วาสนาผลิงามด้วยบำเพ็ญ

ของเรำมันแปรปรวนเปลี่ยนแปลง มันเป็นของเกิดโรคำ “จักษุโรโคำ” ตำมันก็เป็นโรคำ “โสตะโรโคำ” หูมันก็เป็นโรคำ “ฆำนะโรโคำ” จมูกมันก็เป็นโรคำ “ชิวหำโรโคำ” ลิ้นมันก็เป็นโรคำ “กำยะโรโคำ” กำยมันก็เป็นโรคำ “มโนโรโคำ” ใจก็เป็นโรคำ มันมีแต่โรคำกับโรคำ จะไปกั้นกลำงมันตรงไหน ท่ำนให้ก�ำหนดมำให้มันรู้ให้มันเห็น มันไม่เที่ยง มันเป็นอนิจจัง มันเป็นทุกขัง มันเป็นอนัตตำ สิ่งใดไม่เที่ยงสิ่งนั้นเป็นทุกข์สิ่งใดเป็นทุกข์สิ่งนั้นไม่ใช่ตน คำ�ำที่ว่ำ อนัตตำ แปลว่ำไม่ใช่ตน แล้วพวกเรำพำกันมำปีนเกลียวผลักดันอยู่นั่น กลัวแต่มันจะตำย กลัวแต่มันจะแตกจะดับ ๘๐ ปี๙๐ ปีก็ยังเสียดำยตำย มันอยำกอยู่ ไม่อยำกให้มันแตกไม่อยำกให้มันดับ ก็เพรำะมันหลง หลงว่ำตัวตนคำือร่ำงกำยนี้มันผิดแล้ว เพรำะพระพุทธเจ้ำท่ำนเปิดแล้วว่ำ รูปัง ภิกขเว อนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลำยรูปนั้นไม่ใช่ตน เวทนา อนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลำยเวทนำนั้นก็ไม่ใช่ตน สัญญา อนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลำย สัญญำนั้นก็ไม่ใช่ตน สังขารา อนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลำย สังขำรนั้นก็ไม่ใช่ตน วิญญาณัง อนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลำยวิญญำณนั้นก็ไม่ใช่ตน คำ�ำที่ว่ำ อนัตตา นั้น แปลว่ำไม่ใช่ตนๆ แต่เรำมำเห็นปีนเกลียวกับพระพุทธเจ้ำ เห็นว่ำรูปก็เป็นตน เห็นว่ำเวทนำก็เป็นตน เห็นว่ำสัญญำก็เป็นตน เห็นว่ำสังขำรก็เป็นตน เห็นว่ำวิญญำณก็เป็นตน นี่ล่ะมันพำให้เป็นทุกข์ทุกข์เพรำะอะไร ทุกข์เพรำะมันมีแล้วก็แบกหำมเอำไว้พะวักพะวงเป็นทุกข์เป็นทุกข์เป็นร้อนเวลำมันเจ็บไข้ได้ป่วยขึ้นมำสรุปแล้วตนของตนไม่เป็นตนของตน ไปอาศัยคนอืน เอาจมูกคนอื่นมาหายใจ จะว่ามันฉลาดหรือว่า่มันโง่ แล้วก็สอนกันด้วย สอนกันจนเรียนกันไป เรียนวิธีการรักษาร่างกายนีเพื้ ่อจะให้มันอยู่รอด เรียนจบดอกเตอร์มา จบปริญญาเอกมา จบอันไหนมาก็มาบ�ารุงบ�าเรอร่างกายอันนี้ล่ะ แล้วมันรอดตำยไหมล่ะ นีมันจบมากี่คนล่ะปริญญาเอกในเมืองไทยนี่ ้มีเป็นร้อยเป็นพัน แล้วมันกันแตกมันกันตายได้ไหม กันไม่ได้ถ้ามันกันไม่ได้แล้ว ท�าไมไม่เชือพระพุทธเจ้า่ หรือเห็นว่าพระพุทธเจ้าเป็นอะไรไป มันปีนเกลียว มันไม่ใช่มันหัวอ่อน มันหัวแข็ง หมอบๆๆ เข้า หัวเท่ายอดยางปลายยาง (ต้นไม้ยาง) มันกราบเฉยๆ ร่างกายนัน้แต่จิตมันอยู่บนยอดไม้โน่น มันไม่ลง มันไม่ยอม ทิฏฐิมันมาก ถ้ามันลง จิตมันก็สงบเข้าทีซิ่มันยอมรับ จิตมันก็อ่อนนีมันแข็งนะ ่มันไม่ยอม และมันก็ไม่ให้ท�าอีก ไม่ให้ปฏิบัติอีก และก็กลัวตายอีก การปฏิบัติเมือไรมันจะกล้า่จะมานอนให้มันกล้า จะมากินมากๆ ให้มันกล้า เชิญเลย มีแต่กิเลสมันจะหัวเราะเอา ตายทิ้งเปล่าๆ แล้วจะไปสงวนมันไว้ท�าไม จะเอามันไว้ท�าไม มันให้คุณหรือมันให้โทษ ที่หวงไว้นั้น จะมาปรารถนาเอาขอให้ถึงซึ่งพระนิพพานในอนาคตเบืองหน้าโน้นเทอญอยู่นี้หรือ่ พระนิพพานก็คือความเบือ่นิพพิทาคือความเบือ่แล้วมันเบือไหม่รูปมันเบือไหม่เวทนามันเบือไหม่สัญญามันเบือไหม่สังขารมันเบือไหม่วิญญาณมันเบือไหม่รูป เสียงกลิน่รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์มันเบือไหม่มันเบือก็คือมันเบื ่อ่มันไม่เบือก็คือมันไม่เบื ่อ่ก่อนมันจะเบือ่ มันก็ต้องเห็นก่อน ต้องใช้สติปัญญาค้นพิจารณา ปัญญำของเรำเทำียบเทำำ่ กับมีดเล่มหนึง ่ทำงไว้มีประโยชน์อะไร ิ้เอำมำใช้งำนมันจึงจะได้ประโยชน์ อันนีมีแต่...้เอาล่ะ พอแค่นีแล้ว้ มีกี่คำนในหมู่บ้ำนที่มำปฏิบัติเหมือนเรำ มันดีจะตำยแล้ว นี่มันพำกันตกลงบ่อใหญ่เหวใหญ่จิตใจมันตกอยู่ในหลุมมันไม่ยอมขึ้น มันจะด�ำลงไปอีก ด�ำน�้ำ ด�ำลงไปก็ยิ่งลึกลงไป สร้ำงโลกนั้นมันสร้ำงเอำทุกข์สร้ำงเอำคำวำมเจ็บปวดสร้ำงเอำคำวำมวุ่นวำย มันแน่นอน199ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

เหมือนอย ่ำงวันนี้มีโยมคำนหนึ่งเดินไปข้ำงถนนอยู่ๆ รถก็วิ่งมำ ประตูก็เปิดออกไปกระแทกกับหัวเข้ำ กะโหลกศีรษะร้ำวนั่นชีวิตมันไม่แน่นอนมันจะเจ็บเมื่อไรก็ได้ เรื่องอย ่ำงนี้เรำจะไปโทษเขำอย่ำงเดียวก็ไม ่ได้มันเป็นกรรมของเรำที่เรำได้ท�ำมำก่อน ไม่ใช่ในชำติปัจจุบันก็คำงจะเป็นแต่อดีตชำติถ้ำไม่มีกรรม มันไม่เป็นเพรำะอะไรเพรำะเรำมีกรรมเป็นของๆ ตน มีกรรมเป็นผู้ให้ผล มีกรรมเป็นแดนเกิด มีกรรมเป็นผู้ติดตำม มีกรรมเป็นที่พึ่งอำศัยเรำอยู่ได้ทุกวันนี้ก็เพรำะกรรม กรรมชั่วให้ผลก็เป็นทุกข์เพรำะฉะนั้น ท่ำนจึงให้สร้ำงแต่กรรมดีให้มำกขึ้น กรรมที่ท�ำมำทั้งหมดเป็นเคำรื่องส่ง สติก็เป็นเคำรื่องส่ง ปัญญำก็เป็นเคำรื่องส่ง หรือเป็นแพส�ำหรับขี่ข้ำมแม่นำโอฆะ �้ เมื่อส่งถึงฝั่งแล้วก็ผลักไสไป ยังจะมำเลี้ยงมันให้ไปต่อชำติหน้ำอีกเออ ถ้ำศรัทำธำของเรำมันไม่แน่นอน เขำจะดึงไปทำำงไหนก็ได้ เรำยังไม่ได้อจลสัทำธำ มันอำจจะหลงทำำงก็ได้ มันพิลึกกึกกือนะ สร้างโลก มีภรรยา๒-๓-๔-๕ คน ก็ยังไม่จบ เอามามากๆ ให้มันถึง๑๐๐ คน จะว่ามันยังไม่ถึงร้อยนั้นก็ไม่ใช่นะ เพราะผัวเมียมันมีมาก ผัวหมาเมียหมาก็เคยมีเพราะเราเคยเกิดเป็นหมาก็มีเมียเป็ด เมียไก่ผัวแร้ง เมียกามีหมด ผัวหมา ผัวเป็ด ผัวไก่ผัวแร้ง ผัวกา มีหมดเพราะมันเกิดมาหลายภพหลายชาติแล้ว สัญญาความจา � มันจา� ไม่ได้เฉยๆ จะตามให้มันเต็มมันอิมนั่น้ไม่มีทาง โลกคือหมู่สัตว์ พร่องอยู่เป็นนิจ นั่นเห็นไหม ค�าทีว่าเต็มนั ่ ้นไม่มีครึงๆ่กลางๆ ก็ไม่มีท่านบอกว่ามันพร่อง จิตมันหิวอยู่ตลอด มีทรัพย์มีสมบัติกองเท่าภูเขามันก็หิวอยู่ ท�าไมมันจึงหิวก็เพราะจิตมันไม่เต็ม ยังไม่รู้เนือรู้ตัวอีก้จิตของตนมันบกพร่องหรือไม่บกพร่อง มันไม่ให้รู้ให้เห็นเลยมันปิดไว้อวิชชำนี่ ถ้ำจะเอำจริงๆ มันต้องทุ ่มเทนะ ทุ ่มเทลงไปอย่ำให้มันกลัวตำย ตำยก็ให้มันตำยคำรั้งเดียวเป็นที่สุดถ้ำอย่ำงนั้นมันไม่จบ เหมือนกับมดแดงไต่ขอบด้งวนไปวนมำ สุขแล้วก็ทุกข์ทุกข์แล้วก็สุขเรื่องสุขเรื่องทุกข์มันผ่ำนมำหมดเป็นหมื่นๆ เป็นแสนๆ เป็นล้ำนๆ คำรั้งแล้วเพรำะคำวำมเกิด บำงรำยก็เข้ำใจว่ำตำยแล้วสูญ มันไม่มีทำงสูญ พระพุทธเจ้ำท่ำนรู้ได้หมด รองจำกพระพุทธเจ้ำลงมำก็เป็นพระสำวก แล้วก็พระอรหันต์บำงรูป ท่ำนก็มีญำณคำวำมรู้อย่ำงพระมหำโมคำคำัลลำนะ ท่ำนรู้ได้หมดพระพุทธเจ้ำท ่ำนก็รู้ได้หมด ยิ่งวิจิตร สอนได้หมดพรหมโลกก็สอนได้สวรรคำ์ก็สอนได้นรกก็สอนได้แล้วก็รู้อีกด้วย รู้วำระจิตพวกนั้นด้วย นับเม็ดฝนที่ตกในมหำสมุทร ท่ำนก็นับได้เร็วไหม วิจิตรพิสดำรไหม แล้วท�ำไมไม่เชื่อท่ำน มันเป็นเพรำะอะไร ทีพระเทวทัตเทศน์ท�ำไมเชื่อง่ำยเร็วจัง เพรำะมันท�ำไม่ถึง มันท�ำคำรึ่งๆกลำงๆ มันท�ำไม่จริง โบรำณท่ำนจึงว่ำไว้ว่ำ ท�ำอะไรท�ำให้มันสุด ขุดให้มันถึง ด�ำนำอย่ �้ำท�ำก้นฟูล้วงรูอย่ำท�ำแขนสั้น ท�ำให้มันเห็นคำวำมจริง สร้ำงโลกสร้ำงเอำมำเป็นขอเกำะไว้มีลูกก็เกำะลูก มีหลำนก็เกำะหลำน ก็เอำลูกหลำนเป็นวิหำรธรรมเคำรื่องอยู่ เอำที่ดินเป็นวิหำรธรรมเป็นเคำรื่องอยู่ โอ้ย มันก็บริกรรมอยู่ในนั้นเลย นึกอยู่ในนั้นเลย มันก็เลยเป็นวัฏจักรหมุนเวียนกันอยู่ในนั้นจะโผล่หน้ำมำหำพุทโธวันละสิบนำทีก็ไม่ได้ มันไม่ให้โผล่หน้ำมำ มันบังคำับ แล้วมันก็ให้ไปเชื่อหมอว ่ำให้พักผ่อนให้มำกๆ เวลำกินก็หำอะไรดีๆ มำให้มันกินอำหำรแบบไหนมันก็เบรกไม ่ได้หรอก มันแตกไหมตำยไหม แตกเหมือนเดิม เพรำะอะไร เพรำะมันมีอำยุร่ำงกำยเขำแตก แต่จิตใจเขำไม่ได้แตก ท�ำไมมันไม่แตกเพรำะจิตใจมันไม่มีรูปร่ำงจิตใจเป็นบ้ำต่ำงหำกที่ไปยึดของแตกของดับมำเป็นตัวตน บ้ำหลงโลกหลงสงสำรหลงกูหลงมึง กูกับมึงนี่ล ่ะพำกันสร้ำงโลก กูผู้หญิงมึงผู้ชำย อันนี้ล่ะมันพำให้จมอยู่ในโลก พระพุทธเจ้ำ ๓,๕๘๔,๑๙๒ พระพุทธเจ้ำแล้ว องคำ์ไหนมำตรัสก็ธรรมอันเดียวกันนี้ ท�ำไมมันไม่ยอมเชื่อ เพรำะฉะนั้นมันจึงตกคำ้ำงโลกอยู่นี่200

พวกเรามันเป็นพวกหัวดี พวกหัวแข็ง พวกหัวสูง โน่น จิตมันอยู่บนยอดไม้ปลายยางโน้น มันไม่ยอมลง มันไม่ยอมเชือ ให้หาหนทาง่ทา� อย่างไรมันจะเบือ พอป่วยก็อ้างป่วย เห็นไหม รายหนึ ่งป่วยอยู่นี่ ที่ว่ามันปวด่มากๆ ไม่รู้ว่าปล่อยให้มันปวดบ้างหรือเปล่าหรืออย่างไร ยังไม่ได้ถาม อย่าเพิ่งไป รักษามันก่อน ดูให้มันหายสงสัยเสียก่อน ให้มันผ่านเข้าไปก่อน ตัวเวทนา ให้มันได้ความ อันปวดๆ มันอยู่ตรงไหน เจ็บๆ มันอยู่ตรงไหน ให้ดูมันก่อน พอมันเกิดขึนมานิดๆ หน่อยๆ หายามาระงับแล้ว แล้วมันจะรู้ได้อย่างไร มันจะเห็นได้อย่างไร ้ปล่อยให้มันปวดขึนมาให้มากๆ เมื้อมันขึ่นมามากๆ ไอ้ก้อนทุกข์นี้มันไม่ใช่ธรรมดา ครูบาอาจารย์ที้ท่านปฏิบัติ่ผ่านมาก่อน ท่านก็ว่ามันเสียดแทงไม่มีทีเปรียบ เมื่อมันขึ่ นมาเต็มที ้ ท่านก็รู้ว่าก้อนสกนธ์กายนี ่ เป็นกองทุกข์ ่สรุปแล้วว่า ก้อนทุกข์ ก้อนเจ็บ ก้อนปวด มันพร้อมมันเต็มทีของท่าน มันก็สลัด อย่างพระพุทธเจ้าท่านก็ ่ทรงสลบไปถึงสามครังสามหนเห็นไหม นับกระดูกซี ้ โครงก็ได้ ของเราคงแต่ได้เอามือลูบค ่ลา� ดูหรืออย่างไร มันไม่ดูด้วยซ�า้ไป กิเลสมันบอกว่าอย่าเพิ่งทำ�า มันบอกว่าค่อยเป็นค่อยไป มันโกหก มันหลอก มันบอกว่าเดียวมันก็เป็นไป เดี ๋ ยวก็รู้เองเห็นเอง ๋ แล้วมันเห็นไหมล่ะ พูดถึงว่าเราจะหนีจะพ้นจากมันไปในชาติปัจจุบัน ต้องทุ่มเทล่ะเว้นไว้แต่อีกร้อยชาติถ้ามันไม่หลง เอาล่ะแค่นี้นี่แปลว่าเชื่อเขา เขาคือใคร เขาก็คือกิเลสอวิชชาตัณหานั่น กับจิตใจของเราก็อันเดียวกัน มันแยกกันไหม อันนี้ต้องมาปฏิบัติให้มันรู้ให้มันเห็น ให้มันแยกกัน ให้มันรู้สึกลงไป เขาเป็นเขา เราเป็นเรา อย่าให้มันบวกกัน เรานี้ไม่ได้แล้วบวกกันเลย กลมกลืนกันเลย เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเลย เวลาท�างานมีแต่ท�างานให้เขา ไม่ได้ท�างานให้ตัวเองช่วงร่างกายเขาให้โอกาส ไม่เจ็บไม่ป่วยและก็ยังแข็งแรงจะให้เขาเบรกไว้ทา� ไม ต้องฝ่าฝืนซินี่มันสู้ความขี้เกียจขี้คร้านไม่ได้สู้ความเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าไม่ได้สู้ความง่วงนอนไม่ได้สู้ความฟุ้งซ่านร�าคาญไม่ได้ถ้ามันไม่อยู่ มันฟุ้งซ่านร�าคาญ ต้องท�าให้มันมากๆ ถ้าไม่นั่งก็เดินลองดูสัก ๖-๗ วัน มีแต่เดินกับเดิน ไม่ให้มันพักผ่อน ไม่ต้องให้มันนอนเอาให้มันสุดขีด ให้มันรู้ถ้ามันจะตายก็ให้มันตายดูซิอะไรมันจะตาย มันไม่ตายก็ให้มันรู้หรือมันไม่ตาย ทั้งสองอย่างก็ให้มันรู้ ที่สวดไปเมื่อกี้นี้อนัตตลักขณสูตรนี้ก็หมายความว่าใช้ปัญญาไปในตัว ป่าช้า ๙ ก็ใช้ปัญญาไปในตัวเหมือนกันกายคตาสติก็ใช้ปัญญาไปในตัว วิปัสสนาภูมิธาตุ ๑๘อินทรีย์๒๒ ก็ตา หูจมูก ลิ้น กายใจ อันเดิมนี้ตาก็คือจักษุธาตุรูปก็คือรูปธาตุตากับรูปกระทบกันเป็นจักษุ-วิญญาณธาตุขึ้น หูคือโสตธาตุ เสียงคือสัททธาตุ หูกับเสียงกระทบกันเกิดโสตวิญญาณธาตุขึ้น จมูกคือฆานธาตุกลิ่นคือคันธธาตุจมูกกับกลิ่นกระทบกันเกิดฆานวิญญาณธาตุขึ้นลิ้นคือชิวหาธาตุรสคือรสธาตุลิ้นกับรสกระทบกันเกิดมโนวิญญาณธาตุขึ้น มีแต่ธาตุกับธาตุท่านให้พิจารณาเห็นว่าเป็นธาตุอันนี้มันไม่เห็นว่ามันเป็นธาตุเห็นเป็นตนเป็นกูเป็นมึง ท่านจึงให้ท�าลาย ให้มันกระจัดกระจายออกไป อย่าให้มันอยู่เฉยๆ ให้ค้นให้ทา�งาน หรือมันจะไป201ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

202

ทำงนอก คำ้นตำมมันไป มึงจะไปสร้ำงโลกก็ไปสร้ำง ถ้ำมึงจะไปสร้ำงโลก จะเอำผัวกี่คำนจะเอำเมียกี่คำน เอำมำข้ำงละแสนข้ำงละล้ำนมึงจะเอำมำท�ำอะไรตำมไปจนมันสุดขีดอันนี้มันไม่ตำม มันนอนตำมมำกๆ มันก็เห็นแต่ขี้มันขี้อะไร ขี้เกียจขี้คำร้ำน ขี้เหน็ดเหนื่อย ขี้เมื่อย ขี้ง่วงนอนมันขี้รดหัวใจอีก ขี้โลภ ขี้โกรธ ขี้หลง ขี้มันรดหัวใจเรำ แทนที่จะเคำียดแคำ้นให้มัน ไม่แคำ้นเลย มันดีใจด้วยซำไป �้โอ้ย อยำกให้มันขี้ให้มำกๆ เกิดเป็นหมำนั่นดีไหม มีพ่อเป็นหมำ มีแม่เป็นหมำ ร่ำงกำยหมำกับร่ำงกำยเรำมันก็อันเดียวกัน ถ้ำร่ำงกำยเรำดีวิเศษ ร่ำงกำยหมำมันก็ดีวิเศษเหมือนกัน ถ้ำร่ำงกำยเรำดีวิเศษ บักตืดอยู่ในล�ำไส้เรำมันไม่ยิ่งวิเศษไปกว่ำเรำหรือ ท�ำไม เพรำะมันเป็นดินอันเดียวกัน ดิน น�้ำ ไฟ ลม อันเดียวกันกับบักตืด ต้องพิจำรณำให้มันเข้ำกัน มันจึงจะหำยสงสัยอย่ำไปแยกออกไปว่ำ อันนั้นดีอันนี้ไม่ดีอันนี้สวยอันนี้ไม่สวยโอ้ยเดี๋ยวก็ร้องใส่ไมคำ์นะนี่มันพิลึกกึกกือ มันสวยพ่อสวยแม่มันอยู่ตรงไหน มันไม่ดูเหม็นจะตำย“ยะถา ปัจจะยัง” สวดมำเมื่อกี้นี้ คำรั้นมำถูกเข้ำกับกำยอันเน่ำอยู่เป็นนิจนี้แล้ว ย่อมกลำยเป็นของน่ำเกลียดอย่ำงยิ่งไปด้วยกัน นั่น เห็นไหม แต่พวกเรำไม่เห็นอย่ำงนั้น เห็นว่ำพอมำถูกเข้ำกับกำยอันนี้แล้วเป็นของดีวิเศษไปด้วยกันนั่นคำวำมเห็นมันกลับกันอย่ำงนั้นของเน่ำๆเหม็นๆมันก็หำอะไรมำปกปิดไว้ไปปรุงไปแต่งเอำนำอบ�้นำหอมม�้ำปกปิดเอำไว้เห็นไหมเวลำไปถ่ำยในห้องนำ�้ถ่ำยปุ๊บล้ำงปั๊บมันกลัวจะเห็นของบูดของเน ่ำ มันเก ่งไหมตัวอวิชชำตัณหำ มันไม่ให้เห็นเลย สมมุติว่ำถ่ำยปุ๊บแล้วเอำมือต้อยมำใส่จมูกสัก ๓ นำทีก่อนจึงล้ำงลง หรือมิฉะนั้นเอำเข้ำปำกลองดูมันจะเป็นอย่ำงไร เอำของตัวเองเข้ำไปลองดูหมำยคำวำมว่ำพิสูจน์ อันนี้ไม่เป็นอย่ำงนั้น มีแต่ของดีๆของเลวๆ มันปิดเอำไว้ไม่ให้รู้คำวำมสกปรกโสโคำรก ทีนี้ทุกข์ก็เหมือนกัน คำวำมเจ็บปวดรวดร้ำวมันก็ปิดอีก มันเอำอะไรมำปิด มันก็เอำอิริยำบถกำรยืน เดินนั่ง นอน มำปิด พอทุกข์จะเกิดขึ้น มันก็ปิดไว้แล้ว มันไม่ให้ดูต้องปล่อยให้ทุกข์มันเกิดขึ้นมำให้มำกๆดูให้มันเห็น203ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

จิตจะได้เบื่อหน่ำยมัน จะได้หำทำงออกหนีมีอีกอันหนึ่งที่มันไม่ให้ช่อง โทรศัพท์นี่ เห็นไหม วันนี้นั่งรถไปด้วยกันโทรคำุยกันทั้งวัน เดี๋ยวคำนนั้นโทรมำ เดี๋ยวคำนนี้โทรมำ เขำไม่โทรมำ เรำก็โทรไป เขำไม่คำุยเรำก็คำุย มันดึงออกจำกหัวใจกิเลสมันไม่ให้ท�ำงำน ถ้ำมันดึงออกจำกหัวใจไปแล้ว ศำสนำคำ�ำสอนของพระพุทธเจ้ำออกหนีไปจำกจิตใจแล้วเลยเป็นจิตใจว่ำงในศำสนำ พอจิตว่ำงจำกศำสนำ มันก็เอำโลกเข้ำมำแทนที่ มีแต่โลกกับโลก นี่หมำยถึงว่ำโลกในจิตใจมันอยู่กับโลก จิตใจมันก็เลยเป็นโลก มันก็เลยไม่เป็นธรรม พวกท�ำงำนเขียนหนังสือ ข้ำรำชกำรก็เหมือนกัน ไม่มีเวลำได้ท�ำสมำธิภำวนำว่ำงั้น นั่น เห็นไหม มันเอำเปรียบขนำดนั้น ตัวกิเลสอวิชชำตัณหำ ถ้ำเรำมีเวลำหำยใจอยู่ มันต้องมีเวลำปฏิบัติกา� หนดระลึกถึงพุทโธ มันไม่ได้ออกปากออกเสียงถ้ามันสนใจจริงๆ นี่มันไม่สนใจ ขนาดเขียนหนังสืออยู่ มันก็ยังคิดออก ไปตลอด นั่นสัมปชัญญะ ความรู้ตัว นั่น มันไปของมัน แต่เราก็เขียนหนังสือไปได้ ความรู้มันแฝงกันอยู่ มันติดกันอยู่ มันก็เป็นสมาธิได้ แต่มันเป็น มิจฉำสมำธิ ไม่ใช่หนทาง ไม่ใช่สัมมำสมำธิพอเราจะเอาจริงๆให้มานึกพุ ทโธ ท�าไมมันท�าไม่ได้ เอามาแทรกไว้ไม่ดีกว่าหรือ ถ้าตั้งใจจริงๆ จังๆ นี่ไม่ได้ตั้งใจกลับไปบ้านก็ว่าเหนือยแล้ว่ ทา� ไม่ได้แล้ว ก็ไม่ได้ถามว่าเขาเหนือยไหม่แต่พอพวกงานของอวิชชา เราไม่เห็นเหนื่อย เขาท�างานอยู่ตลอดของเขาพวกนี้ถ้าว่าร่างกายมันเหนื่อยแล้ว ได้ถามร่างกายไหมถามดูว่า มึงเหนือยไหม่ร่างกายมึงเพลียไหม ขามึงเพลียไหม ตรงไหนมันเพลีย ถามมันลองดูมันจะให้คา� ตอบไหม ไม่มีทาง มีแต่จิตเท่านันล่ะที้รู้่ร่างกายเขาไม่รู้อีโหน่อีเหน่อะไรเลย มีแต่เราไปหมายเอาเขาถ้าว่าภาวนา สงสัยว่าจะมาภาวนาแต่อยู่ในวัดเท่านัน้๗ วันค่อยมาทา� ครังหนึ้ง่วันไหนทีไม่มา่ก็เอาหลานนั่นล่ะเป็นอารมณ์กรรมฐาน บริกรรมหลานๆๆ หลานหนอๆๆ อยู่นั่น ไปแล้วหรือ บักพำบมึงเคำยได้ยินกูเทศน์แบบนี้ไหม กูเทศน์ยอคำนไม่เป็น ยอท�ำให้อย่ำงนั้นอย่ำงนี้มันจึงจะรวย ท�ำอย่ำงนั้นอย่ำงนี้มันจึงจะสวยจะงำม แบบนี้กูพูดด้วยไม่เป็น พูดมันไปท�ำไม มีแต่มดแดงไต่ขอบด้ง รวย มันก็รวยมำพอแล้วเป็นเศรษฐีก็เคำยเป็นมำแล้ว อย่ำงน้อยก็คำรั้งหนึ่งล่ะ มันมีไหมล่ะทรัพย์สมบัติมีมำกมีน้อยเท่ำไร หมดลมหำยใจเมื่อไรหมดสิทธิ์ทันทีทิ้งไว้เป็นของคำนรุ่นหลัง แล้วมีใคำรบ้ำงพ่วงเอำมำเกิดด้วยมีไหม มันไม่แน่นอนทรัพย์สมบัติพวกนั้นมีมำกมีน้อยก็เอำมำบ�ำรุงบ�ำเรอร่ำงกำยให้อยู่รอดไปวันๆเท่ำนั้น เมื่อกำยแตกมันก็จบแล้ว มันก็เป็นของคำนอยู่เบื้องหลังมันก็หมุนกันไปอยู่อย่ำงนี้เป็นวัฏจักรตลอด“ตอนนี้มึงอายุเท่าไรแล้ว” “๕๘ ปีครับ” แล้วคิดว่าอย่างไร คิดว่ำจะมีคนเอำบำรมีมำอภิเษกให้หรือจึงพำกันนอนใจ บางคนหมดภาระก็ยังไม่หมด ยังจะหาเอามารับช่วงต่ออีก (เมียตายไปแล้ว) เป็นภาระอีก ตัวอย่างพวกทีเขา่ท�ามาก่อน มันก็ไม่ได้อะไรเหมือนกัน ตำยเฉยๆ จบทำิ้งไปเฉยๆ204

ถ้าย่นเข้ามามันไม่มากนะ ความหลงนี้ก็ดีนิดเดียว ถ้าสมมุติว่าแผ่นดินใหญ่ๆ ก็ย่นเข้ามาให้มันเหลือดินเม็ดเดียว ถ้าเป็นจิตก็จิตดวงเดียว ถ้าจะเปรียบจิตใจเท่ากับวัตถุ แต่จิตใจมันไม่เป็นวัตถุ มันติดกันอยู่นี่ จะทิ้งหรือไม่ทิ้งดินเม็ดเดียวนี้ ทิ้งได้มันก็จบแล้ว ถ้าไม่มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่มี เมื่อมันวกเข้ามาหาความจริง รูปก็คือจิต ถ้ามันจะย่นเข้ามาหาตัวผู้รู้ รูปก็คือตัวผู้รู้นี้ เวทนาก็คือตัวผู้รู้นี้ สังขารก็คือตัวผู้รู้นี้ วิญญาณก็คือตัวผู้รู้นี้ นี่มันหดเข้ามานี่แล้ว มันมีไหมพวกนี้ รูป ขันธ์ เวทนา มีไหม เวทนาไม่มี รูปไม่มี สัญญามีไหม สัญญาไม่มี รูปก็ไม่ไม่มี สังขารมีไหม สังขารไม่มี รูปก็ไม่มี ทีนี้อยู่ในขันธ์ห้านี้ มันจะไปรวมอยู่ที่ตัววิญญาณคือตัวรู้ตัววิญญาณ วิญญาณรู้ไปตามขันธ์ รู้ไปตามอาการ อันนี้ล่ะท่านให้ชื่อว่าวิญญาณ ถ้าไม่มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่มีพวกนี้ ขันธ์ไม่มี ขันธ์หายไป มันก็มาเหลืออยู่แต่ดวงจิต เมื่อเหลืออยู่แต่ดวงจิต ท่านก็ให้ย้อนเข้ามาดูจิต มันมีอะไรตกค้างอยู่บ้างไหม มาก�าหนดดูอยู่ที่นี่ ให้รูปมันเกิดขึ้นที่นี่ ให้มันดับลงที่นี่ เมื่อมันเกิดขึ้นมาแล้ว จิตใจมันยินดีไหม จิตใจมันยินร้ายไหม จิตใจมันดีใจไหม จิตใจมันเสียใจไหม ถ้ามีพวกนี้ ก็แปลว่าตัวยินดียินร้ายดีใจเสียใจ อันนี้ล่ะลูกน้องของอวิชชา คนงานของเขา ถ้าเทียบกับทหาร ก็เป็นทหารของอวิชชาตัณหา ดีใจ เสียใจ รัก ชัง กลัว หลง ที่มันมีอาการเกิดขึ้นภายในจิตใจ นี้ใช่ทั้งนั้น ที่ท่านให้ชื่อว่าตัวเจตสิกหรือตัวสังขารจิต ใช่ทั้งนั้น ทหารของมันทั้งนั้นถ้าเราไม่รู้ก็ต้องรู้ น้อมเข้ามาหาดวงจิตดวงใจ ค้นดู พิจารณาดู มันก็ดีกว่านอน นอนแล้วได้อะไร ทา� ไมมันจึงสนใจนักหนา ค้นหาแต่ความสุขในร่างกาย ความสุขทางจิตใจท�าไมไม่เอา ท�าไมไม่ส่งเสริม ท�าไมไม่สนับสนุน มันเป็นอะไร มันเป็นเพราะอะไรเอาล่ะทีนี้ เอวัง205ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

กุญแจทองค�าฟังๆ จะเอากุญแจให้วิธีเปิดกุญแจนัน่ให้เอาอย่างนี้ของเก่าเราเคยปฏิบัติมาแต่ก่อนนั่น มันบ่เข้มข้น มันบ่ทันสมัย มันล้าสมัย มันก็เลยไม่ได้ผลกุญแจดอกนี้บ่ใช่ให้แต่ฆรำวำส ญำติโยม ครูบำก็ให้เหมือนกัน พระเณรเรำก็ให้กุญแจดอกเดียวกันนี่ล่ะ กุญแจทองคำ�ำคำืออย่ำงนี้ อย่ำงเรำปฏิบัติถ้ำเรำบริกรรมพุทโธๆๆ ก็ไปก�ำหนดเอำแต่เวลำนั่งขัดสมำธิเท่ำนั้น ก็ไปก�ำหนดเอำแต่เวลำเดินจงกรมนั่น มันก็เลยผิด เอำก�ำลังไม่ได้จิตใจก็เลยไม่มีก�ำลัง มันก็เลยอ่อนก�ำลัง กว่ำจะมีก�ำลังสะสมได้ก็ต้องใช้เวลำตั้งยี่สิบสำมสิบสี่สิบปีนั่น มันก็ยังไม่ได้ก�ำลังอยู่ นั่น มันเป็นอย่ำงนี้ เพรา ะฉ ะนั้นจึงว่า ได้กุญแจใหม่มาแล้วต้องเอาอย่างนี้ บริกรรมให้ถี่ยิบเลย เร็วกว่ำพั ดลมเบอร์เลขสำม นั่น คือมันไม่ได้ออกปากมันระลึกอยู่ภายในจิตใจ เอาพุทโธๆๆ ตามมันเข้าไปอย่าให้มีช่องทางออกว่านันเถอะ้ แล้วก็ให้มีสติระลึกรู้แนบอยู่นั่น มีสติระลึกรู้อยู่นั่น ให้มันติดต่อกันประมำณสัก ๗ วัน หรืออย่ำงช้ำก็ ๑๕ วัน ต้องได้รับผลแน่นอน หมดอยู่นี่ล่ะ เว้นไว้แต่จะมีเครือง่ปิดบัง เคำรื่องปิดบังคำืออะไร เคำรื่องปิดบังคำือกรรมที่เรำกระท�ำไว้ในอดีตชำติในหลำยๆชำตินั่นมำ มันผลักมันดันกรรมมันมำจำกไหน กรรมมันก็มำจำกศีลเรำนี่ล ่ะกำยกรรม วจีกรรม มโนกรรม ไปท�ำบำปท�ำกรรมไว้มันปิดมันบัง มันไม่ให้รู้ไม่ให้เห็น ขนำดเจ็บปวดรวดร้ำวมีแต่ร้องกับร้อง มีแต่คำรำงกับคำรำงแทนที่จะรู้ว่ำมันเป็นของเจ็บของปวด มันก็ไม่รู้มันไม่ให้รู้มันไม่ให้เห็น ถ้ำมันรู้เจ็บรู้ปวด มันก็รู้ของจริง มันก็เปิดประตูเข้ำไปได้ ตัวทุกข์นี่ล่ะ เป็นของดีวิเศษจริงๆ นะ ที่เรำมองข้ำมกัน ที่พวกเรำเห็นว่ำเป็นของเสนียดจัญไรนั่นล่ะตัวทุกข์นี่ล่ะเป็นของดีวิเศษวิโสจริงๆ นะ ต้องสร้ำงทุกข์ให้มันเกิดขึ้นมำให้มันมำกๆ เสียก่อน มันจึงจะรู้มันจึงจะเห็น พอมันทุกข์ขึ้นมำมำกๆ แล้วทีนี้เรำจะได้ก�ำหนดเข้ำไปหำ ทุกข์ที่แท้จริงนั้นมันอยู่ตรงไหน มันอยู่ที่กำยหรือว่ำมันอยู่ที่จิต นั่น เข้ำไปตรงนี้แต่ว่ำก่อนที่จะมำคำ้นพิจำรณำตรงนี้ ท่ำนให้ท�ำอย่ำงนี้เสียก่อน ให้มำเอำกุญแจเปิดออก บริกรรมให้มันจิตสงบเสียก่อน ให้มันผ่ำนตัวนี้เข้ำไปเสียก่อน ให้มันมีแต่จิตเสียก่อน ให้มันมีแต่ดวงรู้เสียก่อนจึงคำ่อยมำพิจำรณำ ทีนี้มันจึงจะรู้พอย้อนเข้ำมำดูกำยดูจิต ดูเข้ำไปจริงๆ ตัวทุกข์นั่นมันไม่ได้อยู่ในกำยนะ มันก็เข้ำมำหำจิต ถ้ำมันไม่มีจิต มีแต่กำยเฉยๆ เขำไม่รู้อีโหน่อีเหน่อะไรเลยเหมือนตอไม้เหมือนโพน (จอมปลวก) ตั้งอยู่โด่ๆ เด่ๆ นี่ๆๆ มีแต่ก้อนดินก้อนขี้ดิน นี่ๆๆ ก้อนดิน ก้อนนำ�้ ก้อนไฟ ก้อนลม มันฝังอยู่นั่น มันรวมกันอยู่นี่ ตั้งโด่อยู่นี่ มีจิตเข้ำไปสวมไปยึดเท่ำนั้น มันจึงรู้สุขรู้ทุกข์รู้เจ็บรู้ปวด รู้ร้อนรู้หนำว นี่มันใจเท่ำนั้น สรุปแล้วมันมำรวมอยู่ที่จิต แล้วก็ตำมเข้ำไปหำจิตอีก ทีนี้ว่ำอะไรคำือจิต อะไรคำือใจ มันรู้อยู่ไหน มันรู้อยู่ที่ท้องฟ้ำอำกำศโน้นหรือ หรือมันอยู่ไหน มันรู้อยู่ที่ตรงไหนก็ก�ำหนดเข้ำไปหำจิตมันจึงจะรู้นั่นดวงรู้พอเข้ำไปถึงดวงรู้แล้ว ในดวงรู้นั่นมันมีอะไรอยู่ที่นั่น ไล่หำตัวมันทีนี้ใคำรเป็นผู้รู้ใคำรเป็นผู้เห็น ไม่ให้ส่งออกไปข้ำงนอกนะย้อนเข้ำมำหำจิต พอย้อนเข้ำมำหำจิตตัวนี้ธรรมดำจิตมันไม ่มีอะไร มันว ่ำงนะ มันว ่ำงมำแต่ไหนแต่ไรว่ำนั่นเถอะ แต่ว่ำมันไม่ว่ำง มันอำศัยคำวำมหลงอวิชชำตัณหำ มันก็ไปกว้ำนเอำของไม่ดิบไม่ดีของแก่ๆของบูดๆของเน่ำๆ ของท่ำนทิ้งแล้วเอำมำกองทับถมจิตใจเอำมำกองใส่ไว้ในดวงใจ มันก็เลยหนำแน่น มันก็เลยท�ำให้มืดมืดตึ๊ดตื๋อ206

207ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

ทีนี้ก็ตำมเข้ำอีกว่ำใคำรเป็นคำนมืด ตำหรือเป็นคำนมืดหูหรือเป็นคำนมืด จมูกหรือเป็นคำนมืด ลิ้นหรือเป็นคำนมืดกำยหรือเป็นคำนมืด ใจหรือเป็นคำนมืด ไล่หำตัวมัน มันมืดอยู่ที่ไหน มันหลงอยู่ที่ไหน ตำมเข้ำไปๆ ใคำรเป็นผู้ว่ำหลงอยู่นี่ตำมเข้ำไปๆพอไปเห็น โฮ้มันอยู่นี่หรือกระต่ำยพอไปทักว่ำกระต่ำย กระต่ำยตัวนี้กระโดดออกเลยนะพอกระต่ำยตัวนี้กระโดดออกแล้ว มันก็ไม่มีอะไร นั่น มันเป็นอย่ำงนั้น นี่มันไม่ให้เรำเข้ำไปเฉยๆมันเบรกเรำเฉยๆ อวิชชำ ตัณหำ นี่มันไม่ให้รู้มันผลักมันดันไม่ให้เข้ำไปหำของดีของดีมีอยู่ทุกรูปทุกนำมนั่งอยู่ด้วยกันอยู่ที่นี่ทุกดวงใจก็มีพระอยู่ในนั่นหมด พระประจ�ำดวงจิตดวงใจของเรำมีอยู่ เรำก็อย่ำประมำทเรำ นี่มันมองข้ำมตัวเองว่ำนี้ไม่ใช่งำนของเรำหรอก ไม่ใช่หน้ำที่ของเรำหรอก ถึงว่ำโยมก็ดี ถึงแม้พระเองก็ว่ำเป็นหน้ำที่ของพระอริยเจ้ำโน้น โว้ย พระอริยเจ้ำก็อยู่ในหัวใจเจ้ำของนั่น จะมองข้ำมตัวเองไปท�ำไม มันมีอยู่แล้วท�ำไมไม่ดู แล้วอันนี้อีกอันหนึ่งนะ คำวำมจ�ำที่เรำจ�ำมำ ที่เรำศึกษำเล่ำเรียนมำ มันเป็นปริยัตินี่มันอยู่ทำงนอก มันยังไม่เข้ำมำในนี่พอมันเข้ำมำในนี่มันผ่ำนตัวนี่เข้ำไปพอจิตสงบเข้ำไปนี่เรำพิจำรณำไป เรำดูไป มันจึงจะเป็นปัญญำ ปัญญำตำใจตัวนี่ล ่ะ มันจึงจะตัดออกได้จึงจะตัดคำวำมหลงออกได้ ทีนี้ใคำรเป็นคำนหลงนั่น ต้องดูอยู่นี่ดูอยู่หมดวันหมดคำืนก็ได้มันจะผุดขึ้นมำๆ อันนี่ท่ำนจึงว่ำ “อกาลิโก” มันไม่อ้ำงกำลอ้ำงเวลำ เป็น “ปัจจัตตัง”ผู้ปฏิบัติย ่อมรู้ได้เฉพำะตน มันใช ่จริงๆ ใช่อย่ำงพระพุทธเจ้ำว ่ำจริงๆ ใช่อย่ำงพระอริยเจ้ำว ่ำจริงๆเหมือนอย่ำงคำรูบำอำจำรย์ว่ำจริงๆ เพรำะฉะนั้นเส้นผมบังภูเขำ เดี๋ยวนี้มันอยู่ใกล้ๆนี่มันอยู่กับเรำนี่เรำมองข้ำมมันเฉยๆ เพรำะฉะนั้น ให้พำกันตั้งใจปฏิบัติลองดู ท�ำจริงๆลองดูได้รับผลแน่นอน ไม่ต้องสงสัยเรำมีฐำนะอยู่แล้วมันพร้อมอยู่แล้ว วำสนำบำรมีเรำก็พร้อม วำสนำคำือกำรกระท�ำไม่ใช่หรือ มันพร้อมอยู่แล้ว มันพร้อมอยู่ที่ไหนหรือ ตำมันก็พร้อม หูมันก็พร้อม จมูกมันก็พร้อมลิ้นมันก็พร้อม กำยมันก็พร้อม ใจมันก็พร้อม อะไรๆ มันก็พร้อมอยู่ สุขมันก็รู้เย็นมันก็รู้ร้อนมันก็รู้หนำวมันก็รู้อะไรๆ มันก็รู้มันเกิดอยู่ภำยในจิตใจมันต้องรู้มันไม่ใช่คำนตำย มันต้องรู้นี่ๆเหมือนกันของใคำรของมันมันต้องรู้ในเมื่อเรำรู้แล้ว เรำก็ปฏิบัติเอำให้มันได้ นี่เรำได้เกิดมำเป็นมนุษย์บริสุทธิ์บริบูรณ์แล้วเป็นลำภอันประเสริฐแล้ว อย่ำพำกันปรำรถนำเอำแต่อนำคำตกำลเบื้องหน้ำโน้นเถิด อนำคำตใคำรจะมำท�ำให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะมำรู้ให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะมำเห็นให้เรำอยู่นั่นใคำรจะมำอภิเษกให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะท�ำให้เรำ เรำเท่ำนั้น208

ทีนี้ก็ตำมเข้ำอีกว่ำใคำรเป็นคำนมืด ตำหรือเป็นคำนมืดหูหรือเป็นคำนมืด จมูกหรือเป็นคำนมืด ลิ้นหรือเป็นคำนมืดกำยหรือเป็นคำนมืด ใจหรือเป็นคำนมืด ไล่หำตัวมัน มันมืดอยู่ที่ไหน มันหลงอยู่ที่ไหน ตำมเข้ำไปๆ ใคำรเป็นผู้ว่ำหลงอยู่นี่ตำมเข้ำไปๆพอไปเห็น โฮ้มันอยู่นี่หรือกระต่ำยพอไปทักว่ำกระต่ำย กระต่ำยตัวนี้กระโดดออกเลยนะพอกระต่ำยตัวนี้กระโดดออกแล้ว มันก็ไม่มีอะไร นั่น มันเป็นอย่ำงนั้น นี่มันไม่ให้เรำเข้ำไปเฉยๆมันเบรกเรำเฉยๆ อวิชชำ ตัณหำ นี่มันไม่ให้รู้มันผลักมันดันไม่ให้เข้ำไปหำของดีของดีมีอยู่ทุกรูปทุกนำมนั่งอยู่ด้วยกันอยู่ที่นี่ทุกดวงใจก็มีพระอยู่ในนั่นหมด พระประจ�ำดวงจิตดวงใจของเรำมีอยู่ เรำก็อย่ำประมำทเรำ นี่มันมองข้ำมตัวเองว่ำนี้ไม่ใช่งำนของเรำหรอก ไม่ใช่หน้ำที่ของเรำหรอก ถึงว่ำโยมก็ดี ถึงแม้พระเองก็ว่ำเป็นหน้ำที่ของพระอริยเจ้ำโน้น โว้ย พระอริยเจ้ำก็อยู่ในหัวใจเจ้ำของนั่น จะมองข้ำมตัวเองไปท�ำไม มันมีอยู่แล้วท�ำไมไม่ดู แล้วอันนี้อีกอันหนึ่งนะ คำวำมจ�ำที่เรำจ�ำมำ ที่เรำศึกษำเล่ำเรียนมำ มันเป็นปริยัตินี่มันอยู่ทำงนอก มันยังไม่เข้ำมำในนี่พอมันเข้ำมำในนี่มันผ่ำนตัวนี่เข้ำไปพอจิตสงบเข้ำไปนี่เรำพิจำรณำไป เรำดูไป มันจึงจะเป็นปัญญำ ปัญญำตำใจตัวนี่ล ่ะ มันจึงจะตัดออกได้จึงจะตัดคำวำมหลงออกได้ ทีนี้ใคำรเป็นคำนหลงนั่น ต้องดูอยู่นี่ดูอยู่หมดวันหมดคำืนก็ได้มันจะผุดขึ้นมำๆ อันนี่ท่ำนจึงว่ำ “อกาลิโก” มันไม่อ้ำงกำลอ้ำงเวลำ เป็น “ปัจจัตตัง”ผู้ปฏิบัติย ่อมรู้ได้เฉพำะตน มันใช ่จริงๆ ใช่อย่ำงพระพุทธเจ้ำว ่ำจริงๆ ใช่อย่ำงพระอริยเจ้ำว ่ำจริงๆเหมือนอย่ำงคำรูบำอำจำรย์ว่ำจริงๆ เพรำะฉะนั้นเส้นผมบังภูเขำ เดี๋ยวนี้มันอยู่ใกล้ๆนี่มันอยู่กับเรำนี่เรำมองข้ำมมันเฉยๆ เพรำะฉะนั้น ให้พำกันตั้งใจปฏิบัติลองดู ท�ำจริงๆลองดูได้รับผลแน่นอน ไม่ต้องสงสัยเรำมีฐำนะอยู่แล้วมันพร้อมอยู่แล้ว วำสนำบำรมีเรำก็พร้อม วำสนำคำือกำรกระท�ำไม่ใช่หรือ มันพร้อมอยู่แล้ว มันพร้อมอยู่ที่ไหนหรือ ตำมันก็พร้อม หูมันก็พร้อม จมูกมันก็พร้อมลิ้นมันก็พร้อม กำยมันก็พร้อม ใจมันก็พร้อม อะไรๆ มันก็พร้อมอยู่ สุขมันก็รู้เย็นมันก็รู้ร้อนมันก็รู้หนำวมันก็รู้อะไรๆ มันก็รู้มันเกิดอยู่ภำยในจิตใจมันต้องรู้มันไม่ใช่คำนตำย มันต้องรู้นี่ๆเหมือนกันของใคำรของมันมันต้องรู้ในเมื่อเรำรู้แล้ว เรำก็ปฏิบัติเอำให้มันได้ นี่เรำได้เกิดมำเป็นมนุษย์บริสุทธิ์บริบูรณ์แล้วเป็นลำภอันประเสริฐแล้ว อย่ำพำกันปรำรถนำเอำแต่อนำคำตกำลเบื้องหน้ำโน้นเถิด อนำคำตใคำรจะมำท�ำให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะมำรู้ให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะมำเห็นให้เรำอยู่นั่นใคำรจะมำอภิเษกให้เรำอยู่นั่น ใคำรจะท�ำให้เรำ เรำเท่ำนั้นจะเป็นคำนรู้ เรำเท่ำนั้นจะเป็นคำนเห็น นี่เห็นอะไรเห็นของจริงอันประเสริฐของจริงคำืออะไร ก็อันเก่ำนี่ล่ะคำือ ทุกข์เหตุให้ทุกข์เกิด นี่เป็นของจริง พอมันจริงขึ้นมำ จริงขึ้นมำถึงที่ดับทุกข์ท่ำนก็ให้ชื่อว่ำ “นิโรธ” ท่ำนว่ำที่มันดับอยู่ที่นิโรธเลยนี่เข้ำไปคำืออะไร ทุกข์สมุทัย นิโรธเป็นมรรคำ เลยนั่นไปอีกเป็นอะไร ก็เป็นหนทำงเหมือนกันคำือ มรรคำ มรรคำคำืออะไร ก็คำือ ศีล สมำธิปัญญำ ตำมหลักปริยัติท ่ำนว ่ำ ศีลอันใด สมาธิอันนั้น สมาธิอันใดปัญญาอันนั้น ปัญญาอันใด วิมุตติอันนั้นวิมุตติ๓ คำือ “ตทังควิมุตติ” คำือหลุดพ้นชั่วคำรำว“วิกขัมภนวิมุตติ” คำือ หลุดพ้นเหมือนก้อนหินทับหญ้ำ “สมุจเฉทวิมุตติ” คำือ หลุดพ้นโดยสิ้นเชิง มันมีอยู่นี่วิมุตติแต่ละอย่ำงๆ มันอยู่ที่ไหน อยู่ในหัวใจเรำนั่นล่ะมันมีหมด ถ้ำเรำปฏิบัติ ท�ำไมจะไม่มีมันท�ำไมจึงจะไม่รู้ท�ำไมจึงจะไม่เห็น มันจะมีอะไรมำปิดมำบังอยู่นั่น ถ้ำเรำตั้งใจปฏิบัตินั่น ต้องตั้งใจปฏิบัติได้รับผลแน่นอนและขอร้องหลำยๆ นะ พระทำี่บวชเข้ำมำนี่ห้ำมเด็ดขำด ห้ำมไม่ให้กลับ คือไปเป็นฆรำวำสอีก ไปให้มันรอดทำุกรำยทำี่นั่งอยู่นี่ขอร้องหลายๆลูกหลานผู้บวชใหม่มาสุดท้ายภายหลัง ผู้ที่บวชใหม่เก่าขอร้อง อยากตายก็ให้มันตายซะ เคยเห็นอยู่นะ เขาจุดบังไฟขึ้นไปบนท้องฟ้า้พอหมดดินปืนแล้ว มันก็หันกลับลงมาของเก่านั่นล่ะ เมื่ออะไรเกิดขึ้นแล้วมันก็ดับ มันฟุ ้งซ่านร�าคาญเกิดขึ้นมันก็ดับ มันเกิดความกระสันเกิดขึนมันก็ดับ ้มีอะไรเกิดขึนมันก็ดับ ้เกิดน้อยดับน้อย เกิดมากดับมากมันดับอยู่ไหน ดับอยู่ในหัวใจเรานั่น มันดับแล้วมันก็ว่าง มันว่างจริงๆ นะ ให้พำกันเข้ำไปให้มันได้ อำศัยกุญแจทำองค�ำดอกนี่ล่ะ เปิดประตูเข้ำไปให้มันได้ เอำล่ะทีนี้เอวัง มันจะคำ�่ำแล้ว209ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

“ ตาย ”ก็็ให้้มัันตายครั้�้งเดีียวเป็็นที่่สุุ�ดถ้้าอย่่างนั้้�นมัันไม่่จบ

มรณกาลหลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม

ประกาศแต่่งตั้้�งสมณศัักดิ์์� เมื่่�อวันที่่ ั�๕ พฤษภาคม ๒๕๖๕ พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััว มีพีระบรมราชโองการโปรดพระราชทานสััญญาบัตัร ตั้้�งสมณศัักดิ์์�พระบุุญมา คััมภีีรธััมโม เป็น ็พระราชมงคลวชิิรธรรม คััมภีีรญาณวิิสิิฐ ยติิคณิิสสร บวรสัังฆาราม คามวาสีี พระราชาคณะชั้้�นราช สถิิต ณ วััดหนองกุุง จัังหวััดสกลนคร มีีฐานานุุศัักดิ์์�ตั้้�งฐานานุุกรมได้้๔ รููป คืือ พระครููปลัด ั๑ พระครููสัังฆรัักษ์์๑พระครููสมุุห์์๑ พระครููใบฎีีกา ๑ ในการนี้้� พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััว ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าโปรดกระหม่่อมให้พ้ลเอก ไพบููลย์์คุ้้มฉายา องคมนตรีีเชิิญสััญญาบัตัร พัดัยศ และผ้้าไตรถวายแด่่ พระราชมงคลวชิิรธรรม เมื่่�อวัันศุุกร์์ที่่�๑๕กรกฎาคม ๒๕๖๕ โดยมีีคณะสงฆ์์ ข้้าราชการ และศิิษยานุุศิิษย์์เข้้าร่่วมพิิธีีโดยพร้้อมเพรีียงกััน212

ปััจฉิิมกาลถึึงแม้้อายุุของหลวงปู่่�จะมากถึึง ๙๐ กว่่าปีีแล้้ว แต่่สุุขภาพร่่างกายของท่่าน ถืือว่่าอยู่่ในเกณฑ์์ที่่�ดีีกว่่าคนในอายุุรุ่่นราวคราวเดีียวกัันอย่่างมาก ดัังเห็็นได้้จากการที่่�ท่่านยัังสามารถออกรัับบิิณฑบาต ทำข้้อวััตรกวาดตาดร่่วมกัับพระเณร และรัับกิิจนิิมนต์์โปรดญาติิโยมได้้อย่่างสม่่ำเสมอ213ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

จนกระทั่่�งถึึงปลายปีี๒๕๖๔ หลวงปู่่�เริ่่�มมีีอาการแน่่นหน้้าอก หายใจไม่่อิ่่�ม และมีีอาการปวดศีีรษะการมองเห็็นสิ่่�งต่่างๆ เริ่่�มไม่่ชััดดัังเดิิม ลัักษณะคล้้ายกัับอาการโรคบ้้านหมุุน ทางคณะศิิษย์์จึึงได้้กราบอาราธนานิิมนต์์ให้้หลวงปู่่�เข้้ารัับการตรวจเช็คร่็ ่างกายที่่�โรงพยาบาลศรีนคริีนทร์ิ ์ฯ จัังหวัดขัอนแก่น ่ หลวงปู่่�รัับนิิมนต์์และเข้้าตรวจเช็็คร่่างกายช่่วงเดืือนมีีนาคม ๒๕๖๕ทางคณะแพทย์์โรงพยาบาลศรีีนคริินทร์์ฯ ได้้ตรวจเช็็คร่่างกายหลวงปู่่�ด้้วยการทำอััลตร้้าซาวด์์หััวใจและตรวจวัดคลื่ัน่� ไฟฟ้้าหััวใจถวายท่่าน ผลตรวจออกมาพบว่่ามีีเส้น้เลืือดไปเลี้้�ยงหััวใจตีีบ ๓ เส้น ้ โดยทางคณะแพทย์์ได้้กราบเรีียนแนวทางการรัักษา คืือ ๑. ใช้้วิิธีีการทำบอลลููนเส้้นเลืือดที่่�มีีปััญหา ซึ่่�งจะช่่วยให้้หลวงปู่่�มีีอาการดีีขึ้้�นเหมืือนคนปกติิ ๒. ถ้้าหลวงปู่่�ไม่่เลืือกวิิธีีการทำบอลลููน คณะแพทย์์จะถวายยาให้้ฉัันแทน ซึ่่�งจะช่่วยให้้อาการแน่่นหน้้าอกลดลง แต่่อาจจะทำให้้เกิิดอาการเหนื่่�อยร่่วมด้้วยเป็น็บางครั้้�ง หลวงปู่่�ได้้พิิจารณาและตััดสิินใจว่่าขอเลืือกฉัันยาแทนการบอลลููน เมื่่�อท่่านได้้ฉัันยาอย่่างต่่อเนื่่�องตามคำแนะนำของแพทย์์อาการแน่่นหน้้าอกหรืือการหายใจไม่่อิ่่�ม และอาการปวดศีีรษะได้้ลดลง จึึงทำให้้ท่่านคิิดว่่าอาการดัังกล่่าวน่่าจะดีีขึ้้�นแล้้ว ท่่านจึึงงดฉัันยาไประยะหนึ่่�งต่่อมาปลายปีี๒๕๖๕ อาการของโรคเริ่่�มกลัับมาใหม่อี่ ีกครั้้�ง ทางคณะแพทย์์โรงพยาบาลศรีนคริีนทร์ิ ์ฯ จึึงได้้นิิมนต์์ท่่านเข้้ารัับการตรวจเช็็คร่่างกายอีีกครั้้�ง หลวงปู่่�รัับนิิมนต์์เข้้าไปตรวจอีีกครั้้�งในเดืือนกุุมภาพัันธ์์๒๕๖๖ซึ่่�งในครั้้�งนี้้ท�างคณะแพทย์์ได้้ตรวจเช็ค็อาการหััวใจและคอ ซึ่่�งผลตรวจออกมาว่่าเส้น้เลืือดใหญ่ที่่ ่ค� อด้้านขวามีีการตีีบไปแล้้ว ๒๐-๓๐ เปอร์์เซ็นต์็ ท์างคณะแพทย์จึึ์ งได้้กราบเรีียนให้้หลวงปู่่�กลัับไปฉันัยาตามเดิิมเพื่่�อป้้องกันัอาการกำเริิบมากขึ้้น �และงดการบีีบนวดแรงๆ บริิเวณลำคอ เพราะจะทำให้ก้้ ้อนไขมันที่่ ัอุ�ดตัุนัหลุดุเข้้าไปในหลอดเลืือดสมอง หลวงปู่่�จึึงได้้กลัับมาฉัันยาใหม่่อีีกครั้้�งและปฏิิบััติิตามที่่�คณะแพทย์์แนะนำ ในครั้้�งนี้้ถึึ�งแม้ท่้ ่านจะได้้ฉันัยาอย่่างต่่อเนื่่�องแต่่ด้้วยอายุทีุ่่�มากขึ้้น �อาการแน่น่หน้้าอกและปวดศีีรษะกลัับไม่่ได้้บรรเทาลดลงไปเหมืือนในครั้้�งแรก ทางคณะศิษย์ิ จึึ์ งได้้กราบอาราธนานิิมนต์์หลวงปู่่�ให้้เข้้ารัับการรัักษาอาการโดยใช้้วิิธีีการทำบอลลููนหััวใจที่่�โรงพยาบาลศรีีนคริินทร์์ฯ ในครั้้�งนี้้�หลวงปู่่�ตกลงทำบอลลููนตามที่่�ได้้นิิมนต์์มาวัันที่่�๑๔ พฤศจิิกายน ๒๕๖๘ หลัังจากท่่านฉัันจัังหัันเช้้าที่่�วััดเรีียบร้้อยแล้้ว หลวงปู่่�ได้้เดิินทางไปที่่�โรงพยาบาลศรีนคริีนทร์ิ ์ฯและเข้้าพัักที่่�โรงพยาบาลเพื่่�อรอการทำบอลลููนหััวใจในวันจัันทร์ั ที่่ ์ �๑๖ พฤศจิิกายน ๒๕๖๘ช่่วงที่่พั�ักในโรงพยาบาลศรีนคริีนทร์ิ ์ฯ วันที่่ ั�๑๕ พฤศจิิกายน ๒๕๖๘ หลัังจากที่่ท่�่านฉันจัั ังหันัและทำกิิจวัตัรส่่วนตััวเรีียบร้้อย ก่่อนที่่�จะพััก ท่่านได้้เอื้้�อมมืือไปดึึงผ้้าม่่านปิดิหน้้าต่่างกันัแดด ปรากฎว่่าท่่านเกิดิอาการเกร็็งไปทั้้�งร่่างกาย พระอุุปััฏฐากที่่�ไปด้้วยเห็็นเหตุุการณ์์นั้้�น จึึงได้้แจ้้งแพทย์์ให้้มาตรวจดููอาการอีีกครั้้�ง ทางคณะแพทย์์จึึงได้้ขอโอกาสหลวงปู่่�ตรวจเช็็คด้้วยเครื่่�อง MRI และผลการตรวจออกมาว่่า214

๑. เส้้นเลืือดไปเลี้้�ยงหััวใจมีีการตีีบที่่�ต้้นทางส่่วนปลายบางจุุดมีีการตีีบแล้้ว ทำให้้ไม่่มีีเลืือดไปเลี้้�ยงหััวใจ ซึ่่�งจะทำให้้เกิิดอาการแน่่นหน้้าอกและมัักเหนื่่�อยง่่ายกว่่าปกติิ ๒. เส้้นเลืือดใหญ่ที่่ ่�คอของหลวงปู่่�มีีการตีีบเพิ่่�ม ๓. เส้้นเลืือดที่่�ไปเลี้้�ยงสมองด้้านหลัังฝั่่�งขวาส่่วนปลายมีีการตีีบและมีีเซลล์ส์มองตายบางส่่วน ส่่วนสมองด้้านซ้้ายมีีอาการตีีบเช่่นเดีียวกััน แต่่ไม่่มากเหมืือนฝั่่�งด้้านขวา จึึงเป็็นสาเหตุุให้้ร่่างกายซีีกซ้้ายไม่่มีีแรง หยิิบในระหว่่างพัักอยู่่ที่่�โรงพยาบาลศรีีนคริินทร์์ฯ ขอนแก่่นพฤศจิิกายน ๒๕๖๘215ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

จัับอะไรได้้ไม่่ถนััดเหมืือนเช่่นเดิิม (ต่่อมาทำให้้ท่่านหยิิบจัับอะไรไม่่ได้้เลยเคลื่่�อนไหวได้้น้้อยลง เป็นส็าเหตุุทำให้้ท่่านต้้องพัักรัักษาอยู่่บนเตีียงเท่่านั้้�น) ๔. มีีภาวะน้้ำในปอดมาก จึึงทำให้้ท่่านหายใจไม่่สะดวก หายใจไม่่อิ่่�ม และทำให้้เหนื่่�อยง่่ายทางคณะแพทย์์จึึงได้้ลงความเห็็นว่่า จะไม่่มีีการทำหััตถการทางการแพทย์์ใดๆ ถวายหลวงปู่่� จะให้้ท่่านฉัันยาประคองรัักษาธาตุุขัันธ์์ไป เนื่่�องจากท่่านมีีความแก่่ชรามากแล้้ว ถ้้าใช้้วิิธีีอื่่�นเกรงจะเกิิดความเสี่่�ยงสููง หลวงปู่่�เดินทิางกลัับวัดัในวันที่่ ั�๑๙ พฤศจิิกายน ๒๕๖๘ ซึ่่�งในครั้้�งนี้้ท�างคณะศิษย์ิ ์ได้้จัดัเตรีียมห้้องพัักผู้้ป่่วยพร้้อมอุปุกรณ์ท์างการแพทย์ที่่ ์ �จำเป็น็ ในการรัักษาธาตุขัุนธ์ัข์ องหลวงปู่่�ตามคำแนะนำของแพทย์์ไว้้อย่่างเรีียบร้้อยหลัังจากกลัับจากโรงพยาบาลศรีีนคริินทร์์ฯ ขอนแก่่น หลวงปู่่�พัักรัักษาอาการอาพาธที่่�วััดป่่าสีีห์์พนมฯ 216

มรณกาลช่่วงที่่�หลวงปู่่�บุุญมาพัักรัักษาอาการอาพาธภายในวัด ัระหว่่างนั้้น� ได้้มีคีณะศิษย์ิ ทั้้์ �งฝ่่ายบรรพชิติและฆราวาสเข้้ามากราบนมััสการเยี่่�ยมท่่านอยู่่เสมอ และจะมีีคณะแพทย์์เข้้ามาตรวจดููอาการเป็น็ระยะๆ อาการทั่่�วไปอยู่่ในภาวะทรงตััว จนกระทั่่�งเช้้าวัันที่่�๕ พฤษภาคม ๒๕๖๙ เวลา ๐๒.๓๐ น. หลวงปู่่�มีีอาการเป็น็ ไข้้ตััวร้้อน วััดอุุณหภููมิิได้้๓๘.๕ ํc ทางคณะพระอุุปััฏฐากได้้ทำการเช็็ดตััวและถวายยาลดไข้้เวลา ๐๖.๐๐ น อาการไข้้จึึงลดลงเป็นป็กติิต่่อมาเวลา ๐๙.๐๐ น. หลวงปู่่�กลัับมีีอาการไข้้สููงอีีกครั้้�ง พร้้อมกัับเจ็็บคอ เสมหะเหนีียวและมีีเลืือดปนออกมามีีอาการแน่่นหน้้าอก หายใจไม่่สะดวก คณะพระอุุปััฏฐากจึึงได้้นำหลวงปู่่�ส่่งโรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสว่่างแดนดิิน จัังหวััดสกลนคร ซึ่่�งแพทย์์ได้้วิินิิจฉััยว่่า หลวงปู่่�มีีอาการปอดติิดเชื้้�อ จึึงได้้ถวายยาและใช้้เครื่่�องมืือทางการแพทย์์รัักษาหลวงปู่่� เวลา ๐๒.๐๐ น. ของเช้้าวัันที่่�๖ พฤษภาคม ๒๕๖๙ หลวงปู่่�เริ่่�มพููดไม่่ชััดเนื่่�องจากลิ้้�นแข็็ง โดยท่่านได้้ปรารภว่่า อยากกลัับวััด อยากไปละสัังขารที่่�วััด ให้้รีีบเอากลัับวััดโดยด่่วน คณะศิิษย์์ได้้แจ้้งโรงพยาบาลเพื่่�อทำเรื่่�องขอนำท่่านออกจากโรงพยาบาลเพื่่�อกลัับวััด เวลา ๐๗.๑๐ น. ในขณะที่่�กำลัังนำหลวงปู่่�ขึ้้�นรถที่่�บริิเวณหน้้าห้้องฉุุกเฉิิน หลวงปู่่�มีีอาการหััวใจหยุุดเต้น ้ทางลููกศิิษย์์ได้้แจ้้งแก่่คณะแพทย์ว่์ ่า ไม่่ให้้ปั๊๊�มหััวใจเพื่่�อไม่่ให้้หลวงปู่่�ทรมาน และทำตามคำปรารภที่่�องค์์ท่่านเคยกล่่าวไว้้ว่่า ถ้้าองค์์ท่่านอาพาธ ไม่่ให้้มีีการเจาะหรืือปั๊๊�มหััวใจใดๆ ทั้้�งสิ้้�นหลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม ได้้ละสัังขารที่่�โรงพยาบาลสมเด็็จพระยุุพราชสว่่างแดนดิิน ด้้วยอาการสงบเวลา ๐๗.๔๕ น. สิิริิอายุุ ๙๗ ปีี ๗ เดืือน ๕ วััน พรรษา ๗๕217ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

กำำ หนดการพระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััว ทรงพระกรุุณาโปรดพระราชทานเพลิิงศพ พระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)วัันอาทิิตย์์ที่่� ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๙ณ เมรุุชั่่�วคราววััดหนองกุุง อำำเภอสว่่างแดนดิิน จัังหวััดสกลนคร เวลา ๑๑.๓๐ น. ผู้้ร่่วมพิิธีี พร้้อมกััน ณ บริิเวณพิิธีี เวลา ๑๒.๐๐ น. ประธานในพิิธีีเดิินทางมาถึึง - เจ้้าหน้้าที่่�นิิมนต์์พระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�๑๐ รููปขึ้้�นนั่่�งยัังอาสน์์สงฆ์์ - ประธานในพิิธีี จุุดธููป เทีียน บููชาพระรััตนตรััยหน้้าโต๊๊ะหมู่่บููชา (กราบ ๓ ครั้้�ง) - ประธานในพิิธีี จุุดเครื่่�องบููชาทองน้้อย (ชุุดล่่าง) - เจ้้าหน้้าที่่�อาราธนาพระปริิตร - พระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�๑๐ รููปสวดพระพุุทธมนต์์ - เจ้้าหน้้าที่่�นิิมนต์์พระสงฆ์์รููปแสดงพระธรรมเทศนาขึ้้�นสู่่ธรรมาสน์์ - ประธานในพิิธีีจุุดเทีียนส่่องธรรม (หน้้าประธานในพิิธีี) - เจ้้าหน้้าที่่�เชิิญเทีียนส่่องธรรมไปตั้้�งข้้างธรรมาสน์์ - เจ้้าหน้้าที่่�อาราธนาศีีล - พระสงฆ์์ให้้ศีีล (ใช้้พััดรอง) - ประธานในพิิธีีจุุดธููปเทีียนเครื่่�องทองน้้อย (ชุุดบน จุุดแทนหลวงปู่่�บููชาธรรม) - เจ้้าหน้้าที่่�อาราธนาธรรม - พระสงฆ์์แสดงพระธรรมเทศนากััณฑ์์๑ จบแล้้ว - พระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�๑๐ รููป สวดมาติิกา - เมื่่�อพระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�๑๐ รููปสวดมาติิกา จบแล้้ว - ประธานในพิิธีีถวายเครื่่�องไทยธรรมกััณฑ์์เทศน์์พระสงฆ์์แสดงพระธรรมเทศนา - แขกผู้้มีีเกีียรติิร่่วมถวายเครื่่�องไทยธรรม - เจ้้าหน้้าที่่�ลาดภููษาโยง - ประธานในพิิธีี ทอดผ้้าไตรบัังสุุกุุล - พระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�พิิจารณาผ้้าบัังสุุกุุล - พระสงฆ์์ทั้้�งนั้้�น อนุุโมทนา - ประธานในพิิธีีกรวดน้้ำรัับพร - เจ้้าหน้้าที่่�นิิมนต์์พระสงฆ์์ทรงสมณศัักดิ์์�๑๐ รููป ลงจากอาสน์์สงฆ์์ - ประธานในพิิธีีกราบพระรััตนตรััยหน้้าโต๊๊ะหมู่่บููชา (ผู้้ร่่วมพิิธีียืืนประนมมืือ) - ประธานในพิิธีีกราบลาประธานสงฆ์์ - กราบลาเบื้้�องหน้้าหีีบศพ พระราชมงคลวชิิรธรรม (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม) - การบำเพ็็ญกุุศลทัักษิิณานุุปาทาน ทอดผ้้าไตรบัังสุุกุุลบนเมรุุ เวลา ๑๕.๓๐ น. - ตั้้�งแถวรอรัับกล่่องเพลิิงพระราชทาน เวลา ๑๖.๐๐ น. - ประธานพิิธีีทอดผ้้าบัังสุุกุุล ประธานในพิิธีีประกอบพิิธีีพระราชทานเพลิิง - เสร็็จพิิธีี หมายเหตุุ: การแต่่งกาย - ข้้าราชการและเจ้้าหน้้าที่่�ปฏิิบััติิงานพิิธีีแต่่งกายชุุดปกติิขาว ไว้้ทุุกข์์- ประชาชนทั่่�วไป แต่่งกายด้้วยชุุดสุุภาพ ไว้้ทุุกข์์

พิิธีีกราบขอขมาและเคลื่่�อนสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม) จากกุุฏิิที่่�พัักไปตั้้�งบำำเพ็็ญกุุศล ณ ศาลาการเปรีียญ วััดป่่าสีีห์์พนมฯ219ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

พ่่อแม่่ครููบาอาจารย์์พระเถรานุุเถระและญาติิโยม ร่่วมกัันสรงน้ำำ�สรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม) ณ ศาลาการเปรีียญ วััดป่่าสีีห์์พนมฯ220

พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััว ทรงพระกรุุณาโปรดพระราชทานน้ำำ�หลวงสรงศพถวายแด่่ พระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม) นางรณิิดา เหลืืองฐิิติิสกุุล ผู้้ว่่าราชการจัังหวััดสกลนคร เชิิญน้ำำ�หลวงพระราชทานสรงศพ โดยมีีพระญาณสิิทธาจารย์์ ที่่�ปรึึกษาเจ้้าคณะภาค ๘ วััดกุุดเรืือคำำ จ.สกลนคร ตััวแทนสรงน้ำำ�หลวงพระราชทาน221ที่่ระลึึกงานพระราช�ทานเพลิิงสรีีระสัังขารพระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม)

พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััว ทรงโปรดเกล้้าฯ พระราชทานน้ำำ�หลวงสรงศพ หีีบทองทึึบ ผ้้าไตร เครื่องไ ่�ทยธรรม พานพุ่่มดอกไม้้พระราชทาน พวงมาลาประดัับหน้้าหีีบศพ และทรงรัับสรีีระสัังขาร พระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (บุุญมา คัมัภีรีธัมั โม) ไว้้ในพระบรมราชานุุเคราะห์์ ประกอบพิิธีีธรรมสวดพระอภิธิรรม ซึ่ง่�ถืือเป็็นการพระราชทานเกีียรติยิศสููงสุุดแก่่พระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (บุุญมา คััมภีีรธััมโม) พระมหาเถระผู้้ปฏิิบััติิดีีปฏิิบััติิชอบ222

ที่่�ระลึึกงานพระราชทานเพลิิงสรีีระสัังขาร พระราชมงคลวชิิรธรรม วิิ. (หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโม) วััดป่่าสีีห์์พนมฯ อำเภอสว่่างแดนดิิน จัังหวััดสกลนครเลขมาตรฐานหนัังสืือ (ISBN) : ๙๗๘-๖๑๖-๘๒๒๐-๐๐-๙พิิมพ์์ครั้้�งที่่�๒ : ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๙จำนวนพิิมพ์์: ๕,๐๐๐ เล่่มผู้้จััดพิิมพ์์: คณะศิิษยานุุศิิษย์์กราบขอบพระคุุณ : คณะสงฆ์วั์ัดป่่าสีีห์์พนมฯภาพถ่่าย : คณะศิิษย์์หลวงปู่่�บุุญมา คััมภีีรธััมโมพิิมพ์์ที่่� : บริิษััท ศิิลป์์สยามบรรจุุภััณฑ์์และการพิิมพ์์จำกััด ๖๑ ถนนเลีียบคลองภาษีีเจริิญฝั่่�งเหนืือ ซอยเพชรเกษม ๖๙ แขวงหนองแขมเขตหนองแขม กรุุงเทพฯ โทรศััพท์์๐ -๒๔๔๔-๓๓๕๑-๒ โทรสาร ๐-๒๔๔๔-๐๐๗๘E-mail: [email protected] www.silpasiam.comพิิมพ์์แจกเป็็นธรรมทานห้้ามจำำหน่่าย