หนังสือ ปญฺญารตนํ

ชวี ประวตั แิ ละปฏปิ ทาคำ� สอน

พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวฯ รชั กาลที่ ๙ และสมเดจ็ พระนางเจ้าสริ ิกิติ์ พระบรมราชนิ ีนาถ
ในคราวเสด็จพระราชด�ำเนนิ เยอื นวดั ดอยธรรมเจดีย์

ในหลวงเสด็จ

ในหลวงเสดจ็ มาทว่ี ดั ดอยฯ ครง้ั แรก เรากอ็ ยู่ ตอนนนั้ ใชต้ ะเกยี งเจา้ พายนุ ะ
ยังไม่มีไฟฟ้าอะไรล่ะ มีคนคอยห้ิวตะเกียงเดินตามส่องทางให้เพิ่น
พวกทหารที่เขาติดตามมาใช้ตะเกียงห้ิวเดินน�ำทางเสด็จ สมัยนั้นล�ำบาก
พอเสดจ็ มาปที ่ี ๒ น้ี เขาคอ่ ยใชไ้ ฟฟา้ แตก่ เ็ ปน็ ไฟฟา้ แบบใชถ้ า่ น กใ็ ชส้ อ่ งทาง
เสด็จให้ในหลวง เพ่ินเสดจ็ มายามค่�ำๆ เยน็ ๆ แลว้

พอหลวงพอ่ แบนเดนิ มา ในหลวงกน็ งั่ คกุ เขา่ พนมมอื อยตู่ รงพลาญหนิ คยุ กนั
โอ้ ท่านคุกเขา่ พนมมือคุยกับหลวงพอ่ แบนตงั้ นานนะ กว่าหลวงพอ่ แบนจะ
พาเดนิ เข้ามานั่งในศาลา

100

คหู า (ถ�้ำ) หลวงปอู่ วา้ น เขมโก
ของนักปฏบิ ตั ิ
ออกพรรษาแล้วกอ็ อกไปหาวิเวก ทำ� ความเพียร อยกู่ ับ
หมู่มากท�ำความเพียรเป็นอย่างหนึ่ง อยู่องค์เดียวในป่า
เปน็ อยา่ งไรละ่ การทำ� ความเพยี ร หาทกุ แงท่ กุ มมุ นน่ั แหละ
หาธรรม เที่ยวแสวงหา หาประสบการณ์อย่างไร เราแก้
ประสบการณน์ น่ั อยา่ งไร ใหม้ นั มปี ระสบการณ์ เราแกป้ ญั หา
ประสบการณข์ องเราได้ คนอนื่ มปี ญั หาเหมอื นกบั เรามา
หาเรา เรากจ็ ะช่วยเขาได้ บอกทางเขาแกไ้ ด้

อยวู่ ัดดอยฯ กไ็ ดไ้ ปเท่ยี วถำ้� ผาผงึ้ นี่แหละ พกั อยู่ทเ่ี พิงถ้ำ�
มนี กนางแอน่ อาศยั อยเู่ ตม็ ถำ้� นน่ั แหละ ตอนจวนจะคำ�่ มนั
บนิ วนผา่ นหนา้ ถำ�้ ฝงู ใหญน่ ะ มนั กบ็ นิ เลน่ อยตู่ รงหนา้ ถำ�้
นน่ั แหละ ครงั้ ที่ ๒ กเ็ หมอื นกนั ฝงู ใหญบ่ นิ ผา่ นหนา้ ถำ�้ อกี
พอมันเห็นว่าเราไม่ท�ำอะไรมัน ปลอดภัยแล้ว มันค่อย
ทยอยบนิ เขา้ ไปนอนในถำ�้ เรากเ็ อาถำ�้ นแี้ หละเปน็ ธรรมะ
แหงนดถู ำ้� ในถำ้� กม็ แี ตห่ มสู่ ตั วอ์ าศยั อยู่ นอ้ มเขา้ มาดทู ก่ี าย
ของเราก็มีหมู่สัตว์อาศัยอยู่เต็มเหมือนกัน กายของเรา
ก็เป็นถ้�ำภายในให้หมู่สัตว์อาศัยเหมือนกับถ้�ำภายนอกน้ี
นน่ั แหละเหน็ อะไรกด็ ี พบอะไรกด็ ี ใหน้ อ้ มเขา้ มาดทู กี่ าย
ที่ใจของเราน้ี ถ้าไม่น้อมมาดูที่กายที่ใจแล้วมันก็จะมีแต่
หลงเทา่ นน้ั แหละ ถา้ ดทู ก่ี ายทใี่ จของเราแลว้ พจิ ารณาทน่ี ่ี
แลว้ มันไม่หลง ธรรมะทกุ อยา่ งมนั เกิดทีก่ ายทใ่ี จนี้ มอี ยู่
ในกายในใจของเรานห้ี มดแหละ

การฝกึ ปฏบิ ตั ิ ผทู้ ฝ่ี กึ ใหม่ ภกิ ษใุ หม่ พระพทุ ธเจา้ ใหแ้ สวงหา
สญุ ญาคาร เรอื นวา่ ง เรือนเก่า เรือนวา่ งเกา่ กค็ ือเรือน
รา่ งเกา่ รา่ งกายของเรานแี่ หละเปน็ ธรรมะ บา้ นเกา่ เรอื น
เก่าหลังน้ีตอนเขาสร้างข้ึนใหม่ก็คงจะเป็นของใหม่ของดี
ท้งั หมดน่ันแหละ ข่ือ ฝา หลงั คา อะไรก็ดี แต่ปจั จบุ ัน

101

ชวี ประวัตแิ ละปฏปิ ทาค�ำสอน

ดอู ะไรก็ผๆุ พงั ๆ ดูขอื่ ดฝู า ดูหลงั คา ไมม่ ี ของคนเนยี่ ถา้ จะดแู ลว้ กไ็ มม่ อี ะไรจะแตกตา่ ง
อะไรดีเลย ดูแล้วก็จวนล้มทับถมแผ่นดิน จากถำ้� ภายนอกนะ่ ถำ้� กลางอกของคนมนั ก็
ดธู รรมะทเี่ ราอยอู่ าศยั นนั่ แหละ ยกเอาบา้ น โรคพยาธนิ น่ั แหละเปน็ สตั วท์ ด่ี รุ า้ ย สามารถ
หลงั นั้นแหละเปน็ ตัวธรรมะ แล้วก็นอ้ มเขา้ คว้าเอาชีวิตของเราไปได้ สัตว์เหล่าน้ันเขา
มาดสู งั ขารรา่ งกายของเราจะไมเ่ ปน็ อยา่ งนนั้ ชอบอยทู่ รี่ กๆ ดถู ำ้� กลางอกของเราเปน็ ยงั ไงละ่
หรอื ละ่ ถา้ เหน็ สงั ขารของเรากม็ สี ภาพอยา่ ง มนั สกปรกมนั รก หรอื มนั สะอาดมนั เตยี นละ่
เดยี วกนั จติ ของเรากจ็ ะเกดิ ความสลดสงั เวช ถ้ามันรกก็เต็มไปด้วยหมู่สัตว์แหละ ล้วนแต่
จติ ออ่ นสมควรแกธ่ รรมแหละอนั นี้ ธรรมะจะ ดุร้ายท้ังหมด แล้วท�ำยังไงเขาจึงจะออก
เขา้ ไปในจติ ได้ จติ มนั กจ็ ะเขา้ หาความสงบละ่ จะหนีล่ะ สัตว์ที่อยู่ในถ้�ำกลางอกของเรานี่
อนั น้ี หาอบุ ายพจิ ารณาดู เราจะพจิ ารณายงั ไง เราจะเอาอะไรล่ะมาช�ำระให้มันสะอาด
เอาอะไรเป็นธรรมะให้จิตของเราเกิดความ ใหม้ ันเตียนละ่ ทา่ นจึงใหย้ ึดเอาศลี เอาศีล
สลดสงั เวชนะ่ เรอื นรา้ ง เรอื นวา่ งเปลา่ กต็ วั นี่แหละมาช�ำระให้มันสะอาดให้มันเตียน
ธรรมะนน่ั แหละ ยกเอามาศกึ ษาพิจารณาดู ถ้าไม่เอาศีลมาช�ำระ มันย่ิงจะรกแหละถ้�ำ
พระพทุ ธเจา้ ใหแ้ สวงหาอยา่ งนน้ั เปน็ สถานท่ี กลางอกของเรา ไมม่ คี วามสะอาด แตถ่ า้ เรา
ปฏิบัติ เอาศีลมาช�ำระให้มันสะอาดเตียนแล้ว
สตั วเ์ หลา่ นนั้ เขากอ็ ยไู่ มไ่ ดเ้ หมอื นกนั เพราะ
ส่วนถ�้ำก็อยู่ในป่าในเขาโน่นแหละมันรก เขาไม่ชอบท่สี ะอาด เขาชอบท่รี กๆ นะน่ี
ชื่อว่าถ้�ำแล้วมันเต็มไปด้วยหมู่สัตว์ งูพิษก็
ซ่อนอยู่ เพราะมันเปน็ ถำ้� นะ่ เสือเขากซ็ ่อน การปฏบิ ตั มิ แี ตศ่ กึ ษานะ หาเอาเปรยี บเทยี บดู
อยใู่ นถำ�้ ล้วนแต่สตั วอ์ นั ตรายดุรา้ ยท้ังหมด ดูภายนอกแล้วก็น้อมมาดูภายในของเรา
ถ้าพระไปอยู่ในถ้�ำท่านจะท�ำยังไงล่ะ ก็ไป ดแู ตภ่ ายนอกไมน่ อ้ มมาดภู ายในของเราก็
ท�ำความสะอาดให้มันเตียนท่านจึงอยู่ได้ ไมไ่ ด้ คน้ หาดู สงิ่ ทม่ี อี ยภู่ ายนอก แลว้ ภายใน
พอเตียนแล้วพวกสัตว์เหล่าน้ันเขาอยู่ไม่ได้ ของเรามไี หมล่ะ ถ้าหาดูมันก็มีเหมือนกนั
เขากอ็ อกหนไี ป เพราะเขาชอบอยทู่ รี่ กๆ ดเู อา ทงั้ หมดนนั่ แหละ สตั วด์ รุ า้ ย งจู งอาง เขาก็
ถ�้ำที่เราอยู่อาศัยนี่แหละเป็นตัวธรรมะ ชอบอยใู่ นถำ�้ เพราะในถำ้� มนั เยน็ ชอบทร่ี กๆ
แล้วก็น้อมมาดูถ�้ำกลางอกของเราเป็น ถ้าเตียนแล้วเขาไม่อยู่แหละอันนี้ ฉันใด
ยังไงละ่ หาดสู ตั วด์ รุ า้ ยมีไหมละ่ ถ�้ำกลางอก ถ�้ำกลางอกของเราก็เหมือนกันอย่างน้ันล่ะ

102

หลวงป่อู ว้าน เขมโก

ถ้าเราเห็นอย่างน้ันเราจะท�ำยังไงล่ะเรื่องน้ี เอาศีลน่ีแหละมาขัดเกลาฟอกฝนขับไล่ออก
เรยี กวา่ ชำ� ระบาปอกศุ ลอยา่ งหยาบ สมาธมิ าชำ� ระบาปอกศุ ลอยา่ งกลาง ปญั ญามาชำ� ระบาป
อกศุ ลอยา่ งละเอยี ด บาปอกศุ ลกม็ ที งั้ อยา่ งหยาบ อยา่ งกลาง อยา่ งละเอยี ด มอี ยภู่ ายในของเรา
เราจะเหน็ จะเป็นยงั ไงละ่ มนั รกหรอื มันเป็นยงั ไงละ่ ทม่ี ีอยภู่ ายในนี้ ไมใ่ ช่เปน็ ของรกหรอื
ของไมด่ หี รอื ละ่ ถา้ เราไมเ่ อาศลี มาชำ� ระ มนั จะออกมาหรอื ละ่ แลว้ เราจะเอาอะไรละ่ มาชำ� ระ
ศลี เทา่ นน้ั แหละทเ่ี ราจะเอามาชำ� ระใหม้ นั สะอาดใหม้ นั เตยี นนะ่ กเิ ลสความโลภ ความโกรธ
ความหลง กล็ ว้ นเปน็ ของรกทง้ั หมดนแ่ี หละ ไมม่ ที จี่ ะสะอาด ฉะนน้ั ชำ� ระสะสางออกใหม้ นั
สะอาดให้มันเตียน ธรรมะจงึ จะเขา้ ไปได้ ถา้ ไมช่ �ำระแลว้ ธรรมะมนั เขา้ ไปไม่ได้

แลว้ จะปฏบิ ตั ยิ งั ไงใหจ้ ติ เราเกดิ ความสลดสงั เวชละ่ มนั ไมด่ นี ะความแขง็ กระดา้ ง ธรรมะเขา้ ไป
ไมไ่ ด้ ตอ้ งทำ� ใหจ้ ติ เกดิ ความสลดสงั เวชแลว้ มนั จงึ จะออ่ นลง สมควรแกธ่ รรมทนี ้ี ธรรมะถงึ จะ
เขา้ ไปได้ เปน็ สมาธไิ ด้ ถา้ จติ สงบเปน็ สมาธแิ ลว้ จติ นนั้ เปน็ ยงั ไงละ่ ความสงบ มนั มแี ตค่ วามสขุ
นั่งก็มีความสุข นอนก็มีความสุข จะไปไหนก็มีความสุข ความสุขที่เราปรารถนาอยากมี
อยากพบ อยากได้ อยากเห็น เราพบเห็นแลว้ ทนี ้ี เราไดแ้ ล้วมีแล้ว ความสขุ นแ่ี หละท่จี ะได้
ติดเนื้อตามตัวเราไปน่ะ ที่เราหาเอาในปัจจุบันน้ีก็จะได้พบได้เห็นในปัจจุบันน่ีแหละ
จะตดิ เนอื้ ตามตวั เราไปนะ่ ถา้ จติ ไมส่ งบจติ นเ้ี ปน็ ยงั ไงละ่ มนั มคี วามสขุ ไหมละ่ มนั ไมม่ แี หละ
มแี ต่ทุกข์ มแี ตค่ วามวนุ่ วาย แลว้ ทกุ ขน์ ้ันแหละจะตดิ เน้ือตามตัวเราไป

ฉะนน้ั ทกุ ขท์ ี่เราไม่ชอบ ท่านกส็ อนให้สละใหท้ ้ิง เราจะละจะทงิ้ ไดก้ ็ต้องอาศยั ปญั ญา ถา้ ไมม่ ี
ปญั ญา เรากย็ ดึ เอาถอื เอาทง้ั หมดนนั่ แหละ อปุ าทานขนั ธ์ อะไรๆ ทมี่ ใี นขนั ธ์ ๕ น้ี มนั ยดึ เอาหมด
โลภอะไรก็ดี มันมอี ยูใ่ นขันธ์ ๕ มนั จะเปน็ ของติดเน้ือตามตัวนะ ตัวอปุ าทานน่ะหลงยึดเอา
เราไมร่ วู้ า่ เรายดึ เอาหรอก แตก่ เิ ลสนะ่ มนั ยดึ ถา้ เราวา่ เราไมไ่ ดย้ ดึ อะไรละ่ ทพ่ี ระพทุ ธเจา้ สอน
ใหล้ ะใหท้ งิ้ เราไดล้ ะไดท้ งิ้ แลว้ หรอื ยงั ละ่ ถา้ เราไมล่ ะไมท่ งิ้ นนั่ ไมใ่ ชเ่ รายดึ เอาหรอื เรายงั หลงอยู่
ไม่ใช่หรอื ละ่ เราก็ต้องเพยี รละทีน้ี จะละจะท้ิงไม่ใหม้ ันมี เพียรขดั เกลาฟอกฝนใหม้ นั สะอาด
ใหม้ นั เตยี น การปฏบิ ตั ติ อ้ งฝกึ ความเพยี ร เดนิ จงกรม ศกึ ษาพจิ ารณานะ ศกึ ษาถำ้� กด็ ลี ะ่ อนั น้ี
ถำ�้ ภายนอก ถำ�้ ภายในกด็ ี ทำ� ความเพยี ร เดนิ จงกรมนน่ั แหละ ศกึ ษาดใู หม้ นั ละเอยี ดแยบคาย

103

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

104

หลวงป่อู วา้ น เขมโก

ไมม่ นี สิ ยั ไปทางนั้น

ถำ้� เสยี่ งของกไ็ ปกบั หลวงพอ่ แบนนแี่ หละ เราไปพกั อยตู่ รงสดุ ของถำ�้ นนู้ ถำ�้ เสย่ี งของน้ี
พอบา่ ย ๓ บา่ ย ๔ แลว้ อยู่ไม่ได้ มนั ออกหนาวออกร้อนเหมือนจะเปน็ ไข้ พอตกคำ�่
แล้วค่อยปกติ ถ้าบ่าย ๓ บ่าย ๔ แล้วอยู่ในถ�้ำไม่ได้ ต้องออกมาข้างนอกก่อน
ถา้ ไมอ่ อกมาจะเปน็ ไข้ พอคำ่� แลว้ คอ่ ยเขา้ ไป ทำ� อยา่ งนน้ั จงึ ไมเ่ ปน็ ไข้ พกั อยเู่ ปน็ เดอื น
ละ่ มงั้
เวลาเราไปพกั ทไี่ หนกไ็ มเ่ จอกบั พวกนน้ั หรอก (ภมู เิ จา้ ท)่ี เราไมเ่ หน็ เราไมม่ นี สิ ยั
ไปทางนน้ั
หลวงปกู่ งมาละแลว้ เรากอ็ ยจู่ ำ� พรรษาทว่ี ดั ดอยฯ ตอ่ อกี ๒ พรรษา อยกู่ บั หลวงพอ่ แบน
(พ.ศ. ๒๕๐๖-๒๕๐๗) พอครบ ๕ พรรษาแลว้ จงึ ลาหลวงพอ่ แบนไปหาหลวงปอู่ อ่ น
เพิ่นเป็นอาจารยเ์ กา่ ตงั้ แตเ่ ปน็ เณร
ตอนกราบลาหลวงพอ่ แบน เรากไ็ ด้ท�ำไม้สฟี ัน (ไมเ้ จีย) เตม็ ถาด เขา้ ไปถวายเพิ่น
หลวงพอ่ แบนเพนิ่ กว็ า่ “โอ้ คอื ถวายหลายแท”้ เราเหน็ วา่ ตวั เองเกดิ มาจน ไมม่ อี ะไรจะ
ถวายทาน บม่ ีหยงั เรากเ็ อาความเพียรนีแ่ หละเป็นทาน ทำ� ไม้สฟี นั ไม้ชำ� ระโทษ ไม้น้ี
ถา้ ไม่มคี วามเพยี รกไ็ มไ่ ดท้ านล่ะ ทานความเพยี ร ทานความขยนั ไมม่ ีความเพยี ร
ไมไ่ ดท้ าน ผมู้ คี วามเพยี รเทา่ นน้ั จงึ ไดท้ าน ไมก้ เ็ ปน็ ไมท้ อ่ี ยใู่ นปา่ ไมม่ ใี ครหวง ไปเอาทใ่ี ด
กไ็ ด้ ไมม่ เี จา้ ของหวงหา้ ม บรสิ ทุ ธิ์ ไดม้ าบรสิ ทุ ธิ์ ไดเ้ พราะความเพยี ร เอาความเพยี ร
ของเราเป็นทาน ท�ำอย่อู ยา่ งนัน้ แหละไปอยทู่ ีไ่ หนก็ดี

105

ชีวประวตั แิ ละปฏิปทาค�ำสอน

หลวงปู่ออ่ น ญาณสิริ
106

“ธรรมะท่จี ะได้มานง่ั สอนหมนู่ ี้
ต้องเอาชีวติ แลกเอานะจึงได้
ไม่เอาชวี ติ แลกเอา มนั ไมไ่ ด้

~มานั่งสอนหม่อู ยา่ งนแี้ หละ”
หลวงปอู่ อ่ น ญาณสิริ

107

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาค�ำสอน

หลวงปู่ลี กสุ ลธโร หลวงพอ่ ประสทิ ธิ์ ปุญญมากโร หลวงพ่อจันทรเ์ รยี น คณุ วโร

องคอ์ น่ื บม่ ี

มาอยบู่ า้ นหนองบวั บาน ปี ๒๕๐๘ หมคู่ ณะกม็ ไี มม่ ากหรอก มี ๖-๗ องค์
เทา่ นน้ั แหละ ตอนหลวงปลู่ ี (กสุ ลธโร) ทา่ นประสทิ ธ์ิ (ปุญญมากโร)
ท่านจนั ทรเ์ รียน เข้ามาน่แี หละถงึ มากขน้ึ เปน็ ๑๐ องค์ ๒๐ องค์

เราไปอยกู่ บั เพนิ่ ใหมๆ่ เวลาเพน่ิ สอนพระวนิ ยั กด็ ี โอย้ เราไมร่ เู้ รอ่ื งแหละ
เราไมเ่ คยไดย้ นิ ไดฟ้ งั มดื ตบึ๊ พอออกพรรษาแลว้ จงั่ ไปยมื หนงั สอื พระวนิ ยั
มาอ่านดู ทีนี้จึงค่อยเข้าใจบ้าง ตอนเพิ่นสอนน่ะมันไม่เข้าใจ อยู่กับ
หลวงปอู่ อ่ นเพน่ิ สอนพระวนิ ยั กบั บพุ พสกิ ขาฯ ทกุ พรรษา มหี ลวงปอู่ อ่ น
องคเ์ ดยี วละมงั้ ทส่ี อนพระวนิ ยั องคอ์ น่ื บม่ ี หลวงปอู่ อ่ นมคี วามรแู้ ตกฉาน
ในพระวินัย

108

หลวงปอู่ วา้ น เขมโก

ไมต่ อ้ งเรียนถามอะไรแหละ
อยูก่ ับหลวงปอู่ ่อนน่ะ
ทา่ นรู้

หลวงปู่อ่อน ญาณสริ ิ

หลวงปู่อ่อน

นสิ ยั ของหลวงปอู่ อ่ นกบั หลวงปกู่ งมานไ่ี ปทางเดยี วกนั แตไ่ มเ่ หมอื นกนั นะ หลวงปอู่ อ่ น
ท่านมีไหวพริบปัญญานะ เพิ่นพูดตรงๆ ถ้ามีอะไรก็ดี มีปัญหาอะไรเกิดอย่างน้ี
หลวงปมู่ น่ั เพน่ิ จะมอบใหท้ า่ นเจา้ คณุ อาจารยส์ งิ หก์ บั หลวงปอู่ อ่ นเปน็ คนไปแกป้ ญั หา
หลวงปู่อ่อนเพนิ่ เปน็ นักสู้ ไผไปประมาทเพนิ่ ๗ วนั ต้องตาย เพน่ิ ว่านะ นิสัยเพน่ิ
จะว่าเพ่ินกล้าก็กล้าแบบมีไหวพริบปัญญา และตรงไปตรงมาเหมือนหลวงปู่กงมา
เพ่ินรู้จักกาล ไหวพริบปัญญาเพ่ินดี ข้อวัตรปฏิบัติต่างๆ เพิ่นได้จากหลวงปู่เสาร์
หลวงปมู่ น่ั ไหวพรบิ ปญั ญาไดจ้ ากเจา้ คณุ อาจารยส์ งิ ห์ เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ หน์ ไี้ หวพรบิ
ปัญญานี้เก่งนะ

109



หลวงป่อู วา้ น เขมโก

อบุ ายทรมานลกู ศิษยข์ องหลวงปูม่ ัน่

หลวงปมู่ นั่ เพนิ่ สอนลกู ศษิ ย์ คนนนี้ สิ ยั อยา่ งไร เพน่ิ กจ็ ะสอนอยา่ งนน้ั ลกู ศษิ ยท์ ม่ี าศกึ ษา
อย่างหลวงปอู่ ่อนเขา้ ไปมอบตัวกับเพิน่ เพ่นิ กส็ อนค�ำบรกิ รรม “กายเภทํ กายมรณํ
มหาทุกขฺ ”ํ ใหบ้ ริกรรมคำ� น้ี หลวงปู่อ่อนกน็ �ำมาบรกิ รรม แล้ววนั หลงั เพิ่นก็มาถาม
“เป็นอยา่ งไร สบายไหม?” หลวงปอู่ ่อนก็วา่ “ไม่สบายขอรับ” มันยาก มันขัด ว่าไม่
สบาย

หลวงปมู่ น่ั เพน่ิ กร็ วู้ า่ ไมถ่ กู กบั จรติ นี้ เพน่ิ เลยเปลย่ี นคำ� บรกิ รรมใหใ้ หม่ เพนิ่ ใหบ้ รกิ รรม
“เยกุชฺโฌ ปฏิกุโล” หลวงปู่อ่อนก็น�ำไปบริกรรมภาวนา แล้ววันหลังเพ่ินก็ถาม
“เปน็ อยา่ งไร สบายไหมคำ� น?ี้ ” หลวงปอู่ อ่ นกราบเรยี นวา่ “สบาย เหมอื นคำ� วา่ พทุ โธ
ขอรบั ” เพิน่ ก็ให้บริกรรมค�ำนแี้ หละ

ตอนท่ีหลวงปู่อ่อนไปอบรมธรรมปฏิบัติอยู่กับหลวงปู่ม่ันใหม่ๆ หลวงปู่อ่อนท่านมี
กำ� ลงั มาก อยกู่ บั หลวงปมู่ นั่ นก่ี ลางวนั ไมไ่ ดพ้ กั ผอ่ น เพนิ่ พาทำ� งาน ทำ� งานกไ็ มใ่ ชง่ าน
หนักอะไรหรอก งานเบาๆ น่แี หละ อย่างเยบ็ ผ้าเชด็ เท้าน้ี เพ่ินก็ใหเ้ ย็บอยา่ งน้ีท้ังวนั
พอกลางคนื กไ็ ปบบี นวดถวายเพน่ิ ตี ๒ เพน่ิ ตนื่ จงึ ออกไปได้ ถา้ เพน่ิ ไมต่ นื่ ออกไปไมไ่ ด้
การบบี นวดหลวงปมู่ น่ั นะ่ ถา้ เพนิ่ นอนหลบั จะถอื วา่ เพนิ่ หลบั แลว้ จะไปเลยอยา่ งนไ้ี มไ่ ด้
วนั หลงั จะมาบบี นวดใหไ้ มไ่ ด้ เพนิ่ ไมย่ อมใหน้ อนแหละ เพน่ิ ทรมาน เพนิ่ รจู้ กั ทรมาน
เพน่ิ ทรมานเอา พอตี ๒ แลว้ จะไปนอนก็ยงั ไงอยู่ ตอนเชา้ ก็กลัวจะมารบั บาตรทา่ น
ไมท่ นั จงึ ตอ้ งไปเดนิ จงกรมกอ่ น เลยไมไ่ ดห้ ลบั ไดน้ อน ถา้ คดิ อยากนอนคงหงายตงึ เลย
หลวงปมู่ น่ั เพน่ิ รจู้ กั ในการทรมานหลวงปอู่ อ่ น ซง่ึ เปน็ อบุ ายอบรมธรรมของหลวงปมู่ นั่
ตามที่หลวงปอู่ อ่ นเล่าใหฟ้ งั

111

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ ห์

หลวงปอู่ อ่ นเพนิ่ เคยเลา่ วา่ เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ ห์ (ขนั ตยาคโม) เพนิ่ มญี าณนะ เปน็ มอื ขวา
หลวงปมู่ น่ั หลวงปมู่ นั่ เทศนอ์ บรมพระอยา่ งน้ี เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ หบ์ ไ่ ดฟ้ งั ดอก แตไ่ ผ
สง่ จิตออกนอกเมือ่ ไร เพิ่นรเู้ พ่ินเห็นแท้ๆ

หลวงปอู่ อ่ นเคยทดสอบวา่ “เพน่ิ รเู้ พนิ่ เหน็ อหี ลบี ่ เฮาลองคดิ เบง่ิ กอ่ นนะ่ ” หลวงปอู่ อ่ น
สมยั เปน็ โยมเคยมวี วั ดี เทยี มเกวยี นกเ็ กง่ เพนิ่ เลยนกึ “อยากไดว้ วั ดๆี เด”้ เทา่ นน้ั แหละ
เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ หว์ า่ “ขอโอกาส ทา่ นออ่ นถอื เชอื กไปจงู ววั แลว้ พนู้ ” เพนิ่ เหน็ เปน็ ตวั
เปน็ ตนจรงิ ๆ นะ เหน็ ววั เปน็ ตวั มาเลย เพนิ่ รเู้ พนิ่ เหน็ อหี ลี หลวงปอู่ อ่ นวา่ เพน่ิ ลองทดสอบ
เบิ่งแลว้

หลวงปู่อ่อนวา่ เจา้ คณุ อาจารยส์ ิงหไ์ ปอยปู่ ่าชา้ บา้ นเหลา่ งา ขอนแกน่ พวกชาวบา้ น
เขาวา่ เพนิ่ “บกั เหลอื ง อหี ลา้ คอเหลอื ง” เขาดา่ เพนิ่ นะญาตโิ ยมนะ่ และฝา่ ยพระบา้ น
กไ็ มช่ อบพระฝา่ ยปฏบิ ตั ิ กเ็ ลยนดั แนะปรกึ ษากนั วา่ จะทำ� ยงั ไงกบั พระปา่ พวกนี้ เจา้ คณุ
อาจารยส์ งิ หเ์ พน่ิ พจิ ารณา เพน่ิ มญี าณความรนู้ ะ เพน่ิ วา่ มพี ระบา้ นไปประชมุ ปรกึ ษากนั
อยู่ ๓ องค์ องคห์ นง่ึ นง่ั กนั ทางเขา้ ประตู แลว้ พดู วา่ อยา่ งนนั้ ๆ “เอาใหไ้ ดพ้ วกเรา เอาสกึ
ไดเ้ อา เอาตายไดเ้ อา” “ใครเปน็ คนบอก?” พระบา้ นถามกลบั มา ทา่ นเจา้ คณุ อาจารยส์ งิ ห์
กบ็ อกวา่ “พระธรรมบอก” นน่ั แหละญาณความรขู้ องทา่ น เขาจงึ ไดก้ ลวั ทา่ นนะ พวกที่
มาเบยี ดเบียนพระฝ่ายปฏบิ ตั นิ ะ่ เร่ืองมันจึงไดส้ งบลง

อีกเรื่องหน่ึงตอนเพิ่นอยู่วัดป่าสาลวัน โคราช เม่ือก่อนเพิ่นก็ต�ำหนิพวกปรารถนา
พทุ ธภมู ิ เพราะเพน่ิ ปรารถนาออกจากทกุ ข์ เพน่ิ เลยตำ� หนหิ มปู่ รารถนาพทุ ธภมู ิ แตท่ ี่
วดั ปา่ สาลวนั นกั เลงโคราชมนั ดอ้ื พระนง่ั ภาวนาอยู่ พวกมนั ถอื เอาอโี ตม้ าฟนั หวั ฟนั ถกู
หลวงปสู่ าม (อกญิ จโน) หลวงปสู่ ามเพนิ่ นงั่ อยู่ เขาฟนั ตรงไหปลารา้ ถา้ มนั เขา้ กน็ า่ จะ
ขาดนะ แตม่ นั บเ่ ขา้ เจา้ คณุ อาจารยส์ งิ หเ์ พนิ่ เหน็ อยา่ งนนั้ เพน่ิ กเ็ ลยคดิ อยากทรมาน
พวกนเ้ี ด้ จะทรมานพวกนไี้ ดก้ ต็ อ้ งมบี ารมี แตบ่ ารมเี พนิ่ มไี มม่ ากพอ เพน่ิ กเ็ ลยเปลยี่ น
เปน็ ปรารถนาพุทธภมู เิ พื่อสรา้ งบารมลี ่ะ เพอ่ื จะโปรดเอาพวกนี้ ทรมานเอาพวกน้ี

112

หลวงปู่อวา้ น เขมโก

หลวงป่สู งิ ห์ ขันตยาคโม
113

ชวี ประวัติและปฏิปทาค�ำสอน

ญาณสริ ิ

หลวงปู่อ่อนเพ่ินก็มีญาณนะ วันไหนมีพระเข้ามากราบเพิ่น
ถา้ เพน่ิ ตอ้ นรบั ดว้ ยธรรมะ แสดงวา่ พระรปู นนั้ เปน็ ผตู้ งั้ ใจประพฤติ
ปฏบิ ตั ิ ธรรมะทเ่ี พนิ่ ตอ้ นรบั มนั บง่ บอก แตถ่ า้ เพน่ิ ตอ้ นรบั ดว้ ยการ
ถามไถ่ธรรมดาๆ อยา่ งนี้ แสดงวา่ พระรูปนั้นไมค่ อ่ ยจะสนใจใน
การปฏบิ ตั เิ ท่าไร นแ่ี หละเพิ่นรู้ เราไดส้ งั เกตมาแลว้ ก็เปน็ จริงๆ
อยกู่ บั หลวงปอู่ อ่ น ถา้ เราภาวนาดี ทา่ นกเ็ ทศนใ์ หก้ ำ� ลงั ใจละ่ แตถ่ า้
จิตเรามันคลายความเพียรออกมา เพ่ินก็บ่เทศน์ล่ะ ไม่ต้องไป
เรยี นถามอะไรแหละอยกู่ บั หลวงปอู่ อ่ นนะ่ ทา่ นรู้ จติ เรามนั คลาย
ความเพยี รแลว้ ทา่ นกร็ ู้ ถา้ จติ เรามงุ่ ตอ่ ความเพยี รแลว้ โอ้ กวา่ จะได้
ฉนั นำ�้ รอ้ นนนี่ านเลยแหละ ทา่ นเทศนใ์ หก้ ำ� ลงั ใจอยอู่ ยา่ งนนั้ กวา่ จะ
ไดป้ ดั ตาด สรงน�้ำ ก็มดื นนู้ แหละ ทา่ นเทศน์นาน ไม่ถามท่านกร็ ู้
คลายความเพยี รแลว้ ทา่ นกห็ ยุดละทนี ้ี ทา่ นรู้เห็นภายใน

ธรรมไม่ได้อย่ใู นหนังสอื ในต�ำราอะไรแหละ
น่ันเปน็ ช่อื ของธรรมตา่ งหาก

114

หลวงปอู่ ว้าน เขมโก

เพนิ่ พาทำ�

อยู่กับหลวงปู่อ่อนในแต่ละวัน พอฉันเช้าแล้วก็เข้าทางจงกรม
เพ่นิ พาทำ� ได้เวลาแล้วก็พกั ผ่อน บ่าย ๒ กไ็ ปฉันน้�ำร้อนที่ศาลา
บางวนั ก็ โอ้ เพน่ิ เทศนจ์ นคำ่� นัน่ แหละ กวาดตาดสรงน้�ำเสร็จนี้ก็
มดื เลยแหละวนั นน้ั เพนิ่ เทศนน์ าน ทเ่ี ปน็ อยา่ งนนั้ กเ็ พราะพวกเรา
พากันเร่งความเพียร เพิ่นเลยเทศน์ให้ก�ำลังใจหมู่ท�ำความเพียร
หลวงปอู่ อ่ นทา่ นรู้ ผปู้ ฏบิ ตั ดิ ที า่ นเทศนธ์ รรมะใหฟ้ งั ผปู้ ฏบิ ตั ไิ มด่ ี
ทา่ นกว็ า่ ไปสารพดั สารเพนนั่ แหละ จากนนั้ แลว้ กพ็ ากนั กวาดตาด
สรงนำ้� เสรจ็ แลว้ กเ็ ขา้ ทางจงกรมอกี เดนิ จงกรมครง้ั ละ ๒-๓ ชว่ั โมง
ตอนเชา้ ตนื่ มาประมาณตี ๒ ตี ๓ กท็ ำ� ขอ้ วตั รเชา้ ในกฏุ ิ เสรจ็ แลว้
ก็แบกบาตรมาที่ศาลา ถ้าเป็นวันพระก็มาสวดมนต์ท�ำวัตรเช้า
รวมกนั ทศี่ าลา เวลาประชมุ กป็ ระชมุ ทก่ี ฏุ หิ ลวงปอู่ อ่ น ๓-๕ วนั กจ็ ะ
ประชุมคร้ังหนง่ึ

ถา้ ในพรรษา หลวงปอู่ อ่ นจะประชมุ พระ ๓ วนั ครง้ั หนงึ่ ประชมุ บน
กุฏิเพ่ิน พระวินัยนี้เพ่ินก็สอนท้ังพรรษาให้พระได้เข้าใจไปใน
ทางเดยี วกนั เพอื่ จะไดป้ ฏบิ ตั เิ หมอื นกนั มาชว่ งหลงั บางทเี พนิ่ กใ็ ห้
เราชว่ ยสอนบ้าง

หนงั สือบุพพสกิ ขาวรรณนา ทห่ี ลวงพ่อประสทิ ธิ์ ปญุ ญมากโร ถวายหลวงป่อู ว้าน เขมโก

115

ชีวประวัติและปฏิปทาค�ำสอน

ใหจ้ ติ ตื่นตัว

การเดนิ จงกรม โดยมากเรากไ็ มไ่ ดเ้ ดนิ ทเี่ กา่ หรอก ทางจงกรมทไ่ี หนวา่ ง
เราไปเดินทงั้ หมด อยูก่ บั หลวงปู่อ่อนก็เช่นเดียวกันนแ่ี หละ ไปหาเดนิ
ทงั้ หมด หาทางจงกรมตามกุฏติ ่างๆ ทว่ี ่าง

ตอนอยู่กบั หลวงปูอ่ อ่ น พอบบี นวดถวายท่านถงึ เทย่ี งคนื แลว้ ทนี ้ีกลับ
ไปกุฏิ หมู่ก็ตา่ งข้นึ กฏุ ิใครกุฏมิ ันหมดแลว้ เราก็ขนึ้ กุฏิไปหยบิ เอายา่ ม
ผ้าครองแล้วก็เดินไปกุฏิไกลๆ โน้น ทางไปกุฏิหลังน้ันมันเป็นป่าไผ่
เวลากลางคนื มนั มดื มองดแู ลว้ มนั นา่ กลวั มนั เสยี วจนมนั ไมอ่ ยากกา้ วเดนิ
เพราะมันกลวั

จติ กเ็ ลยถามขาดวู า่ “กลวั อะไรละ่ ” ขาเขากลวั ไหมละ่ ถามขา ขาเขาไมก่ ลวั
“เอา้ ขาไมก่ ลวั เรากไ็ ปกบั ขา ไปตามขา” กไ็ ปจนถงึ กฏุ หิ ลงั นนั้ นนั่ แหละ
เอายา่ มผา้ ครองวางไวแ้ ลว้ กล็ งเดนิ จงกรมจนเทยี นหมดเลม่ แลว้ กข็ นึ้ กฏุ ิ
ไปภาวนา ภาวนาแล้วกค็ อ่ ยนอน

เราท�ำความเพยี รจนถึงตี ๑ ตี ๒ แต่กไ็ ม่เคยตื่นผดิ เวลานะ ดึกเทา่ ใด
เมอื่ ถงึ เวลาตนื่ กต็ นื่ เอง ถา้ นอนตอน ๓ ทมุ่ ๔ ทมุ่ แลว้ สว่ นมากจะนอนจม
ไม่คอ่ ยอยากจะต่นื แตถ่ ้านอนดึกกว่านัน้ ไปแล้ว นอนไม่จม ไดเ้ วลาก็
ตนื่ เอง พอจากนน้ั กไ็ ปรบั บาตรเพน่ิ ไปศาลา ไปทำ� ขอ้ วตั รทศ่ี าลากบั หมู่
ตามปกติ

116

หลวงป่อู ว้าน เขมโก

117

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

118

หลวงปอู่ วา้ น เขมโก

ไมใ่ ชว่ ชิ านำ� ออกจากทุกข์

โยมพอ่ ของทา่ นจนั ทรเ์ รยี นนะ่ ไมก่ ลวั ใครแหละ แกไปคา้ ไปขายแลว้ ไปเจอกบั คนทาง
เมืองเลยโน้นแหละ หนงั เหนยี วเหมอื นกนั คนน้ี มีวชิ าเหมือนกนั ไปเจอกนั แลว้ ลอง
วชิ ากนั ตอ่ สกู้ นั ปรากฏวา่ วชิ าเสมอกนั สไู้ ปสมู้ าตา่ งคนตา่ งเมอื่ ยกพ็ ากนั นง่ั พกั พอหาย
เหนื่อยแล้วต่อส้กู ันใหม่อีก ก็ยงั ไมม่ ีใครแพ้ใครชนะ ตกลงกเ็ ลยขอเปน็ เพ่อื นกันทีนี้
พร้อมกับให้คำ� ม่ันวา่ “ลูกโต๋อยากไดว้ ชิ าให้มาเอานำ� เฮาเดอ้ ขั่นลูกเฮาอยากไดว้ ิชา
เฮาสใิ ห้ไปเอานำ� โต๋”

วชิ านใ้ี หล้ กู ตวั เองโดยตรงไมไ่ ด้ ถา้ ใหล้ กู ลกู จะกลายเปน็ ทรพี จะฆา่ พอ่ กเ็ ลยใหไ้ มไ่ ด้
ตอ้ งไปเรยี นกบั คนอน่ื ถา้ อยากได้ “ลกู เฮาอยากไดว้ ชิ า จะใหไ้ ปเรยี นเอานำ� โตเ๋ ดอ้ ลกู โต๋
อยากไดว้ ชิ าใหม้ าเอานำ� เฮา” บอกสงั่ กนั อยา่ งนน้ั เพราะใหล้ กู ตวั เองโดยตรงไมไ่ ด้ ถา้ ให้
กเ็ ป็นลกู ทรพฆี ่าพ่อนะ

พอท่านจันทรเ์ รียนโตขนึ้ มาก็อยากไดว้ ชิ ากบั พ่อ พ่อก็เลยบอกวา่ “โน้น ไปเอากับ
พ่อเสย่ี วนู้น” ท่านจันทร์เรยี นทแี รกกค็ ดิ ว่าจะเรยี นเอาวิชาน้ีคือกัน แต่กอ่ นจะเรยี น
ไดถ้ ามพอ่ วา่ “วชิ านเ้ี รยี นเอาแลว้ เรายงั เปน็ ทกุ ขเ์ ปน็ ยากอยบู่ อ้ ” พอ่ เพน่ิ วา่ “เปน็ ทกุ ข์
คอื เกา่ นั่นแล้ว”

พอไดย้ นิ อยา่ งนนั้ ทา่ นจนั ทรเ์ รยี นกว็ า่ “บเ่ อาละ่ บเ่ รยี นละ่ เรยี นเอาแลว้ ยงั เปน็ ทกุ ข์
คอื เกา่ ” นน่ั แหละเพน่ิ ระอาในทุกข์ เพิ่นรงั เกียจในทกุ ข์ เพ่นิ เลยบ่เรยี นเอา

โยมพอ่ ของทา่ นจนั ทรเ์ รยี นเปน็ คนบก่ ลวั ใครแหละ ทา่ นจนั ทรเ์ รยี นกเ็ หมอื นกนั มคี น
มาขโมยควายเพน่ิ เพนิ่ เลยเอาหอ่ ของดขี องพอ่ ยกขน้ึ ใสศ่ รี ษะแลว้ อธษิ ฐาน ถอื มดี ได้
กว็ ง่ิ ตามขโมยเลยแหละ มคี นไปดว้ ย เขากเ็ ดนิ บท่ นั วงิ่ บท่ นั เพนิ่ เพนิ่ ทง้ั เดนิ ทงั้ วง่ิ ตามไป
ก็ไปเจอควายที่เขาขโมยมา เขาแอบเอาไปผูกไว้ในป่า เห็นแต่ควายแต่บ่เห็นขโมย
“โอย้ กอู ยากเจอคนเด้ กจู ะกระโดดตำ� เอาเลยแหละ” เพนิ่ วา่ “กจู ะเอามดี ตำ� ใสม่ นั โลด”

119

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

เบอื้ งตน้ ดีแลว้ ทา่ มกลางกด็ ี ทส่ี ุดก็ดี

หลวงป่เู พยี ร วริ ิโย หมู่ครูบาอาจารย์ท่ีจ�ำพรรษาด้วยกันท่ีหนองบัวบานเท่าท่ีพอ
หลวงปู่ลี กุสลธโร จะจ�ำได้ ก็มีหลวงปู่เพียร (วิริโย) หลวงปู่ลี หลวงปู่บุญพิน
หลวงปบู่ ุญพนิ กตปญุ โญ (กตปุญโญ) หลวงปูบ่ ุญหนา ทา่ นประสทิ ธิ์ ทา่ นจันทร์เรียน
ท่านบญุ รอด (อธปิ ญุ โญ) ทา่ นสมศรี (อัตตสริ ิ) นีแ่ หละ

ปี ๒๕๐๙ มนี าคมาฝกึ รอบวชจำ� นวนมาก หลวงปลู่ ที า่ นมาเหน็
เพ่นิ ก็ว่า “โอย้ พวกน้ีเข้ามาท�ำใหพ้ อ่ แมค่ รอู าจารย์เพิน่ ยงุ่ ยาก
ออกพรรษาแลว้ กะพากนั สกึ หมดแหละ” เพนิ่ เบง่ิ ความเหน็ เรา
ละ่ มงั้ เรากเ็ ลย “ขอโอกาส สไิ ดอ้ ยลู่ ะมง้ั ครจู ารย์ สไิ ดน้ าคบญุ รอด
นาคสมศรี ๒ คนนแี่ หละ” รนุ่ นนั้ กเ็ หลอื แค่ ๒ คนนจี้ รงิ ๆ นอกนน้ั
อยู่ได้ ๒-๓ พรรษา กพ็ ากนั สกึ ไปหมด

ท่เี ราคิดว่า ๒ คนนี้จะอยู่รอดก็เพราะเราดขู อ้ วัตร ดกู ารเรียน
ครองนาค เราสอนครองนาคก็สอนงา่ ย ขอ้ วัตรกด็ ี การงานก็
เรยี บรอ้ ยดี หลวงปอู่ อ่ นเพน่ิ ใหเ้ ราชว่ ยสอน ตกคำ�่ มานาคกพ็ ากนั
ไปฝกึ กบั หลวงปู่อ่อนอกี ทหี นึง่

การบวชฝ่ายปฏิบัติก็ต้องฝึกเบ้ืองต้น ถ้าเบื้องต้นมันดี
ท่ามกลางมนั ก็ดี ท่สี ุดมนั กด็ ี ถ้าตน้ ไมด่ ีแล้ว ท่ามกลางมนั ก็
ไมด่ ี ทส่ี ดุ มนั กไ็ มด่ ี จะเอางา่ ยๆ ไมไ่ ด้ อะไรๆ กด็ ตี อ้ งฝกึ ใหเ้ ปน็
เสยี กอ่ น การมาบวชเพอื่ ปฏบิ ตั ิ แลว้ เราปฏบิ ตั เิ ปน็ หรอื ยงั ละ่
เรารจู้ กั ขอ้ ปฏบิ ตั แิ ลว้ หรอื ยงั ละ่ ตอ้ งฝกึ ใหร้ ใู้ หเ้ ปน็ ถา้ ไมเ่ ปน็ อะไร
จะเขา้ มาบวชยงั ไงละ่ อยา่ งนนั้ กบ็ วชเขา้ มาทำ� ลายพระศาสนา
เทา่ นนั้ แหละ ไมใ่ ชบ่ วชเขา้ มารกั ษาพระศาสนา ถา้ บวชเขา้ มา
รกั ษาพระศาสนาแลว้ จะตอ้ งผา่ นการฝกึ ใหด้ กี อ่ น ดทู กุ อยา่ ง
ทง้ั กริ ยิ าอาการอะไรๆ ทงั้ ปวงกด็ ี มนั อยใู่ นกรอบสมณะไหมละ่

120

หลวงปูอ่ วา้ น เขมโก

หลวงพ่อบญุ รอด อธปิ ญุ โญ บวชเขา้ มาแลว้ จะตอ้ งเปน็ สมณะผสู้ งบ แตถ่ า้ กริ ยิ าอาการอะไร
หลวงพ่อสมศรี อัตตสิริ ออกมาไม่เปน็ ทา่ แล้ว โอ้ อย่างนีม้ นั ไม่ไดน้ ะ

บวชเขา้ มาแลว้ กด็ ตี อ้ งพรอ้ มทกุ อยา่ ง การบวชปฏบิ ตั มิ นั ตอ้ ง
เครง่ ครดั ไมเ่ ครง่ ครดั ไมไ่ ด้ มนั จะกลายเปน็ วา่ เราบวชเขา้ มา
ทำ� ลายพระศาสนา ไมใ่ ช่บวชเขา้ มารักษาพระศาสนา รักษา
พระศาสนากค็ อื รกั ษาพระวนิ ยั ขอ้ ปฏบิ ตั นิ แ่ี หละ บวชเขา้ มาแลว้
ก็ต้องเป็นผู้ทรงไว้รกั ษาเอาไว้ อันไหนเป็นขอ้ ปฏบิ ัตทิ เี่ ป็นไป
เพ่ือละกิเลส ส่วนข้อปฏิบัติไหนที่เป็นไปเพื่อแสวงหากิเลส
สะสมกเิ ลส ขอ้ ปฏบิ ตั นิ น่ั ไมใ่ ชส่ มณะ อยา่ งนน้ั มนั เปน็ ขอ้ ปฏบิ ตั ิ
ของฆราวาสแลว้ จติ ใจเหมอื นกบั ฆราวาส ไมเ่ ปน็ จติ ใจของสมณะ
การฝกึ ก็ฝกึ ดจู ติ ใจให้มนั เปน็ สมณะ บวชเขา้ มากเ็ พ่ือเข้ามา
เป็นสมณะ ไม่ใช่บวชเข้ามาแล้วจิตใจยังเหมือนกับฆราวาส
ทกุ อยา่ ง ถา้ อย่างนัน้ นะ่ ไม่ได้

นแ่ี หละอะไรทกุ อยา่ งกฝ็ กึ ตง้ั แตเ่ ปน็ นาคนแี่ หละ ตน้ ดี ทา่ มกลาง
มนั กด็ ี ทส่ี ดุ มนั กด็ ี ถา้ ตน้ ไมด่ แี ลว้ ทา่ มกลางกไ็ มด่ ี ทส่ี ดุ มนั กไ็ มด่ ี
จะยากจะงา่ ยกด็ กู ารฝกึ นาคนแี่ หละ เหน็ ไดช้ ดั ฝกึ เบอื้ งตน้ เปน็
ยังไงล่ะ เราเข้ามาไมส่ นใจการฝกึ เทา่ ไหร่ ท�ำแต่ตามใจตวั เอง
การบวชกบ็ วชเพอ่ื เขา้ มาฝกึ หดั ดดั นสิ ยั จะเอานสิ ยั เกา่ นสิ ยั เดมิ
มาใชไ้ มไ่ ด้ มแี ตจ่ ะเพยี รเพอื่ ดดั เพอื่ แก้ เพอ่ื กำ� จดั การปฏบิ ตั นิ ะ่
ไม่ดีมาก่อนก็ดัดให้มันดี ที่มันคดมันงอมาก่อนก็ดัดให้มันซ่ือ
มันตรง ถ้าไมย่ อมฝกึ ไม่ยอมดดั เสยี เลยน่ะมนั ไม่ได้

ฉะนน้ั การปฏบิ ตั ทิ กุ อยา่ งกใ็ หม้ นั ดตี ง้ั แตต่ น้ ตน้ ดี ทา่ มกลาง
มันก็ดี ท่ีสุดมันก็ดี การปฏิบัติก็ต้องเคร่งครัดในธรรมวินัย
ข้อปฏิบัติอันไหนเป็นธรรมเป็นวินัยเป็นข้อปฏิบัติ เราต้อง
เคารพ

121

ชีวประวัติและปฏิปทาค�ำสอน

เฝา้ ไข้หลวงปขู่ าว

อยหู่ นองบวั บานเรากท็ �ำไม้เจยี ไมส้ ีฟนั ท�ำคนเดยี วได้ตั้งพนั กว่า เวลาไปกราบ
คารวะครบู าอาจารยข์ อฟงั เทศนฟ์ งั ธรรมจากเพนิ่ กเ็ อาไมส้ ฟี นั นแี่ หละถวายเพน่ิ
ไปคารวะหลวงปขู่ าว (อนาลโย) ทวี่ ดั ถำ้� กลองเพล หลวงปเู่ พน่ิ กจ็ บั เอามาจมิ้ ฟนั
เรากอ็ ธษิ ฐานใหเ้ พน่ิ จมิ้ กเิ ลสของเราออกดว้ ย นน่ั แหละถา้ ไมม่ คี วามเพยี รกไ็ มไ่ ด้
ทานไมส้ ีฟนั ไม้อนั นีไ้ ดม้ าเพราะความเพยี ร

ทว่ี ดั หนองบวั บานนะ่ เราไมค่ อ่ ยไดไ้ ปเทยี่ วทไี่ หนหรอก แตม่ อี ยคู่ รง้ั หนง่ึ เราเคย
ไปเทยี่ ววเิ วกกบั หลวงปลู่ ี หลวงพอ่ ทยุ ไปทางวดั ถำ�้ พระกลางใหญ่ แลว้ กไ็ ปภยู า่ อู่
ปที ห่ี ลวงป่ขู าวป่วยหนักนนั่ แหละ เพิ่นอายไุ ด้ ๘๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๑๐) เรากำ� ลงั
เทยี่ วอยภู่ ยู า่ อู่ ทนี โ้ี ยมเขาไปตามเอากลบั มา เขาวา่ “หลวงปขู่ าวปว่ ยหนกั ใหก้ ลบั
มากอ่ น” กไ็ ดพ้ ากนั รบี กลบั ลงมาจากภยู า่ อู่ เกบ็ ของแตง่ บรขิ ารเสรจ็ แลว้ กม็ ดื คำ�่
พอดี แลว้ กพ็ ากนั เดนิ มา บงั เอญิ ไปเจอกบั รถบรรทกุ ขา้ วของเถา้ แกศ่ รไี ทยใหม่
วนั นน้ั รถปคิ อพั เสยี แลว้ จอดขวางทางอยู่ รถบรรทกุ ขา้ วกเ็ ลยไปไมไ่ ด้ ตอ้ งจอดรอ
ใหเ้ ขายา้ ยรถปคิ อพั ออกกอ่ น พวกเราไปเจอพอดี เขากเ็ ลยนมิ นตใ์ หน้ งั่ รถไปกบั
เขาดว้ ย กเ็ ลยไดน้ งั่ รถ นงั่ กน็ นู้ เขาใหข้ นึ้ ไปนง่ั บนกระสอบขา้ วสงู ๆ พอถงึ อำ� เภอ
บา้ นผอื เถา้ แกก่ ใ็ หร้ ถไปสง่ ทว่ี ดั อรญั ญกิ าวาส นอนพกั อยหู่ นงึ่ คนื เชา้ มาฉนั ขา้ ว
อะไรเสร็จแล้วจึงได้เดินทางกลับมาที่วัดหนองบัวบานก่อน แล้วจึงค่อยไปวัด
หลวงปู่ขาวตอ่

122

หลวงปู่อว้าน เขมโก

หลวงปู่อ่อน ญาณสริ ิ เยีย่ มอาพาธหลวงปขู่ าว อนาลโย ทว่ี ัดถ้ำ� กลองเพล

ท่ีวัดถ�้ำกลองเพล เราก็ไม่ได้เข้าเวรเฝ้า ครบู าอาจารยก์ ไ็ ปหลายอยนู่ ะ ตา่ งองคก์ เ็ ปน็
หลวงปู่ขาวกับเขาหรอก แต่ก็ไปทุกคืน ห่วงสุขภาพหลวงป่ขู าว หลวงตา (มหาบัว)
แตล่ ะคืนก็มพี ระเฝา้ อย่นู ่ันเตม็ พอดกึ ๆ ไป เพ่ินก็ไป ตอนหลวงตาเพ่ินพกั ท่ีกุฏทิ ่ีเขาจดั
เพน่ิ กพ็ ากนั ไปพกั แตเ่ รายงั อยตู่ อ่ คอยรบั ใช้ ให้น่ะ หลวงปู่เพียรชวนเราไปจับเส้นถวาย
หลวงปู่ ทนี ห้ี ลวงปขู่ าวเพนิ่ จะลกุ นง่ั ปสั สาวะ จบั เสน้ ไปๆ จนเพน่ิ หลบั แลว้ หลวงปเู่ พยี รจงึ
แตเ่ พน่ิ ไมใ่ หย้ กหลงั ใหเ้ พนิ่ ลกุ หรอก เพนิ่ ให้ คอ่ ยเอามุ้งกลดลง แล้วพากนั ออกมา
ดงึ แขนเพน่ิ ลกุ นงั่ โลด ดงึ แขนแลว้ เพนิ่ วา่ รสู้ กึ
สบาย มีแฮงตัว พอเพนิ่ ปสั สาวะใสก่ ระโถน
เสรจ็ แล้ว เราก็เอาไปล้าง ปสั สาวะของเพิ่น
ออกสเี ขยี วๆ นะ จะเปน็ เพราะยาหรอื อยา่ งไร
ถงึ ได้ออกสีเขียว

123

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาค�ำสอน

เทศน์อยา่ งน้มี ีเพียงครั้งเดียว หลวงปอู่ ่อน ญาณสริ ิ

หลวงปู่อ่อนน่ันแล้วแปลธรรมของหลวงปู่มั่นให้เราฟัง ถ้าไม่ได้อยู่กับหลวงปู่อ่อน
เรากบ็ ร่ หู้ รอก โบสถว์ ดั หนองบวั บานนะ่ เราไดช้ ว่ ยหลวงปเู่ ตรยี มกอ้ นอฐิ อยู่ แตพ่ อถงึ
เวลาสรา้ ง พวกชา่ งเขาวา่ ใชไ้ มไ่ ด้ มนั เผาไมไ่ ดข้ นาดของเขา พวกชา่ งเลยไมใ่ ช้ ตอนท่ี
กอ่ สรา้ งน่ะ เรากอ็ อกมาแลว้ เราไม่ได้ชว่ ยอะไร ไปอย่วู ดั หนองบวั บาน ๖ ปี จงึ ค่อย
กลบั มาอยวู่ ดั ดอยฯ อกี ครงั้ ตอนกราบลาหลวงปอู่ อ่ น เพน่ิ กบ็ ไ่ ดว้ า่ อนั ใดดอก เพนิ่ ให้
ธรรมะ เพ่นิ ว่า “บใ่ ห้ประมาท”

ออกมาจากหนองบัวบานแล้ว ก็กลับเข้าไปกราบหลวงปู่อ่อนเพิ่นอยู่ทุกปีน่ันแหละ
เวลาเรากลบั เขา้ ไป ผใู้ ดๆ กม็ าบน่ ใหฟ้ งั แหละ พวกโยมนะ่ “โอย้ ปวดหวั ๆ บค่ อื สมยั
พอ่ แมค่ รอู าจารยอ์ ย”ู่ เพราะสมยั ทเ่ี ราอยมู่ นั สงบ บม่ อี หี ยงั พอเราออกมาแลว้ น้ี โอย้
เดยี๋ วองคน์ น้ั กเ็ ขา้ ไปในอดุ รฯ เดย๋ี วองคน์ กี้ ไ็ ปเมอื งเลย โยมทเ่ี ขาดแู ลปจั จยั กต็ อ้ งตามสง่
มนั เลยวนุ่ วาย ตอนเราอยทู่ น่ี นั่ เราบพ่ าเขาใช้ เลยไมม่ เี รอ่ื งยงุ่ มนั กเ็ ลยสบาย เราออก
มาแล้วมันบ่เหมอื นเดมิ แล้ว เวลาเรากลบั เขา้ ไปเยี่ยมแต่ละครัง้ น้ี มีแต่โยมมาบน่ ให้
เราฟัง คนใดก็ดี

ปกตเิ รากจ็ ะกลบั ไปทกุ ปนี นั่ แหละ ไปฟงั เทศนห์ ลวงปอู่ อ่ น แตป่ สี ดุ ทา้ ย (พ.ศ. ๒๕๒๔)
บังเอิญเราติดงานทวี่ ดั ดอยฯ (วันวสิ าขบูชา) ปีนั้นเราบ่ได้ไป กเ็ ลยบ่ได้ฟังเทศนเ์ พ่นิ

124

หลวงปู่อวา้ น เขมโก

สมเดจ็ พระสงั ฆราชเจา้ งาน (ศพ) หลวงปอู่ อ่ น เรากไ็ ดท้ ำ� กลดได้
กรมหลวงชินวราลงกรณ (วาสน์ วาสโน) จกั อนั บุ๊ รสู้ กึ วา่ จะได้ ๗ คนั นแ่ี หละ พรอ้ มกบั
ทำ� ไมก้ วาดไปถวายในงานดว้ ย ไมก้ วาดไผมา
เสด็จทรงบ�ำเพ็ญพระราชกศุ ล เหน็ กม็ แี ตว่ า่ “โอ๋ งามแท้ คกั แท”้ ใครๆ ก็
ประทานแกห่ ลวงปอู่ อ่ น ญาณสริ ิ อยากได้ เราทำ� เอง ท�ำไมจ้ มิ้ ฟนั ทั้งกลด
เมอ่ื วนั ที่ ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๕๒๕ ทั้งไม้กวาด รู้สึกว่าเราจะมีเท่าน้ีแหละที่ได้
ณ วัดปา่ นโิ ครธาราม จ.อุดรธานี ไปรว่ ม นอกนนั้ เราไมม่ ี เพราะวา่ เราไมม่ ปี จั จยั
อะไร เราไดแ้ ตอ่ าศยั ความเพยี รของเรานแี่ หละ
ครงั้ สดุ ทา้ ย หลวงปอู่ อ่ นเพนิ่ เทศนอ์ งคเ์ ดยี ว ท�ำไปถวายท่าน
จนไปถึงสว่างน่ะ เทศน์จบแล้วเพ่ินก็เตือน
ญาติโยม เตอื นหมพู่ ระว่า “เทศนอ์ ย่างนี้จะ (หลวงปอู่ อ่ น ญาณสริ ิ มรณภาพทโี่ รงพยาบาล
ได้ยินได้ฟังเทือเดียวน้ีเท่าน้ันแหละนะ ศริ ริ าช กรงุ เทพฯ เมอื่ วนั พธุ ท่ี ๒๗ พฤษภาคม
จะไม่ได้ฟังอย่างน้ีอีกแล้ว” เป็นเทศน์คร้ัง พ.ศ.​๒๕๒๔ เวลา ๐๔.๐๐ น. ตรงกบั
สุดท้ายจริงๆ แล้วก็บ่ได้เทศน์อีกจนถึงวัน วนั แรม ๙ คำ่� เดอื น ๖ ปวี อก สริ อิ ายไุ ด้ ๘๐ ปี
เพิ่นละไป พรรษา ๕๗ และถวายเพลิงศพ ณ วัดป่า
นโิ ครธาราม บา้ นหนองบวั บาน จงั หวดั อดุ รธานี
พอหลงั จากวนั วสิ าขะแลว้ ผเู้ ฒา่ กป็ ว่ ยกระเสาะ ในวนั อาทติ ยท์ ี่ ๒๘ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๒๕)
กระแสะ แลว้ กล็ งไปกรงุ เทพฯ ละ่ ทนี ี้ ไปผา่
ทอ้ งก็ผ่าท่กี รงุ เทพฯ ยาทเี่ พ่ินฉนั ประจำ� นั้น
เขาใหฉ้ นั ครง้ั ละ ๒ เมด็ ๓ เวลา หากวนั ไหน
เพ่ินติดงานนิมนต์ เพิ่นก็ไม่มีเวลาฉันยา
พอกลบั มาวดั แลว้ เพน่ิ กจ็ ะฉนั ครง้ั เดยี ว ๖ เมด็
มันก็เลยกัดกระเพาะ กระเพาะเพ่ินทะลุ
หมอก็เลยขอผ่าเพราะเขากลัวว่าจะมีเช้ือ
มะเรง็ บรเิ วณกระเพาะทะลนุ ะ่ ขนาดเทา่ กบั
เหรยี ญบาทนแ่ี หละ เขากเ็ ลยผา่ ตดั กระเพาะ
ของเพน่ิ ออก ๒ ใน ๓ ส่วน เหลอื ส่วนเดยี ว
กระเพาะเพิน่ เลยเลก็ ลง เพ่นิ เลยฉันอาหาร
ไดน้ ้อยเด๊ะ ทีนีเ้ พนิ่ กเ็ ลยผอมลงล่ะ

125

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาค�ำสอน

หลวงปู่มัน่ ภรู ทิ ตั โต
126

หลวงปูอ่ วา้ น เขมโก

มงคลสถานของเรา พระธรรมเจดยี ์ (จูม พนั ธโุ ล)

กราบลาหลวงปูอ่ ่อนแลว้ เราก็กลับมาพักทีว่ ัดดอยฯ ก่อน เจอกันกบั หลวงพ่อสมั มา
เพน่ิ กเ็ ปน็ คนบา้ นนามนนแี่ หละ เพิน่ กอ็ อกโรงเรียนพร้อมกันกับเรานะ เรยี นอย่ชู ้ัน
เดยี วกนั ทแี รกกค็ ยุ กนั วา่ จะมาอยทู่ วี่ ดั ปา่ บา้ นนามนดว้ ยกนั นน่ั แหละ แตเ่ วลาออกจาก
วดั ดอยฯ จรงิ ๆ ทา่ นกลบั ไปอยทู่ วี่ ดั ดงชนนนู้ เราไดก้ ลบั มาทน่ี ร่ี ปู เดยี ว (พ.ศ. ๒๕๑๔)
ไมม่ ีใครอยากอย่ลู ะ่ ทีน่ ี่ ตอนกลับมาก็มตี าเถรเฒ่า (จมู ) อยู่กอ่ นแลว้ บวชยามแก่
เขาไม่บวชพระให้เลยไดบ้ วชเณร

เมอื่ กอ่ นเรากไ็ มเ่ คยคดิ วา่ จะอยบู่ า้ นเกดิ หรอก เราไมอ่ ยากวนุ่ วายกงั วลอหิ ยงั บอ่ ยาก
ไดย้ ินเร่อื งราวอะไรทง้ั ปวง อยากไปอย่ทู ห่ี า่ งไกลพูน้ แต่บงั เอิญแมป่ ่วย แมไ่ ม่สบาย
ปวดขา เดนิ ไมค่ อ่ ยไหว เมอ่ื กอ่ นโยมแมก่ ข็ นึ้ วดั ดอยฯ พอแกม่ าแลว้ กข็ นึ้ ไปไมไ่ หว พอเรา
มาอยทู่ น่ี ี่ โยมแมก่ ไ็ ดม้ าวดั มาจงั หนั ในวนั พระเรากพ็ าไหวพ้ ระสวดมนต์ แลว้ กพ็ านง่ั
ภาวนาเทา่ นน้ั แหละ เพราะโยมแมเ่ ปน็ คนไมค่ อ่ ยรหู้ นงั สอื ใหเ้ ขาเวน้ ไมท่ ำ� บาปกเ็ ปน็
บุญของเขาแลว้

ทนี ก้ี เ็ ลยมาพกั อยชู่ ว่ ยดแู ลแม่ พรอ้ มกบั ภาวนาไป ทำ� ความเพยี รไป ภาวนาไปกไ็ ด้
นมิ ติ ทนี ้ี ปรากฏนมิ ติ เหน็ หลวงปมู่ นั่ เจา้ คณุ ธรรมเจดยี ์ เหน็ พระเตม็ ไปหมด ในปา่ นี้
มแี ตพ่ ระทงั้ หมด พระจำ� นวนมาก จากนนั้ เรากไ็ ดน้ ำ� มาพจิ ารณาดทู นี ้ี “เออ ถา้ เรา
อยทู่ น่ี ่ีกค็ งจะเปน็ มงคลต่อเรา” เลยเปลี่ยนใจตัดสนิ ใจว่าจะอยู่ “เอ้า อย่กู อ็ ย”ู่

127

ชวี ประวัติและปฏปิ ทาคำ� สอน

วดั ป่านาคนิมติ ต์ จ.สกลนคร

128

หลวงป่อู ว้าน เขมโก

129

ชวี ประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

กุฏิทีห่ ลวงปู่มัน่ ภรู ทิ ัตโต เคยพักจ�ำพรรษา
ที่วดั ป่านาคนมิ ติ ต์

วดั ปา่ นาคนิมติ ต์

ทห่ี ลวงปมู่ น่ั ทา่ นใหช้ อื่ วดั ไวว้ า่ “วดั ปา่ นาคนมิ ติ ต”์ กต็ าเถรคนนแ้ี หละเปน็ คนพดู ใหเ้ ราฟงั
โยมชาวบา้ นนามนเขาจะมาปลกู สรา้ งกฏุ หิ ลงั นแ้ี หละ (กฏุ หิ ลวงปมู่ น่ั ) เขาเตรยี มไม้
เอาไวว้ า่ จะยกกฏุ กิ นั วนั พรงุ่ น้ี ในตอนกลางคนื พญานาคเขามาทำ� รอยเอาไวใ้ หแ้ ลว้ ทนี ี้
เขาทำ� รอยแลว้ กเ็ ลอื้ ยเขา้ ปา่ ตอนเชา้ โยมเขามา หลวงปมู่ น่ั กช็ บ้ี อกโยมเขาวา่ “นนั่ แหละ
พญานาคทำ� รอยเอาไวใ้ หแ้ ลว้ ” โยมเขาไปดู เขาวา่ เปน็ รอยกลมๆ วงกลม จงึ ขดุ หลมุ ตงั้
เสากฏุ ติ ามรอยนน้ั นนั่ แหละหลวงปมู่ น่ั ไดบ้ อกกบั เขาวา่ “ใหช้ อ่ื วา่ วดั นาคนมิ ติ ตเ์ ดอ้ ”

แตช่ าวบา้ นทวั่ ไป วดั อยบู่ า้ นไหนเขากเ็ รยี กชอื่ วดั ปา่ บา้ นนน้ั แหละ เชน่ วดั ปา่ บา้ นนามน
วดั ปา่ บา้ นโคก วดั ปา่ บา้ นหว้ ยแคน เอาชอื่ บา้ นเปน็ ชอื่ วดั อยบู่ า้ นไหนกเ็ อาบา้ นนน่ั แหละ
ต้ังเป็นช่ือวดั สมัยเราขอกับทางการจึงเอาช่ือ “วดั ป่านาคนมิ ติ ต์” ตามทหี่ ลวงปมู่ ่ัน
ตัง้ ชื่อไว้

130

หลวงป่อู วา้ น เขมโก

กุฏิพระภายในวดั ป่านาคนมิ ิตต์

ไวค้ ่กู ับวัดป่าสุทธาวาส

เม่อื กอ่ นอาณาเขตวัดมันกว้าง พอหลวงปู่มนั่ ไปวัดหนองผอื แล้ว ชาวบ้านเขากร็ กุ ล้�ำ
มาเอาเกอื บหมด เขาเหลอื ทวี่ ดั ไวท้ แี รกนะ่ ๕ ไร่ พระครอู ดุ มฯ วดั ปา่ สทุ ธาวาส ไดข้ า่ ววา่
วดั ปา่ บา้ นนามนหมดแลว้ เพน่ิ กเ็ ลยออกมาดู เพราะเพน่ิ กเ็ คยมาพำ� นกั อยทู่ นี่ เี่ หมอื นกนั
มาเบง่ิ กป็ รากฏวา่ หมดแลว้ จรงิ ๆ หมดอหี ลี เพนิ่ กเ็ ลยวา่ “ขอเหลอื เวน้ จากนไี้ ปถงึ นๆี้
ก็ไดโ้ ยม เพราะเปน็ วดั เกา่ ของหลวงป่มู ั่น ให้เหลอื ไว้คกู่ บั วดั ป่าสุทธาวาส” เขาจงึ ได้
สละคืนให้ รวมของเก่าเปน็ ๑๖ ไร่ ๑ งาน
ตอนนนั้ กย็ งั บม่ หี ลกั ฐานอหิ ยงั ดอก เจา้ คณุ พศิ าลฯ ทา่ นมาเผยแผพ่ ระธรรมทตู ทา่ นถาม
เขาวา่ “ไหนละ่ เขตวดั จากไหนถงึ ไหน” พอเขาบอกแลว้ ทา่ นกเ็ ลยพาญาตโิ ยมหาหลกั เขต
หาลวดหนามมาลอ้ มเอาไวท้ นี ี้ เขตทท่ี า่ นลอ้ มไวจ้ รงิ ๆ กย็ งั ไมม่ โี ฉนดหลกั ฐานอะไรแหละ
พอเรามาอย่แู ล้วคอ่ ยมาขอโฉนดที่ดินให้มันถกู ตอ้ ง

131

ชวี ประวัติและปฏิปทาคำ� สอน

เราจะกู้คนื มาให้หมด

เมอื่ เราตกลงใจวา่ จะอยทู่ น่ี ี่ ตอ่ มากป็ รารภวา่ “ดนิ ทเี่ ขารกุ ลำ้� เขา้ มา เราจะกอบกกู้ ลบั คนื
มาใหห้ มด ดนิ วดั สมยั หลวงปมู่ นั่ อยู่ แลว้ เขารกุ เขา้ มาเอาไปนะ่ เราจะกคู้ นื มาใหห้ มด”
แนวเขตทด่ี ินของวดั นน้ั ทางดา้ นทศิ เหนือมตี อตน้ จิกใหญ่ ส่วนด้านทศิ ใต้มโี พนจอม
ปลวกใหญ่ จากแนวเขตนม้ี าทง้ั หมดนน้ั คอื ทดี่ นิ เดมิ ของวดั แลว้ เรากซ็ อ้ื เอาแปลงนนั้
แปลงนี้ โอย้ แตล่ ะแปลงนก้ี ย็ งุ่ ยากกวา่ จะเอากลบั คนื มาไดน้ ะ่ ทงั้ ๆ ทเี่ รากใ็ หร้ าคาสงู นะ
แรกๆ พอถงึ วนั ทตี่ กลงกนั วา่ จะซอื้ ทดี่ นิ จากเขาจรงิ ๆ เขากว็ า่ “โอย้ ไมข่ ายละ่ จะเกบ็ ไว”้
เขายงั อาลัยอยู่ ก็เลยยังซื้อกลับมาไมไ่ ด้ แลว้ ยังหาเร่อื งเราว่าเรายุยงกอ่ กวนก็มี

เจ้าแรกทข่ี ายคนื ให้ก็ดี เขาอยากจะให้โอนเป็น “กัลปนาผล” โอนเขา้ วดั ไม่ได้ เขาว่า
“ถา้ โอนเขา้ วดั ไมไ่ ดก้ โ็ อนเปน็ ของสงฆ์ เปน็ ธรณสี งฆ”์ เราวา่ แตเ่ จา้ ของเดมิ เขาจะให้
โอนเปน็ กลั ปนาผล กลั ปนาผลเปน็ อยา่ งไรในตอนนนั้ เรากไ็ มร่ หู้ รอก มารภู้ ายหลงั วา่
กลั ปนาผลนี้ เขายงั มสี ทิ ธใ์ิ นทด่ี นิ อยู่ แตเ่ ขาเอาเงนิ ไปกนิ แลว้ เรามสี ทิ ธเ์ิ พยี งเขา้ ไปอาศยั
พน้ื ทเ่ี ฉยๆ สทิ ธถ์ิ อื ครองทด่ี นิ ยงั เปน็ ชอ่ื เขา ถา้ โอนเปน็ ธรณสี งฆอ์ ยา่ งนน้ั เขาจะขาดจาก
สทิ ธนิ์ ะ สทิ ธเ์ิ ขาขาดแลว้ เขากว็ า่ ใหเ้ ราละ่ ทนี ี้ นนั่ แหละปญั หามนั มมี าเรอื่ ยๆ อยา่ งน้ี

มาคราวหลงั เวลาจะซอ้ื ทด่ี นิ คนื เราใหโ้ ยมเปน็ คนซอื้ แทนเรา พอโยมซอ้ื แลว้ กใ็ หเ้ ขา
โอนกรรมสทิ ธทิ์ นั ทใี นวนั นน้ั พอมาเปน็ ชอื่ โยมของเราแลว้ จะชา้ กไ็ มเ่ ปน็ ไรละ่ ทนี ี้ เพราะ
เปน็ ชอ่ื คนของเราแลว้ เวลาซอ้ื คนื กไ็ มไ่ ดใ้ ชค้ ำ� วา่ ซอ้ื คนื นะ ใชค้ ำ� วา่ “ไถถ่ อนคนื ” ถา้ พดู วา่
ซอ้ื คนื กห็ มายความวา่ เขามาบกุ รกุ ทด่ี นิ วดั ไป เขาจะเปน็ บาป กเ็ ลยบอกวา่ “ไถถ่ อนคนื
เพราะเขารกั ษาไวใ้ หเ้ รา” ตอ่ มาเรากซ็ อ้ื คนื ขยายออกแปลงนนั้ แปลงนี้ ไมท่ ราบวา่ เปน็
กแ่ี ปลงละ่ รวมกนั เขา้ ก็ ๖๐ ไรไ่ ดม้ งั้ และทซ่ี อ้ื ใหมน่ ี้ (แปลงทกี่ ำ� ลงั กอ่ สรา้ งพระเจดยี )์ อกี
๒๐ ไร่ ตอนนก้ี ร็ วมเปน็ ๘๐ ไรไ่ ดล้ ะ่ เรากกู้ ลบั คนื ไดม้ าหมดแลว้ รกั ษามรดกของพอ่ แม่
ไม่ให้มันเสื่อมสญู ไป

132

หลวงปู่อว้าน เขมโก

ดินทเี่ ขารกุ ล�ำ้ เข้ามา เราจะกอบกกู้ ลับคนื มาให้หมด
ดนิ วัดสมยั หลวงปู่ม่ันอยู่ แลว้ เขารกุ เข้ามาเอาไปน่ะ เราจะกู้คืนมาใหห้ มด

133

ชวี ประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

ใชข้ นั ติธรรมเปน็ เครือ่ งตอ่ สู้

กวา่ เราจะซอื้ ทด่ี นิ กลบั มาไดน้ ก่ี ย็ งุ่ ยากมาก เพราะเราเปน็ คนบา้ นน้ี เขากไ็ มเ่ กรงใจ และ
เขากเ็ หน็ เรามาตงั้ แตเ่ ปน็ เดก็ โนน้ เขาเหน็ วา่ เราเปน็ ลกู กำ� พรา้ อยากทำ� อยา่ งไรเขากท็ ำ�
อยากจะวา่ อยา่ งไรเขากว็ า่ ให้ เรากไ็ ดแ้ ตน่ ง่ิ ไมต่ อบไมโ่ ตอ้ ะไร เขาจะวา่ ผดิ วา่ ถกู กใ็ ห้
แลว้ กนั ไป
อยา่ งนีแ้ หละปญั หาตา่ งๆ จะไปพูดให้ครูบาอาจารย์ฟงั ให้พระผใู้ หญ่ฟงั ไมไ่ ด้ ท่านไม่
เขา้ ใจ บางทมี คี นไปฟอ้ งทา่ นหรอื อยา่ งไร ทา่ นกว็ า่ ใหเ้ ราบา้ ง ทา่ นกไ็ มเ่ ขา้ ใจในปญั หา
เหมอื นเรา เรารเู้ พราะเราเปน็ คนบา้ นน้ี ใครกช็ ว่ ยไมไ่ ดเ้ รอื่ งนี้ เราตอ้ งชว่ ยตวั เอง จะพง่ึ ใคร
กพ็ งึ่ ไมไ่ ด้ ไมม่ ใี ครจะรเู้ รอื่ งราวความเปน็ มาของวดั นน้ี ะ่ เรารเู้ รอ่ื งราวเรากแ็ กป้ ญั หา
เอาเอง ปญั หาทเ่ี ราตอ่ สนู้ ี้ เราใชข้ นั ตคิ วามอดทนนะเขา้ ตอ่ สู้ ใครจะวา่ ยงั ไงกช็ า่ งเขา
มแี ต่ “ออื ” อยา่ งเดยี ว จะถกู จะผดิ ยงั ไงกไ็ มม่ กี ารโตเ้ ถยี งละ่ โตเ้ ถยี งไมไ่ ด้ นงิ่ อยเู่ ฉยๆ
มแี ต่ “ออื ๆ” อยา่ งเดยี วนะ เพอื่ ใหเ้ รอ่ื งมนั จบ ถา้ ไปโตเ้ ถยี งแลว้ โอ้ นา่ จะเปน็ เรอ่ื งราว
ใหญ่โตอยู่นะ มนั พลิ ึกนะ่

134

หลวงปู่อวา้ น เขมโก

ที่เรา อ ยู่ท่ีนี่แล้วอยู่ได้เพราะเราไม่เคย ความสุข สุขกายสขุ ใจล่ะ ฉะน้ันอะไรๆ ก็ดี
ขดั แยง้ กบั ใคร เขาจะวา่ อยา่ งไรกต็ าม ถกู หรอื กม็ แี ตศ่ กึ ษานน่ั แหละ ดทู งั้ จติ ของเรา ดทู ง้ั จติ
ผดิ กต็ าม เรากม็ แี ต่ “ออื ” คำ� เดยี วเทา่ นนั้ ของเขา จิตของเขาเปน็ อยา่ งไรล่ะ ควรเช่อื
เราไมเ่ คยขดั แยง้ ไมถ่ กเถยี ง ใหม้ นั จบ ถา้ มี หรอื ไมค่ วรเชอื่ แลว้ จติ ของเราเปน็ อยา่ งไรละ่
เรอ่ื งมรี าวมปี ญั หาอะไรกด็ ีเราก็“ออื ”คำ� เดยี ว ใหด้ ูทงั้ เขาดูทงั้ เราแหละ
เราไมร่ บั พอเดนิ จงกรมแลว้ ตอ้ งไดจ้ บ ถา้ เรา
จะวา่ สกู้ บั เขานี่ โอ้ สไู้ มไ่ ดน้ ะ เราจะอยทู่ น่ี ี่ ตอ้ งฝกึ ฝนอบรมบม่ นสิ ยั นะ อะไรๆ กด็ ี มนั มี
ไม่ได้ ที่เราอยู่ได้เพราะเราต้องอุเบกขา ทงั้ ดแี ละไมด่ อี ยดู่ ว้ ยกนั จะไปสำ� คญั วา่ ดี
เรารบั มาแลว้ เอามาศกึ ษา ดเู อา รบั เอามาแลว้ ทั้งหมดก็ไม่ได้ ไม่ดีก็มีอยู่ในนั้น แม้ตัว
ดูท่ีจิตของเขาว่าเขามีเจตนาอย่างไรถึงได้ เราเองก็เหมือนกนั ทกุ คนกม็ ที ้งั ดแี ละไมด่ ี
พดู มาอยา่ งนนั้ เจตนาเขาดหี รอื ไมด่ ี เปน็ กศุ ล เหมอื นเรานน่ั แหละ ถา้ รเู้ หน็ อยา่ งนน้ั เราก็
หรอื อกศุ ลละ่ เรากม็ าวนิ จิ ฉยั ไดค้ วามรเู้ พมิ่ อกี อเุ บกขาได้ เราก็จะไม่เป็นทกุ ข์ ไมส่ �ำคัญ
ไดค้ วามรจู้ ากเขา เขาบอกใหเ้ รา เขาวา่ ใหเ้ รารู้ อะไรวา่ ดหี รอื ไมด่ ี เพราะดกี บั ไมด่ มี นั มอี ยู่
เขาจะบอกจะสอนอะไรเรากใ็ หร้ ู้ เราไมต่ อ้ ง ดว้ ยกนั ถา้ ใจปลอ่ ยวางอารมณไ์ มไ่ ด้ มนั ก็
สำ� คญั วา่ เราดเี รารแู้ ลว้ ถา้ สำ� คญั ตนอยา่ งนน้ั จะเปน็ ทุกข์อยอู่ ย่างนน้ั ใหห้ ม่ันฝึกฝนทำ�
มนั ไมไ่ ด้ เราไมส่ ำ� คญั แหละ ถา้ มใี ครมคี วามรู้ ไปอยา่ งน้แี หละ ถา้ ใจปล่อยวางได้ ทกุ ขก์ ็
มาบอกสอนเรา เรากร็ บั ฟงั ไดท้ ง้ั หมด อาศยั ไม่มีหรอก
ดจู ติ จติ เขาจติ เรา เขาพดู หรอื ทำ� อะไรกอ็ อก
มาจากจติ พดู ชงั กอ็ อกมาจากจติ เรอ่ื งนเ้ี ขา สมยั คอมมวิ นสิ ตก์ ำ� ลงั แรงๆ เราอยทู่ นี่ แ่ี หละ
มเี จตนาอยา่ งไร เจตนาดหี รอื ไมด่ เี ขาถงึ พดู เรามาพจิ ารณา “โอ้ ถา้ เราอยทู่ น่ี จ่ี ะปลอดภยั
ออกมาอย่างน้ี มีคนเชอื่ หรือไมม่ คี นเชอ่ื ละ่ เพราะเปน็ วดั ของหลวงปมู่ นั่ เขาจะมาฆา่ เรา
ถ้าเจตนาดีก็รับ ถ้าเจตนาไม่ดีเราก็ไม่รับ เขาก็ฆา่ ไมไ่ ด้ดอก ถ้าเราไปอยู่ทอี่ น่ื เขาจะ
เราไมโ่ กรธ ไมเ่ คยี ด ไมโ่ ตเ้ ถยี ง มนั จงึ อยไู่ ด้ ตามไปฆ่าได”้ เราจึงได้อยู่ทีน่ ี่ โอ้ มารมนั
ถา้ ไปโกรธ ไปเคยี ด ไปโตเ้ ถยี ง มนั อยไู่ มไ่ ด้ ไมใ่ ชข่ องง่ายนะ ตอ้ งต่อสู้นะอยู่ทีน่ ี่
มันเปน็ ภยั น่ะ ถ้ายดึ เอาอารมณท์ ่เี ป็นทุกข์
มนั กเ็ ปน็ ทกุ ข์ ทกุ ขก์ ายทกุ ขใ์ จ กายกเ็ ปน็ ทกุ ข์
ใจกเ็ ปน็ ทกุ ข์ ถา้ ปลอ่ ยวางอารมณไ์ ด้ ใจกม็ ี

135

ชวี ประวตั แิ ละปฏิปทาค�ำสอน

เราองค์เดยี ว

เมอ่ื กอ่ นวนั อโุ บสถกไ็ ปลงรวมทว่ี ดั ดอยฯ วนั สำ� คญั ๆ อยา่ งวนั มาฆะบชู า วนั วสิ าขบชู า
วนั อาสาฬหบชู า วนั ปวารณา กม็ แี ตไ่ ปรวมทวี่ ดั ดอยฯ ทง้ั นน้ั เรากเ็ ดนิ ลดั ปา่ ลดั ทงุ่ นาไป
ใช้เวลาประมาณชั่วโมงกว่านู้นแหละ
ชว่ งนแี้ หละ (ตน้ ฤดหู นาวเดอื นพฤศจกิ ายน) ใบไมม้ นั รว่ งมาก เรากห็ นไี ปอยวู่ ดั ดอยฯ
ใหใ้ บไมม้ นั รว่ งลงมามากๆ จนมนั รว่ งหมดแลว้ เราคอ่ ยกลบั มากวาดทเี ดยี วเลย จะให้
กวาดทกุ วนั อยา่ งน้ี โอ้ ไมไ่ หว เราองคเ์ ดยี ว เอา้ ใหม้ นั รว่ ง มนั จะรว่ งเทา่ ใดกใ็ หม้ นั รว่ ง
มนั รว่ งหมดแลว้ เราคอ่ ยมาเกบ็ กวาดเอาทเี ดยี ว ทนี ม้ี นั คอ่ ยงา่ ย เมอื่ กอ่ นกม็ แี ตอ่ ยอู่ งคเ์ ดยี ว
บางทใี นพรรษากม็ ีพระมาอย่ดู ว้ ยบ้าง แต่พอออกพรรษาแลว้ กเ็ หลอื แต่เราองคเ์ ดยี ว
นแ่ี หละ
พวกโอง่ พวกนเี้ ฮด็ เองทง้ั นน้ั แหละ โอง่ แดง โอง่ แดงทมี่ อี ยนู่ ี่ เราเอาผา้ ดา้ ยดบิ เอามาเยบ็
แล้วยดั แกลบ แลว้ ค่อยป้ันฉาบ ทแี รกก็ไมไ่ ด้เพราะทำ� ไมเ่ ปน็ ต้องเยบ็ ยดั แกลบใหม่
เยบ็ ครง้ั ที่ ๒ นจ่ี งึ ได้ ทำ� เอาเองมนั จง่ั บเ่ หมอื นกนั จกั โอง่ ครงั้ แรกๆ เราใชเ้ หลก็ ๒ หนุ
เปน็ เหลก็ ตงั้ ขน้ึ โครงทนี เี้ วลาฉาบบางทม่ี นั กห็ นา๒เซนตเิ มตร๓เซนตเิ มตร๕เซนตเิ มตร
กม็ ี เพราะเหลก็ มนั แขง็ ดดั ใหเ้ ปน็ รปู ยาก ตอ่ มาเราเลยลดลงเปน็ ๑ หนุ คราวนกี้ เ็ ลย

โอง่ ทห่ี ลวงปทู่ ำ� เองไว้ใชท้ ีว่ ดั ป่านาคนมิ ติ ต์

136

หลวงปอู่ ว้าน เขมโก

แทง็ กน์ ้ำ� ท่หี ลวงปูท่ �ำเองไว้ใชท้ ี่วดั ป่านาคนิมิตต์

งา่ ยหนอ่ ย เหลก็ ๑ หนุ นมี่ นั ดดั งา่ ยกวา่ มนั บย่ าก แลว้ คอ่ ยเอาผา้ ยดั แกลบมาประกบกบั โครงเหลก็
ท่ขี ึ้นเปน็ รูปโอง่ จากน้นั ค่อยปัน้ เวลาป้นั โอง่ น่ีไผปน้ั นำ� บ่ไดเ้ พราะมือหนักไป เฮด็ นำ� เราบไ่ ด้
ปน้ั โอง่ แตล่ ะใบทง้ั กลางวนั กลางคนื บางวนั กเ็ ทย่ี งคนื พนุ้ จดุ ตะเกยี งทำ� อยนู่ นั่ แหละกวา่ จะแลว้
เสรจ็ แต่ละใบ
การฉาบปนู ขนึ้ ปนู กด็ ี ขน้ึ แลว้ กต็ อ้ งปลอ่ ยไวก้ อ่ น ไมไ่ ดไ้ ปแตะตอ้ งละ่ ปลอ่ ยใหม้ นั เซต็ ตวั กอ่ น
แลว้ คอ่ ยไปเสรมิ ไปเตมิ เอาทหี ลงั ถา้ เราไปแตง่ เสรมิ มนั ตอนทมี่ นั ยงั ไมอ่ ยตู่ วั แลว้ ปนู มแี ตห่ ลดุ
ตอ้ งทงิ้ ไวก้ อ่ นแลว้ คอ่ ยไปแตง่ เอาทหี ลงั นน่ั แหละคราวนท้ี ำ� เปน็ แลว้ เรากไ็ ดไ้ ปปน้ั โอง่ แดงถวาย
หลวงป่แู สน (ฐานงั กโร) ท่ภี ูกะโลน้
พวกแทง็ กเ์ กบ็ นำ้� นก้ี ท็ ำ� เอง ตอนนน้ั ปจั จยั กม็ พี อดคี า่ อปุ กรณเ์ ทา่ นนั้ คา่ ชา่ งบม่ ี กเ็ ลยซอ้ื อปุ กรณ์
มาทำ� เอง รางนำ้� ฝนรอบศาลานเ้ี รากท็ ำ� เอง ซอ้ื สงั กะสมี าแลว้ กท็ ำ� เอง สมยั นนั้ สแตนเลสยงั บม่ ี
ละ่ มงั้ เหน็ ชา่ งเขาทำ� ทวี่ ดั ดอยฯ นน่ั แหละ ลองถามชา่ งดู เขากไ็ มบ่ อก เลยสงั เกตดวู า่ เขาทำ� ยงั ไง
แลว้ กเ็ ลยมาทำ� เอาเอง นนั่ แหละทกุ อยา่ งเรียนท�ำเอาเองอย่างนัน้ แหละจึงไดจ้ งึ เป็น
การอยอู่ งคเ์ ดยี วนะ่ มนั ดี มนั ไดท้ ำ� ขอ้ วตั รเองทกุ อยา่ ง ปดั กวาดลานวดั เชด็ ถศู าลา ตกั นำ�้ ใสโ่ อง่
นำ้� กต็ กั จากบอ่ แลว้ กห็ วิ้ เอาไปใสใ่ หเ้ ตม็ ทกุ โอง่ นนั่ แหละ กวา่ จะไดส้ รงนำ้� กม็ ดื แลว้ ทกุ วนั ตกเยน็ มา
ก็ทำ� วตั รสวดมนตแ์ ล้วกภ็ าวนาอย่อู งค์เดียวน่นั แหละ

137

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

138

หลวงป่อู ว้าน เขมโก

หลวงปู่แบน ธนากโร หลวงพอ่ สมั มา ขนั ตปิ าโล และหลวงป่อู ว้าน เขมโก
ถา่ ยภาพร่วมกนั เมื่อครัง้ ก่อสร้างศาลาวัดปา่ นาคนมิ ิตต์หลังแรก พ.ศ. ๒๕๑๕

139

ชีวประวตั แิ ละปฏิปทาค�ำสอน

ศาลาฉนั วดั ปา่ นาคนมิ ติ ต์
140

หลวงปู่อวา้ น เขมโก

หลวงพอ่ แบนมาสรา้ งให้

เมอ่ื กอ่ นหลวงพอ่ แบนเพน่ิ กม็ าบอ่ ย เวลาทา่ นจะไปกราบครบู าอาจารยท์ างอดุ รฯ หรอื
ทางไหน ทา่ นกจ็ ะมาแวะรบั ไปดว้ ยตลอดนนั่ แหละ บางทเี ปน็ วนั ซกั เรากซ็ กั ผา้ อยู่ ทา่ นก็
แวะมารบั ผา้ ยังไมแ่ ห้งกไ็ มไ่ ด้ไปกบั ท่าน แตก่ ่อนน่ะเวลาไปไหนมาไหนกม็ ีแต่ไปกับ
วัดดอยฯ ทั้งน้นั ล่ะ
ศาลาฉนั หลงั นก้ี เ็ ปน็ เพน่ิ นน่ั แหละเปน็ คนมาสรา้ งให้ วนั นนั้ เพน่ิ มาฉนั ขา้ วนำ� กฉ็ นั บน
กฏุ ิหลวงปมู่ ั่นนัน่ แหละเป็นศาลา นง่ั ฉนั อยทู่ ี่นั่น เพนิ่ กว็ า่ “ญาตโิ ยมเขาอยทู่ ่ีไหนละ่
เวลาฝนตกนะ่ ” กศ็ าลามนั แคบ ศาลามนั เลก็ ๆ กเ็ อากฏุ เิ ปน็ ศาลา พอดโี ยมทางโคราช
เขามบี า้ นเขากถ็ วาย กไ็ ปเอาอยโู่ นน้ แหละไมพ้ น้ื ไมก้ ระดาน ไมเ้ สากเ็ หลอื จากวดั บา้ นโคก
ไมเ้ ครอื่ งกห็ าเอาเลอื่ ยเอา เพน่ิ สรา้ งใหพ้ อไดอ้ ยอู่ าศยั หลวงพอ่ แบนมาทำ� ให้ เราบม่ ี
หยังแหละ
โยมทอ่ี ยโู่ คราชเขาถวายไมแ้ ลว้ เขากถ็ วายปจั จยั มา ๑ หมนื่ ดว้ ยแมะ๊ มอบถวายหลวงพอ่ แบน
ใหม้ าชว่ ยสรา้ งศาลา เพน่ิ กล็ งมาคมุ เขาสรา้ งจนเสรจ็ โนน้ แหละ เพนิ่ จงึ ไดก้ ลบั ขน้ึ ไป
วดั ดอยฯ วดั บา้ นโคกกเ็ หมอื นกนั ศาลาวดั บา้ นโคกกห็ ลวงพอ่ แบนนน่ั แหละมาสรา้ งให้
ศาลาวดั ดงชนก็เหมือนกนั เพนิ่ ก็สร้างให้

141

ชวี ประวตั แิ ละปฏปิ ทาคำ� สอน

ปรากฏใหร้ ู้

เราเองมาอยทู่ น่ี ่ี กลางวนั เดนิ จงกรม จติ มนั นกึ ถงึ นาค พอนกึ ถงึ นาค งคู อแดงไมร่ มู้ นั
ออกมาจากไหนนะ่ ปรากฏวา่ มที งั้ ขา้ งหนา้ ขา้ งหลงั ขา้ งซา้ ยขา้ งขวา กม็ เี ตม็ ไปหมดนะ
เราไม่รู้ว่าจะไปทางไหน ต้องยืนอยู่กับที่น่ันแหละทีน้ี เขาก็เลื้อยผ่านไปผ่านมาอยู่
อยา่ งนน้ั แหละ พอสกั ครเู่ ดยี๋ วกห็ าย ไมร่ หู้ ายไปไหนหมด เปน็ งคู อแดงตวั ไมใ่ หญ่ คอมนั
แดงๆ พอนกึ ถึงเขา เขากป็ รากฏใหร้ ูว้ ่ามีจริงๆ
เราเหน็ (พญานาค) กเ็ หน็ แตใ่ นนมิ ติ เทา่ นนั้ แหละ ไมไ่ ดเ้ หน็ ดว้ ยตาแหละ เหน็ แตใ่ นนมิ ติ
แตภ่ ายในกบ็ อกวา่ “นแ่ี หละนาคๆ” ปรากฏเหน็ เปน็ งตู วั ใหญย่ าวเลอ้ื ยมาจะเขา้ รู รกู เ็ ปน็
รเู ลก็ ๆ งตู วั ใหญเ่ วลาจะเขา้ รู มนั จะยอ่ ตวั ลงใหเ้ หลอื เทา่ แมลงสาบ แลว้ กร็ บิ เขา้ ไปในรู
ตวั ที่ ๒ มากเ็ หมอื นกนั เปน็ งเู ลอื้ ยมา เวลาจะเขา้ รกู ท็ ำ� ตวั ใหเ้ ลก็ เทา่ แมลงสาบ แลว้ ก็

142

หลวงปูอ่ วา้ น เขมโก

แว้บเข้ารูไป เราเห็นวา่ เป็นงู แตค่ วามรู้มนั มาอยู่ที่นี่เวลากลางคืนมีเสียงดังตู้มต้ามๆ
บอกวา่ นั่นแหละนาค เปน็ นาค เหมอื นตน้ ไมห้ กั โคน่ เชา้ มาเพนิ่ กต็ รวจดวู า่
ไมต้ น้ ไหนหกั ปรากฏวา่ กง่ิ ไมก้ งิ่ เดยี วกไ็ มม่ ี
เรอื่ งพญานาคทว่ี ดั นี้ หลวงพอ่ หลวงตาทเี่ กง่ แต่พอเวลากลางคืนมาแล้วมักมีเสียงดัง
วชิ าไสยศาสตรอ์ ยไู่ มไ่ ดน้ ะ อยา่ งหลวงปกู่ นั แปลกๆ เป็นอยา่ งน้นั แหละคนทเ่ี กง่ ทางนั้น
คนบา้ นแกง้ อำ� เภอนาแก วา่ จะจำ� พรรษาทนี่ ่ี แลว้ อยู่ไม่ได้
จวนจะเข้าพรรษาแล้ว ญาติโยมซ่อมแซม
กุฏิ ทีพ่ กั โรงครวั ซ่อมแซมอะไรเรียบรอ้ ย อยา่ งเราไมม่ อี ะไรทม่ี าปรากฏอะไรเปน็ ของ
ใหห้ มดแล้ว วนั นน้ั จวนมืดแล้ว เพิ่นไปเดิน นา่ กลวั เราอยสู่ บาย ทไ่ี หนมพี ญานาค ทนี่ น่ั
จงกรมอยทู่ างตน้ ยางโนน้ มดื แลว้ กอ็ อกจาก แหละดี ภาวนาดี เขาช่วย นาคเขาเลือ่ มใส
ทางจงกรมขน้ึ กฏุ ิ ก�ำลังเหยยี บบนั ไดขนึ้ กฏุ ิ พระพทุ ธศาสนา สมยั พทุ ธกาลนาคแปลงเปน็
เพน่ิ กเ็ หน็ งใู หญ่อยใู่ นกุฏิ แต่เอาหวั ออกมา คนมาขอบวชกบั พระพุทธเจ้า พระพุทธเจา้
ขา้ งนอก งโู ผลห่ วั ออกมาในปลอ่ งฝาแถบตอง ให้เขาเรยี นก่อน นาคแปลงเพศเปน็ คนกไ็ ด้
พอเพน่ิ ขนึ้ ไป งกู ต็ นื่ คน คนกต็ นื่ งู งมู นั กเ็ อา แค่ ๗ วนั เลย ๗ วนั ไปแลว้ ตวั กก็ ลายเปน็ นาค
หัววกกลับเข้าไปข้างใน หัวมันเลยติดอยู่ เปน็ งเู หมอื นเดมิ นาคเปน็ ภมู สิ ตั วเ์ ดรจั ฉาน
ท่ีปล่องไม้แถบตอง แล้วหางมันก็แกว่งอยู่ พระพุทธเจ้าบอกสัตว์เดรัจฉานบวชไม่ได้
ขา้ งในน่ันแหละ ตงั้ นานจงึ หลุดได้ แล้วมนั นาคกเ็ ลยไมไ่ ดบ้ วช แตจ่ ติ ศรทั ธายงั มอี ยู่ จงึ ขอ
กเ็ ขา้ ไปขา้ งในกฏุ ิ หลวงปกู่ นั ตอ้ งหาไมย้ าวๆ พระพทุ ธเจา้ เวลามกี ลุ บตุ รสดุ ทา้ ยภายหลงั
มาไล่มันให้ลงจากกุฏิ ลงจากกุฏิแล้วมัน เข้ามาขอบวช ขอให้เอาชื่อข้าพระพุทธเจ้า
ก็นอนอยู่ที่พื้นดินนั่นแหละ ไม่ไปไหนนะ เข้าดว้ ย พระพุทธเจา้ ก็เลยรบั ค�ำน้ัน
ไมร่ ้วู ่ามันไปเมื่อไหร่ละ่ พอเช้ามาเพิ่นก็ลา
ญาติโยมไปจ�ำพรรษาทางกาฬสินธุ์หรือ เหตนุ ั้นพวกเราเวลาจะเข้ามาบวช ก็ตอ้ งได้
ท่ีไหนไม่รู้ คนท่ีมีวิชาไสยศาสตร์อยู่ไม่ได้ มาเรยี นครองนาค มาเปน็ นาค บวชนาคนนั่ ละ่
เก่งทางน้นั อย่ไู ม่ได้ เขาจะลองดเี อา เพราะวา่ พระพทุ ธเจา้ รบั คำ� พวกนาคอาราธนา
เอาไว้
หลวงพอ่ สายคยุ ขม่ หลวงพอ่ เขยี น หลวงพอ่ สาย
กเ็ กง่ วชิ าไสยศาสตร์ หลวงพอ่ สายคนเขาหาวา่
ท่านเปน็ ผปี อบ อยไู่ มไ่ ด้กเ็ ลยเขา้ มาบวช

143

ชวี ประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

กุฏทิ ีห่ ลวงปู่เคยใชพ้ �ำนกั จำ� พรรษาประมาณ ๓๐ ปี
ณ วัดป่านาคนิมิตต์

144

หลวงปอู่ ว้าน เขมโก

นมิ ติ มที งั้ จรงิ ท้ังหลอก

สตติ อ้ งออกไปดรู อบตวั ของเรานนั่ แหละ นง่ั อยทู่ ไี่ หนกใ็ หร้ ู้ ดา้ นหนา้ ทศิ ไหนกร็ ู้ ซา้ ยขวา
หน้าหลังมอี ะไรกร็ ู้ เม่อื เกิดนิมติ ขนึ้ เราก็ลืมตาดู เราอย่ทู ีไ่ หนล่ะ ข้างหนา้ ขา้ งหลงั
ของเรามีอะไรล่ะ ถ้ารู้เป็นปกติเราจึงหลับตาดูต่อไป ขั่นบ่ซ่ันแล้วมันจะหลงนิมิต
บก่ �ำหนดรู้ไว้ก่อนมันหลงนิมติ
อยา่ งหลวงตาเพนิ่ เทศน์ เณรภาวนาเหน็ ดวงแกว้ โอย้ ชอบ สเิ อาดวงแกว้ เขา้ ปา่ จะไป
เอาดวงแกว้ แกว้ ขน้ึ ตน้ ไมก้ ข็ น้ึ ตามดวงแกว้ ขน้ึ ไปสงู แลว้ ลงไมไ่ ด้ เลยเสยี สตเิ ปน็ บา้
ไปเลยละ่ ตอ้ งมสี ตริ อบตวั ของเรากอ่ น รอู้ ยมู่ นั กไ็ มเ่ สยี ไมเ่ ปน็ บา้ ขาดสตไิ มร่ ตู้ วั เอง
ไปทางไหนก็ไมร่ ู้ เข้าป่าก็ไมร่ ู้ ข้ึนตน้ ไมก้ ็ไมร่ ู้ ไม่รู้อะไรเลย มนั ก็เลยขาดสติ เสยี สติ
ไปเลยล่ะ ต้องก�ำหนดรู้ไว้ก่อน
ประสบการณข์ องเรา ภาวนาอยใู่ นศาลานแ่ี หละ ปรากฏเสยี งโครมหลงั คาเหมอื นกบั
หลงั คาถลม่ ลงมานแ่ี หละ แลว้ เกดิ แสงสวา่ งทนี ี้ แสงสวา่ งสอ่ งลงมา ปรากฏวา่ ขา้ งหลงั
เราสวา่ ง ขา้ งหน้ามันมดื เราก็หนั หน้าไปทางพระพทุ ธรปู เอะ๊ นี่เราหนั หลงั เข้าหา
พระพุทธรูปหรือมันจึงมืด พอก�ำหนดดูซ้ายขวาหน้าหลัง เราก็จ�ำได้เบิ้ด น่ังปกติ
ไม่เคลือ่ นไหว ปกติ แลว้ หลับตาดจู ง่ั บ่หลง ขาดสติไมไ่ ดภ้ าวนานะ่ รบั รู้ตวั เราก่อน
ต้องรูร้ อบท้ังหมดน่นั แหละ นเ่ี ราไปทางไหนเรากร็ ู้ น่แี หละได้ยินเพน่ิ ว่า ภาวนา
ตกหนา้ ต่างตกกฏุ ิ ขาดสติ ไมก่ ำ� หนดรู้ ตอ้ งกำ� หนดรูไ้ ว้ก่อน รู้แล้วมนั จงึ ไม่หลง
ท้ิงผูร้ ไู้ ม่ได้ ปฏบิ ตั ิอย่กู ับผ้รู ู้ อะไรมาสัมผัสทางตา หู จมูก ลน้ิ กาย ใจ กใ็ ห้มนั รู้
ไม่ใหม้ นั หลง จิตอยู่กบั ผ้รู ู้ ถา้ จิตมีสมาธิคอื รู้ ถ้าไมร่ ู้คือจติ ไมม่ สี มาธิ

145

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

146

หลวงปอู่ ว้าน เขมโก

ธรรมไมไ่ ด้อย่ใู นต�ำรา

การฝึกฝนจิตต้องอาศัยความเพียร ต้องอยู่ในความไม่ประมาท กลางวันกลางคืน
ให้เกิดสตปิ ญั ญาทุกอิรยิ าบถนะ แมท้ �ำการทำ� งานอย่างอื่นอย่กู ็ดูที่จิตของเรา จิตอยู่
ที่ไหนล่ะ มันอยู่ท่กี ายที่ธรรมหรือไปหาทางไหนล่ะ จิตของเราปัจจุบันน้ี ถ้าจติ อยูใ่ น
กายในธรรม จติ กม็ สี มาธิ ปญั ญามนั กจ็ ะรู้ นอ้ มดทู กุ อยา่ งนะ นอ้ มดจู ติ ของเรา ถา้ อยู่
ทก่ี ายอยู่กับผู้รกู้ ็เป็นจิตมีสมาธิมีปญั ญาทกุ อริ ิยาบถละ่ ไม่ใช่นั่งหลบั ตาจึงวา่ ตวั เอง
มสี มาธมิ ปี ญั ญา ฝกึ ใหน้ งั่ หลบั ตาแลว้ กม็ ี ลมื ตาเรากม็ ี ทำ� การทำ� งานอยเู่ รากม็ ี มนั ขาด
สติปัญญาไมไ่ ด้ มันไม่รู้ ตอ้ งฝึกฝนเอาให้มที ุกอริ ิยาบถน่นั แหละมันจงึ ดี

ใหด้ ทู กี่ ายทจ่ี ติ จะไปคน้ หาแตใ่ นตำ� ราไมไ่ ดน้ ะ ธรรมไมไ่ ดอ้ ยใู่ นหนงั สอื ตำ� รบั ตำ� รา
อะไร มนั อยภู่ ายในกายในจติ ของเรานี้ ทวนกระแสใหม้ าก อยา่ ไปตามกระแส จะรู้
เหน็ ทางดบั ทกุ ข์ สตปิ ญั ญาตอ้ งพรอ้ มเพรยี ง กร็ เู้ หน็ ปจั จบุ นั นแ่ี หละ ทกุ ขอ์ ะไรเกดิ มี
ขนึ้ มา เรากจ็ ะดบั มนั ได้ ถา้ ไมม่ ปี ญั ญา มนั กด็ บั ทกุ ขไ์ มไ่ ด้ การนอ้ มเขา้ มาพลกิ กลบั นนั้
เรยี กวา่ กลบั เขา้ มาหาเหตหุ าผล ปญั ญามนั จงึ จะเกดิ จงึ รใู้ นเหตใุ นผล อยา่ ไปตาม
กระแส ภายนอกมียังไง ภายในของเราก็มีอย่างนั้น ให้เห็นเป็นอย่างเดียวกัน
เหน็ ภายนอกแลว้ เหน็ ภายในดว้ ยจงึ เรยี กวา่ รวู้ า่ เหน็ เหน็ แตภ่ ายนอกไมเ่ หน็ ภายใน
นนั่ ละ่ มนั หลง ภาวนาหลง ไมใ่ ชภ่ าวนาเพอ่ื รู้ เหน็ ภายนอกนอ้ มเขา้ มาคน้ หาภายใน
ก็จะเห็นเหมือนกนั อย่างนนั้ จึงเรยี กว่ารูว้ ่าเหน็

ต้องฝึกฝนท�ำให้มากเจริญให้มากล่ะ อันไหนเป็นธรรมเป็นข้อปฏิบัติ แม้ความรู้
ความเหน็ ของเราทเ่ี กดิ จากธรรมปฏบิ ตั กิ ต็ อ้ งตรวจสอบดหู าเหตหุ าผล รเู้ หน็ ยงั ไงกด็ ี
พลกิ กลบั ทัง้ หมด ปัญญามแี ตพ่ ลกิ กลบั นะ ไมไ่ ปตามกระแส ถ้าไปตามกระแสแล้ว
มนั จะหลงทาง ปญั ญาไมเ่ กดิ ปญั ญาไมม่ ี ใหพ้ จิ ารณาใหม้ นั แยบคาย ฝกึ ฝนใหม้ นั ฉลาด
ถา้ ไมพ่ ลกิ กลบั นะ่ มนั โง่ มนั ไมฉ่ ลาดนะ มนั จะหลงไปตามกระแสกเิ ลส ขน้ึ อยกู่ บั ปญั ญา
ของตวั เราเองท้ังหมดนั่นแหละอันน้ี

147

ชีวประวตั ิและปฏปิ ทาคำ� สอน

148

หลวงปู่อว้าน เขมโก

ร้เู หน็ ทางดับทกุ ข์จึงเรียกว่ามาถูกทาง

อะไรทกุ อยา่ งอาศยั ความเพยี รนะ ไมม่ คี วามเพยี รจะศกึ ษาคน้ ควา้ อะไรละ่ ปฏบิ ตั ไิ ป
ตามกเิ ลสจะรจู้ ะเหน็ อะไรละ่ ไมร่ เู้ หน็ ธรรมละ่ นะ กิเลสมันว่ายงั ไงกว็ ่าตามกิเลสไป
เสยี หมด นน่ั แหละยงิ่ ปฏบิ ตั ยิ ง่ิ โง่ มนั ไมม่ คี วามฉลาด การปฏบิ ตั กิ เ็ พอื่ ฝกึ ฝนจติ ของ
เราใหม้ นั ฉลาด เมอื่ ชาตคิ วามเกดิ มี การเวยี นวา่ ยตายเกดิ อกี กม็ ี เกดิ มาไมไ่ ดเ้ กดิ มา
เฉยๆ เกดิ มาทกุ ข์ แลว้ เราตอ้ งดบั ทกุ ขน์ นั้ ใหไ้ ด้ ดบั ชาตคิ วามเกดิ ใหไ้ ด้ ชาตคิ วามเกดิ
ไมม่ ี ทกุ ข์มนั กไ็ ม่มแี หละ
ท่านให้พิจารณาพลิกกลับเข้ามาหาเหตุหาผล การพลิกกลับนั่นแหละท�ำให้ปัญญา
ฉลาด ถ้าไมพ่ ลกิ กลับแลว้ มันก็โง่หลงตดิ อยเู่ ท่าน้ันแหละ เห็นภายนอกกใ็ ห้ร้เู หน็
ภายใน
การพลกิ กลบั กค็ อื พลกิ เขา้ มาคน้ ควา้ หาเหตหุ าผล ใหม้ นั รใู้ นเหตใุ นผล ธรรมะของ
พระพุทธเจา้ มเี หตมุ ผี ล (อริยสัจ) พระพทุ ธเจ้ามีพระชนม์อยทู่ า่ นก็เทศนอ์ ยา่ งน้ี
สอนอยา่ งนีแ้ หละ แมพ้ ระพุทธเจ้าจะเสดจ็ เข้าสู่นพิ พานไปแล้วก็ตาม ตัวธรรมะ
ความเปน็ จรงิ กย็ งั ปรากฏอยอู่ ยา่ งนนั้ กเ็ หมอื นกบั วา่ เรายงั ไดย้ นิ ไดฟ้ งั ธรรมอยตู่ อ่
หน้าพระพทุ ธเจ้าตลอดเวลา ใหม้ นั ปรากฏอย่างนัน้ แหละมันจึงถกู ทาง

149