ການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີໃນການພັດທະນາຕົນເອງຂອງບຸກຄະລາກອນຢູ່ສະພາປະຊາຊົນແຂວຊຽງຂວາງ

ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽ ີ ຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ USING TECHNOLOGY TO SELF DEVELOPMENT OF PERSONEL IN PEOPLE’S ASSEMBLY XIENGKHUANG PROVINCE ຍທ ຺ ຋ຼ ໃ ຄ ຈທຄຘະນທຌ ັ ທ຋ ິ ະງາຌຑ ິ ຌ຺ ຎະຖ ິ ຌງາ຿຋ທ຋ ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຘາຂາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ ຋ະຍຼຌ: Mss-SD-11-013 ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ ຃ະຌະທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ 2022

ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽ ີ ຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ USING TECHNOLOGY TO SELF DEVELOPMENT OF PERSONEL IN PEOPLE’S ASSEMBLY XIENGKHUANG PROVINCE ຍທ ຺ ຋ຼ ໃ ຄ ຈທຄຘະນທຌ ັ ທ຋ ິ ະງາຌຑ ິ ຌ຺ ຎະຖ ິ ຌງາ຿຋ທ຋ ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຘາຂາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ ຋ະຍຼຌ: Mss-SD-11-013 ຄ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ ຃ະຌະທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ 2022

ຍຈ຺ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປຍ ູໄ ຌ ຸ ຃ຌ ຸ ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຽນັົໄຓຌຘີໄ າ ຽຖັຈແຈດໄ ໃາຄຘຓ຺ຍຌູ ຾ຍຍ ກຉ ໃ ຽຓໃບືຓຏີເໄູນກໄ າຌຆຌີໄ າ ຽຎັຌດໃາຄຈ຅ີາກຏຓໄູ ີ ຑະ຃ຌຸ ນົາງ຋າໃ ຌ. ຘະຌຌັໄ, ຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄ ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ ຾ຖະ ຃ທາຓປຍູໄ ຌຸ ຃ຌຸ ດໃາຄຘຄູ ຓາງຄັ ຋າໃ ຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຃າ ຑບຌ ບິຌ຋ິຑບຌ ຾ຖະ ຋ໃາຌ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຂຌ຺຋ບຄ ຑາຍຈຸ ຈີ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ຋ໃີຎຶກຘາທິ຋ະງາຌຑິ ຌ຺ ຋ໃີແຈເໄນໄ຃ທາຓກະຖຌຸ າ຾ຌະຌາ , ຾ກແໄຂຂ ຂໄ າຈຉກ຺ຍກ຺ຑບໃ ຄຉາໃ ຄໂ ເຌຍຈ຺ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຽນັົໄຓຌ.ີໄ ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ຓາງຄັ ຋າໃ ຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຍຌຸ ຋ະທີຘ ຘາ ຑຌັ, ຋ໃາຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຍຸຌຓາກ ບິຌ຋ິຑບຌ, ຋ໃາຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຑຓ຺ຍຈຸ ຘະຈາ຅ຈິ, ຋າໃ ຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຃າ ຏູຽຑັຈແຆຘີ ຾ຖະ ຋ໃາຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຌາຄ ຅າ ຎາ຋ບຄ ຿ຑ຅ຌັ຋ິຖາຈ ຏຆໄູ ຼໃ ທຆາຌເຌກາຌກທຈຽ຃ໃືບຄຓຂືຼຌ ຾ຖະ ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺, ຂ ຂບຍເ຅ ຋ໃາຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ ຽບກ ຃າ ຓະຌີຘຖຸ ິຽຈຈ, ຋າໃ ຌ ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຑຓ຺ຍຈຸ ຘະຈາ຅ຈິ ຾ຖະ ຋ໃາຌ ບາ຅າຌຎະຖິຌງາຽບກ ຘາງເ຅ ຘີຖາຽຈຈ ຋ໃີຽຎັຌ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັທິ຋ະງາຌິຑຌ຺, ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ບາ຅າຌຘບຌ຋ກຸ ຋າໃ ຌ຋ໃີແຈເໄນ຃ໄ ທາຓປ຋ູໄ າຄຈາໄຌ຋ິຈຘະຈີ຾ຖະ ກາຌຎະຉິຍຈັ ຉທ຺຅ຄິ ຋ໃີຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັກາຌຘຶກຘາຓາ຿ຈງຉະນົບຈ, ຂ ຂບຍເ຅ບາ຅າຌ຋ໃີແຈບໄ າ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ ເນຂໄ າໄຑະຽ຅຺ໄາຉະນົບຈເຌແຖງະກາຌຘຶກຘາ ຖທຓຽຊຄິບາ຅າຌ-ຑະຌກຄາຌ ັ ເຌຑະ຾ຌກກາຌຘຶກຘາ ນົຄັຎະຖິຌງາຉີ຃ະຌະທິ຋ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺, ຂ ຂບຍເ຅ ຓາງຄັຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຋ໃີບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກເຌກາຌຉບຍຘະໜບຄຂ ຓໄ ຌູ ເຌກາຌຂຼຌທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺຃ຄັໄຌ.ີໄ ຃ຌຸ ຃າໃ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຎະ຿ນງຈ຋ໃີຽກຈີ຅າກກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຂາໄຑະຽ຅຺ໄາຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປຍູໄ ຌຸ ຃ຌຸ ບຌັຖຌ຺ໄຽນົືບຓາງຄັ຃ບຍ຃ທ຺ຏໄ຋ູໃີຽຎັຌກາ ຖຄັເ຅ ຾ຖະ ຑໃ ຾ຓໃ ຋ໃີເນໄກາ ຖຄັເ຅, ເນໄ຃ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ຽຎັຌ຾ປຄຍຌັຈາຌເ຅ເນໄຂາໄຑະຽ຅຺ໄາຓ຃ີທາຓບຈ຺຋ຌ຺ເຌກາຌຘຶກຘາປາໃ ປຼຌ຃ຄັໄຌີໄ. ຂ ຘະ຾ຈຄ ຃ທາຓຂບຍເ຅ຓາງຄັຽຑໃືບຌປທໃ ຓຄາຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ, ຽຑໃືບຌປທໃ ຓນໄບຄປຼຌ ຘາຂາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ ປຸຌໃ ຋ີXI ຋ໃີເນ຃ໄ ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ຽຎັຌກາ ຖຄັເ຅ຽຆໃິຄກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຅ຌ຺ຽປັຈເນຍໄ ຈ຺ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຘາ ຽຖັຈແຎຈທໄງຈ.ີ ຌະ຿ບກາຈ຋ໄາງຌ, ີໄ ຂາໄຑະຽ຅຺ໄາຂ ບທງຑບຌແຆບຌັຎະຽຘີຈເນໄຍຌັຈາ຋ໃາຌ຅ໃຄ຺ຓ຾ີຉ຃ໃ ທາຓຘກຸ , ຓຘີຂຸ ະຑາຍຑະຖາຌາແຓ຋ໃີຘຓ຺ຍຌູ , ຘາ ຽຖັຈເຌໜໄາ຋ໃີກາຌຄາຌ ຾ຖະ ຆີທິຈ຃ບຍ຃ທ຺຋ໃີຘຓ຺ຍຌູ ຾ຍຍ ຋ກຸ ຎະກາຌຈທໄງຽ຋ີໄຌ. ຍທ຺຋ຼໃ ຄ ຈທຄຘະນທຌັ

i ນທ຺ຍຈ຺ : ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາ ກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຏຘໄູ ຶກຘາ : ຌາຄ ຍທ຺຋ຼໃ ຄ ຈທຄຘະນທຌັ ຋ະຍຼຌຌກັຘຶກຘາ : 117N0011/19 ຎະຖິຌງາ : ຎະຖິຌງາ຿຋ທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຘາຂາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ ຋ໃີຎຶກຘາ : ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຃າ ຑບຌ ບິຌ຋ິຑບຌ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຂຌ຺຋ບຄ ຑາຍຈຸ ຈີ ຎີ : 2022, ຅າ ຌທຌໜາໄ 83 ໜາໄ ຋ະຍຼຌທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ : Mss-SD-11-013 ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ຘຶກຘາ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ, ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະ ຌາຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ ຾ຍຍ຃ຌຸ ຌະຑາຍ, ຌາ ເຆ຾ໄ ຍຍຘາ ຑາຈຽຎັຌຽ຃ໃືບຄຓ,ື ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງຓີ15 ຋ໃາຌ ຾ຖະ ຽປັຈກາຌ ທຽິ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຾ຍຍ຃ຌຸ ຌະຑາຍ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌຑຍ຺ທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌ ຌາ ເຆຽໄ຃ໃືບຄ຃ບຓຑິທຽຉີເຌກາຌນາຂ ຓໄ ຌູ , ຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌກາຌຉີຑິຓ ຾ຖະ ຋ກັຘະເຌກາຌ ຽປັຈທຼກ. ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ຘທໃ ຌນົາງຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ຌາ ຽຉັກ ຿ຌ຿ຖຆຈີໃຄັກາໃ ທຓາ຋ຄັຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ທຼກຄາຌ ງບໄ ຌທາໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຈໃຄັກາໃ ທຍໃ ຓຍີບໃ ຌ ຅າໄຄປຼຌ ຅າ ຽຎັຌຉບໄ ຄປຼຌປຽູໄບຄ ຾ຖທໄ ຌາ ຓາຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ, ຐຶກ຋ກັຘະ ຾ຖະ ຎຍັເຆເໄຌທຼກ ຄາຌຽຆໃັຌ: ກາຌຘໃຄ຺ບີຽຓທຏາໃ ຌຖະຍຍ຺຃ບຓຑິທຽຉີນົຶືຏາໃ ຌ຾ບຍຑິຽ຃ຆຌັຉາໃ ຄໂ ຾ຖະ ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌຌຌັໄ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຓກີາຌຌາ ເຆນໄ ົາງເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ຿ຈງຘະຽຑາະ ກາຌຘໃືຘາຌ຋ໃີທບໃ ຄແທ຋ຌັເ຅ ຽປັຈທຼກແຈຄໄ າໃ ງ ຿ຈງຍຸກ຃ະຖາກບຌຓກີາຌຌາ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຌີໄຓາ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄດາໃ ຄທບໃ ຄແທ ຾ຖະ ຘາຓາຈຽປັຈເນທໄ ຼກຄາຌຈຂີຌຶໄ ຽຖືໄບງໂ. ຍຌັນາຂບຄກາຌຌາ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽ຃ໃືບຄ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຿຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌຌຌັໄຓາຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ

ii ຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ຌາ ເຆຄໄຍ຺ຎະຓາຌ຅າ ກຈັ ຉບຍຘະໜບຄເຌກາຌຆຽືໄ຃ໃືບຄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຍີໃ ແຈ,ໄ ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ຑືໄຌຊາຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌຖຌຸໄ ບາທ຿ຸ ຘເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີງຄັຍໃ ຆາ ຌາຌ ຄາຌ ຾ຖະ ຍຌັນາຽຖໃືບຄບິຌຽຉີຽຌັຈ ງບໄ ຌບິຌຽຉີຽຌັຈຆາໄ ຉບໄ ຄແຈເໄຆຽໄຌັຈຘທໃ ຌຉທ຺ ຆໃຶຄຘິໄຌຽຎືບຄ ຄຍ຺ຎະຓາຌ຅າ ຌທຌນົາງ. ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ ຃ະຖາກບຌ຃ືຘະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຃ທຌຓກີາຌກາ ຌຈ຺຾ຏຌດໃາຄຆຈັຽ຅ຌກຼໃ ທກຍັ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຑໃືບຘຌັນາຄຍ຺ຎະຓາຌເນຍໄ ກຸ ຃ະຖາກບຌຓ຿ີບກາຈຽຂ຺ໄາຽຊຄິຽຉັກ ຿ຌ຿ຖຆແີຈນໄ ົາງຂຌຶໄ , ຃ທຌຑຈັ຋ະຌາຖະຍຍ຺ບິຌຽຉີຽຌັຈເນແໄທຂຌຶໄ ຽຑໃືບຘໃຄ຺ຽຘີຓກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ ຿ຖຆ,ີ ຘໃຄ຺ຑະຌກັຄາຌແຎຐືກບຍ຺ປຓ຺ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຃ທຌຽບ຺າເ຅ເຘປໃ ຼຌປູໄ ກຼໃ ທກຍັຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆເີນນໄ ົາງຂຌຶໄ ກທາໃ ຽກໃາ຺ ຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌທຼກ ຄາຌດາໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ.

iii Title : Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province Researcher : Buathieng DUANGSAVANH Student ID : 117N0011/19 Degree : Master of Social Sciences in Social Development Advisers : Assoc. Prof. Khamphone INTHIPHONE, MA Konthong PHABOUTHDEE, MA Year : 2021, No of pages 83 pages Reg.No : Mss-SD-11-013 Abstract The explorered was investigated on the Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province, the purpose of this study was 1) to study Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province, 2) to study the problem of Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province and 3) to stuy resolving the problem of Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province. The qualitative methode was using in this study and 15 people concern were key informants, contents analysis also using in this study. The study found that: Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province found that the personnel using computer for searching the information, typing development, working skill, communication point almost of personnel was using technology to development themselves both working cause no site to stud. So, they should study about technology by themselves, resolving the skill and adapted to work such as sending email via computer by using internet or application and technology information found that almost personnel in Assembly Xiengkhuang Province are using technology information to development themselves that can help their work. The problem of Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province about technology computer, technology communication and technology information were limited of budget, some the eldle personnel cannot work with technology and internet problem. The resolving the problem of Using Technology to Self Development of Personel in People’s Assembly Xiengkhuang Province found that the People’s Assembly Xiengkhuang Province should set up the scope clear planning about Technology development, should resolve the internet problem for promote Using Technology by sending the personnel to train about technology and the personnel sould pay attention more about technology for better working in future.

i ສາລະບານ ຽຌບືໄ ເຌ ໜາໄ ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ(ຑາຘາຖາທ)..................................................................................................i ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ(ຑາຘາບຄັກຈິ) .............................................................................................iii ຘາຖະຍາຌ...................................................................................................................i ຑາກ຋ີ I ຑາກຘະຽໜີ..............................................................................................1 1. ຽນຈຏຌ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄຍຌັນາ.........................................................................1 2. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ກາຌຘຶກຘາ......................................................................................................5 3. ຃າ ຊາຓຘຶກຘາ ...............................................................................................................5 4. ຂບຍຽຂຈກາຌຘຶກຘາ ......................................................................................................5 4.1 ຈາໄຌຽຌບືໄ ເຌ..................................................................................................5 4.2 ຈາໄຌຽ຋ຘະ....................................................................................................6 4.3 ຈາໄຌກາຖະ ....................................................................................................6 5. ຏຌ຺຋ໃີແຈປໄ ຍັ຅າກກາຌຘກຶຘາ...........................................................................................6 ຑາກ຋ີ II ຋ຍ຺຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈິກາຌຘກຶຘາ .......................7 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີໃີກຼໃທຂບໄ ຄ...............................................................................7 1.1 ຾ຌທ຃ຈິ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ......................................................................................7 1.2 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ............................................8 1.3 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ................................. 10 1.4 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ........................................................................ 13 1.5 ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຑະຌກັຄາຌ ........................................................................... 14 1.6 ຋ິຈຘະຈກີາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ .................................................... 15 1.7 ຋ິຈຘະຈທີາໃ ຈທໄ ງ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ .................................................................... 16 1.8 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັກາຌຍ ຖິນາຌບຄ຺ກາຌ.............................................................. 19 2. ຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຌຉິ ິກາ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ............................................................................20 2.1 ຌຉິ ິກາ ຂບຄຑກັກຼໃ ທກຍັກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ............................... 20 2.2 ຋ິຈ຋າຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ 2000-2020 ................................. 22 2.3 ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຑະຌກັຄາຌ-ຖຈັຊະກບຌ......................................................... 23

ii 2.4 ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ......................... 24 3. ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ..................................................................................................26 3.1 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດຑໃູ າງເຌຎະຽ຋ຈ............................................................ 26 3.2 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດຉໃູ າໃ ຄຎະຽ຋ຈ ............................................................... 30 4. ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘຶກຘາ ......................................................................................33 5. ຃ທາຓໝາງຂບຄ຃າ ຘຍັຎະຽຑຈຘາ ຃ຌັ຋ໃີຌາ ເຆເໄຌກາຌຘຶກຘາ.........................................34 ຑາກ຋ີ III ທ຋ິ ີກາຌຘກຶຘາ .................................................................................... 37 1. ປຍູ ຾ຍຍກາຌຘຶກຘາ.....................................................................................................37 2. ກາຌກາ ຌຈ຺ຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກຸຓໃ ຉທ຺ດາໃ ຄ ....................................................................37 2.1 ຎະຆາກບຌ................................................................................................. 37 2.2 ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ............................................................................................... 37 3. ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ , ຽ຃ໃບືຄຓຽືກຍັຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ກາຌຽກຍັກາ ຂຓ ໄ ຌູ .................................................37 3.1 ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ .................................................................................................... 37 3.2 ຽ຃ໃບືຄຓຽືກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ..................................................................................... 38 3.3 ກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ......................................................................................... 38 4. ກາຌທຽິ຃າະ ຾ຖະ ຾ຎຏຌ຺ຂ ຓໄ ຌູ ....................................................................................39 ຑາກ຋ີ IV ຏຌ຺ກາຌຘກຶຘາ ຾ຖະ ບະຑິຎາງຏຌ຺ກາຌຘກຶຘາ .................................. 40 1. ຑືໄຌ຋ໃີຘຶກຘາ.................................................................................................................40 2. ຂ ຓໄ ຌູ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງເຌກາຌຘຶກຘາ..................................................................................43 3. ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ......................43 3.1 ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີ................................................................................ 44 3.2 ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ...................................................................... 46 3.3 ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ ................................................................................. 48 4. ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌ .............................................................................................................................51 4.1 ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ........ 51 4.2 ຍຌັນາກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺.............................................. 53 4.3 ຍຌັນາກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ......................................................... 55

iii 5. ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ .............................................................................57 5.1 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີຽຑໃືບ ຑຈັ ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ............................................................................................... 57 5.2 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ີ ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ..................................... 59 5.3 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ ................................................ 60 6. ບະຑິຎາງຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາ...............................................................................................62 6.1 ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ............... 62 6.2 ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ......................................................................................................... 65 6.3 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ...................................................................... 68 ຑາກ຋ີ V ຘະນົຍ ຸ ຏຌ຺ກາຌຘກຶຘາ ຾ຖະ ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະ ........................................... 72 1. ຘະນົ ຍຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາ ..................................................................................................72 1.1 ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ............... 72 1.2 ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ......................................................................................................... 75 1.3 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ...................................................................... 77 2. ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະ...............................................................................................................72 2.1 ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະຉໃ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ................................................ 72 2.2 ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະຉໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ...................... 75 2.3 ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະຉໃ ຏຘໄູ ຶກຘາ຃ຄັໄຉໃ ແຎ ...................................................................... 77 ຽບກະຘາຌບາໄຄບີຄ ...................................................................................................... 81

1 ຑາກ຋ ີ I ຑາກຘະຽໜ ີ 1. ຽນຈຏຌ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄຍຌັນາ ຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈ ເຌຎະຽ຋ຈຖາທ ກໃ຃ ື຃ຌ຺ຖາທຽປ຺າ ແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາເນໄຓ຃ຸຌີ ຌະຑາຍ ເກ຃ຼຄ ໄ ກຍັຑາກຑືໄຌ ຾ຖະ ຘາກຌ຺, ຽຎັຌກາ ຖຄັກາຌຏະຖິຈ຋ໃີຽຂັຓໄ ຾ຂຄ, ຉບຍຘະໜບຄແຈ຃ທາຓ ໄ ຉບໄ ຄ ກາຌຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈນົາງຂຌຶໄ ຃ຼຄ຃ກູໃ ຍັທແຘິ ຋ຈັປບຈຎີ2030 ຖຈັ ຊະຍາຌງຄັແຈກໄ າ ຌຈ຺຋ິຈ຋າຄຖທຓຂບຄງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກິຈ-ຘຄັ຃ຓ຺ ປບຈຎີ 2025, ຆໃຄຶໜໃຶຄເຌຌຌັໄ ຖຈັຊະຍາຌແຈຊໄ ຽືບ຺າກາຌຑຈັ຋ະຌາທຈັ຋ະຌະ຋າ -ຘຄັ຃ຓ຺ ຽຎັຌຍຖູ ິຓະຘິຈຘູຄ ຘຸຈຂບຄງຸຈ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຿ຈງຘຸຓເຘງໃ ກ຺ຖະຈຍັ຃ຸຌຌະຑາຍຆທີຈິ ກາຌຽຎັຌດໃຂບຄ ູ ຎະຆາ ຆຌ຺ເນຈໄ ີຂຌຶໄ ຽ຋ໃືບຖະກາໄທ, ຾ກແຂໄ ຃ທາຓ຋ຸກງາກ, ຑຈັ຋ະຌາຂະ຾ໜຄກາຌຘຶກຘາ, ທຈັ຋ະຌະ຋າ , ຑຈັ຋ະຌາຘີຓ຾ປຄ ື ຄາຌ຋າຄຈາໄຌຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ຃ຸຌຌະຑາຍເນແໄຈນໄ ົາງຂຌຶໄ , ຍຌ຺ຑືໄຌຊາຌທແິຘ຋ຈັ ຾ຖະ ງຈຸ ຋ະຘາຈ຋ໃີຖຈັຊະຍາຌກາ ຌຈ຺ (ກະຆທຄຘຶກຘາ຋ິກາຌ ຾ຖະ ກຖາີ , 2015). ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຊຽືຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຘາ ຃ຌັຘາ ຖຍັ຋ກຸ ບຄ຺ກບຌເຌ຋ໃທ຺ ຿ຖກ ຽຑາະຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ກ຃ ື: ຍຸກ຃ະຖາກບຌ຋ໃີຘາ ຃ຌັ, ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ໝາກນທ຺ເ຅ ຘາ ຃ຌັ຋ໃີຘຈຸ ຋ໃີ຅ະຽປັຈເນບໄ ຄ຺ກບຌຌຌັໄຓຘີກັກະງະຑາຍ຋ໃີຈີນົືຍໃ ຈແີຈ,ໄ ຿ຈງຘະຽຑາະເຌຘະຉະທຈັ຋ີ 21 ຽຎັຌຘະຉະທຈັ຋ໃີຘຄັ຃ຓ຺ຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄດາໃ ຄແທທາ (Globalization), ເຌຂະຌະຈຼທກຌັ ຾ຉຖໃ ະ ຎະຽ຋ຈເຌ຋ໃທ຺຿ຖກກຽ ຆໃືບຓຉໃ ກຌັແຈຄໄ າໃ ງຈາງ ຾ຖະ ແທຂຌຶໄ , ເຌຘທໃ ຌຂບຄບຄ຺ກບຌຉາໃ ຄໂເຌ຋ໃທ຺ ຿ຖກກຽ ຖໃີຓຽຍໃິຄຽນັຌ຃ທາຓຘາ ຃ຌັທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄຉຌ຺ຽບຄຓ຃ີທາຓຘາ ຃ຌັນົາງເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາບຄ຺ກບຌເນກໄ າໄທໜາໄ, ຘະ຾ຈຄບບກ຅າກກາຌຽບ຺າເ຅ເຘຉໃ ໃ ກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຂບຄຉຌ຺ດາໃ ຄຽບ຺າ຅ຄິຽບ຺າ຅ຄັ ຽຆໃຄິນາກທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຓຘີກັກະງະຑາຍ຋ໃີຽຑໃີຓຂຌຶໄ ຾ຌຌໃ ບຌທາໃ ບຄ຺ ກບຌຉະນົບຈປບຈ຿ຖກຂບຄຽປ຺າຌີໄຖທໄ ຌ຾ຉແໃ ຈປໄ ຍັຏຌ຺ຎະ຿ນງຈແຎຑໄບຓໂກຌັ (ຌິຖຌັ ຅ຖຸ າຆຍັ, 2014). ຘາ ຖຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ເຌຑາກຑືໄຌບາຆຼຌ ເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັກຊ ທືາໃ ຽຎັຌທຼກ ຄາຌ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຽບ຺າເ຅ເຘຘໃ ຄູ ຿ຈງຘະຽຑາະ຅າກຘະຑາຍກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຘາ ຃ຌັເຌກາຌປທຓຉທ຺ ຽຎັຌຎະຆາ຃ຓ຺ບາຆຼຌ (ASEAN Community) ຂບຄ 10 ຎະຽ຋ຈເຌຑາກຑືໄຌບາຆຉີາຽທັຌບບກ ຘຼຄເຉ, ໄ ຑາງເຉຂໄ ບຍກາຌປທໃ ຓຓື3 ຽຘ຺າ຃າ ໄ຃ື: ຎະຆາ຃ຓ຺ກາຌຽຓບືຄ ຾ຖະ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ບາ ຆຼຌ; ຎະຆາ຃ຓ຺ຽຘຈຊະກຈິບາຆຼຌ ຾ຖະ ຎະຆາຘຄັ຃ຓ຺-ທຈັ຋ະຌະ຋າ ບາຆຼຌ, ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ

2 ຎະຆາ຃ຓ຺ບາຆຼຌ ຋ໃີແຈຓໄ ຏີຌ຺ກາຌຈາ ຽຌຌີເຌ຋ໄາງຎີ2015 ຋ໃີຏາໃ ຌຓາ, ຽປັຈເນໄ຋ກຸ ຑາກຘທໃ ຌເຌ ຘຄັ຃ຓ຺ຂບຄຍຌັຈາຎະຽ຋ຈບາຆຼຌຉາໃ ຄກໃປ ຍີປບໄ ຌຎຍັຉທ຺຋ກຸ ຑາ຃ີຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຾ຖະ ຃າ ຌຄຶ ຽຊຄິກາຌຽຖໃັຄຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບປກັຘາແທຓໄ າຈຊາຌກາຌຈາ ຽຌຌີຄາຌ ຾ຖະ ກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີິຈເນໄ຋ໃທຄ຋ຌັ ກຍັຘະຑາຍກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຈໃຄັກາໃ ທ ຾ຖະ ກາໄທແຎຘກູໃ າຌ຾ຂຄໃ ຂຌັ຋ຄັເຌຖະຈຍັຍກຸ ຃ຌ຺, ບຄ຺ກບຌ, ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຎະຽ຋ຈແຈດໄ ໃາຄງືຌງຄ຺ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋ຄັໝຈ຺ ຾ຓຌໃ ແຈຽໄຌັຌໄ ແຎ຋ໃີ຃ຌ຺ຽຎັຌນົກັ (People Centered Development) ຋ຄັ຋າຄຈາໄຌປາໃ ຄກາງ, ຅ຈິ ເ຅ ຾ຖະ ຃ທາຓປ຃ູໄ ທາຓຘາຓາຈ ຉາໃ ຄໂຌຍັ຾ຉຑໃ າກຖຈັຊະຍາຌ຅ຌ຺ຽຊຄິເຌ຋ກຸ ຖະຈຍັຂບຄຘຄັ຃ຓ຺ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຃ບຍ຃ທ຺, ຆຸຓຆຌ຺, ຘະຊາ ຍຌັຘາຘະໜາ, ບຄ຺ກບຌ, ກາຌຎກ຺຃ບຄ຋ໄບຄຊໃຌິ , ຋ຖຸ ະກຈິ ຽບກະຆຌ຺, ຘໃືຓທຌຆຌ຺ ຾ຖະ ຘະຊາຍຌັ ກາຌຘຶກຘາ (ASEAN Comunity, 2015). ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຌບຌດໃເູ ຌ 4 ຃າຈໝາງຘຆູໄ ຌ຺ຂບຄຽຌບືໄ ເຌຓະຉິ ກບຄຎະຆຸຓເນງ຃ໃ ຄັໄ຋ີX ຂບຄຘຌູ ກາຄຑກັ ຾ຖະ ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ 5 ຎີ ຃ຄັໄ຋ີ VIII ຿ຈງແຈກໄ າ ຌຈ຺ແທຈໄ ທໄ ງ຅ຈິ ເ຅ຍກຸ ຋ະຖ຋ຸ ຄັ 4 ຈາໄຌ຃ື: 1) ຍກຸ ຋ະຖ຋ຸ າຄຈາໄຌ ຅ຌິຉະຌາກາຌຈທໄ ງກາຌ຾ກແໄຂ຋ຈັຘະຌະ຾ຌທ຃ິຈ຾ຍຍ຃າ ຑີ, ປກັຘາຽຈຓີ, ຂ຃ີໄ າໄຌຓກັຄາໃ ງ, ຆາໄງ ຅ຈັຂທາ຿ຑຈ; 2) ຍກຸ ຋ະຖຈຸ າໄຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຿ຈງຘະຽຑາະຈາໄຌກາຌກໃຘ າໄຄ ຾ຖະ ຍາ ຖຄຸ ງກ຺ຖະຈຍັ຃ທາຓປ຃ູໄ ທາຓຘາຓາຈເຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂຂບຄຑະຌກັຄາຌເນໄຘຓ຺຃ກູໃ ຍັ຃ທາຓ ປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາ; 3) ຍກຸ ຋ະຖຈຸ າໄຌກາຌ຾ກແໄຂຖະຍບຍຖະຍຼຍກາຌຍ ຖິນາຌ ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຋ໃີງຄັກຈ຺ໜທຄໃ , ບຈັຉາກາຌຂະນງາງຉທ຺ຂບຄກາຌຏະຖິຈ຋ຖຸ ະກຈິ ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິກາຌເນໄ ຉກ຺ແຎດໃາຄຂາຈຉທ຺ ຾ຖະ 4) ຍຸກ຋ະຖຸເຌຈາໄຌກາຌ຾ກແໄຂ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຈທໄ ງ ກາຌຂຈຸ ຃ຌ຺ໄ຾ນົຄໃ ຋ຶຌຉາໃ ຄໂ ຾ຖະ ຈທໄ ງຌະ຿ງຍາງຘໃຄ຺ຽຘີຓຽຎັຌຑິຽຘຈ, ຘາໄຄຑືໄຌຊາຌ຿຃ຄຖາໃ ຄ຋າຄ ຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺ດາໃ ຄຓ຅ີຈຸ ຘຓຸ ຽຑໃືບຽຎັຌກາ ຖຄັ຾ປຄຆຸກຈຌັເນກໄ າຌຑຈັ຋ະຌາເຌຂຄ຺ຽຂຈບໃືຌໂ ດາໃ ຄ຾ຂຄ຾ປຄ (ທາຖະຘາຌບາຖຌຸ ເໝໃ , 2016). ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ດໃູ ຘຎຎ ຖາທ ຽນັຌທາໃ ຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະຍາຌ ແຈຓໄ ີ ກາຌຖຄ຺຋ຶຌເຘໃນົາງຑ ຘຓ຺຃ທຌ, ຾ຉໃ຿ຈງຖທຓງຄັຑຍ຺ ທໃາຍໃ ຋ຌັ ແຈໄຈີ຾ຖະ ກຓ຺ກຼທກຍັກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺, ຍໃ ຋ຌັຘາໄຄແຈຊໄ ຌັ຾ຊທຑະຌກັຄາຌ຋ໃີຽຎັຌຆຼໃ ທຆາຌ ນົືຓບືາຆຍີດໃາຄ ຾຋ໄ຅ຄິແຈເຌກາຌ ໄ ຘະໜບຄເນກໄ ຄ຺຅ກັຑກັ-ຖຈັ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ ຌຌັໄໝາງ຃ທາຓທາໃ ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄ ຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາງຄັຍໃ ຋ຌັແຈຈໄ ຽີ຋ໃ຺າ຋ີ຃ທຌ, ຅ະຽນັຌແຈທໄ າໃ ກາຌຑຈັ຋ະ ຌາກາ ຖຄັ຾ປຄຄາຌງຄັຉາໃ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ດເໃູຌຉາ ຾ໜຄຄາ ໃ ຌຎະຽຑຈ຋ໃີຘຄູ . ຌບກ຅າກຌຌັໄ, ກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ດໃຖູ າທຽປ຺າງຄັຑຍ຺ກຍັຘໃິຄ຋ໄາ຋າງນົາງດໃາຄ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ປຈີ຃ບຄ

3 ຎະຽຑຌ຅ີາ ຌທຌໜໃຶຄງຄັກຈ຺ໜທໃ ຄຊທໃ ຄຈຄຶກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຖະ ຘະ ຑາຍກາຌ ນງ ໄ຋ ໄເຌຘຄັ຃ຓ຺ ຿ຈງຘະຽຑາະຘຄັ຃ຓ຺ນົີໄຌກຌິຒຓຸ ຽຒືບງ, ກາຌຘ ໄຖາຈຍຄັນົທຄ, ດາຽຘຍຉິຈ, ຖກັ ຿ຖຍຘ ໄ຿ກຄຆຍັ, ທຈັ຋ະຌະ຋າ -຾ຍຍ຾ຏຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ ຆບຈກະ຅າ ຾ຖະ ແຑຘຄັ຃ຓ຺ບໃືຌໂ.ຽຊຄິ ຾ຓຌໃ ທາໃ ຍຌ຺ຑືໄຌຊາຌ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ ຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະຍາຌແຈຓໄ ຃ີທາຓຑາງະງາຓ຾ກແໄຂຍຌັນາ ຾ຖທໄ , ຾ຉກໃ ງ ຄັຍໃ ຓກີາຌນຌັຎໃຼຌແຈຈໄ ຽີ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ ບຌັແຈກໄ າງຽຎັຌຍຌັນາ຋ໃີຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະຍາຌ ຖທຓຽຊິຄ຋ຸກບຄ຺ກບຌ຋ຄັຑາກຖຈັ ຾ຖະ ຽບກະຆຌ຺ຉໄບຄແຈໄຓຘີໃທຌປທໃ ຓເຌກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັນາ (ທາຖະ ຘາຌບາຖຌຸ ເໝໃ , 2011). ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓຘະີ ຓາຆກິ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ ຋ຄັໝຈ຺ 22 ຋ໃາຌ, ງິຄ 5 ຋ໃາຌ, ຎະກບຍຓີ3 ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ, 1 ຽຖຂາ຋ິກາຌ ຾ຖະ 1 ໜທໃ ງຄາຌຆທໃ ງທຼກຘະຓາຆກິ ຘະຑາຽຑຈງິຄ, ຖທຓຓີ9 ຂະ຾ໜຄ ຎະກບຍຓຑີະຌກັຄາຌ຋ຄັໝຈ຺ 42 ຋ໃາຌ ງິຄ 20 ຋ໃາຌ. ເຌ ແຖງະ 5 ຎີຏາໃ ຌຓາຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄແຈຽໄ຃ໃືບຌແນທຎະຉິຍຈັຑາຖະຍຈ຺ຍາຈຂບຄຉຌ຺ ຽຆໃຄິຓີ ຋ຄັຂ ຘະຈທກ ໄ ຾ຖະ ຂ ນໄ ງຄງາກ ຸໄ ນົາງຈາໄຌ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ: ຘະຑາຍກາຌຽໜັຄຉີຄຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ , ແຑ ຋າ ຓະຆາຈ, ຑະງາຈຖະຍາຈ, ຿຃ຄຎະກບຍກາຌ຅ຈັຉຄັໄ, ຍຸກ຃ະຖາກບຌ, ຑືໄຌຊາຌ຿຃ຄຖໃາຄ ຾ຖະ ຘໃິຄບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຉາໃ ຄໂຑາເນກໄ າຌຎະຉິຍຈັຑາຖະຍຈ຺ຍາຈ, ຘິຈ ຾ຖະ ໜາໄ຋ໃີຍໃ ຋ຌັ ແຈຉາຓ ໄ ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄທຼກຄາຌ. ຾ຉງໃ ບໄ ຌແຈປໄ ຍັ຃ທາຓຽບ຺າເ຅ເຘຆໃ ຌີໄ າ -ຌາ ຑາຂບຄ ຃ະຌະຎະ຅າ ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈ, ຃ະຌະຎະ຅າ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ, ຃ທາຓຽຎັຌຽ຅຺ໄາກາຌຂບຄ ຘະຓາຆກິ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ, ຍຌັຈາ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ, ຃ະຌະຽຖຂາ຋ິກາຌ, ຃ທາຓຘຆູໄ ຌ຺ຍຸກ ຍືຌຂບຄຍຌັຈາຑະຌກັຄາຌ-ຖຈັຊະກບຌຑາງ ເຌຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ ຾ຖະ ແຈປໄ ຍັກາຌປທໃ ຓຓື ຅າກບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຑກັ-ຖຈັ ຋ກຸ ຂຌັໄ, ຾ຌທຖາທຘາໄຄຆາຈ, ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຓະນາຆຌ຺ ຅ໃຄຶຽປັຈເນໄ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັຘິຈ ຾ຖະ ໜາໄ຋ໃີຂບຄຉຌ຺ຓຏີຌ຺ຘາ ຽຖັຈນົາງຈາໄຌ (ຘະຑາ ຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ, 2020). ຽນັຌແຈທໄ າໃ ກາຌຎະຉິຍຈັໜາໄ຋ໃີທຼກຄາຌ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ ດໃຘູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄ ຂທາຄ ຾ຓຌໃ ຓກີາຌຑຈັ຋ະຌາຘຓ຺຃ທຌ ຾ຉ຃ໃ ຼຄ຃ກູໃ ຍັ຅ຈຸ ຈີຌຌັໄ ກຓ ຅ີຈຸ ບບໃ ຌນົາງຈາໄຌ຋ໃີ຃ຄ຺຃າໄ ຄ ຾ຖະ ຉບໄ ຄແຈຎໄ ຍັຎຸຄ ຽຆໃັຌ: ກາຌຎະຉິຍຈັຑາຖະຍຈ຺ຍາຈຈາໄຌຌິຉິກາ ງຄັຍໃ ຋ຌັແຎຉາຓຂຌັໄຉບຌ ຂບຄຌຉິ ິກາ , ຍາຄຌຉິ ິກາ ງຄັຆກັຆາໄ, ຾ກງໃ າທ, ຍໃ ຋ຌັຍຌັຖຉຸ າຓ຾ຏຌກາຌທາຄແທ, ໄ ກາຌຌາ ຽບ຺າປາໃ ຄ ຌຉິ ິກາ ແຎ຋າຍ຋າຓງຄັຍໃ ຋ຌັກທາໄຄຂທາຄ, ຍາຄຌຉິ ິກາ ຋ໃີປຍັປບຄແຎ຾ຖທໄ ຌຌັໄ ຽຌບືໄ ເຌຍໃ ຋ຌັ຃ຍ຺ຊທໄຌ, ຅ະ຾຅ຄໄ ຾ຖະ ຍໃ ຘາຓາຈກາ ແຈທໄ າໃ ຌຉິ ິກາ ຋ໃີແຈປໄ ຍັປບຄແຎ຾ຖທໄ ຌຌັໄ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັ຃຾ືຌທເຈ, ກາຌ ຎະຉິຍຈັຑາຖະຍຈ຺ຍາຈຉກ຺ຖຄ຺ຍຌັນາຘາ ຃ຌັຑືໄຌຊາຌຂບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ: ກາຌຘະໜບຄຂ ຓໄ ຌູ ຂບຄ

4 ບຄ຺ກາຌຎກ຺຃ບຄ຾ຂທຄ ຾ຖະ ຂະ຾ໜຄກາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເນຘໄ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄງຄັຆກັຆາໄ ຽປັຈ ເນໄກາຌຎະກບຍ຃າ ຽນັຌຉໃ ຍຌັນາຉາໃ ຄໂຍໃ ຋ຌັຽຖິກຽຆໃິຄ ຾ຖະ ກທໄ າຄຂທາຄ, ກາຌຎະຉິຍຈັຑາຖະ ຍຈ຺ຍາຈເຌກາຌຉິຈຉາຓກທຈກາ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ: ກາຌຏຌັຂະນງາງຓະຉິຂບຄຎະຆຸຓຘະແໝຘາຓຌັ ຾ຉໃ ຖະ຃ຄັໄ ເຌກາຌຖຄ຺ຉິຈຉາຓກທຈກາຍຌັນາເຈໜໃຶຄຘະຽຑາະງຄັຍໃ ຋ຌັຓ຅ີຈຸ ຘຓຸ ຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ; ກາຌຆຸກງູໄ ຑາກຘທໃ ຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ຽຑໃືບ຾ກແໄຂຏຌ຺ຂບຄກາຌຉິຈຉາຓກທຈກາງຄັຍໃ ຋ຌັແຈປໄ ຍັກາຌ຾ກແໄຂເນຂໄ າຈ ຉທ຺ ຾ຖະ ຃ຍ຺ຊທໄ ຌ຋ຌັຉາຓກາ ຌຈ຺ຽທຖາ, ກາຌໝູຌເຆຍໄ ຈ຺ປຼຌ຅າກກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺-ຘາ ຓະຌາ ເຌ ນທ຺ຂ ຉໄ າໃ ຄໂ ງຄັຍໃ ຋ຌັໝຌູ ເຆຽໄຂ຺ໄາເຌທຼກຄາຌຉທ຺຅ຄິຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ, ຽຘຌາ຋ິກາຌຆທໃ ງທຼກຘທໃ ຌນົາງ ຽຎັຌຑະຌກັຄາຌໜຸຓໃ ຌບໄ ງຎະຘຍ຺ກາຌຽປັຈທຼກງຄັຍໃ ຋ຌັຘຄູ , ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າຽຌບືໄ ເຌ ຾ຖະ ຘະໜບຄຂ ໄ ຓູຌເນ຾ໄ ກກໃ າຌຑທ຺ຑຌັ຾ຖກຎໃຼຌຍຈ຺ປຼຌກຍັຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ງຄັຍໃ ຋ຌຖະບຼ ັ ຈຽຖິກຽຆໃຄິ, ກາຌຌາ ຽບ຺າ ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈກາຌ຾ຖກຎໃຼຌຍຈ຺ປຼຌເຌ຾ຉຖໃ ະ຃ຄັໄຓາໝຌູ ເຆຽໄຂ຺ໄາເຌທຼກຄາຌຉທ຺຅ຄິ ງຄັຍໃ ຋ຌັຽປັຈແຈໄ ນົາງຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ, ຾ຏຌກາຌຘາໄຄຌຉິ ິກາ 5 ຎີ(2015-2020) ງຄັຍໃ ຋ຌັກາ ຌຈ຺ຖະບຼຈຆຈັຽ຅ຌ, ຍາຄ ນທ຺ຂ ໄຽນັຌທາໃ ຍໃ ຋ຌັຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັຘະຑາຍຽຄໃບືຌແຂຉທ຺຅ຄິ, ຃ະຌະປຍັຏິຈຆບຍປາໃ ຄຌຉິ ິກາ ຾ຉຖໃ ະ ຘະຍຍັງຄັຍໃ ຋ຌັຽບ຺າເ຅ເຘ຃ໃ ຌ຺ໄ ຃ທາໄ, ກາ ຾ໜຌໄ ຾ຌທ຋າຄຌະ຿ງຍາງຂບຄຑກັ, ກຈ຺ໝາງບໃືຌໂ຋ໃີ ກຼໃ ທຂບໄ ຄ, ກາຌຎະຘາຌຘຓ຺຋ຍ຺ກຍັບຄ຺ກາຌຎກ຺຃ບຄ຾ຂທຄ ຾ຖະ ຂະ຾ໜຄກາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ເຌ ກາຌກາ ຌຈ຺ຽຌບເຌ ືໄ ຋ໃີ຅ະຌາ ຽຂ຺ໄາຏາໃ ຌກບຄຎະຆຸຓຘະແໝຘາຓຌັ຾ຉຖໃ ະ຃ຄັໄ ຂ ຓໄ ຌູ ຍາຄດໃາຄງຄັຍໃ ຋ຌັ ຆຈັຽ຅ຌ, ຆກັຆາໄ, ຍໃ ຋ຌັຽຖິກຽຆໃຄິຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ, ກາຌຏຌັຂະນງາງຓະຉິກບຄຎະຆຸຓຘະແໝຘາຓຌັ຾ຉໃ ຖະ຃ຄັໄຽຂ຺ໄາເຌຂຄ຺ຽຂຈທຼກຄາຌຂບຄຉຌ຺ຽນັຌທາໃ ຍໃ ຋ຌັກທາໄຄຂທາຄຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ ຾ຖະ ບີກຍຌັນາໜໃຶຄ ຋ໃີຘາ ຃ຌັກໃ ຾ຓຌໃ ກາຌຌາ ເຆໄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຋ໃີ຋ຌັ ຘະແໝຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ : ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຿ຌຈຍຸກ, ຿຋ຖະຘຍັ ຾ຖະ ກາຌ຃ຌ຺ໄນາຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌ ຋າຄຈາໄຌບຌິ ຽຉີຽຌັຈ ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ງຄັຍໃ ຋ຌັແຈຈໄ ຽີ຋ໃ຺າ຋ໃີ ຃ທຌ ຋ໃີ຅ະຌາ ຽບ຺າຂ ຓໄ ຌູ ຈໃຄັກາໃ ທຌຌັໄຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ຎະກບຍຽຂ຺ໄາເຌໜາໄ຋ໃີທຼກຄາຌ຋ໃີ ກຼໃ ທຂບໄ ຄຂບຄຉຌ຺ (ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ, 2020). ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຿ຉຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ ເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັຌຌັໄຽນັຌທາໃ ຓນີົາງ຋າຄຑ ຘຓ຺຃ທຌ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຾ຉໃ ງໄບຌ຃ທາຓ຋ຌັຘະແໝຂບຄຽ຃ໃືບຄບຎຸ ະກບຌນົາງຈາໄ ຌ ກ ກາງຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຑ ຘຓ຺຃ທຌ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ກາຌຍໃ ຽບ຺າເ຅ເຘຂໃ ບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌຍາຄ຋ໃາຌ, ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ ຿ຖຆ຅ີໃຄຶຓ຃ີທາຓນງຸຄໄ ງາກນົາງ ຽຑາະຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຿ຎົ຾ກົຓເໝໃດໃູຉະນົບຈຽທຖາ ຆໃຶຄຍຌັນາ຋ໃີ ກາໃ ທຓາຌຌັໄ ຘທໃ ຌໜໃຶຄກຓ າ຅າກຂ ຅ໄ າ ກຈັເຌຽຖໃືບຄກາຌຍ ຖິ຿ຑກຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຏາໃ ຌຖະຍຍ຺ຽຉັກ຿ຌ຿ຖ ຆີຽຌໃືບຄ຅າກຖະຍຍ຺ບີຽຖັກ຿ຉຕຌິກຂບຄຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ງຄັຍໃ ຋ຌັແຈປໄ ຍັກາຌ

5 ຑຈັ຋ະຌາຽ຋ໃ຺າ຋ໃີ຃ທຌ ຆໃຄຶຽກຈີ຅າກນົາງຎຈັແ຅ເຌທຼກຄາຌຈໃຄັກາໃ ທຽຆໃັຌ ຋ກັຘະເຌກາຌຆບກປປູໄ າໃ ປຼຌ, ກາຌແຎງກ຺ຖະຈຍັກາຌຘຶກຘາຈາໄຌແບ຋ີ຾ຖະ ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ເຌນທ຺ຂ ກໄ າຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖ ຆ຾ີຓຌໃ ງຄັຍໃ ແຈປໄ ຍັກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັຉາຓ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບຄກາຌ ໄ ຂບຄໜໄາ຋ໃີທຼກຄາຌທິຆາຘະ ຽຑາະ຋ໃີຎະຉິຍຈັດໃ .ູ ຘະຌຌັໄ, ຅ໃຄຶຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ກາຌຽປັຈທຼກຄາຌ ຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌຘຓ຺຃ທຌ. ຅າກຽນຈ ຾ຖະ ຏຌ຺ ຂບຄ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ຋ໃີກາໃ ທຓາຌຌັໄ, ຓ຃ີທາຓ ຘຌ຺ເ຅ດາກ຅ະຘຶກຘາກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຈທໄ ງກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຂບຄຍຸກ຃ະຖາ ກບຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຽຑໃືບຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີແຈ຅ໄ ະຽຎັຌຎະ຿ນງຈຉໃ ຘະຑາ ຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຋ໃີຆທໃ ງເຌກາຌຉຈັຘິຌເ຅ທາຄ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຈທໄ ງ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ທາຄຌະ຿ງຍາງເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ທຼກຄາຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຑໃືບຆທໃ ງເຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄ຾ຂທຄເນຈໄ ຂີຌຶໄ ກທາໃ ຽກໃາ຺. 2. ຅ຈ ຸ ຎະຘຄ຺ກາຌຘກຶຘາ 1) ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃຘູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ 2) ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ 3) ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັ ເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ 3. ຃າ ຊາຓຘກຶຘາ 1) ຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄຓກີາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ຃຾ືຌທເຈ? 2) ຓຍີຌັນາເຈ຾ຈ຋ໃ ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຘະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ? 3) ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄ ຂຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັ ເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓ຾ີຌທເຈ຾ຈ?ໃ 4. ຂບຍຽຂຈກາຌຘກຶຘາ 4.1 ຈາໄຌຽຌບືໄ ເຌ ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຾ຌເຘຘໃ ຶກຘາ: 1) ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄຆໃຄຶຎະກບຍຓ:ີຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌ຿຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຽຉັກ຿ຌ

6 ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, 2) ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄ: ຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ, ຍຌັນາຈາໄຌ຃ທາຓປຈູໄ າໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຍຌັນາຈາໄຌ຋ກັ ຘະກາຌຌາ ເຆໄ຾ຖະ 3) ຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ: ຾ຌທ຋າຄ຾ກແໄຂຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ, ຾ຌທ຋າຄ຾ກແໄຂ ຍຌັນາຈາໄຌ຃ທາຓປຈູໄ າໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄ຾ກແໄຂຍຌັນາຈາໄຌ຋ກັຘະກາຌຌາ ເຆ.ໄ 4.2 ຈາໄຌຽ຋ຘະ ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌ຾ີໄ ຓຌໃ ດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. 4.3 ຈາໄຌກາຖະ ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຘຶກຘາກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຘຶກຘາດໃູເຌແຖງະ 2019-2022 ຾ຖະ ແຖງະ ຽທຖາເຌກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຓຌໃ ຽກຍັເຌຆທໃ ຄຽຈບືຌຑຶຈຘະຑາ 2021 ນາ ກຸຓຑາ 2022. 5. ຏຌ຺຋ໃີແຈປໄຍັ຅າກກາຌຘກຶຘາ 1) ປຽູໄຊຄິກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູຘະຑາ ຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ; 2) ປຽູໄຊຄິຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ; 3) ປຽູໄຊຄິ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ; 4) ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽຎັຌ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ; 5) ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽຎັຌຎະ຿ນງຈຘາ ຖຍັຍກຸ ຃ຌ຺຋ໃີຓ຃ີທາຓຘຌ຺ເ຅຋ໃີດາກຘຶກຘາເຌຽຖໃືບຄກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ.

7 ຑາກ຋ ີ II ຋ຍ຺຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈ ິ ກາຌຘກ ຶຘາ 1. ຾ຌທ຃ຈິ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີໃີກຼທໃ ຂບໄ ຄ 1.1 ຾ຌທ຃ຈິ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ ີ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີນົືຽຉັກຌກິ ທ຋ິ ະງາ ຓ຋ີໃີຓາ຅າກຑາຘາຽກົກັຍປູ າຌ, ຿ຈງ຃າ ທາໃ ຽກົກັ຾ຎທາໃ ຋ກັຘະ ນົືກາຌເຆຘໄ ີຓື຾ຖະ ຽກົກັ຾ຎທາໃ ທິ຋ະງາກາຌ ໝາງຽຊຄິຍຌັຈາຽຉັກຌກິ ທິ຋ີ, ຋ກັຘະ, ທິ຋ີກາຌ ນົືກາ ຓະທິ຋ີ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັກາຌຏະຖິຈ, ຏະຖິຈຉະຑຌັ ຾ຖະ ກາຌເນໄຍ ຖິກາຌ ນົື ຽຑໃືບຌາ ແຎເຆເໄນຍໄ ຌັຖທຸ ຈັຊຎຸ ະຘຄ຺ດໃາຄເຈດໃາຄໜໃຶຄ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆເີຌ຃ທາຓໝາງກທາໄຄ ໝາງຽຊຄິ ກາຌຌາ ຃ທາຓປ຋ູໄ າຄ຋າ ຓະຆາຈທິ຋ະງາ ຾ຖະ ຉໃ ຽຌໃືບຄຓາຽຊິຄທິ຋ະງາຘາຈ ຓາຽຎັຌທິ຋ີກາຌ ຎະຉິຍຈັ ຾ຖະ ຎະງກຸ ເຆຽໄຑໃືບຆທໃ ງເຌກາຌຽປັຈທຼກຄາຌ ນົື຾ກຎໄ ຌັນາຉາໃ ຄໂ ບຌັກໃເ ນຽໄກຈີທຈັຊຸ ບຸຎະກບຌ, ຽ຃ໃືບຄຓ, ື ຽ຃ໃືບຄ຅ກັ ຖທຓ຋ຄັບຄ຺຃ທາຓປຌູໄ າຓຓະ຋າ ຽຆໃັຌ: ຖະຍຍ຺ ນົືຂະຍທຌກາຌ ຉາໃ ຄໂ ຽຑໃືບເນກໄ າຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິຂບຄຓະຌຈຸ ຄາໃ ງ ຾ຖະ ຘະຈທກງໃິຄຂຌຶໄ (wikipedia, 2021). ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີໝາງຽຊຄິ ຘໃິຄ຋ໃີຓະຌຈຸ ຑຈັ຋ະຌາຂຌຶໄ ຽຑໃືບຆທໃ ງເຌກາຌຽປັຈທຼກຄາຌ ນົື຾ກໄ ຍຌັນາຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ ບຎະກບຌ ຸ , ຽ຃ໃຶືບຄຓ, ື ຽ຃ໃືບຄ຅ກັ, ທຈັຊຸ ນົືຖທຓ຋ຄັ຋ໃີຍໃ ແຈຽໄຎັຌຘໃິຄຂບຄ຋ໃີ຅ຍັ ຉບໄ ຄແຈໄຽຆໃັຌ ຂະຍທຌກາຌຉາໃ ຄໂ. ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຎັຌກາຌຎະງກຸ , ຌາ ບາ ຌາຈ຃ທາຓປ຋ູໄ າຄທ຋ິ ະ ງາຓາເຆໄ຾ຖະ ກໃເ ນຽໄກຈີຎະ຿ນງຈເຌ຋າຄຎະຉິຍຈັ຾ກຓໃ ທຌຓະຌຈຸ , ໝາງ຃ທາຓທາໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ຽຎັຌກາຌຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓປ຋ູໄ າຄທ຋ິ ະງາຘາຈຓາເຆເໄຌກາຌຎະຈຈິ ຘໃິຄຂບຄຉາໃ ຄໂເນຽໄກຈີຎະ຿ນງຈຘຄູ ຘຈຸ ຘທໃ ຌ຋ໃີຽຎັຌຂ ຾ໄ ຉກຉາໃ ຄດາໃ ຄໜໃຶຄຂບຄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີຍັທ຋ິ ະງາຘາຈ ຃ືຽຉັກ຿ຌ຿ຖງີ຅ະຂຌຶໄ ດໃກູ ຍັ ຎຈັແ຅຋າຄຽຘຈຊະກຈິ ຽຎັຌຘິຌ຃າໄ, ຓກີາຌຆຂືໄ າງ, ຘທໃ ຌ຃ທາຓປ຋ູໄ າຄທ຋ິ ະງາຘາຈ ຽຎັຌຘຓ຺ຍຈັ ຘທໃ ຌຖທຓຂບຄຆາທ຿ຖກ ຓກີາຌຽຏີງ຾ຏ຿ໃ ຈງຍໃ ຓກີາຌຆໃຂືາງ຾ຉດໃ າໃ ຄເຈ. ຘະນົ ຍແຈທໄ າໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖ ຆຘີະແໝເໝໃ ຽກຈີຂຌຶໄ ຿ຈງຓ຃ີທາຓປ຋ູໄ າຄທ຋ິ ະງາຘາຈຽຎັຌຊາຌປບຄປຍັຖກັຘະຌະ ຂບຄຽຉັກ຿ຌ຿ຖ ຆ.ີ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຾ີຓຌໃ ຘາຓາຈ຾ຍຄໃ ຽຎັຌ 3 ຖກັຘະຌະ຃ື - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີເຌຖກັຘະຌະຂບຄຂະຍທຌກາຌ ຽຎັຌກາຌເຆດໄ ໃາຄຽຎັຌຖະຍຍ຺ຂບຄທ຋ິ ີກາຌ ຋າຄທ຋ິ ະງາຘາຈ ນົື຃ທາຓປຉູໄ າໃ ຄໂ຋ໃີແຈປໄ ທຍປທຓແທໄຽຑໃືບຌາ ແຎຘຏູໃ ຌ຺ເຌ຋າຄຎະຉິຍຈັ ຿ຈງຽຆໃບື ທາໃ ຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຽຆໃບືຊແືຈໄ຾ຖະ ຌາ ແຎຘກູໃ າຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຉາໃ ຄໂ. - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີເຌຖກັຘະຌະຂບຄກາຌຏະຖິຈ ໝາງຽຊຄິ ທຈັຊຸ ຾ຖະ ບຎຸ ະກບຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີ ຽຎັຌຏຌ຺ຓາ຅າກກາຌເຆຂໄ ະຍທຌກາຌ຋າຄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ.ີ

8 - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆເີຌຖກັຘະຌະຎະຘຓ຺ຂບຄຂະຍທຌກາຌ ຾ຖະ ຏຌ຺ຏະຖິຈ ຽຆໃັຌ ຖະຍຍ຺຃ບຓ ຑິທຽຉີຆໃຄຶຓກີາຌຽປັຈທຼກຽຎັຌຎະຉິຘາ ຑຌັຖະນທາໃ ຄຉທ຺ຽ຃ໃບືຄກຍັ຿ຎຕ຾ກຕຓຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ(google, 2021). ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຓີນີົາງ 3 ຎະຽຑຈ ຃:ື 1) ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີ ຽຎັຌຽ຃ໃືບຄຽບຽຖັກ຿ຉຌກິ ຋ໃີຓບີຄ຺ຎະກບຍນົາງດໃາຄຘາຓາຈ຅ຈ຺຅າ ຾ຖະ ຎະຉິຍຈັຄາຌ ຉາຓ຃າ ຘໃຄັ ຽຑໃືບຽປັຈເນທໄ ຼກຄາຌຘາ ຽຖັຈແຎຈທໄ ງຈ.ີ 2) ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຓຌໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຋ີໃີເຆເໄຌກາຌຉິຈຉໃ ຘໃືຘາຌປຍັ/ຘໃຄ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຅າກ຋ໃີແກໂຽຎັຌກາຌຘໃຄ຺ຂບຄຂ ໄ ຓຌູ ຖະນທາໃ ຄ຃ບຓຑິທຽຉີນົືຽ຃ໃບືຄຓ຋ືໃີດນໃູ າໃ ຄແກກຌັ, ຆໃຄຶ຅ະຆທໃ ງເນກໄ າຌຽຏີງ຾ຏຂໃ ຓໄ ຌູ ນົືຘາຌຘຌ຺ ຽ຋ຈແຎງຄັຏໄເູ ຆເໄຌ຾ນົຄໃ ຉາໃ ຄໂຽຎັຌແຎດໃາຄຘະຈທກທບໃ ຄແທ ຊກືຉບຄໄ , ຃ຍ຺ຊທໄ ຌ ຾ຖະ ຋ຌັກາຌ ຆໃຄຶປຍູ ຾ຍຍຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີປຍັ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ ບາຈຽຎັຌຉທ຺ຽຖກ (Numeric Data) ຉທ຺ບກັຘບຌ (Text) ຑາຍ (Image) ຾ຖະ ຘຼຄ (Voice). 3) ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ຾ຓຌໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຈີີ຅ຉີ ຎະຽຑຈໜໃຶຄ ຆໃຶຄແຈຑໄ ຈັ຋ະຌາຉທ຺ຽຑໃືບ ຽບືໄບຉໃ ກາຌ຅ຈັກາຌກາຌຘໃືຘາຌ ນົືກາຌຂຌ຺ຘໃຄ຺. ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ ຍໃ ທາໃ ຅ະຽຎັຌ຋າຄຈາໄຌ ຑາຍ, ຘຼຄ ນົື຋າຄຈາໄຌຂ ຓໄ ຌູ ແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ຅ຌ຺ຓະຌຈຸ ຘາຓາຈຽຆໃືບຓ຿ງຄຉິຈຉໃ ກຌັແຈໄ ຘະຈທກ ຾ຖະ ຽຎັຌຽ຃ືບຂາໃ ງ຋ໃີຉິຈຉໃ ຘໃືຘາຌກຌັແຈ຋ໄ ໃທ຺຿ຖກ ຽຎັຌງຸກຂບຄຘາຖະຘຌ຺ຽ຋ຈ ຾ຖະ ຽຎັຌຘຄັ຃ຓ຺ຘາຖະຘຌ຺ຽ຋ຈ ຋ໃີຌຍັຓ຅ືໄ ະຓບີຈັຉາກາຌຽຉີຍ຿ຉ຋ຄັຈາໄ ຌຂະໜາຈ ຾ຖະ ຎະຖິຓາຌ ຂາໃ ທຘາຌ຋ໃີແນົທຼຌດເໃູຌຘຄັ຃ຓ຺ (google, 2020). 1.2 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຖະບຼຈບບໃ ຌ຋ໃີ຋ກຸ ບຄ຺ກບຌ຃ທຌຽບ຺າເ຅ ເຘໃຽຎັຌຑິຽຘຈ, ຽຌໃືບຄ຅າກທາໃ ຃ທາຓຘາ ຽຖັຈຂບຄບຄ຺ກບຌ຾ຓຌໃ ຂຶໄຌກຍັຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຿ຈງຓີ ຃ທາຓກຼໃ ທຑຌັກຌັດໃາຄຘະໜິຈ຾ໜໄຌ ຽຆໃິຄຌກັທິຆາກາຌນົາງ຋ໃາຌ຾ຓຌໃ ເນໄ຃ທາຓຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຓີ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັບບກແຎ ງບໄ ຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຘາ ຃ຌັ຋ໃີຘຸຈຘາ ຖຍັບຄ຺ກບຌ, ຽຌໃບືຄ຅າກທາໃ ບຄ຺ກບຌເຈ຅ະຑຈັ຋ະຌາ ນົືຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈແຈ຾ໄ ຓຌໃ ງບໄ ຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌຑາງເຌຂບຄຉຌ຺ຽບຄຽຂັຓໄ ຾ຂຄຌຌຽບຄ ັໄ , ຆໃຄຶຏຘໄູ ຶກຘາຂ ຌາ ຘະຽໜີ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌ ຂບຄຍາຄຌກັທຆິ າຈຄໃັຌ:ີໄ

9 ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌປຼຌປູໄ຾ຖະ ງກ຺ຖະຈຍັດໃາຄຽຎັຌ ຖະຍຍ຺ ຾ຖະ ຉໃ ຽຌໃບືຄ຋ຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທ ຽຑໃືບເນໄຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌຓ຃ີຌຸ ຋າຈກາຌຽຓບືຄ, ຃ຌຸ ຘຓ຺ຍຈັຘິຌ຋າ ຎະຉິທຈັ, ຓ຃ີທາຓປຈູໄ າໄຌກາຌຽຓບຄື , ກາຌຎກ຺຃ບຄ, ຃ທາຓປູໄ ຈາໄ ຌທິ຋ະງາຘາຈ, ທິ຋ະງາກາຌ, ທິຆາຘະຽຑາະ ຾ຖະ ຑາຘາຉໃາຄຎະຽ຋ຈ ປຍັຎະກຌັກາຌ ຎະຉິຍຈັໜໄາ຋ໃີທຼກຄາຌເນໄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ (ກະຆທຄຑາງເຌ, 2017), ຿ຈງກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ ຃ະຖາກບຌຊືຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຓ຃ີທາຓ຅າ ຽຎັຌນົາງເຌກາຌຍ ຖິນາຌທຼກຄາຌຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຾ຖະ ຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຉບໄ ຄຽປັຈຉໃ ຽຌໃບືຄກຌັແຎຉະນົບຈແຖງະຽທຖາ຋ໃີບຄ຺ກບຌຈາ ຽຌຌີດໃ ,ູ ຽຆໃຄິຓີ ທ຋ິ ີກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັບບກແຎເຌ຾ຉຖໃ ະໜທໃ ງຄາຌ (ຌຈັ຋ະຌຆິ າ ຕກັຘາ ທຄ຺, 2015), ເຌຓຓູ ຓບຄຂບຄຎຌັງາຘກຸ ຾ຘຄບບໃ ຌ຾ກທໄ ກາໃ ທທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌຉາໃ ຄໂ ຋ໃີຌາ ຓາເຆຽໄຘີຓຘາໄຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ໃີຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌດໃບູ ຄ຺ກບຌເຈ ໜໃຶຄ, ຽຎັຌກາຌເນໄ຿ບກາຈເຌກາຌຽຑໃີຓຑຓູ ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຃ທາຓ຃ິຈ, ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌ, ຋ກັຘະ, ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິ, ຃ຌຸ ຌະ຋າ , ຅າຖິງະ຋າ ຉະນົບຈ຅ຌ຺ປບຈ຅ຌັງາຍຌັທິຆາຆີຍ, ເນໄ ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌ຋ໃີຉຌ຺ປຍັຏິຈຆບຍ (ຎຌັງາຘກຸ ຾ຘຄບບໃ ຌ຾ກທໄ, 2015). ຈາໄຌຖຈັຈາທຌັ ກໃຄິຘະຖາຈ ກແ ຈກໄ າໃ ທທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌໝາງຽຊຄິ ກາຌກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເນກໄ ຍັຍກຸ ຃ຌ຺ເໝໃ ຾ຖະ ຽຑໃີຓຑຌູ ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈເນໄກຍັຍກຸ ຃ຌ຺ຽກໃາ຺, ຽຑໃືບຘາໄຄ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌ, ຽຑໃືບກາໄທແຎຘຉູໃ າ ຾ໜຄໃ ຋ໃີຘຄູ ຂຌຶໄ (ຖຈັຈາທຌັ ກໃຄິຘະຖາຈ, 2015). ຌບກ຅າກຌກີໄ ງ ຄັຓຌີກັທຆິ າກາຌ ນົາງ຋າໃ ຌ ຋ໃີຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌເຌຽຖໃືບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌຽຆໃັຌ: ຽກຈຘະຕາ ບຘຸ ານະກຈິ ແຈກໄ າໃ ທ ທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຓຓີຓູ ຓບຄເຌຖກັຘະຌະຈຼທກຌັທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ ຃ະຖາກບຌໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌ ນົືທ຋ິ ີກາຌ຋ໃີ຅ະຽຑໃີຓຑຌູ ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌ, ຖທຓ຋ຄັຓ຋ີຈັຘະຌະ຃ະຉິ຋ໃີຈີຉໃ ກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌເນກໄ ຍັຍກຸ ຃ະຖາກບຌເຌບຄ຺ກບຌ , ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັໜາໄ຋ໃີທຼກຄາຌ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏິຈຆບຍແຈດໄ ໃາຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຍຌັຖຽຸຎ຺ໄາໝາງ຋ໃີ ບຄ຺ກບຌກາ ຌຈ຺ແທໄ(ຽກຈຘະຕາ ບຘຸ ານະ຅ຈິ , 2012) ຾ຖະ ຅າຖຽຸ ຌຈ ຽກບືໄ ຑກັຽນັຌທາໃ ກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌງຄັຽຎັຌກາຌຽຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍຈາໄຌ຋ກັຘະ, ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌເຌກາຌ ຽປັຈທຼກຄາຌ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຎໃຼຌ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ, ເນໄແຎເຌ຋ິຈ ຋າຄຈຼທກຌັຈທໄ ງນົາງທ຋ິ ີຽຆໃັຌ: ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺, ກາຌຎະຊຓ຺ຌຽິ຋ຈ, ກາຌປທໃ ຓຘາ ຓະຌາ຋ຄັຑາງ ເຌ ຾ຖະ ຌບກຘະຊາຌ຋ໃີ຾ຖະ ບໃືຌໂ ຽຑໃືບເນໄຍຸກ຃ະຖາກບຌຌຌັໄໂ ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັໜໄາ຋ໃີແຈໄ ດໃາຄຽຉັຓ຋ໃີ, ຏກູ ຑຌັກຍັບຄ຺ກບຌ ຾ຖະ ຌາ ຑາບຄ຺ກບຌກາໄທແຎຘ຃ູໃ ທາຓຘາ ຽຖັຈຉາຓຽຎ຺ໄາໝາງ຋ໃີກາ ຌຈ຺ແທໄ(຅າຖຽຸຌຈ ຽກບືໄ ຑກັ, 2016).

10 ຽນັຌແຈທໄ າໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຽຎັຌຽຖໃືບຄຘາ ຃ຌັ຋ໃີຘຈຸ , ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຊທືາໃ ຽຎັຌຎຈັແ຅ຘາ ຃ຌັເຌກາຌຂຍັຽ຃ໃືບຌເນໄບຄ຺ກບຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ, ຽຆໃິຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຽຎັຌກາຌຽຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍຈາໄຌ຋ກຘະ ັ , ຃ທາຓຆາ ຌິຆາ ຌາຌເຌກາຌຽປັຈທຼກຄາຌ, ຉະນົບຈ຅ຌ຺ຎຍັຎໃຼຌ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ ເນຽໄຎັຌແຎເຌ຋ິຈ຋າຄຈຼທກຌັ, ຽຑໃືບເນໄຍກຸ ຃ະຖາກບຌຌຌັໄໂ ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌແຈດໄ ໃາຄຽຉັຓ຋ໃີ຾ຖະ ກາໄທແຎຘ຃ູໃ ທາຓຘາ ຽຖັຈຉາຓຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄບຄ຺ກບຌທາຄແທ,ໄ ຽຆໃຄິຓຌີກັທຆິ າກາຌ ຾ຖະ ຌກັຍ ຖິນາຌນົາງ຋ໃາຌແຈເໄນໄ ຃ທາຓໝາງຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌ຋ໃີໜໄາຘຌ຺ເ຅ ຊທືາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັຎະຘິຈ຋ິຑາຍ ຋ຄັເຌຈາໄຌ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຋ກັຘະ, ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິ, ຃ຌຸ ຌະ຋າ , ຅ະຖິງະ຋າ ຉະນົບຈ຅ຌ຺ປບຈ຅ຌັງາຍຌັທິຆາຆີຍ ເນໄ຾ກຍໃ ກຸ ຃ະຖາ ກບຌຑາງເຌບຄ຺ກບຌເຈໜໃຶຄ, ຽຑໃືບຌາ ຽບ຺າຘກັກະງະຑາຍຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌຓາເຆເໄ ຌກາຌ ຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌທິຆາຘະຽຑາະຉາຓກາຌຓບຍໝາງຂບຄບຄ຺ກບຌ ເນໄຍຌັຖຉຸ າຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຘຄູ ຘຈຸ ຂບຄບຄ຺ກບຌ. 1.3 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ (Development) ຾ຓຌໃ ຃າ ຽທ຺ໄາ຋ໃີຍໃ ຘາຓາຈກາ ຌຈ຺຃ທາຓໝາງແຈຉໄ າງຉທ຺, ຽຆໃິຄ຾ຐຄແຎຈໄທງ຃ໃາຌິງຓ຺ (Value-Laden) ຾ຖະ ຽຍໃິຄ຃ືທໃາ຅ະຑທ຺ຑຌັກຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ , ກາຌ ຑຈັ຋ະຌາ ຅ໃຄິຓ຃ີທາຓໝາງ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັຂຶໄຌດໃູກຍັຍຸກ຃ຌ຺, ຘຄັ຃ຓ຺, ທຈັ຋ະຌະ຋າ ຾ຖະ ແຖງະ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ. ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຂະຍທຌກາຌຘາໄຄຓະຌຈຸ ເນຓໄ ຋ີຈັຘະຌະ຾ຌທ຃ິຈ ຋ໃີຈ,ີ ຓ຃ີທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຎະຘຍ຺ກາຌ, ຓ຾ີຍຍ຾ຏຌເຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆີທຈິ ຈໃຄັ຋ໃີນົາງ຋ໃາຌແຈໄ ເນ຋ໄ ຈັຘະຌະກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຈຄໃັຌ:ີໄ ແກຘບຌ ຑຓ຺ທິນາຌ ແຈເໄນໄ຋ຈັຘະຌະກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌທໃາ: ກາຌ ຑຈັ຋ະຌາ຃ທາຓປູໄຂບຄ຃ຌ຺ຽຎັຌກາ ຖຄັຈຌັ຿ຈງກຄ຺ຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺. ຽຎັຌຽຘັໄຌ຋າຄ ຽຑໃືບຘາໄຄຊຌັ຾ຊທຏບໄູ ບກ຾ປຄຄາຌ຋ໃີຓ຃ີທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈປຍັຽບ຺າ ຾ຖະ ຌາ ເຆ຃ໄ ທາຓກາໄທໜາໄ ຋າຄຈາໄຌທິ຋ະງາຘາຈ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ, ຍາ ຖຸຄທິຆາຘະຽຑາະ ຽຑໃືບຂະນງາງກາ ຖຄັກາຌຏະຖິຈ, ຂະນງາງຽຘຈຊະກຈິຉະນົາຈເຌຎະຽ຋ຈຽປ຺າ, ຏະຖິຈທຈັຊຆຸ ຍັຘິຌເນຌໄ ຍັຓຘືໄ ຓ຺ຍຌູ ປໃຄັຓ,ີຎທ຺຾ຎຄຆທີຈິ ກາຌຽຎັຌດໃູຂບຄຎະຆາຆຌ຺ເນໄຈີຂຶໄຌຽຎັຌກາໄທໂ, ຎະກບຍຘທໃ ຌຘາໄ ຄຎະຽ຋ຈຆາຈເນໄປໃຄັຓຽີຂັໄຓ຾ຂຄ, ກາຌງກຖະ ຺ ຈຍັ຃ທາຓປຂູໄ ບຄຎະຆາຆຌ຺ກໃ຾ ຓຌໃ ຅ໝຸ າງຂບຄຑທກຽປ຺າ຋ໃີ຾ຌເໃ ຘຘໃ າໄຄຆີທິຈທຈັ຋ະຌະ຋າ ; ຾ຌທ຃ີຈ຅ຈິ ເ຅, ຘຄັ຃ຓ຺຋ໃີຓ຃ີທາຓຈີຄາຓຎບຈເຘຘີທິແຖ, ຍາ ຖຸຄຘໄາຄຏໄ຋ູ ໃີຓ຃ິທາຓປ຃ູໄ ທາຓຘາຓາຈ ຘາ ຖຍັເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ເຌບາຌາ຃ຈ຺, ຘຆູໄ ຌ຺ຽຑໃືບຌາ ຽບ຺າຎະຽ຋ຈຆາຈຂບຄຑທກຽປ຺າກາໄທຂຌຶໄ ຋ຼຍ

11 ຋ຌັກຍັ຃ທາຓຘີທແິຖ ຂບຄງກຸ ຘະແໝຽຎັຌກາໄທໂຌຌັໄຉບໄ ຄຓກີາຌຑຈັ຋ະຌາຘາໄຄຊຌັ຾ຊທຏບໄູ ບກ຾ປຄ ຄາຌ ເນໄຓ຋ີຄັ຃ທາຓປູ-ໄ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘາ ຌາຌຄາຌ (ທາຖະຘາຌບາຖຸຌ ເໝໃ , 2015). ຈາໄຌ຋ໃາຌ ຃າ ແຉ ຘີຑຌັຈບຌ ແຈເໄນໄ຿ບທາຈທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈ ໝາງຽຊຄິກາຌຽປັຈເນໄຆຍັຑະຘໃິຄ຋ໃີຓຎີະກບຍຽຎັຌຓະຌຸຈເນໄ຅ະຽຖີຌກາໄທໜໄາຂຌຶໄ ຽຆໃັຌ: ປາໃ ຄກາງ, ຘຸຂະຑາຍ, ຾ຌທ຃ິຈ຅ຈິ ເ຅, ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຋ກັຘະ຋ໃີຑທ຺ຑຌັ຿ຈງກຄ຺ກຍັກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຃ບຍ຃ທ຺, ຿ປຄປຼຌ, ຘຄັ຃ຓ຺ ຓຌັຓກີາຌກະ຋ຍ຺ກຍັແຎກຍັ ຓາດໃາຄຍໃ ຘິໄຌຘຸຈ ຽຆໃິຄແຈໄຘໄາຄ຃ຌ຺ ຽປ຺າເນໄຽກີຈຓຘີບຄ຃ຸຌ຃ໃາ຃ື: ຃ຸຌ຃ໃາເຌຉທ຺ ຾ຖະ ຃ຸຌ຃ໃາ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ. ຃ຌຸ ຃າໃ ເຌຉທ຺ແຈ຾ໄ ກປໃ າໃ ຄກາງ, ຘຂຸ ະຑາຍ, ຃ທາຓປ຃ູໄ ທາຓຘາຓາຈ, ຋ກັຘະ, ບາຖຓ຺ ຅ຈິ , ຅ຈິ ເ຅, ຘໃທຌ຃ຸຌ຃າໃ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄແຈ຾ໄ ກໜໃ ໄາ຋ໃີຉາ ຾ໜໃຄ ຾ຖະ ຃ທາຓປຍັຏິຈຆບຍຉໃາຄໂເຌ ຘຄັ຃ຓ຺. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຑໃືບ ຽປັຈເນ຃ໄ ຌ຺ຽປ຺າຓປີາໃ ຄກາງ ຘຓ຺ຍຌູ , ຓຘີຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ, ຓ຃ີທາຓປຘູໄ ຄູ ຋ຄັຓ຃ີທາຓຘາຓາຈຌາ ເຆ຃ໄ ທາຓປຈູໄ ຄໃັກາໃ ທຽຂ຺ໄາເຌຆທີຈິ ຉທ຺຅ຄິ. ຘະຌຌັໄ຾ຓຌໃ ຽຑໃືບເນຓໄ ຋ີຄັ຃ຌ຺ຈຽີກໃຄັຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺, ຘຄັ຃ຓ຺຅ະຑຈັ຋ະຌາແຎແທ ຾ຖະ ໝຌັໄ຃ຄ຺ ຊາໄຓ຃ີຌ຺຋ໃີຽຎັຌຏຌໄູ າ ຋ໃີຈ,ີ ຽກໃຄັ, ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ຋ໃີຓຘີຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ ຾ຖະ ຋ຄັຓຘີີຓ,ື ຃ຌ຺ ເຌ຋ໃທ຺ຘຄັ຃ຓ຺ກຓ ຌີາ ໄເ຅ຓະຌຸຈຘະ຋າ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘີທິແຖ຋າຄຈາໄຌ຅ຈິ ເ຅ (ທາຖະຘາຌບາຖຸຌ ເໝໃ , 2011). ຑຌັ຃າ ທຑິ າທຌັ ກແ ຈເໄນ຋ໄ ຈັຘະຌະເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ໝາງຽຊຄິກາຌ ຘໃຄ຺ຽຘີຓເນຍໄ ກຸ ຃ະຖາກບຌຽຑໃີຓ຃ທາຓປູໄ຾ຖະ ຋ກັຘະ, ຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຽ຋ໃືບຖະກາໄທ, ຓຑີຶຈຉິກາ ຋ໃີ ຽໝາະຘຓ຺ກຍັຄາຌ຋ໃີປຍັຏິຈຆບຍ ຽຆໃິຄຓຌັຽຎັຌກາຌຽຑໃີຓຘກັກາງະຑາຍ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌເນໄ ຘາຓາຈຎະຉິທຼກຄາຌແຈດໄ ໃາຄຓຎີະຘິຈຉິຑາຍ ຋ຄັຓ຃ີທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຌາ ເຆ຃ໄ ທາຓປຈູໄ ໃຄັກາໃ ທ ຽຂ຺ໄາເຌຆີທິຈຉທ຺຅ຄິ, ຓຘີີຓເືຌກາຌບບກ຾ປຄຄາຌ຋ໃີຈີ, ຓ຃ີທາຓຽຎັຌຓະຌຈຸ ຘະ຋າ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓ ຘີທແິຖ຋າຄຈາໄຌ຅ຈິເ຅ (ຑຌັ຃າ ທຑິ າທຌັ, 2017). ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ເຌບຄ຺ກາຌຎະກບຍຓີ3 ກຸຓໃ ຈຄໃັຌ:ີໄ ກຸຓໃ ຋ີ1: ເນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ ຾ຓຌໃ ກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌເນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ແຈປໄ ຍັຎະຘຍ຺ກາຌ ຾ຖະ ກາຌ ປຼຌປເູໄຌຆທໃ ຄແຖງະຽທຖາໜໃຶຄ ຽຑໃືບ຅ະຌາ ຽບ຺າຓາຎຍັຎຄຸ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຽປັຈທຼກ຿ຈງທ຋ິ ີກາຌ 3 ຎະກາຌ຃:ື 1). ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ (training): ຽຎັຌກຈິ຅ະກາ ຋ໃີກໃເ ນຽໄກຈີກາຌປຼຌປ຿ູໄຈງຓຸຄໃ ຽຌັຌໄ ກຼໃ ທກຍັທຼກ຋ໃີ ຎະຉິຍຈັດເໃູຌຎະ຅ຍຸ ຌັ (present job) ຽຎ຺ໄາໝາງ຾ຓຌໃ ກາຌງກ຺ຖະຈຍັ຃ທາຓປູໄ຃ທາຓຘາຓາຈ ຋ກັຘະ

12 ຂບຄຑະຌກັຄາຌ ເຌຂະຌະຌຌັໄເນຘໄ າຓາຈຽປັຈທຼກເຌຉາ ຾ໜຄໃ ຌຌັໄໂແຈໄຆໃຄຶຏ຋ໄູໃີຏາໃ ຌກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ແຎ຾ຖທໄ ຘາຓາຈຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓປແູໄຎເຆແໄຈ຋ໄ ຌັ຋ີ. 2). ກາຌຘຶກຘາ (education): ຽຎັຌທ຋ິ ີກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຿ຈງກຄ຺ ຽຑາະກາຌ ເນໄກາຌຘຶກຘາຽຎັຌກາຌຽຑໃີຓຑູຌ຃ທາຓປູໄ, ຋ກັຘະ, ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິຉະນົບຈ຅ຌ຺ຽຘີຓຘໄາຄ຃ທາຓ ຘາຓາຈເຌ ກາຌຎຍັຉທ຺ເຌ຋ກຸ ໂຈາໄຌເນກໄ ຍັຍກຸ ຃ຌ຺຿ຈງຽຌັຌໄ ເຘທຼກຄາຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ ເຌບະຌາ ຃ຈ຺ (future job) ຽຑໃືບກຼຓຑະຌກັຄາຌເນຓໄ ຃ີທາຓຑບໄ ຓ຋ໃີ຅ະຽປັຈທຼກຉາຓ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ ບຄ຺ກາຌເຌບະຌາ຃ຈ຺. 3). ກາຌຑຈັ຋ະຌາ (development): ຽຎັຌຂະຍທຌກາຌຎຍັຎຄຸ ບຄ຺ກບຌເນຓໄ ຎີະຘຈິ຋ິຑາຍຽຎັຌ ກຈິ຅ະກາ ກາຌປຼຌປ຋ູໄໃີຍໃ ແຈຽໄ຅າະ຅ຄ຺ເຘກໃ ະ຿ຉທຼກຄາຌ (not focus on a job) ຾ຉຓໃ ຅ີຈຸ ຽຌັຌໄ ເນຽໄກຈີ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຉາຓ຋ໃີບຄ຺ກາຌຉບໄ ຄກາຌ ຾ຖະ ຑບໄ ຓ຋ໃີ຅ະຎະຉິຍຈັຄາຌກຍັບຄ຺ກບຌບະຌາ຃ຈ຺ ຽຑໃືບເນໄ ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີປທຓ຋ຄັຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓຉາໃ ຄໂ຋ໃີຎໃຼຌ຾ຎຄແຎດາໃ ຄທບໃ ຄແທ. ກຸຓໃ ຋ີ2: ເນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ ຾ຓຌໃ ກາຌຌາ ຽບ຺າກຈິ຅ະກາ ຋ໃີຓກີາຌກາ ຌຈ຺ ຾ຖະ ທາຄປູຍ຾ຍຍ ດາໃ ຄຽຎັຌຖະຍຍ຺ຽຑໃືບເຆເໄຌກາຌຽຑໃີຓຑຌູ ຃ທາຓປ,ູໄ ຋ກັຘະ, ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຎຍັຎຄຸ ຑຶຈຉິກາ ຂບຄ ຑະຌກັຄາຌເນຈໄ ຂີຌຶໄ ຿ຈງຽຌັຌໄ ເຘກໃ າຌຑຈັ຋ະຌາເຌ 3 ຘທໃ ຌ຃:ື 1) ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ຌ຺ (Individual Development) 2) ກາຌຑຈັ຋ະຌາຘາງບາຆຍີ (Career Development) 3) ກາຌຑຈັ຋ະຌາບຄ຺ກາຌ (Organization Development) ຿ຈງກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈ຅ະຽກຈີຂຶໄຌແຈ຅ໄ າກກາຌຌາ ຽບ຺າຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ຽຑໃືບເນຘໄ ບຈ຃ບໃ ຄກຍັຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄບຄ຺ກາຌ຋ໃີຉບໄ ຄກາຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌຎະຽຑຈເຈ ເຌແຖງະ ຘຌັໄ, ແຖງະກາຄ ຾ຖະ ແຖງະງາທ ຿ຈງກາຌຌາ ຽບ຺າກາຌຑຈັ຋ະຌາຘາງຄາຌບາຆຍີຽຎັຌຉທ຺ຽຆໃບືຓຽຎ຺ໄາ ໝາງ ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ກຍັຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄບຄ຺ກາຌຌຌັໄ. ກຸຓໃ ຋ີ 3: ເນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ ກາຌ຋ໃີ຅ະຑຈັ຋ະຌາບຄ຺ກາຌເນໄຽຎັຌບຄ຺ກາຌ຾ນໃຄກາຌປຼຌປູໄ (Learning Organization) ຆໃຄຶຽຎັຌກາຌຍຖູ ະຌາກາຌຖະນທາໃ ຄກາຌປຼຌທຼກຄາຌຽຂ຺ໄາຌາ ກຌັຆໃຄຶຘາ ຓາຈຌາ ຓາປທຓກຌັແຈດໄ າໃ ຄຉໃ ຽຌໃບືຄ ຾ຖະ ຽຎັຌຖະຍຍ຺ເຌ 3 ຘທໃ ຌ຃:ື 1) ຖະຈຍັຍກຸ ຃ຌ຺ (Individual) 2) ຖະຈຍັກຸຓໃ ນົື຋ີຓຏຎໄູ ະຉິຍຈັຄາຌ (Work Group or Teams) 3) ຖະຈຍັ ຖະຍຍ຺຿ຈງຖທຓ (The System)

13 ຆໃຄຶຂະຍທຌກາຌປຼຌປຘູໄ າຓາຈ຾ຍຄໃ ບບກແຈຽໄຎັຌ 3 ຎະຽຑຈ຃ື: ກາຌປຼຌປ຅ູໄ າກຎະຘຍ຺ກາຌ (ບະຈີຈ), ກາຌປຼຌປ຋ູໄໃີ຅ະຎຍັຉທ຺ເນໄຽຂ຺ໄາກຍັຘະຊາຌະກາຌຎະ຅ຍຸ ຌັ, ກາຌປຼຌປຽູໄຑໃືບ຅ະກຼຓຉທ຺ ຘາ ຖຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄເຌບະຌາ຃ຈ຺ຽນັຌທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌແທ຃ໄ ື: ຽຎັຌກາຌຘໃຄ຺ຽຘີຓ ຾ຖະ ຎຍັຎຄຸ ຘກັກາງະຑາຍຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ເນຓໄ ຃ີຌຸ ຌະຑາຍນົາງຂຌຶໄ ກທາໃ ຽກໃາ຺ ຿ຈງເຆທໄ ິ຋ີ ກາຌຉາໃ ຄໂ ຽຆໃັຌ: ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺, ກາຌຘຶກຘາຉໃ ຾ຖະ ກາຌຘຶກຘາກາຌຽປັຈທຼກຄາຌຉທ຺຅ຄິຽຑໃືບ ຽຑໃີຓ຃ທາຓປ຃ູໄ ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຋ກັຘະເຌກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌເນຓໄ ຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ຋ໃີຘຈຸ (ຑຈຸ ຘີຓ ຓາຖາທຄ຺, 2014). ຘະນົ ຍທາໃ : ຆຍັຑະງາບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຎຈັແ຅຋ໃີຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຂາຈຍໃ ແຈເໄຌກາຌຎກ຺ຎກັປກັຘາ ຾ຖະ ຘາໄຄຘາຎະຽ຋ຈເຌ຾ຉຖໃ ະງກຸ ຾ຉຖໃ ະຘະແໝ ຾ຉຉໃ ບໄ ຄກາຌຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຋ໃີຓ຃ີທາຓປູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຓ຃ີຸຌຘຓ຺ຍຈັຘິຌ຋າ ຎະຉິທຈັ ຽຑໃືບຘາຓາຈຉບຍຘະໜບຄຉາຓ຃ທາຓປຼກປໄບຄ ຉບໄ ຄກາຌ ຂບຄຎະຽ຋ຈຘາໄຄຓະຌຈຸ ເນຓໄ ຋ີຈັຘະຌະ຾ຌທ຃ິຈ຋ໃີຈ,ີ ຓ຃ີທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຎະຘຍ຺ ກາຌ, ຓ຾ີຍຍ຾ຏຌເຌກາຌຈ າຖຄ຺ຆທີຈິ . 1.4 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຓຌໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຅າກ຅ຈຸ ຽຈີຓເນໄຈີຂຶໄຌກທາໃ ຽກໃ຺າ ຾ຖະ ກຓ ນີົາງ຋ໃາຌເນໄ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັບບກແຎຽຆໃັຌ: ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ໝາງຽຊຄິຽຎັຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຉາຓ຾ຏຌກາຌ ນົືກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຓກີາຌກາ ຌຈ຺ ຋ິຈ຋າຄ຋ໃີຓຽີຎ຺ໄາໝາງດ຋ໃູ ໃີ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຽຑໃືບ຃ທາຓຽຎັຌດຂໃູ ບຄ຃ຌ຺ (ຘຌັງາ ຘຌັງາທທິຈັ, 1983). ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋ໃີ຾຋ໄ຅ິຄຌຌັໄ ໝາງຽຊິຄກາຌຽປັຈເນໄຆີທິຈກາຌຽຎັຌດໃູ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຓີ ຃ທາຓຘຸກຂຶໄຌ, ຓ຃ີທາຓຘະຈທກຘະຍາງຂຶໄຌ, ກາຌດໃູນົາງກິຌນົາງ, ຓ຃ີທາຓ຅ະຽຖີຌ຋າຄຈາໄຌ ຘິຌຖະຎະທຈັ຋ະຌະ຋າ ຾ຖະ ຅ຈິ ເ຅ກໃຓ ຃ີທາຓຘະນຄຍ຺ຘຌັຉິ, ຿ຈງຂຌຶໄ ກຍັກາຌແຈປໄ ຍັຎຈແ຅຋າຄ ັ ຈາໄຌທຈັຊຽຸຑໃືບຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄປາໃ ຄກາງ ຾ຖະ ຖທຓຽຊຄິກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄແຎເຌ ຋າຄ຋ໃີນົາງຂຶໄຌຂບຄ຃ຸຌຌະຑາຍຆີທິຈ ຽຆໃິຄກຼໃ ທຽຊິຄກາຌແຈປໄ ຍັກາຌຘຶກຘາຉະນົບຈ຋ຄັກາຌຓີ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃີນົາງ, ຓ຿ີບກາຈຑກັຏບໃ ຌດບໃ ຌກາງເ຅ຉາຓຘຓ຺຃ທຌ (ທ຋ິ ະງາ ຆຼຌກຌູ , 1984). ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຓຌໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຽ຋ໃືບຖະກາໄທ຿ຈງຏໃາຌຂຌັໄຉບຌຉາໃ ຄໂແຎຘຖູໃ ະຈຍັ຋ໃີຘາ ຓາຈຂະນງາງຉທ຺ຂຌຶໄ , ຽຉີຍເນງໃ ຂຌຶໄ , ຓກີາຌຎຍັຎຄຸ ເນນໄ ົາງຂຌຶໄ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ກທາໃ ຽກໃາ຺ ນົືບາຈ ກາໄທແຎຽຊຄິຂຌັໄ຋ໃີບຈຸ ຓ຺ຘຓ຺ຍຌູ ຽຎັຌ຋ໃີໜາໄຽຑໃິຄຑ ເ຅ ກເ ນ຋ໄ ຈັຘະຌະທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາໝາງຽຊຄິຽປັຈ ເນໄຽຉີຍເນໃງຂະນງາງຉທ຺, ຾ຓຌໃ ກາຌຘໄາຄຘໃິຄ຋ໃີນົາງ຋ໃີຘຸຈຽຑໃືບ຃ຌ຺຅າ ຌທຌນົາງ຋ໃີຘຸຈ (The maximum good for the maximum Number of people) (RICHARD PEET, 1991).

14 ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຾ຓຌໃ ຂະຍທຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັ຋າຄຈາໄຌຆີທິຈກາຌຽຎັຌດໃູຂບຄ຃ຌ຺ເຌຘຄັ຃ຓ຺ ຿ຈງຏໃາຌກາຌງກ຺ຘະຓຈັຉະຑາຍ ຾ຖະ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍ ຋າຄຈາໄຌຽຘຈຊະກິຈ-ຘຄັ຃ຓ຺ ຽປັຈເນໄ ຽຘຈຊະກຈິນົາງຂຌຶໄ , ຘາໄຄຖາງປຍັຘຄູ , ຽຂັຓໄ ຾ຂຄ຋າຄຈາໄຌກາຌຽຄຌິ ຾ຖະ ຽປັຈເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍຆທີຈິກາຌຽຎັຌດຈໃູ ຂີຌຶໄ ຑບໄ ຓ຋ຄັຓຘີຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ ຾ຖະ ບໃືຌໂ. ຈໃຄັຌຌັໄ, ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຎະຽ຋ຈໜໃຶຄ຅ໃຄຶຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ເຌກາຌຘາໄຄຎະຽ຋ຈຆາຈເນຓໄ ຃ີທາຓຽຂັຓໄ ຾ຂຄ ຎະຆາຆຌ຺ຓ຃ີທາຓປຄໃັຓຏີາ ຘຸກ, ຘຄັ຃ຓ຺ຓ຃ີທາຓຘີທິແຖ, ງຸຉິ຋າ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖໄບຓແຈປໄ ຍັກາຌບະຌຸປກັເນໄຓ຃ີທາຓບຈຸ ຓ຺ ຘຓ຺ຍຌູ ຾ຖະ ງືຌງຄ຺ຉະນົບຈແຎ (Reyes, 2001). ຅າກ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄນົາງ຋າໃ ຌຽນັຌທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຓຌໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຅າກຘໃິຄ຋ໃີຓດີເໃູນຈໄ ຂີຌຶໄ ກທາໃ ຽກໃາ຺ ຾ຖະ ຋ໃີຘາ ຃ຌັ຃ືກາຌຑຈັ຋ະຌາຈໃຄັກາໃ ທຉບໄ ຄຓ຃ີທາຓງືຌງຄ຺, ຘາຓາຈຽຎັຌ຾ຍຍດໃາຄເນໄ ຾ກກໃ າຌຑຈັ຋ະຌາຂຄ຺ຽຂຈບໃືຌແຈງໄໃິຄຽຎັຌກາຌຈ.ີ 1.5 ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຑະຌກັຄາຌ ຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ຍຸກ຃ຌ຺ຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຓຎີະ຿ນງຈຉໃ ບຄ຺ກບຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາບຄ຺ກບຌເນໄ ຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈຉາຓ຃າຈໝາງ຋ໃີທາຄແທໄ຿ຈງຓຌີກັທິຆາກາຌນົາງ຋ໃາຌເນໄ຋ຈັຘະຌະທາໃ ຑະຌກັ ຄາຌ຾ຓຌໃ ຏ຋ໄູໃີຘຄັກຈັດໃເຌູ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ຋ໃີຓຊາີ ຌະຉາ ຾ໜໃຄເຈໜໃຶຄ ຾ຖະ ຎະຉິຍຈັໜາໄ຋ໃີທຼກຄາຌຉາຓ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄແຈຓບຍ ໄ ໝາງເນ, ໄ ເຌຑຶຈຉິກາ ຉທ຺຅ຄິຑະຌກັຄາຌຽຎັຌຏຽໄູຏີງ຾ຏໃ , ຽຎັຌຏ຅ໄູ ຈັຉຄັໄ຿຃ຘະຌາ ຘຶກຘາບຍ຺ປຓ຺ ຾ຖະ ຽຎັຌຏຽໄູກຍັກາ ຂ ຓູຌໄ ຽຑໃືບຖາງຄາຌເນຂໄ ຌັໄຽ຋ິຄກຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຓຄຸໄຓາຈຎາຈຊະໜາ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ຌາ ຽບ຺າຘະຑາຍກາຌ, ຂ ຓູຌໄ -ຂາໃ ທຘາຌຉາໃ ຄໂແຎ຾຅ຄໄເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ປຍັຆາຍ, ຋ຄັ ຌາ ຑາຎະຆາຆຌ຺຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັ຾ຌທ຋າຄຌະ຿ງຍາງຂບຄຑກັ-ຖຈັເນຽໄກຈີຏຌ຺ຉທ຺຅ຄິ, ຑະຌກັຄາຌຊແືຈໄ ທາໃ ຾ຓຌໃ ກຸຓໃ ຃ຌ຺຋ໃີຓຍີຈ຺ຍາຈຉຈັຘິຌຏຌ຺ແຈ,ໄ ຏຌ຺ຽຘງຂບຄ຾ຌທ຋າຄ ຾ຖະ ງຸຈ຋ະຘາຈຂບຄກາຌຎະ ຉິທຈັ, ຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ຏ຋ໄູໃີຌາ ຽບ຺າ຾ຌທ຋າຄກາຌຽຓບືຄ ຂບຄຑກັແຎ຅ຈັຉຄັໄຏຌັຂະນງາງເນຎໄ ະກຈ຺ຏຌ຺ ຽຎັຌ຅ຄິ, ທຼກຄາຌຑະຌກັຄາຌຽຎັຌທ຋ິ ະງາຘາຈໜໃຶຄ຋ໃີຓຆີທີຈິຆທີາ, ຽຎັຌທຼກ຋ໃີຉບໄ ຄຽປັຈດໃາຄຖຼຌຉິຈຉໃ ຽຌໃບືຄ,ຽປັຈດໃາຄຓ຾ຏຌກາຌ ີ , ຓ຅ຸຈີ ຘຸຓ ຾ຖະ ຈາ ຽຌຌີແຎດໃາຄຽຎັຌຖະຍຍ຺຃ຍ຺ຆຸຈ (ທາຖະຘາຌບາຖຸຌ ເໝໃ , 2006). ຑະຌກັຄາຌ-ຖຈັຊະກບຌ ຾ຓຌໃ ຑຌ຺ຖະຽຓບືຄຖາທ຋ໃີຊກືຍຌັ຅ເຸ ນຽໄປັຈທຼກ, ຽຖືບກຉຄັໄ ນົື຾ຉຄໃ ຉຄັໄ ເນຈໄ າ ຖຄ຺ຉາ ຾ໜຄໃ ເຈໜໃຶຄເຌບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຑກັ-ຖຈັ, ຾ຌທຖາທຘາໄຄຆາຈ, ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຂຌັໄຘຌູ ກາຄ ຾ຖະ ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ນົືແຎຎະ຅າ ກາຌດຘໃູ າ ຌກັຄາຌຏຉໄູ າຄໜາໄ ຘາ຋າຖະຌະຖຈັ ຎະຆາ຋ິຎະແຉ ຎະຆາຆຌ຺ ຖາທດໃູຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຘາກຌ຺ ຿ຈງແຈປໄ ຍັຽຄຌິ ຽຈືບຌ ຾ຖະ ຽຄຌິບຈຸ ໜຌຸ ຅າກຄຍ຺ ຎະຓາຌ຾ນຄໃ ຖຈັ (ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2015).

15 ຅າກ຃ທາຓໝາງຂບຄຌກັທຆິາກາຌນົາງ຋າໃ ຌ ຏຘໄູ ຶກຘາຘາຓາຈຘຄັຖທຓແຈທໄ າໃ ຑະຌກັຄາຌໝາງ ຽຊຄິຍກຸ ຃ຌ຺ ນົືກຸຓໃ ຃ຌ຺຋ໃີຘຄັກຈັເຌບຄ຺ກບຌເຈໜໃຶຄ ຖທຓ຋ຄັຑາກຖຈັ ຾ຖະ ຽບກະຆຌ຺ ຿ຈງຏາໃ ຌກາຌ ຃ຈັຽຖືບກດໃາຄຈີ຅າກ຾ຉຖໃ ະໜໃທງຄາຌ ຑໄບຓ຋ຄັຓ຋ີຄັຓຘີິຈແຈປໄ ຍັຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຘະນທຈັຈີກາຌ ຉາຓກຈ຺ໝາງຖຈັຊະຍາຌທາຄບບກດາໃ ຄຊກືຉບໄ ຄ. 1.6 ຋ິຈຘະຈກີາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຑໃືບຽປັຈເນ຃ໄ ຌ຺ຽປ຺າຽຎັຌ຃ຌ຺ຓປີາໃ ຄກາງຘຓ຺ຍຌຸ , ຓີ ຘຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ, ຓ຃ີທາຓຽຎັຌຓະຌຈຸ ຘະ຋າ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘີທແິຖ຋າຄຈາໄຌ຅ຈິເ຅. ຋ຄັຌຌັໄຽຑໃືບ ຽປັຈເນຓໄ ຃ີຌ຺ຈ,ີ ຃ຌ຺ຽກໃຄັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ເນຓໄ ຃ີທາຓ຅ະຽຖີຌປຸຄໃ ຽປບືຄ ຾ຖະ ໝຌັໄ ຃ຄ຺. ຽຆໃຄິ ຓຌີກັຎຈັຘະງານົາງ຋າໃ ຌເນ຃ໄ ທາຓຘາ ຃ຌັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຈຄໃັຌ:ີໄ ຓາກ-ຽຖຌຌິ ຋ຈັຘະຌະກຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຋ໃີຽຎັຌຎຈັໄ຅ຉຌ຺ໄ ຉ ເຌກາຌຉຈັຘິຌກາ ຖຄັກາຌຏະຖິຈເຌຘຄັ຃ຓ຺. ຑທກຽຑໃີຌຽບີໄຌທາໃ : “ກາ ຖຄັກາຌຏະຖິຈຂບຄຘຄັ຃ຓ຺຾ຓຌໃ ນທ຺ເ຅ກາຌຂະນງາງຉທ຺ຂບຄຘຄັ຃ຓ຺” ກາຌຏະຖິຈ຾ຓຌໃ ຎະກບຍຈທໄ ງຑານະຌະກາຌຏະຖິຈ ຾ຖະ ກາ ຖຄັກາຌຏະຖຈິ , ເຌຌຆີໄ ຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຽຎັຌຎຈັໄ຅຋ໃີຓຍີຈ຺ຍາຈຉຈັສ ຌກທາໃ ໝ.ໃູ ຽຑາະທາໃ ຅ະ ຓຽີ຃ໃບືຄຓກືາຌຏະຖິຈ ຎ າຌເຈ, ຓຽີຉັກຌກິຘຄູ ຎາຌເຈຊາໄຍໃ ຓ຃ີຌ຺ ນົື຾ປຄຄາຌ຋ໃີຘາຓາຈຍຌັຆາຘໃິຄ ຽນໃ຺ົາຌຌັໄແຈໄຏະຖິຈຉະຑຌັຂບຄຄາຌກ຅ ະຍໃ ຘຄູ . ຈໃຄັຌຌັໄ, ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຘາ ຃ຌັນົາງ ຾ຖະ ຅າ ຽຎັຌ຋ໃີຘຈຸ ຂບຄບຄ຺ກບຌ ຽຑໃືບເນບໄ ຄ຺ກບຌຓກີາຌຑຈັ຋ະຌານົາງຂຌ ຶໄ ຾ຖະ ງືຌງຄ຺຃ຄ຺ຉທ຺ແຈໄ(Karl, 1973). ກາຌ຅ະຓຖີາງແຈໄ຾ຖະ ຏຌ຺ກາ ແຖເຌຉໃ ໜາໄ຾ຓຌໃ ຅ະຉບໄ ຄຓກີາຌຖຄ຺຋ຶຌ ຽຑໃືບຘຶກຘານາ຃ທາຓ ປເູໄຌທຆິ າຉາໃ ຄໂ ຽຆໃຄິຽຑໃີຌແຈຂໄ ຼຌເຌຎືໄຓ The wealth of nation ຂບຄຽຑໃີຌ຿ຈງນງ ໄທາໃ : “ເຌ຾ຉຖໃ ະ ຘຄັ຃ຓ຺຅ະຓຘີະຓາຆກິ຅າ ຌທຌໜໃືຄຑະງາງາຓຖຄ຺຋ຶຌຽຂ຺ໄາເຌກາຌ຃ຌ຺ໄ຃ທາໄຘຶກຘານາ຃ທາຓປເູໄຌບາຆຍີ ຉາໃ ຄໂ, ນົຄັ຅າກຐຶກນຈັຘຶກຘາ຃ຌ຺ໄ຃ທາໄ຾ຖທໄ ຽຂ຺າຽ຅຺ໄາຘາຓາຈຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓປຽູໄນໃ຺ົາຌຌັໄຓາຘາໄຄຖາງແຈໄ ເນ຾ໄ ກຉໃ ທ຺ຽບຄ ຾ຖະ ຘາໄຄຎະ຿ນງຈຖທຓເນ຾ໄ ກຘໃ ຄັ຃ຓ຺ (Smith, 1778). ກາຕຘີ ຽຍັກຽກີເຌຽ຃ໃິຄຘຈັຉະທຈັ຋ີ20 ແຈຂໄ ຼຌຎືໄຓຽຖໃືບຄ຋ຶຌຓະຌຈຸ (Human Capital) ເຌ ຎີ1975 ແຈເໄນໄ຋ຈັຘະຌະທາໃ : ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈຂບຄກາຌງກ຺ຖະຈຍັ຃ຌຸ ຌະຑາຍ຾ປຄຄາຌ ຈທໄ ງກາຌ ຖຄ຺຋ຶຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ທິຆາຆີຍ ຾ຖະ ຐຶກນຈັຎະຘຍ຺ກາຌຂບຄກາຌຽປັຈທຼກຂບຄ຾ປຄຄາຌເຌບາຆີຍ ຉໃາຄໂ ຽຑໃີຌແຈບໄ ະ຋ິຍາງທາໃ : ຋ຸກຂຄ຺ຽຂຈທຼກຄາຌ຋ໃີ຅ະຽປັຈເນໄຘາ ຽຖັຈຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ດໃາຄຓີ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍຌຌັໄ ຾ຓຌໃ ຉບໄ ຄກາຌ຾ປຄຄາຌ຋ໃີຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຖະ ຽຑໃືບຘາໄຄ຾ປຄຄາຌ຋ໃີຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍ

16 ຌຌັໄຉບໄ ຄຖຄ຺຋ຶຌຘາໄຄ ຾ຖະ ຐຶກບຍ຺ປຓ຺ເນ຃ໄ ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌຄາຌ ເຌຘາຂາບາຆຍີຉາໃ ຄໂ (Gary Becker, 2014). ຘະນົ ຍແຈທໄ າໃ ຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຅າ ຽຎັຌເຌ຋ກຸ ກຈິ ຅ະກາ , ຋ກຸ ຂຄ຺ຽຂຈທຼກຄາຌ຋ຄັຑາກຖຈັ ຾ຖະ ຽບກະຆຌ຺. ຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຽຎັຌຎຈັເ຅຋ີຓຍີຈ຺ຍາຈຉຈັ ຘິຌກທໃ າໝເໃູຌກາຌ຋ໃີ຅ະຽປັຈທຼກຄາຌເນຍໄ ຌັຖຉຸ າຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ດາໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍຌຌັໄກໃຉ ບໄ ຄກາຌ ຾ປຄ ຄາຌ຃ຌ຺຋ໃີຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຖະ ຽຑໃືຶບຘາໄ ຄເນໄແຈຍໄ ກຸ ຃າຖະກບຌ຋ໃີຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍຌຌັໄຉບໄ ຄຖຄ຺຋ຶຌຘາໄ ຄ ຾ຖະ ຐຶກບຍ຺ປຓ຺ເນໄຓ຃ີທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຆາ ຌິຆາ ຌາຌຄາຌເຌຘາຂາບາຆີຍ ຉາໃ ຄໂ. ຈຄໃັຌຌັໄ, ຅ໃຄິຽທ຺ໄາແຈທໄ າໃ ຾ປຄຄາຌຂບຄຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຽຎັຌຎຈັແ຅຋ໃີຽປັຈເນຽໄກຈີຓຓີຌູ ຃າໃ ຘທໃ ຌຽກຌີ. 1.7 ຋ິຈຘະຈທີາໃ ຈທໄ ງ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຓະຌຸຈຠ຃ ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓນທຄັກາຌເຆຽໄນຈຏຌ຺ຂບຄຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ເຆ຃ໄ ທາຠຑະງາງາຓ ຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌເນຈໄ ຋ີໃີຘຈຸ ຅ໃຄຶຉບໄ ຄຓ຅ີຈິເ຅຋ໃີກທາໄຄແກເຌກາຌທາຄ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາ຃ື: ຓະຌຈຸ ຽປ຺າ ຘາຓາຈຑຈັ຋ະຌາແຈເໄຌຈາໄຌຘໃທຌຉທ຺ ເຌກາຌຎະຉິຍຈັໜໄາ຋ໃີທຼກຄາຌຏໄຌູ າ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຅ໃຄຶຓີ ຍຈ຺ຍາຈເຌກາຌ຋ໃີຽປັຈເນ຃ໄ ຌ຺ຽປັຈທຼກປທໃ ຓກຌັຉຄັໄຽຎ຺ໄາໝາງ (French Grand Prix, 1961). ບຍັຕາຕາ ຓາຘ຿ຖ ແຈຑໄ ະງາງາຓຆບກທ຋ິ ີຽຑໃືບບະ຋ິຍາງທາໃ : ຽຎັຌນງຄັ຃ຌ຺ຽປ຺າ຅ໃຄຶ ກ ຆຸກຈຌັ ນົື ກ ຅ຄຸ ເ຅ຈທໄ ງ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຾ຖະ ເຌຽທຖາເຈໜໃືຄ຋ໃາຌແຈບໄ ີຄເຘໃ຋ິຈຘະຈີ຋ໃີທາໃ : ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌຂບຄ຃ຌ຺ຽປ຺າຓກີາຌຖຼຄຖາ ຈຍັ຅າກຉາໃ ນາຘຄູ ນົື຅າກຘໃິຄ຋ໃີຽຎັຌ຅າ ຌທຌນົາງກທາໃ ໝແໃູຎນາ ຘໃິຄ຋ໃີຽຎັຌຽຎັຌໜບໄ ງກທາໃ ໝໃູ຾ຖະ ຃ຌ຺ຽປ຺າກໃຑ ະງາງາຓຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີຘຄູ ກທໃ າດໃູ ຽຖໃືບງໂ. ຋ິຈຘະຈຂີບຄຓາຘ຿ຖ ແຈ຅ໄ ຈັ຾ຍຄໃ ຎະຽຑຈ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ, ຃ທາຓຘາ ຃ຌັບບກຽຎັຌ 4 ລະ ບ ຅າກຉາໃ ນາຘຄູ ຖະຈຍັ຋ີ1: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋າຄຈາໄຌປາໃ ຄກາງ ນົືບີຌຆີ຋ຄັ 5 (The Physiological Need) ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຈາໄຌຑືໄຌຊາຌຽຆໃັຌ: ຉບໄ ຄກາຌບາກາຈຘາ ຖຍັນາງເ຅, ຉບໄ ຄກາຌຌາ ໄ ຾ຖະ ບານາຌ, ຉບໄ ຄກາຌຌບຌນົຍັຏກັຏບໃ ຌ, ນົີກລຼ ຄກາຌຽ຅ຍັ ແຂແໄຈຎໄ ໃທງ. ຖະຈຍັ຋ີ2: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຎບຈແຑ ຾ຖະ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ (The safety and security needs) ນາກຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ີ1 ຾ຖທໄ , ກ຅ ະປຘູໄ ຶກຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຃ທາຓຎບຈແຑ, ຉບໄ ຄກາຌກາຌຎໄບຄກຌັ ນົື຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌນົີກຖຼໃ ຄ຃ທາຓກຄັທຌ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຍໃ ຘະຍາງເ຅ຉາໃ ຄໂ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຖກັຘະຌະຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຓ຋ີໃີດໃບູ າແຘ຋ໃີບຍ຺ບຸຌໃ ຾ຖະ ຎບຈແຑ, ຓໜີ າໄ

17 ຋ໃີກາຌຄາຌ ຋ໃີໝຌັໄ຃ຄ຺, ຾ຏຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິນົຄັກາຌກະຘຼຌບາງຸ ນົືຓກີາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຎະກຌັແຑຽນໃ຺ົາ ຌຽີໄຎັຌຉຌ຺ໄ. ຖະຈຍັ຋ີ3: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຊກຶ ງບຓປຍັ ນົືຽຎັຌຘທໃ ຌໜໃືຄຂບຄຘຄັ຃ຓ຺ (The love and belonging needs) ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີຊຈັ຅າກຖະຈຍັ຋ີ2 ຾ຖະ ຖະຈຍັ຋າ ບິຈ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌ ຉບຍຘະໜບຄ຾ຖທໄ ຆໃຶຄຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓປກັ ຂບຄ຋ກຸ ໂ຃ຌ຺຋ໃີດໃູເຌຆີທິຈຎະ຅າ ທຌັບບໄ ຓ ຂາໄ ຄຉທ຺ຽປ຺າ, ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຖະຈຍັຌີໄຘະ຾ຈຄບບກຈທໄ ງ຃ທາຓຉໄບຄກາຌ຋ໃີດາກ຅ະ຾ຉໃຄຄາຌ, ກາຌຓຑີຌັ຋ະຉໃ ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບໃືຌໂ. ຖະຈຍັ຋ີ4: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຊກຶງບໄ ຄງ ຆຓ຺ຽຆງີ (The esteem needs) ຆໃຄຶ຾ຍຄໃ ບບກ ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌງບໄ ຄງ ຾ຍຍຏຌໄູ ບໄ ງ ຾ຖະ ຏບໄູ າທ຿ຸ ຘ. ຾ຍຍຏຌໄູ ບໄ ງ຃:ື ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຽ຃຺າຖຍ຺ ຅າກຏບໄູໃືຌ, ຉບໄ ຄກາຌຓໜີ າໄຉາ, ກຼຈຘກັຘີ຾ຖະ ຆໃຘືຼຄຽຎັຌ຋ໃີງບຓປຍັເຌຘຄັ຃ຓ຺. ຾ຍຍຏບໄູ າງ຿ຸ ຘ ຃ື: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຽ຃຺າຖຍ຺ຌຍັຊຉືໃ ຉທ຺ຽບຄ (Self-respect) ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີງາກ຅ະ ຽຎັຌ຃ຌ຺຋ີຓ຃ີທາຓໝໃຌັເ຅ຽບ຺າຆະຌະກຍັບຎຸ ະຘກັ ຾ຖະ ຾ກແໄຂຍຌັນາຉາໃ ຄໂຈທໄ ງຉຌ຺ຽບຄ. ຖະຈຍັ຋ີ5: ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈເຌຆີທິຈ (Self-Actualization) ຽຎັຌ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄ຅າກຖະຈຍັ຋ີ4 ຆໃຶຄ຋ໃາຌ ຓາຘ຿ຖ ແຈຽໄບີໄຌທາໃ ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຖະຈຍັຌີໄທາໃ (Growth Motivation or Being Needs, B-needs). ກຄ຺ກຌັຂາໄຓກຍັ D-need ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈເຌຆີທິຈຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຽຓໃບືຽຖໃີຓຓ຃ີທາຓປຘູໄ ຶກຉໃ ແຎຽຖືໄບງໂ ຾ຖະ ຊາໄຽປ຺າ ຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຌແີໄຎ຾ຖທໄ ຓຌັ຅ະຓຑີະຖຄັຽຑໃີຓຂຌຶໄ ແຎບີກ. ຾ຉຓໃ າຘ຿ຖ ແຈບໄ ະ຋ິຍາງທາໃ : ຓຑີຼຄປບໄ ງຖະ 2-3 ຽ຋ໃ຺າຌຌັໄ຋ໃີຘາຓາຈຓ຃ີທາຓປຘູໄ ຶກທາໃ ຉຌ຺ຽບຄຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ຾ຖະ ຽຎັຌຈໃຄັ຋ໃີ ນທຄັເຌຆທີຈິ (simplypsychology, 2020). ກາຌຘຶກຘາຏໄເູ ນງຆໃ າທບາຽຓຕິກາ຋ໃີຓຆີໃືຘຼຄ ແຈຘໄ ະຽໜີຽຖໃືບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄະຌຸຈແທໄ ຽຑໃືບຎະ຿ນງຈເຌກາຌຑິ຅າຖະຌາຽຑໃືບກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ຾ຖະ ກາຌຽປັຈກຈິ ຅ະກາ ກຍັຏໄເູນງໃ ຿ຈງ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 6 ຈາໄຌ຃:ື 1. ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌກາງະຑາຍ, 2. ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຅ະຽຖີຌນຄບກ ຄາຓ, 3. ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຈາໄ ຌ຃ທາຓຎບຈແຑ, 4. ຃ທາຓຉໄບຄຎະຘຍ຺ກາຌເໝໃ , 5. ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ຋າຄຈາໄຌ຅ຈິ ເ຅ ຾ຖະ ບາຖຓ຺, 6. ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ກາຌງບຓປຍັ ຿ຈງກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຃ຌ຺ຽປັຈເນໄຓ຋ີກັຘະ, ຃ທາຓຆາ ຌຆິ າ ຌາຌຄາຌເຌກາຌ ບບກ຾ປຄຄາຌເນຓໄ ຋ີຄັຎະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຽກຈີຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ຘຄູ ນົືຽທ຺ໄາບີກດາໃ ຄໜໃຶຄທາໃ : ຾ຓຌໃ ກາຌ ກະ຋ຍ຺ເຘຽໃ ຎ຺ໄາໝາງເຈໜໃຶຄຽຑໃືບ຾ຌເໃ ຘຽໃ ຎ຺ໄາໝາງຈໃຄັກາໃ ທຌຌັໄຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ, ຓ຃ີທາຓຽຂັໄຄ຾ຂຄໜກັ

18 ຾ໜຌໄ , ຓກີາຌຎຍັຎຄຸ ນຌັຎໃຼຌ຋ໃີຈຘີຓ຺ຍຌູ ຾ຍຍຂຌຶໄ ແຎຽຖືໄບງໂ ຌຍັ຋ຄັຽຌບືໄ ເຌ ຾ຖະ ປຍູ ກາຌນຌັແຎຘູໃ ຃ຌຸ ຌະຑາຍບຌັເໝໃ (Knowles, M. S, 1970). ຌກັ຅ິຈຉະທິ຋ະງາ ແຈຘໄ ະຽໜີ຋ິຈຘະຈີ຃ທາຓຉໄບຄກາຌ຅າກກາຌປຼຌປູຂໄ ຶໄຌ. ຿ຈງເນໄ ຋ຈັຘະຌະທາໃ : ຃ຌ຺ຽປ຺າປຼຌປ຃ູໄ ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຅າກຘຄັ຃ຓ຺຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ, ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຅ໃຄຶຊກືກໃຉ ທ຺ ຾ຖະ ຑຈັ຋ະຌາຉະນົບຈຆໃທຄຆີທິຈຂບຄ຾ຉໃຖະ຃ຌ຺ປຼຌປູທໄ ໃາເຌ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺຾ຖໄທຽປ຺າຓ຃ີທາຓ ຉບໄ ຄກາຌຘາຓຎະກາຌ຃ື: ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຘາ ຽຖັຈ (Need for achievement) ຽຎັຌ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີ຅ະຽປັຈທຼກຄາຌແຈຈໄ ຂີຌຶໄ , ຓຓີາຈຊາຌຘຄູ ຂຌຶໄ ເຌຆທີຈິ . ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌບາ ຌາຈ (Need for power) ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີ຅ະຓຘີທໃ ຌ຃ທຍ຃ຓຸ , ຘາໄຄບິຈ຋ິຑຌ຺ ນົືປຍັຏິຈຆບຍເຌກຈິ ຅ະກາ ຂບຄຏບໄູໃືຌ ຾ຖະ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຏກູ ຑຌັ (Need for affiliation) ຽຎັຌ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີ຅ະປກັຘາ ຓຈິຉະຑາຍ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ ຑຌັຖະນທາໃ ຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌແທດໄ າໃ ຄເກຆໄ ຈິ (mindtools, 2020). ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖຽງຖ ແຈຎໄ ຍັຎຄຸ ຖະຈຍັ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຉາຓ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ ຓາຘ຿ຖ ຽຆໃຄິ ແຈເໄນ຋ໄ ຈັຘະຌະກຼໃ ທກຍັຖະຈຍັ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃:ື - ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ ດໃູ (Existence Need) ຃ື຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋າຄຈາໄຌ ປາໃ ຄກາງ ຾ຖະ ຃ທາຓຎບຈແຑເຌຆທີຈິ . - ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຘາ ຑຌັ (Relatedness Need) ຃ື຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີກຼໃ ທຽຌໃບືຄ ກຍັ຃ທາຓຘາ ຑຌັຖະນທາໃ ຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ຄັເຌຍບໃ ຌຽປັຈທຼກ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓບໃືຌ. - ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ (Growth Need) ຃ື຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑາງເຌຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາ ຉຌ຺ຽບຄ, ຽຑໃືບ຃ທາຓ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ, ຑຈັ຋ະຌາ ຾ຖະ ເຆ຃ໄ ທາຓຘາຓາຈຂບຄຉຌ຺ຽບຄແຈດໄ ໃາຄຓບີິຈ ຘະນົະ. ຘະ຾ນທຄນາ຿ບກາຈເຌກາຌຽບ຺າຆະຌະ຃ທາຓ຋າໄ຋າງເໝໂໃ (Alderfer, C. P, 1980). ຘາຓາຈຘະນົ ຍແຈທໄ າໃ : ຃ຌ຺ຽປ຺າ຋ກຸ ຃ຌ຺຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌດາໃ ຄຍໃ ຓທີຌັສ ຌຘຈຸ . ຃ທາຓຉບໄ ຄ ກາຌຂບຄ຃ຌ຺ຽປ຺າເຌ຾ຉຖໃ ະງກຸ , ຾ຉຖໃ ະຘະແໝກຓ ຖີະຈຍັ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ຿ຈງ ຌດໃູກຍັຖະຈຍັກາຌ ຂະນງາງຉທ຺ຂບຄກາ ຖຄັກາຌຏະຖິຈ ຾ຖະ ຃ໃາຌິງຓ຺ຂບຄ຾ຉໃຖະຘຄັ຃ຓ຺ ຽຆໃິຄ຃ຌ຺ຽປ຺າຓ຃ີທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ຅າກຖະຈຍັໜໃຶຄແຎຘຖູໃ ະຈຍັໜໃຶຄ, ຅າກຉາໃ ນາຘຄູ ນົື຅າກຘໃິຄໃ ຋ໃີ຅າ ຽຎັຌນົາງກທາໃ ໝແໃູ ຎນາ ຘໃິຄ຋ໃີ຅າ ຽຎັຌໜໄບງກທໃ າໝໃູ ຾ຖະ ຃ຌ຺ຽປ຺າກໃຑ ະງາງາຓຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີຘູຄກທາໃ ດໃູ ຽຖືໄບງໂຽຆໃັຌ: ເຌຽຍືໄບຄຉຌ຺ໄ ຃ຌ຺ ຽປ຺າຉໄບຄກາຌຑຼຄຎຈັ ໄ຅ 4 ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ຉໄບຄກາຌບານາຌ, ຄວາມ ຕ້ອງການໃນການ ດ າລົງງຉວວດດ ຄວາມ ຕ້ອງການຄວາມ ສ າພັນ ຄວາມ ຕ້ອງການຈະເລົວນ ເຕວບໂຕ

19 ຽ຃ໃບືຄຌຸຄໃ ນໃຓ຺, ດາຎທ຺ຑະງາຈ, ຋ໃີດໃບູ າແຘ ຾ຖະ ຌບກ຅າກຎືໄຓຓະຌຈຸ ຽປ຺າງຄັຉບໄ ຄກາຌແຈປໄ ຍັກາຌ ຘຶກຘາ຋ໃີຘຄູ , ຓບີາຆຍີ຋ໃີໝຌັໄ຃ຄ຺, ຓຍີຈ຺ຍາຈດເໃູຌຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບໃືຌໂ຅ະຍໃ ຓທີຌັຘິໄຌຘຸຈ. 1.8 ຋ິຈຘະຈ ີ ບ ກາຌຍ ຖິນາຌບຄ຺ກາຌ ບຄ຺ກາຌຽກຈີ ຌ ຓາງບໄ ຌຓະຌຈຸ ຋ໃີຓາດໃປູ ທໃ ຓກຌັແຈຆໄ ທໃ ງກຌັ, ຾ຍຄໃ ຄາຌກຌັຉາຓ຃ທາຓຆາ ຌາຌ ຄາຌຂບຄ຾ຉຖໃ ະ຃ຌ຺ ຽຆໃຄິຽຎັຌກາຌຎະດຈັຽທຖາ ຾ຖະ ຾ປຄຄາຌເຌກາຌຽປັຈທຼກ, ຽຓໃບືຘຄັ຃ຓຂະ ຺ ນງາງຉທ຺ ຌ ຖກັຘະຌະກາຌ຾ຍຄໃ ຄາຌ ກ຅ ະຘະຖຍັຆຍັຆບໄ ຌນົາງ ຌ ຅ຌ຺ເຌ຋ໃີຘຈຸ ຅າ ຽຎັຌຉບໄ ຄຘາໄ ຄ ກຌ຺ແກ ນົື຿຃ຄຘາໄຄກາຌຽປັຈທຼກຄາຌເນຓໄ ຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ. Luther Gulick ຽຎັຌຏໄ຃ູ ຌ຺ໄ ຃ິຈປຍູ ຾ຍຍກາຌຍ ຖິນາຌ຿ຈງຓກີຈິ ຅ະກາ 7 ຎະກາຌຓາເຆເໄຌ ກາຌຍ ຖິນາຌ຋ໃີຓ຃ີາ ນງ ທໄ າໃ : POSDCORB (CO ຾ຓຌໃ ຃າ ຈຼທກຌັ) ແຈ຾ໄ ກໃ : P – Planning O – Organizing S – Staffing D – Directing CO – Coordinating R – Reporting B – Budgeting P ຾ຓຌໃ ກາຌທາຄ຾ຏຌ ໝາງຽຊຄິກາຌກາ ຌຈ຺ຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄບຄ຺ກາຌທາໃ ຃ທຌຽຎັຌຽຑໃືບ຅ຈຸ ຎະ ຘຄ຺ນງຄັ ຾ຖະ ຅ະຈາ ຽຌຌີ຾ຌທເຈ. O ຾ຓຌໃ ກາຌ຅ຈັບຄ຺ກາຌ (Organizing) ໝາງຽຊຄິກາຌ຅ຈັຉຄັໄ຿຃ຄຘາໄ ຄບາ ຌາຈດໃາຄຽຎັຌ ຋າຄກາຌຑາງເຌບຄ຺ກາຌຽຑໃືບຎະຘາຌຄາຌກຍັໜໃທງຄາຌຉາໃ ຄໂ ເນໄຘາຓາຈຍຌັຖຽຸ ຎ຺ໄາໝາງຂບຄ ບຄ຺ກາຌແຈ.ໄ S ຾ຓຌໃ ຑະຌກັຄາຌ (Staffing) ໝາງຽຊຄິໜາໄ຋ໃີຈາໄຌກາຌຍ ຖນິ າຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຽຑໃືບຐຶກ ບຍ຺ປຓ຺ເນຑໄ ະຌກັຄາຌເຌກາຌຽປັຈທຼກ຋ໃີຈແີທ.ໄ D ຾ຓຌໃ ກາຌຘໃຄັກາຌ (Directing) ໝາງຽຊຄິກາຌ຋ໃີນທ຺ໜໄາຐໃາງຍ ຖິນາຌຓໜີ າໄ຋ໃີຉບໄ ຄຉຈັຘິຌ ເ຅ດໃູຉະນົບຈຽທຖາ ຿ຈງຑະງາງາຓຌາ ຽບ຺າກາຌຉຈັຘີຌເ຅ຈໃຄັກາໃ ທຓາຎໃຼຌຽຎັຌ຃າ ຘໃຄັ ຾ຖະ ຃າ ຾ຌະຌາ , ຌບກ຅າກຌີໄງຄັໝາງຽຊຄິຏຍໄູ ຖິນາຌຉບໄ ຄຽປັຈໜາໄ຋ໃີຽຎັຌຏຌໄູ າ ຂບຄບຄ຺ກາຌ. CO ຾ຓຌໃ ກາຌຎະຘາຌຄາຌ (Coordinating) ໝາງຽຊຄິໜາໄ຋ໃີຘາ ຃ຌັຉາໃ ຄໂເຌກາຌຎະຘາຌ ຄາຌເນ຋ໄ ກຸ ຑາກຘທໃ ຌຉາໃ ຄໂຂບຄຄາຌເນຽໄຂ຺ໄາກຌັດາໃ ຄຈ.ີ R ຾ຓຌໃ ກາຌຖາງຄາຌ (Reporting) ໝາງຽຊຄິກາຌຖາງຄາຌ຃ທາຓຽ຃ໃບືຶ ຌແນທຉາໃ ຄໂເຌ ບຄ຺ກາຌເນ຋ໄ ກຸ ຑາກຘທໃ ຌປຍັປູໄບາຈເຆທໄ ຋ິ ີກາຌຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ: ກາຌທແິ຅ ຾ຖະ ກາຌກທຈກາ.

20 B ຾ຓຌໃ ຄຍ຺ຎະຓາຌ (Budgeting) ໝາງຽຊຄິໜາໄ຋ໃີເຌຘທໃ ຌກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັຄຍ຺ຎະຓາຌເຌເຌປຍູ ຾ຍຍຂບຄກາຌທາຄ຾ຏຌ ຾ຖະ ກາຌ຃ທຍ຃ຓຸ ຋າຄຈາໄຌກາຌຽຄຌິ, ກາຌຍຌັຆ,ີ ຆໃຄຶຽທ຺ໄາແຈທໄ າໃ : ກາຌ ຍ ຖິນາຌບຄ຺ກາຌເນຓໄ ຃ີທາຓຘາ ຽຖັຈຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຾ຖະ ຽຎ຺ໄາໝາງແຈຌໄ ຌັໄ຾ຓຌໃ ຉບໄ ຄແຈຓໄ ກີາຌທາຄ ຾ຏຌບຌັຖະບຼຈ, ຓກີາຌ຃ທຍ຃ຓຸ , ກາຌຘໃຄັກາຌ, ກາຌຎະຘາຌຄາຌເນຓໄ ຎີະຘິຈຉິຑາຍ ຅ໃຄິຘາຓາຈ ຽປັຈເນກໄ າຌຈາ ຽຌຌີທຼກຄາຌຂບຄບຄ຺ກາຌຌຌັໄແຈປໄ ຍັຏຌ຺ຈີ(Luther H. Gulick, 1937). າລ ຠ ລ ນ າຠ ລະ ສະ ໄ າ ຠານນ ປ ນ ຠ ນ ພ ນ ານ ພ ະນາ ໄປ ປ ນ າ ນ າ ນ ານ ບ ບ ຠ ຠ ນ ານ າະ ຠ ນ ານ ປຜນ ລະ ລາ າ າຠໝາຍ ບ ບ ປະສ ໄ າ ໄ ໄ ນ ນ າຠ ປ ນ າ ໄ 2. ຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຌຉິກິ າ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 2.1 ຌຉິ ິກາ ຂບຄຑກັກຼໃ ທກຍັກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ ຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ຌ຺຋ໃີຓຍີຈ຺ຍາຈຉຈັຘິຌຏຌ຺ແຈ,ໄ ຏຌ຺ຽຘງຂບຄ຾ຌທ຋າຄຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຽຎັຌ ຍຌັນາງຈຸ ຋ະຘາຈຂບຄກາຌຎະຉິທຈັ, ຑກັຉບໄ ຄກາ ຿ຈງກຄ຺ປບຍຈາໄຌ ຾ຖະ ຽຈັຈຂາຈຍໃ ຎະຎໃບງເນໄ ຆຌ຺ຆຌັໄບໃືຌ, ຃ຌ຺ບໃືຌຓາກາ ຽບ຺າຑະຌກັຄາຌຂບຄຑທກຽປ຺າດໃາຄຽຈັຈຂາຈ, ຑະຌກັຄາຌຖຈັ຾ຓຌໃ ຏໄ຋ູ ໃີຌາ ຽບ຺າ຾ຌທ຋າຄກາຌຽຓບືຄຂບຄຑກັແຎ຅ຈັຉຄັໄຏຌັຂະນງາງເນຎໄ ະກຈ຺ຏຌ຺ຽຎັຌ຅ຄິ, ທຼກຄາຌຑະຌກັຄາຌ ຽຎັຌທ຋ິ ະງາຘາຈຂະ຾ໜຄ ໜໃຶຄ຋ໃີຓຆີທີຈິຆທີາ, ຽຎັຌທຼກ຋ໃີຉບໄ ຄຽປັຈດໃາຄຉໃ ຽຌໃບືຄ, ຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ, ຽປັຈດໃາຄຓ຾ຏຌກາຌ ີ , ຓ຅ຸຈີ ຘຓຸ ຾ຖະ ຈາ ຽຌຌີແຎດໃາຄຽຎັຌຖະຍຍ຺຃ຍ຺ຆຸຈ ຉບໄ ຄຽຖໃີຓ຅າກກາຌຽຖືບກ ຽຒັໄຌ, ຽຖໃີຓ຅າກກາຌຍາ ຖຄຸ ກາຌກໃຘ າໄຄ, ກາຌຘຍັຆບໄ ຌ, ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ, ກາຌຎໄບຄກຌັ ຾ຖະ ກາຌຎະຉິ ຍຈັຌະ຿ງຍາງ, ຑະຌກັຄາຌຽປ຺າຉບໄ ຄຑໄບຓກຌັ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຾ຖະ ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັດໃາຄຽຎັຌປູຍຎະ຋າ , ຈທໄງຽນຈຌຌັໄກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຑະຌກັຄາຌຉບໄ ຄກາ ຾ໜຌໄ ຽຌບືໄ ເຌຍາຄຈາໄຌ ຈຄໃັຌ:ີໄ 1) ກາຌຂຌຶໄ ຾ຏຌກາ ຌຈ຺ຘາໄຄຑະຌກັຄາຌ: ກາຌຂຌຶໄ ຾ຏຌກາ ຌຈ຺ຘາໄຄຑະຌກັຄາຌ ຽຎັຌທຼກຄາຌ ໜໃຶຄ຋ໃີຘາ ຃ຌັຉຌ຺ໄ ຉ ຂບຄທຼກຄາຌກໃຘ າໄຄຑະຌກັຄາຌປຍັຎະກຌັເນໄທຼກຄາຌຑະຌກັຄາຌຽຂ຺ໄາຘູຖະຍບຍ ໃ ຖະຍຼຍ, ຽຎັຌຽ຅າ຺ໄກາຌຉບຍຘະໜບຄໜາໄ຋ໃີທຼກຄາຌກາຌຽຓບືຄເຌຘະຽຑາະໜາໄ ຾ຖະ ງາທຌາຌ, ຓຌັ ຾ຓຌໃ ກາຌນຌັຽຎັຌບຌັຖະບຼຈ຾ຏຌງຸຈ຋ະຘາຈກຼໃ ທກຍັທຼກຄາຌຑະຌກັຄາຌ, ກາຌຂຶໄຌ຾ຏຌກາ ຌຈ຺ ຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ກາຌຘາໄຄ຿຃ຄກາຌຘຄັຖທຓເຌກາຌກໃຘ າໄຄຊຌັ຾ຊທຑະຌກັຄາຌ ຾ຖະ ຃າຈ຃ະຽຌ, ກາຌຘຍັຆບໄ ຌ ຅ຈັທາຄຊຌັ຾ຊທຑະຌກັຄາຌ຋ຄັໝຈ຺ດໃາຄຽຎັຌຂຌັໄຉບຌຖະບຼຈ, ຘຓ຺ຽນຈຘຓ຺ຏຌ຺, ຽຎັຌ ຑືໄຌຊາຌເນ຾ໄ ກກາຌ ໃ ກໃຘ າໄຄ ຾ຖະ ຍາ ຖຄຸ ຑະຌກັຄາຌ, ຽຎັຌກາຌຘາໄຄຑະຌກັຄາຌຘືຍ຋ບຈຎໃຼຌ຾຋ຌ. 2) ກາຌຍາ ຖຄຸ ຾ຖະ ກໃຘ າໄຄຑະຌກັຄາຌ: ທຼກຄາຌຑະຌກັຄາຌຉບໄ ຄແຈຽໄບ຺າເ຅ເຘຽໃ ຎັຌຑິຽຘຈ ເຌກາຌກໃຘ າໄຄ ຾ຖະ ຍາ ຖຄຸ ຑະຌກັຄາຌນົກັ຾ນົຄໃ ຿ຈງຘະຽຑາະຑະຌກັຄາຌຂຌັໄຘຌູ ກາຄ, ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ

21 ຑະຌກັຄາຌຘືຍ຋ບຈກາຌຌາ , ກາຌກໃຘ າໄຄຑະຌກັຄາຌຈໃຄັກາໃ ທ ແຈຈໄ າ ຽຌຌີແຎນົາງປູຍກາຌ, ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ກາຌຘາໄຄຑະຌກັຄາຌກຍັຂະຍທຌທຼກຄາຌຉທ຺຅ຄິ, ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ຃ຈັຽຖືບກຽບ຺າຑະຌກັຄາຌແຎປຼຌດໃູ ຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ, ກາຌ຅ຈັຉຄັໄແຎ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄຊບຈຊບຌຍຈ຺ປຼຌ຋າຄຈາໄຌ຋ິຈຘະຈີ ຾ຖະ ຑຶຈຉິກາ ຉທ຺຅ຄິດໃຍູ ຌັຈາຎະຽ຋ຈຽຑໃືບຌຓຈິ, ຅ຈັຉຄັໄຎາຊະກະຊາເຌຍາຄນທ຺ຂ ກໄ ຼໃ ທກຍັຍຌັນາເໝໃ ຾ຖະ ບໃຌໂື . 3) ກາຌຆຍັຆບໄ ຌ຅ຈັທາຄ ຾ຖະ ຌາ ເຆຑໄ ະຌກັຄາຌ: ກາຌຆຍັຆບໄ ຌ຅ຈັທາຄ ຾ຖະ ກາຌຌາ ເຆໄ ຑະຌກັຄາຌ຾ຓຌໃ ທຼກຄາຌໜໃຶຄຂບຄກຄ຺຅ກັກາຌ຅ຈັຉຄັໄຂບຄຑກັ-ຖຈັ, ເຌກາຌ຾ຉຄໃ ຉຄັໄງກ຺ງາໄງ, ຆຍັ ຎໃຼຌໜໄາ຋ໃີ, ຍບໃ ຌຎະ຅າ ກາຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ ຾ຓຌໃ ຖກັຘະຌະ຋ໃທ຺ແຎຎກ຺ກະຉິຂບຄຑະຌກັຄາຌເຌ ຖະຍຍ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຂບຄຑກັ-ຖຈັ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຓະນາຆຌ, ຺ ຾ຓຌໃ ກາຌໝູຌທຼຌຆຍັຎໃຼຌກາຌ ຈາ ຖຄ຺ຉາ ຾ໜຄຄາຌ ໃ , ຅າກຍບໃ ຌຽກໃາ຺ແຎປຍັຏິຈຆບຍໜໄາ຋ໃີ ຾ຖະ ຉາ ຾ໜໃຄດໃູຍບໃ ຌເໝໃ ຉາຓ຃ທາຓ ປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄໜາໄ຋ໃີກາຌຽຓບືຄ, ຋ຄັຽຎັຌກາຌຈູຌຈຼໃ ຄກາ ຖຄັຑະຌກັຄາຌຉາຓໜາໄ຋ໃີຉາ ຾ໜຄໃ ດໃູ ເຌ຾ຉຖໃ ະຑາກຘທໃ ຌຌຍັ຾ຉຂໃ ຌັໄຘູຌກາຄຖຄ຺ປບຈ຋ໄບຄຊໃຌິ , ປຍັຎະກຌັຖກັຘະຌະຘືຍ຋ບຈຉໃ ຽຌໃບືຄ, ຽປັຈ ເນກໄ າຌ຅ຈັຉຄັໄດໃູ຾ຉຖໃ ະຂຌັໄ, ຂະ຾ໜຄກາຌຉາໃ ຄໂຓຘະີ ຊຼຌຖະຑາຍ, ຓກາຌ ີ ຽ຃ໃືບຌແນທດໃາຄຉຄັໄໜໄາ ຾ຖະ ຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍຘູຄ. 4) ກາຌຎະຉິຍຈັຌະ຿ງຍາງຉໃ ຑະຌກັຄາຌ: ທຼກຄາຌຌະ຿ງຍາງຉໃ ຑະຌກັຄາຌກ຾ ຓຌໃ ທຼກຄາຌ ໜໃຶຄ຋ໃີຘາ ຃ຌັ ຽຑາະທາໃ ຓຌັຓກາຌ ີ ຑທ຺ຑຌັຆໃທງກະຉຸກຆຸກງູໄເນໄກາຌຎະຉິຍຈັໜໄາ຋ໃີທຼກຄາຌຂບຄ ຑະຌກັຄາຌ ຉະນົບຈປບຈກາຌຽຎັຌດໃູຂບຄຑະຌກັຄາຌ, ຘາໄຄຽຄໃບືຌແຂເນໄຑະຌກັຄາຌ຋ຸກຽຑຈ, ຋ຸກ ຽຏໃ຺າແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋າຄຈາໄຌກາຌຽຓບືຄ, ຾ຌທ຃ິຈ, ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈງກ຺ຖະຈຍັຈາໄຌ ທຆິ າຘະຽຑາະ, ຖທຓ຋ຄັກາຌງບໄ ຄງ ຾ຖະ ຋າຄຘະນທຈັຈກີາຌຘຄັ຃ຓ຺ຉາໃ ຄໂ ຉາຓຖະຍຼຍກຈ຺ໝາງ ຽຑາະທາໃ ຓຌັຽຎັຌກາຌກະຉຸກຆຸກງຉູໄໃ ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ເຌກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັໜາໄ຋ໃີກາຌຽຓບືຄຂບຄຑກັທາຄ ບບກເຌ຾ຉຖໃ ະແຖງະຂບຄກາຌຎະຉິທຈັ. 5) ກາຌຎະຽຓຌີ ຾ຖະ ຅ຈັຎະຽຑຈຑະຌກັຄາຌ: ກາຌຉີຖາ຃າຑະຌກັຄາຌຽຎັຌທຼກຄາຌໜໃຶຄ຋ໃີ ຘາ ຃ຌັ, ຽຑາະທາໃ ຓຌັຑທ຺ຑຌັຽຊຄິຎະ຿ນງຈ຋າຄກາຌຽຓບືຄ, ຆາຉາກາ ຂບຄຑະຌກັຄາຌ ຊາໄຉີຖາ຃າ ຏິຈຑາຈ຅ະຑາເນຽໄຘງຑະຌກັຄາຌ຋ໃີຈ, ີ ຽຎັຌຆບໃ ຄນທາໃ ຄເນ຾ໄ ກຑທກ ໃ ຃ຌ຺ຍໃ ຈ຿຅ຓ ີ ຉີກາຌຌາ ຑາຂບຄຑກັ, ຾ຍຄໃ ຾ງກ຃ທາຓຘາຓກັ຃ີເຌຊຌັ຾ຊທຑະຌກັຄາຌ, ກາຌຉີຖາ຃າ຾ຍຄໃ ຎະຽຑຈຑະຌກັຄາຌ຅ະຽຎັຌ ຑືໄຌຊາຌເນ຾ໄ ກກາຌ ໃ ກາ ຌຈ຺, ຍຌັຈາຓາຈຉະກາຌຍາ ຖຄຸ ຾ຖະ ກໃ ຘາໄຄ຾຋ຈຉທ຺຅ຄິຽຎັຌຍບໃ ຌບີຄບຌັ຅າ ຽຎັຌເນ຾ໄ ກກໃ າຌ຅ຈັທາຄ, ຽຖໃືບຌຆຌັໄ, ຎະຉິຍຈັທແິຌ ນົືກາຌງບໄ ຄງ ຉາໃ ຄໂ, ປຍັຎະກຌັຽຘີຓຂະນງາງ ຖກັຘະຌະຉຄັໄໜໄາ ຾ຖະ ຃ຸຌຌະຑາຍຂບຄຊຌັ຾ຊທຑະຌກັຄາຌ, ທຼກຄາຌຉີຖາ຃າຽຖືບກຽຒັໄຌ

22 ຑະຌກັຄາຌຽຎັຌຍຌັນາ຋ໃີຘາ ຃ຌັ, ຽຎັຌທຼກ຋ໃີນງຄຸໄງາກຘຍັຘຌ຺ ຽຑາະທາໃ ກາຌຉີຖາ຃າຑະຌກັຄາຌເນໄ ຊກືຉບໄ ຄຆຈັຽ຅ຌ, ຉບໄ ຄຓ຋ີຈັຘະຌະປບຍຈາໄຌ, ຑາທະທແຘິ , ຎະນທຈັຘາຈ ຾ຖະ ຂະນງາງຉທ຺. 6) ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ ຾ຖະ ຎໄບຄກຌັຑະຌກັຄາຌ: ທຼກຄາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ ຾ຖະ ຎໄບຄກຌັຑະຌກັຄາຌ ຾ຓຌໃ ທຼກຄາຌໜໃຶຄ຋ໃີຘາ ຃ຌັຂບຄທຼກຄຑະຌກັຄາຌ຋ຄັຽຎັຌ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌບຌັປຍີຈທໃ ຌເຌຘະ ຽຑາະໜາໄ ຾ຖະ ງາທຌາຌ; ຽຑາະຓຌັ຾ຓຌໃ ທຼກ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຃ຌ຺ ຽຆໃຄິ຾ຓຌໃ ຘຄັຖທຓກາຌຑທ຺ຑຌັ຋ໃີຘຍັຘຌ຺ ຾ຖະ ນົາງປູຍ, ນົາງຘີ. ຘະຌຌັໄ, ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຑະຌກັຄາຌຉບໄ ຄຓແນທ ີ ຑິຍ, ຽຂັໄຓຄທຈ຅ໃຄິ຅ະຓີ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຃ຸຌຌະຑາຍຘູຄ (຃ະຌະ຿຃ຘະຌາບຍ຺ປຓ຺ຘຌູ ກາຄຑກັ, 2011). ຘຄັຖທຓແຈທໄ າໃ ຌຉິ ິກາ ຂບຄຑກັກຼໃ ທກຍັກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌ ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຖະບຼຈຘຓ຺຃ທຌ ຋ໃີຘາຓາຈຌາ ເຆກໄ ຍັທຼກຄາຌຉາໃ ຄໂດໃາຄ຾຋ຈຽໝາະ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ນົາງກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຑະຌກັ ຄາຌ ນົືຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ຘະ຾ຈຄບບກດໃຍູ ບໃ ຌທາໃ ຓກີາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ, ຓກີາຌຉິຈຉາຓ ຾ຖະ ກາຌ ຎະຽຓຌີກາຌດາໃ ຄຖະບຼຈ. 2.2 ຋ິຈ຋າຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ 2000-2020 ຘາ ຖຍັ຋ິຈ຋າຄເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈຂບຄ ຘຎຎ ຖາທກ ຊືທາໃ ຾ຓຌໃ ບຄ຺ ຎະກບຍໜໃຶຄ຋ໃີຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄຆາຈ ຿ຈງຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະ ຍາຌ຾ຓຌໃ ເນ຃ໄ ທາຓຘາ ຃ຌັນົາງເຌຎະຽຈັຌຈໃຄັກາໃ ທ ຽຆໃຄິພະ ນ າ ະຍາສາ ານປ , ສະ ານບນ ານ ຠ - ານປ າ ໄ ນ າ ພ ພ ະນ ານຠ ບ ບາ ນ ານ ສ ນຜນ ໄ , ຜນ ສຍ ານ ປະ ບ ນ າ ນະ ຍບາຍ ພ ລະ ລ ນ ນ ໄ ໝ , ພ -ລ ໄ ລ ຠ ນ ພະນ ານ ຠ ນ ສຠ ບ , າຠສາຠາ , າ ໝນ ານ ຠ ນ ນ , ຠ າຠ ພ ມ າ າ ປະ າ ລະ ພາລະ ພ , ຠນ າ ບ າ ລະ ປະ າ ນ ມ າ ສ , ຠ ຜນ ານ າ ລ ສ ເສ ລະ າ າ , ຠ າຠບ ບ ນສ ນ , ຝ ຝນ ນົ ຠ ນ ລະ ນ າ າ ນຍ ລະ ບ ນ າ ນມາ ບ ມ ມ , ຠສ ະ ານ ລະ ລະບ ບ ໄ ນ າລບ ໝາຍ ມ າ ຠ ຿ຈງ ພ ບນ ລ າ ໝາຍ, ຠາ ານ, ນໄ ພະນ ານ າ ຠານນ ໄ າ ສ າ ລ ຠ ນ: - ບ ນ າ ລະ ປບ ປ ຜນ າ ນ , ຍ ະສາ ບ ພະນ ານ. - ສ ບ ປບ ປ ລະ ສ າ ານ ນ ປ ນ ໝມ າ ນ ນ ານພະນ ານ. - ປບ ປ ານ າ ຜນ ລະ ປະ ບ ລະບ ບ ານ ລ ຟ ນພະນ ານມ າ ພາ ະ ແ ສ.

23 - ພ ຠ ະ ານ ຠ ພະນ ານ ນ າ າ . - ສ ບ ານປະ ບ ລະບ ບ ານ ນຍາ ຍພະນ ານ. - ປບ ປ ລະບ ບນະ ຍບາຍ າ ນ ລະ ພະນ ານ. - ລ ນມາ ໝາະສຠ ນ ານປບ ປ ພ ນ ານ ລາ . ຽນັຌແຈທໄ າໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຾ຓຌໃ ຽຎັຌບີກຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຎະກບຍຘທໃ ຌເຌ ກາຌຘາໄຄຘາຎະຽ຋ຈຆາຈ ຽຆໃຄິຽຎັຌຘທໃ ຌໜໃຶຄຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌເນໄຓ຃ີທາຓກາໄທໜາໄ, ຘາຓາຈຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈແຈຽໄຎັຌດໃາຄຈີ຾ຖະ ຓເີຍໜໄາເໝເໃ ຌກາຌ ຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌເນ຋ໄ ຼຍຽ຋ໃ຺າກຍັຑາກຑືໄຌ ຾ຖະ ຘາກຌ຺ (ຘະຊາຍຌັກາຌຽຓບືຄ ຾ຖະ ກາຌຎກ຺຃ບຄ ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2013). 2.3 ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຑະຌກັຄາຌ-ຖຈັຊະກບຌ ຘະຑາ຾ນໃຄຆາຈ຾ຓຌໃ ແຈຖໄ ະຍຸດໃາຄຆຈັຽ຅ຌເຌກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຿ຈງຓນີົາງຓາຈຉາ຋ໃີຓຘີທໃ ຌກຼໃ ທຂບໄ ຄ ຈຄໃັຌ:ີໄ ຓາຈຉາ 2 ຖະຍຸທາໃ ຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຑຌ຺ຖະຽຓບືຄຖາທຏໄ຋ູ ໃີຊກືປຍັປບຄປຍັ ຍຌັ຅ເຸ ນຽໄປັຈທຼກ, ຽຖືບກຉຄັໄ ນົື຾ຉຄໃ ຉຄັໄເນຈໄ າ ຖຄ຺ຉາ ຾ໜຄໃ ເຈໜໃຶຄເຌບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຑກັ, ຖຈັ, ຾ຌທ ຖາທຘາໄຄຆາຈ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຓະນາຆຌ຺ຂຌັໄຘຌູ ກາຄ ຾ຖະ ຋ໄບຄຊໃຌິ ນົືແຎຎະ຅າ ກາຌດໃຘູ າ ຌກັ ຄາຌຏຉໄູ າຄໜາໄຖາທດໃຉູ າໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຘາກຌ຺ ຽຆໃຄິແຈປໄ ຍັຽຄຌິຽຈບືຌ ຾ຖະ ຽຄຌິບຈຸ ໜຌູ ຅າກຄຍ຺ຎະຓາຌ຾ນຄໃ ຖຈັ. ຓາຈຉາ 5 ນົກັກາຌຑືໄຌຊາຌເຌກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ: ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຑະຌກັ ຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌຉບໄ ຄປຍັຎະກຌັຉາຓນົກັກາຌຑືໄຌຊາຌຈຄໃັຌ:ີໄ 1. ຊກືຉບໄ ຄ, ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັຖຈັຊະ຋າ ຓະຌຌູ , ກຈ຺ໝາງ ຾ຖະ ຌະ຿ງຍາງຂບຄຖຈັ. 2. ຖທຓຘຌູ ຽຎັຌຽບກະຑາຍເຌຂບຍຽຂຈ຋ໃທ຺ຎະຽ຋ຈ ຍຌ຺ຑືໄຌຊາຌກາຌ຾ຍຄໃ ຂຌັໄ຃ຓຸໄ ຃ບຄ, ຾ຍຄໃ ຃ທາຓປຍັຏິຈຆບຍ ຾ຖະ ຎະຘາຌຘຓ຺຋ຍ຺ຖະນທາໃ ຄຂະ຾ໜຄກາຌຘຌູ ກາຄ ຾ຖະ ຋ບໄ ຄຊໃຌິ. 3. ຖທຓຘຌູ ຎະຆາ຋ິຎະແຉ, ຎຶກຘານາຖືຉກ຺ຖຄ຺ຽຎັຌໝ຃ໃູ ະຌະ, ຍກຸ ຃ຌ຺ປຍັຏິຈຆບຍ, ຘຼຄຘທໃ ຌ ໜບໄ ງຂຌຶໄ ກຍັຘຼຄຘທໃ ຌນົາງ, ຍກຸ ຃ຌ຺ຂຌຶໄ ກຍັກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຾ຖະ ຂຌັໄຖຸຓໃ ຂຌຶໄ ກຍັຂຌັໄຽ຋ິຄ. 4. ຍຌັ຅,ຸ ຘໄາຄ ຾ຖະ ຑຈັ຋ະຌາຑະຌກັຄາຌ-ຖຈັຊະກບຌເນໄຓ຃ີຸຌຌະຑາຍ, ຊືກຉໄບຄຉາຓ ຾ຌທ຋າຄຂບຄຑກັ ຾ຖະ ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺ຂບຄຆາຈເຌ຾ຉຖໃ ະແຖງະ.

24 5. ຿ຎໃຄເຘ, ງຉຸ ິ຋າ , ຽຎີຈຽຏີງ, ຑາທະທເິຘ ຾ຖະ ຘາຓາຈກທຈຘບຍແຈເໄຌກາຌຍຌັ຅,ຸ ກາຌ ຘຍັຆບໄ ຌ, ກາຌ຾ຉຄໃ ຉຄັໄ ນົືຽຖືບກຉຄັໄ, ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ, ກາຌຌາ ເຆໄ຾ຖະ ກາຌຎະຽຓຌີຏຌ຺ກາຌຎະຉິ ຍຈັທຼກຄາຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ. 6. ຓ຃ີທາຓຘະຽໝີຑາຍຖະນທາໃ ຄ ງິຄ - ຆາງ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຽຘີຓ຃ທາຓກາໄທໜາໄ ຂບຄ຾ຓງໃ ິຄຖາທ ຋ກຸ ຽຏໃ຺າ. ຓາຈຉາ 8 ຎະຽຑຈຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ: ຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຓີ4 ຎະຽຑຈ ຈຄໃັຌ:ີໄ 1. ຑະຌກັຄາຌກາຌຌາ ຖະຈຍັຘຄູ 2. ຍຸກ຃ະຖາກບຌ຋ໃີຓຉີາ ຾ໜຄໃ ຍ ຖິນາຌ 3. ຍຸກ຃ະຖາກບຌທຆິາກາຌ 4. ຍຸກ຃ະຖາກບຌຆທໃ ງທຼກຍ ຖິນາຌ ຓາຈຉາ 31 ຏຌ຺ຎະ຿ນງຈຂບຄຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ: ຏຌ຺ຎະ຿ນງຈຂບຄຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຽຄຌິຽຈບືຌ, ຽຄຌິບຈຸ ໜຌູ , ຽຄຌິຍາ ຽຌັຈ, ຽຄຌິບຈຸ ໜຌູ ຍາ ຌາຌ ຾ຖະ ຏຌ຺ຎະ຿ນງຈບໃືຌ ຅າກກາຌຎະຉິຍຈັນຌາໄ຋ໃີທຼກຄາຌ. ຌບກ຅າກຌ, ີໄ ງຄັແຈປໄ ຍັຘໃີຄບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ຋ໃີ຅າ ຽຎັຌຂຌັໄ ຑືໄຌຊາຌຉາຓກຈ຺ໝາງ ຾ຖະ ຖະຍຼຍກາຌ (ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2015). 2.4 ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈແຈປໄບຄປຍັກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄງຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ເຌທຌັ຋ີ7 ຑະ຅ກິ 2016 ຿ຈງກຈ຺ໝາງຘະຍຍັຌ຾ີໄ ຓຌໃ ກາ ຌຈ຺ນົກັກາຌ, ຖະຍຼຍກາຌ ຾ຖະ ຓາຈ ຉະກາຌກຼໃ ທກຍັກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ, ຉິຈຉາຓກທຈກາກາຌຌາ ເຆ, ໄ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຽຑໃືບຽປັຈເນທໄ ຼກຄາຌຈໃຄັກາໃ ທແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາດໃາຄຽຎັຌຖະຍຍ຺, ຓ຃ີຌຸ ຌະຑາຍ, ຋ຌັຘະແໝ, ທບໃ ຄແທ, ຎບຈແຑ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຽຘີຓທຼກຄາຌຌຽີໄຂ຺ໄາເຌ຋ກຸ ຂະ຾ໜຄກາຌເນຓໄ ີ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຌເຘຎໃ ກ຺ຎໄບຄຘິຈ ຾ຖະ ຏຌ຺ຎະ຿ນງຈຂບຄຖຈັ, ຍກຸ ຃ຌ຺, ຌຉິ ິຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ຖະ ກາຌ ຅ຈັຉຄັໄ, ຎະຽ຋ຈຆາຈຓ຃ີທາຓໝຌັໄ຃ຄ຺, ຘຄັ຃ຓ຺ຓ຃ີທາຓຘະນຄຍ຺, ຽຎັຌຖະຍຼຍປຼຍປບໄ ງ ຾ຖະ ງຉຸ ິ຋າ, ຘາຓາຈຽຆໃບືຓ຿ງຄກຍັຑາກຑືໄຌຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺ຂບຄຆາຈ ຾ຖະ ຘາກຌ຺ ຿ຈງເຌຓາຈຉາ 2 ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຽນັຌທາໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຾ຓຌໃ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຋ໃີປຍັເຆເໄຌກາຌຘາໄຄຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຽຎັຌຖະຍຍ຺ຽບຽຖັກ຿ຉຕຌກິ , ກາຌ຃າ ຌທຌ, ກາຌ຅ຈັຖຼຄຖາ ຈຍັ, ກາຌຽກຍັປກັຘາ ຾ຖະ ກາຌ຾ຖກ ຎໃຼຌຂ ຓໄ ຌູ , ຂາໃ ທຘາຌຏາໃ ຌຽ຃ບືຂາໃ ງກາຌຘໃືຘາຌ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຿຋ຖະຘຍັ, ບຎຸ ະກບຌຘໃືຘາຌ, ບຸຎະກບຌກະ຅າງຘຼຄ, ຿຋ຖະຑາຍ, ຽ຃ືບຂາໃ ງ ຾ຖະ ບຎຸ ະກບຌຽບຽຖັກ຿ຉຕຌກິບໃືຌ ຖທຓ຋ຄັກາຌ

25 ຍ ຖິກາຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີກາໃ ທຂບໄ ຄ, ຆໃຶຄເຌຓາຈຉາ 4 ງຄັຖະຍທຸ າໃ ຌະ຿ງຍາງຂບຄຖຈັກຼໃ ທກຍັທຼກຄາຌຽຉັກ ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌຖຈັ ຆຸກງ, ູໄ ຘໃຄ຺ຽຘີຓກາຌ຃ຌ຺ໄ຃ທາໄ, ກາຌຎະຈຈິຘາໄຄກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຈທໄງກາຌຘາໄຄຑືໄຌຊາຌ຿຃ຄຖາໃ ຄຈາໄຌຽຉັກ ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ໄຓຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ, ຘາໄ ຄຽຄໃບືຌແຂບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ, ຘະໜບຄ ຄຍ຺ຎະຓາຌ, ຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຑບໄ ຓ຋ຄັຘໃຄ຺ຽຘີຓກາຌຍ ຖິກາຌ ຾ຖະ ກາຌຌາ ເຆຽໄຂ຺ໄາ ເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺, ກາຌຎໄບຄກຌັຆາຈ-ຎໄບຄກຌັ຃ທາຓຘະນຄຍ຺, ກາຌຑທ຺ຑຌັ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຾ຖະ ກາຌຽ຃ໃບືຌແນທບໃືຌດາໃ ຄຊກືຉບໄ ຄຉາຓກຈ຺ໝາງ. ຖຈັຆຸກງູໄເນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺, ຌຉິ ິຍກຸ ຃ຌ຺ ນົືກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຋ຄັຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຖຄ຺຋ຶຌ ຾ຖະ ຽຂ຺ໄາປທໃ ຓເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຉັກ຿ຌ຿ຖ ຆກີາຌຘໃືຘາຌ ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌ ຈທໄ ງກາຌຘາໄຄຽຄໃບືຌແຂບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ ຾ຖະ ເນໄຌະ຿ງຍາງ ຉາຓກຈ຺ໝາງ ຾ຖະ ຖະຍຼຍກາຌ. ຖຈັ ຘາໄຄຽຄໃບືຌແຂ ຾ຖະ ບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ ເນໄຌກັປຼຌ, ຌກັຘຶກຘາ, ຎະຆາຆຌ຺ຖາທຍຌັຈາຽຏໃ຺າ, ຌກັຍທຈ, ຃ຌ຺ຑິກາຌ, ຏຈໄູ ບໄ ງ຿ບກາຈ ຘາຓາຈປຼຌປູໄ຾ຖະ ຽຂ຺ໄາຽຊຄິຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ໄຓຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ. ຘທໃ ຌຓາຈຉາ 5 ຾ຓຌໃ ນົກັກາຌກຼໃ ທກຍັ ທຼກຄາຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ໄຓຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌທຼກຄາຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ໄຓຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ເນຎໄ ະຉິຍຈັຉາຓນົກັກາຌຑືໄຌຊາຌ ຈຄໃັຌ:ີໄ 1. ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັ຾ຌທ຋າຄຌະ຿ງຍາງ, ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ນຄໃ ຆາຈ ຾ຖະ ຾ຏຌງຈຸ ຋ະຘາຈຂບຄຂະ຾ໜຄກາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ; 2. ປຍັຎະກຌັ ຃ທາຓຖຍັຂບຄຖຈັ, ຍກຸ ຃ຌ຺, ຌຉິ ິຍກຸ ຃ຌ຺ ນົືກາຌ຅ຈັຉຄັໄ; 3. ປຍັຎະກຌັ຃ຌຸ ຌະຑາຍ, ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ, ຃ທາຓໝຌັໄ຃ຄ຺, ຃ທາຓຎບຈແຑ, ຃ທາຓທບໃ ຄແທ ຾ຖະ ຃ທາຓ຿ຎຄເຘ; 4. ປຍັຎະກຌັທຼກຄາຌ ຎໄບຄກຌັຆາຈ-ຎໄບຄກຌັ຃ທາຓຘະນຄຍ຺ ຈທໄ ງກາຌຉບຍຉາໄຌກາຌຘທງ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ, ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຋ໃີກໃເ ນຽໄກຈີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຖຍ຺ ຉໃ ທຼກຄາຌຈໃຄັ ກາໃ ທ; 5. ຘະຽໝີຑາຍຉໃ ໜາໄກຈ຺ໝາງ, ຍໃ ຽຖືບກຎະຉິຍຈັ ຾ຖະ ຾ຂຄໃ ຂຌັດໃາຄຽຎັຌ຋າ ເຌກາຌຏະຖິຈ ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິກາຌ; 6. ຽ຃຺າຖຍ຺ ຾ຖະ ຎະຉິຍຈັຘຌັງາຘາກຌ຺ ຾ຖະ ຘຌ຺຋ິຘຌັງາ ຋ໃີຘາ຋າຖະຌະຖຈັ ຎະຆາ຋ິຎະແຉ ຎະຆາຆຌ຺ຖາທ ຽຎັຌຑາ຃.ີ ຘຄັຖທຓເນຽໄນັຌທາໃ ຋ກຸ ຌຉິ ິກາ ຾ຖະ ກຈ຺ໝາງຂບຄຑກັ-ຖຈັຊະຍາຌ຾ຓຌໃ ເນ຃ໄ ທາຓຘາ ຃ຌັກຍັ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຂບຄ຋ກຸ ໜທໃ ງຄາຌ, ຋ກຸ ບຄ຺ກບຌ, ຋ກຸ ຑາກຘທໃ ຌ ຽຑໃືບຎະກບຍຘທໃ ຌ

26 ຽຂ຺ໄາເຌກາຌຎກ຺ຎກັປກັຘາ ຾ຖະ ຘາໄ ຄຘາຑຈັ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈເນໄຓກີາຌຑຈັ຋ະຌາງໃິຄຂຶໄຌ ຾ຖະ ຋ຼຍຽ຋ໃ຺າກຍັຘາກຌ຺. 3. ກາຌຘກຶຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 3.1 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດຑໃູ າງເຌຎະຽ຋ຈ ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌເຌຓະນາທິ຋ະ ງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ ກຖ ະຌຘີຶກຘາ: ທ຋ິ ະງາຽຂຈຈຄ຺຿ຈກ. ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺຃:ື 1. ຘຶກຘາຘະຑາຍຂບຄກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, 2. ຎຼຍ຋ຼຍ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຅າ ຾ຌກຉາຓຘທໃ ຌຍກຸ ຃ຌ຺, 3 ຘຶກຘາບຎຸ ະຘກັ ຾ຖະ ທ຋ິ ີກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ. ກຸຓໃ ຉທ຺ດໃາຄ຋ໃີເຆເໄຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌຓີໄ ຋ີຄັໝຈ຺ 295 ຋ໃາຌ ຾ຖະ ຘາ ຑາຈຍກຸ ຃ຌ຺຋ໃີຘາ ຃ຌັ 14 ຋ໃາຌ. ກາຌທຽິ຃າະ຋າຄຎະຖິຓາຌຈທໄງ຿ຎຕ຾ກຕຓ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຘທໃ ຌ຃າ ຊາຓຎາງຽຎີຈ ຾ຖະ ຂ ຓໄ ຌູ ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍແຈທໄຽິ຃າະຈທໄ ງຽນຈ ຾ຖະ ຏຌ຺. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ຘະຑາຍກາຌຑຈ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາ ັ ກບຌ຾ຓຌໃ ຽຎັຌແຎຉາຓ຾ຏຌແຖງະງາທ ຾ຖະ ແຖງະຘຌັໄຂບຄຓະນາ ທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈແຈທໄ າຄ ແທໄ ຾ຖະ ຘາຓາຈຎະຉິຍຈັ ແຈຈໄ ີ຾ຉໃກ ງຄັຓບີຎຸ ະຘກັ຋ໃີຉໄບຄແຈຎໄ ຈັ ຎຸຄ຾ກແໄ ຂ ຽຌໃືບຄ຅າກກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉບໄ ຄແຈບໄ າແຘ຾ນົຄໃ ຋ືຌຘະໜຍັຘະໜຌູ ຅າກຑາງຌບກຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຉ ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ຋ືຌຑາງ ເຌ, ຌບກ຅າກຌີໄຍກຸ ຃ະຖາກບຌງຄັຂາຈ຋ກັຘະຈາໄຌຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຽປັຈເນຓໄ ຃ີທຓນງຄຸໄງາກ ເຌກາຌຘະໜກັ຋ຶຌ ຑບໄ ຓກຌັຌຌັໄຘະຑາຍ຃ບຍ຃ທ຺ກຍ ໃ ບາ ຌທງ ຏາໃ ຌຓາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ແຈຽໄຂ຺ໄາ ປທໃ ຓຂະຍທຌກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄເຌ຾ຉຖໃ ະຈາໄຌຽຊຄິ 70.84% ຾ຖະ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ໃີຍໃ ຽ຃ີງຽຂ຺ໄາປທໃ ຓ຾ຓຌໃ ຓຑີຼຄ 29.16%, ຘໃທຌຈາໄຌ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຑຍ຺ທາໃ ຍຸກ຃ະຖາກບຌຓ຃ີທາຓ ຉບໄ ຄກາຌຽຂ຺ໄາປທໃ ຓຂະຍທຌກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄເຌ຾ຉຖໃ ະຈາໄຌຘຄູ ຽຊຄິ 93.29% ຘທໃ ຌຏໄູ ຋ໃີຍໃ ຉບໄ ຄກາຌ຾ຓຌໃ ຓຑີຼຄ 6.71%. ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌເຌຓະນາທິ຋ະງາແຖ຾ນໃຄ ຆາຈ ຿ຈງຖທຓ຾ຓຌໃ ດເໃູຌຖະຈຍັນົາງ, ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາເຌ຾ຉຖໃ ະຈາໄຌຑຍ຺ທາໃ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ກຸ ຈາໄຌດໃເູ ຌຖະຈຍັນົາງ ຓຑີຼຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຈາໄຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັທຆິ າຘະຽຑາະ ຋ໃີດເໃູຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ, ຘທໃ ຌຏຌ຺ກາຌຎຼຍ຋ຼຍ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ເຌຓະນາທິ຋ະງາແຖ຾ນໃຄຆາຈ຅າ ຾ຌກຉາຓຘທໃ ຌຍຸກ຃ຌ຺ຑຍ຺ທາໃ ຍຸກ຃ະຖາກບຌເຌ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ຋ໃີຓຽີຑຈ, ຖະຈຍັກາຌຘຶກຘາ, ໜທໃ ງຄາຌຘຄັກຈັ ຾ຖະ ຖາງແຈຉໄໃ ຽຈບືຌ ຂບຄ຃ບຍ຃ທ຺ຉາໃ ຄກຌັ ຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຍໃ ຾ຉກຉາໃ ຄ຋າຄຘະຊຉິ ິເຌຖະຈຍັ຃ທາຓ ຘາ ຃ຌັນົາງກທາໃ 0,05 ຘໃທຌຍຸກ຃ະຖາກບຌເຌຓະນາທິ຋ະງາແຖ຾ນໃຄຆາຈ຋ໃີຓບີາງຸ, ຎະຽຑຈ ຑະຌກັຄາຌ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ກາຌເຌກາຌຽປັຈທຼກຉາໃ ຄກຌັ ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ

27 ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ຋າຄຘະຊຉິ ິເຌຖະຈຍັ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຉາໃ ກທາໃ 0.05. ບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຉບຍຘະໜບຄ຋ຶຌ, ຋ກັຘະຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຃ບຍ຃ທ຺ ຍໃ ບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກ, ຘທໃ ຌຈາໄຌ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄ຾ຓຌໃ ຽຄບືຌແຂຍໃ ຑຼຄຑ ຾ຖະ ຋ຶຌຓ຅ີາ ກຈັ. ຈາໄຌທ຋ິ ີກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ຘະ຾ນທຄນາ຋ຶຌ຅າກກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຾ຖະ ໝ຃ໃູ ູໃ ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ຐືກ຋ກັຘະຈາໄຌຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຘທໃ ຌຈາໄຌ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄ຾ຓຌໃ ຑະງາງາຓຘາໄຄຏຌ຺ຄາຌເນນໄ ົາງຂຌຶໄ ຉໃຓື ຽຑໃືບ຅ະແຈປໄ ຍັ຿ບກາຈ຃ຈັຽຖືບກຽຂ຺ໄາປທໃ ຓກາຌປຼຌ຋ິຈຘະຈີ ກາຌຽຓບືຄ (຋ບຄ຅ຌັ ຘີຆຓ຺ຑ, ູ 2014). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄຘະຊາຍຌັທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ ຿ຈງ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ເຌກາຌຘຶກຘາ຾ຓຌໃ : 1) ຘຶ ສາຘະຑາຍ ານພ ະນາຍຸກ຃ະຖາກບຌມ ສະ າບນ ະຍາສາ ສ ຠ າ , 2) ຘຶກຘາ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌມ ຘະ ຊາຍຌັທ຋ະິ ງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ ຾ຖະ 3) ຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຘະ ຊາຍຌັທິ຋ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺຾ນໃຄຆາຈ ຾ຖະ ເຌ຃ຄັໄຌີໄ຾ຓຌໃ ເຆທໄ ິ຋ີກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ ຿ຈງ ບາແຘທິ຋ີກາຌຘາ ນົທຈ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌຂບຄຑະຌກັຄາຌ ຘະຊາຍຌັທິ຋ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺຾ນໃຄຆາຈ຅າ ຌທຌ 124 ຋ໃາຌ, ຋ໃີແຈ຅ໄ າກກາຌຘຸຓໃ ກຸຓໃ ຉທ຺ດໃາຄຈທໄ ງຘຈູ ຂບຄ຋ໃາຌ ຋າ຿ຕ ດາຓາຽຌ ຾ຖະ ຌາ ເຆທໄ ິ຋ີກາຌທິຽ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຋າຄ຃ບຓຑິທຽຉີຽຂ຺ໄາຆທໃ ງ, ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຘະຑາຍຖທຓຂບຄກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌແຖງະຏາໃ ຌຓາເຌຈາໄຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັທິຆາຘະຽຑາະ ຍຸກ຃ະຖາກບຌແຈໄ ປຍັ຾ນົຄໃ ຋ຶຌ຅າກກະຆທຄ຾ຍຍຽຉັຓຘທໃ ຌຓີ24.19 ຘທໃ ຌປບໄ ງ ຂບຄ຅າ ຌທຌ 124 ຃ຌ຺, ຽຆໃຄິຽນັຌທາໃ ງຄັຍໃ ຘຄູ ຾ຖະ ເຆ຋ໄ ຶຌຉຌ຺ຽບຄຽຉັຓ຅າ ຌທຌ 18.55 ຘທໃ ຌປບງ ຾ຖະ ໄ ຘທໃ ຌນົາງ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຈາ ຽຌຌີກາຌຈທໄ ງຉຌ຺ຽບຄເຌກາຌແຎຘຶກຘາຉໃ ກທຓຽຊຄິ 62.90 ຘທໃ ຌປບໄ ງ. ຈາໄຌກາຌງກ຺ ຖະຈຍັ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄຽນັຌທາໃ : ກາຌຓ຃ີທາຓປຈູໄ າໄຌ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓ຅າ ຽຎັຌຉໃ ໜາໄ຋ໃີປຍັຏິຈຆບຍຽຊຄິ 88.70 ຘທໃ ຌປບໄ ງ, ຾ຉຏໃ ຋ໄູໃີຽ຃ີງແຎງກ຺ຖະຈຍັ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄ຾ຓຌໃ ຓຑີຼຄ 20.97 ຘທໃ ຌປບໄ ງ, ຈາໄຌຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈຑຍ຺ທາໃ ຘທໃ ຌນົາງ຾ຓຌໃ ຘຶກຘາຉໃ ຾ຓຌໃ ຑາຘາບຄັກຈິ ຾ຉໃ ຓ຅ີາ ຌທຌຑຼຄ 46.77 ຘໃທຌປບໄ ງຽ຋ໃ຺າຌຌັໄ ຋ໃີແຈແໄ ຎງກ຺ຖະຈຍັ. ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຂ ໄຓຌູ ຂາໃ ທຘາຌຑຍ຺ທາໃ 95.97 ຘທໃ ຌປບໄ ງຽນັຌທາໃ ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຓີ຃ີທາຓ຅າ ຽຎັຌ຋ໃີຘຈຸ ຾ຉແໃ ຖງະຏາໃ ຌ ຓາງຄັຍໃ ແຈປໄ ຍັກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ນົືຘໃຄ຺ແຎຘຶກຘາຉໃ ນົາງ ຓຑີຼຄຍາຄຘທໃ ຌ຋ໃີງາຈ຾ງໃຄ຋ຶຌແຎຽບຄ ຾ຖະ ຘາ ຖຍັຈາໄຌກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ຘທໃ ຌນົາງຽນັຌທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌແຈຽໄຂ຺ໄາປທໃ ຓຐຶກບຍ຺ປຓ຺ກາຌຽຎັຌ ຏຌໄູ າ 34.70 ຘທໃ ຌປບໄ ງ, ກາຌຽຄຌິກາຌຍຌັຆີ25.81 ຘທໃ ຌປບໄ ງ ຾ຖະ ກາຌທາຄ຾ຏຌ ຾ຖະ ກາຌ ຎະຽຓຌີຏຌ຺ ຾ຓຌໃ 21.18 ຘໃທຌປບໄ ງ. ຃ທາຓຉໄບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຿ຈງຖທຓ຾ຓຌໃ ດໃເູ ຌຖະຈຍັຘຄູ ຋ໃີຘຈຸ ( X = 3.88 ຾ຖະ S.D = 0.75) ຾ຖະ ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາຽຍໃິຄ ຾ຉຖໃ ະຈາໄຌຑຍ຺ທາໃ ຽກບືຍ຋ກຸ ຈາໄຌ຾ຓຌໃ ດໃເູ ຌຖະຈຍັຘຄູ ຋ໃີຘຈຸ ຃ື: ຈາໄຌທຆິ າຘະຽຑາະ ( X = 4.01 ຾ຖະ S.D = 0.70), ຈາໄຌຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ( X = 4.49 ຾ຖະ S.D = 0.54), ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖ

28 ຆີ຾ຖະ ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌ ( X = 3.45 ຾ຖະ S.D = 1.11), ຈາໄຌກາຌຽຂ຺ໄາປທໃ ຓຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ( X = 4.27 ຾ຖະ S.D = 0.70), ຘທໃ ຌຈາໄຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັ຋ິຈຘະຈກີາຌຽຓບືຄ຾ຓຌໃ ດໃເູ ຌຖະຈຍັຘຄູ ( X = 3.19 ຾ຖະ S.D =0.69), ຘທໃ ຌ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຘະຊາຍຌັທ຋ະິ ງາຘາຈຘຄັ ຃ຓ຺຾ນໃຄຆາຈຑຍ຺ທາໃ : ຈາໄຌທິຆາຘະຽຑາະ, ຘະຊາຍຌັ຃ທຌຘະ຾ນທຄນາ຋ຶຌຽຑໃືບຘໃຄ຺ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ແຎງກ຺ຖະຈຍັເນໄນົາງຂຌຶໄ , ຍໃ ທາໃ ຅ະຽຎັຌ຋ຄັຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ, ຈາໄຌກາຌງກ຺ຖະຈຍັ຋ິຈ ຘະຈີກາຌຽຓບືຄ, ກາຌ຃ຈັຽຖືບກຍຸກ຃ະຖາກບຌແຎປຼຌ຋ິຈຘະຈີກາຌຽຓບືຄ຃ທຌຽຍໃິຄຏຌ຺ ຄາຌ ຖະບຼຈຽຎັຌຉທ຺ຆທີໄ ຈັ, ຈາໄຌຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ ຘະຊາຍຌັ຃ທຌຘະ຾ນທຄນາ຋ຶຌຽຑໃືບເນຍໄ ກຸ ຃ະຖາ ກບຌແຈແໄຎງກ຺ຖະຈຍັຑາຘາຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ, ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຂາໃ ທຘາຌ ຘະຊາຍຌັ຃ທຌຓີ ກາຌ຅ຈັກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌເນຑໄ ະຌກັຄາຌ຋ກຸ ໂຎີ຾ຖະ ຈາໄຌ ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺, ຘະຊາຍຌັ຃ທຌຓກີາຌ຅ຈັຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ນົືຘ າຓະຌາທຼກຄາຌຘະຽຑາະຈາໄຌເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ (ຘຸຈເ຅ ຑຓ຺ຓະ຅ຌັ, 2015). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູບຄ຺ກາຌແບງະກາຌຎະຆາຆຌ຺ຘູຄຘຈຸ , ຓີ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບຘຶກຘາຘະຑາຍກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄບຄ຺ກາຌແບງະກາຌຎະຆາຆຌ຺ຘຄູ ຘຈຸ ເຌແຖງະຏາໃ ຌຓາ, ຘຶກຘາ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຾ຖະ ຘໃິຄ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັຉໃ ກາຌຎະຉິຍຈັໜໄາ຋ໃີທຼກຄາຌ, ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ເຆ຾ໄ ຍຍຘບຍຊາຓຽຎັຌຽ຃ໃືບຄຓື ເຌກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຽປັຈກາຌທິຽ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຿ຈງຌາ ເຆ຿ໄຎຕ຾ກຕຓ຋າຄ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຏຌ຺ຂບຄກາຌຘຶກ ຘາຑຍ຺ທາໃ ເຌຑາຖະກຈິຎໃຼຌ຾ຎຄເໝຂໃ ບຄຑກັຽປ຺າຏໃາຌຓາ, ຋ກຸ ກາຌນຌັຎໃຼຌ, ຋ກຸ ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ຾ຖະ ຍາຄຈາໄຌ຋ໃີຍໃ ຍຌັຖຏຸ ຌ຺ຘາ ຽຖັຈຖທໄ ຌ຾ຉຂໃ ຌຶໄ ກຍັຎຈັແ຅຃ຌ຺, ຃ຌ຺຾ຓຌໃ ບຈັຉະຑາຍ, ຾ຓຌໃ ກາ ຖຄັຈຌັ, ຾ຓຌໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຾ຓຌໃ ກາ ຖຄັ຾ປຄຘາໄຄຘາຑຈັ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ຑະຌກັຄາຌ-ຍຸກ຃ະຖາກບຌ຋ໃີຽຎັຌຏໄ຅ູ ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັ຾ຌທ຋າຄຂບຄຑກັ ຽຂ຺ໄາຘູໃຑາກຎະຉິຍຈັຉທ຺຅ຄິ. ຘະຌຌັໄ, ຅ໃຄຶຽທ຺ໄາແຈທໄ າໃ ຑະຌກັຄາຌຽຎັຌຍຌັນາກກ຺ຂບຄ຋ກຸ ທຼກຄາຌ, ຽຎັຌຏຉໄູ ຈັຘິຌຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ນົືຎະ ຖາແຆຂບຄທຼກຄາຌ. ຈໃຄັຌຌັໄ, ເຌກບຄຎະຆຸຓເນງຂໃ ບຄຑກັ຾ຉຖໃ ະ຃ຄັໄ຾ຓຌໃ ແຈເໄນໄ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄເຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຑະຌກັຄາຌ ຽຆໃັຌ ເຌກບຄຎະຆຸຓເນງ຃ໃ ຄັໄ຋ີIX ຂບຄຑກັແຈທໄ າຄໜາໄ຋ໃີຖທຓ ຾ຖະ ຘາໄຄ ຍາຈກາໄທ 4 ຍກຸ ຋ະຖຸ ໜໃຶຄເຌຍາຈກາໄທຈໃຄັກາໃ ທ຾ຓຌໃ ແຈກໄ າ ຌຈ຺ທາໃ ຉບໄ ຄຍກຸ ຋ະຖດຸ ໃາຄ຾ຂຄ຾ປຄຈາໄຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ຿ຈງຘະຽຑາະຈາໄຌກາຌກໃຘ າໄຄ ຾ຖະ ຍາ ຖຄຸ ງກ຺ຖະຈຍັເຌຈາໄຌ ຉາໃ ຄໂຂບຄຑະຌກັຄາຌເນໄຘຓ຺຃ກູໃ ຍັ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ ຄກາຌຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາເຌຘຄັ຃ຓ຺ຎຈັ຅ຍຸ ຌັ (ຍຌຸ ແ຋ ຎຌັ຾ກທໄ, 2011). ກາຌຘຶກຘານທ຺ຂ ໄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌຂບຄຑະຌກັຄາຌກທຈກາ ຉໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທຆິ າກາຌຂບຄ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃູບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ ຎະກບຍຓີ3 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺: ຘຶກຘາ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌຉໃ ກຍັ

29 ກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌເຌແຖງະຏໃາຌຓາ, ຘຶກຘາຍຌັນາຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ ຾ຖະ ຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ ເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃູ ບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ, ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຿ຈງກຸຓໃ ຉທ຺ດໃາຄເຌ ກາຌຘຶກຘາ຋າຄຎະຖິຓາຌ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຅າ ຌທຌ 167 ຃ຌ຺, ຘທໃ ຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຅າ ຌທຌ 15 ຋ໃາຌ. ຘາ ຖຍັກາຌທິຽ຃າະ຋າຄຎະຖິຓາຌ຾ຓຌໃ ຌາ ເຆ຿ໄຎຕ຾ກຕຓ ຋າຄ຃ບຓຑິທຽຉີຘາ ຽຖັຈປຍູ , ຘທໃ ຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍ຾ຓຌໃ ຌາ ເຆກໄ າຌທິຽ຃າະ຾ຍຍຽຌບືໄ ເຌ (Content analysis), ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌ ຂບຄຑະຌກັຄາຌກທຈກາ ຉໃ ກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍຸກ຃ະຖາ ກບຌດໃູບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌເຌແຖງະຏໃາຌຓາຑຍ຺ທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃບູ ຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌເຌແຖງະຏໃາຌຓາ຿ຈງຑາຍຖທຓ ຾ຓຌໃ ດໃູເຌຖະຈຍັນົາງ ( 4.00, S.D = 0.67), ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາ຾ຉຖໃ ະຈາໄຌຽນັຌທາໃ ຋ກຸ ຈາໄຌ຾ຓຌໃ ດໃເູ ຌຖະຈຍັນົາງ຃ື: ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌຉໃ ຈາໄຌທຼກຄາຌກທຈກາຑກັ-ກທຈກາຖຈັ ຾ຖະ ກາຌ຾ກແໄຂ຃າ ປບໄ ຄຒໄບຄ-ປບໄ ຄ຋ກຸ ( 4.14, S.D = 0.62), ຈາໄຌທຼກຄາຌຘືຍຘທຌ-ຘບຍຘທຌ ( 3.64 S.D = 0.78) ຾ຖະ ຈາໄຌ ທຼກຄາຌຉາໄຌກາຌຘ ໄຖາຈຍຄັນົທຄ ( 4.22, S.D = 0.67). ຍຌັນາຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌ ດໃູບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ ຑຍ຺ທາໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທຆິ າກາຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃບູ ຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓ ຘາ ຃ຌັນົາງ, ຾ຉໃກ ຑຍ຺ຍຌັນານົາງ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຄຍ຺ຎະຓາຌເຌກາຌ຅ຈັຐຶກບຍ຺ປຓ຺ຓ຅ີາ ກຈັ ຾ຖະ ຘະຑາຍຂາຈ຾຃ຌທ຋ິ ະງາກບຌ຋ໃີຓຎີະຘຍ຺ກາຌຘຄູ ເຌກາຌຊາໃ ງ຋ບຈ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ ເນໄ຾ກຍໃ ຸກ຃ະຖາກບຌເຌບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ, ຽປັຈເນໄຂະຍທຌກາຌຈໃຄັກາໃ ທຍໃ ຘາຓາຈຂຍັ ຽ຃ໃບືຌແຈດໄ າໃ ຄຎກ຺ກະຉິ-ຉໃ ຽຌໃບືຄ, ຓກີາຌ຅ຈັຂຌຶໄ ຍາຄຎີຽ຋ໃ຺າຌຌັໄ. ຾ຌທ຋າຄກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ ເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຈາໄຌທິຆາກາຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃູບຄ຺ກາຌ ກທຈກາຖຈັຊະຍາຌຑຍ຺ທາໃ ບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ຾ຓຌໃ ຌາ ເຆທໄ ຋ິ ີກາຌຆບກນາ຾ນົຄໃ ຋ຶຌຽຑໃີຓຽຉີຓ ຅າກຑາງຌບກຽຑໃືບ຅ຈັຘຌັຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຿ຈງຘະຽຑາະເຌຎີ຋ໃີຓຄີຍ຺ຎະຓາຌ ຑາງເຌ຅າ ກຈັ, ຑບໄ ຓຈຼທກຌັຌຌັໄກຘ ຌັນາທິ຋ະງາກບຌ຋ໃີຓ຃ີທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈ຅າກ຋ຄັຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈຽຑໃືບຓາຐຶກບຍ຺ປຓ຺ເນໄຍຸກ຃ະຖາກບຌຂບຄບຄ຺ກາຌກທຈກາຖຈັຊະຍາຌ (ຎະ຋ຸຓ ຑບຌ ຾ຘຄຈາຖາ, 2020).

30 3.2 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດຉໃູ າໃ ຄຎະຽ຋ຈ ກາຌຘຶກຘາ ຽຖໃືບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ເຌບຄ຺ກບຌຍ ຖິຘຈັຘະນງາຓ ບາຆາຕິ ຽ຋ກ຿ຍກຖາຘ ຅າ ກຈັ. ຍຠ຅ ຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບຘຶກຘາຎຈັແ຅຋ໃີຓຏີຌ຺ຉໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌ ຓະຌຈຸ ເຌບຄ຺ກບຌຍ ຖິຘຈັຘະນງາຓ ບາຆາຕິຽ຋ກ຿ຍກຖາຘ ຅າ ກຈັ. ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌຽີໄຎັຌກາຌຘຶກ ຘາປຍູ ຾ຍຍ຋າຄຎະຖິຓາຌ, ຎະຆາກບຌ຋ໃີເຆກໄ າຌຘຶກຘາເຌ຃ຄັໄຌິີໄແຈ຾ໄ ກຑໃ ະຌກັຄາຌເຌຍ ຖິຘຈັ ຘະນງາຓ ບາຆາຕິຽ຋ກ຿ຍກຖາຘ ຅າ ກຈັ ຓ຅ີາ ຌທຌ຋ຄັໝຈ຺ 210 ຃ຌ຺ຽຂ຺ໄາເຌກາຌຘຶກຘາ. ຽ຃ໃືບຄຓີ ກາຌທແິ຅຃ຄັໄຌເີໄຆ຾ໄ ຍຍຘບຍຊາຓ, ຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີແຈ຅ໄ າກກາຌຘຶກຘາຓາທຽິ຃າະ ຿ຈງເຆ຃ໄ າໃ ຃ທາຓຊໃີ຾ຖະ ຘທໃ ຌປບໄ ງຎະກບຍ຃າ ຍຌັງາງ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ບຄ຺ກບຌ຿ຈງຖທຓຂບຄຍ ຖິຘຈັຘະນງາຓ ບາຆາຕິຽ຋ກ຿ຍກຖາຘ ຅າ ກຈັ ຓຖີກັຘະຌະຎະຘຌຎະ ຺ ຘາຌຖະນທາໃ ຄບຄ຺ກບຌ຋ໃີຓຄຸໄຽຌັຌໄ ບາ ຌາຈກຍັ ບຄ຺ກບຌ຋ໃີຓຄຸໄຽຌັຌໄ ຘະໜຍັຘະໜຌູ ຿ຈງຓຖີກັຘະຌະຂບຄຑາທະ຃ທາຓຽຎັຌຏຌໄູ າ ຋ໃີຍ ຖິນາຌຌາ ໄເຆ຾ໄ ຍຍ ຑາທະຏຌໄູ າ ຏະຽຈັຈ ກາຌ, ຅າກຖກັຘະຌະຂບຄບຄ຺ກາຌເນຘໄ າຓາຈຘະນົ ຍແຈຽໄຊຄິບຄ຺ກບຌ຋ໃີຓ຃ີທາຓ ຘາ ຽຖັຈເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຈຸ ແຈຈໄ ຄໃັຌ:ີໄ - ຓຖີກັຘະຌະ຿຃ຄຘາໄຄຂບຄກາຌຍ ຖິນາຌບຄ຺ກບຌເຌປຍູ ຾ຍຍກາຌຘະໜຍັຘະໜຌູ . - ຓກີາຌເຆຑໄ າທະຏຌໄູ າ ຾ຍຍຘະຊາຌະກາຌ - ຓກີາຌຎຍັຎຄຸ ບຄ຺ກບຌຽຂ຺ໄາຘຖູໃ ະຍຍ຺ຘາກຌ຺ - ຓກີາຌຑຈັ຋ະຌາ຃ຌຸ ຌະຑາຍຂບຄທຼກຄາຌ - ຓກີາຌຽຘີຓຘາໄຄຍຌັງາກາຈກາຌຽປັຈທຼກປທໃ ຓກຌັ - ຓກີາຌຑຈັ຋ະຌາກາຌປຼຌປຂູໄ ບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌເຌບຄ຺ກບຌ (ບ ຖະຓຈຸ ຘິຕຘິ ຕຸ າຄ, 2002) ກາຌຘຶກຘາຘະຑາຍຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌ ຓະຌຈຸ ເຌ຿ປຄປຼຌຓຈັ຋ະງຓ຺ຘຶກຘາ ຘຄັກຈັກຓ຺ຓຈັ຋ະງຓ຺ຘຶກຘາ຾ຂທຄຘຕຸ ິຌ ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ ທາໃ : ເຌ຿ປຄປຼຌຓຈັ຋ະງຓ຺ຘຶກຘາ ຓຘີະຑາຍຍຌັນາກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາຓະຌຸຈ຿ຈງຖທຓ ຾ຖະ ຋ກຸ ຈາໄຌດເໃູຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາຉາຓຘະຊາຌຌະຑາຍຉາ ຾ໜຄໃ ຑຍ຺ທາໃ ຋ຄັຐໃາງ ຍ ຖິນາຌ ຾ຖະ ຃ູຘບຌຉາໃ ຄໂກໃຽ ນັຌທາໃ ຓຘີະຑາຍຍຌັນາກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາຓະຌຈຸ ຿ຈງຖທຓ ຾ຖະ ຋ກຸ ຈາໄຌດເໃູຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ, ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາຉາຓຂະໜາຈ຿ປຄປຼຌຑຍ຺ທາໃ ຋ຄັ 3 ຂະໜາຈ ຓຘີະຑາຍຍຌັນາກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາຓະຌຈຸ ຿ຈງຖທຓ ຾ຖະ ຋ກຸ ຈາໄຌດໃູເຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ. ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌກຈິ ຅ະກາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາຓະຌຈຸ ຂບຄ຿ປຄປຼຌຓຈັ຋ະງຓ຺ຘຶກຘາ ຘຄັກຈັ ກຓ຺ຓຈັ຋ະງຓ຺ຘຶກຘາ ຾ຂທຄ ຘຕຸ ຌິ ຋ ຑຍ຺ທາໃ ຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຿ຈງຑາຍຖທຓ ຾ຖະ ຋ກຸ ຈາໄຌດໃູ

31 ເຌຖະຈຍັຈນີົາງ ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາຉາຓຘະຊາຌຌະຑາຍຉາ ຾ໜຄໃ ຑຍ຺ທາໃ ຋ຄັຐາໃ ງຍ ຖິນາຌ ຾ຖະ ຃຃ູ ູ ຘບຌຉາໃ ຄໂຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌກຈິ ຅ະກາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາກາຌຑຈັ຋ະຌາຆຍັຑະງາກບຌຓະຌຸຈ ຿ຈງ ຑາຍຖທຓ ຾ຖະ ຋ກຸ ຈາໄຌດເໃູຌຖະຈຍັຈນີົາງ (຅າ ຖບຄ ຆູຽຆຈີ, 1999). ກາຌຘຶກຘາ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌບຄ຺ກບຌຎກ຺຃ບຄຘາຌ ຋ໄບຄຊໃຌິ ເຌຽຂຈ຾ຂທຄຖະງບຄ ຓະນາທິ຋ະງາແຖຂບຌ຾ກຌໃ (ຎະຽ຋ຈແ຋). ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຘຶກຘາຖະ ຈຍັ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ 4 ຈາໄຌ຃ື: ຈາໄຌ຃ທາຓປ,ູໄ ຋ກັຘະ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌໜາໄ ຋ໃີ, ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ,ີ ຈາໄຌຑາຘາບຄັກຈິ , ຈາໄຌຍກຸ ຃ະຖິກະຑາຍ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ເຌຑາຍ ຖທຓຍຸກ຃ະຖາກບຌ ບຄ຺ກບຌຎກ຺຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ເຌຽຂຈ຾ຂທຄຖະງບຄ ຘທໃ ຌເນງຓໃ ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌ ເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຖຼຄຉາຓຖາ ຈຍັ຃ື: ຈາໄຌ຃ທາຓປູໄ຾ຖະ ຋ກັຘະ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌໜໄາ຋ໃີ 59.50% ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ56.87%, ຈາໄຌຍກຸ ຃ະຖິກະຑາຍ 41.43% ຾ຖະ ຈາໄຌ ຑາຘາບຄັກຈິ 38.98% ຿ຈງຉບໄ ຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຈທໄ ງທິ຋ີກາຌຐືກບຍ຺ປຓ຺ນົາງ຋ໃີຘຈຸ , ປບຄຖຄ຺ຓາ ຾ຓຌໃ ກາຌ຋ຈັຘະຌະຘຶກຘາ ຾ຖະ ກາຌຘຶກຘາຉໃ . ຘະຊາຍຌັຉບໄ ຄຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌຽຎັຌ ໜທໃ ງຄາຌ຋ໃີປຍັຏິຈຆບຍ຿຃ຄກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ຾ຖະ ຑຈັ຋ະຌານົາງ຋ໃີຘຈຸ ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ບຄ຺ກບຌ ຎກ຺຃ບຄ຋ໄບຄຊິໃ ໃຌ ຾ຖະ ຘະຊາຍຌັກາຌຘຶກຘາ ຋ໃີຓ຃ີທາຓຑບໄ ຓ. ຘາ ຖຍັກາຌຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓຘາຓາຈ ຓາຌາ ເຆເໄຌກາຌຍ ຖິນາຌຄາຌຂບຄບຄ຺ກບຌຎກ຺຃ບຄ຋ໄບຄຊໃຌິ ຌຌັໄຑຍ຺ທາໃ ຍກຸ ຃າຖະກບຌຘທໃ ຌນົາງ ຽນັຌຈີຽຎັຌຽບກະຑາຍຌາ . ຈໃຄັຌຌັໄ ບຄ຺ກບຌຎກ຺຃ບຄ຋ໄບຄຊໃິຌ຃ທຌຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຖະຍຼຍຓາຌາ ເຆເໄຌກາຌຍ ຖິນາຌທຼກຄາຌດໃາຄຽບ຺າ຅ຄິຽບ຺າ຅ຄັ ເນໄຽຎັຌປຍູ ຎະ຋າ ຿ຈງຘະຽຑາະ ຾ຓຌໃ ເຌຈາໄຌກາຌຍ ຖິນາຌຄາຌຍກຸ ຃າຖະກບຌ, ຃ທຌກາ ຌຈ຺ຌະ຿ງຍາງກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃າຖະ ກບຌຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຉ ຋ຄັເຌແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທ. ຋າຄຌີໄກໃຽ ຑໃືບຽປັຈເນໄຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ, ກາຌ຅ຈັຘຌັຄຍ຺ຎະຓາຌເນໄຑຼຄຑ ຾ຖະ ຘະໜຍັຘະໜຌູ ເນຍໄ ກຸ ຃ະຖາກບຌແຈປໄ ຍັກາຌ ຑຈັ຋ະຌາດາໃ ຄຽຎັຌຖະຍຍ຺ ຾ຖະ ຉໃ ຽຌໃບືຄ ຽຑໃືບຽຎັຌກາຌຽຑໃີຓ຃ຌຸ ຌະຑາຍເນຍໄ ກຸ ຃ະຖາກບຌຌາ ແຎຘູໃ ກາຌຽປັຈທຼກເນຓໄ ຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຿ຈງຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັຌະ຿ງຍາງ ຂບຄບຄ຺ກບຌຎກ຺຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ (ປຸຄໃ ຌະຑາ ຾຅ທໄປຸຄໃ ຽປບືຄ, 2000). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ກຖ ະຌຘີຶກຘາ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຂບຄຓະນາທິ຋ະງາແຖ ບຍຸ ຌ຺ຕາຈຆະຌີ຿ຈງຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺຾ຓຌໃ ຘຶກຘາຘະຑາຍຂບຄກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ຘຶກຘາ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຾ຖະ ຘຶກຘາ ຃ທາຓຘາ ຑຌັຖະນທາໃ ຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຂບຄຓະນາທິ຋ະງາແຖ, ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄຎະຖິຓາຌ ຿ຈງຓກີາຌ຾຅ກ

32 ຾ຍຍຘບຍຊາຓ ຘບຍຊາຓກຸຓໃ ຉທ຺ດາໃ ຄ຋ໃີຽຎັຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ ຅າ ຌທຌ 418 ຋ໃາຌ ຾ຖະ ຽປັຈກາຌທິຽ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຈທໄ ງ຿ຎຕ຾ກຕຓຘາ ຽຖັຈປຍູ ຋າຄ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຘະຑາຍກາຌຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌຂບຄຓະນາທິ຋ະງາແຖ ບຍຸ ຌ຺ຕາຆະ຋າຌີ຿ຈງຖທຓດໃູເຌ ຖະຈຍັຎາຌກາຄ, ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຾ຓຌໃ ດໃູເຌຖະຈຍັນົາງ, ຘທໃ ຌ ຃ທາຓຘາ ຑຌັຖະນທາໃ ຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຍກຸ ຃ະຖາ ກບຌຂບຄຓະນາທິ຋ະງາແຖ຾ຓຌໃ ດໃູເຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ ຊທືາໃ ງຄັຎະຉິຍຈັຍໃ ຋ຌັແຈຈໄ ີ຾ຖະ ຽນັຌ ທາໃ ຃ທາຓຘາ ຑຌັ຾ຓຌໃ ແຎເຌ຋ິຈ຋າຄຈຼທກຌັ (ຌທຌຖະບບຄ ບ຋ຸ າຓຌ຺ຉ, ິ 2015). ກາຌຘຶກຘາກຼໃ ທກຍັ຾ຌທ຋າຄຑຈັ຋ະຌາຍຸກ຃ະຖາກບຌຘາງຘະໜຍັຘະໜຸຌຂບຄຓະນາ ທ຋ິ ະງາແຖຕາຆະຓຄ຺຃ຌ຺ຖຈັຉະຌະ຿ກຘິຌ ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບຘຶກຘາຘະຑາຍຍຌັນາ, ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຘກັກາງະຑາຍຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌຘາງຘະໜຍັຘະໜຌຸ ຂບຄ ຓະນາທິ຋ະງາແຖຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຕາຆະຓຄ຺຃ຌ຺ຖຈັຉະຌະ຿ກຘິຌ ຿ຈງຌາ ເຆຂໄ ບຍຽຂຈຑຈັ຋ະຌາ຾ຌທ ຃ິຈຂບຄ Nadler ເຌ 3 ຈາໄຌແຈ຾ໄ ກໃ ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺, ກາຌຘຶກຘາ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ, ຽຎັຌ ກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຘຓ຺ຎະຘາຌ (Mixed Method Research), ຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ ຿ຈງ ກາຌຌາ ເຆ຾ໄ ຍຍຘບຍຊາຓກຸຓໃ ຉທ຺ດໃາຄ຾ຓຌໃ ຍຸກ຃ະຖາກບຌຂບຄຓະນາທິ຋ະງາແຖ, ຽຆໃິຄຓກີຸຓໃ ຉທ຺ດາໃ ຄ຅າ ຌທຌ 226 ຋າໃ ຌ ຾ຖະ ຘາ ຑາຈຽ຅າະຽຖິກກຸຓໃ ຍກຸ ຃ຌ຺ຘາ ຃ຌັຂບຄຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ, ຽປັຈ ກາຌທິຽ຃າະຂ ໄຓຌູ ຋າຄ຃ບຓຑິທຽຉິີ຾ຖະ ກາຌທິຽ຃າະຽຌືໄບເຌ, ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຘະຑາຍ ຍຌັນາເຌກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຈາໄຌກາຌຘຶກຘາຓຍີຌັນາ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຉບໄ ຄກາຌນົາງ຋ໃີຘຈຸ , ປບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓຌໃ ກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ ຾ຖະ ຈາໄຌ຋ໃີຓຍີຌັນາ ຾ຖະ ຉບໄ ຄກາຌນົາງ຋ໃີຘຈຸ ຾ຓຌໃ ຈາໄຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ, ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑັຈ຋ະຌາຘັກກາງະຑາຍຍຸກ຃ະຖາກບຌຘາງຘະໜັຍຘະໜຸຌ ຂບຄ ຓະນາທິ຋ະງາແຖຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຕາຆະຓຄ຺຃ຌ຺ຖຈັຉະຌະ຿ກຘິຌຓ຃ີື: ຈາໄຌກາຌຘຶກຘາ຾ຓຌໃ ຑາຘາ ບຄັກຈິຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ຈາໄຌກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺຾ຓຌໃ ຌາ ຏຌ຺ ຂບຄກາຌຐຶກບຍ຺ປຓ຺ແຎຌາ ເຆຉໄ ທ຺຅ຄິ ຾ຖະ ຈາໄຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຓຌໃ ກາຌ຅ຈັນາ຃ຓູໃ ກືາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ ຾ຖະ ເຆຖໄ ະຍຍ຺ຽບືໄບງບາໄງຖຼໄຄ ເຌກາຌຘບຌຄາຌ ນົືຆທໃ ງຉຈັຘິຌເ຅ເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາ຋ໃີປຍັຏິຈຆບຍ (຅າຕຽຸ ຌຈ ຽກືໄບຑກັ, 2016). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌເຌກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຂບຄ຃ະຌະຘິຖະຎະຘາຈ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ ຘຄ຺ຂຕາຌະ຃ະຕຌິ ຎະຽ຋ຈແ຋ ຿ຈງ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ເຌກາຌ ຘຶກຘາ຾ຓຌໃ ຘຶກຘາ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ ເຌກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຂບຄ ຃ະຌະຘິຖະຎະຘາຈ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ ຘຄ຺ຂຕາຌະ຃ະຕຌິ ຾ຖະ ຘຶກຘາຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະຂບຄຍກຸ ຃ະຖາ

33 ກບຌຉໃ ກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຂບຄ຃ະຌະຘິຖະຎະຘາຈ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ ຘຄ຺ຂຕາຌະ ຃ະຕິຌ, ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄຎະຖິຓາຌ, ຿ຈງກຸໃຓຉທ຺ດໃາຄ຾ຓຌໃ ຅າ ຌທຌຍຸກ຃ະຖາກບຌຂບຄ ຓະນາທິ຋ະງາແຖຘຄ຺ຂຕາຌະ຃ະຕິຌ ຾ຖະ ຽປັຈກາຌທິຽ຃າະຂ ໄຓຌູ ຿ຈງ຿ຎຕ຾ກຕຓຘາ ຽຖັຈປຍູ ຋າຄ ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຓ຃ີທາຓ຃ິຈຽນັຌຉໃ ກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌຍຸກ຃ະຖາ ຃າກບຌ຿ຈງຖທຓດເໃູຌຖະຈຍັນົາງ ຽຓໃບືຑິ຅າຖະຌາຽຎັຌຖາງຂ ຑໄ ຍ຺ທາໃ ກາຌຖາງຄາຌ, ກາຌທາຄ຾ຏຌ , ກາຌ຅ຈັກາຌຄຍ຺ຎະຓາຌ ຾ຖະ ກາຌຎະຘາຌຄາຌດໃເູ ຌຖະຈຍັນົາງ ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິນາຌຄາຌຍກຸ ຃ະຖາກບຌ, ກາຌບາ ຌທງກາຌ ຾ຖະ ກາຌ຅ຈັກາຌບຄ຺ກບຌດໃເູຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ, ຏຌ຺ກາຌຎຼຍ຋ຼຍ ຖະນທາໃ ຄບາງຸ, ໜໃທງຄາຌຘຄັກຈັ ຾ຖະ ຽທຖາກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ ຽນັຌທາໃ ກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌບຄ຺ ກບຌ, ກາຌບາ ຌທງກາຌ ຾ຖະ ກາຌຎະຘາຌຄາຌ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ຋າຄຘະຊຉິ ິ຋ໃີຖະຈຍັ຃ທາຓຘາ ຃ຌັ຋ໃີ 0.01 ຾ຖະ ຂ ໄຘະຽໜີ຾ຌະຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌຉໃ ກາຌຍ ຖິນາຌຽນັຌທາໃ ຏໄຍູ ຖິນາຌ຃ທຌເຆຖໄ ະຍຼຍ ນົກັກາຌເຌກາຌຍ ຖິນາຌຄາຌ, ກາຌທາຄຌະ຿ງຍາງຏໃາຌ຃ທາຓຽນັຌຈ຅ີາກກາ ຓະກາຌຎະ຅າ ຃ະຌະ, ຓຖີະຍຍ຺ ຾ຖະ ກຌ຺ແກກາຌກທຈຘບຍກາຌຽປັຈທຼກ຋ກຸ ຂະຍທຌກາຌຽຑໃືບ຃ທາຓ຿ຎໃຄເຘ ຓກີາຌ຅ຈັ ທາຄທຼກຄາຌດໃາຄຽໝາະຘຓ຺ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າ , ເນໄ຃ທາຓຘາ ຃ຌັເຌກາຌຽຍໃິຄ຾ງຄ຋າຄຈາໄຌຘະນທຈັຈີ ກາຌ ຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ, ຓຖີະຍຍ຺ກາຌທຈັຎະຖິຓາຌທຼກຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ກຸ ກຸຓໃ , ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎະຽຓຌີກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌຽຂ຺ໄາເ຅ຖາງຖະບຼຈ ຾ຖະ ຎະຽຓຌີຄາຌເຌ຋າຄຈຼທ, ຍກຸ ຃ະຖາກບຌ຋ຸກໜໃທງຄາຌ຃ທຌຓຘີໃທຌປໃທຓຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ິຈຽນັຌ, ປໃທຓກຌັຉຈັຘິຌເ຅ ຾ຖະ ຘະ຋ໄບຌຍຌັນາຽຑໃືບຑຈັ຋ະຌາທຼກຄາຌເນໄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍກາ ຌຈ຺຾ຏຌກຌ຺ຖະງຸຈເຌກາຌຽຎັຌ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖຘທໃ ຌຑຓູ ຑິາກ ຽຑໃືບກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓຽຂ຺ໄາຘຎູໃ ະຆາ຃ຓ຺ບາຆຼຌ (ຽຂັຓຓະຌຈັ ຓາຈຘະທີ ທຈັ, 2008). 4. ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈິກາຌຘກຶຘາ ຅າກກາຌຘຶກຘາ຋ຍ຺຋ທຌ຾ຌທ຃ຈິ , ຋ິຈຘະຈ,ີ ຌຉິ ິກາ , ຈາ ຖຈັ ຾ຖະ ຍຈ຺຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ເຌ຃ຄັໄຌ,ີໄ ຏຘໄູ ຶກຘາກຽ ນັຌທາໃ ຓນີົາງຎະຽຈັຌ຅າກ຾ຌທ຃ິຈ, ຋ິຈຘະຈ,ີ ຌຉິ ິກາ , ຈາ ຖຈັ ຾ຖະ ຍຈ຺຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄຂບຄຌກັທຆິ າກາຌ ຾ຉກໃ ງ ຄັຍໃ ຋ຌັກຼໃ ທຂບໄ ຄ຿ຈງກຄ຺຋ຄັໝຈ຺ ຾ຖະ ຘທໃ ຌນົາງ຅ະຽນັຌ ທາໃ ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ, ຾ຉກໃ າຌຘຶກຘາຂບຄຂາໄຑະຽ຅຺ໄາ຾ຓຌໃ ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍ຃ຌຸ ຌະຑາຍ. ຘະຌຌັໄ, ຍຈ຺຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຓາທາຄຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກາຌ ຘຶກຘາຈຄໃັຌ:ີໄ

34 5. ຃ທາຓໝາງຂບຄ຃າ ຘຍັຘະຽຑາະ຋ໃີຌາ ເຆເໄຌກາຌຘກຶຘາ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ໝາງຽຊຄິ ຘໃິຄ຋ໃີຓະຌຈຸ ຑຈັ຋ະຌາຂຶໄຌ ຽຑໃືບຆທໃ ງເຌກາຌຽປັຈທຼກຄາຌ ນົື຾ກໄ ຍຌັນາຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ ບຎຸ ະກບຌ, ຽ຃ໃຶືບຄຓ, ື ຽ຃ໃືບຄ຅ກັ, ທຈັຊຸ ນົືຖທຓ຋ຄັ຋ໃີຍໃ ແຈຽໄຎັຌຘໃິຄຂບຄ຋ໃີ຅ຍັ ຉບໄ ຄແຈ຋ໄໃີຽຎັຌຽ຃ໃບືຄ຋ຌັຘະແໝ ຖທຓ຋ຄັຂະຍທຌກາຌຎະຈຈິຉາໃ ຄໂ. ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີໝາງຽຊຄິ ກາຌຌາ ເຆຽໄ຃ໃືບຄ຋ຌັຘະແໝຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດໃຘູ ະຑາ ຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ຿ຉຽບຄເຌກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌ, ກາຌຽຑໃີຓ຋ກັ ຘະ຃ທາຓປ,ູໄ ຃ທາຓຘາຓາຈຉາໃ ຄໂ຃ືຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຃ບຓຑິທຽຉີ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ. ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍຸກ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ 1) ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຉຌ຺ຽບຄ - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີ - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿ີ຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ - ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ 2) ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ - ຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ - ຍຌັນາຈາຌໄ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ - ຍຌັນາຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ 3) ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ ຽບຄ - ຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ - ຍຌັນາຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ - ຍຌັນາຈາໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃຘືາຌ

35 ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີໝາງຽຊຄິ ຽ຃ໃືບຄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຋ີໃີຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄຘະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄຌາ ເຆຽໄຂ຺ໄາເຌກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌ ຾ຖະ ຽຑໃີຓ຋ກັຘະ຃ທາຓປຉູໄ າໃ ຄໂ ຖທຓຽຊຄິ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄເຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂ ຽຆໃັຌ ເຆເໄຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ນາຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີຌາ ເຆເໄຌກາຌຎະຉິຍຈັທຼກ ຄາຌຽຎັຌຉຌ຺ໄ. ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿ີ຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ໝາງຽຊຄິ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຋ີໃີເຆເໄຌກາຌຉິຈຉໃ ຘໃືຘາຌປຍັ/ຘໃຄ຺ຂ ໄ ຓຌູ ຅າກ຋ໃີແກໂຽຎັຌກາຌຘໃຄ຺ຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຖະນທາໃ ຄ຃ບຓຑິທຽຉີນົືຽ຃ໃບືຄຓ຋ືໃີດນໃູ າໃ ຄແກກຌັ, ຆໃຄຶ຅ະຆທໃ ງ ເນໄກາຌຽຏີງ຾ຏໃຂ ໄຓຌູ ຽຆໃັຌ ຌິຉິກາ , ຂ ໄຉກ຺ຖຄ຺, ຾຅ຄໄກາຌແຎງຄັຏໄເູ ຆເໄຌ຾ນົໃຄຉາໃ ຄໂຽຎັຌແຎດໃາຄ ຘະຈທກທບໃ ຄແທຊກືຉບໄ ຄ, ຃ຍ຺ຊທໄ ຌ ຾ຖະ ຋ຌັກາຌ ຆໃຄຶປຍູ ຾ຍຍຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີປຍັ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ບາຈ ຽຎັຌຉທ຺ຽຖກ, ຉທ຺ບກັຘບຌ, ຑາຍ ຾ຖະ ຘຼຄ. ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ ໝາງຽຊຄິ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຈີ຅ຉີ ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຑໃືບບາ ຌທງ ຃ທາຓຘະຈທກຉໃ ກາຌ຅ຈັກາຌ ກາຌຘໃືຘາຌ ນົືກາຌຂຌ຺ຘໃຄ຺, ກາຌຌາ ເຆໄ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິ຿ຑກຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຏາໃ ຌຖະຍຍ຺ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຂີບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຃ບຓຑິທຽຉີ ໝາງຽຊຄິ ຍຌັນາຉາໃ ຄໂ຋ໃີຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຑຍ຺ຑ ໄເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ ຽຆໃັຌ ຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ, ຍຌັນາຈາໄຌ຃ທາຓປເູໄຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ ຾ຖະ ຍຌັນາຈາໄຌ຋ກັຘະຂບຄກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆ.ີ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຿຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ໝາງຽຊຄິ ຂ ຅ໄ າ ກຈັ຋ໃີຽຎັຌບຸ ຎະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຋ໃີເຆເໄຌກາຌຉິຈຉໃ ຘໃືຘາຌປຍັ/ຘໃຄ຺ຂ ໄຓຌູ ຅າກ຋ໃີແກໂຽຎັຌກາຌຘໃຄ຺ ຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຖະນທາໃ ຄ຃ບຓຑິທຽຉີນົືຽ຃ໃືບຄຓ຋ືໃີດໃນູ າໃ ຄແກກຌັ, ຆໃຄຶ຅ະຆທໃ ງເນກໄ າຌຽຏີງ຾ຏຂໃ ຓໄ ຌູ ຽຆໃັຌ ຌຉິ ິກາ , ຂ ຉໄ ກ຺ຖຄ຺, ຾຅ຄໄກາຌແຎງຄັຏເໄູຆເໄຌ຾ນົຄໃ ຉາໃ ຄໂຽຎັຌແຎດໃາຄຘະຈທກທບໃ ຄແທຊກືຉບໄ ຄ, ຃ຍ຺ ຊທໄຌ ຾ຖະ ຋ຌັກາຌ ຆໃຄຶປຍູ ຾ຍຍຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີປຍັ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ບາຈຽຎັຌຉທ຺ຽຖກ, ຉທ຺ບກັຘບຌ, ຑາຍ ຾ຖະ ຘຼຄ. ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັ ເຌກາຌຌາ ເຆໄຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີກາຌຘໃືຘາຌ ໝາງຽຊິຄ ຂ ໄ຅າ ກຈັ຋ໃີຽຎັຌ ບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຈີ຅ີຉີ ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຑໃືບບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຉໃ ກາຌ ຅ຈັກາຌ ກາຌຘໃືຘາຌ ນົືກາຌຂຌ຺ຘໃຄ຺, ກາຌຌາ ເຆໄ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິ຿ຑກຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຏາໃ ຌຖະຍຍ຺ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຂີບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ.

36 ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ໝາງຽຊຄິ ຾ຌທ຋າຄຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຽຑໃືບຽປັຈເນທໄ ຼກຄາຌຓຎີະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຾ຖະ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍ. ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿຋ຖະ ີ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ໝາງຽຊຄິ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຾ກແໄຂຂ ຅ໄ າ ກຈັ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຋ີໃີເຆເໄຌກາຌຉິຈຉໃ ຘໃືຘາຌປຍັ/ຘໃຄ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຅າກ ຋ໃີແກໂຽຎັຌກາຌຘໃຄ຺ຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຖະນທາໃ ຄ຃ບຓຑິທຽຉີນົືຽ຃ໃບືຄຓ຋ືໃີດນໃູ າໃ ຄແກກຌັ, ຆໃຄຶ຅ະຆທໃ ງເນກໄ າຌ ຽຏີງ຾ຏໃຂ ໄຓຌູ ຽຆໃັຌ ຌິຉິກາ , ຂ ໄຉກ຺ຖຄ຺, ຾຅ຄໄກາຌແຎງຄັຏໄເູ ຆເໄຌ຾ນົໃຄຉໃາຄໂຽຎັຌແຎດໃາຄຘະຈທກ ທບໃ ຄແທຊກືຉບໄ ຄ, ຃ຍ຺ຊທໄ ຌ ຾ຖະ ຋ຌັກາຌ ຆໃຄຶປຍູ ຾ຍຍຂບຄຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີປຍັ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ບາຈຽຎັຌຉທ຺ ຽຖກ, ຉທ຺ບກັຘບຌ, ຑາຍ ຾ຖະ ຘຼຄ. ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ ໝາງຽຊຄິ ຾ຌທ຋າຄຎຍັຎຄຸ ຾ກແໄຂຂ ຅ໄ າ ກຈັ຋ໃີ ຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຈີ຅ີຉີ ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຑໃືບບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຉໃ ກາຌ຅ຈັກາຌ ກາຌຘໃືຘາຌ ນົືກາຌຂຌ຺ຘໃຄ຺, ກາຌຌາ ເຆໄ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິ຿ຑກຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຏໃາຌ ຖະຍຍ຺ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຂີບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດຘໃູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ.

37 ຑາກ຋ ີ III ທ຋ ິ ີ ກາຌຘກ ຶຘາ 1. ປຍູ ຾ຍຍກາຌຘກຶຘາ ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຂບຄຍກຸ ຃ະຖາກບຌດໃູ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຏຘໄູ ຶກຘາແຈເໄຆກໄ າຌຘຶກຘາເຌປຍູ ຾ຍຍ຃ຸຌຌະຑາຍ ຿ຈງເຆ຾ໄ ຍຍ ຘາ ຑາຈຽຎັຌຽ຃ໃບືຄຓືເຌກາຌຽກຍັຂ ຓໄ ຌູ ຅າກກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ຋ໃີກາ ໜຈ຺ແທ.ໄ 2. ກາຌ າ ຌຈ຺ຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກ ຸ ຓໃ ຉທ຺ດາໃ ຄ 2.1 ຎະຆາກບຌ ຘາ ຖຍັຎະຆາກບຌ຋ໃີຌາ ເຆເໄຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄ຾ຓຌໃ ຍຸກ຃ະຖາກບຌ ຂບຄຘະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຅າ ຌທຌ 42 ຋າໃ ຌ ງິຄ 20 ຋າໃ ຌ (ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ, 2020). 2.2 ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ຋າຄ຃ຸຌຌະຑາຍ ຽນຈຏຌ຺຋ໃີຽຖືບກ຾ຍຍ຃ຌຸ ຌະຑາຍກໃງ ບໄ ຌທາໃ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌຂບຄ ຘະຑາ຾ຓຌໃ ຓໜີ ບໄ ງ, ຏຘໄູ ຶກຘາ຾ຓຌໃ ກາ ຌຈ຺຾ຍຍຽ຅າະ຅ຄ຺຃ື: ຉທ຺຾຋ຌຑະຌກັຄາຌ 8 ຋ໃາຌ, ຘະຓາຆິກ ຘະຑາ 2 ຋າໃ ຌ ຾ຖະ ຑະຌກັຄາຌຂຌັໄຂະ຾ໜຄກາຌ 5 ຋າໃ ຌ ຖທຓ຅າ ຌທຌ຋ຄັໝຈ຺ 15 ຋າໃ ຌ. 3. ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ , ຽ຃ໃບືຄຓຽືກຍັຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖະ ກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓູຌໄ 3.1 ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ ຽຑໃືບຽປັຈເນໄກາຌຂຼຌທິ຋ະງາຌິຑຌ຺ ເຌ຃ຄັໄຌີໄ ຍຌັຖຸຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺຋ໃີຉຄັໄແທໄຏໄຘູ ຶກຘາແຈໄ ຃ຌ຺ໄ຃ທາໄຂ ຓໄ ຌູ ຋າຄຎະຊຓ຺ຓະຑຓູ ຾ຖະ ຂ ຓໄ ຌູ ຋າຄ຋ຉຸ ິງະຑຓູ ຈຄໃັຌ:ີໄ 1) ຂ ຓໄ ຌູ ຎະຊຓ຺ຓະຑຓູ (Primary) ຽຎັຌຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃີແຈ຅ໄ າກກາຌຽກຍັຂ ຓໄ ຌູ ຉທ຺຅ຄິດຑາກຘະ ໃູ ໜາຓ຃ື ດໃູຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຿ຈງກາຌຘາ ຑາຈຽ຅າະ຅ຓີໄ ກຍັຉທ຺຾຋ຌຑະຌກັຄາຌ 10 ຋ໃາຌ, ຘະຓາຆກິຘະຑາ 5 ຋າໃ ຌ ຾ຖະ ຑະຌກັຄາຌຂຌັໄຂະ຾ໜຄກາຌ 5 ຋າໃ ຌ. 2) ຂ ໄຓຌູ ຋ຸຉິງະຑູຓ (Secondary) ຽຎັຌຂ ໄຓຌູ ຋ໃີແຈສໄ ສາ ນ າ ຠາ ານ ບ ນ ນ ນະ າ ບ ປະສ ານສ ສາ ນ ນ: ນ າ ນະ ຍບາຍ ພ -ລ ະບານ ສປປລ, ຅າກ຾ຌທ຃ິຈ ລະ ຋ິຈຘະຈີ ນ ະຍາສາ ໄ ນ ລະ ບ ໄ ນ າ ລາ າ , າ ຌຉິ ິກາ - າ ລ ຾ຖະ ຽບກະຘາຌຉາໃ ຄໂ ຖທຓ຋ຄັຍຈ຺຃ຌ຺ໄ຃ທາໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ.

38 3.2 ຽ຃ໃບືຄຓຽືກຍັກາ ຂ ຓູຌໄ ຘາ ຖຍັຽ຃ໃືບຄຓືເຌກາຌຽກຍັຂ ຓໄ ຌູ ຾ຓຌໃ ເຆ຾ໄ ຍຍຘາ ຑາຈ຋ໃີຏໄຘູ ຶກຘາແຈຘໄ າໄ ຄຂຌຶໄ ຈທໄ ງຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ແຈຎໄ ະຉິຍຈັຉາຓຂຌັໄ ຉບຌກາຌຘໄາຄຽ຃ໃືບຄຓືຽຑໃືບຌາ ແຎຏໃາຌ຃ະຌະກາ ຓະກາຌກທຈກາ຋ໃີ ຆາ ຌາຌເຌກາຌຘາໄຄຽ຃ໃບືຄຓເືຌກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຆໃຄຶຎະກບຍຓຈີຄໃັຌ:ີໄ 1) ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄຆໃຄຶຎະກບຍຓ:ີ o ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຃ີບຓຑິທຽຉີ o ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌ຿຋ຖະ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ o ກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຘໃືຘາຌ 2) ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ: o ຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ o ຍຌັນາຈາໄຌ຃ທາຓປກູໄ ຼໃ ທກຍັຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ o ຍຌັນາຈາໄຌ຋ກັຘະກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ 3) ຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຍຌັນາ຋ໃີຽຎັຌບຎຸ ະຘກັເຌກາຌຌາ ເຆຽໄຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌ ກາຌຑຈັ຋ະຌາຉຌ຺ຽບຄ: o ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຈາໄຌຄຍ຺ຎະຓາຌ o ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຈາໄຌ຃ທາຓປຈູໄ າໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ o ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຈາໄຌ຋ກັຘະກາຌຌາ ເຆໄ 3.3 ກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ທິ຋ີກາຌຽກັຍກາ ຂ ໄຓຌູ ເຌສ ສາ຃ຄັໄຌີໄ ແຈຈໄ າ ຽຌີຌທິ຋ີກາຌຽກັຍກາ ຾ຖະ ປທຍປທຓຂ ໄຓຌູ ຉາໃ ຄໂ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ບ ປະສ າ ໄ ຍປະ ບ ຉາຓຂຌັໄຉບຌຈຄໃັຌ:ີໄ - ຂ ເຍຘະຽໜີ຅າກ຃ະຌະທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຽຑໃືບຖຄ຺ຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ດໃຘູ ະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ ຆຼຄຂທາຄດາໃ ຄ ປ ນ າ ກາຌ. - ຑາງນົຄັແຈປໄ ຍັກາຌບະຌຈຸ ຓຈັ/ຽນັຌຈ຅ີາກຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ - ຏຘໄູ ຶກຘາ ຎະຘາຌຄາຌກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ຋ຄັ 15 ຋ໃາຌ ຽຑໃືບຌຈັໝາງເຌກາຌຘາ ຑາຈຽ຅າະ ຅ຓິໄ ເຌ຾ຉຖໃ ະຍຌັນາ຋ໃີຉຄັໄຂຌຶໄ ຿ຈງ຃ຌ຺ໜໃຶຄເຆຽໄທຖາຎະຓາຌ 30-50 ຌາ຋ີ. - ຖທຍຖທຓຂ ໄຓຌູ ຋ໃີແຈຓໄ າກທຈຘບຍ຃ທາຓຘຓ຺ຍູຌຈທໄ ງກາຌສ ຠຊ ຘຼຄຘາ ຑາຈ ໄ າຠສາ ນ ກາຌຘຌ຺຋ະຌາຽຑໃືບກະກຼຓກາຌທຽິ຃າະຂ ຓໄ ຌູ .

39 4. ກາຌທຽິ຃າະ ຾ຖະ ຾ຎຏຌ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຑາງນົຄັຏຘໄູ ຶກຘາແຈຂໄ ຓໄ ຌູ ຅າກຘາ ຑາຈຽ຅າະຽຖິກກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງຽຎັຌ຋ໃີປຼຍປບໄ ງ຾ຖທໄ , ຏຘໄູ ຶກ ຘາ ຓຊີບຌຘຼຄຘາ ຑາຈ, ຅ຈັໝທຈໝຂໃູ ບຄຂ ຓໄ ຌູ ຾ຖທໄ ຽປັຈກາຌທຽິ຃າະຉາຓຽຌບືໄ ເຌ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺຋ໃີທາຄ ແທໄ(matric analysis) ຿ຈງເຌກາຌ຾ຎຏຌ຺ຌຌັໄ, ຏໄຘູ ຶກຘາ ຓກີາຌຎຼຍ຋ຼຍກຍັ຾ຌທ຃ິຈ, ຋ິຈຘະຈີ, ຍຈ຺຃ຌ຺ໄ຃ທາໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ຽຑໃືບຘະ຾ຈຄເນຽໄນັຌ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິເນແໄຈນໄ ົາງ຋ໃີຘຈຸ ຾ຖທໄ ຓກີາຌຎຼຍ຋ຼຍ ຑຌັຖະຌາບບກຓາຽຎັຌທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺. ກາຌທຽິ຃າະ຾ຓຌໃ ຏຘໄູ ຶກຘາ຅ະແຈຌໄ າ ຽບ຺າ຃າ ຘາ ຑາຈຂບຄກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງຓາທຽິ຃າະເນປໄ ແູໄຈຽໄຊຄິຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ທ຋ິ ີກາຌດໃາຄຆຈັຽ຅ຌ, ກາຌ຾ຎຏຌ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຽຑໃືບເນໄ ຊກືຉບໄ ຄ ຾ຖະ ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັ຃ທາຓ຅ຄິນົາງ຋ໃີຘຈຸ .

40 ຑາກ຋ ີ IV ຏຌ຺ກາຌຘກ ຶຘາ ຾ຖະ ບະຑ ິຎາງຏຌ຺ 1. ຑືໄຌ຋ໃີຘກຶຘາ ຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຉຄັໄດໃູຍາໄຌ຿ຑຌ຃າ ຽຓບືຄ຾ຎກ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຽຆໃິຄໃ ຾ຓຌໃ ບຄ຺ກາຌໜໃຶຄ຋ໃີຽຎັຌຽຘຌາ຋ິກາຌເນໄ຾ກຘໃ ະຓາຆິກຘະຑາ຾ນໃຄຆາຈ ຾ຖະ ຘະຓາຆິກຘະຑາ ຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄ, ຑາງເຌຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຎະກບຍຓຘີະຓາຆິກຘະຑາຎະຆາຆຌ຺ ຾ຂທຄ ຋ຄັໝຈ຺ 22 ຋າໃ ຌ, ຘະຓາຆກິຘະຑາງິຄ 5 ຋າໃ ຌ, ເຌຌຌັໄຎະກບຍຓີ3 ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ ຃:ື 1) ຃ະຌະກາ ຓະກາຌທຈັ຋ະຌະ຋າ -ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຍຌັຈາຽຏໃ຺າ; 2) ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຽຘຈຊະກຈິ , ຾ຏຌກາຌ ຾ຖະ ກາຌຽຄຌິ; 3) ຃ະຌະກາ ຓະກາຌງຉຸ ິ຋າ ຾ຖະ ຎກຆ-ຎກຘ. ຑາຍ຋ີ 1 ກບຄຎະຆຸຓ 3 ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ ຂບຄຘະຑາຎະຆາຆຌ຺຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ (ຊາໃ ງຑາຍ຿ຈງ ຏຘໄູ ຶກຘາ, 2021) ຌບກຌ,ີໄ ຘະຑາ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓີ1 ຽຖຂາ຋ິກາຌ ຾ຖະ 1 ໜທໃ ງຄາຌຆທໃ ງທຼກຘະຓາຆກິ ຘະຑາຽຑຈງິຄ ຾ຖະ ຎະກບຍຓີ9 ຂະ຾ໜຄ ຈຄໃັຌ:ີໄ 1) ຂະ຾ໜຄຆທໃ ງທຼກ຃ະຌະຘະຓາຆກິຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈຽຂຈ 9.