim hujan monsun. Selain itu, sistem air panas merupakan satu keperluan di bangunan-bangunan hotel, pejabat dan juga rumah kediaman pada masa kini. Manakala bagi konteks hospital pula, sistem air panas yang baik diperlukan bagi tujuan tertentu seperti pembersihan, penstrilan dan pembasmian kuman.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |27 Suhu air panas yang dibekalkan secara piawainya pada tahap 80’C atau lebih tinggi mengikut permintaan dan keadaan semasa. Manakala suhu balikan semula ke penjana utama adalah antara 60’C hingga 70’C. Jadual 2 : Kebaikan dan keburukan sistem bekalan air panas di rumah kediaman Kebaikan Keburukan i. Sesuai digunakan pada semua keadaan dan tempat. ii. Penggunaannya tidak terhad kerana ia bergantung kepada keperluan dimana saiznya yang berbeza-beza. iii. Selamat kerana ia dikawal oleh sistem kawalan iv. Ia boleh disambungkan terus dengan bekalan air sejuk. i. Kos terlalu mahal untuj menyediakan sistem ini. ii. Perlu mendapat kelulusan pihak majlis tempatan. iii. Suhu hendaklah sentiasa dikawal supaya tidak mendatangkan bahaya kepada pengguna. v. Kos untuk menyenggara terlalu mahal. 2.5 SISTEM BEKALAN AIR SEJUK Sistem bekalan air sejuk yang digunakan pada bangunan ini adalah sistem tidak langsung dimana air disimpan di dalam tangka terlebih dahulu. Air dari paip perkhidmatan akan dihantar ke tangka sedutan sebelum di pam ke tangka simpanan pukal. Dari tangki simpanan pukal, air ini diagihkan kepada paip pengguna. Sumber bekalan air sejuk i. Air permukaan ii. Air hujan iii. Air bawah tanah Rajah 2.1 : Pecahan sistem bekalan air di rumah kediaman 2.5.1 Sistem bekalan terus Sistem Bekalan Air Di Rumah Kediaman Sistem Bekalan Terus (air dibekalkan terus ke rumah melalui paip perkhidmatan) Sistem Bekalan Tidak Terus (air dibekalkan ke rumah melalui tangki simpanan air)

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |28 i. Sistem sambungan dibuat secara terus kepada semua kelengkapan kebersiahan iaitu secara terus-menerus. ii. Bekalan air yang diterima lebih bersih iii. Paip panjang diperlukan. iv. Tekanan kuat pada paip awam menyebabkan kerosakkan pada paip domestic. v. Bekalan air terganggu jika paip awam rosak. vi. Tekanan rendah terjadi pada waktu permintaan tinggi. vii. Sistem lama, sebelum ada peraturan -peraturan bekalan air. Jadual 3 : Kebaikan dan keburukan sistem bekalan air sejuk Kebaikan Keburukan Dapat membekalkan air yang bersih Tiada bekalan air yang tersimpan sekiranya berlaku bekalan air terputus Tekanan air yang dibekalkan adalah tinggi Kerosakan atau kebocoran sukar dikesan Rajah 2.2 : Contoh sistem bekalan air sejuk rumah kediaman 2.5.2 Sistem bekalan tidak langsung i. Semua pearalatan kebersihan dibekalkan dengan air dari tangka simpanan dalam rumah. ii. Hanya pili air bersih untuk miniman sahaja dibekalkan secara terus. iii. Sistem ini akan menyebabkan beberapa keadaan antaranya penyelenggaraan pembersihan, tidak dipengaruhi oleh paip awam tetapi aras ketinggian titik pengeluaran air pada tangka air diambil kira. iv. Saiz paip yang digunakan hendaklah bersesuaian bagi mendapatkan tekanan air yang stabil. Jadual 4 : Kebaikan dan keburukan sistem bekalan tidak langsung

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |29 Kebaikan Keburukan Air masih dapat dibekalkan diantara 12-24 jam sekiranya berlaku gangguan bekalan air Bekalan air akan terputus sekiranya kerjakerja pembersihan tangka dijalankan Beban paip induk dapat diringankan semasa permintaan memuncak Tangki simpanan serta ruang bagi perletakannya terpaksa disediakan. 2.6 PROSES RAWATAN SISTEM BEKALAN AIR SEJUK i. Pengudaraan ii. Pembauran kimia iii. Pengenapan iv. Penapisan v. Pembasmian kimia 2.7 SISTEM AGIHAN AIR Bertujuan untuk memastikan pengguna mendapatkan tekanan air yang cukup. Pemilihan sistem agaihan air bergantung kepada topografi, luas dan aras kawasan yang hendak diagihkan air. Sistem agihan air terbahagi kepada tiga jenis sistem iaitu : i. Sistem Graviti • tidak memerlukan pam kerana setiap ruangan paip mempunyai tekanan yang cukup. • Air disalurkan dari tempat tinggi ke tempat rendah dengan menggunakan daya graviti. • Tekanan perlu dikawal bagi mengelakkan tekanan berlebihan yang akan merosakkan kelengkapan dalam sistem. • Kelebihannya ialah sistem ini paling baik dan menjimatkan kos. Selain itu, sesuai untuk kawasan bandar yang terletak di kaki bukit atau lembah dimana kawasan tersebut lebih rendah daripada punca air. • Kelemahannya ialah tekanan air dalam paip menjadi terlalu tinggi, jika kawasan tersebut terlalu rendah berbanding loji rawatan. Namun sistem ini menyebabkan paip mudah rosak.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |30 Rajah 2.3 : Sistem agihan air sistem graviti ii. Sistem Pam • Menggunakan pam • Sesuai digunakan dikawasan yang rata • Air yang dirawat dari loji pembersihan dipamkan terus ke rangkaian paip agihan pada kadar tekanan yang sesuai. • Kelebihannya mampu membekalkan air ke kawasan yang lebih tinggi. • Kelemahannya ialah jika berlaku gangguan bekalan elektrik dan kerosakan pam dan bekalan air turut terganggu. Selain itu memerlukan dua sistem pam untuk mengepam air dari kawasan tadahan ke kawasan loji pembersihan dan untuk mengepam air dari loji ke paip agihan. Pada masa yang sama kos operasi yang tinggi untuk penyenggaraan pam dan sistem agihan. Rajah 2.4 : Sistem agihan air kaedah pam iii. Sistem pam dan graviti berserta takungan • Menggabungkan kaedah gravity dan pam • Air yang telah diproses akan dipam ke dalam tangka atau kolam simpanan yang dinamakan tangka perkhidmatan.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |31 • Air diagihkan secara gravity kepada pengguna yang berada dikawasan rendah dari tangki simpanan. • Kelebihannya adalah kos operasinya yang murah. Selain itu, sangat ekonomi kerana pam tidak perlu digunakan sepanjang masa. Pada masa yang sama kerosakan kepada paip dan sistem agihan dapat dikurangkan. Rajah 2.5 : Sistem agihan air gabungan graviti dan pam LATIHAN PENGUKUHAN 1. Nyatakan kebaikan dan keburukan pemasangan sistem air panas di rumah kediaman. 2. Sistem agihan air terbahagi kepada tiga (3) jenis. Terangkan dengan ringkas setiap sistem agihan tersebut.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |32 JAWAPAN Kebaikan Keburukan • Sesuai digunakan pada semua keadaan dan tempat. • Penggunaannya tidak terhad kerana ia bergantung kepada keperluan dimana saiznya yang berbeza-beza. • Selamat kerana ia dikawal oleh sistem kawalan • Ia boleh disambungkan terus dengan bekalan air sejuk. • Kos terlalu mahal untuj menyediakan sistem ini. • Perlu mendapat kelulusan pihak majlis tempatan. • Suhu hendaklah sentiasa dikawal supaya tidak mendatangkan bahaya kepada pengguna. • Kos untuk menyenggara terlalu mahal. Sistem Graviti • tidak memerlukan pam kerana setiap ruangan paip mempunyai tekanan yang cukup. • Air disalurkan dari tempat tinggi ke tempat rendah dengan menggunakan daya graviti. • Tekanan perlu dikawal bagi mengelakkan tekanan berlebihan yang akan merosakkan kelengkapan dalam sistem. • Kelebihannya ialah sistem ini paling baik dan menjimatkan kos. Selain itu, sesuai untuk kawasan bandar yang terletak di kaki bukit atau lembah dimana kawasan tersebut lebih rendah daripada punca air. Sistem Pam • Menggunakan pam • Sesuai digunakan dikawasan yang rata • Air yang dirawat dari loji pembersihan dipamkan terus ke rangkaian paip agihan pada kadar tekanan yang sesuai. • Kelebihannya mampu membekalkan air ke kawasan yang lebih tinggi. • Kelemahannya ialah jika berlaku gangguan bekalan elektrik dan kerosakan pam dan bekalan air turut terganggu. Selain itu memerlukan dua sistem pam untuk mengepam air dari kawasan tadahan ke kawasan loji pembersihan dan untuk mengepam air dari loji ke paip agihan. Pada masa yang sama kos operasi yang tinggi untuk penyenggaraan pam dan sistem agihan.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |33 Sistem pam dan graviti berserta takungan • Menggabungkan kaedah gravity dan pam • Air yang telah diproses akan dipam ke dalam tangka atau kolam simpanan yang dinamakan tangka perkhidmatan. • Air diagihkan secara gravity kepada pengguna yang berada dikawasan rendah dari tangki simpanan. • Kelebihannya adalah kos operasinya yang murah. Selain itu, sangat ekonomi kerana pam tidak perlu digunakan sepanjang masa. Pada masa yang sama kerosakan kepada paip dan sistem agihan dapat dikurangkan.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |34 TOPIK 3 : THERMAL SYSTEMS AND DISTRIBUTION 3.1 PENGENALAN Keselesaan termal dalam bangunan dipengaruhi oleh ruang-ruang dalam bangunan, bukaan bangunan, persekitaran landskap, keadaan suhu dalam bangunan yang panas/sejuk dan sebagainya. Selain itu, penggunaan peralatan elektrik yang mengeluarkan haba seperti komputer boleh mengganggu keseimbangan suhu dalam bangunan. Bagi menstabilkan suhu persekitaran dalam bangunan, haba panas ini perlu disingkirkan dari dalam bangunan dengan menggunakan alat penyaman udara. Kadar aliran udara ini pula sangat dipengaruhi oleh geometri ruang dan lokasi bukaan. Oleh itu, Undang-Undang Kecil Bangunan Seragam 1984(UBBL) telah diwujudkan bagi membantu para arkitek mereka bentuk bangunan yang mengambil kira bukaan bangunan yang bersesuaian dengan keluasan lantai bagi setiap ruang dalam bangunan. Semakin tinggi suhu di sekitar bangunan berkenaan, semakin tinggi kelajuan udara diperlukan oleh ruang tersebut. 3.2 TYPES OF HEATING SYSTEM Haba ialah sejenis tenaga yang tidak dapat dimusnahkan. Haba boleh berpindah dari satu medium ke medium yang lain. Manakala suhu ialah darjah kepanasan atau kesejukan sesuatu bahan. Suhu tidak menunjukkan jumlah haba dalam sesuatu benda atau bahan. Terdapat 3 jenis haba iaitu : 1. Haba deria Ialah haba yang menyebabkan perubahan suhu tanpa perubahan bentuk bahan. 2. Haba pendam Ialah haba yang menyebabkan perubahan bentuk bahan tanpa perubahan suhu. Haba pendam lakuran ialah haba yang diserap oleh bahan pepejal untuk bertukar bentuk kepada cecair atau haba yang disingkirkan apabila cecair berubah kepada pepejal. Haba pendam pengeluapan ialah haba yang dibekalkan kepada cecair untuk berubah bentuk kepada wap. Haba pendam pemeluapan pula ialah haba yang disingkirkan untuk mengubah wap kepada cecair. 3. Haba tentu Ialah jumlah haba yang perlu disingkirkan atau ditambah untuk mengubah 1K suhu bagi 1kg bahan. Contohnya haba tentu bagi air ialah 4.187kJ/kgK.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |35 Dalam iklim sejuk pemanasan adalah bahagian penting mewujudkan persekitaran dalaman yang selesa. Aplikasi sistem pemanasan menggunakan pemanasan ruang dan bekalan air panas. Rajah 3.1 : Jenis-jenis haba dalam pemanasan ais Komponen sistem pemanasan: ➢ Sumber haba (untuk menjana haba) ➢ Medium pengedaran dan rangkaian (untuk mengedarkan panas di sekeliling bangunan) ➢ Pemancar haba (menyampaikan haba ke ruang) Komponen sistem pemanasan : Sumber Haba (Heat source) Gas asli (Natural gas) Terma suria (Solar thermal) Minyak Oil (petroleum) Arang (Coal) Elektrik (Electricity) Pembuangan haba (Waste heat) Gas petroleum cecair (Liquefied petroleum gas) Biojisim, biobahan api (Biomass, biofuels) Gabungan haba dan kuasa (Combined heat and power (CHP)) Pam udara (Heat pump (air, water or ground-source))

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |36 Pengagihan Sederhana (Distribution medium) Air (suhu rendah, sederhana atau tinggi) Udara Stim Elektrik Haba Pemancar (Heat Emitter) Radiators Fan convectors Natural convectors Panel heaters Ceiling panels Unit heaters Storage heaters Panel sinaran suhu tinggi High temperature radiant panel Gegelung pemanasan bawah lantai(Underfloor heating coils) Kategori sistem pemanasan air Kategori sistem pemanasan air Suhu Tekanan operasi minimum Air panas suhu rendah (Low temperature hot water (LTHW)) < 90 °C 1 bar Air panas suhu sederhana (Medium temperature hot water (MTHW)) 90 hingga 120 °C 3 bar Air panas suhu tinggi (High temperature hot water (HTHW)) > 120 °C 5 bar 3.3 TYPES OF HEAT DISTRIBUTION SYSTEM Haba berpindah dari satu bahagian ke bahagian lain sekiranya terdapat perbezaan suhu. Haba berpindah dari bahagian suhu tinggi ke bahagian bersuhu rendah. Kadar perpindahan hab bertambah dengan peningkatan perbezaan suhu antara dua bahagian. Terdapat tig acara perpindahan haba ialatu pengaliran, perolakan dan sinaran.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |37 Rajah 3.2 : Tiga cara pemindahan haba Jenis sistem pemanasan biasa: 1. Sistem pemanasan menggunakan dandang (air dipanaskan) 2. Relau udara suam dan unit pemanas berbungkus (udara dipanaskan) 3. Pam haba (kitaran terbalik penyejukan kitaran) (udara, air atau sumber tanah) 4. Pemanas ruang individu (cth. elektrik, gas, pemanas berseri) Rajah 3.3 : Jenis-jenis sistem pemanasan 3.2.1 Sistem berpusat berbanding tidak berpusat Berpusat Tidak Berpusat Kos modal • Kos modal seunit output jatuh dengan peningkatan kapasiti loji pusat. • Kos modal sistem pengedaran adalah tinggi. • Kos modal keseluruhan yang rendah, penjimatan dibuat meminimumkan penggunaan udara dan air bagi sistem pengedaran.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |38 Keperluan ruang • Keperluan ruang loji pusat dan sistem pengedaran adalah penting, terutamanya kerja saluran. Ruang besar dan tinggi diperlukan. • Aliran ruang yang lebih kecil atau seimbang selalunya boleh digunakan. Pengaturan aliran boleh menjadi lebih sukar beberapa lokasi. Sistem kecekapan • Loji pusat cenderung lebih baik kejuruteraan, beroperasi pada kecekapan sistem yang lebih tinggi (di mana faktor beban adalah tinggi) dan lebih tahan lama. Sebagaimana yang faktor beban jatuh, jumlah kecekapan jatuh sebagai kerugian pengagihan menjadi lebih ketara. • Prestasi tenaga dalam bangunan dengan pelbagai corak penggunaan biasanya lebih baik Sistem operasi • Mudah untuk dimiliki oleh sesetengah institusi loji berpusat. • Kerugian pengedaran agak ketara. • Mungkin memerlukan lebih banyak sistem kawalan. • Pengezonan daripada sistem boleh dipadankan dengan lebih mudah corak operasi. Sistem penyelenggaraan dan hayat operasi • Kejuruteraan cenderung lebih baik jika mempunyai Loji pusat, lebih tahan lama. Kurang daya tahan jika loji tidak disediakan. • Boleh diubah dan dipanjangkan dengan mudah. • Peralatan cenderung menjadi kurang teguh dengan lebih pendek hayat operasi. • Kegagalan tumbuhan hanya menjejaskan. Pilihan bahan api • Fleksibiliti dalam pilihan bahan api, dandang boleh bahan api dwi. • Penggunaan CHP yang lebih baik, dsb. Beberapa sistem secara semula jadi akan memerlukan loji pusat, cth. loji pembakaran minyak berat dan arang batu. • Bahan api perlu dibekalkan di seluruh tapak. • Dandang adalah bahan api tunggal.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |39 3.2.2 Jenis pemancar biasa/sistem Rekabentuk Kelebihan Kekurangan Radiator • Output sehingga 70% perolakan. • Semak had pada permukaan suhu dalam sesetengahnya aplikasi, cth. hospital • Kawalan suhu yang baik. • Keseimbangan sinaran dan keluaran perolakan memberikan yang baik keselesaan terma. • Penyelenggaraan mudah. • Murah untuk dipasang. • Respons yang agak perlahan kepada kawalan. • Terma perlahan tindak balas. Natural Convectors • Respons cepat untuk dikawal. • Skirting atau parit lantai convectors boleh menjadi tidak mengganggu. • Boleh menduduki lebih banyak ruang lantai. • Boleh mendapat suhu yang lebih tinggi stratifikasi dalam ruang. Pemanasan Bawah Lantai • Semak output yang diperlukan boleh • dicapai dengan lantai yang boleh diterima • Tidak mengganggu. • Ruang yang baik taburan suhu dengan sedikit stratifikasi. • Keluaran haba terhad. • Lambat tindak balas terhadap kawalan. 3.4 KEBAIKAN DAN KEBURUKAN Sistem Pemanasan: Relau (Furnaces) : Kelebihan : Pemanasan yang cepat dan cekap, boleh menggunakan pelbagai sumber bahan api (gas, minyak, elektrik), tersedia secara meluas dan mudah dipasang. Kelemahan: Boleh menjadi kurang cekap tenaga berbanding beberapa pilihan lain, berpotensi untuk isu pengedaran udara. Pam Haba (Heat Pump) : Kelebihan : Boleh menyediakan kedua-dua pemanasan dan penyejukan, sangat cekap tenaga, berkuasa elektrik, mesra alam. Kelemahan : Kurang berkesan dalam iklim yang sangat sejuk, kos pendahuluan yang lebih tinggi, mungkin memerlukan pemanasan tambahan dalam keadaan sejuk yang melampau.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |40 Dandang/Pemanasan Sinaran (Boiler/Radiant Heating) : Kelebihan : Menyediakan haba yang konsisten, selesa, cekap tenaga, baik untuk orang yang mempunyai alahan (tiada tiupan udara). Kelemahan : Lebih perlahan untuk memanaskan badan berbanding sistem udara paksa, pemasangan boleh menjadi rumit dan mahal. Pemanas Papan Tiang Elektrik (Electric Baseboard Heater) : Kelebihan : Pemasangan mudah, kawalan bilik individu, tiada kerja salur diperlukan. Kelemahan : Boleh menjadi kurang cekap tenaga dan lebih mahal untuk dijalankan berbanding sistem lain, pemanasan tidak sekata. Sistem Penyejukan: Penyaman Udara (Tengah) : Kelebihan : Menyediakan penyejukan pantas, boleh digabungkan dengan sistem pemanasan, penyejukan seluruh rumah, baik untuk iklim lembap. Kelemahan : Penggunaan tenaga yang lebih tinggi, memerlukan kerja saluran, kos pemasangan awal boleh menjadi tinggi. Sistem Pemisahan Mini Tanpa Salur (Ductless Mini-Split System) : Kelebihan : Cekap tenaga, kawalan bilik individu, kerja saluran tidak diperlukan, bagus untuk memasang semula rumah lama. Kelemahan: Kos pendahuluan yang lebih tinggi, mungkin memerlukan lebih banyak penyelenggaraan, kapasiti penyejukan terhad untuk ruang yang lebih besar. Penyejuk Penyejatan (Evaporative Cooler) : Kelebihan : Cekap tenaga dalam iklim kering, menambah kelembapan pada udara, mengurangkan kos operasi. Kelemahan : Tidak berkesan dalam keadaan lembap, keupayaan penyejukan terhad berbanding AC tradisional. Penyejukan Geoterma : Kelebihan: Sangat cekap tenaga, mesra alam, penyejukan yang konsisten, jangka hayat yang panjang. Kelemahan : Kos pemasangan permulaan yang tinggi, memerlukan ruang untuk gelung bawah tanah, pemasangan yang kompleks.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |41 Penghawa Dingin Tingkap : Kelebihan : Mampu milik, mudah dipasang, sesuai untuk menyejukkan bilik individu. Kelemahan : Menyekat tingkap, bising, kurang cekap berbanding sistem pusat, kapasiti penyejukan terhad.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |42 LATIHAN PENGUKUHAN Pilih jawapan yang betul pada tempat kosong yang disediakan. haba panas Haba pendam lakuran darjah kepanasan pengaliran keadaan suhu Haba deria 1. Keselesaan termal dalam bangunan dipengaruhi oleh ruang-ruang dalam bangunan, bukaan bangunan, persekitaran landskap, …………….……………… dalam bangunan yang panas/sejuk dan sebagainya. 2. Bagi menstabilkan suhu persekitaran dalam bangunan, …………………………………………ini perlu disingkirkan dari dalam bangunan dengan menggunakan alat penyaman udara. 3. Haba ialah sejenis tenaga yang tidak dapat dimusnahkan. Haba boleh berpindah dari satu medium ke medium yang lain. Manakala suhu ialah ...............................................atau kesejukan sesuatu bahan. 4. ......................................... ialah haba yang menyebabkan perubahan suhu tanpa perubahan bentuk bahan. 5. ................................................... ialah haba yang diserap oleh bahan pepejal untuk bertukar bentuk kepada cecair atau haba yang disingkirkan apabila cecair berubah kepada pepejal. 6. Kadar perpindahan haba bertambah dengan peningkatan perbezaan suhu antara dua bahagian. Terdapat tiga cara perpindahan haba iaitu…………………………………………, perolakan dan sinaran. JAWAPAN 2. Haba Panas 5. Haba Pendam Lakuran 3. Darjah Kepanasan 6. Pengaliran 1. Keadaan Suhu 4. Haba Deria

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |43 TOPIK 4 : VENTILATION (PENGUDARAAN) 4.1 PENGENALAN Pengudaraan ialah proses menukar atau menggantikan udara dalam mana-mana ruang untuk menyediakan kualiti udara dalaman yang tinggi yang melibatkan kawalan suhu, penambahan oksigen, dan penyingkiran kelembapan, bau, asap, haba, habuk, bakteria bawaan udara, karbon dioksida, dan lain-lain gas. Pengudaraan menghilangkan bau yang tidak menyenangkan dan kelembapan berlebihan, memperkenalkan udara luar, mengekalkan peredaran udara bangunan dalaman, dan mengelakkan genangan udara dalaman. Kaedah pengudaraan bangunan terbahagi kepada jenis mekanikal dan semula jadi. 4.2 NATURAL AND MECHANICAL VENTILATION Proses perubahan udara di suatu ruang bg menyediakan udara dalaman berkualiti. (mengawal suhu, mengisi semula oksigen, membuang kelembapan, bau, asap, haba, habuk, bakteria bawaan udara, dan karbon dioksida). Membolehkan pertukaran udara dari luar dan peredaran udara di dalam bangunan. Sebahagian daripada udara di dalam ruang tertutup perlu sentiasa ditarik balik dan digantikan dengan udara segar untuk mengekalkan kualiti udara yang boleh diterima di dalam bangunan. Mengekalkan kandungan udara : • Pemeliharaan kandungan oksigen - ini perlu dikekalkan pada kira-kira 21% daripada jumlah udara. • Penyingkiran karbon dioksida. • Kawalan kelembapan antara 30-70% RH (Kelembapan Relatif) boleh diterima untuk keselesaan manusia. • Pencegahan kepekatan haba dari jentera, pencahayaan dan orang-orang. • Pencegahan pemeluwapan. • Penyebaran kepekatan bakteria. • Pencairan dan pelupusan bahan cemar seperti asap, habuk, gas dan bau badan. • Peruntukan kesegaran halaju udara yang optimum terletak di antara 0.15 dan 0.5 m/s.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |44 Prinsip-prinsip pergerakan udara : • Perbezaan tekanan antara dalam dan di luar bangunan membolehkan udara bergerak dari luar ke dalam dalam / ke luar. • Kadar aliran udara melalui bangunan itu menjejaskan dengan membina ketahanan. • Ventilasi terkawal semulajadi dan penyusupan didorong oleh perbezaan tekanan merentasi sampul surat bangunan. 4.2.1 Mechanical Ventilation Pengudaraan mekanikal (Mechanical Ventilation) boleh digunakan untuk mengawal kelembapan atau bau. Sistem pengudaraan pemulihan haba menggunakan penukar haba untuk membawa yang segar suhu udara ke suhu bilik. Kipas siling dan kipas meja/lantai sangat berkesan dalam mengedarkan udara di dalam bilik. Tujuan sistem pengudaraan mekanikal : • Untuk mendapatkan kualiti udara yang mencukupi dan kuantiti. • Untuk mengawal sistem pengudaraan • Untuk mengawal kualiti udara persekitaran tertutup, halaju udara, lokasi, cara penggunaan. • Untuk mengeluarkan udara yang panas dan kotor. Pengudaraan mekanikal disediakan oleh udara pengendali (AHU) dan digunakan untuk mengawal kualiti udara dalaman. Kelembapan berlebihan, bau, dan bahan cemar selalunya boleh dikawal melalui pencairan atau penggantian dengan udara luar. Walau bagaimanapun, dalam iklim lembap lebih banyak tenaga diperlukan untuk mengeluarkan lebihan lembapan daripada udara pengudaraan. 1. Dalam Pengudaraan mekanikal udara digerakkan oleh kipas yang dipacu motor yang mungkin a) Jenis kipas (propellor) atau kipas aliran paksi. b) Jenis pendesak (impeller), kipas aliran emparan(centrifugel) atau tangen (tangential). 2. Pemasangan boleh mengambil bentuk berikut : a) Sistem ekzos – mengeluarkan udara terpakai & membiarkan udara segar memasuki jeriji & bukaan (bilik di bawah tekanan yang dikurangkan) b) Sistem plenum – membekalkan udara ke dalam ruang & memaksa keluar udara terpakai melalui jeriji (tekanan berlebihan sedikit di dalam bilik)

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |45 c) Sistem yang seimbang – membekalkan & mengeluarkan udara. Yang paling boleh dipercayai, tetapi paling mahal, sistem digunakan apabila digabungkan dengan pemanasan udara hangat kerana ia membenarkan separa peredaran semula. Tanpa pengudaraan mekanikal untuk menyediakan udara segar, kelembapan, bau, dan lain-lain bahan pencemar boleh terkumpul di dalam rumah. Sistem pengudaraan mekanikal beredar segar udara menggunakan saluran dan kipas, dan bukannya bergantung pada aliran udara melalui lubang kecil atau retak di dinding, bumbung atau tingkap rumah. Pemilik rumah boleh bernafas lebih mudah mengetahui mereka rumah mempunyai pengudaraan yang baik. Kelebihan Pengudaraan Mekanikal ✓ Kualiti udara alaman yang lebih baik. Udara dalaman boleh berkali-kali lebih tercemar daripada udara luar, dan purata orang Amerika menghabiskan 90 peratus hari di dalam. Sistem pengudaraan boleh meningkatkan kualiti udara rumah dengan ketara dengan menyingkirkan alergik, bahan pencemar dan kelembapan yang boleh menyebabkan masalah acuan. ✓ Lebih kawalan. Apabila rumah bergantung kepada aliran udara melalui dinding, bumbung dan tingkap untuk pengudaraan, tiada kawalan ke atas sumber atau jumlah udara yang masuk ke dalam rumah. Malah, udara yang bocor ke dalam rumah mungkin datang dari kawasan yang tidak diingini seperti garaj, loteng, atau ruang merangkak. Sistem pengudaraan mekanikal, bagaimanapun, menyediakan udara segar yang betul mengalir bersama dengan lokasi yang sesuai untuk pengambilan dan ekzos. ✓ Keselesaan yang dipertingkatkan. Sistem pengudaraan mekanikal membenarkan aliran udara luar yang berterusan ke dalam rumah dan juga boleh menyediakan penapisan, penyahlembapan, dan penyaman udara udara luar yang masuk. 4.2.2 Natural Ventilation Pengudaraan semula jadi (Natural Ventilation) ialah pengudaraan bangunan dengan udara luar tanpa menggunakan kipas atau lain-lain sistem mekanikal. Ia boleh melalui tingkap yang boleh dikendalikan, louvers atau lubang angin apabila ada ruang kecil dan seni bina membenarkan. ASHRAE mendefinisikan pengudaraan

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |46 semula jadi sebagai aliran udara melalui tingkap terbuka, pintu, jeriji, dan penembusan sampul bangunan lain yang dirancang, dan sebagai didorong oleh pembezaan tekanan semula jadi dan/atau buatan buatan. Satu penting komponen pengudaraan semula jadi ialah kadar perubahan udara atau perubahan udara sejam: kadar setiap jam sebanyak pengudaraan dibahagikan dengan isipadu ruang. Fungsi Pengudaraan Semulajadi 1. Membekalkan udara segar. 2. Pergerakan udara. 3. Kehilangan Haba atau Pertambahan Haba. Rajah 4.1 : Laluan Pengudaraan 4.3 BALANCE OF SUPPLY AND EXTRACT Pelbagai sistem pengudaraan mekanikal tersedia untuk dipilih, berdasarkan iklim setempat dan sistem pemanasan dan penyejukan rumah. Sebagai tambahan kepada salah satu sistem utama diterangkan di bawah : • Sistem Pengudaraan Bekalan — Iklim Panas atau Bercampur. Udara segar ditarik masuk melalui lubang udara "intake" dan diedarkan ke banyak bilik oleh kipas dan sistem saluran. Sebuah kipas dan set saluran yang dikhaskan sematamata untuk pengudaraan boleh digunakan, atau pengambilan udara luar boleh digunakan disambungkan ke saluran udara pemulangan utama, membenarkan kipas sistem pemanasan dan penyejukan dan saluran untuk mengedarkan udara segar. Kelebihan menyambung ke saluran udara balik ialah udara luar boleh berhawa dingin atau dinyahlembapkan sebelum ia dimasukkan ke dalam rumah. Oleh kerana sistem bekalan terus memperkenalkan udara luar, rumah boleh menjadi sedikit bertekanan. Akibatnya, sistem ini biasanya tidak sesuai untuk iklim sejuk di mana terdapat risiko udara dalaman yang dipanaskan ditolak melalui mana-mana lubang yang tinggal dan keretakan pada pemasangan

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |47 pembinaan di mana ia boleh mencapai permukaan luar yang sejuk, terpeluwap dan menyebabkan masalah kelembapan. • Sistem Pengudaraan Ekzos—Iklim Sejuk. Udara dalaman terus habis ke di luar rumah dengan satu atau lebih kipas selalunya terletak di bilik mandi. Kerana udara dalaman adalah terus ditarik keluar, rumah menjadi sedikit tertekan. Akibatnya, ini sistem biasanya tidak sesuai untuk iklim panas dan lembap di mana terdapat risiko menarik udara luar panas ke dalam baki lubang dan retakan dalam pemasangan pembinaan dimana ia boleh mencapai permukaan dalaman yang sejuk, terpeluwap, dan menyebabkan masalah lembapan. • Sistem Pengudaraan Seimbang—Semua Iklim. Dengan ini sistem, kuantiti udara yang sama dibawa ke dalam dan dihantar keluar rumah. Ini biasanya dicapai menggunakan dua kipas—satu untuk membawa udara segar masuk dan satu lagi untuk menghantar udara dalaman keluar. Dua sistem yang paling biasa ialah pengudaraan "pemulihan haba (heat recovery)" (biasanya dirujuk sebagai HRV) dan pengudaraan "pemulihan tenaga (energy recovery)" (biasanya dirujuk sebagai ERV). HRV memindahkan haba daripada ekzos udara ke udara masuk semasa musim pemanasan dan dari udara masuk untuk mengeluarkan udara dalam penghawa dingin musim untuk mengurangkan beban pemanasan dan penyejukan dan meningkatkan keselesaan. ERV memindahkan haba dan lembapan antara udara ekzos dan udara masuk. Ini memberikan penjimatan tambahan pada musim panas dengan mengurangkan kandungan lembapan udara masuk yang sepatutnya dinyahlembapkan dengan peralatan penyejukan atau penyahlembapan. ERV juga menyediakan tambahan keselesaan pada musim sejuk dengan menambahkan kelembapan dari udara keluar ke udara masuk untuk membantu elakkan keadaan dalaman yang terlalu kering. Rajah 4.2 : Sistem pengudaraan

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |48 LATIHAN PENGUKUHAN Jawab semua soalan. 1. Terangkan maksud Pengudaraan? (4 Markah) ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 2. Terangkan dua prinsip pergerakan udara? (4 markah) ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… 3. Berikan tiga tujuan system pengudaraan mekanikal? (3 Markah) ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………… 4. Terangkan maksud pengudaraan semulajadi? (2 Markah) ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |49 JAWAPAN 1. Pengudaraan ialah proses menukar atau menggantikan udara dalam mana-mana ruang untuk menyediakan kualiti udara dalaman yang tinggi yang melibatkan kawalan suhu, penambahan oksigen, dan penyingkiran kelembapan, bau, asap, haba, habuk, bakteria bawaan udara, karbon dioksida, dan lain-lain gas. 2. pilih antara 3 jawapan • Perbezaan tekanan antara dalam dan di luar bangunan membolehkan udara bergerak dari luar ke dalam dalam / ke luar. • Kadar aliran udara melalui bangunan itu menjejaskan dengan membina ketahanan. • Ventilasi terkawal semulajadi dan penyusupan didorong oleh perbezaan tekanan merentasi sampul surat bangunan. 3. Tujuan sistem pengudaraan mekanikal : • Untuk mendapatkan kualiti udara yang mencukupi dan kuantiti. • Untuk mengawal sistem pengudaraan • Untuk mengawal kualiti udara persekitaran tertutup, halaju udara, lokasi, cara penggunaan. • Untuk mengeluarkan udara yang panas dan kotor. 4. Pengudaraan semula jadi (Natural Ventilation) ialah pengudaraan bangunan dengan udara luar tanpa menggunakan kipas atau lain-lain sistem mekanikal.

D C A 4 0 1 4 B u i l d i n g S e r v i c e s |50 TOPIK 5 : COOLING AND AIR CONDITIONING PRINCIPLES 5.1 PENGENALAN Terdapat beberapa jenis sistem dimana kita boleh mengeluarkan sejuk dalam proses penyejukan dan penyamanan udara. Secara kasar kita dapati bahawa 80% sistem penyejukan dan penyamanan udara hari ini menggunakan sistem penyejukan mekanikal (pemampatan wap). Sebagai tambahan, kita boleh mengeluarkan kesan penyejukan dengan penyejukan jenis penyerapan, penyejukan jet wap, penyejukan kitaran udara, penyejukan elektrik-thermo, penyejukan magnetik dan lain-lain lagi. Penyejukan ditakrifkan sebagai satu proses pembuangan haba dari satu tempat atau keadaan atau man-mana bahan untuk mengurangkan suhunya dan memindahkan haba itu ke tempat lain atau bahan lain. Ianya ialah proses penyejukan dimana proses menurunkan suhu bagi mana-mana bahan atau ruang lebih rendah dari suhu yang ada disekeliling. 5.2 SENSIBLE AND LATENT HEAT Proses pengaliran, perolakan dan haba berlaku semasa pemindahan haba melalui atmosfera oleh proses sinaran. Tenaga juga boleh dipindahkan melalui pengaliran dan perolakan. Pengaliran: Proses pengaliran berlaku dengan pemindahan tenaga kinetik daripada satu molekul kepada molekul yang bersebelahan. Proses ini akan menjadi paling berkesan apabila molekul dipadatkan dalam pepejal dan terutamanya apabila ada yang ditakrifkan struktur kepada bahan seperti logam. Gas, termasuk udara, mempunyai haba yang rendah dan seterusnya atmosfera merupakan pengalir haba yang lemah. Walaupun pengaliran boleh diabaikan dalam atmosfera ia mekanisme utama yang haba dipindahkan dari permukaan hangat melalui lapisan asas tanah atau batu. Perolakan 1: Perolakan berlaku lebih cekap daripada pengaliran dalam cecair sebagai lebih panas bahagian jisim boleh bercampur dengan lebih cepat dengan bahagian yang lebih sejuk dan memindahkan haba. Pemindahan haba pada skala makro ini jauh lebih cepat daripada pemindahan pada molekul skala dan menjadikan proses ini amat penting apabila mempertimbangkan pemindahan haba dalam atmosfera.