ຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງການນຳໃຊ້ທີ່ດິນຢູ່ບ້ານສີເກີດ ເມືອງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

ຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນ ິ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ເມອ ື ງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ THE EFFECT OF LAND USE CHANGES AT SIKEUT VILLAGE, NAXAYTHONG DISTRICT, VIENTIANE CAPITAL ບງ ັ ອອນ ແກວ້ນະຄອນ ວທ ິ ະຍານພ ິ ນົປະລ ິ ນຍາໂທວທ ິ ະຍາສາດ ສາຂາ ການຈດັການພື້ນທ່ ເພ່ືອການພດັທະນາ ເລກທະບຽນ Ms-SMD-06-007 ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ ຄະນະວທິ ະຍາສາດສງັຄມົ 2020

ບດົສະແດງຄວາມຮບ ້ ນ ຸ ຄນ ຸ ວິທະຍານພິ ນົສະບບັນສ ້ າໍເລັດລງົໄດຢ້ ່າງສມົບນ ເພາະໄດຮ້ ບັຄວາມອະນເຸຄາະຊວ່ ຍເຫຼືອຢ່າງດ ຈາກ ທ່ານ ອາຈານ ປະລິນຍາເອກ ນາງ ສມົຄິດ ບລ ິດາໍ ປະທານທ່ ປຶກສາ ແລະ ທ່ານ ອາຈານ ປະລິນຍາໂທ ນາງ ຈນັທະຈອນ ສິງຫາລາດ ກາໍມະການທ່ ປຶກສາວິທະຍານພິ ນົ ທ່ ຍາມໃດກມໍ ຄ ວາມ ເປັນຫ່ວງເປັນໃຍ, ເອົາໃຈໃສໃ່ ຫ້ການຊ ້ນາໍກວດແກຈ້ ດຸ ຂາດຕກົບກົພ່ອງຕາ່ ງໆ ມາໂດຍຕະຫຼອດຈນົ ເຮັດໃຫວ້ ິທະຍານພິ ນົສະບບັນສ ້ າໍເລັດລລຸ ວ່ ງໄປໄດໂ້ດຍດຕ າມຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄາດໝາຍທ່ ວາງໄວ.້ ດ່ງັນນັ້, ຜ້ສ ຶກສາຈ່ງຶຮ ້ສຶກຊາບຊຶ້ງເປັນຢ່າງຍ່ິງ ແລະ ຂໍຈດົຈາໍບຸນຄຸນຂອງທ່ານທງັສອງພ້ອມທງັ ສະແດງຄວາມຂອບໃຈເປັນຢາ່ ງສງ ມາໃນໂອກາດນດ ້ ວ້ ຍ. ຜສ້ ຶກສາຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈຢ່າງລນົ້ເຫຼືອຕ່ໍຄວາມກະລນຸ າອນັສງ ສ່ງົຂອງທ່ານ ຮອງສາດ ສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ບນຸ ທະວ ສໍສາໍພນັ, ທ່ານ ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ນາງ ກາບມະນວ ນັ ພໄ ຊ, ທ່ານ ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ເດຊານຸລາດ ແສນດວງເດດ, ທ່ານ ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ຄາໍມະນ ສລຸ ິເດດ ແລະ ທ່ານ ອາຈານ ປະລິນຍາເອກ ສາຍໃຈ ສ ລາເດດ ຜ້ຊ ຽ່ ວຊານກວດສອບເຄ່ືອງມກືານສຶກສາ ທ່ ໄດເ້ສຍສະຫຼະເວລາໃນການກວດ, ແນະນາໍ ແລະ ປບັປງຸ ເຄ່ອືງມດືງ່ັກາ່ ວຈນົເຮັດໃຫກ້ ານສຶກສາຄງັ້ນສ ້ າມາດດາໍເນນ ການໄປໄດດ້ ວ້ຍດ. ຜສ້ ຶກສາຂໍສະແດງຄວາມຮບ ້ ນຸ ຄນຸ ເປັນຢ່າງສງ ມາຍງັອະທິການບໍດມ ະຫາວິທະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ ຄະນະບໍດຄ ະນະວິທະຍາສາດສງັຄມົ ແລະ ຄະນະຮບັຜິດຊອບຫຼກັສດ ຫຼງັປະລິນຍາຕ ສາຂາຈດັການ ພື້ນທ່ ເພ່ືອການພດັທະນາພອ້ ມດວ້ ຍອາຈານທກຸ ທ່ານທ່ ໄດສ້ ມຸ ທກຸ ສະຕິປນັຍາຂອງຕນົເຂົ້າໃນການຖາ່ ຍ ທອດຫຼກັວຊິ າຄວາມຮໃ ້ນດາ້ນຕາ່ ງໆດວ້ ຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ . ຂໍສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍງັ ທ່ານຫວົໜາ້ຫອ້ ງການກະສິກາໍ ແລະ ປ່າໄມເ້ມອືງນາຊາຍທອງ ຫວົໜາ້ພະແນກໂຍທາທິການ ແລະ ຂນົສ່ງົເມອືງນາຊາຍທອງ, ຫວົໜາ້ຫອ້ ງການຊບັພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສ່ິງແວດລອ້ ມເມອືງນາຊາຍທອງ, ນາຍບາ້ນບາ້ນສ ເກດ , ຄະນະບາ້ນສ ເກດ ແລະ ປະ ຊາຊນົ 10 ຄອບຄວົທ່ ຖກືຜນົກະທບົ ທ່ ໄດໃ້ຫຄ້ ວາມສະດວກໃນການເກບັກາໍຂໍມ້ ນ ແລະ ຊວ່ ຍເຫຼືອ ຂາ້ພະເຈົ້າມາໂດຍຕະຫຼອດລວມທງັຄນົໃກຊ້ ິດ ແລະ ມດິສະຫາຍທກຸ ໆຄນົທ່ ຍາມໃດກໃໍ ຫກ້ ານຊຸກຍ ້ ແລະ ໃຫກ້ າໍລງັໃຈແກຜ່ ້ວ ິໄຈໂດຍດ ຕະຫຼອດມາຈນົເຮັດໃຫ້ວິທະຍານພິ ນົສະບບັນສ ້ າໍເລັດລງົໂດຍດ . ຂາ້ພະເຈາົ້ຂໍກາ່ ວຄາໍວາ່ ຂອບໃຈຢາ່ ງສງ ມາຍງັທກຸ ໆທາ່ ນໃນໂອກາດນດ ້ ວ້ ຍ. ບງັອອນ ແກວ້ ນະຄອນ

i ຫວົບດົ : ຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສ ເກດ ເມອືງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ຜສ້ ກຶສາ : ນາງ ບງັອອນ ແກວ້ນະຄອນ ທະບຽນນກັສຶກສາ : MFSS0086/18 ປະລິນຍາ : ປະລິນຍາໂທວທິ ະຍາສາດ ສາຂາ ການຈດັການພື້ນທ່ ເພ່ືອການພດັທະນາ ທ່ ປຶກສາ : ອາຈານ ປະລິນຍາເອກ ນາງ ສມົຄດິ ບລ ິດາໍ : ອາຈານ ປະລິນຍາໂທ ນາງ ຈນັທະຈອນ ສງິຫາລາດ ປ : 2020, ຈາໍນວນໜາ້: 127 ໜາ້ ທະບຽນວທິ ະຍານພິ ນົ : Ms-SMD-06-007 ບດົຄດັຫຍໍ ້ ຜນົກະທບົການຈາກປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຢ່ ບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນ ຫຼວງວຽງຈນັ, ມ 3 ຈດຸ ປະສງົຄື: 1). ສຶກສາສະພາບການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຢ່ບ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍ ທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ; 2). ສຶກສາຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນ ສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແລະ 3). ແນວທາງໃນການແກໄຂ້ ບນັຫາທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ທ່ ເປັນທ່າແຮງ ແລະ ເປັນຜນົດໃນ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຢບ່ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ການສຶກສາໄດນ້ າໍໃຊວ້ ິທ ແບບຄນຸ ນະພາບ ແລະ ແບບເຕັກນກິທາງພມ ສ າດ. ການສາໍພາດໄດກ້ າໍນດົແບບເຈາະຈງົເອົາຜທ້ ່ ມສ ວ່ ນກຽ່ ວຂອ້ ງກບັການ ຄມຸ້ ຄອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ຜທ້ ່ ຖກືຜນົກະທບົຕ່ໍການນາໍໃຊທ້່ ດນິພາຍໃນບາ້ນສ ເກດ ລວມທງັ ໝດົຜໃ້ ຫສ້ າໍພາດ ມຈ າໍນວນ 15 ທາ່ ນ. ຜນົການສກຶສາພບົວາ່ : ສະພາບການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິພາຍໃນບາ້ນສ ເກດ ປ 2009 ມ 8 ປະເພດທ່ ດນິຄື: ມກ ານນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ປກຸ ສາ້ງມ 26.960% ເພ ້ມຂນຶ້ ເປັນ 31.331% ໃນປ 2019, ທ່ ດນິ ກະສິກາໍ ມ 44.594% ຫຸຼດລງົເປັນ 41.926% ປ 2019, ທ່ ດິນຄມົມະນາຄມົ ມ 2.229% ເພ ້ມຂຶ້ນ 4.928% ປ 2019, ທ່ ດນິອດຸ ສາຫະກາໍ ມ 2.560% ເຫັນວາ່ ດນິປະເພດນແ ້ ມນ່ ຍງັຄືເກ່າົ 2.560% ໃນປ 2019, ທ່ ດິນປ່າໄມ້ມ 20.447% ຫຸຼດລງົເປັນ 16.333% ປ 2019, ທ່ ດິນບໍລິເວນນາໍ້ ມ 3.086% ເຫັນວາ່ ດິນປະເພດນ ້ແມນ່ ຍງັຄືເກ່ົາ 2.797% ໃນປ 2019, ທ່ ດິນປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ ແມນ່ ມ 0.000% ແລະ ດນິວດັທະນະທາໍ ແມນ່ ມ 0.124% ທງັ 2 ຊວ່ ງໄລຍະ ແລະ ທ່ ດນິກະສກິ າໍ ທ່ ດນິ ປ່າໄມ້ແລະ ດນິ ບໍລິເວນນາໍ້ ແມນ່ ມເ ນອື້ ທ່ ຫຸຼດລງົໃນປ 2019, ແຕໃ່ ນຄະນະດຽວກນັແມນ່ ມ

ii ເນື້ອທ່ ດິນປຸກສ້າງ ແລະ ດິນຄມົມະນາຄມົເພ່ ມຂຶ້ນ. ສາໍ ລບັ ເນື້ອທ່ ດິນອດຸ ສາຫະກາໍ , ທ່ ດິນ ວດັທະນະທາໍ ແລະ ທ່ ດນິ ປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ ແມນ່ ຍງັຄືເກ່າົບ່ໍມກ ານເພ ້ມ ຫຼື ຫຸຼດລງົແຕຢ່ າ່ ງໃດເລ ຍ. ສວ່ ນຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແມນ່ ມຜ ນົກະທບົດາ້ນລບົ ແລະ ດາ້ນບວກ. ຜນົກະທບົດາ້ນລບົເຮັດໃຫເ້ນອື້ ທ່ ທ່ ດນິ ປ່າໄມ, ້ ທ່ ດນິ ກະສິກາໍ ແລະ ທ່ ດນິ ບໍລິເວນນາໍ້ ຫຸຼດລງົຫຼາຍ, ຊາວນາໄດປ້ ່ຽນແປງວິຖ ຊ ວິດ, ປ່ຽນແປງອາຊ ບ, ບນັຫາການຖມົດິນສງ -ຕາ່ໍທ່ ມ ລະດບັແຕກຕາ່ ງກນັ, ປະຊາຊນົສວ່ ນຫຼາຍບ່ໍມໃ ບອະນຍຸ າດປກຸ ສາ້ງ, ການຂະຫຍາຍເສັ້ນທາງເຮັດ ໃຫປ້ ະຊາຊນົເສຍທ່ ດນິ , ມກ ານບກຸ ລກຸ ເຂດສະຫງວນຂອບທາງຫຼວງ, ການຖມົດນິ ແບບສະຊາຍ ເຮັດໃຫບ້ າງພື້ນທ່ ຖກືນາໍ້ຖວ້ ມໃນຊວ່ ງລະດຝ ນົ, ເກດ ມນ າໍ້ຂງັເຮັດໃຫມ້ ກ ່ນິ ເໝັນ, ຜນົກະທບົດາ້ນ ບວກ ເຮັດໃຫທ້່ ດນິ ມກ ານພດັທະນາຫຼາຍ, ເຮັດໃຫລ້ າຄາທ່ ດນິ ແພງຂຶ້ນກວາ່ ເກ່ົາ ແລະ ມກ ານ ເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງທ່ ດິນປກຸ ສາ້ງເຊ່ັນ: ປກຸ ສາ້ງສາໍນກັງານຫອ້ ງການ, ທ່ ຢ່ອ າໄສ, ເຂດການຄາ້-ການ ບໍລິການ ແລະ ອ່ນືໆ. ສາໍລບັແນວທາງແກໄ້ຂຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ ແມນ່ ປະຕິບດັ ຕາມລະບຽບການທ່ ໄດກ້ າໍນດົໄວໃ້ນການຄມຸ້ ຄອງ ແລະ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ກະສິກາໍ ແລະ ປ່າໄມ,້ ຊາວນາໄດປ້ ່ຽນເປັນອາຊບ ອ່ືນເປັນອາຊ ບຄາ້ຂາຍ, ເປັນກາໍມະກອນ, ທ່ ນາໍ ໃຊພ້ ື້ນທ່ ຜະລິດໜອ້ ຍ ແຕໄ່ ດຮ້ ບັຜນົຜະລິດຫຼາຍ, ຄວນປະຕິບດັຕາມລະບຽບກດົໝາຍຕາ່ ງໆໃຫເ້ຂັ້ມງວດຂນຶ້ ກວາ່ ເກ່າົ, ການຫນັປ່ຽນປະເພດທ່ ດນິຄວນຜາ່ ນພາກສວ່ ນກຽ່ ວຂອ້ ງກອ່ ນ, ປະຊາຊນົຄວນມໃ ບອະນຍຸ າດປກຸ ສາ້ງກອ່ ນທ່ ຈະປກຸ ສາ້ງທກຸ ຄງັ້, ການແກໄ້ຂບນັຫາການບກຸ ລກຸ ເຂດສະຫງວນຂອບທາງຫຼວງ, ຖາ້ ມກ ານສາ້ງເສັ້ນທາງໃໝພ່ າກສວ່ ນໂຄງການຄວນສາ້ງເສັ້ນທາງໃຫຈ້ າໍຂອບເຂດສະຫງວນຖະໜນົ ທ່ ໄດກ້ າໍນດົໄວ.້

iii Title : The effect of land use changes at Sikeut Village, Naxaythong District, Vientiane Capital Researcher : Miss Bungone KEONAKHONE Student ID : MFSS0086/18 Degree : Master of Sciences in Spatial Management for Development Advisers : Somkhit BOULIDAM, PhD : Chanthajone SINGHALAD, MA Year : 2020, No. of Page: 127 Pages Reg. No : Ms-SMD-06-007 Abstract The effect of land use changes at Sikeut Village, Naxaythong District, Vientiane Capital, There are 3 objectives as: 1). Study about the situation of land use in Sikerd Village, Naxaythong District, Vientiane Capital. 2). Study about the effect of changes of land use in Sikeut Village, Naxaythong District, Vientiane Capital and 3).Guidelines for solving potential land-use changes and it’s an advantage on land-use in Sikeut Village, Naxaythong District, Vientiane Capital. The study uses qualitative methods and geographic techniques. Interviews have identified specific stakeholders involved in land-use management and those affected by the land-use in the Sikerd village including 15 interviewees. The study result found that: The changing land use at Sikeut village there are 8 types of land in 2009 such as: Construction land-use rates increased from 26.960% to 31.331% in 2019, Agricultural land use rates decreased from 44.594% 41.926% in 2019, Communication Land use rates increase from 2.229% to 4.928% in 2019, Industrial land use rates is constant at 2.560% in 2019, Forestry land rates decrease from 20.447% to 16.333% in 2019, Water Area land is constant at 3.086% to 2.797% in 2019, Land for national defence and Security is 0.00% and Cultural land is at 0.124% for both periods and rates of Agricultural land, Forestry land and Water Area land rates are decreasing in 2019, at the same time, the rates of Construction land use and Communication Land are increasing. For Industrial land use, Cultural land and Land for national defence and Security are not increase or decrease at all. The effect of land use changes there are both negative and positive effects. The negative effect makes the area of forestry land Agricultural land-use and Waterway land are reducing. The Farmers change their lifestyles, change occupation, the problems of land reclamation with different levels, alot of people do not have a construction permit widening the road causes people to lose land area, a highway invasion, the disorderly land reclamation that causes some areas to be flooded during the rainy season, Causing water logging and got bad smell. The positive effect make the land more developed and land prices are rising and have a construction land is increasing such as: Office buildings, Residences commercial-service areas and others. For solving the impact of changes land-use is to comply with regulations set forth in the management and use of agricultural and forest land, the farmers change to trader, to labor that use less productive area but got lots of productions; more stringent laws should be followed, land type conversion should be authorized by stakeholders, people should have

iv a building permit before every construction, to resolve the issue of encroachment on the highway, if a new road is created, the project section should make it clear to the designated road boundaries.

v ສາລະບານ ເນອື້ ໃນ ໜາ້ ໃບຮບັຮອງການປ້ອງກນັ ບດົສະແດງຄວາມຮບ ້ ນຸ ຄນຸ ບດົຄດັຫຍໍ້(ພາສາລາວ) .............................................................................................i ບດົຄດັຫຍໍ້(ພາສາອງັກດິ )...........................................................................................iii ສາລະບານຮ ບພາບ...................................................................................................viii ສາລະບານແຜນທ່ ......................................................................................................ix ພາກທ I ພາກສະເໜ ....................................................................................................1 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາໍຄນັຂອງບນັຫາ..............................................................1 2. ຈດຸ ປະສງົຂອງການສຶກສາ ................................................................................5 3. ຄາໍຖາມຂອງການສກຶສາ...................................................................................5 4. ຂອບເຂດຂອງການສກຶສາ.................................................................................6 4.1. ຂອບເຂດດາ້ນເນອື້ ໃນ...............................................................................6 4.2. ຂອບເຂດດາ້ນສະຖານທ່ ...........................................................................6 4.3. ຂອບເຂດດາ້ນເວລາ .................................................................................6 5. ຜນົປະໂຫຍດທ່ ໄດຮ້ ບັ......................................................................................6 ພາກທ II ທບົທວນເອກະສານ ແລະ ຂອບເຂດແນວຄດິການສກຶສາ .........................8 1. ແນວຄວາມຄິດ ແລະ ທິດສະດທ ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ ...........................................................8 1.1 ແນວຄວາມຄດິກຽ່ ວກບັການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ການຈດັການພື້ນທ່ ......................... 8 1.2 ແນວຄວາມຄດິ ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງ............................................................... 14 1.3 ແນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກບັປດັໄຈຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ .......... 17 1.4 ແນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກບັປດັໄຈທ່ ເຮັດໃຫເ້ກດ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດ ທ່ ດນິ .............................................................................................................. 19 1.5 ແນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກບັຜນົກະທບົ ....................................................................... 20 1.6 ແນວຄວາມຄດິກຽ່ ວກບັລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ............................................ 21 1.7 ທິດສະດການ ປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ............................................................................... 26 1.8 ທິດສະດການ ປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ............................................................... 26 1.9 ທິດສະດຂ ອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຕວົເມອືງ ................................................................ 27 2. ນະໂຍບາຍ ແລະ ນຕິກິ າໍທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ................................................................ 29

vi 2.1 ນະໂຍບາຍຂອງລດັຕ່ໍການພດັທະນາ ................................................................... 29 2.2 ແຜນແມບ່ ດົຈດັສນັທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ ປ 2018........................................................ 31 2.3 ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິ ........................................................................................ 32 2.4 ຂໍຕ້ ກົລງົຂອງທາ່ ນນາຍກົລດັຖະມນົຕ ວາ່ ດວ້ ຍການຮບັຮອງເອົາຈດຸ ສມຸ ພດັທະນາ ທ່ ເປັນບລຸ ິມະສິດໄລຍະ 2016-2020................................................................. 33 2.5 ຂໍຕ້ ກົລງົຂອງລດັຖະມນົຕ ປະຈາໍສາໍນກັງານນາຍກົລດັຖະມນົຕ , ລດັຖະມນົຕ ອງົການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ........................................................................ 34 2.6 ກາໍມະສິດທ່ ດນິ ແລະ ການຈດັສນັທ່ ດນິ .............................................................. 34 3. ການສກຶ ສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ .................................................................................. 35 3.1 ການສກຶສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຢພາຍ ່ ໃນປະເທດ............................................................... 35 3.2 ການສຶກສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຢຕ່ າ່ ງປະເທດ.................................................................... 37 4. ຂອບເຂດແນວຄວາມຄິດການສຶກສາ.................................................................. 41 5. ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍສບັທ່ ໃຊໃ້ນການສກຶ ສາ ....................................................... 42 ພາກທ III ວທິ ການສກຶສາ..........................................................................................44 1. ຮ ບແບບການສກຶສາ...................................................................................... 44 2. ການກາໍນດົປະຊາກອນ ແລະ ການເລືອກເປົ້າໝາຍຜໃ້ ຫຂ້ ໍມ້ ນ ............................... 44 2.1 ປະຊາກອນ........................................................................................................ 44 2.2 ການເລືອກເປົ້າໝາຍຜໃ້ ຫຂ້ ໍມ້ ນ ........................................................................... 44 3. ແຫຼງ່ ຂໍມ້ ນ , ເຄ່ອືງມືແລະ ວທ ການເກບັກາໍຂໍມ ນ້ ................................................ 45 3.1 ແຫຼງ່ ຂໍມ ນ້ ............................................................................................... 45 3.2 ເຄ່ອືງມກືານເກບັກາໍຂໍມ ນ້ ........................................................................... 46 3.3 ວທິ ການເກບັກາໍຂໍມ ນ້ ................................................................................ 47 4. ການວເຄາະ ິ ແລະ ແປຜນົຂໍມ້ ນ ...................................................................... 48 4.1 ການວເຄາະ ິ ແລະ ແປຜນົຂໍມ້ ນ ທ່ ໄດຈ້ າກການສກຶສາທາງເຕັກນກິສາລະສນົ ເທດພມ ສ າດ............................................................................................... 48 4.2 ການວເຄາະ ິ ແລະ ແປຜນົຂໍມ້ ນ ທາງດາ້ນຄນຸ ນະພາບ...................................... 50 ພາກທ IV ຜນົການສກຶສາ ແລະ ອະພິປາຍຜນົ........................................................52 1. ສະພາບຂອງພື້ນທ່ ສຶກສາ............................................................................... 52 2. ສະພາບການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ບນັຫາທ່ ເປັນຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ................ 56

vii 3. ຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍ ທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ........................................................................... 73 4. ແນວທາງໃນການແກໄ້ຂບນັຫາທ່ ເກດ ຈາກຜນົກະທບົການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະການກາໍ ນດົພື້ນທ່ ທ່ ເປັນທາ່ ແຮງໃນການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ ......... 93 5. ອະພິປາຍຜນົການສຶກສາ ............................................................................. 103 ພາກທ V ສະຫ ຸຼບຜນົການສກຶສາ ແລະ ຂໍສ້ ະເໜ ແນະ.............................................113 1. ສະຫຸຼບຜນົການສຶກສາ ................................................................................. 113 2. ຂໍສ້ ະເໜ ແນະ ............................................................................................ 122 ເອກະສານອາ້ງອງ .........................................................................................................124

viii ສາລະບານຮ ບພາບ ຮບ ທ ໜາ້ ຮບ ທ 1 ທິດສະດຂ ະຫຍາຍຕວົເມອືງແບບຮບ ດາວ (Star Shape Theory) .............................. 16 ຮບ ທ 2 ສວ່ ນປະກອບຂອງລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ....................................................... 244 ຮບ ທ 3 ສວ່ ນປະກອບຂອງຂໍມ້ ນ ທາງພື້ນທ່ .............................................................................. 25 ຮບ ທ 4 ການນາໍໃຊທ້່ ດນິກະສກິ າໍ ຂອງບາ້ນສເ ກດ ................................................................ 77 ຮບ ທ 5 ການນາໍໃຊທ້່ ດນິປກຸ ສາ້ງ ຂອງບາ້ນສເ ກດ ທ່ ກວມເອົາເຂດສະຫງວນຂອງຂອບທາງ, ແລວສາຍໄຟຟ້າ ແລະ ອ່ນືໆ................................................................................................ 80 ຮບ ທ 6 ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຄມົມະນາຄມົ ໂດຍບ່ໍມຮ ອງລະບາຍນາໍ້ເສຍ ແລະ ການປກຸ ສາ້ງ ເກນ ພື້ນທ່ ............................................................................................................................. 82 ຮບ ທ 7 ຂອງທ່ ດນິວດັທະນະທາໍ ........................................................................................... 84 ຮບ ທ 8 ໂຮງງານທ່ ຕງັ້ຢໃ່ ຈກາງບາ້ນສເ ກດ ແລະ ເຂດປກຸ ສາ້ງຕະຫຼາດ.................................. 87 ຮບ ທ 9 ຮບ ພາບການນາໍໃຊທ້່ ດນິບໍລິເວນນາໍ້ຂອງບາ້ນສເ ກດ ທ່ ເປັນໜອງທາໍມະຊາດ.............. 89

ix ສາລະບານແຜນທ່ ແຜນທ ໜາ້ ແຜນທ່ 1 ແຜນທ່ ຂອບເຂດການປກົຄອງບາ້ນສເ ກດ ............................................................... 53 ແຜນທ່ 2 ແຜນທ່ ຂອບເຂດການປກົຄອງຂອງບາ້ນສເ ກດ ປ 2009 ......................................... 58 ແຜນທ່ 3 ແຜນທ່ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງບາ້ນສເ ກດ ປ 2009 ................................................... 59 ແຜນທ່ 4 ແຜນທ ການປກົຄອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງບາ້ນສເ ກດ ປ 2019............................... 62 ແຜນທ່ 5 ແຜນທ່ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງບາ້ນສເ ກດ ປ 2019 .................................................. 63 ແຜນທ່ 6 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິປກຸ ສາ້ງຢບ່ າ້ນສເ ກດ ................................................ 66 ແຜນທ່ 7 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິກະສິກາໍ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ............................................. 67 ແຜນທ່ 8 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິຄມົມະນາຄມົ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ .................................... 68 ແຜນທ່ 9 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິອດຸ ສາຫະກາໍ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ..................................... 69 ແຜນທ່ 10 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິປ່າໄມ້ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ............................................. 70 ແຜນທ່ 11 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິວດັທະນະທາໍ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ................................... 71 ແຜນທ່ 12 ແຜນທ່ ສມົທຽບການນາໍໃຊທ້່ ດນິບໍລິເວນນາໍ້ ຢບ່ າ້ນສເ ກດ ...................................... 72

1 ພາກທ I ພາກສະເໜ 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາໍຄນັຂອງບນັຫາ ທ່ ດນິ ເປັນປດັໄຈໜ່ຶງທ່ ສາໍຄນັທ່ ສດຸ ໃນການດາໍລງົຊ ວິດທ່ ຂອງມະນດຸ ບ່ໍວາ່ ຈະເປັນຍກຸ ສະໄໝໃດ ເພາະວາ່ ທ່ ດິນ ນອກຈາກຈະໃຊເ້ປັນທ່ ຢ່ ອາໄສ ແລະ ຍງັເປັນແຫຼ່ງອາຫານທາງດາ້ນທາໍມະຊາດ ເປັນແຫຼງ່ ຜະ ລິດອາຫານໃນສງັຄມົກະເສດຕະກາໍ ແລະ ເປັນແຫຼງ່ ວດັຖຸດບິ ທ່ ໃຊໃ້ນອດຸ ສາຫະກາໍ ຂອງສງັຄມົທ່ ພດັທະນາສງ ຂນຶ້ ຕ່ໍໆກນັມາຈນົເຖງິປດັຈບຸ ນັ ເນ່ອືງຈາກຂະ ໜາດຂອງທ່ ດນິມເ ທ່ົາເດມ ບ່ໍສາມາດເພ ້ມຂນຶ້ ໄດ້ໃນຂະນະທ່ ປະຊາກອນໂລກ (ຜໃ້ ຊທ້່ ດນິ ) ທ່ ເລ່ ມຈາກຈາໍນວນໜ້ອຍແຕທ່ າໍ ອິດໄດເ້ພ ້ມຈາໍນວນຫຼາຍຂນຶ້ ແບບທະວ ຄນ ຕາມລາໍດບັ (ສດັຕະທິບ ນາດສຸພາ, ຄ.ສ 2003) ການ ໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກທ່ ດນິ ທ່ ຕາ່ ງຄນົຕາ່ ງໃຊຕ້ າມຄວາມຈາໍເປັນຂອງຕນົແບບເພ່ິງພາອາໄສກນັໂດຍບ່ໍ ມລ ະບບົກາໍມະສິດທ່ ແນນ່ ອນໃນສງັຄມົສະໄໝບຮ ານໄລຍະທາໍອິດກຄໍ ອ່ ຍໆປ່ຽນໄປຕາມພດັທະນາ ການຂອງພະລງັການຜະລິດລວມທງັພດັທະນາການຂອງລະບບົສງັຄມົທ່ ຊບັຊອ້ ນກນັຂນຶ້ ທ່ ດນິທ່ ເຄ ຍ ເປັນຂອງສາທາລະນະ (The Common) ທ່ ທຸກຄນົໃນສງັຄມົມສ ິດທິທ່ ຈະແບງ່ ປນັການໃຊປ້ ະ ໂຫຍດຮວ່ ມກນັໄດກ້ ຄໍ ອ່ ຍໆຖກືແປງປ່ຽນໄປເປັນກາໍມະສິດລວມໝສ່ ະເພາະຂອງຊຸມຊນົ (collective property right) ຈນົໃນທ້າຍທ່ ສດຸ ມະນດຸ ກໄໍ ດສ້ າ້ງສະຖາບນັກດົໝາຍຂນຶ້ ມາເພ່ືອເຮັດໃຫທ້່ ດນິ ເປັນ ກາໍມະສດິຂອງປດັໄຈສວ່ ນບກຸ ຄນົ (private property right). ທ່ ດິນ ເປັນບອ່ ນຢ່ ອາໄສ, ບອ່ ນທາໍ ມາຫາກິນ ແລະ ປະຕິບດັສິດເປັນເຈົ້າໂດຍກງົ ຂອງ ປະຊາຊນົບນັດາເຜ່ົາໃນໄລຍະໃໝ່ , ດນິ ຍງັເປັນອງົປະກອບທ່ ສາໍຄນັໂດຍກງົ ທາງດາ້ນທ່າແຮງບ່ມົ ຊອ້ ນຂອງຊາດ ທ່ ສາມາດກາຍເປັນທຶນຮອນອນັມະຫາສານ, ທງັເປັນປດັໃຈທ່ ຂາດບ່ໍໄດສ້ າໍລບັການ ພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ໃຫມ້ ຄ ວາມຍນືຍງົ, ສ ວໄິລ. ທ່ ດນິແມນ່ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດອນັ ລາໍ້ຄາ່ ທ່ ມລ ກັສະນະຕດັສນິການຄງົຕວົຂອງຊາດ ແລະ ການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ (ຄະນະ ບໍລິຫານງານສ ນກາງພກັ , ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫ່ຍຄງັ້ ທ IX ສ່ງົເສ ມການນາໍ ໃຊ້ທ່ ດິນ ແລະ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດໄປພອ້ ມໆກບັການປກົປກັຮກັສາ ຕາມທິດຮບັປະກນັປະສິດທິພາບທ່ ຍາວ ນານ, ຍນືຍງົ ແລະ ມໜ າກຜນົໃນລະດບັສງ , 2011). ນອກຈາກນດ ້ ິນຍງັເປັນພື້ນຖານ ແລະ ເງ່ອືນໄຂຕດັສິນຕ່ໍການຄງົຕວົ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຊາດ ແລະ ເປັນກາໍມະສິດຂອງວງົຄະນະຍາດແຫງ່ ຊາດ ຖາ້ເບ່ິງໃນແງຂ່ ອງການພດັທະນາ ເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ, ຍງັເປັນຊບັພະຍາກອນອນັລາໍ້ຄາ່ , ເປັນພາຫະນະ ແລະ ປດັໃຈຕນົ້ຕໍຂອງການ

2 ຜະລິດ, ເປັນທ່າແຮງ ແລະ ເປັນແຫຼງ່ ທຶນອນັໃຫຍຫ່ ຼວງໃຫແ້ ກກ່ ານພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ, ເຊ່ງິມຄ ວາມຈາໍເປັນຕອ້ ງມກ ານຄມຸ້ ຄອງ, ຂດຸ ຄນົ້, ນາໍ ໃຊໃ້ຫເ້ກດ ປະໂຫຍດສງ ສດຸ ໃຫແ້ ກລ່ ດັ ແລະ ປະຊາຊນົການລະເຫຼ ງການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດິນ ຈະສາ້ ງຄວາມເສຍຫາຍໂດຍກງົຕ່ໍການພດັທະນາເສດ ຖະກິດ-ສງັຄມົກ່ຄໍ ືຕ່ໍການປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ, ຕ່ໍຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍ ແລະ ຄວາມຍຕຸ ທິ າໍໃນສງັຄມົ (ກມົທ່ ດນິ , ແຜນແມບ່ ດົຈດັສນັທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ, 2018). ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໝາຍເຖງິວິທ ການບໍລິຫານຈດັການ ແລະ ການວາງແຜນນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໃຫຖ້ ກື ຕາມລກັສະນະພມ ສນັຖານ ແລະ ໃຫມ້ ກ ານນາໍໃຊແ້ ບບຍືນຍງົ. ທ່ ດນິ ມຄ ວາມຈາໍເປັນຕ່ໍການດາໍລງົ ຊ ວິດ ແລະ ພດັທະນາເສດຖະກິດໃນຂະແໜງການຕ່າງໆເຊ່ັນ: ກະສິກາໍ , ອດຸ ສາຫະກາໍ ແລະ ພະລງັງານ. ດງ່ັນນັ້, ຈະຊວ່ ຍສ່ງົເສ ມການປກົປກັຮກັສາ ແລະ ໝນ ໃຊຊ້ ບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ ໃຫຍ້ ືນຍງົ ແລະ ເກດ ປະໂຫຍດສງ ສດຸ . ທ່ ດນິ ແມນ່ ພາຫະນະທາໍການຜະລິດອນັຕນົ້ ຕໍ ແລະ ເປັນ ແຫຼ່ງວດັຖຸດິບທ່ ສາໍ ຄນັຂອງປະເທດເຮົາ ຊ່ຶງໄດຖ້ ືກກາໍນດົໄວໃ້ນລດັຖະທາໍ ມະນ ນໃຫ້ເປັນກາໍມະ ສິດລວມຂອງວງົຄະນາຍາດແຫ່ງຊາດໂດຍມລ ດັເປັນຕວົແທນ. ດ່ງັນນັ້, ທ່ ດິນ ແລະ ຊບັພະຍາ ກອນທາໍມະຊາດ ຈ່ງຶມຄ ວາມສາໍຄນັ ແລະ ມບ ດົບາດຢາ່ ງໃຫຍ່ ຫຼວງ ແລະ ຮອບດາ້ນຕ່ໍການເຄ່ືອນ ໄຫວຊວ ິດປະຈາໍວນັຂອງປະຊາຊນົບນັດາເຜ່ົາໃນຂອບເຂດທ່ວົປະເທດ (ກມົທ່ ດນິ , ແຜນແມບ່ ດົຈດັ ສນັທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ, 2018). ໃນປດັຈຸບນັປະເທດເຮົາແມນ່ ເລ່ັງໃສຍຸດ່ ທະສາດແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ໂດຍສະ ເພາະການເປ ດໂອກາດໃຫນ້ ກັລງົທຶນແມນ່ ມຄ ວາມຕອ້ ງການທ່ ດນິ , ຈ່ງຶມຜ ນົກະທບົໂດຍກງົຕ່ໍກບັທ່ ດນິ ເປັນຕນົ້ວາ່ : ມ ນຄາ່ ທ່ ດນິມການ ປ່ຽນແປງ, ເກດ ມປ ະກດົການຈບັຈອງດນິແບບຊະຊາຍໂດຍບ່ໍໄດ້ ຮບັອະນຸຍາດ, ມການ ບຸກລຸກເຂົ້າເຂດປ່າສະຫງວນ, ປດັຈບຸ ນັນການ ້ ນາໍໃຊທ້່ ດນິສວ່ ນຫຼາຍແມນ່ ຍງັບ່ໍ ໄດຜ້ າ່ ນການສາໍຫຼວດຈດັສນັຢາ່ ງຖກືຕອ້ ງເຮັດໃຫຄວາມ ້ ອດຸ ມົສມົບ ນຂອງທ່ ດນິ , ປ່າໄມ້ແລະ ແຫຼງ່ ນາໍ້, ນບັມນື້ ບັເສ່ອືມໂຊມໂດຍເຮັດໃຫສ້ ະພາບດນິຟ້າອາກາດມກ ານປ່ຽນແປງຊ່ງຶກ່ໃໍ ຫເ້ກດ ມໄ ພພິບດັ ທາງທາໍມະຊາດຕາ່ ງໆ ເຊ່ັນ: ໄພແຫງ້ແລງ້, ໄພນາໍ້ຖວ້ ມ, ດນິ ເຊາະເຈ່ອືນ ແລະ ອ່ືນໆ ອນັໄດສ້່ງົ ຜນົກະທບົດາ້ນລບົ ແລະ ດາ້ນບວກ ຕ່ໍກບັການດາໍລງົຊ ວິດຂອງປະຊາຊນົໂດຍສະເພາະຢເຂດ ່ ຊນົ ນະບດົ. ດ່ງັນນັ້, ພກັ-ລດັ ເຫັນຄວາມສາໍຄນັຈ່ງຶໄດກ້ າໍນດົແຜນແມບ່ ດົຈດັສນັທ່ ດິນແຫ່ງຊາດຂຶ້ນ ແລະ ໄດເ້ຮັດແຜນງານການຈດັສນັທ່ ດິນຂນັ້ຈຸລະພາກຂນັ້ບາ້ນ ເພ່ືອແນໃ່ ສເ່ ຮັດໃຫ້ທຸກຄນົໄດມ້ ທ ່ ດນິ ເພ່ືອຄອບຄອງ ແລະ ເປັນທືນຮອນໃນການແກໄຂຄວາມທຸກ ້ ຍາກ ພອ້ ມດຽວກນັນນັ້ກເໍປັນການ ວາງແຜນຈດັສນັພື້ນທ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໃຫເ້ຂົ້າລະບບົເພ່ືອການຄມຸ້ ຄອງປກົປກັຮກັສາ ຫຼືປກົປ້ອງ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດທ່ ເປັນຂອງສວ່ ນລວມຂອງບາ້ນທ່ ມຄວາມ ຈາໍເປັນຕອ້ ງໄດສ້ ະຫງວນ ຫຼືມ ຄວາມຈາໍເປັນຕອ້ ງນາໍໃຊເ້ພ່ືອຜນົປະໂຫຍດຂອງທຸກໆຄນົ, ການວາງແຜນຈດັສນັທ່ ດນິຈລຸ ະພາກຂນັ້

3 ບາ້ນໄດເ້ປັນເງ່ອືນໄຂໃນການຂນຶ້ ທະບຽນທ່ ດນິ ຊ່ງຶຈະເປັນເຄ່ືອງມໃືນການຄມຸ້ ຄອງ ແລະ ປ້ອງກນັ ຫຼື ຫຸຼດຜອ່ ນຕ່ໍການປ່ຽນແປງເປົ້າໜາຍການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຫຼືການປ່ຽນໂອນສິດຄອບຄອງທ່ ດນິທ່ ບ່ໍໄປ ຕາມລະບຽບກດົໜາຍທ່ ໄດກ້ າໍນດົໄວ້(ກມົທ່ ດນິ , ແຜນແມບ່ ດົຈດັສນັທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ, 2018). ລດັຖະບານແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໄດວ້ າງນະໂຍບາຍກຽ່ ວກບັການຫນັທ່ ດິນ ແລະ ຊບັພະຍາ ກອນທາໍມະຊາດເປັນທຶນອອກ (ພກັປະຊາຊນົປະຕິບດັລາວ, 2006). ໃນມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັ້ທ IX ຂອງພກັປະຊາຊນົປະຕິວດັລາວ ປ 2011 ກໍໄດຢ້ ໍາ້ ຄືນກຽ່ ວກບັການຫນັທ່ ດິນເປັນທຶນຄື: "ສ່ງົເສ ມການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດໄປພອ້ ມໆກບັການປກົປກັຮກັສາ ຕາມ ທິດຮບັປະກນັປະສິດທິພາບທ່ ຍາວນານ, ຍນືຍງົ ແລະ ມໝ າກມຜ ນົໃນລະດບັສງ , ຜນົກະທບົໜອ້ ຍ ຕ່ໍສ່ິງແວດລອ້ ມ ແລະ ສງັຄມົເຮັດໃຫພ້ ນົລະເມອືງລາວມສ ິດນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ເພ່ືອດາໍລງົຊ ວິດ, ສາ້ງທ່ ຢ່ ອາໄສ ແລະ ທາໍການຜະລິດຕາມກດົໝາຍ, ການຫນັທ່ ດນິ ເປັນທຶນເປັນແຫຼງ່ ສາ້ງຄວາມຮ່ງັມໃ ຫປ້ ະ ຊາຊນົ ແລະ ປະເທດຊາດ, ສະກດັກນັ້ ການລະເມດ ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍ ທ່ ດິນ ແລະ ຊບັພະຍາ ກອນທາໍມະຊາດ" (ພກັປະຊາຊນົປະຕບິ ດັລາວ, 2006) ລດັໃນຖານະເປັນຕວົແທນປະຕິບດັສິດເປັນເຈົ້າກາໍມະສິດ ຂອງວງົຄະນະຍາດແຫງ່ ຊາດ ດາໍ ເນນ ການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິ ຢາ່ ງລວມສນ ເປັນເອກະພາບໃນທ່ວົປະເທດ, ໂດຍຕິດພນັກບັການດາໍເນນ ການຈດັສນັ, ວາງແຜນການນາໍ ໃຊ້ແລະ ພດັທະນາ, ການມອບສິດນາໍ ໃຊໃ້ຫບ້ ກຸ ຄນົ, ນຕິ ິບກຸ ຄນົ, ຄອບຄວົ, ລວມໜ່ ແລະ ການຈດັຕງັ້ນາໍໃຊທ້່ ດນິຢາ່ ງຍາວນານ ແລະ ໜນັ້ ຄງົໂດຍສອດຄອ່ ງຕາມ ລດັຖະທາໍມະນນ ແລະ ກດົໝາຍ. ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງປະເທດລາວ ໄດມ້ ກ ານປ່ຽນແປງໄປຢ່າງໄວວາ ຕງັ້ແຕອ່ ະດດິ ຈນົມາເຖງິ ປດັຈບຸ ນັ ເນ່ອືງຈາກການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງພນົລະເມອືງ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົທາງເສດຖະກດິພາຍໃຕ້ ກະແສໂລກໃນປດັຈບຸ ນັ ເຮັດໃຫ້ມກ ານໃຊພ້ ື້ນທ່ ດິນຫຼາຍຂນຶ້ ພິຈາລະນາຈາກຈາໍນວນການປຽບທຽບ ພນົລະເມອືງໃນປະເທດ ປ 2005 ຊ່ຶງມພ ນົລະເມອືງ ຈາໍນວນ 5,621,982 ຄນົ ແລະ ເພ່ ມຂຶ້ນເປັນ 6,492,400 ຄນົ ໃນປ 2015 (ສ ນສະຖຕິ ິແຫ່ງຊາດ, 2015) ຊ່ຶງມກ ານເພ່ ມຂຶ້ນຂອງຈາໍນວນພນົລະ ເມອືງທງັໝດົ 870,418 ຄນົ ເທ່ົາກບັ 13.4% ໃນໄລຍະ 10 ປ . ທ່ ດນິຕອ້ ງໄດຮ້ ບັການຈດັສນັໃຫສ້ ມົ ເຫດສມົຜນົ ແລະ ນາໍໃຊໃ້ຫຖ້ ກືເປົ້າໝາຍ, ປະຢດັມດັທະຍດັ ແລະ ມປ ະສິດທິຜນົສງ , ຮບັປະກນັ ຜນົປະໂຫຍດສະເພາະໜ້າ ແລະ ຍາວນານ, ປກົປກັຮກັສາສ່ິງແວດລອ້ ມ, ຕອບສະໜອງຄວາມ ຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການພດັທະນາປະເທດຊາດ ຕາມທິດສຂ ຽວ ແລະ ຍນືຍງົ, ຍກົສງ ຄນຸ ນະ ພາບທ່ ດນິ ແລະ ຮບັປະກນັທ່ ດນິ . ດງ່ັນນັ້, ກອງປະຊຸມຄບົຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັ ຄງັ້ທ 4 ສະໄໝທ X ເຫັນວາ່ ການເພ່ ມທະວກ ານຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິຕາມກດົໝາຍຢາ່ ງເຂັມ້ ງວດ ແລະ ການປະຕິບດັພນັທະ ໃນການຄມຸ້ ຄອງສິດນາໍ ໃຊທ້່ ດນິຢາ່ ງຖກືຕອ້ ງ. ເຖງິຢາ່ ງໃດກ່ດໍ ໃ ນການປະຕິບດັຕວົຈງິມາຮອດປດັຈຸ

4 ບນັ ເຫັນວາ່ ການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິ ກຍໍ ງັເກດ ມຫ ຼາຍບນັຫາສບັສນົ, ເປັນຕນົ້ ການຫນັປ່ຽນປະເພດທ່ ດນິ ແມນ່ ຍງັບ່ໍໄດປ້ ະຕິບດັຕາມກດົໝາຍຢ່າງເຂັ້ມງວດ, ການສາ້ ງແຜນແມບ່ ດົສນັຈດັທ່ ດິນແຫ່ງຊາດ ແລະ ວາງແຜນນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງຂະແໜງການຍງັບ່ໍທນັສາໍເລັດອນັພາໃຫມ້ ກ ານນາໍໃຊທ້່ ດນິມລ ກັສະ ນະຟມ ເຟືອຍ, ມກ ານຈບັຈອງດນິ -ປ່າສາທາລະນະຢ່າງຊະຊາຍ (ຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັ, ການເພ່ ມທະວ ການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດິນຕາມກດົໝາຍ, ກອງປະຊຸມຄບົຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັ ຄງັ້ທ 4 ສະໄໝທ X). ບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ມເ ນອື້ ທ່ ດນິ 434 ເຮັກຕາ 1,788 ຕາ ແມດັ , ມປ ະຊາກອນປະມານ 3,185 ຄນົ. ຍິງ 2,020 ຄນົ ອາຊບ ສວ່ ນໃຫຍ່ ຂອງປະຊາຊນົບາ້ນສ ເກດ ແມນ່ ເຮັດກະສິກາໍ, ຄາ້ຂາຍ, ສະພາບພື້ນທ່ ຂອງບາ້ນສ ເກດ ແມນ່ ມພ ມ ສນັຖານແມນ່ ຮາບພຽງ ດ ແລະ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ (ດນິ ) ຍງັມຄ ວາມອດຸ ມົສມົບນ ເໝາະແກກ່ ານປກ ພືດຜກັ, ເຂົ້າ ແລະ ຊນ ້ ສດັ. ດ່ງັນນັ້, ຈ່ງຶເປັນແຫຼງ່ ຈາໍໜາ່ ຍພືດຜກັຢພ່ າຍໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແລະ ແຂວງ ອອ້ ມຂາ້ງ. ສະນນັ້, ຈ່ງຶຖວືາ່ ເຂດດງ່ັກາ່ ວເປັນອເ່ ຂົ້າ, ອປ່ າ ຂອງຊາວນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ປດັຈຸ ບນັການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງປະຊາຊນົບາ້ນສ ເກດ ແມນ່ ມອ ດັຕາເພ່ ມຂນຶ້ ຍອ້ ນປະຊາກອນເພ່ ມຂນຶ້ , ການ ຂະຫຍາຍຕວົທາງດາ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ (ການບໍລິການກເໍພ່ ມຂນຶ້ ) ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົໂຄງ ລາ່ ງພື້ນຖານ ແລະ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງປະຊາຊນົບາ້ນສ ເກດ ກຍໍ ງັບ່ໍເປັນລະບຽບເທ່ົາທ່ ຄວນ, ຍງັ ກະແຈກກະຈາຍຢ່ແ ຕລ່ ະບອ່ ນໂດຍຂນຶ້ ກບັເງ່ອືນໄຂຂອງແຕລ່ ະຄອບຄວົ, ບາງບອ່ ນກໄໍ ດປ້ ກຸ ສາ້ງ ທ່ ຢອ່ າໄສຕດິກບັທ່ ດນິອດຸ ສາຫະກາໍ, ປກຸ ສາ້ງທ່ ຢອ່ າໄສຕິດກບັທາງ ແລະ ປກຸ ສາ້ງທ່ ຢອ່ າໄສຕິດກບັ ດນິກະສິກາໍ (ສວນ ແລະ ນາ) ໂດຍສະເພາະບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງ ຈນັ ແມນ່ ໄດມ້ ກ ານຂະຫຍາຍຕວົທາງດາ້ນໂຄງລາ່ ງພື້ນຖານເສດຖະກດິ ເປັນຕນົ້ແມນການຂະຫຍາຍ ່ ເສັ້ນທາງຄມົມະນາຄມົເພ່ ມຂນຶ້ ຕ່ືມ (ເສັ້ນທາງດວ່ ນ ແລະ ຂະຫຍາຍເສັ້ນທາງຫຼວງແຫງ່ ຊາດເລກທ 13 ເໝືອ) ເວົ້າລວມກຄໍ ືພື້ນທ່ ຂອງບາ້ນສເ ກດ ເມອືງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແມນ່ ໄດມ້ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ເຂດບາ້ນສເ ກດ ແມນ່ ຍງັບ່ໍໄດຮ້ ບັການຈດັສນັການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຢາ່ ງຖກືຕອ້ ງເຮັດໃຫບ້ ນັຫາເລ່ືອງທ່ ດນິຍງັພບົເຫັນຫຼາຍໃນສງັຄມົ, ບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ ກເໍປັນເຊ່ັນດຽວກນັກບັເມອືງອ່ືນໆທ່ ຢ່ອ ອ້ ມຂາ້ງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແລະ ມບ ນັຫາກຽ່ ວກບັເລ່ືອງ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຍງັບ່ໍມກ ານແກໄ້ຂເໝາະສມົເປັນຕນົ້ ການສາ້ງແຜນທ່ , ການຈດັສນັທ່ ດນິ , ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຂນັ້ເມອືງ ແລະ ບາ້ນ ແມນ່ ຍງັບ່ໍທນັໄດສ້ າ້ງເປັນແຜນທ່ ລະອຽດ, ບ່ໍທນັມກ ານສຶກສາເຮັດ ໃຫກ້ ານຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິ , ການເກບັພາສ ທ່ ດນິ ແລະ ບນັຫາອ່ືນໆໄດເ້ກດ ຂນຶ້ , ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ເກດ ມ ຜນົກະທບົຕ່ໍການປ່ຽນແປງກບັການຊມົໃຊທ້່ ດນິ ຂອງປະຊາຊນົບາ້ນສ ເກດ ບ່ໍຖກືເປົ້າໝາຍເຮັດໃຫ້

5 ຄນຸ ນະພາບທ່ ດນິຫຸຼດໜອ້ ຍລງົ ຫຼືເພ່ ມຂນຶ້ . ເນອື້ ທ່ ດນິບາງຈດຸ ຍງັມກ ານຄມຸ້ ຄອງໂດຍປະຊາຊນົແຕ່ ບ່ໍມກ ານພດັທະນາພື້ນທ່ ເຮັດໃຫ້ພື້ນທ່ ທາໍການຜະລິດກະສິກາໍຫຸຼດໜ້ອຍຖອຍລງົບວກກບັການຂະ ຫຍາຍຕວົຂອງພນົລະເມອືງນບັມນື້ ບັມກ ານຂະຫຍາຍຕວົເຮັດໃຫເ້ນອື້ ທ່ ປກຸ ສາ້ງເພ່ ມຂນຶ້ , ການບຸກ ລກຸ ພື້ນທ່ ປ່າໄມເ້ພ່ືອຈບັຈອງເປັນກາໍມະສິດສວ່ ນບກຸ ຄນົ ແລະ ການນາໍ ໃຊພ້ ື້ນທ່ ດນິ ບໍລິເວນນາໍ້ທ່ ບ່ໍ ຖືກຕ້ອງກບັລະບຽບຫຼກັ ການ (ບດົສະຫຸຼບ ຂອງບ້ານ ສະບບັ ເລກທ 829/ບ.ສກ, ລງົວນັທ 4.08.2019). ຈາກບນັຫາທ່ ໄດກ້ າ່ ວມາຂາ້ງເທິງແລວ້ ນນັ້ ຜສ້ ກຶສາຈ່ງຶມຄ ວາມສນົໃຈທ່ ຈະທາໍການສກຶສາການ ນາໍ ໃຊທ້່ ດິນຢ່ບ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ເພ່ືອຮບັຮຂ ້ ອບເຂດ, ປະ ເພດການນາໍໃຊທ້່ ດນິຕາ່ ງໆ ເປັນຕນົ້ ແມນ່ 8 ປະເພດທ່ ດນິຄື: ທ່ ດນິກະສິກາໍ, ທ່ ດນິປ່າໄມ,້ ທ່ ດນິບໍ ລິເວນນາໍ້, ທ່ ດນິ ອດຸ ສາຫະກາໍ, ທ່ ດນິ ຄມົມະນາຄມົ, ທ່ ດນິ ວດັທະນະທາໍ, ທ່ ດນິປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງ ກນັຄວາມສະຫງບົ ແລະ ທ່ ດນິ ປກຸ ສາ້ງ. ຂອບເຂດພື້ນທ່ ທ່ ຖກືຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງການ ນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຢ່ບ າ້ນສ ເກດ ເປັນຕນົ້ ແມນ່ ແລວທາງດວ່ ນ ແລະ ແລວທາງລດົໄຟຄວາມໄວສງ . ເພ່ືອ ສາ້ງແຜນທ່ ຈດັສນັ ແລະ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ , ເຂດທ່ ເປັນທ່າແຮງກຽ່ ວກບັເປົ້າໝາຍໃນການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແນໃ່ ສເ່ ຮັດໃຫທ້່ ດນິມກ ານພດັທະນາ ແລະ ປະຊາຊນົມຊ ວ ດິທ່ ດຂ ນຶ້ . 2. ຈດ ຸ ປະສງົຂອງການສກຶສາ 1) ສຶກສາສະພາບການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນຢ່ບ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນ ຫຼວງວຽງຈນັ ໃນປ 2009 ແລະ ປ 2019; 2) ສຶກສາຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ; 3) ແນວທາງໃນການແກໄຂ້ ບນັຫາການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນເພ່ືອກາໍນດົພື້ນທ່ ທ່ ເປັນທ່າ ແຮງໃນການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ເປັນຜນົບວກໃນການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢ່ບ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. 3. ຄາໍຖາມຂອງການສກຶສາ 1) ສະພາບການປ່ຽນແປງນາໍ ໃຊທ້່ ດິນຢ່ ບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ໃນໄລຍະຜາ່ ນມາ ຈນົເຖງິປດັຈບຸ ນັເປັນຄແືນວໃດ?; 2) ຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສເ ກດ ເປັນຄແືນວໃດ?;

6 3) ແນວທາງໃນການແກໄຂ້ ບນັຫາການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນເພ່ືອກາໍນດົພື້ນທ່ ທ່ ເປັນທ່າ ແຮງໃນການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຢບ່ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ມທ ິດທາງແນວໃດ ໃນການແກໄ້ຂ?. 4. ຂອບເຂດຂອງການສກຶສາ 4.1. ຂອບເຂດດາ້ນເນອື້ ໃນ ຜ້ສ ຶກສາໄດທ້ າໍການສຶກສາສະພາບພື້ນທ່ ຢ່ ບາ້ນສ ເກ ດ, ເມອືງນາຊາຍທອງ ເຖິງສະພາບ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຢ່ ບາ້ນສ ເກດ ກຽ່ ວກບັທ່ ດິນ 8 ປະເພດຄື: ທ່ ດນິ ກະສິກາໍ, ທ່ ດິນປ່າໄມ,້ ທ່ ດິນບໍລິ ເວນນາໍ້, ທ່ ດນິອດຸ ສາຫະກາໍ, ທ່ ດນິຄມົມະນາຄມົ, ທ່ ດນິວດັທະນະທາໍ, ທ່ ດນິປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັ ຄວາມສະຫງບົ ແລະ ທ່ ດນິປກຸ ສາ້ງ (ກມົທ່ ດນິ, ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິ , 2003) ຢບ່ າ້ນສ ເກດ , ເມອືງ ນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ໃນຊວ່ ງປ 2009 ທຽບກບັປ 2019, ສຶກສາຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງ 8 ປະເພດ ແລະ ສຶກສາແນວທາງແກໄ້ຂຜນົກະທບົທ່ ບ່ໍດຈ າກການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ວາ່ ມທ ່ ດິນປະເພດໃດແດທ່ ່ ມອ ດັຕາການເພ່ ມຂຶ້ນ ຫຼືຫຸຼດລງົຈາກການປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ດ່ງັກາ່ ວການ ປ່ຽນແປງນໄ ້ດນ້ າໍເອົາຜນົປະໂຫຍດ ຫຼືຜນົເສຍຫາຍມາສບ ່ າ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ ຖາ້ສມົທຽບ ກບັອາດດິ ແລະ ປດັຈບຸ ນັ, ການສຶກສານແ ້ ມນ່ ເພ່ືອເບ່ງິລກັສະນະລວມຂອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໃນໄລຍະ ຜາ່ ນມາກບັປດັຈບຸ ນັວາ່ ມຄ ວາມແຕກຕາ່ ງກນັຫຼາຍໜອ້ ຍປານໃດ. 4.2. ຂອບເຂດດາ້ນສະຖານທ່ ການສຶກສາຄງັ້ນ ້ ແມນ່ ສກຶສາຢພ່ ື້ນທ່ ບາ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. 4.3. ຂອບເຂດດາ້ນເວລາ ການສຶກສາຄງັ້ນແ ້ ມນ່ ສຶກສາການນາໍ ໃຊພ້ ື້ນທ່ ດິນ ຂອງປະຊາຊນົບາ້ນສ ເກດ , ເມອືງນາຊາຍ ທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ, ໃນຊວ່ ງເວລາ ປ 2009 ແລະ ປ 2019 (10 ປ ) ແລະ ໄລຍະລງົເກບັກາໍ ຂໍມ້ ນ ແມນ່ ແຕເ່ ດອືນມງັກອນ 2020 ຫາ ເມສາ 2020. 5. ຜນົປະໂຫຍດທ່ ໄດຮ້ ບັ 1) ໄດຮ້ ເ ້ຖງິສະພາບການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໃນໄລຍະຜາ່ ນມາ ຂອງທ່ ດນິ ແຕລ່ ະປະເພດ ວາ່ ມກ ານປ່ຽນແປງໄປຫຼາຍ ຫຼືໜ້ອຍປານໃດ ເມ່ອືປຽບທຽບກບັ 2 ຊວ່ ງໄລຍະເວລາທ່ ແຕກຕາ່ ງ ກນັ(ປ 2009 ແລະ ປ 2019); 2) ໄດຮ້ ເ ້ຖງິຄວາມແຕກຕາ່ ງການນາໍໃຊທ້່ ດິນ ແລະ ຜນົກະທບົຕາ່ ງໆ ທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢບ່ າ້ນສເ ກດ ປ 2009 ແລະ ປ 2019;

7 3) ຮບັຮເ ້ຖງິແນວທາງໃນການແກໄ້ຂບນັຫາທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນພາຍໃນ ບາ້ນສ ເກດ ພາຍຫຼງັທ່ ເກດ ມກ ານປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃນເຂດບາ້ນສ ເກດ ໂດຍການນາໍ ໃຊ້ ແນວທາງ ແລະ ທິດສະດ; 4) ເປັນຂໍມ້ ນ ໃຫແ້ ກຂ່ ະແໜງການທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງໄດຮ້ ເ ້ຖງິຂອບເຂດພື້ນທ່ , ປະເພດການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຕາ່ ງໆເປັນຕນົ້ ແມນ່ 8 ປະເພດທ່ ດນິ ຄື: ທ່ ດນິ ກະສິກາໍ, ທ່ ດນິ ປ່າໄມ,້ ທ່ ດນິ ບໍລິເວນນາໍ້, ທ່ ດນິ ອດຸ ສາຫະກາໍ, ທ່ ດນິ ຄມົມະນາຄມົ, ທ່ ດນິ ວດັທະນະທາໍ, ທ່ ດນິ ປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ, ທ່ ດນິປກຸ ສາ້ງ ແລະ ອ່ນືໆ; 5) ເປັນຂໍມ້ ນ ສວ່ ນໜ່ຶງໃຫແ້ ກກ່ ະຊວງຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ ແລະ ສ່ິງແວດລອ້ ມ ເພ່ືອເປັນ ບອ່ ນອ ງໃນການນາໍສະເໜ ສາ້ງນຕິ ິກາໍ ແລະ ລະບຽບການຕາ່ ງໆ ໃນການຄມຸ້ ຄອງ-ບໍລິຫານທ່ ດິນ, ການນາໍໃຊ, ້ ການປກົປກັຮກັສາ ແລະ ການພດັທະນາທ່ ດນິ ໃຫມ້ ຄ ວາມຍືນຍງົ.

8 ພາກທ II ທບົທວນເອກະສານ ແລະ ຂອບເຂດແນວຄດ ິ ການສກ ຶສາ ການສຶກສາຄງັ້ນຜ ້ ້ສ ຶກສາໄດທ້ າໍການສຶກສາຄນົ້ ຄວາ້ເອກະສານ, ແນວຄວາມຄິດ, ທິດສະດ ແລະ ການສກຶສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຕາ່ ງໆ ດງ່ັລຸມ່ ນ: ້ 1. ແນວຄວາມຄດິ ແລະ ທິດສະດທ ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ 1.1 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ການຈດັການພື້ນທ່ 1.1.1 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນນນັ້ ແມນ່ ມຮ ບ ແບບການນາໍ ໃຊທ້່ ຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ແຕກຕາ່ ງກນັ ທ່ ດນິ ເປັນຊບັພະຍາກອນທ່ ມຢ າ່ ງຈາໍກດັພາຍໃຕຄ້ ວາມຕອ້ ງການ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດກດິຈະກາໍເທິງໜາ້ ດນິ ທ່ ມຢ ່າງຈາໍກດັ ທງັນມ ້ ນັຂນຶ້ ກບັຄວາມຕອ້ ງການຂອງເຈົ້າຂອງທ່ ດນິ ແລະ ມຄ ວາມຕອງການ ້ ຂອງຜທ້ ່ ຈະນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ທ່ ມຄ ວາມຕອ້ ງການຈະນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໃຫເ້ກດ ປະໂຫຍດສງ ສດຸ , ມຄ ວາມຍືນ ຍງົ ແລະ ມນັຂນຶ້ ກບັແຕລ່ ະເຂດພື້ນທ່ ວາ່ ພື້ນທ່ ນນັ້ຢ່ໃ ນເຂດຕວົເມອືງ, ຊານເມອືງ ຫຼືຊນົນະບດົ. ສະນນັ້, ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແຕລ່ ະເຂດກມໍ ຄ ວາມແຕກຕາ່ ງກນັໄປ, ທາງດາ້ນການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແມນ່ ຕອ້ ງອງ ໃສຄ່ ວາມຕອ້ ງການ ແລະ ຄວາມເໝາະສມົຂອງພື້ນທ່ ດງ່ັກາ່ ວ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງການ ນາໍໃຊທ້່ ດນິກແໍ ຕກຕາ່ ງກນັ ດງ່ັມຫ ຼາຍທາ່ ນທ່ ໄດໃ້ຫຄ້ ວາມໝາຍໄວດ້ ງ່ັລຸມ່ ນ: ້ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໝາຍເຖງິການຊມົໃຊທ້່ ດນິຂອງບກຸ ຄນົ ຫຼືນຕິ ິບກຸ ຄນົ ແລະ ການຈດັ ຕງັ້ລວມທງັການປກົປກັຮກັສາທ່ ດນິ , ການພດັທະນາທ່ ດນິ , ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຍງັໝາຍເຖງິ ຜທ້ ່ ໄດ້ ຮບັສິດນາໍ ໃຊໄ້ດນ້ າໍ ໃຊຖ້ ກືຕອ້ ງຕາມຂອບເຂດສິດຂອງຕນົເຂົ້າໃນເປົ້າໝາຍຕາ່ ງໆຕາມການຈດັສນັ ຂອງລດັ (ຄາໍພນັ ປະວງົວຽງຄາໍ, 2013:13). ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ, ເທັກໂນໂລຢ ແລະ ສະພາບເສດຖະກດິ , ຊ່ຶງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຂຶ້ນ ກບັປດັໄຈ 4 ປະການຄື: ຮບ ແບບພມ ປະ ເທດ, ສະພາບພມ ອ າກາດ, ສ່ິງກ່ສໍ າ້ງອ່ືນໆ ແລະ ການ ນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແຕລ່ ະເພດມຜ ນົທາງກງົ ແລະ ທາງອອ້ ມກບັສະພາບເວດລອ້ ມ (ສາໍນກັງານຄະນະກາໍ ມະການການວໄິຈແຫງ່ ຊາດໄທ, 1991:305). ການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດິນໄວວ້ າ່ ແມນ່ ເພ່ືອສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ເຮົາໃນດາ້ນ ຕາ່ ງໆ ເຊ່ັນ: ໃນດາ້ນກະສິກາໍ, ອດຸ ສາຫະກາໍ, ການຄາ້ ແລະ ທ່ ຢອ່ າໄສ. ສະນນັ້, ການນາໍໃຊປ້ະໂຫຍດທ່ ດນິ ຈ່ງຶມຄ ວາມກຽ່ ວຂອ້ ງກບັກດິຈະກາໍຂອງມະນດຸ ທ່ ມຕ ່ໍທ່ ດນິໃນຜືນນນັ້ໆ (ສມົຊາຍ ເຕສະພມົພນັ, 1979) ຊ່ງຶ

9 ສອດຄອ່ ງກບັການໃຫຄ້ ວາມໝາຍການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງ ສະຖດິ ວດັຊະຣະກດິ ຕິແລະ ເຍົາວະເຣດ ຈນັທະຄດັ ດງ່ັນ: ້ ໄດໃ້ຫຄ້ ວາມໝາຍຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ (Land use) ໝາຍເຖງິ ການນາໍທ່ ດນິມາໃຊ້ ເພ່ືອຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ໃນດາ້ນຕາ່ ງໆເຊ່ັນ: ການກະສິກາໍ, ການຄາ້, ອດຸ ສາ ຫະກາໍ ແລະ ທ່ ຢອ່ າໄສ (ສະຖດິ ວດັຊະຣະກດິຕ,ິ 1982:18). ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໝາຍເຖງິ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຈະແຕກຕາ່ ງກນັອອກໄປເຊ່ັນ: ໃຊເ້ປັນທ່ ຢ່ ອາໄສການກະສິກາໍ, ອດຸ ສາຫະກາໍ, ສະຖານທ່ ພກັຜ່ອນຢ່ອນໃຈ ຫຼືການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ຈະປ່ຽນ ແປງໄປຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ຫຼືສະພາວະຂອງເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ຕະຫຼອດຈນົເຖງິເຕັກ ໂນໂລຊ ຕາ່ ງໆ ການໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິແຕລ່ ະຊະນດິຈະມຜ ນົກະທບົຕ່ໍສ່ິງແວດ ລອ້ ມ ຊ່ງຶການໃຊປ້ ະ ໂຫຍດທ່ ດິນຂນຶ້ ຢ່ ກບັປດັໄຈຫຼກັ 5 ປະການ ຄື: ລກັສະນະພມ ປ ະເທດ, ສະພາບພມ ອ າກາດ, ຄຸນ ສມົບດັຂອງດນິ ແລະ ທ່ ດິນ, ລະບບົການຄມົມະນາຄມົ ແລະ ປດັໄຈໂຄງສາ້ງທ່ ອາໍນວຍຄວາມສະ ດວກ ອິກຢາ່ ງໜ່ຶງສາມາດແບງ່ ລະບບົການຈາໍແນກທ່ ດນິ ໄດເ້ປັນ 2 ປະເພດໃຫຍໆ່ (ດອນຣດົຊະນ ເອມະພນັ, 1988) 1) ການຈາໍແນກຕາມລກັສະນະທາງກາຍະພາບຂອງພື້ນທ່ (Physical Classification of Land) ເປັນການຈາໍແນກຕາມຄນຸ ສມົບດັທາງກາຍະພາບຂອງທ່ ດນິ ເຊ່ັນ: ຈາໍແນກທ່ ດນິຕາມລກັ ສະນະຂອງດນິ , ຈາໍແນກຕາມລກັສະນະພືດພນັເປັນຕນົ້ ການຈາໍແນກປະເພດນເ ້ປັນໄປໃນລກັສະ ນະໃຫຂ້ ໍມ້ ນ ພື້ນຖານກຽ່ ວກບັຄນຸ ສມົບດັທາງກາຍະພາບຂອງທ່ ດນິ ຊ່ງຶຊ ້ໃຫເ້ຫັນວາ່ ຄນຸ ສມົບດັທາງ ກາຍະພາບຂອງທ່ ດນິທ່ ແຕກຕາ່ ງກນັ ຍອ່ ມເຮັດໃຫລ້ ກັສະນະຂອງທ່ ດນິນນັ້ແຕກຕາ່ ງກນັເຊ່ັນກນັ. 2) ການຈາໍແນກຕາມລກັສະນະການໃຊປ້ ະໂຫຍດຂອງພື້ນທ່ (Use Classification of Land) ເປັນການຈາໍແນກທ່ ດນິ ໂດຍອາໄສການໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ເປັນເປົ້າໝາຍສາໍຄນັໃນການຈາໍ ແນກ ເຊ່ັນ: ການຈາໍແນກການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃນປດັ ຈບຸ ນັ (Present Use Classification) ການຈາໍ ແນກຕາມຄວາມສາມາດຂອງທ່ ດິນໃນການໃຊປ້ ະໂຫຍດ (Use Capability Classification) ເປັນ ຕນົ້ ຊ່ຶງການຈາໍແນກທ່ ດນິ ໂດຍພິຈາລະນາເຖງິເລ່ືອງການໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ເປັນຫຼກັສາໍຄນັ ສາ ມາດແປຄວາມໝາຍໄດໃ້ນທາງເສດຖະກດິ ຊ່ງຶແຕກຕາ່ ງຈາກການຈາໍແນກໃນແບບທາໍອິດ ຊ່ງຶບ່ໍໄດ້ ນາໍເອົາຄນຸ ຄາ່ ທາງເສດຖະກດິ ເຂົ້າມາກຽ່ ວຂອ້ ງ. ຄວາມໝາຍຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໄວໃ້ນພດົຈະນານກຸ ມົສບັພມ ສ າດ ເຫັຼ້ມທ 2 ໄວວ້ າ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໝາຍເຖິງ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃຫ້ເກ ດປະໂຫຍດທາງດາ້ນການກະສິກາໍ ແລະ ອ່ືນໆ ເຊ່ັນ: ເປັນພື້ນທ່ ປ່າໄມ,້ ເປັນພື້ນທ່ ທ່ງົຫຍາ້, ເປັນພື້ນທ່ ປກ ຝງັພືດຊະນດິຕາ່ ງໆ, ເປັນພື້ນທ່ ຂດຸ ຄນົ້ ບ່ໍ ແຮ່ ແລະ ນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ເພ່ືອການປກຸ ສາ້ງອາຄານທ່ ຢ່ອ າໄສເປັນຕນົ້ (ຣາຊະບນັດິດ ຕາຍະສະຖານ,

10 1980:48-488) ນອກຈາກນນັ້ ສາໍນກັງານຄະນະກາໍມະການ ການວໄິຈແຫງ່ ຊາດໄທກໃໍ ຫຄ້ ວາມໝາຍ ຂອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິທ່ ແຕກຕາ່ ງກນັໄປຄ:ື ຮບ ແບບການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນຈະປ່ຽນໄປຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ , ເຕັກໂນໂລຊ ແລະ ສະພາບເສດຖະກດິ ຊ່ງຶການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂນຶ້ ຢກ່ ບັປດັໄຈ 4 ປດັໄຈ (ສາໍນກັງານຄະນະກາໍມະ ການການວໄິຈແຫງ່ ຊາດໄທ, 1991:305) 1) ຮບ ແບບພມ ປ ະເທດ (Terrain types); 2) ສະພາບພມ ອ າກາດ (Climatic condition); 3) ສະພາບດນິ (Soil condition); 4) ສ່ິງກ່ສໍ າ້ງອ່ືນໆ (Other infrastructure) ແລະ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແຕລ່ ະປະເພດມຜ ນົ ທງັທາງກງົ ແລະ ທາງອອ້ ມກບັສະພາບສ່ງິແວດລອ້ ມ. ຈາກແນວຄວາມຄິດທ່ ໄດກ້ າ່ ວມານນັ້ນກັສຶກສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ນນັ້ ແມນ່ ມຮ ບ ແບບທ່ ຫຼາກຫຼາຍຈດຸ ປະສງົຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຂອງມະນດຸ ກເໍພ່ືອເຮັດກດິ ຈະກາໍທ່ ເປັນປະໂຫຍດຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ເຮົາ. ສະນນັ້, ຈ່ງຶເຫັນໄດວ້ າ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃຫ້ ເກດ ປະໂຫຍດສງ ສດຸ ແລະ ມຄ ວາມຍືນຍງົນນັ້ ແມນ່ ມຄ ວາມຈາໍເປັນ ແລະ ສາໍຄນັຢ່າງຍ່ິງຕ່ໍມະ ນຸດ. ເພາະ ວາ່ ມະນດຸ ແມນ່ ອາໄສທ່ ດນິ ເພ່ືອສາ້ງເປັນທ່ ຢອ່ າໄສ, ເປັນບອ່ ນທາໍມາຫາກນິ , ເປັນບອ່ ນ ສາ້ງຖະໜນົຫນົທາງເພ່ືອຄວາມສະດວກໃນການຕິດຕ່ໍພວົພນັຊ່ງຶກນັ ແລະ ກນັ. 1.1.2 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການຈດັການພື້ນທ່ ການຈດັສນັພື້ນທ່ ແມນ່ ມຈ ດຸ ປະສງົເພ່ືອກາໍນດົເຂດ, ກາໍນດົປະເພດທ່ ດິນ ແລະ ເປົ້າ ໝາຍການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃຫເໝາະ ້ ສມົກບັເງ່ອືນໄຂ ແລະ ທ່າແຮງຂອງພື້ນທ່ ໃນຂອບເຂດທ່ວົປະເທດ ໃຫເ້ຂົ້າສລ ່ ະບບົ ແລະ ຖກືຕອ້ ງສອດຄອ່ ງກບັນະໂຍບາຍ, ກດົໝາຍ ແລະ ລະບຽບການແນໃ່ ສຈ່ ດັຕງັ້ ຜນັຂະຫຍາຍມະຕຂອງ ິ ຄະນະບໍລິຫານງານສ ນກາງພກັ (ຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັ, ມະຕິສະບບັ ເລກທ 026/ຄບສພ ວາ່ ດວ້ ຍການເພ່ ມທະວ ວຽກງານຄມຸ້ ຄອງ ແລະ ພດັທະນາທ່ ດນິ ໃນໄລຍະໃໝ່ , 2017) ເພ່ືອເຮັດໃຫ້ການຄມຸ້ ຄອງ, ປກົປກັຮກັສາ, ພດັທະນາ ແລະ ນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໄປຕາມທິດຍືນຍງົ ແລະ ສ ຂຽວ, ສາມາດປກົປກັຮກັສາຄວາມອດຸ ມົສມົບນ ຂອງປ່າໄມ້ແລະ ຊ ວະນາໆພນັ, ຮກັສາລະ ບບົນເວດ ິ ວິທະຍາຮກັສາສ່ິງແວດລອ້ ມທາໍມະຊາດ ແລະ ແຫຼງ່ ນາໍ້ ເພ່ືອຕອບສະໜອງໃຫແ້ ກການຜະ ່ ລິດພະລງັງານໄຟຟ້າ; ສ່ງົເສ ມການທ່ອງທ່ຽວທາໍມະຊາດ, ຕອບສະໜອງອາກາດທ່ ສດົໃສ, ສະໜ ອງນາໍ້ນາໍ້ໃຫແ້ ກກ່ ານດາໍລງົຊວ ິດ ແລະ ການຜະລິດສະບຽງອາຫານຂອງປະຊາຊນົລາວບນັດາເຜ່ົາໃຫ້ ມຄວາມ ຍືນຍງົຕະຫຼອດໄປ. ນອກນ ້ການຈດັການພື້ນທ່ ຍງັເປັນການສາ້ງເງ່ອືນໄຂໃນການພດັທະນາທ່ ດນິ ໃຫມ້ ມ ນ ຄາ່ ເພ່ ມຂນຶ້ , ສາ້ງລາຍຮບັຈາກທ່ ດນິ ໃຫຫ້ ຼາຍຂນຶ້ ທງັບ່ໍສ່ງົຜນົສະທ້ອນທາງລບົຕ່ໍລະບບົນິ

11 ເວດວິທະຍາ, ສ່ິງແວດລອ້ ມທາໍມະຊາດ ແລະ ສງັຄມົ (ຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັມະຕິສະບບັ ເລກທ 026/ຄບສພ) ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການຈດັການພື້ນທ່ ເປັນແນວຄວາມຄິດທ່ ຍອມຮບັຄວາມແຕກ ຕາ່ ງລະຫວາ່ ງພື້ນທ່ ຕາ່ ງໆ ທ່ ເປັນຜນົສືບເນ່ອືງມາຈາກຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍະ ພາບຂອງພື້ນທ່ ແຕລ່ ະແຫງ່ ທ່ ບ່ໍຄືກນັ. ແນວຄວາມຄິດນ ້ຈະເນັນ້ ໃຫຄ້ ວາມສາໍຄນັໃນການສຶກສາກຽ່ ວ ກບັຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍະພາບໂດຍເລ່ ມຈາກລະດບັພາກ, ອະນຸພາກ ແລະ ລະດບັພື້ນທ່ ນອ້ ຍໆລງົໄປ ຊ່ຶງມປະ ໂຫຍດເຮັດໃຫ້ເກດ ຄວາມເຂົ້າໃຈເຖງິຂໍຈ້ າໍກດັທ່ ມຢ ່ແ ຕລ່ ະເຂດ ພື້ນທ່ ຫຼືພາກພື້ນ ເພ່ືອມການ ຈດັການພື້ນທ່ ແລະ ມການວາງ ແຜນພດັທະນາພື້ນທ່ ນນັ້ໆ. ຕາມ ແນວຄວາມຄິດນໃນ ້ ປະເທດລາວມທ ່າອຽ່ ງທ່ ຈະເນັນ້ ການປບັປງຸ ຊບັພະຍາກອນ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ການປບັປງຸ ດິນເພ່ືອສາ້ງຄວາມຈະເລ ນເຕ ບໂຕຂອງການຜະລິດທາງການກະສິກາໍ ແລະ ລາຍໄດ້ ໂດຍມການ ລງົທຶນທ່ ໃຫຜ້ ນົທາງເສດຖະກດິທ່ ກມຸ້ ຄາ່ . ອ ງໃສ່ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການແບງ່ ເຂດການຈດັການພື້ນທ່ ນນັ້ ຖືໄດວ້ ່າເປັນສ່ິງ ຈາໍເປັນຢາ່ ງຍ່ິງທ່ ຈະຕອ້ ງຄາໍນງຶເຖງິຄວາມສາມາດໃນການຮອງຮບັຂອງພື້ນທ່ ລວມທງັມກ ານຄວບ ຄມຸ ກດິຈະກາໍຕາ່ ງໆໃນແຕລ່ ະສວ່ ນຂອງພື້ນທ່ ໃຫເ້ໝາະສມົ ແລະ ສອດຄອ່ ງກບັລກັສະນະດນິທ່ ມຢ ່ ສະເພາະໃນແຕລ່ ະສວ່ ນຂອງພື້ນທ່ ເຊ່ິງສາມາດແບງ່ ເຂດຕາ່ ງອອກຄື: ເຂດຫວງຫ້າມ, ເຂດສະ ຫງວນທາໍມະຊາດ, ເຂດເພ່ືອການພກັຜອ່ ນ ແລະ ສຶກສາທາໍມະຊາດ, ການຈດັສນັເນອື້ ທ່ ດນິ ເພ່ືອ ເຂດອດຸ ສາຫະກາໍ, ການຈດັສນັເນອື້ ທ່ ດນິ ເພ່ືອພດັທະນາຕວົເມອືງ ແລະ ຊຸມຊນົ ແລະ ການຈດັສນັ ເນອື້ ທ່ ດນິ ເພ່ືອການກະສກິ າໍ (ອານສຸ ອນ ຄນຸ ສມົບດັ, 2015:8). ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການຈດັການພື້ນທ່ ເປັນແນວນຄວາມຄິດທ່ ຍອ່ ມຮບັຄວາມແຕກ ຕາ່ ງລະຫວາ່ ງພື້ນທ່ ຕາ່ ງໆ ທ່ ເປັນຜນົສືບເນ່ອືງມາຈາກຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍ ຍະພາບຂອງພື້ນທ່ ແຕລ່ ະແຫງ່ ທ່ ບ່ໍຄືກນັ. ແນວຄວາມຄິດນຈ ້ ະເນັນ້ ໃຫເ້ຫັນຄວາມສາໍຄນັໃນການສຶກ ສາກຽ່ ວກບັຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍຍະພາບໂດຍເລ່ ມຈາກລະດບັພາກ, ອະນຸ ພາກ ແລະ ລະດບັພື້ນທ່ ນອ້ ຍໆລງົໄປ ເຊ່ງິມປ ະໂຫຍດເຮັດໃຫເ້ກດ ຄວາມເຂົ້າໃຈເຖງິຂໍຈ້ າໍກດັທ່ ມຢ ່ ແຕລ່ ະເຂດພື້ນທ່ ຫຼືພາກພື້ນ ເພ່ືອມກ ານຈດັການພື້ນທ່ ແລະ ມກ ານວາງແຜນພດັທະນາພື້ນທ່ ນນັ້ໆ (David Rossiter, 1994 ອາ້ງໃນ ຄາໍພອນ ອນິທິພອນ, 2013:31). ຈາກແນວຄວາມຄິດນນ ້ ກັສຶກສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການຈດັ ການພື້ນທ່ ຈະເນັນ້ ໃຫເ້ຫັນຄວາມສາໍຄນັໃນການສຶກສາກຽ່ ວກບັຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງ ກາຍຍະພາບໂດຍເລ່ ມຈາກລະດບັພາກ, ອະນພຸ າກ ແລະ ລະດບັພື້ນທ່ ນອ້ ຍໆລງົໄປ ເຊ່ິງມປ ະ ໂຫຍດເຮັດໃຫ້ເກດ ຄວາມເຂົ້າໃຈເຖງິຂໍ້ຈາໍກດັທ່ ມຢ ່ ແຕລ່ ະເຂດພື້ນທ່ ຫຼືພາກພື້ນການປບັປງຸ ຊບັ

12 ພະຍາກອນ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ການປບັປງຸ ດນິ ເພ່ືອສາ້ງຄວາມຈະເລ ນເຕ ບໂຕຂອງການຜະລິດ ທາງການກະສກິ າໍ ແລະ ລາຍໄດໂດຍ ້ ມການ ລງົທຶນທ່ ໃຫຜ້ ນົທາງເສດຖະກດິທ່ ກມຸ້ ຄາ່ , ຍງັເປັນການ ສາ້ງເງ່ອືນໄຂໃນການພດັທະນາທ່ ດນິ ໃຫມ້ ມ ນ ຄາ່ ເພ່ ມຂນຶ້ , ສາ້ງລາຍຮບັຈາກທ່ ດນິ ໃຫຫ້ ຼາຍຂນຶ້ ທງັບ່ໍ ສ່ງົຜນົສະທອ້ ນທາງລບົຕ່ໍລະບບົນເິວດວທິ ະຍາ, ສ່ງິແວດລອ້ ມທາໍມະຊາດ ແລະ ສງັຄມົ. 1.1.3 ແນວຄວາມຄິດການຈດັການພື້ນທ່ ເພ່ືອການພດັທະນາ ທິດສະດກ ານຈດັການພື້ນທ່ ແມນ່ ການອະທິບາຍປາກດົການໃນການຈດັການພື້ນທ່ ຂອງ ປະຊາກອນໂດຍອ ງໃສຫ່ ຼກັການ ແລະ ເຫດຜນົທ່ ສະແດງເຖງິຄວາມສາໍພນັແຕລ່ ະອງົປະກອບຂອງ ການຈດັການພື້ນທ່ ນນັ້ຈນົສາມາດອະທິບາຍປາກດົການເທິງພື້ນທ່ ໃນອະນາຄດົໄດ. ້ ທິດສະດ ການ ຈດັການພື້ນທ່ ມສ ວ່ ນກຽ່ ວພນັກບັຫຼາຍແນວຄວາມຄິດທ່ ຢາກພດັທະນາພື້ນທ່ ໃຫຈ້ ະເລ ນທາງດາ້ນເສດ ຖະກິດ, ສງັຄມົ ແລະ ວດັທະນະທາໍເພ່ືອຕອບສະໜອງຈດຸ ມຸງ່ ໝາຍດ່ງັກາ່ ວຈາໍເປັນຕອ້ ງຕ ຖອຍ ຄວາມທກຸ ຍາກຂອງປະຊາກອນໃນແຕລ່ ະເຂດອອກໄປໃຫໄ້ ດມ້ ດ ່ງັນ: ້ ກຽ່ ວກບັການຈດັການພື້ນທ່ ເປັນທ່ ຍອມຮບັຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງພື້ນທ່ ຕາ່ ງໆທ່ ເປັນຜນົສືບເນ່ອືງມາຈາກຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍະພາບຂອງພື້ນທ່ ແຕລ່ ະແຫງ່ ທ່ ບ່ໍຄືກນັ, ຈະເນັນ້ ໃຫຄ້ ວາມສາໍຄນັໃນການ ສຶກສາກຽ່ ວກບັຊບັພະຍາກອນ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍະພາບໂດຍເລ່ ມຈາກລະດບັພາກ ແລະ ລະດບັພື້ນທ່ ນອ້ ຍໆລງົໄປເຊ່ິງມປ ະໂຫຍດເຮັດໃຫເ້ກດ ຄວາມເຂົ້າໃຈເຖງິຂໍຈ້ າໍກດັທ່ ມຢ ່ແ ຕລ່ ະເຂດ ພື້ນທ່ ຫຼືພາກພື້ນເພ່ືອມກ ານຈດັການພື້ນທ່ ແລະ ມກ ານວາງແຜນພດັທະນາພື້ນທ່ ນນັ້ໃນປະເທດ ລາວມທ ່າອຽ່ ງເນັນ້ ໃສກ່ ານປບັປງຸ ຊບັພະຍາກອນໂດຍສະເພາະແມນ່ ການປບັປງຸ ດນິ ເພ່ືອສາ້ງຄວາມ ຈະເລ ນເຕ ບໂຕຂອງການຜະລິດດາ້ນການກະສິກາໍ ແລະ ລາຍໄດໂ້ດຍມກ ານລງົທຶນທ່ ໃຫຜ້ ນົທາງ ເສດຖະກດິທ່ ຄມຸ້ ຄາ່ (ຄາໍພອນ ອນິທິພອນ, 2014:18-19). ການພດັທະນາໝາຍເຖງ ຄວາມຈະເລ ນກາ້ວໜາ້ໂດຍທ່ວົໄປເຊ່ັນ: ການພດັທະນາໜວ່ ຍ ງານຊຸມຊນົ ຫຼືປະເທດ ຊ່ງຶເຮັດໃຫສ້່ ງເຫ່ົຼານດ ້ ຂ ນຶ້ : ມຄ ວາມຈະເລ ນຂນຶ້ ຕອບສະໜອງຕາມຄວາມ ຕອ້ ງການຂອງຄນົສວ່ ນໃຫຍໄ່ ດດ້ ຍ ່ິງຂນຶ້ ຫຼືອາດຈະເວົ້າໄດວ້ າ່ ການພດັທະນາເປັນຂະບວນການຂອງ ການເຄ່ືອນໄຫວຈາກສະພາບດອ້ ຍການພດັທະນາໄປສສ ່ ະພາບທ່ ມກ ານພດັທະນາ ຫຼືເວົ້າອ ກຢ່າງ ໜ່ຶງວາ່ ການພດັທະນາເປັນຂະບວນການທ່ ປ່ຽນແປງຢສ່ ະເໜ ຢາ່ ງບ່ໍຢດຸ ນງ ້. ລກັສະນະຂອງການພດັທະນາ ເປັນການປ່ຽນແປງສ່ິງທ່ ເກດ ຂນຶ້ ແລະ ການປ່ຽນແປງ ນນັ້ຈະຕອ້ ງເປັນໄປໃນທາງທ່ ດຂ ນຶ້ ກວາ່ ສະເດມ ທ່ ເປັນຢ່ ຊ່ງຶສາມາດວິເຄາະລກັສະນະຂອງການພດັ ທະນາຈາກແນວທາງທງັ 3 ດາ້ນຄື: ດາ້ນຄວາມກາ້ວໜ້າ, ດາ້ນການວາງແຜນເພ່ືອໃຫເ້ກດ ຄວາມ ຈະເລ ນ ແລະ ດາ້ນວທິ ການໃນການດາໍເນນ ການພດັທະນາ.

13 ການວາງແຜນພດັທະນາພື້ນທ່ ແລະ ການວາງແຜນພດັທະນາເຂດການຄາ້ມເ ປົ້າໝາຍ ໃນການຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການໃນການວາງແຜນຂອງພື້ນທ່ ສະເພາະຊ່ຶງຕອ້ ງມກ ານສຶກສາ ໃນເລ່ືອງຕາ່ ງໆທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງດງ່ັນ: ້ 1) ສະພາບແວດລອ້ ມຂອງພື້ນທ່ ເຊ່ັນ: ຂະໜາດຂອງພື້ນທ່ ບໍລິເວນອອມຮອບ ແລະ ້ ຮບ ແບບຂອງການເຊ່ອືມໂຍງ; 2) ແຜນຫຼືລາຍການເຊ່ັນ: ທາງດາ້ນການເງນິ , ການປກົຄອງ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງ ຄນົໃນພື້ນທ່ ທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງກບັຮບ ແບບການພດັທະນາທ່ ຕອ້ ງການ; 3) ສະພາບຂອງພື້ນທ່ ທ່ ສຶກສາ, ວິວດັທະນາການ, ຮບ ແບບທາງກາຍຍະພາບອ່ືນໆ ທ່ ສາມາດນາໍ ໄປສ ຄ່ ວາມເຂົ້າໃຈຕ່ໍການວາງແຜນພດັທະນາ. ນອກຈາກນແ ້ ຜນ ແລະນະໂຍບາຍ ທ່ ນາໍສະເໜ ຄວນສະແດງໃຫເ້ຫັນເຖງິຄວາມຕອ້ ງການໃນການນາໍໃຊທ້່ ດນິ , ໂຄງຂາ່ ຍຄມົມະນາຄມົ, ສາທາລະນຸປະໂພກ ແລະ ສາທາລະນຸປະໂຫຍດ ແລະ ທ ວທດັສະພາບແວດລອ້ ມໃນອະນາຄດົ (ນຸດຊະຈຣ, 1997) ບກຸ ຄນົທ່ ໄດຮ້ ບັຜນົກະທບົ ແລະ ມສ ວ່ ນຮວ່ ມໃນການວາງແຜນຄື: ປະຊາຊນົ, ເຈົ້າ ຂອງສິດນາໍໃຊທ້່ ດນິ , ເຈົ້າຂອງຮາ້ນຄາ້ ແລະ ນກັລງົທຶນ. ຈ່ງິຄວນມກ ານສອບຖາມຄວາມຄິດເຫັນ ເພ່ືອຂໍຄວາມຄິດເຫັນ ເພ່ືອໃຫບ້ ກຸ ຄນົຕາ່ ງໆທ່ ໄດຮ້ ບັຜນົກະທບົ ໃຫຄ້ ວາມໄວວ້ າງໃຈຕ່ໍແຜນຊ່ຶງນາໍ ມາສກ ່ ານວາງແຜນທ່ ປະສບົຜນົສາໍເລັດໃນອະນາຄດົ (ນຸດຊະຈຣ (1997). ຫຼກັການໃນການພດັທະນາພື້ນທ່ ເຂດການຄາ້ໃນຕວົເມອືງເຊ່ງິມທ ງັໝດົ 8 ຫຼກັການດງ່ັ ລຸມ່ ນ: ້ 1) ໃຫຄ້ ວາມສາໍຄນັໃນການເຮັດວຽກຮວ່ ມກນັ ລະຫວາ່ ງພກັລດັ ແລະ ພາກເອກະຊນົ ໂດຍໃຫມ້ ໜ າ້ທ່ ໃນການບໍລິຫານຈດັການພື້ນທ່ ໃນເລ່ືອງຂອງການສ່ງົເສ ມກດິຈະກາໍ ແລະການປບັ ປງຸ ການບໍລິການສາທາລະນະຕາ່ ງໆພາຍໃນພື້ນທ່ ; 2) ການກາໍນດົວິໄສທດັ ຫຼືແຜນໃນການພດັທະນາ ໂດຍຕອ້ ງກຽ່ ວຂອ້ ງທງັທາງດາ້ນ ກາຍຍະພາບ, ເສດຖະກດິແລະສງັຄມົ ລວມເຖງິບດົບາດທ່ ສາໍຄນັຂອງພື້ນທ່ ; 3) ໃຫເ້ຂດການຄາ້ທ່ ຫຼາກຫຼາຍ ຊ່ງຶໜາ້ທ່ ຫຼືບດົບາດເບື້ອງຕນົ້ ໃນເຂດການຄາ້ ເປັນບດົ ບາດທາງດາ້ນການຄາ້ ແລະ ການບໍລິການ ໂດຍຄວນໃຫມ້ ໜ າ້ທ່ ທາງດາ້ນ ອ່ືນໆເຊ່ັນ: ມກ ານນາໍ ໃຊທ້່ ດນິຂອງລດັ ແລະ ສ່ງົເສມ ກດິຈະກາໍທ່ ກຽ່ ວກບັຄວາມບນັເທ ງເປັນຕນົ້ ເພ່ືອເປັນແຮງດງຶດດ ໃຫ້ ປະຊາຊນົເຂົ້າມາໃນພື້ນທ່ ; 4) ໃຫນ້ າໍເອົາພື້ນທ່ ທ່ ມຄ ນຸ ຄາ່ ທາງດາ້ນວດັທະນະທາໍ ແລະ ປະຫວດັສາດມາເປັນຈດຸ ເດ່ັນໃນການພດັທະນາໂດຍການສະຫງວນ ແລະ ການບາໍ ລຸງຮກັສາອາຄານເກ່ົາທ່ ມຄ ຸນຄາ່ ທາງ ດາ້ນປະຫວດັສາດເນ່ອືງຈາກອາຄານເຫ່ົຼານ ້ສາມາດສະແດງໃຫເ້ຫັນວດັທະນະທາໍທ່ ເກ່ົາແກຂ່ ອງ ພື້ນໄດເ້ປັນຢາ່ ງດ;

14 5) ໃຫມ້ ກ ານເປ ດພື້ນທ່ ແຄມແມນ່ າໍ້ເປັນພື້ນທ່ ໂລງ່ ແລະ ເຊ່ອືມຕ່ໍກບັຖະໜນົສາຍຫຼກັ ພາຍໃນເມອືງທ່ ສາມາດເຂົ້າເຖງ ພື້ນທ່ ແຄມແມນ່ າໍ້ໄດຢ້ າ່ ງງາ່ ຍດາຍ; 6) ໃຫມ້ ທ າງຍາ່ ງທ່ ສາມາດນາໍໃຊໄ້ດຢ້ າ່ ງມປ ະສິດທິພາບ ໂດຍສາມາດນາໍໃຊເ້ສັ້ນທາງ ຍາ່ ງເປັນເສັ້ນທາງທ່ ເຊ່ືອມຕ່ໍກບັພື້ນທ່ ອ່ືນໆ ໂດຍການສາ້ງທາງຍາ່ ງໃຫມ້ ຄ ວາມສະດວກສະບາຍ, ຄວາມປອດໄພ ແລະ ມສ ່ງິອາໍນວຍຄວາມສະດວກຕາ່ ງໆ; 7) ສາ້ງແນວທາງໃນການອອກແບບພດັທະນາພື້ນທ່ ເຂດການຄາ້ ໂດຍການກາໍນດົເຖງິ ລກັສະນະການຟື້ນຟຮ ບ ແບບອາຄາເດ ມ ແລະ ການກ່ສໍ າ້ ງອາຄານໃໝ່ໃຫມ້ ຄ ວາມສອດຄອ່ ງກນັ ເຊ່ັນ: ການກາໍນດົໄລຍະຖອຍລດົ ແລະ ການຕດິ ຕງັ້ປ້າຍໂຄສະນາເປັນຕນົ້ ໂດຍແນວທາງດງ່ັກາ່ ວ ອອກມາໃນຮບ ແບບຂອງຂໍກ້ າໍນດົກດົໝາຍຕາ່ ງໆ. 8) ການຈດັພື້ນທ່ ຈອດລດົທ່ ບ່ໍຈາໍເປັນບ່ໍຄວນໃຫ້ກວາ້ ງຂວາງເກນ ໄປຈະເຮັດໃຫ້ເກ ດ ການນາໍໃຊບ້່ໍມຄ ວາມຄມຸ້ ຄາ່ (ນຸດຊະຈຣ, 1997). ຈາກແນວຄວາມຄິດນນ ້ ກັສຶກສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ການຈດັການພື້ນທ່ ເພ່ືອການ ພດັທະນາການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແມນ່ ການພດັທະນາພື້ນທ່ ໃຫມ້ ຄ ວາມແທດເໝາະກບັການໃຊປ້ ະໂຫຍດ ດາ້ນຕາ່ ງໆ ເປັນແນວຄວາມຄິດທ່ ຍອມຮບັຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວາ່ ງພື້ນທ່ ຕາ່ ງໆ ທາງຊບັພະຍາ ກອນທາໍມະຊາດ ແລະ ລກັສະນະທາງກາຍຍະພາບຂອງພື້ນທ່ ຈາກລະດບັພາກ, ອະນຸພາກ ແລະ ລະດບັພື້ນທ່ ນອ້ ຍໆລງົ. 1.2 ແນວຄວາມຄິດການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງ ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ຈາກປ 1899 ຫາ 1999, ການສຶກ ສາຄງັ້ນມ ້ ຈ ດຸ ມງຸ້ໝາຍເພ່ືອສຶກສາວິວດັທະນາການການຂະຫຍາຍຕວົຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ລະ ຫວາ່ ງປ 1899 ຫາ 1999 ໂດຍໃຊຂ້ ໍມ້ ນ ແຜນທ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິທ່ ໄດຈ້ າກແຜນທ່ ຜງັເມອືງ, ພາບ ຈາກດາວທຽມ ແລະ ຂໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງນາໍຂໍມ້ ນ ມາວິເຄາະໃນລກັສະນະປະຫວດັພມ ສ າດບນົ ພື້ນຖານການສງັເກດ ແລະ ວິເຄາະຫາການປ່ຽນແປງການໃຊທ້່ ດນິ ໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ທ່ ໄດ້ ຈາກການຊອ້ ນທບັແຜນທ່ ໃນແຕລ່ ະຊວ່ ງເວລາຕາມລາໍດບັ. ຜນົການສຶກສາພບົວາ່ ບໍລິເວນນະຄອນ ຫຼວງວຽງຈນັໃນລະຫວາ່ ງປ 1899 ທ່ ຢຕ່ ິດແຄມແມນ່ າໍ້ຂອງ ແລະ ມຂ ອບເຂດຢລ່ ະຫວາ່ ງຫວ້ ຍນາໍ້ ປ່າສກັ ໄປຫາວດັຫໍພະແກວ້ ຕວົເມອືງເກອືບທກຸ ຕາໍແໜ່ງມຄ ວາມສາໍພນັກບັແມນ່ າໍ້ຂອງຢ່າງຫຼວງ ຫຼາຍ ແລະ ບ່ໍມຕ າໍແໜງ່ ໃດຫາ່ ງຈາກແມນ່ າໍ້ຂອງກາຍ 400 ແມດັ , ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັມຮ ບ ຮາ່ ງ ຍາວໄປຕາມລວງແມນ່ າໍ້ຂອງ ແລະ ມສ ນ ກາງຂອງເມອືງຢບ່ ໍລິເວນກຸມ່ ວດັກາງ, ວດັຈນັ, ວດັອງົຕື້ ແລະ ສະຖານທ່ ລາຊະການຢ່ຕ ິດກນັ. ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງເກດ ຂນຶ້ ໂດຍອອ້ ມສນ ກາງດ່ງັກາ່ ວ. ມາເຖງິ 1930 ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົຫຼາຍຂຶ້ນທາງດາ້ນເໜືອຈດຸ ຖະໜນົຂນຸ ບລ ມົ ແລະ ໄດຂ້ ະຫຍາຍເປັນລວງຍາວເພ່ ມຫຼາຍທາງດາ້ນທິດຕາເວັນຕກົຕາມລວງແມນ່ າໍ້ຂອງການໃຊທ້່

15 ດນິແຕລ່ ະປະເພດໃນບໍລິເວນສນ ກາງເມອືງເລ່ ມມປ ະປນົກນັ. ພາຍຫຼງັ 1930 ມກ ານກ່ສໍ າ້ງເສັ້ນທາງ ຈາກເຂດສນ ກາງເມອືງອອກໄປຍງັເຂດຊານເມອືງຫຼາຍຂນຶ້ . ຊຸມຊນົເລ່ ມຂະຫຍາຍຕວົໄປຕາມລວງ ຂອງຖະໜນົ. ມາຮອດ 1966 ຮ ບແບບການຂະຫຍາຍຕວົຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັໄດປ້ ່ຽນແປງໄປ ຈາກຮບ ເດມ ທ່ ມຄ ວາມສາໍພນັກບັລວງແມນ່ າໍ້ຂອງກາຍເປັນຮບ ແບບການຂະຫຍາຍຕວົທ່ ສາໍພນັທງັ ກບັລວງແມນ່ າໍ້ຂອງ ແລະ ລວງເສັ້ນທາງຕດັໃໝ່ . 1981 ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັຍງັຄງົຮບ ແບບ ແລະ ທິດທາງການຂະຫຍາຍຕວົສາໍພນັກບັແລວເສັ້ນທາງ ແລະ ແລວແມນ່ າໍ້ຂອງແຕມ່ ກ ານນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ ໜາແໜນ້ ແລະ ຂະຫຍາຍເປັນບໍລິເວນກວ້ າງເພ່ ມຂນຶ້ ໂດຍສະເພາະການຂະຫຍາຍຕວົຂອງພື້ນທ່ ປຸກສາ້ງໄປທາງທິດເໜືອ, ທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກສຽ່ ງໃຕຂ້ ອງເມອືງບນັດາເສັ້ນ ທາງໃຫຍ່ ແລະ ເສັ້ນທາງນອ້ ຍຕາ່ ງໆ ໄດຮ້ ບັການກ່ສໍ າ້ງຂນຶ້ ເປັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເຮັດໃຫມ້ ຕ າໜ່າງ ຂອງເສັ້ນທາງໜາແໜນ້ ຫຼາຍຂນຶ້ ແລະ ຮບ ຮາ່ ງຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັໄດຮ້ ບັການພດັທະນາເປັນ ແບບຮບ ສຽ້ວ 1999 ການໃຊທ້່ ດນິ ປະເພດທ່ ຢ່ອ າໄສໜາແໜນ້ ທ່ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົເພ່ ມຂນຶ້ ເປັນຢ່າງ ຫຼວງຫຼາຍຢໃ່ ນເຂດພື້ນທ່ ທາງດາ້ນທິດເໜືອ, ທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕຂ້ ອງ ຕວົເມອືງ. ສວ່ ນການຂະຫຍາຍຕວົຂອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ໃນອານາຄດົມແ ນວໂນມ້ ການຂະ ຫຍາຍຕວົໃນລກັສະນະເພ ້ມຄວາມໜາແໜນ້ ໄປທາງທິດເໜືອ, ທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດຕາເວັນ ອອກສຽງໃຕຂ້ ອງເມອືງຫຼາຍກວາ່ ການຂະຫຍາຍຕວົໄປທາງທິດອ່ນືໆ (ບນຸ ທະວ ສໍສາໍພນັ, 2000) ແນວຄວາມຄດິກຽ່ ວກບັເມອືງແບບວວິດັທະນາການໄວດ້ ງ່ັນ: ້ ຂນັ້ຕນົ້ຊວ ດິລວມໝຂອງ ່ ມະ ນຸດ ແມນ່ ເລ່ ມຈາກຊຸມຊນົຂະໜາດນອ້ ຍ ທ່ ປະກອບກດິຈະກາໍທ່ວົໄປ ຄາ້ຍຄືກນັແຕລະ່ ຊຸມຊນົໄດມ້ ການດາໍລງົຊ ວິດຢ່ຢ ່າງໂດດດຽ່ ວຈນົກະທ່ງັເມ່ອືມປະ ຊາກອນເພ່ ມຫຼາຍຂນຶ້ ແລະ ມການ ພດັທະນາ ທາງດາ້ນເຕັກໂນໂລຊຕ າ່ ງໆເພ່ ມຫຼາຍຂນຶ້ ໂດຍສະເພາະເທັກໂຕໂລຊດ າ້ນການຄມົມະນາຄມົຂນົສ່ງົ ແລະ ການສ່ືສານທ່ ສ່ງົຜນົໃຫ້ເມອືງຂະໜາດນອ້ ຍດ່ງັກາ່ ວໄດຂະ້ ຫຍາຍອອກໄປ ແລະ ພດັທະນາ ຂນຶ້ ຈນົກາຍເປັນເມອືງຂະໜາດໃຫຍ່ . ນອກຈາກນ ້ກດິຈະກາໍທາງດາ້ນການຄາ້, ການລງົທຶນ ແລະ ເຮັດທຸລະກາໍທາງການເງນິ ກເໍປັນກດິ ຈະກາໍສາໍຄນັທ່ ເຮັດໃຫເ້ມອືງມການ ຂະຫຍາຍຕວົເປັນເມອືງ ໃຫຍ່ (ວໄລິ ວງົສບືຊາດ, 1994:7-8) ປດັໄຈສາໍຄນັທ່ ກ່ໃໍ ຫເ້ກດ ການຂະຫຍາຍຕວົຂອງເມອືງແມນ່ ປະກອບດວ້ ຍ 5 ປດັໄຈດ່ງັ ລຸມ່ ນ: ້ 1) ການມອຸດ ສາຫະກາໍ ແລະ ສາຂາການຜະລິດຫຼາກຫຼາຍຊະນດິປາກດົຢໃນ່ ເມອືງ; 2) ການລງົທຶນດາ້ນໂຄງລາ່ ງພື້ນຖານຢໃນ່ ເຂດຕວົເມອືງ ເປັນຈາໍນວນມະຫາສານເຮັດ ໃຫຕ້ ນົ້ ທຶນຂອງການບໍລິຫານສາທາລະນະດ່ງັກາ່ ວມລາ ຄາຖກືພໍທ່ ຈະດງຶຫວົໜ່ວຍການຜະລິດທ່ ສາໍ ຄນັ ແລະ ປະຊາກອນເອົາໄວໃນ້ ເຂດເມອືງ;

16 3) ເມ່ອືຕວົເມອືງມການ ຂະຫຍາຍຕວົໃຫຍຂ່ ນຶ້ ຊບັພະຍາກອນມະນຸດຈາໍນວນຫຼາຍຈະ ຖກືໃຊໃນ້ ວຽກງານການຜະລິດ-ບໍລິການປະເພດຕາ່ ງໆ ຊ່ງຶເທ່ົາກນັກບັເປັນການສາ້ງອຸປະສງົສາໍລບັ ການບໍລການ ິ ເຫ່ົຼານນັ້ຢໃນ່ ຕວົເອງໂດຍອາໄສການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນ ແລະ ລາຍໄດ;້ 4) ເມອືງໃຫຍມ່ ຄວາມ ໄດປຽບ ້ ທາງດາ້ນຂະໜາດໃນການຂະຫຍາຍ ຫຼືກ່ໃໍ ຫເ້ກດ ອຸດ ສາຫະກາໍໃໝໆ່ ໄດງ້າ່ ຍກວາ່ ເມອືງນອ້ ຍ; 5) ລະບບົອາໍນາດທາງການເມອືງມກັໃຫ້ຄວາມສາໍຄນັແກເ່ ມອືງໃຫຍຫ່ ຼາຍກວາ່ ເມອືງ ນອ້ ຍ (ທອມສນັ (ປະຈກັ ສະກຸນຕະລກັ, 1988:93) ອາ້ງອ ງຈາກ Thomson, 1985. A Preface to Urban Economics p.21-24) ລກັສະນະການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງຮ ບດາວນ ້ແມນ່ ເມອືງຈະມການ ຂະຫຍາຍຕວົອອກ ຈາກຈຸດສ ນກາງເມອືງໄປສຮອບນອກ ່ ຕາມເສັ້ນທາງຄມົມະນາຄມົທ່ ເປັນເສັ້ນສ ນກາງເມອືງ (CBD) ຈະເປັນສ ນລວມເສັ້ນທາງຄມົມະນາຄມົ. ຄວາມຈະເລ ນຈະອອກຈາກສ ນກາງເມອືງໄປສຮອບນອກ ່ ໃນຫຼາຍທິດທາງຄາ້ຍໆຮ ບດາວ ຫຼືນວ ້ ມ. ື ເສັ້ນທາງຄມົມະນາຄມົເຫ່ົຼານຈະ ້ ເປັນໂຕເຊ່ືອມໂຍງລະ ຫວາ່ ງສ ນກາງເມອືງ ແລະ ນອກເມອືງ. ການຂະຫຍາຍຕວົແບບນຈະ ້ ເຮັດໃຫເ້ມອືງກາຍເປັນຕວົ ເມອືງຂະໜາດໃຫຍ່ ຫຼືມະຫານະຄອນ (ສມົໄຊ ສວິບ ນິ , 1998:16) 1) ສ ນກາງເຂດທຸລະກດິ ; 2) ແຫຼງ່ ທ່ ຢອາ່ ໄສຊ່ງຶເປັນແຫຼງ່ ເສ່ອືມໂຊມ ແລະ ມການ ປ່ຽນແປງຕະຫຼອດເວລາ; 3) ເຂດທ່ ຢອາ່ ໄສຂອງຊາວຜອອກ ້ ແຮງງານ; 4) ເຂດທ່ ຢອາ່ ໄສຂອງຊນົຊນັ້ກາງ; 5) ແຫຼງ່ ທ່ ຢອາ່ ໄສຂອງຊນົ້ຊນັ້ສ ງ ແລະ ຊນົຊນັ້ກາງຫາສ ງ. ຮບ ທ 1 ທິດທິດສະດຂ ະຫຍາຍຕວົເມອືງແບບຮບ ດາວ (Star Shape Theory)

17 ເຖງິຮ ບແບບການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງວາ່ ມຢ ໃນ່ 4 ຮ ບແບບ (ສມົໄຊ ສວິບ ນິ , 1998). 1) ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງໃນແບບເປັນຮ ບວງົກມົ; 2) ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງໃນແບບເປັນຮ ບດາວ; 3) ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງໃນແບບເປັນໄປຕາມແກນລດັສະໝ ; 4) ການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງໃນແບບມສ ນ ກາງທຸລະກດິ . ຈາກແນວຄວາມຄິດຂາ້ງເທິງນກັສຶກສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ຮ ບແບບທາໍອິດແມນ່ ສອດ ຄອ່ ງກບັທິດສະດກ ຽ່ ວຂອ້ ງກບັທິດສະດດ າ້ນລຸມ່ , ຊ່ຶງເປັນແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັການຂະຫຍາຍຕວົ ເມອືງໃນແບບເປັນໄປຕາມແກນລດັສະໝ (Radial Corridor Pattern) ແລະ ມເ ນອື້ ໃນສາໍຄນັດງ່ັລຸມ່ ນ: ້ ການພດັທະນາເມອືງກມໍ ກັຈະເກດ ຂນຶ້ ໄປຕາມແນວເສັ້ນທາງການຂນົສ່ງົທງັພາຍໃນ ແລະ ລະ ຫວາ່ ງຕວົເມອືງທ່ ຢພາຍ ່ ໃນຕວົເມອືງຮ ບແບບຂອງການພດັທະນາ ແມນ່ ປະກດົເຫັນຢຕາມ ່ ແຄມຖະ ໜນົ ແລະ ເສັ້ນທາງແລນ່ ລດົໂດຍສານປະຈາໍທາງ. ສວ່ ນລະຫວາ່ ງຕວົເມອືງການຂະຫຍາຍຕວົຂອງ ເມອືງ ແມນ່ ຈະຂະຫຍາຍຕາມແລວທາງທງັສອງຂາ້ ງທາງ ແລະ ເສັ້ນທາງການຂນົສ່ງົທາງນາໍ້ ເຊ່ັນ: ແມນ່ າໍ້ລາໍ ຄອງ, ເຂດທຸລະກດິ ທ່ ສາໍຄນັ ເຮັດໃຫ້ການເຊ່ືອມໂຍງທາງທຸລະກດິ ມຄ ວາມຫຼາກ ຫຼາຍ ແລະ ມການ ພດັທະນາຄຂະ ່ ໜານໄປຕາມເສັ້ນທາງຄມົມະນາຄມົຂນົສ່ງົສາຍຫຼກັອອກໄປທຸກ ທິດທາງ. 1.3 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັປດັໄຈຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຈາກພື້ນທ່ ຜະລິດກະສກິ າໍມາແຕເ່ ດມ ມຜ ນົກະທບົຕ່ໍການ ຜະລິດກະສິກາໍຄື: ປະຊາຊນົສວ່ ນໃຫຍຍ່ ງັອາໄສການຜະລິດກະສິກາໍ ແລະ ຍງັຍຶດຖອືາຊບ ກະສິກາໍ ເປັນຫຼກັ, ການປ່ຽນແປງກາໍມະສິດ ແລະ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ກະສິກາໍຫຸຼດລງົ ເຮັດໃຫຜ້ ນົຜະລິດກະສິ ກາໍກ່ໍຫຸຼດລງົເຊ່ັນກນັ ແຕປ່ ະຊາກອນໄດເ້ພ່ ມຂຶ້ນ, ດິນທ່ ເໝາະສມົຕ່ໍການປ ກຝງັມຈ າໍນວນຈາໍກດັ ແລະ ອາດຖກືນາໍໄປໃຊໂ້ດຍບ່ໍໄດຄ້ າໍນ່ງຶເຖງິຄນຸ ສມົບດັ ແລະ ຄນຸ ນະພາບຂອງດນິ ໃນທາງການກະ ສິກາໍ ເນອື້ ທ່ ການຄອບຄອງທ່ ດນິຫຸຼດລງົ ແລະ ມກ ານຊ-ື້ຂາຍ ທ່ ດນິ ເຮັດໃຫທ້່ ດນິ ມລ າຄາແພງຂນ, ຶ້ ບາງພື້ນທ່ ນາຍທຶນຊໄື້ວແ້ ລວ້ ໄດປ້ ່ອຍປະໄວໃ້ຫເ້ປັນດນິ ເປ່ົາຫວາ່ ງ ໂດຍບ່ໍໄດມ້ ກ ານຜະລິດຫຍງັເລ ຍ (ກມົຈດັສນັ ແລະ ພດັທະນາທ່ ດນິ , 2012:6). ສ່ິງດ່ງັກາ່ ວໄດເ້ຮັດໃຫ້ດນິ ກະສິກາໍຫຸຼດລງົ ແລະ ມ ຜນົກະທບົຕ່ໍຜນົຜະລິດກະສິກາໍເຮັດໃຫຜ້ ນົຜະລິດຫຸຼດລງົ ແລະ ເຫັນວາ່ ເມ່ອືກາໍມະສິດທ່ ດນິຂອງປະ ຊາຊນົປ່ຽນໄປເປັນຂອງນາຍທຶນແລວ້ ການປະກອບການຢພ່ ື້ນທ່ ດນິດງ່ັກາ່ ວມກ ານປ່ຽນໄປ ຖາ້ເປັນ ແບບນໄ ້ປເລື້ອຍໆ ຈະສ່ງົຜນົໃຫຜ້ ນົຜະລິດທາງດາ້ນກະສິກາໍບ່ໍພຽງພໍກບັການບໍລິໂພກຂອງຄນົພາຍ ໃນປະເທດ ການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງຜທ້ ່ ບ່ໍມເ ນອື້ ທ່ ທາໍການຜະລິດກະສກິ າໍບວກກບັພາກສວ່ ນໜ່ຶງຍງັໄດເ້ຊ່ົາ ເນອື້ ທ່ ດິນທາໍການຜະລິດ, ຖາ້ວາ່ ເຈົ້າຂອງທ່ ດິນຕອ້ ງການພື້ນທ່ ຄືນເພ່ືອຂາຍ ແນນ່ ອນຊາວກະສິ

18 ກອນເຫ່ົຼານນັ້ຕອ້ ງໄດຮ້ ບັຜນົກະທບົ ແລະ ອາດຈະຕອ້ ງມກ ານປ່ຽນແປງອາຊບ ຂອງຕນົເອງ. ເກດ ມ ການບກຸ ເບ ກທ່ ດນິ ໃນເຂດດນິ ສະຫງວນ ເນ່ອືງຈາກຊາວກະສິກອນຂາດປດັໄຈດາ້ນທ່ ດນິ ເພ່ືອຢ່ອ າ ໄສ ແລະ ເພ່ືອທາໍການຜະລິດກະສິກາໍ ເຮັດໃຫປ້ ະຊາຊນົມກ ານເຂົ້າໄປຈບັຈອງ ແລະ ອາໄສຢໃ່ ນ ເຂດດນິສະຫງວນໄດສ້່ງົຜນົກະທບົຕ່ໍພື້ນທ່ ດງ່ັກາ່ ວ (ກມົຈດັສນັ ແລະ ພດັທະນາທ່ ດນິ , 2012:6). ປດັໄຈຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນແປງກາໍມະສດິທ່ ດນິ ແລະ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ກລໍ ະນສ ຶກສາ: ບາ້ນສເຸທບນອກເຂດເທດສະບານເມອືງຊຽງໃໝ່ ປະເທດໄທ. ມຈ ດຸ ປະສງົຄື: 1) ສຶກສາສະພາບການປ່ຽນແປງປະໂຫຍດການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ການປ່ຽນແປງກາໍມະສິດທ່ ດນິ , 2) ສຶກສາປດັໄຈທ່ ສ່ງົຜນົໃຫເ້ຈົ້າຂອງດນິ ຕດັສິນໃຈຂາຍດນິ ແລະການຈດັການທາງດາ້ນການເງນິ . ການສຶກສາໄດໃ້ຊວ້ ິທ ສຶກສາທາງຄຸນນະພາບໂດຍໃຊແບບ ້ ສາໍພາດເຈາະເລິກເພ່ືອສາໍພາດອາໍນາດ ການປກົຄອງບາ້ນ, ຊາວບາ້ນຈາໍນວນ 13 ທ່ານແລ້ວນາໍ ມາວິເຄາະ ແລະ ຕ ຄວາມໝາຍ. ຜ່ານ ການສຶກສາດ່ງັກາ່ ວສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ ສະພາບການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກທ່ ດິນ ແລະ ການປ່ຽນແປງກາໍມະສິດທ່ ດນິ ເພ່ືອສກຶ ສາສາເຫດ ແລະ ປດັໄຈທ່ ແທ້ຈງິທ່ ສ່ງົຜນົໃຫເ້ຈົ້າຂອງດນິຕດັ ສິນໃຈຂາຍດນິ ແລະ ການຈດັການທາງດາ້ນການເງນິພາຍຫຼງັຂາຍດນິ ໄປແລວ້ , ເພ່ືອເບ່ິງວິທ ການ ປ່ຽນແປງຂອງຜ້ຂ າຍລວມທງັສະພາບຜນົກະທບົຕ່ໍສງັຄມົ ຊ່ຶງຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດຮໄ ້ດເ້ຖງິປດັໄຈ ຂອງການປ່ຽນແປງ ແລະ ຜນົກະທບົທ່ ໄດຈ້ າກການປ່ຽນແປງເພ່ືອນາໍເອົາຜນົທ່ ໄດຮ້ ບັໄປປະກອບ ການວາງແຜນພດັທະນາແລະການປ້ອງກນັບນັຫາທ່ ຈະເກດ ຂນຶ້ ເມ່ອືການຂະຫຍາຍຕວົຂອງຕວົເມອືງ ໄດມ້ າເຖງິເຂດດງ່ັກາ່ ວເຊ່ັນ:ບນັຫາຊຸມຊນົແອອດັ,ບນັຫາອາຊະຍາກາໍ, ບນັຫາການບໍລິການສາທາ ລະນະ ແລະ ອ່ນືໆ (ວນັທະນາ ບດຸ ຍະວງົ, 1991). ສະພາບການປ່ຽນແປງທ່ ສ່ງົຜນົກະທບົຕ່ໍເຂດຊນົນະບດົມຄ ື: ການຜະລິດກະສິກາໍເປັນ ສນິຄາ້ ແລະ ການໃຫສ້ າໍປະທານຂະໜາດໃຫຍເ່ ພ່ືອທາໍການຜະລິດທ່ ກາໍລງັແຜຂະຫຍາຍ ່ ຢາ່ ງກວາ້ງ ຂວາງ ຈ່ງຶພາໃຫເ້ກດ ມການ ປ່ຽນແປງຕ່ໍທ່ ດນິ ກະສິກາໍ ແລະ ປ່າໄມ;້ ການຜະລິດເປັນສິນຄາ້ ໂດຍ ນກັລງົທຶນທງັພາຍໃນ ແລະ ຕາ່ ງປະເທດທ່ ເພ່ ມຂນຶ້ ຢາ່ ງວອ່ ງໄວ ໄດສ້ າ້ງບນັຫາຫຍງຸ້ຍາກຕ່ໍການຄມຸ້ ຄອງ ແລະ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຢຂ່ ນັ້ບາ້ນ ແລະ ກຸມ່ ບາ້ນພດັທະນາ; ການຂະຫຍາຍຕວົຂອງການສາໍ ປະທານທ່ ດນິ ໄດເ້ພ່ ມທະວ ຄວາມກດົດນັ ຊ່ງຶເປັນບນັຫາຕ່ໍການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງບາ້ນ, ຕ່ໍກບັຄວາມ ສາມາດຄາໍ້ປະກນັດາ້ນສະບຽງອາຫານ ແລະ ດາ້ນໂພຊະນາການຂອງຄອບຄວົ; ປດັຈບຸ ນັການຕິດ ຕາມກວດກາການນາໍ ໃຊຕ້ ອນດນິ ທ່ ແບງ່ ໃຫຄ້ ອບຄວົນາໍ ໃຊເ້ພ່ືອຫນັໄປສກ ່ ານນາໍ ໃຊແ້ ບບຄງົທ່ ນນັ້ ແມນ່ ປະຕິບດັໄດຍ້ າກ ຍອ້ ນຂາດງບົປະມານໃນລະດບັເມອືງ ແລະ ກຸມ່ ບາ້ນ (ອງົການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ, 2010).

19 ຈາກແນວຄິດຂາ້ງເທິງນກັສກຶ ສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ປດັໄຈຜນົກະທບົຈາກການປ່ຽນ ແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນຂອງປະຊາຊນົສວ່ ນໃຫຍ່ ຍງັອາໄສການຜະລິດກະສິກາໍ ແລະ ຍງັຍຶດຖອືາ ຊ ບກະສິກາໍເປັນຫຼກັ, ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນກະສິກາໍຫຸຼດລງົແຕປ່ ະຊາກອນເພ່ ມຂຶ້ນ, ດິນທ່ ເໝາະສມົຕ່ໍ ການປກ ຝງັມຈ າໍນວນຈາໍກດັ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໂດຍບ່ໍໄດຄ້ າໍນງຶເຖງິຄນຸ ສມົບດັຂອງດນິ ໃນທາງການ ກະສກິ າໍ, ເນອື້ ທ່ ການຄອບຄອງທ່ ດນິຫຸຼດລງົ, ເຮັດໃຫປ້ ະຊາຊນົມກ ານປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ຢອ່ າໄສ, ການ ເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງຜທ້ ່ ບ່ໍມເ ນອື້ ທ່ ທາໍການຜະລິດກະສິກາໍ. ສະນນັ້, ຈ່ງຶເຮັດໃຫຊ້ າວກະສິກອນເຫ່ົຼານນັ້ໄດ້ ຮບັຜນົກະທບົ ແລະ ອາດເຮັດໃຫມ້ ກ ານປ່ຽນແປງອາຊ ບຂອງຕນົເອງ. ພອ້ ມດຽວກນັນນັ້ການຄມຸ້ ຄອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນໃນໂຂງການການພດັທະນາຈ່ງຶກໃໍ ຫ້ເກດ ມກ ານຂະຫຍາຍຕວົທາງດາ້ນເສດ ຖະກດິ , ເຮັດໃຫທ້່ ດນິ ມມ ນ ຄາເພ່ ມຂນຶ້ ເຮັດໃຫມ້ ບ ນັຫາການຄມຸ້ ຄອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ທ່ ຂາດການ ວາງແຜນ, ການຈດັສນັພື້ນທ່ ທ່ ເໜາະສມົສາໍລບັສະພາບຂອງການຂະຫຍາຍຕວົຂອງປະຊາກອນ ພາຍໃນບາ້ນ. 1.4 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັປດັໄຈທ່ ເຮັດໃຫເ້ກດ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ປດັໄຈທ່ ເຮັດໃຫເ້ກດ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິນນັ້, ແມນ່ ມາຈາກຫຼາຍປດັ ໄຈ ຊ່ຶງມນ ກັຄນົ້ ຄວາ້ຫຼາຍທ່ານທ່ ໄດສ້ ຶກສາເຖິງປດັໄຈ ທ່ ເຮັດໃຫ້ເກດ ການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊປ້ ະ ໂຫຍດທ່ ດນິ ໄວແ້ ຕກຕາ່ ງກນັເຊ່ັນ: ຈາກປດັໄຈດາ້ນປະຊາກອນ, ດາ້ນການຄມົມະນາຄມົ, ລາຄາທ່ ດນິ ຈາກການພດັທະນາຂະແໜງການຕາ່ ງໆຂອງລດັຖະບານ, ດາ້ນເສດຖະກດິ-ສງັຄມົ ກລໍ ວ້ ນແຕເ່ ປັນປດັ ໄຈໜ່ຶງທ່ ມອ ດິທິພນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ຊ່ງຶສະແດງອອກດງ່ັນ: ້ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ມສ າເຫດມາຈາກຫຼາຍປດັໄຈດວ້ ຍກນັຄື: ອນັທ ໜ່ຶງກໍເນ່ືອງມາຈາກການເພ່ ມຂຶ້ນຂອງຈາໍນວນປະຊາກອນຢ່າງໄວວາຊ່ຶງເປັນສາເຫດຂອງການຂະ ຫຍາຍຕວົຂອງເມອືງລວມທງັກດິຈະກາໍຕາ່ ງໆກເໍພ່ ມຂນຶ້ . ສະນນັ້, ຈ່ງຶມຄ ວາມຕອ້ ງການໃນການນາໍໃຊ້ ພື້ນທ່ ນບັມເື້ພ່ ມຂນຶ້ , ຈາກການຂະຫຍາຍພື້ນທ່ ເພ່ືອການກະສິກາໍໂດຍຂາດການຄວບຄມຸ ໃນການນາໍໃຊ້ ທ່ ດນິຢ່າງຖກືຕອ້ ງ, ຈາກການພດັທະນາຂະແໜງການຕາ່ ງໆຂອງລດັຖະບານ ທ່ ນບັມເື້ພ່ ມຂນຶ້ ລວມ ທງັເປັນການພດັທະນາໃນເຂດພື້ນທ່ ນນັ້ເຊ່ັນ: ການສາ້ງເຂ່ອືນໄຟຟ້າ, ການສາ້ງອາ່ ງເກບັນາໍ້ດງ່ັນເ ້ປັນ ຕນົ້ ຊ່ຶງໄດສ້່ງົຜນົກະທບົຕ່ໍການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກທ່ ດນິ ຈາກນະໂຍບາຍຂອງລດັຖະ ບານ ແລະ ລວມເຖງິຊາວກະສິກອນບ່ໍມຄ ວາມຮ, ້ ບ່ໍມກ ານສຶກສາທ່ ສງ ແມນ່ ຈະເຮັດໃຫພ້ ື້ນທ່ ການກະ ສກິ າໍບ່ໍສາມາດປ່ຽນຮບ ແບບການປກ ຝງັ ເພ່ືອເປັນສນິຄາ້ນບັມເື້ພ່ ມຂນຶ້ ໄດ້(ຣາຕ ສມົພງົ, 2000) ປດັໄຈທ່ ມອ ິດທິພນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິແມນ່ ມາຈາກຫຼາຍປດັໄຈຄື: ປດັໄຈດາ້ນເສດຖະກດິຊ່ຶງມອ ິດທິພນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດິນເຊ່ັນ: ການມເ ອກະ ສານສິດທິໃນການຖຄືອງທ່ ດນິແລະຂະໜາດການຖຄືອງທ່ ດນິຄ: ື ຜທ້ ່ ມກ ານຖຄືອງທ່ ດນິຫຼາຍກສໍ າມາດ

20 ນາໍທ່ ດນິຂອງຕນົໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດຕາມຄວາມຕອ້ ງການໄດຫ້ ຼາຍ, ລາຍໄດໃ້ນລະດບັຄອບຄວົຄື: ຜທ້ ່ ມ ລາຍໄດໃ້ນລະດບັຄອບຄວົຫຼາຍສວ່ ນໜ່ຶງກມໍ າຈາກການມຂ ະໜາດການຖຄືອງທ່ ດນິຫຼາຍ. ສວ່ ນປດັໄຈ ດາ້ນສງັຄມົ ກມໍ ອ ິດທິພນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ເຊ່ັນກນັຊ່ງຶປະກອບດວ້ ຍຫຼາຍປດັ ໄຈເຊ່ັນ: ການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງຈາໍນວນປະຊາກອນ ເຮັດໃຫ້ມຄ ວາມຕອ້ ງການພື້ນທ່ ໃນການປະກອບອາ ຊ ບ ແລະ ທ່ ຢ່ ອາໄສເພ່ ມຂຶ້ນ ອນັເຮັດໃຫ້ເກດ ມກ ານປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດິນຫຼາຍຂຶ້ນ, ການຍາ້ຍຖ່ນິ ຖານຂອງປະຊາກອນ ກໍສ່ງົຜນົໃຫ້ມກ ານບກຸ ລກຸ ພື້ນທ່ ເພ່ ມຂຶ້ນ, ລະດບັການສຶກສາຄື: ປະຊາກອນທ່ ມລ ະດບັການສຶກສາຕາ່ໍຈະຂາດຄວາມຮ, ້ ຄວາມເຂົ້າໃຈກຽ່ ວກບັການນາໍ ໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິທ່ ຖກືຕອ້ ງ (ນງົຄານ ວງົຕະວນັ, 2006). ສະຫຸຼບລວມແລວ້ ປດັໄຈທ່ ເຮັດໃຫເ້ກດ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ຂອງ ປະຊາຊນົແມນ່ ເນ່ອືງມາຈາກຫຼາຍປດັໄຈດວ້ ຍກນັ ເຊ່ັນ: ການເພ່ ມຂຶ້ນຂອງຈາໍນວນປະຊາກອນທ່ ຕອ້ ງສະພາບທາງດາ້ນເສດຖະກດິ , ພື້ນທ່ ຢ່ ອາໄສເພ່ ມຂນຶ້ , ພື້ນທ່ ທາໍການຜະລິດກະສິກາໍກຕໍ ອ້ ງມ ການເພ່ ມຂນຶ້ ເພ່ືອຕອບສະໜອງໃຫພ້ ຽງພໍກບັຄວາມຕອ້ ງການຂອງປະຊາຊນົ ໃຫສ້ າມາດຜະລິດ ກາຍເປັນສນິຄາ້ໄດ, ້ ການຂະຫຍາຍຕວົຂອງຕາໜາ່ ງການຄມົມະນາຄມົ ເຮັດໃຫເ້ປັນຈດຸ ຮວ່ ມຕວົກນັ ຂອງແຫຼງ່ ຊຸມຊນົ ແລະ ເປັນປດັ ໄຈທ່ ດຶງດດ ເອົານກັລງົທຶນຕອ້ ງການພື້ນທ່ ດ່ງັກາ່ ວສາ້ ງເປັນເຂດ ການຄາ້, ການລງົທຶນ ແລະ ອ່ນືໆ. 1.5 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັຜນົກະທບົ ຄາໍວາ່ ”ຜນົກະທບົ” ມນ ກັວຊິ າການໄດໃ້ຫນ້ ຍິ າມໄວຫ້ ຼາຍທາ່ ນດງ່ັນ: ້ ສ່ິງຕາ່ ງໆທ່ ເກດ ຂນຶ້ ໃໝທ່ ງັທ່ ມະນດຸ ສາ້ງຂນຶ້ ຫຼືເກດ ຂນຶ້ ເອງຕາມທາໍມະຊາດທາງກາ ຍະພາບ(Physical) ແລະ ນາມມະທາໍ (Abtracts) ເມ່ອືເກ ດຂຶ້ນແລ້ວຈະເຮັດໃຫ້ຊ ວິດທງັຫຼາຍທ່ ຢ່ ອາໄສເຂດດງ່ັກາ່ ວປ່ຽນແປງໄປບ່ໍຫຼາຍກໜໍ ອ້ ຍ(ນສິ າຊນົ ທອງແຍມ້ , 1985). ຜນົກະທບົໝາຍເຖງິຜນົທ່ ຕາມມາຈາກຜນົງານ, ຜນົຜະລິດ ຫຼືຜນົປະໂຫຍດເປັນຕນົ້: ຜນົກະທບົອາດເປັນໄດທ້ ງັບວກ ແລະ ທາງລບົ. ອາດເກດ ຂນຶ້ ກບັກຸມ່ ເປົ້າໝາຍ ຫຼືບ່ໍແມນ່ ກຸມ່ ເປົ້າ ໝາຍໃນອະນາຄດົ. ນອນນນັ້, ຜນົກະທບົຍງັສາມາດເບ່ິງຜນົກະທບົໃນເບື້ອງຕນົ້ , ເຊ່ິງເປັນຜນົ ກະທບົທ່ ເກດ ຂຶ້ນຕາມວດັຖຸປະສງົຂອງແຜນງານຂອງໂຄງການ ແລະ ຈະມສ ວ່ ນເຮັດໃຫ້ເກດ ຜນົ ກະທບົຕ່ໍໄປໄດອ້ ກ ຫຼາຍລະດບັ (ອານນັ ເກດວງົ, 1998). ຜນົກະທບົໝາຍເຖງິຜນົຂອງການດາໍເນນ ກດິຈະການຂອງມະນດຸ ທ່ ມຕ ່ໍການປ່ຽນແປງ ໃນສ່ິງແວດລອ້ ມ ໂດຍຜນົກະທບົດງ່ັກາ່ ວອາດຈະຈາໍແນກອອກເປັນຕາມແຕລ່ ະປະເພດ, ຂະໜາດ ແລະ ໄລຍະເວລາດງ່ັນ: ້ ປະເພດຂອງຜນົກະທບົດາ້ນຄວາມເສຍຫາຍ, ດາ້ນເສດຖະກດິ ເຊ່ັນ: ການ ເສຍວຽກເຮັດງານທາໍ, ການເສຍທ່ ດນິທາໍມາຫາກດິມນ ຄາ່ ບາ້ນເຮອືນ ແລະ ຊບັສິນຫຸຼດລງົ, ຄວາມ

21 ເສຍຫາຍຂອງການບໍລິການທາງດາ້ນສງັຄມົ ແລະ ຄວາມເສຍຫາຍກຽ່ ວກບັວິຖຊ ວ ິດຂອງປະຊາຊນົ ລະດບັຂອງຜນົກະທບົຈະມແ ຕໜ່ ້ອຍໄປຫາຫຼາຍ ແລະ ໄລຍະເວລາຂອງຜນົກະທບົກ່ມໍ ແ ຕສ່ ນັ້ຫາ ຍາວ (ປຣະສດິ ຕງົຍງິສຣ ,ິ 1999). ສະພາບການປ່ຽນແປງທ່ ສ່ງົຜນົກະທບົຕ່ໍເຂດຊນົນະບດົມຄ ື: ການຜະລິດກະສິກາໍເປັນ ສນິຄາ້ ແລະ ການໃຫສ້ າໍປະທານຂະໜາດໃຫຍເ່ ພ່ືອທາໍການຜະລິດທ່ ກາໍລງັແພຂະຫຍາຍ ່ ຢາ່ ງກວາ້ງ ຂວາງຈ່ງຶພາໃຫເ້ກດ ມການ ປ່ຽນແປງຕ່ໍທ່ ດນິ ກະສິກາໍ ແລະປ່າໄມ;້ການຜະລິດເປັນສິນຄາ້ໂດຍນກັ ລງົທຶນທງັພາຍໃນ ແລະຕາ່ ງປະເທດທ່ ເພ່ ມຂນຶ້ ຢາ່ ງວອ່ ງໄວໄດສ້ າ້ງບນັຫາຫຍງຸ້ຍາກຕ່ໍການຄມຸ້ ຄອງ ແລະ ການນາໍໃຊທ້່ ດນິຢຂ່ ນັ້ບາ້ນ ແລະກຸມ່ ບາ້ນພດັທະນາ; ການຂະຫຍາຍຕວົຂອງການສາໍປະທານ ທ່ ດນິ ໄດເ້ພ່ ມທະວ ຄວາມກດົດນັ ຊ່ຶງເປັນບນັຫາຕ່ໍການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຂອງບາ້ນ, ຕ່ໍກບັຄວາມສາມາດ ຄາໍ້ປະກນັດາ້ນສະບຽງອາຫານ ແລະ ດາ້ນໂພຊະນາການຂອງຄອບຄວົ;ປດັຈບຸ ນັການຕິດຕາມກວດ ກາການນາໍໃຊຕ້ ອນດນິທ່ ແບງ່ ໃຫຄ້ ອບຄວົນາໍໃຊເ້ພ່ືອຫນັໄປສກ ່ ານນາໍໃຊແ້ ບບຄງົທ່ ນນັ້ແມນ່ ປະຕິບດັ ໄດຍ້ າກຍອ້ ນຂາດງບົປະມານໃນລະດບັເມອືງແລະກຸມ່ ບ້ານ (ອງົການຄຸມ້ ຄອງທ່ ດິນແຫ່ງຊາດ, 2010). ຈາກແນວຄວາມຄດິຂາ້ງເທິງນກັສກຶສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ຜນົກະທບົອາດເກດ ຂນຶ້ ໂດຍທາໍມະຊາດ ແລະ ມະນດຸ ສາ້ງຂນຶ້ , ກາຍຍະພາບ ແລະ ນາມມະທາໍ, ອາດເກດ ຂນຶ້ ທງັໃນປດັ ຈບຸ ນັ ແລະ ອະນາຄດົຕ່ໍກບັການດາໍລງົຊວ ິດ, ເສດຖະກດິ -ສງັຄມົຂອງຊຸມຊນົ, ອາດເປັນໄປໄດທ້ ງັ ດາ້ນບວກ ແລະ ດາ້ນລບົ, ປະຊາຊນົ ຫຼືພື້ນທ່ ທ່ ໄດຮ້ ບັຜນົກະທບົບ່ໍພຽງແຕພ່ ື້ນທ່ ເປົ້າໝາຍເທ່ົານນັ້ ອາດເກດ ຂນຶ້ ພື້ນທ່ ອ່ືນໆ ຫຼືພື້ນທ່ ອອ້ ມຂາ້ງກ່ເໍປັນໄດ້ແລະ ບ່ໍສາມາດກາໍນດົຂອບເຂດຜນົຕາມມາ ໄດຢ້ ່າງຊດັເຈນໂດຍສະເພາະຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຂຶ້ນເອງຕາມທາໍມະຊາດ ເຊ່ັນຜນົກະທບົຈາກໂຄງ ການຂະຫຍາຍເສັ້ນທາງເລກທ 13 ເໜືອ ແລະ ແລວທາງດວ່ ນ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ-ວງັວຽງ ທ່ ຜາ່ ນບາ້ນສເ ກດ , ເມອືງນາຊາຍທອງ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. 1.6 ແນວຄວາມຄິດກຽ່ ວກບັລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ລະບບົສາລະສນົເທດພ ມມສ າດ (geographic information systems: GIS) ແມນ່ ລະ ບບົທ່ ປະກອບດວ້ ຍຄອມພິວເຕ ໂປແກຼມສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ແລະ ບກຸ ຂະລາກອນ ມຄ ວາມສາມາດ ໃນການນາໍເຂົ້າຂໍມ້ ນ , ການປບັແຕງ່ ຂໍມ້ ນ , ການຈດັການຂໍມ້ ນ , ການວເິຄາະຂໍມ້ ນ ແລະ ການສະແດງ ຜນົຂໍມ້ ນ (Environmental systems research institute, 1992: 1) ລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ແມນ່ ລະບບົທ່ ປະກອບດວ້ ຍອປຸ ະກອນຄອມພິວເຕ , ໂປ ແກຼມຄາໍສ່ງັຖານຂໍມ້ ນ ແລະ ບຸກຄະລາກອນ ທ່ ເຮັດວຽກຮວ່ ມກນັໃນການນາໍເຂົ້າ, ເກບັຂໍ້ມນ , ການ ຈດັການ, ການວິເຄາະ ແລະ ການສະແດງຂໍມ້ ນ ເຊ ງພື້ນທ່ ເພ່ືອໃຫໄ້ດຂ້ ໍສ້ ນົເທດ ຫຼືຂໍມ້ ນ ສາໍລບັນາໍ

22 ໄປໃຊ, ້ ເພ່ືອການສະໜບັສະໜນ ການຕດັສິນໃຈ, ການແກໄຂ້ ບນັຫາ ແລະ ການຈດັການເຊ ງພື້ນທ່ (ສລ ິຄອ າລິຍະກນຸ , 2002). ລະບບົສາລະສນົ ເທດພ ມສ າດວ່າ “ລະບບົສາລະສນົ ເທດພ ມສ າດ” (Geographic Information System) ໝາຍເຖງິຂະບວນການໃຊ້ຄອມພິວເຕ (Computer), ຮາດແວ (Hardware), ຊອບແວ (Sotfware) ລວມເຖິງຂໍ້ມ ນທາງພ ມສ າດ (Geographic Data) ແລະ ການອອກແບບ (Personnel Design) ເພ່ືອການເສ ມສາ້ ງປະສິດທິພາບ, ການເກັບຮກັສາຂໍ້ມນ ທ່ ສາມາດອາ້ ງອ ງໄດ້ ທາງພມ ສ າດ ຫຼືໝາຍເຖງິການໃຊສ້ ະມດັທະພາບຂອງຄອມພິວເຕ ໃນການເກບັຮກັສາຂໍ້ມນ ແລະ ການໃຊຂ້ ໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆເທິງພື້ນຜິວໂລກ ໂດຍອາໄສລກັສະນະທາງພມ ສ າດ ເປັນຕວົເຊ່ອືມໂຍງຄວາມສາໍ ພນັລະຫວາ່ ງຂໍມ້ ນ ລາຍລະອຽດຕາ່ ງໆກບັເຕັກໂນໂລຊ ຂໍມ້ ນ ສາລະສນົເທດພມ ສ າດ. ການສາ້ງລະບບົ ຖານຂໍມ້ ນ ສາລະສນົເທດພມ ສ າດປະກອບດວ້ຍຂນັ້ຕອນດງ່ັນ: ້ 1) ວທິ ະຍາສາດຄອມພິວເຕ (Computer Science) ທງັຊອບແວ, ຮາດແວ ກລໍ ວ້ ນແລວ້ ແຕມ່ ຜ ນົໂດຍກງົຕ່ໍການໃຊງ້ານ ແລະ ການພນັລະນາລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ; 2) ການສາໍ ຫຼວດວດັແທກ ແລະ ການສ້າງແຜນທ່ (Survey and Mapping) ເປັນ ພາກສວ່ ນໜ່ຶງໃນການສາ້ງແຜນທ່ ດວ້ ຍການລງົສາໍຫຼວດທາງພາກສະໝາມທ່ ຕອ້ ງອາໄສຄວາມຮທ ້ າງ ດາ້ນເຕັກນກິການສາໍຫຼວດວດັແທກ ແລະ ແຜນທ່ ; 3) ລະບບົການຄມຸ້ ຄອງຖານຂໍມ້ ນ (Database Management System) ແມນ່ ການສຶກສາ ເຖງິລະບບົໂຄງສາ້ງ ແລະ ການເກບັຮກັສາຖານຂໍມ້ ນ ໃນຮບ ແບບຕາ່ ງໆ; 4) ການຮບັຮຂ ້ ໍມ ນຈາກໄລຍະໄກ ້ (Remote Sensing) ເປັນພາກສວ່ ນໃນການສາໍຫຼວດ ພື້ນທ່ ຜິວໂລກສ່ິງທ່ ປາກດົຢ່ເ ທິງພື້ນຜິວໂລກ ໂດຍໃຊອ້ ປຸ ະກອນການບນັທຶກ (Sensor) ທ່ ຕິດຕງັ້ໄວ້ ເທິງດາວທຽມສາໍຫຼວດຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ ຊ່ງຶຈະສາມາດເຮັດໃຫກ້ ານວິເຄາະ ແລະ ການແປ ພາບຖາ່ ຍທ່ ໄດອ້ ອກມາເປັນພາບຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຫຼືຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດຕາ່ ງໆ ຢ່ ເທິງ ພື້ນຜິວໂລກ; 5) ລະບບົການກາໍນດົຕາໍ ແໜ່ງຈດຸ ທ່ ຕງັ້ເທ ງໜ້າໂລກ (Global Positioning System) ເປັນລະບບົການຄນົ້ຫາຕາໍແໜ່ງຈດຸ ເຄົ້າພິກດັພມ ສ າດ ແລະ ການນາໍພາທາງດວ້ ຍດາວທຽມ (GPS) ທ່ ໂຄຈອນຢ່ຮ ອບໂລກ ເຮັດໃຫພ້ ວກເຮົາສາມາດຮຄ ້ າ່ ພິກດັພມ ສ າດຢ່ເ ທິງໜ້າໂລກໄດຕ້ ະຫຼອດ 24 h (ຊ່ວົໂມງ). ຊ່ງຶຂະບວນການວິເຄາະຂໍມ້ ນ ຢໃ່ ນລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ສາມາດແບງ່ ການວເິຄາະ ອອກເປັນ 2 ຮບ ແບບດງ່ັນ: ້ 1) ການວິເຄາະແບບທາໍມະດາ (Manmual Approach) ເປັນການສຶກສາວິເຄາະລະບບົ ສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ໂດຍການໃຊແ້ ຜ່ນກາ້ນໃສ ຫຼືເຈຍ້ ມາຊອ້ ນທບັກນັແລວ້ ສອ່ ງດວ້ ຍແສງສະ

23 ຫວາ່ ງຊ່ຶງເອ ້ນວາ່ ເຕັກນິກຊອ້ ນທບັ (Overlay Technic) ແຕຍ່ ງັມຂ ໍ້ຈາໍກດັຫຼາຍຢ່າງໃນການວິເຄາະ ເນ່ອືງຈາກວາ່ ເປັນວທິ ການເຄາະດວ້ຍສາຍຕາ (Eyes Interpretation). 2) ການນາໍ ໃຊຄ້ ອມພິວເຕ ໃນການວິເຄາະ (Computer Asisted Approach) ແມນ່ ການ ສກຶສາວິເຄາະດວ້ ຍການນາໍໃຊລ້ ະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ (GIS) ໂດຍນາໍໃຊວ້ ທິ ການຈດັຖານຂໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆ ດວ້ ຍການນາໍເອົາລະບບົຄອມພິວເຕ ມາຊວ່ ຍໃນຂະບວນການນາໍເຂົ້າ, ເກບັກາໍ, ປ່ຽນແປງຂໍມ້ ນ ແລະ ການສະແດງຜນົຕະຫຼອດເຖງິການວິເຄາະຂໍມ້ ນ ແຜນທ່ ລວມໄປເຖງິຂໍມ້ ນ ທ່ ເປັນລະບບົຕວົເລກ (Digital) ຊ່ງຶວາ່ ອງົປະກອບຫຼກັຂອງລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດແມນ່ ປະກອບດວ້ ຍ 5 ພາກສວ່ ນທ່ ສາໍຄນັຄ:ື ຮາດແວ (Hardware) ແມນ່ ເຄ່ືອງມທື່ ເປັນອງົປະກອບ ຊ່ງຶສາມາດຈບັຕອ້ ງໄດເ້ຊ່ັນ: ເຄ່ອືງຄອມພິວເຕ, ເຄ່ອືງດຈິໄິຕ ແລະ ຈພ ເອດສ ເຫ່ົຼານເ ້ປັນຕນົ້. ຊອບແວ (Software) ແມນ່ ໂປຼແກຼມ ຫຼືຊຸດຄາໍສ່ງັທ່ ສ່ງັໃຫຮ້ າດແວເຮັດວຽກໄດຕ້ າມ ທ່ ຕອ້ ງການເຊ່ັນ: ໂປຼແກມຼ ArcView, GPSView ແລະ MapServer ເຫ່ົຼານເ ້ປັນຕນົ້. ບຸກຄະລາກອນ (People) ແມນ່ ຜປ້ ະຕິບດັໜາ້ທ່ ແລະ ການຈດັການໃນອງົປະກອບ ທງັໝດົຂອງລະບບົສາລະສນົເທດພ ມສ າດ, ການເຮັດວຽກ ແລະ ການປະສານງານກນັຈນົໄດ້ ຜະລິດຕະພນັທ່ ເຮົາຕອ້ ງການອອກມາ. ວິທ ການຈດັຕງັ້ປະຕິບດັ (Proceduces/Methods) ແມນ່ ຂນັ້ຕອນການເຮັດວຽກຕງັ້ ແຕ່ການນາໍເຂົ້າ, ການຈດັເກັບ ແລະ ການວິເຄາະຂໍ້ມນ ເພ່ືອໃຫ້ໄດຜ້ ະລິດຕະພນັສາລະສນົເທດ ພມ ສ າດ. ຂໍ້ມນ (Data) ແມນ່ ລາຍລະອຽດທ່ ປະກດົມ ຫຼືເກ ດຂຶ້ນຢ່ ໃນພມ ປ ະເທດຕວົຈງິ ແລວ້ ນາໍມາເປັນຂໍມ້ ນ ເພ່ືອປ້ອນເຂົ້າສລ ່ ະບບົຄອມພິວເຕ ໃຫທ້ າໍການປະມວນຜນົໃຫເ້ປັນຜະລິດຕະພນັ ອອກມາໝາຍຄວາມວາ່ ທງັໝດົຈະຕອ້ ງກຽ່ ວຂອ້ ງ ແລະ ນາໍໃຊລ້ ະບບົຂອງຄອມພິວເຕ ເຂົ້າມາຊວ່ ຍ ໃນການຈດັການລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ, ໃນນລ ້ ະບບົຂອງຄອມພິວເຕ ທງັໝດົບ່ໍວາ່ ຈະເປັນຊອບ ແວ, ຮາດແວ, ຂໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆ ແລະ ບກຸ ຄະລາກອນຈະເປັນຜຄ້ ວບຄມຸ ແລະ ນາໍໃຊຄ້ ອມພິວເຕ ຕາມຂນັ້ ຕອນເຕັກນກິໃນການຈດັຕງັ້ປະຕບິ ດັ ເພ່ືອໃຫໄ້ດມ້ າຊ່ງຶຜະລິດຕະພນັສາລະສນົເທດ (Information).

24 ຮບ ທ 2 ສວ່ ນປະກອບຂອງລະບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ທ່ ມາ: ສນ ວິໄຈສາລະສນົເທດເພ່ືອປະເທດໄທ, Geo-Informaticscenter for Thailand, ລກັສະນະຂອງຂໍ້ມນ ສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ຊ່ຶງສາມາດແບງ່ ອອກເປັນແບງ່ ອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື 1. ຂໍ້ມນ ກຽ່ ວກບັພື້ນທ່ (Spatial Data) ແມນ່ ຂໍ້ມນ ທ່ ສາມາດອາ້ ງອ ງໃສກ່ ບັຕາໍແໜ່ງ ທາງພມ ສ າດ (Geo-referenced) ຊ່ຶງແຕກຕາ່ ງກນັກບັການນາໍສະເໜ ແບບບ່ໍມກ ານອາ້ງອ ງໃສກ່ ບັຕາໍ ແໜງ່ ທາງພມ ສ າດ (Management Information System) ເພາະລກັສະນະຂອງການເກບັກາໍຂໍມ້ ນ ກຽ່ ວ ກບັພື້ນທ່ ໄດແ້ ບງ່ ອອກເປັນ 2 ແບບຄ:ື ແບບຣດັສເຕ (Raster or Grid representation) ແບບເວັກເຕ (Vector representation) ແບບຣດັສເຕ (Raster or Grid representation) ແມນ່ ສະແດງອອກເປັນຈດຸ ຂອງທ່ ຢ່ ອາໄສ ທ່ ປາກດົຢໃ່ ນຮບ ຈດັຕລຸ ດັ (Grid) ຊ່ງຶໂຄງສາ້ງຂອງຣດັສເຕ ແມນ່ ປະກອບດວ້ ຍ (Grid Cell or Pixel) ທ່ ເປັນຂໍມ້ ນ ພິກດັຢ່ເ ທິງຮບ ຕາລາງສ່ ຫຼຽ່ ມທ່ ເປັນແຖວທາງຕງັ້ ແລະ ທາງນອນ ແຕລ່ ະບອ໋ ກມ ຂະໜາດເທ່ົາກນັພາຍໃນຕວົເລກຈະມຕ ວົເລກທ ເປັນຕວົແທນໃນ Cell ນນັ້. ຕວົຢ່າງ: ຂໍມ້ ນ ໃນພາບ ຖາ່ ຍດາວທຽມ. ແບບເວັກເຕ (Vector representation) ຊ່ຶງຕວົແທນຂອງເວັກເຕ ອາດຈະສະແດງ ດວ້ ຍຮບ ລກັສະນະເປັນຈດຸ , ເປັນເສັ້ນ ແລະ ຂອບເຂດພື້ນທ່ ໂດຍໄດຖ້ ກືກາໍນດົດວ້ ຍພິກດັທ່ ປະກອບ ດວ້ ຍຄາ່ ພິກດັທາງຕງັ້ ແລະ ທາງຮາບ (X, Y ແລະ Z) ຊ່ງຶຂໍມ້ ນ ກຽ່ ວກບັພື້ນທ່ ໃນຮບ ແບບຂອງເວກ ເຕສ າມາດສະແດງສນັຍາລກັ 3 ຮບ ແບບຄ:ື ເປັນຈດຸ (Point) ເຊ່ັນ: ທ່ ຕງັ້ຂອງໝບ່ າ້ນ, ເມອືງ, ແຂວງ ແລະ ທ່ ຕງັ້ຂອງສ່ິງອາໍ ນວຍຄວາມສະດວກອ່ືນໆ. ເປັນເສັ້ນ (Polyline) ເຊ່ັນ: ຖະໜນົ, ຊນົລະປະທານ, ແມນ່ າໍ້ ແລະ ອ່ນືໆ.

25 ເປັນຂອບເຂດພື້ນທ່ (Polygon) ເຊ່ັນ: ພື້ນທ່ ການກະສິກາໍ, ພື້ນທ່ ປ່າໄມ,້ ຂອບເຂດ ຊາຍແດນບາ້ນ, ເມອືງ, ແຂວງ ແລະ ຂໍມ້ ນ ລາຍລະອຽດອ່ືນໆ. 2. ຂໍມ້ ນ ກຽ່ ວກບັລກັສະນະ (Non-spatial Data) ເປັນຂໍມ້ ນ ທ່ ກຽ່ ວກບັຄນຸ ລກັສະນະຂອງ ວດັຖຸຕາ່ ງໆທ່ ປາກດົມຢ ່ ໃນພື້ນທ່ ນນັ້, ຂໍ້ມນ ກຽ່ ວກບັລກັສະນະ (Att ribute) ຊ່ຶງໄດແ້ ກຂ່ ໍ້ມນ ການຖື ຄອງທ່ ດນິຂໍມ້ ນ ກຽ່ ວກບັການກະສິກາໍ ແລະ ເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ເຫ່ົຼານເ ້ປັນຕນົ້ (ສເຸພັດ ຈຣິະສະກນຸ , 2006) ຈາກແນວຄິດດ່ງັກາ່ ວນກັສຶກສາສາມາດສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ແນວຄິດກຽ່ ວກບັລະບບົສາລະ ສນົເທດພມ ສ າດ ເປັນແນວຄິດທ່ ດສ ດຸ ໃນການນາໍສະເໜ ຂໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆທ່ ປະກດົຢເ່ ທິງໜາ້ໂລກ ໂດຍນາໍ ໃຊລ້ ະບບົຄອມພິວເຕ , ຮາດແວ ແລະ ຊອບແວ, ແມນ່ ຊຸດໜ່ຶງຂອງຫຼກັການ, ວິທ ການ, ອຸປະກອນ ແລະ ຂໍມ້ ນ ອາ້ງອ ງທາງພື້ນທ່ ຊ່ຶງໃຊເ້ພ່ືອເກັບຮກັສາ, ຄນົ້ ຄືນເພ່ືອນາໍ ໃຊ,້ ວດັແທກ, ປ່ຽນແປງຮບ ແບບ, ວິເຄາະ, ອອກແບບຈາໍລອງ, ສະແດງຄືນ ໂດຍມກ ານປະຍກຸ ໃຊຄ້ ວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຂໍມ້ ນ ທ່ ປະກດົຢໃ່ ນພາບຖາ່ ຍດາວທຽມ, ພາບຖາ່ ຍທາງອາກາດ, ຈພ ເອດສ (GPS) ລວມໄປເຖງິຂໍມ້ ນ ຕາ່ ງໆ ທ່ ມກ ານປະສມົປະສານກບັເຕັກໂນໂລຊທ ່ ທນັສະໄໝຂອງຄອມພິວເຕໃ ນຍກຸ ປດັຈບຸ ນັ. ຈາກນນັ້ນາໍເອົາ ຂໍ້ມນ ທງັໝດົມາເກັບຮວບຮວມເພ່ືອສາ້ງເປັນຖານຂໍ້ມນ ຫຼື(Database) ໄວ.້ ຫຼງັຈາກນນັ້ແມນ່ ການ ປະມວນຜນົ ແລະ ສະແດງຜນົອອກມາໃນ 3 ຮບ ລກັສະນະ ເຊ່ັນ: ລກັສະນະເປັນຈດຸ (Point), ເປັນ ເສັ້ນ (Polyline) ແລະ ເປັນພື້ນທ່ (Polygon) ໂດຍສະແດງອອກເປັນສນັຍາລກັຕາມຕາໍແໜ່ງທ່ ຕງັ້ ຂອງຈດຸ ເຊ່ັນ: ທ່ ຕງັ້ຂອງບາ້ນ, ເມອືງ, ແຂວງ, ຄວາມກວາ້ງ, ຄວາມຍາວຂອງເສັ້ນທາງ, ແມນ່ າໍ້, ພື້ນທ່ ກະສກິ າໍ, ພື້ນທ່ ປ່າໄມ,້ ຊາຍແດນບາ້ນ, ເມອືງ, ແຂວງ ແລະ ຂໍມ້ ນ ອ່ນືໆ ຮບ ທ 1 ສວ່ ນປະກອບຂອງຂໍມ້ ນ ທາງພື້ນທ່ ທ່ ມາ: ສນ ວິໄຈສາລະສນົເທດເພ່ືອປະເທດໄທ, Geo-Informaticscenter for Thailand, (http://www.gisthai.org/about-gis/gis.html)

26 1.7 ທິດສະດການ ປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ການປ່ຽນແປງທາງດາ້ນກາຍະພາບຂອງອາຄານສ່ິງປກຸ ສາ້ງ, ພື້ນທ່ ຫວາ່ ງ ແລະ ການໃຊ້ ປະໂຫຍດທ່ ດນິພາຍໃນເມອືງ ມແ ນວທາງໃນການສກຶສາດງ່ັນ: ້ 1) ການວິເຄາະການປ່ຽນແປງຈາໍນວນອາຄານຕ່ໍພື້ນທ່ ວາ່ ງ(Figure and Ground Analysis) Rowe ແລະ Koetter ອະທິບາຍວ່າ: ຄືການສຶກສາຄວາມສາໍ ພນັສດັສ່ວນລະຫວ່າງຈາໍນວນອາ ຄານສ່ິງປກຸ ສາ້ງ (Building Coverage) ກບັພື້ນທ່ ເປ່ົາວາ່ ງທ່ ປາສະຈາກຫຼງັຄາຄມຸ (Open Space) ການສຶກສາສະແດງໃຫເ້ຫັນຮບ ແບບ (Pattern) ການກະຈກຸ ຕວົ ແລະ ກະຈາຍຕວົຂອງເມອືງ ຊ່ຶງ ເອນ ້ ວາ່ : ແກນເມອືງ 2) ການວເິຄາະການປ່ຽນແປງການໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ (Land use Analysis) ອະທິບາຍວາ່ : ຄກືານສກຶສາການໃຊສ້ ອຍຂອງມະນດຸ ເທິງໜາ້ດນິ , ການຮວມກຸມ່ ຫຼືຂະຫຍາຍຕວົຂອງກດິຈະກາໍທ່ ເຊ່ອືມໂຍງ ຫຼືຂດັແຍງ່ ກນັ ການວເິຄາະຈະສະແດງໃຫເ້ຫັນເຖງິຮບ ແບບ (Pattern) ຂອງກດິຈະກາໍ ຂອງຄວາມເປັນເຂດໃນແຕລ່ ະພື້ນທ່ ເຊ່ັນ: ເຂດການຄາ້, ເຂດພກັອາໄສ, ເຂດສະຖານທ່ ລດັຖະ ບານ, ເຂດອດຸ ສາຫະກາໍເປັນຕນົ້ (ສມົລກັ ບນຸ ໜະຣງົ, 2006). ຈາກທິດສະດທ ່ ກາ່ ວມາຂາ້ງເທິງນນັ້ສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ : ການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແມນ່ ຂນຶ້ ກບັການໃຊສ້ ອຍຂອງມະນດຸ ທ່ ອາໄສເທິງໜາ້ດນິ , ຂນຶ້ ກບັກດິຈະກາໍຕາ່ ງໆທ່ ມະນດຸ ໄດກ້ ະທາໍໃນພື້ນ ທ່ ນນັ້ໆ ທ່ ມຈ ດຸ ປະສງົການນາໍ ໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດນິ ທ່ ແຕກຕາ່ ງກນັ ເຊ່ັນ: ຈາກພື້ນທ່ ເປ່ົາຫວາ່ ງກາຍ ເປັນພື້ນທ່ ຢອ່ າໄສ, ການຄາ້, ສະຖານທ່ ລດັຖະການ ແລະ ອ່ນືໆ. 1.8 ທິດສະດການ ປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ມຫ ຼາກຫຼາຍຈດຸ ປະສງົຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນຸດ ຫຼືຜຊ້ ມົໃຊ້ບ່ໍວາ່ ຈະເປັນບອ່ ນດາໍເນນ ກດິຈະກາໍຕາ່ ງໆ ທ່ ເປັນປະໂຫຍດຕ່ໍກບັມະນຸດເປັນຕນົ້ແມນ່ : ເປັນບອ່ ນສາ້ງຕງັ້ ເຂດທ່ ຢອາ ່ ໄສ, ບອ່ ນສາ້ງຕງັ້ໂຮງຈກັ, ໂຮງງານ, ບອ່ ນກ່ສໍ າ້ງລະບບົພື້ນຖານໂຄງລາ່ ງ, ເປັນບອ່ ນ ທາໍການຜະລິດກະສິກາໍ ແລະ ອ່ືນໆ, ເມ່ອືມກ ານນາໍໃຊທ້່ ດນິ ເຂົ້າໃນຈດຸ ປະສງົຕາ່ ງໆຈ່ງຶເປັນສາເຫດ ໃຫທ້່ ດນິ ມກ ານປ່ຽນແປງໄປຕາມການເວລາ, ຕາມຍຸກສະໄໝ, ຕາມຄວາມກາ້ວໜາ້ທນັສະໄໝດາ້ນ ເຕັກໂນໂລຊ, ຕາມການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນ ແລະ ລກັສະນະຂອງການປ່ຽນແປງແມນ່ ໄປຕາມ ຈດຸ ປະສງົຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ສ່ິງທ່ ປ່ຽນແປງມຄ ື: ຄຸນນະພາບ, ຮ ບຮາ່ ງ ແລະ ເນອື້ ທ່ , ການຖື ຄອງ ຫຼືກາໍມະສດິ .

27 ການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໝາຍເຖງິການປ່ຽນແປງທ່ ເກດ ຈາກພື້ນທ່ ປ່າໄມມ້ າເປັນພື້ນທ່ ກະສິກາໍ ຈາກພື້ນທ່ ກະສິກາໍເປັນພື້ນທ່ ທ່ ຢ່ອ າໄສ, ໂຮງງານອດຸ ສາຫະກາໍ (ຍຸດທະນາ ຕະບນັພດົ, 1997). ການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໝາຍເຖງິການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ທ່ ມກ ານປ່ຽນແປງຈາກພື້ນທ່ ປ່າ ໄມມ້ າເປັນພື້ນທ່ ກະສິກາໍ , ການປ່ຽນແປງຈາກພື້ນທ່ ກະສິກາໍເປັນພື້ນທ່ ທ່ ຢ່ ອາໄສ ແລະ ແຫຼ່ງນາໍ້ (ສພຸ ນັນ ທກັສນິສາໍພນັ, 2004). ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ສ່ິງປກົຄຸມດນິ (land use and land cover change)ໝາຍ ເຖິງການແທນທ່ ຂອງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ ແລະ ສ່ິງປກົຄຸມດິນຊະນິດໃດໜ່ຶງແທນທ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ ແລະ ການປກົຄມຸ ດນິຊະນດິ ເກ່າົ ຊ່ງຶສາມາດສຶກສາໄດໂ້ດຍການນາໍເອົາຂໍມ້ ນ ຂອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຫຼື ສ່ິງປກົຄມຸ ດິນຫຼາຍໄລຍະເວລາມາປຽບທຽບກນັ ເພ່ືອກວດສອບໃຫ້ເຫັນເຖງິການປ່ຽນແປງລະຫວາ່ ງ ສອງໄລຍະເວລາວາ່ ມນັມກ ານປ່ຽນແປງໃນລກັສະນະໃດ ຫຼືມກ ານປ່ຽນແປງແນວໃດ (ຄມົສນັ ສລ ິວງົ ວດັທະນາ, 2007). ການປ່ຽນແປງການໃຊປ້ ະໂຫຍດທ່ ດິນໝາຍຄວາມວ່າການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນມກ ານປ່ຽນແປງ ຈາກປະເພດໜ່ຶງໄປເປັນປະເພດໜ່ຶງເຊ່ັນ: ການປ່ຽນແປງຈາກສະພາບປ່າເປັນພື້ນທ່ ກະສິກາໍ , ຈາກພື້ນທ່ ກະສິກາໍເປັນພື້ນທ່ ຢ່ ອາໄສ ແລະ ແຫຼ່ງນາໍ້ ຫຼືຈາກພື້ນທ່ ແຫຼ່ງນາໍ້ເປັນພື້ນທ່ ກະສິກາໍ (ສມົໃຈ ທາຣະພດຸ , 2000). ສະຫຸຼບແລວ້ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແມນ່ ອ ງຕາມຈດຸ ປະສງົຂອງຜຊ້ ມົໃຊ້ເປັນຕນົ້ ແມນ່ ເປັນບອ່ ນສາ້ງຕງັ້ເຂດທ່ ຢ ອາ ່ ໄສ, ບອ່ ນສາ້ງຕງັ້ໂຮງຈກັ, ໂຮງງານ, ບອ່ ນກ່ສໍ າ້ງລະບບົພື້ນ ຖານໂຄງລາ່ ງ, ເປັນບອ່ ນທາໍການຜະລິດກະສກິ າໍ ແລະ ອ່ນືໆ. 1.9 ທິດສະດຂ ອງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຕວົເມອືງ 1.9.1 ທິດສະດເຂດ ສ ນລວມ ທິດສະດນ ສ ້ າ້ງຂນຶ້ ໃນປ 1923 ໂດຍ Ernest W. Burgess ກາ່ ວວາ່ ເມອືງມຮ ບ ແບບການ ຂະຫຍາຍຕວົເປັນວງົກມົ ຫຼືສວ່ ນຂອງວງົກມົອອກຈາກສ ນກາງຂອງເມອືງ ຍກົຕວົຢາ່ ງເມອືງຊຄາ ໂກ້ ໃນປະເທດສະຫະລດັອາເມລິກາ ຊ່ຶງເອ ້ນວາ່ : “ອຸທະຍານນະຄອນ” (Garden City) ເປັນຄວາມພາກ ພ ມໃຈໃນສະພາບແວດລອ້ ມອນັສຸດຍອດຂອງເມອືງ ຊ່ງຶເປັນເມອືງທ່ ອອກແບບເພ່ືອປະໂຫຍດ ຕ່ໍສຸຂະ ພາບຄວາມເປັນຢ່ ແລະ ຕ່ໍການອດຸ ສາຫະກາໍ ດວ້ ຍຂະໜາດທ່ ເອື້ອອາໍນວຍຕ່ໍການມມາດຕະຖານ ຂອງ ຊວ ິດໃນສງັຄມົຢາ່ ງເຕັມທ່ ຊ່ຶງບ່ໍໃຫຍໄປ່ ກວາ່ ນນັ້ຖກືອອ້ ມຮອບດວ້ ຍແຖບພື້ນທ່ ຊນົນະບດົໂດຍກາໍນດົ ໃຫ້ຈຸດສ ນກາງຂອງເມອືງເປັນເຂດທຸລະກິດ (Central Business District) ຕ່ໍມາເປັນເຂດປ່ຽນແປງ (Transition Zone) ເຂດປະສມົລະຫວາ່ ງເຂດທຸລະກດິກາງ ແລະ ເຂດທ່ ພກັພາອາໄສຂອງຜໃ້ ຊແຮງ ້

28 ງານ ເອນ ້ ວາ່ “ແຫຼງ່ ເຊ່ອືມໂຊມຫຼືຊຸມຊນົແອອດັ” ຕ່ໍມາເປັນເຂດທ່ ພກັພາອາໄສຂອງຊນົຊນັ້ກາງທ່ ຕອ້ ງ ການຢໃນ່ ສ່ິງແວດລອ້ ມທ່ ດ ແລະ ພນົ້ ຈາກພາວະມນົລະພິດ (Pollution) ທງັທາງສຽງ, ນາໍ້, ອາກາດ ລວມທງັຄວາມເປັນຢທ່ ່ ແອອດັຄບັແຄບ ສວ່ ນຮອບນອກເປັນເຂດເຄ່ືອນຍາ້ຍ (Commuter Zone) ເປັນ ທ່ ພກັພາອາໄສຂອງບກຸ ຄນົທ່ ມຖານະ ດ ຊ່ຶງບກຸ ຄນົເຫ່ົຼານເ ້ຮັດວຽກຢໃນ່ ເມອືງມການ ເດນ ທາງເຂົ້າອອກ ລະຫວາ່ ງບາ້ນ ແລະ ບອ່ ນເຮັດວຽກໃນໄລຍະທາງໄກເປັນປະຈາໍ, ເປັນທ່ ຢ່ ອາໄສທ່າມກາງສະພາບ ແວດລອ້ ມທ່ ເປັນທາໍມະຊາດ, ອາກາດດ, ປອດຈາກມນົລະພິດ, ມລ ະບບົສາທາລະນຸປະໂພກຕາ່ ງໆ ແລະ ລະບບົການຄມົມະນາຄມົໃນຂະນະທ່ ມພ ື້ນທ່ ບາງສ່ວນຍງັຄງົເປັນແຖບພື້ນທ່ ຊນົນະບດົ (Agricultural Belt) ຊ່ຶງມພ ື້ນທ່ ບໍລິເວນກວາ້ງທ່ ແຜ່ໄປຮອບໆ ຫຼືຂນັ້ຢ່ ລະຫວາ່ ງເມອືງ “ຊນົນະບດົ ລອ້ ມເມອືງ” ໂດຍແຍກເມອືງອອກຕາ່ ງຫາກ ຖເືປັນສວ່ ນຂອງພື້ນທ່ ສ ຂຽວມການ ປກ ຝງັ ຫຼືເຮັດສວນ ຢາ່ ງຖາວອນ ຊ່ງຶທ່ ດນິນນັ້ອາດເປັນຂອງລດັ ຫຼືເອກະຊນົກໄໍ ດ້(John McDonagh, 1997). 1.9.2 ທິດສະດກ ານແບງ່ ເຂດເມອືງເປັນສວ່ ນ ທິດສະດ ນສ ້ າ້ງຂຶ້ນໃນລະຫວາ່ ງຊຸມປ 1930 ໂດຍ Homer Hoyt ໂດຍແບງ່ ເມອືງອອກ ເປັນສວ່ ນໆ (Sector) ໃນແຕລະ່ ສວ່ ນຂອງເມອືງປະກອບດວ້ ຍກດິ ຈະກາໍ ແລະ ປະຊາຊນົການແບງ່ ສວ່ ນຕາ່ ງໆນນັ້ບ່ໍຈາໍເປັນຈະຕອ້ ງເປັນຮ ບວງົກມົສະເໝ ໄປຄືເຂດອດຸ ສາຫະກາໍບ່ໍຈາໍເປັນຕອ້ ງເກດ ຂຶ້ນ ໂດຍຮອບສ ນກາງຂອງເມອືງ, ແຕອາດ ່ ຈະຂະຫຍາຍຕວົໂດຍອາໄສເສັ້ນທາງລດົໄປ ຫຼືສ ນກາງຂອງ ເມອືງແລ້ວຂະຫຍາຍຕາມລວງຍາວອອກໄປສ ຊານ ່ ເມອືງ ເຮັດໃຫ້ຮ ບແບບການຂະຫຍາຍຕວົຂອງ ເມອືງເປັນແບບຄາ້ຍຄໃບື ພດັ (John McDonagh, 1997). 1.9.3 ທິດສະດທ ່ ມຈຸດ ສ ນກາງລວມຈາໍນວນຫຼາຍ (Multiple Nuclei Theory) ທິດສະດ ນສ ້ າ້ງຂນຶ້ ໃນປ 1945 ໂດຍ Harris ແລະ Ullman ຊ່ຶງມແນວ ຄິດວາ່ ສນ ກາງ ຂອງເມອືງໃຫຍນ່ ນັ້ບ່ໍໄດເ້ກດ ຂນຶ້ ມາຈາກພື້ນທ່ ພຽງແຫງ່ ດຽວ ເມອືງໃຫຍໄ່ ດຂ້ ະຫຍາຍຕວົຂນຶ້ ໂດຍອອ້ ມ ຮອບອານາເຂດບໍລິເວນສ ນກາງຫຼາຍໆແຫງ່ ຊ່ງຶໄດຕ້ ງັ້ຢໃນ່ ບໍລິເວນນນັ້ເປັນການກະຈາຍຄວາມຈະເລ ນ ເຕ ບໃຫຍຂ່ ອງເມອືງ ເພ່ືອບ່ໍໃຫມ້ ການ ກະຈຸກຕວົຢໃນ່ ບໍລິເວນດຽວກນັ ຊ່ງຶຈະເປັນການຫຸຼດຜອ່ ນຄວາມ ແອອດັຂອງຊຸມຊນົໄດ້(John McDonagh, 1997). ຈາກທິດສະດດ ່ງັກາ່ ວຈະເຫັນໄດວ້ າ່ ການໃຊທ້່ ດນິ ໃນເຂດເມອືງມກ ານກາໍນດົຮບ ແບບ ຂອງເມອືງໂດຍເປັນໄປຕາມການກາໍນດົຂອງລດັຖະບານ ການຂະຫຍາຍຕວົຂອງເມອືງທ່ ມລ ະບບົ ການຈດັການທ່ ດ, ມກ ານຈດັສນັແບງ່ ເປັນແຕລ່ ະເຂດພື້ນທ່ ໄວຢ້ າ່ ງລະອຽດຈະແຈງ້ ແມນ່ ຈະເຮັດໃຫ້ ຫຸຼດຜອ່ ນບນັຫາຕາ່ ງໆທ່ ຈະເກດ ຂນຶ້ ຈາກການຂະຫຍາຍຕວົເມອືງທ່ ເປັນໄປຕາມຄວາມຕອງການຂອງ ້ ປະຊາກອນ ທງັນເ ້ມອືງຍງັເປັນຈດຸ ສນ ກາງຂອງການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ, ການຊອກຫາ ວຽກເຮັດງານທາໍ , ການດາໍລງົຊ ວິດຂອງປະຊາຊນົທ່ ຕິດພນັກບັການເດ ນທາງດວ້ ຍການຄມົມະນາ

29 ຄມົ ແລະ ການຂນົສ່ງົ ເພ່ືອໃຫ້ປະຊາຊນົເດ ນທາງດວ້ ຍຄວາມສະດວກສະບາຍ. ລດັຈ່ງຶເປັນຜ້ຄ ຸມ້ ຄອງ-ບໍລິຫານຈດັການທ່ ດນິ ໂດຍມກ ານຈດັລະບບົການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ທ່ ຄາໍນງຶເຖງິຈດຸ ເຊ່ືອມໂຍງທາງ ດາ້ນເສດຖະກດິໄປຍງັສະຖານທ່ ຕາ່ ງໆໄດຢ້ າ່ ງແທດເໝາະ, ມກ ານກາໍນດົຢາ່ ງມປ ະສິດທິພາບເພ່ືອໃຫ້ ສາມາດນາໍໃຊທ້່ ດນິດງ່ັກາ່ ວໃຫມ້ ປ ະໂຫຍດສງ ສດຸ , ມຄ ວາມຍືນຍງົ, ເປັນການອະນຮຸ ກັສ່ິງແວດລອ້ ມທ່ ດໄ ວ, ້ ໃຫປ້ ະຊາຊນົມທ ່ ຢອ່ າໄສທ່ ບ່ໍແອອດັ, ມອ າຊບ ທ່ ດ, ມຊ ວ ດິການເປັນຢທ່ ່ ດ ເປັນຕນົ້. 2. ນະໂຍບາຍ ແລະ ນຕິກິ າໍທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1 ນະໂຍບາຍຂອງລດັຕ່ໍການພດັທະນາ ທິດທາງແຜນການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົຂອງລດັຖະບານຄງັ້ VIII (2016-2020) ມ ເປົ້າໝາຍເຮັດໃຫປ້ ະເທດຊາດຫຸຼດພນົ້ ອອກຈາກຄວາມດອ້ ຍພດັທະນາ ແລະ ປບັປງຸ ຊວ ດິ ການເປັນຢ່ ຂອງປະຊາຊນົໃຫ້ດ ຂຶ້ນ ແລະ ກາ້ວໄປສກ ່ ານພດັທະນາເສດຖະກດິ ແບບຍືນຍງົ ການເມອືງມສ ະ ເຖຍລະພາບ ແລະ ສງັຄມົມຄ ວາມສະຫງບົສກຸ (ລດັຖະບານຄງັ້ VIII, 2016-2020). ເປົ້າໝາຍການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແມນ່ ເນັ້ນໃສກ່ ານພດັທະນາຕາມກນົໄກຂອງ ນາໆຊາດ, ຮວ່ ມມດືາ້ນການຄາ້, ເປ ດກວ້ າງຕະຫຼາດພາຍນອກ ແລະ ດງຶດດ ການລງົທຶນເພ່ືອເຮັດ ໃຫປ້ ະເທດລາວ ມສ ະເຖຍລະພາບການເຕ ບໂຕທາງດາ້ນເສດຖະກດິ ໂດຍລດັຖະບານມເ ປົ້າໝາຍ ການເຕ ບໂຕລະຫວາ່ ງ 6.6-7%ຕ່ໍປ ໃນຊວ່ ງແຜນການພດັທະນາເສດຖະກິດ-ສງັຄມົ ຄງັ້ທ VIII ດວ້ ຍເຫດຜນົດງ່ັກາ່ ວ ລດັຖະບານໄດມ້ເ ປົ້າໝາຍສຊ ້ ນົແຕປ່ 2016-2020 ດງ່ັນ: - ສືບຕ່ໍຮກັສາສະພາບແວດລອ້ ມການພດັທະນາທງັພາຍໃນ ແລະ ຕາ່ ງປະເທດ ແມນ່ ເພ່ ມ ການຮວ່ ມມກືບັຄກ ່ ານຄາ້ໃນເວທ ສາກນົເຊ່ັນ: ອງົການການຄາ້ໂລກ (WTO) ຕະຫຼາດອາຊຽນ ພອ້ ມ ທງັເພ່ ມປະສິດທິພາບການຜະລິດ, ການບໍລິການໃຫມ້ ຄ ນຸ ນະພາບທຽບເທ່ົາກບັສາກນົ ແລະ ຊຸກຍ ້ ໃຫມ້ ກ ານແຂງ່ ຂນັເສດຖະກດິກບັສາກນົໃຫຫ້ ຼາຍຂນຶ້ . - ສືບຕ່ໍກະກຽມການຮບັມເືສດຖະກິດຂອງໂລກ ແລະ ເສດຖະກິດພມ ພ າກທ່ ມຄ ວາມແນ່ ນອນທາງດາ້ນການເຕ ບໂຕ: ແມນ່ ກະກຽມການຮບັມກືານປ່ຽນແປງຂອງເສດຖະກດິ ຂອງພມ ພ າກ ແລະ ສາກນົໄວວາ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ການມສ ງົຄາມຢ່ອ າຊ ຕາເວັນກາງ ແລະ ການຕ່ໍສກ ້ ບັກຸມ່ ກ່ໍ ຄວາມບ່ໍສະຫງບົຂອງໂລກ ເຊ່ິງເຮັດໃຫ້ລາຄາສິນຄາ້ບ່ໍສາມາດເດົາໄດ້ເຖງິແມນ່ ວາ່ ການເຕ ບໂຕ ຂອງເສດຖະກດິໄດມ້ ລ ກັສະນະເຕ ບໂຕ ແລະ ບນັຫາທາງດາ້ນການເງນິຂອງໂລກຍງັບ່ໍທນັຄງົຕວົ. - ການເຕ ບໂຕໄວວາຂອງປະຊາກອນລາວ: ໄລຍະ 10 ປ ປະຊາກອນລາວ ເພ່ ມຈາກ 5.6 ລາ້ນຄນົ ຮອດ 6,46 ລາ້ນຄນົເມ່ອືຮອດທ້າຍປ 2015 ການເຕ ບໂຕຢ່າງໄວວານໄ ້ດເ້ຮັດໃຫພ້ ນົລະ

30 ເມອືງລາວຈະມປ ະຊາກອນໜຸ່ມຫຼາຍຂຶ້ນ ຄາດວາ່ ປະຊາກອນໜຸ່ມຈະເພ່ ມຂຶ້ນເປັນ 10.6% ເມ່ອື ຮອດປ 2020 ແລະ ຍ່ງິໄປກວາ່ ນນັ້ເດັກນອ້ ຍໃນໄລຍະການຮຽນໜງັສຈືະຫຸຼດລງົ 3.7%. - ການພດັທະນາແບບຍືນຍງົ: ອງົການສະຫາປະຊາຊາດ ກຽ່ ວກບັການພດັທະນາແບບຍືນ ຍງົ ສປປ ລາວ ໃນຖານະເປັນພາຄ ໄດສ້ ດັຕະຍາບນັເພ່ືອຮບັຮອງການພດັທະນາປະເທດຊາດຈະ ຕອ້ ງໄປຕາມກນົໄກຂອງອງົການສະຫາປະຊາຊາດ ໃນປ 2015 ສາໍລບັ ສປປ ລາວ ການພດັທະ ນາແບບຍືນຍງົນນັ້ ຈະຕອ້ ງໄດຮ້ ບັປະກນັ 18 ລາຍການການພດັທະນາຄື: 1) ຫຸຼດຜອ່ ນຄວາມທກຸ ບາກ; 2) ຫຸຼດຜ່ອນໄພອຶດຫ ວ ຮບັປະກນັຄວາມປອດໄພດາ້ນສະບຽງອາຫານ ແລະ ຊຸກຍສ ້ ຸຂະ ອະນາໄມ; 3) ຮບັປະກນັການດາໍລງົຊວ ດິ ແບບປອດໄພ; 4) ຮບັປະກນັເຂົ້າເຖງິການສກຶສາຢາ່ ງເທ່ົາ ທຽມກນັ; 5) ຮບັປະກນັຄວາມສະເໜ ພາບຍິງ-ຊາຍ ແລະ ສ່ງົເສ ມພາລະບດົບາດເພດຍິງ; 6) ຮບັປະກນັການບໍລິຫານຈດັການນາໍ້ສະອາດ ແລະ ອາຫານທ່ ປອດໄພ; 7) ຮບັປະກນັການສາມາດ ຊມົໃຊ້ແລະ ເຂົ້າເຖງິພະລງັງານຕາ່ ງໆຢ່າງເທ່ົາທຽມ; 8) ຮບັປະກນັການສະໜບັສະໜນ ການພດັ ທະນາທລຸ ະກດິ ແບບຍືນຍງົ ການຈາ້ງງານຢາ່ ງເຕັມທ່ ແລະ ເທ່ົາທຽມ; 9) ສາ້ງພື້ນຖານໂຄງລາ່ ງ ຮບັປະກນັການສະໜບັສະໜນ ການພດັທະນາອດຸ ສາຫະກາໍ ແລະ ການປ່ຽນແປງ; 10) ຫຸຼດຜ່ອນ ຄວາມບ່ໍສະເໜ ພາບພາຍໃນສງັຄມົ; 11) ສາ້ງຕວົເມອືງໃຫມ້ ຄ ວາມປອດໄພດາ້ນທ່ ຢ່ ອາໄສ ແລະ ໜນັ້ຄງົ; 12) ຮບັປະກນັການອປຸ ະໂພກບໍລິໂພກ ແລະ ການຜະລິດແບບຍືນຍງົ; 13) ດາໍເນນ ມາດ ຕະການຢາ່ ງໄວວາເພ່ືອຮບັມກືບັການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ແລະ ໄພທາໍມະຊາດ; 14) ນາໍໃຊ້ ຊບັພະຍາກອນໃນນາໍ້ເພ່ືອພດັທະນາຢ່າງຢງັ້ຢືນ; 15) ການສະໜບັສະໜນ ເພ່ືອຫຸຼດຜອ່ ນການຕດັ ໄມທ້ າໍລາຍປ່າ ແລະ ປກ ຕນົ້ ໄມທ້ ດົແທນຄືນ; 16) ສ່ງົເສ ມຄວາມຍຕຸ ິທາໍຢ່ ໃນສງັຄມົ ແລະ ຮບັ ປະກນັການເຂົ້າເຖງິຄວາມຍຕຸ ິທາໍ; 17) ເຄົາລບົ ແລະ ປະຕິບດັຕາມກນົໄກຂອງຄຮ ່ ວ່ ມມືເພ່ືອພດັ ທະນາແບບຍນືຍງົ ແລະ 18) ລບົລາ້ງລະເບດ ບ່ໍແຕກໃນ ສປປ ລາວ. - ຕອ້ ງຫຸຼດພນົ້ ອອກຈາກປະເທດດວ້ ຍພດັທະນາໃຫໄ້ດພ້ າຍໃນປ 2020 ເຊ່ງິລດັຖະບານຈະ ຕອ້ ງສມຸ ໃສກ່ ານດງຶດດ ການລງົທຶນໃຫມ້ ຄ ວາມໜນັ້ທຽ່ ງໂດຍສະເພາະການສ່ງົເສມ ການລງົທຶນທ່ ບ່ໍຕິດ ພນັກບັການລງົທຶນດາ້ນບ່ໍແຮ່ ແລະ ຊບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ ໂດຍລດັຖະບານເຊ່ືອວາ່ ການລງົ ທຶນດາ້ນອດຸ ສາຫະກາໍກສໍ າມາດຊວ່ ຍການພດັທະນາແບບຍນືຍງົໄດ.້ ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຜແ້ ທນທ່ວົປະເທດຄງັ້ທ X ຂອງພກັປະຊາຊນົປະຕິວດັລາວ ກອງປະ ຊຸມໃຫ່ຍໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ຢ່າງເລ ກເຊ່ິງ ແລະ ໄດຮ້ ບັຮອງເອົາຢ່າງເປັນເອກະສນັລາຍງານການເມອືງ ຂອງຄະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງພກັສະໄໝທ IX ທ່ ສະເໜ ຕ່ໍກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັ້ທ X ການສະຫຸຼບ ຕ ລາຄາຜນົແຫງ່ ການຈດັຕງັ້ປະຕິບດັມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ IX ຂອງພກັໄດຮ້ ບັຮອງເອົາຂໍສ້ ະຫຸຼບ 7 ປະການ ເຊ່ິງເປັນບດົຮຽນອນັປະເສ ດທ່ ຖອດຖອນໄດຈ້ າກພຶດຕິກາໍແຫງ່ ການຈດັຕງັ້ນາໍພາປະຕິບດັ

31 ມະຕິກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ຄງັ້ທ IX ແລະ 30 ປ ແຫງ່ ການປ່ຽນແປງໃໝ່ ; ພອ້ ມກນັນນັ້ກໄໍ ດກ້ າໍນດົ 7 ທິດທາງໜາ້ທ່ ໃຫຍ່ ສາໍລບັໃນໄລຍະຕ່ໍໜາ້. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ໄດມ້ ອບໃຫຄ້ ະນະບໍລິຫານງານສນ ກາງ ພກັສະໄໝທ X ຊ ້ນາໍຈດັຕງັ້ຢ່າງເປັນລະບບົເລ ກເຊ່ິງໂດຍສະເພາະແມນ່ ຂະແໜງການ, ທກຸ ທ້ອງ ຖ່ນິທກຸ ຂງົເຂດວຽກງານ ແລະ ທກຸ ຂນັ້ ໃຫເ້ຂົ້າໃຈຖກືຕອ້ ງ ເພ່ືອສາມາດຜນັຂະຫຍາຍເຂົ້າສວ ່ ຽກຕວົ ຈງິ. ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ ໄດມ້ ວ ິໄສທດັຮອດປ 2030 ຍຸດທະສາດການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ໄລຍະ 10 ປ (2016-2025) ແລະ ແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແຫ່ງຊາດ 5 ປ ຄງັ້ທ VIII (2016-2020) ຊ່ຶງຄາໍຂວັນວິໄສທດັ ແລະ ຍດຸ ທະສາດຂອງການພດັທະນາແມນ່ “ສຊ ້ ນົພດັທະນາ ປະເທດເຮົາໃຫຫ້ ຸຼດພນົ້ ອອກຈາກສະຖານະພາບດອ້ ຍພດັທະນາ ໃນປ 2020, ກາ້ວໄປສປ ່ ະເທດກາໍ ລງັພດັທະນາທ່ ມລ າຍຮບັປາກກາງສງ ຕາມທິດການພດັທະນາສ ຂຽວ ແລະ ຍືນຍງົ ເມ່ອືເຖິງປ 2030”. 2.2 ແຜນແມບ່ ດົຈດັສນັທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ ປ 2018 ນະໂຍບາຍການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໃນເຂດທ່ງົພຽງ: ທ່ ດນິ ເຂດທ່ງົພຽງ ເປັນເຂດທ່ ເປັນອເ່ ຂົ້າອປ່ າຂອງປະເທດ, ຊ່ງືລວມມ 7 ທ່ງົພຽງໃຫຍ່ ມ ເນອື້ ທ່ 2,370,616 ເຮັກຕາຄື: ທ່ງົພຽງ ວຽງຈນັ (ແຂວງວຽງຈນັ ແລະ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ), ບໍລິ ຄາໍໄຊ, ຄາໍມວ່ ນ, ສະຫວນັນະເຂດ, ສາລະວນັ, ຈາໍປາສກັ ແລະ ອດັຕະປື; 16 ທ່ງົພຽງພາກກາງ ມເ ນອື້ ທ່ 252,825 ເຮັກຕາ ຄ:ື ທ່ງົພຽງນາໍ້ຖວ້ ມ, ທ່ງົພຽງນາໍ້ທາ, ທ່ງົພຽງເມອືງສງິ, ທ່ງົພຽງເມອືງ ຮນຸ , ທ່ງົພຽງເມອືງຊຽງຮອ່ ນ, ທ່ງົພຽງເມອືງໄຊຍະບລ , ທ່ງົພຽງເມອືງພຽງ, ທ່ງົພຽງເມອືງຄາໍ, ທ່ງົ ພຽງເມອືງເຟືອງ, ທ່ງົພຽງວງັວຽງ, ທ່ງົພຽງເມອືງກາສ , ທ່ງົພຽງລອ້ ງຊານ, ທ່ງົພຽງເມອືງຊະນະ ຄາມ, ທ່ງົພຽງເມອືງລະມາມ, ທ່ງົພຽງງວົແດງ ແລະ ທ່ງົພຽງເມອືງສງັທອງ. ນອກນຍ ້ ງັມ 12 ທ່ງົ ພຽງນອ້ ຍ ມເ ນອື້ ທ່ 22,157 ເຮັກຕາ ຄື: ທ່ງົພຽງນາໍ້ແຊ, ທ່ງົພຽງນາໍ້ພາກ, ທ່ງົພຽງລານຕຍຸ , ທ່ງົ ພຽງເມອືງແບງ, ທ່ງົພຽງເມອືງຊຽງເງນິ, ທ່ງົພຽງເມອືງນານ, ທ່ງົພຽງເມອືງຊອ້ ນ, ທ່ງົພຽງພາ້ວຫາ້ວ ທ່ງົພຽງຫວົຊຽງ, ທ່ງົພຽງລອ່ ງນາໍ້ມາ້, ທ່ງົພຽງເມອືງຊາໍໃຕ້ແລະ ທ່ງົພຽງທ່ງົນາໍ້ງານ ຊ່ງຶກະ ແຈກ ກະຈາຍຢ່ຕ າມແຂວງຕາ່ ງໆໃນທ່ວົປະເທດ, ເປັນບອ່ ນຜະລິດສະບຽງອາຫານ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ປກ ເຂົ້າ ເພ່ືອຄາໍ້ປະກນັດາ້ນສະບຽງອາຫານຢພ່ າຍໃນ ແລະ ເພ່ືອການສ່ງົອອກ. ດງ່ັນນັ້, ພື້ນທ່ ດນິ ຢເ່ ຂດທ່ງົພຽງທງັໝດົນ ້ແມນ່ ກາໍນດົເປົ້າໝາຍແນໃສກ່ ານປກ ເຂົ້າ, ປກ ພືດສະບຽງອາຫານ, ລຽ້ງສດັ ປກ ພືດອດຸ ສາຫະກາໍ; ກາໍນດົບາງເຂດເປັນເຂດຮກັສາປ່າໄມ້ຫຼືເຂດຂຽວຢ່ທ ່ງົພຽງ, ເຂດອະນຮຸ ກັ ເພ່ືອການທ່ອງທ່ຽວວດັທະນະທາໍ ແລະ ທ່ອງທ່ຽວທາໍມະຊາດ, ພື້ນທ່ ດນິ ສະຫງວນໜອງບຶງທາໍມະ ຊາດ ແລະ ສດັນາໍ້, ນອກນຍ ້ ງັມເ ຂດໂຮງງານອດຸ ສາຫະກາໍ, ເຂດຕວົເມອືງ ແລະ ເຂດທ່ ຢອ່ າໄສ

32 ຂອງປະຊາຊນົໃນການສາ້ງລະບບົພື້ນຖານໂຄງລາ່ ງເຊ່ັນ: ເສັ້ນທາງ, ທາງລດົໄຟ, ລະບບົສາຍສ່ງົ ແລະ ກດິຈະການກ່ສໍ າ້ງອ່ນືໆ ຕອ້ ງໃຫກ້ ມົກຽວກບັເປົ້າໝາຍທ່ ໄດກ້ າໍນດົມານ. ້ ການວາງແຜນກາໍນດົເປົ້າໝາຍການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນ ລະດບັແຂວງ, ລະດບັເມອືງ ທ່ ພວົພນັ ກບັບນັຫາທ່ ກາ່ ວມານນັ້ ແມນ່ ຕອ້ ງໄດສ້ ຶກສາຄວາມເໝາະສມົ, ທ່າແຮງຂອງພື້ນທ່ ດນິ ແລະ ຊບັພະ ຍາກອນທາໍມະຊາດ ໃນແຕລ່ ະເຂດໃຫຈ້ ະແຈງ້, ຕອ້ ງສຶກສາຄວາມສຽ່ ງ ແລະ ບນັຫາທ້າທາຍຢາ່ ງ ລະອຽດໃນເຂດພື້ນທ່ ນນັ້ໆ ເພ່ືອໃຫແ້ ທດເໝາະ ແລະ ຫຼ ກເວັ້ນຜນົກະທບົຕ່ໍເປົ້າໝາຍການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໃນພື້ນທ່ ດງ່ັກາ່ ວ ແລະ ຕອ້ ງມນະ ໂຍບາຍລະອຽດແຕລະ່ ດາ້ນ. 2.3 ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິ ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິແຫງ່ ປະເທດລາວ ດງ່ັນ: ້ ມາດຕາ 11 ໄດກ້ າ່ ວເຖງິການຈດັແບງ່ ເຂດ ແລະ ປະເພດທ່ ດນິ ຄື: ທ່ ດນິ ໃນຂອບເຂດທ່ວົ ປະເທດໄດຈ້ດັແບງ່ ເປັນເຂດ ແລະ ປະເພດດງ່ັນ: ້ 1) ການຈດັແບງ່ ເຂດ ເຂດທ່ງົພຽງ, ພພ ຽງ ແລະ ພດ ອຍຊ່ງຶປະກອບດວ້ ຍ: - ເຂດຕວົເມອືງ; - ເຂດຊນົນະບດົ; - ເຂດເສດຖະກດິສະເພາະ; - ເຂດເສດຖະກດິພິເສດ. 2) ການຈດັແບງ່ ປະເພດ - ທ່ ດນິກະສກິ າໍ; - ທ່ ດນິປ່າໄມ;້ - ທ່ ດນິບໍລິເວນນາໍ້; - ທ່ ດນິອດຸ ສາຫະກາໍ; - ທ່ ດນິຄມົມະນາຄມົ; - ທ່ ດນິວດັທະນະທາໍ; - ທ່ ດນິປ້ອງກນັຊາດ-ປ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ; - ທ່ ດນິປກຸ ສາ້ງ. ມາດຕາ 12 ໄດກ້ າ່ ວເຖງິການກາໍນດົຂອບເຂດທ່ ດນິ ແຕລ່ ະປະເພດວາ່ : ລດັຖະບານເປັນຜ້ ຈດັສນັ ແລະ ຈດັແບງ່ ຂອບເຂດທ່ ດນິ ແຕລ່ ະປະເພດໃນຂອບເຂດທ່ວົປະເທດແລວ້ ນາໍສະເໜ ຕ່ໍສະ ພາແຫງ່ ຊາດເພ່ືອພິຈາລະນາຮບັຮອງເອົາ ແລະ ຍງັໄດກ້ າ່ ວອ ກຕ່ືມວາ່ ອງົການປກົຄອງທ້ອງຖ່ນິ

33 ເປັນຜກ້ າໍນດົຂອບເຂດທ່ ດນິປະເພດຕາ່ ງໆ ພາຍໃນຂອບເຂດຄວາມຮບັຜິດຊອບຂອງຕນົໂດຍສອດ ຄອ່ ງກບັການກາໍນດົຂອບເຂດປະເພດທ່ ດນິທ່ ລດັໄດກ້ າໍນດົອອກແລວ້ ນາໍສະເໜ ໃຫອ້ ງົການປກົຄອງ ຂນັ້ເທິງຖດັຕນົນນັ້ເພ່ືອພິຈາລະນາຮບັຮອງເອົາ(ສະພາແຫງ່ ຊາດ, 2003). 2.4 ຂໍຕ້ ກົລງົຂອງທາ່ ນນາຍກົລດັຖະມນົຕ ວາ່ ດວ້ ຍການຮບັຮອງເອົາຈດຸ ສມຸ ພດັທະນາທ່ ເປັນ ບລຸ ິມະສິດໄລຍະ 2016-2020 ສາໍນກັງານນາຍກົລດັຖະມນົຕ (2016) ມາດຕາ 1 ກາໍນດົ ແລະ ຮບັຮອງເອົາຈດຸ ສມຸ ພດັທະນາທ່ ເປັນບລ ິມະສດິ ຂອງສນ ກາງ ແລະ ທອ້ ງຖ່ນິ ແລະ ຈດຸ ສມຸ ທ່ ເປັນຕວົເມອືງນອ້ ຍເຂົ້າໃນແຜນ 5 ປ ໄລຍະ 2016-2020 ເຊ່ງິປະ ກອບດວ້ ຍບນັດາຈດຸ ສມຸ ດງ່ັນ: ້ 1) ຈດຸ ສຸມພດັທະນາຊນົນະບດົ ແລະ ລຶບລ້າງຄວາມທຸກຍາກ ມທ ງັໝດົ 91 ຈຸດສຸມ, ນອນໃນ 70 ເມອືງຂອງ 18 ແຂວງ. ໃນນນັ້ ຈດຸ ສຸມຂອງສ ນກາງມ 20 ຈຸດສຸມ, ນອນໃນ 18 ເມອືງຂອງ 12 ແຂວງ ແລະ ຈດຸ ສມຸ ຂອງທ້ອງຖ່ນິ ມ 71 ຈຸດສຸມ, ນອນໃນ 61 ເມອືງຂອງ 17 ແຂວງ; 2) ຈດຸ ສຸມຈດັສນັພມ ລາໍ ເນົາ ແລະ ບອ່ ນທາໍ ມາຫາກນິ ຖາວອນໃຫ້ປະຊາຊນົ ມທ ງັໝດົ 145 ຈຸດ, ນອນໃນ 87 ເມອືງຂອງ 17 ແຂວງ. ໃນນນັ້, ຈດຸ ສມຸ ຈດັສນັພມ ລາໍເນົາຂອງສນ ກາງ ມ 4 ຈຸດນອນໃນ 3 ເມອືງຂອງ 3 ແຂວງ ແລະ ຈດຸ ສມຸ ຈດັສນັພມ ລາໍເນົາຂອງທ້ອງຖ່ນິ ມ 141 ຈຸດ, ນອນໃນ 86 ເມອືງຂອງ 17 ແຂວງ. ມາດຕາ 2 ໃຫກ້ າໍນດົເອົາບນັດາຈດຸ ສມຸ ພດັທະນາດງ່ັກາ່ ວເປັນເປົ້າໝາຍໃນການຈດັຕງັ້ປະ ຕິບດັແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ກຄໍ ືແຜນພດັທະນາຊນົນະບດົ ແລະ ລຶບລາ້ ງຄວາມທກຸ ຍາກໃນຂອບເຂດທ່ວົປະເທດ 5 ປ (2016-2020). ມາດຕາ 3 ມອບໃຫ້ກະຊວງກະສິກາໍ ແລະ ປ່າໄມ້ເປັນໃຈກາງປະສານງານກບັບນັດາ ກະຊວງ, ອງົການທຽບເທ່ົາ ແລະ ອງົການປກົຄອງທ້ອງຖ່ນິ ເພ່ືອເຜ ຍແຜ່ການກາໍນດົ ແລະ ຮບັ ຮອງເອົາຈດຸ ສມຸ ດ່ງັກາ່ ວ ພ້ອມທງັຜນັຂະຫຍາຍສາ້ ງແຜນການ, ໂຄງການລະອຽດເພ່ືອຈດັສນັງບົ ປະມານ ແລະ ລະດມົທຶນຈາກບນັດາຂະແໜງການຂນັ້ສນ ກາງ ແລະ ທ້ອງຖ່ນິ , ອງົການຈດັຕງັ້ສາ ກນົ, ສະຖາບນັການເງນິ ແລະ ພາກສວ່ ນຕາ່ ງໆທງັພາຍໃນ ແລະ ຕາ່ ງປະເທດ. ມາດຕາ 4 ມອບໃຫບ້ ນັດາລດັຖະມນົຕ ກະຊວງກະສິກາໍ ແລະ ປ່າໄມ,້ ຫວົໜ້າອງົການ ທຽບເທ່ົາ, ເຈົ້າຄອງນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ແລະ ບນັດາເຈົ້າແຂວງໃນທ່ວົປະເທດເປັນເຈົ້າການໃນ ການຈດັຕງັ້ປະຕິບດັຮບັຮອງເອົາຈດຸ ສມຸ ດງ່ັກາ່ ວນ ້ເພ່ືອບກຸ ຍບ ້ ນັດາຂະແໜງການແຂວງຂອງຕນົໃຫ້

34 ມແ ຜນງານ, ໂຄງການລະອຽດເພ່ືອສມຸ ທຶນຮອນ, ສມຸ ກາໍລງັຄນົໃສຈ່ ດຸ ສມຸ ດ່ງັກາ່ ວໃຫປ້ ະສບົຜນົສາໍ ເລັດຕາມຄາດໝາຍທ່ ວາງໄວ.້ ມາດຕາ 5 ບນັດາລດັຖະມນົຕ ກະຊວງ, ຫວົໜາ້ອງົການທຽບເທ່ົາ, ເຈົ້າຄອງນະຄອນຫຼວງ ບນັດາເຈົ້າແຂວງໃນທ່ວົປະເທດ ແລະ ພາກສວ່ ນທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຈ່ງົຮບັຮ ້ແລະ ພອ້ ມກນັຈດັຕງັ້ປະຕິ ບດັໃຫໄ້ດຮ້ ບັຜນົເປັນຈງິ. 2.5 ຂໍຕ້ ກົລງົຂອງລດັຖະມນົຕ ປະຈາໍສາໍນກັງານນາຍກົລດັຖະມນົຕ, ລດັຖະມນົຕ ອງົການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດນິແຫງ່ ຊາດ ຂໍຕ້ ກົລງົຂອງລດັຖະມນົຕ ປະຈາໍສາໍນກັງານນາຍກົລດັຖະມນົຕ , ລດັຖະມນົຕ ອງົການຄມຸ້ ຄອງທ່ ດິນແຫ່ງຊາດ ສະບບັເລກທ 352/ສນຍ.ອຄດຊ, ລງົວນັທ 31 ພຶດສະພາ 2011ວາ່ ດວ້ ຍ ການປະເມນ ມນ ຄາ່ ທ່ ດນິ ໃນ 9 ຕວົເມອືງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ແມນ່ ໝວດທ II ການກາໍນດົມນ ຄາ່ ການປະເມນ ທ່ ດນິຕາມແຕລ່ ະເຂດຂອງແຕລ່ ະເມອືງໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ລາຍລະອຽດມຕ າ ລາງດງ່ັລຸມ່ ນ: ້ ລະຫດັ ປະເພດຖະໜນົເປັນບອ່ ນອ ງໃຫແ້ ກກ່ ານຈດົທະບຽນ (ກບ /ຕາແມດັ) ຖະໜນົສາຍເອກ ຖະໜນົສາຍ ເຊ່ອືມຕ່ໍ ຖະໜນົສາຍ ແຍກ ຖະໜນົ ດງັ້ເດມ F1 ເຂດກະສກິ າໍ 350.000 40.000 15.000 5.000 E1 ເຂດການຄາ້ບໍລິການ 1.000.000 75.000 30.000 12.000 ສາໍ ລບັລະຫດັ F1 ແມນ່ ລາຄາທ່ ດິນທ່ ລດັກາໍ ນດົໄວ້ໃນຂໍ້ຕກົລງົສະບບັ ເລກທ 352/ ສນຍ.ອຄດຊລງົວນັທ 31 ພຶດສະພາ 2011. ແຕສ່ າໍລບັລະຫດັ E1 ແມນ່ ເປັນລາຄາທ່ ທາງລດັຖະ ບານໄດປ້ ບັປງຸ ແລະ ຈະປະກາດໃຊໃ້ນໄວໆນ. ້ 2.6 ກາໍມະສິດທ່ ດນິ ແລະ ການຈດັສນັທ່ ດນິ ທ່ ດນິ ເປັນກາໍມະສິດຂອງວງົຄະນາຍາດແຫງ່ ຊາດ ຊ່ຶງແມນ່ ປະຊາຊນົລາວບນັດາເຜ່ົາເປັນ ເຈົ້າຂອງໂດຍລດັເປັນຕວົແທນຄມຸ້ ຄອງຢ່າງລວມສນ ແລະ ເປັນເອກະພາບໃນທ່ວົປະເທດ ແລະ ມອບໃຫ້ບກຸ ຄນົ, ນິຕິບຸກຄນົ, ລວມໝ່ , ຊຸມຊນົ ແລະ ການຈດັຕງັ້ນາໍ ໃຊ, ້ ເຊ່ົາ ຫຼືສາໍ ປະທານ; ມອບໃຫກ້ ມົກອງປະກອບອາວຸດ, ອງົການຂອງລດັ, ອງົການຈດັຕງັ້ການເມອືງ, ແນວລາວສາ້ງຊາດ ແລະ ອງົການຈດັຕງັ້ມະຫາຊນົນາໍ ໃຊ. ້ ສາໍ ລບັຄນົຕາ່ ງດາ້ວ, ຄນົບ່ໍມສ ນັຊາດ, ຄນົຕາ່ ງປະເທດ ແລະ ການຈດັຕງັ້ຂອງບກຸ ຄນົດງ່ັກາ່ ວມສ ດິ ເຊ່ົາ ຫຼືສາໍປະທານ ແລະ ຊສື້ ດິ ນາໍໃຊທ້່ ດນິປກຸ ສາ້ງທ່ ຢ່

35 ອາໄສ ຫຼືສາໍນກັງານຫອ້ ງການໄດຕ້ າມເງ່ອືນໄຂ, ອດັຕາເນອື້ ທ່ ແລະ ມກ າໍນດົເວລາຕາມທ່ ໄດກ້ າໍ ນດົໄວໃນ້ ລະບຽບກດົໝາຍ (ກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິ , 2003 ໃນມາດຕາ 6). ການຈດັສນັທ່ ດນິ , ການແບງ່ ເຂດ, ແບງ່ ປະເພດທ່ ດນິ ຕອ້ ງໃຫສ້ ອດຄອ່ ງກບັແຜນຍດຸ ທະ ສາດໃນການນາໍ ໃຊຊ້ ບັພະຍາກອນທາໍມະຊາດ (ທ່ ດນິ , ນາໍ້, ປ່າໄມ, ້ ບ່ໍແຮ່ , ຊວ ະນາໆພນັ), ແຜນ ການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແຫງ່ ຊາດ ແລະ ການປກົປກັຮກັສາສ່ິງແວດລອ້ ມໃນແຕລ່ ະໄລ ຍະ (ດາໍລດັວາ່ ດວ້ ຍການຈດັຕງັ້ປະຕບິ ດັກດົໝາຍວາ່ ດວ້ ຍທ່ ດນິ , 2008 ມາດຕາ 17). 3. ການສກຶສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ 3.1 ການສຶກສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຢພາຍ ່ ໃນປະເທດ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ຂອງເມອືງປາກງ່ມື, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ມຈ ດຸ ປະສງົເພ່ືອ ສຶກສາການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ຂອງເມອືງປາກງ່ມື, ສຶກສາການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ກະສິກາໍ, ສຶກສາ ການປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ປ່າໄມ້ແລະ ສຶກສາການປ່ຽນແປງພື້ນທ່ ດິນປຸກສາ້ ງຂອງເມອືງປາກງ່ມື ນະ ຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ວິທ ການສຶກສາແມນ່ ໄດສ້ ຶກສາແບບຄນຸ ນະພາບ ແລະ ການໃຊລ້ ະບບົສາລະ ສນົເທດພມ ສ າດ, ປະຊາກອນທ່ ໃຊໃ້ນການສຶກສາຄງັ້ນແ ້ ມນ່ ປະຊາຊນົທ່ ຂນຶ້ ກບັເມອືງປາກງ່ມື ເຊ່ັນ: ຄະນະນາໍໃນຫອ້ ງການປກົຄອງເມອືງ, ເຖາົ້ແກແ່ ນວໂຮມ, ນາຍບາ້ນ ແລະ ຄະນະບາ້ນຂອງ 6 ກຸມ່ ບາ້ນ ຂອງເມອືງປາກງ່ມື, ອງົການຈດັຕງັ້ທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ ແລະ ບາງເຂດຂອງບໍລິເວນນະຄອນຫຼວງ ວຽງຈນັ ປະມານ 5 ທ່ານ. ຜນົການສຶກສາເຫັນວາ່ ການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ກະສິກາໍໃນປ 2000 ແລະ ປ 2015 ອ ງໃສສ່ ະພາບເນອື້ ທ່ ຕວົຈງິທ່ ໄດຈ້ າກການແປພາບຖາ່ ຍດາວທຽມ ແລະ ການເກບັກາໍຂໍມ້ ນ ທາງດາ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ໃນປ 2000 ແລະ ປດັຈບຸ ນັພື້ນທ່ ດນິ ກະສິກາໍມກ ານເພ່ ມຂນຶ້ ປະມານ 17.15% ຍອ້ ນມາຈາກຫຼາຍສາເຫດເປັນຕນົ້ແມນ່ ການບກຸ ເບກ ພື້ນທ່ ເພ່ືອທາໍການຜະລິດ ເຊ່ັນ: ການ ຂະຫຍາຍເນອື້ ທ່ ນາ, ສວນ ແລະ ເນອື້ ທ່ ລຽ້ງສດັ; ສະພາບການປກົຫມຸ້ ພື້ນທ່ ຂອງປ່າໄມໃ້ນປ 2000 ແລະ ປ 2015 ອ ງໃສສ່ ະພາບເນອື້ ທ່ ຕວົຈງິທ່ ໄດຈ້ າກການແປພາບຖາ່ ຍດາວທຽມ ແລະ ການເກບັ ກາໍຂໍມ້ ນ ເຫັນວາ່ ມກ ານຫຸຼດລງົຂອງເນອື້ ທ່ ປ່າໄມປ້ ະມານ 20.99% ຊ່ຶງມາຈາກຫຼາຍສາເຫດ ແຕສ່ າ ເຫດທ່ ເປັນຫຼກັແມນ່ ມາຈາກການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນ ມນັຈາໍເປັນຕອ້ ງໄດມ້ ກ ານບກຸ ເບ ກເນອື້ ທ່ ທາໍການຜະລິດໃຫ້ກວາ້ ງອອກ ຊ່ຶງປະຊາຊນົກຈໍ ະໄດມ້ ກ ານຖາກຖາງ, ສບັຊາ່ ວບອ່ ນທ່ ເປັນປ່າໃຫ້ ກາຍມາເປັນເນື້ອທ່ ທາໍການຜະລິດໃໝ່ຫຼາຍໆບອ່ ນພື້ນທ່ ເພ່ືອການປຸກສາ້ ງບາ້ນເຮືອນ ແລະ ອາ ຄານຫອ້ ງການຕາ່ ງໆ, ຮາ້ນຄາ້, ຮາ້ນອາຫານ, ການກ່ສໍ າ້ງໂຄງລາ່ ງພື້ນຖານ ແລະ ອ່ືນໆ; ການ ນາໍໃຊທ້່ ດນິປກຸ ສາ້ງ(ໝບ່ າ້ນ) ຜາ່ ນການແປພາບຖາ່ ຍແລວ້ ເຫັນວາ່ ສະພາບການນາໍໃຊທ້່ ດນິປກຸ ສາ້ງ (ໝບ່ າ້ນ) ໃນປ 2000 ແລະ ປ 2015 ມກ ານເພ່ ມຂນປະມານ ຶ້ 4.08% ຊ່ງຶມາຈາກຫຼາຍສາເຫດແຕ່

36 ສາເຫດທ່ ເປັນຫຼກັແມນ່ ການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນ ມນັຈາໍເປັນທ່ ຈະຕອ້ ງໄດມ້ ກ ານບກຸ ເບ ກພື້ນທ່ ເພ່ ມເຕ ມ ຫຼືຫນັປ່ຽນຈາກດິນກະສິກາໍ ມາເປັນດິນປຸກສ້າງຕ່າງໆ ແລະ ອ່ືນໆ (ອາໍ ໄພວອນ ຈນັທະວງົສາ, 2015). ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິກະສິກາໍຕ່ໍກບັການດາໍລງົຊວ ິດຂອງປະຊາຊນົ, ກລໍ ະນສ ຶກສາ: ບາ້ນນາແຄ, ເມອືງໄຊທານ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ. ມຈ ດຸ ປະສງົເພ່ືອສຶກສາປດັໄຈທ່ ສ່ງົຜນົຕ່ໍການ ປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິກະສກິ າໍ ; ສກຶສາຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຂນຶ້ ຕ່ໍກບັພື້ນທ່ ດນິກະສກິ າໍ ແລະ ຜນົຜະ ລິດກະສິກາໍ ພາຍຫຼງັມກ ານປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ລວມໄປເຖງິການຊອກແນວທາງໃນການແກ້ ໄຂບນັຫາທ່ ເກດ ຂນຶ້ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດິນກະສິກາໍ . ວິທ ການສຶກສາແມນ່ ໄດສ້ ຶກສາ ແບບປະລິມານ, ນາໍໃຊສ້ ະຖຕິ ິພນັລະນາ ແລະ ສະຖຕິ ິອາ້ງອ ງ, ນາໍໃຊຂ້ ໍມ ນ້ ທຕຸ ຍິ ະພ ມຈາກການຄນົ້ ຄວາ້ເອກະສານ, ແນວຄວາມຄິດ, ທິດສະດ ແລະ ຜນົການສຶກສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງ ຄຽງຄກ ່ ບັການລງົ ເກບັກາໍຂໍມ ນ້ ແບບປະຖມົມະພ ມ ໂດຍການລງົສາໍພາດເກບັກາໍຂໍມ ນ້ ນາໍກຸມ່ ປະຊາກອນຕວົຢາ່ ງ. ໃນ ການລງົເກັບກາໍຂໍມ ນ້ ແບງ່ ອອກເປັນ 2 ພາກ ສວ່ ນຄື: ພາກສວ່ ນໜ່ຶງແມນ່ ການສາໍພາດນາຍບາ້ນ ກຽ່ ວກບັຂໍ້ມ ນທາງດາ້ນເສດຖະກິດ ແລະ ສງັຄມົເປັນຕນົ້ ແມນ່ ປະຫວດັຄວາມເປັນມາຂອງບາ້ນ, ຂອບເຂດທ່ ຕງັ້ຂອງບາ້ນ, ຈາໍນວນຫຼງັຄາເຮືອນ, ຈາໍນວນຄອບຄວົ, ຈາໍນວນປະຊາກອນ, ສະຖຕິ ິ ສດັລຽ້ງ, ການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແຕລ່ ະປະເພດໃນໄລຍະປ 2007–2011 ແລະ ພາກສວ່ ນທ ສອງແມນ່ ສາໍ ພາດປະຊາຊນົແຕລະ່ ຄອບຄວົຈາໍນວນທງັໝດົ 172 ຄອບຄວົ. ຂໍມ ນ້ ທ່ ໄດມ້ າແມນ່ ດາໍເນນ ການວິ ເຄາະໂດຍນາໍ ໃຊສ້ ະຖຕິ ິພນັລະນາໃນການອະທິບາຍຂໍມ ນ້ ພື້ນຖານ ເຊ່ັນ: ສວ່ ນຮອ້ ຍ, ຄາ່ ສະເລຍ່ , ຄາ່ ຜິດດຽ່ ງມາດຕະຖານ ໂດຍນາໍ ໃຊໂ້ປຼແກຼມສະຖຕິ ິເພ່ືອການວິໄຈທາງສງັຄມົ (SPSS). ປດັໄຈທ່ ເຮັດໃຫປ້ ະຊາຊນົມການ ປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ກະສິກາໍ ຢ່ໃນ ລະດບັຫຼາຍທ່ ສຸດແມນ່ ປດັໄຈທາງ ດາ້ນທ່ ຕງັ້ຂອງດນິ ທ່ ຢ່ໃ ກເ້ສັ້ນທາງ, ປດັໄຈທາງດາ້ນລາຄາທ່ ດນິ ສ ງ, ປດັໄຈທາງດາ້ນການພດັທະ ນາພື້ນຖານໂຄງລາ່ ງເປັນຕນົ້ ແມນ່ ການສາ້ງທາງ, ປຸກສາ້ງໂຮງງານ, ປຸກສາ້ງເຮອືນ, ປຸກຫອ້ ງແຖວ ຮອງລງົມາແມນ່ ປດັໄຈທາງເສດຖະກດິ ຄອບຄວົ ແມນ່ ມການ ປ່ຽນແປງຢ່ໃນ ລະດບັຫຼາຍ, ສວ່ ນປດັ ໄຈທາງດາ້ນປະຊາກອນ ແລະ ປດັໄຈທາງດາ້ນເຕັກໂນໂລຊ ແມນ່ ມຜ ນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງໃນລະດບັ ກາງ ແລະ ປດັໄຈການເຂົ້າມາລງົທຶນມຜ ນົຕ່ໍການປ່ຽນແປງຢໃ່ ນລະດບັໜອ້ ຍທ່ ສຸດ. ຜນົກະທບົຕ່ໍຜນົ ຜະລິດກະສິກາໍ ພາຍຫຼງັມການ ປ່ຽນແປງການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ໄດສ້່ງົຜນົໃຫເ້ນອື້ ທ່ ດນິ ກະສິກາໍຫຸຼດລງົ, ຜນົຜະລິດເຂົ້າ, ຈາໍນວນສດັລຽ້ງ, ຈາໍນວນປາ, ຈາໍນວນພືດຜກັ ແລະ ຈາໍນວນໝາກໄມໃ້ຫໝ້ າກ ຫຸຼດລງົຫຼາຍທ່ ສຸດ ເຮັດໃຫຈ້ າໍນວນຄອບຄວົທ່ ບ່ໍມນ າ ເພ່ ມຂນຶ້ ໃນແຕລ່ ະປ ແລະ ຈາໍນວນຄອບຄວົທ່ ເຂົ້າບ່ໍກມຸ້ ກນິ ກ່ໍເພ່ ມຂຶ້ນເຊ່ັນດຽວກນັ. ກຸມ່ ປະຊາກອນຕວົຢ່າງໄດສະ້ ເໜ ແນວທາງໃນການແກໄຂ້ ບນັຫາ ເຊ່ັນ: ໄດສະ້ ເໜ ໃຫ້ພາກລດັຄວນມກາ ນໂຄສະນາທາງໂທລະພາບ, ໜງັສືພິມ ແລະ ໃບ

37 ແຈງ້ຂາ່ ວ ຫຼືແຜນ່ ພບັກຽ່ ວກບັກດົລະບຽບຕາ່ ງໆໃນການນາໍ ໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ການຫນັປ່ຽນດນິ ກະສິ ກາໍເປັນດນິປະເພດອ່ນືໃຫປ້ ະຊາຊນົໄດຮ້ ບັຂໍມ ນ້ ຢາ່ ງທ່ວົເຖງິ (ແສງເດອືນ ສວ ໄລິ , 2013). ຜນົກະທບົ “ຜນົກະທບົຂອງການກ່ສໍ າ້ງ ແລະ ປບັປງຸ ເສັ້ນທາງ R3 ຂອງໂຄງການສາ້ງ ເສັ້ນທາງ ຫວ້ ຍຊາຍ-ບ່ໍເຕັ້ນ ຕ່ໍກບັການດາໍລງົຊວ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ” ກລໍ ະນສ ກຶ ສາ: ບາ້ນປຸ່ງນາໜນ , ເມອືງຫວ້ ຍຊາຍ, ແຂວງບ່ໍແກວ້ ຈດຸ ປະສງົຂອງການສຶກສາແມນ່ ສຶກສາການດາໍລງົຊວ ິດຂອງປະຊາ ຊນົ ບາ້ນປຸ່ງນາໜນ ກອ່ ນ ແລະ ຫຼງັຈາກໂຄງການກ່ສໍ າ້ງ ແລະ ປບັປງຸ ເສັ້ນທາງ R3 ສຶກສາຜນົ ກະທບົຂອງການກ່ສໍ າ້ງເສັ້ນທາງ R3 ຂອງໂຄງການສາ້ງເສັ້ນທາງ ຫວ້ ຍຊາຍ-ບ່ໍເຕັ້ນ ຕ່ໍກບັການດາໍ ລງົຊວ ດິ ຂອງປະຊາຊນົ. ໂດຍໃຊວ້ ທິ ການສກຶ ສາແມນ່ ນາໍໃຊຂ້ ໍມ້ ນ ທ່ ເກບັກາໍ ຫຼືລວບລວມຂໍມ້ ນ ກອ່ ນ ແລວ້ ແລະ ຂໍມ້ ນ ໂດຍກງົຈາກກຸມ່ ເປົ້າໝາຍທ່ ຈະທາໍການສຶກສາ ເພ່ືອເປັນບອ່ ນອ ງໃນການວິເຄາະ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ຂໍມ້ ນ ທ່ ກຽ່ ວກບັຜນົກະທບົຂອງໂຄງການກ່ສໍ າ້ງເສັ້ນທາງ R3 ຫວ້ ຍຊາຍ-ບ່ໍເຕັ້ນ ກບັສະພາບການດາໍລງົຊວ ິດຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ການແຈກແບບສອບຖາມເພ່ືອສອບຖາມເອົາຂໍມ້ ນ ຈາກອາໍນາດການປກົຄອງບາ້ນ ແລະ ລວມທງັບນັດາປະຊາຊນົພາຍໃນບາ້ນດງ່ັກາ່ ວຕາມຂອບເຂດ ແລະ ຈດຸ ປະສງົທ່ ຕອ້ ງການ (ທິບພະລກັ ແລະ ຄະນະ, 2010). ຈາກການສຶກສາຂາ້ງເທິງນນັ້ສະຫຸຼບໄດວ້ າ່ ການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງແຕລ່ ະເມອືງ ແມນ່ ມລ ກັສະນະແຕກຕາ່ ງກນັ ທງັນແ ້ ມນ່ ຂນຶ້ ກບັການສຶກສາການນາໍໃຊທ້່ ດນິຂອງແຕລ່ ະເມອືງ. ແຕ່ ໂດຍສວ່ ນຫຼາຍແມນ່ ທ່ ດນິປ່າໄມມ້ກ ານປ່ຽນແປງຫຼາຍທ່ ສດຸ ກາຍເປັນທ່ ດນິ ປກຸ ສາ້ງ, ທ່ ດນິກະສິກາໍກ່ໍ ກາຍເປັນທ່ ດນິ ປກຸ ສາ້ງເຊ່ັນກນັ ທ່ ເຫັນວາ່ ມກ ານເພ່ ມຂນຶ້ ເລື້ອຍໆໄປກບັການຂະຫຍາຍຕວຂອງເສດ ົ ຖະກດິ -ສງັຄມົ, ການເພ່ ມຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນ ທ່ ຕອ້ ງການທ່ ດນິກະສິກາໍ ແລະ ທ່ ຢ່ອ າໄສເພ່ ມຂນ. ຶ້ ການປ່ຽນແປງທ່ ດນິ ແມນ່ ຮໄ ້ດຈ້ າກການແປພາບຖາ່ ຍດາວທຽມ, ພາບຖາ່ ຍທາງອາກາດ ຮວ່ ມກບັລະ ບບົສາລະສນົເທດພມ ສ າດ ເພ່ືອຈາໍແນກປະເພດທ່ ດນິ ແລະ ປຽບທຽບການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ໃນແຕລ່ ະຊວ່ ງປ ວາ່ ມກ ານຫຸຼດລງົ ແລະ ເພ່ ມຂນຶ້ ແນວໃດ, ຈາກການສຶກສາດງ່ັກາ່ ວແມນ່ ເຮັດໃຫຮ້ ເ ້ຖງິ ລກັສະນະການນາໍໃຊທ້່ ດນິ , ຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ ແລະ ແນວທາງໃນ ການແກໄ້ຂຜນົກະທບົທ່ ເກດ ຈາກການປ່ຽນແປງການນາໍໃຊທ້່ ດນິ . 3.2 ການສຶກສາທ່ ກຽ່ ວຂອ້ ງຢຕ່ າ່ ງປະເທດ ຜນົກະທບົຂອງຄວາມເປັນເມອືງຕ່ໍພື້ນທ່ ຊານເມອືງ ແລະ ການຕອບສະໜອງຂອງທ້ອງຖ່ນິ ໃນພມ ພ າກລຸມ່ ແມນ່ າໍ້ຂອງ: ກລໍ ະນສ ກຶສາເທດສະບານນະຄອນຂອນແກນ່ ປະເທດໄທ ແລະ ເມອືງ ວງັວຽງ ສປປ ລາວ. ການສຶກສາມ ຈດຸ ປະສງົ 3 ປະການຄື: 1) ເພ່ືອອະທິບາຍເຖງິຜນົກະທບົ ຂອງຄວາມເປັນເມອືງຕ່ໍພື້ນທ່ ເຂດຊານເມອືງໃນທດັສະນະຂອງຊຸມຊນົ ແລະ ຄວົເຮອືນທ່ ຢໃ່ ນພື້ນທ່ ຊານເມອືງ ແລະ ເພ່ືອວິເຄາະປດັໄຈທ່ ມອ ິດທິພນົຕ່ໍທດັສະນະດ່ງັກາ່ ວ, 2) ເພ່ືອວິເຄາະເຖງິການ