การปรุงยา ฉบับสมบูรณ์

ลำดบั ชอ่ื เครอื่ งยา สว นทใ่ี ช รส สรรพคณุ
แรธาตุ
๑๔๑ กำมะถัน - แกจ ุกเสียดในโรคปวง แกโรคผวิ หนังพุพอง น้ำเหลอื ง
เหลอื ง เสยี ฆา เชื้อโรค ฆา แมพยาธทิ ง้ั ภายในและภายนอก ใช
หุงนำ้ มนั ทาแกห ดิ ขบั ลมในกระดกู

๑๔๒ กำยาน ยางจากตน ฝาดหอม บำรุงหวั ใจ ขบั ปสสาวะ แกป อดและหลอดลมอักเสบ ขับ
เสมหะ สมานบาดแผล แกล ม บำรงุ เสนเอ็น แกน ว่ิ ดับ
กลิ่น ฆาเชอ้ื รา น้ำกดั เทา เผาอบแหงฆา เชือ้ โรคใน
อากาศ ไลยุงรน้ิ

๑๔๓ เกลือสินเธาว เกลือท่ไี ดจ าก เคม็ แกพ รรดกึ ลางเมอื กมันในลำไส ขบั พยาธภิ ายในทอง
๑๔๔ จนุ สี ใตด นิ (ไดจาก ละลายนว่ิ แกตรโี ทษ
ดินเคม็ ดนิ
เปรย้ี วฝาด กดั ลางหวั ฝ กดั หวั หดู คดุ ทะราด รกั ษาโรคฟน (ระวังถา
โปง ) แพฟนจะโยกหลุดได)

สารเคมี

๑๔๕ ดีเกลอื ฝรง่ั สารประกอบ เค็มเฝอ น ถา ยพรรดกึ ถา ยพษิ ไข ถา ยกระษัย ถา ยเสมหะ ขบั เมือก
๑๔๖ พมิ เสน เกลอื ไดม าจาก หอมเยน็ มันในลำไส
แรแมกนีเซียม
๑๔๗ มหาหิงคุ เฝอนรอ น แกล มวิงเวยี นหนา มืด หวั ใจออน บำรุงหวั ใจ ทำใหช มุ ชื่น
สารสกัดจาก เหม็น ทำใหเรอ ขบั ผายลม แกจกุ เสยี ดแนน เฟอ แกป วดทอ ง
เน้อื ไมพชื สกุล แกบาดแผลสด แผลเรือ้ รงั แผลกามโรค แผลเนือ้ รา ย
Dryobalanops
สารสกัดจากใบ ขับลมในลำไส แกท อ งข้ึน อดื เฟอ แนนจุกเสยี ด แกปวด
ทอ ง บำรุงธาตุ ขับเสมหะ ขบั ผายลม แกโ รค
พิมเสนตน เสนประสาท ชว ยยอยอาหาร แกปวด แกช กั กระตุก แก
ฮีสทเี รีย ทาแกทอ งขน้ึ นวดทอ งในเด็ก
ยางจากราก

๑๔๘ เมนทอล สารท่สี กดั ได หอมเยน็ ซา ชว ยบรรเทาอาการหวดั คดั จมูก แกไข แกไอ ลดการ
๑๔๙ ยาดำ จากพืชบาง ขมเหม็นเบ่ือ อกั เสบในลำคอ บรรเทาอาการปวดศีรษะ แกก ระหายนำ้
ชนิด เชน
สะระแหน มนิ ท เปน ยาถา ย ถา ยลมเบอ้ื งสงู ลงสเู บอ้ื งตำ่ กัดฟอกเสมหะ
และโลหติ ถายพษิ ไข ถายพยาธติ ัวตดื ไสเ ดือน ขับนำ้ ดี
น้ำยางสีเหลอื ง มีฤทธไิ์ ซทอ ง ฝนกับเหลา ขาวทาฝ ทาแกฝบวม
จากใบวานหาง

จระเข

๑๕๐ รงทอง ยางจากตน เอยี นเบ่อื ถา ยลม ถา ยน้ำเหลอื ง ถา ยเสมหะและโลหิต เปน ยาถาย
อยางแรง ถา ยโรคทองมาน แกโ ลหติ คง่ั ในสมอง การใช
ทำยาตองฆา ฤทธิเ์ สยี กอ นทุกครั้ง บดผสมกบั กะททิ า
แผลพพุ อง นำ้ เหลืองเสยี แกป วดแผล

๑๕๑ หมกึ หอม หมึกของ เยน็ มีงานวจิ ยั วานำ้ หมกึ สามารถชะลอการเจรญิ เติบโตของ
ปลาหมึก เนอื้ งอก และยับย้ังการเคลือ่ นท่ขี องเซลลมะเรง็ ได

ก.13

ภาคผนวก ข. ตำรบั ยา

ตำรับที่ ๑ ยาแดงสเี สน

ประกอบดว้ ยเครื่องยา ๒๘ ส่งิ น้ำหนกั ยา ๔๓ สว่ น สว่ นละ ๓๐ กรัม รวมน้ำหนกั ยา ๑,๒๙๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ท่ี ชอื่ เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
(สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

ถาด/ชน้ั

๑ แกน่ ฝางเสน ๔ ๑๒๐

๒ แก่นสกั ขี ๒ ๖๐ ๑

๓ โกฐหัวบัว ๑ ๓๐

๔ โกฐสอ ๑ ๓๐

๕ เปลอื กอบเชยเทศ ๑ ๓๐

๖ เปลือกสมลุ แว้ง ๑ ๓๐ ๒
๑
๗ รากเจตพังคี ๑ ๓๐
๓
๘ รากเจตมูลเพลงิ แดง ๑ ๓๐
๔
๙ เหงา้ ขงิ แหง้ ๑ ๓๐
๕
๑๐ โกฐเขมา ๑ ๓๐ ๒

๑๑ เมลด็ พรกิ ไทย (ขาว – ดำ)(๑) ๑ ๓๐ ๗
๘
๑๒ หวั เปราะหอม ๑ ๓๐
๓๖
๑๓ ลูกกระวาน ๑ ๓๐

๑๔ หัวดองดึง (ฆา่ ฤทธ)ิ์ ๑ ๓๐

๑๕ โกฐเชยี ง ๑ ๓๐

๑๖ โกฐจฬุ าลมั พา ๑ ๓๐

๑๗ ดอกกานพลู ๑ ๓๐

๑๘ ดอกคำไทย ๔ ๑๒๐

๑๙ พรกิ หอม ๑ ๓๐

๒๐ พริกหาง ๑ ๓๐

๒๑ ลกู จันทน(์ ๒) ๑ ๓๐

๒๒ ดอกจันทน์(๒) ๑ ๓๐

๒๓ ลกู ผักชลี ้อม ๙ ๒๗๐

๒๔ เทียนดำ ๑ ๓๐

๒๕ เทยี นแดง ๑ ๓๐

๒๖ เทียนขาว ๑ ๓๐

๒๗ เทียนขา้ วเปลอื ก ๑ ๓๐

๒๘ เทยี นตาตัก๊ แตน ๑ ๓๐

รวม ๔๓ ๑,๒๙๐

หมายเหตุ (๑) เมลด็ พริกไทย (ขาว – ดำ) ใช้อยา่ งละครงึ่

(๒) ลกู จันทนแ์ ละดอกจนั ทน์ใหว้ างไวบ้ นโกฐจุฬาลัมพา

ข.1

ตำรับท่ี ๒ ยาถา่ ย / ขบั ฟอกโลหติ (ยาสามัญประจำบา้ น)

ประกอบดว้ ยเคร่ืองยา ๑๗ สง่ิ นำ้ หนักยา ๓๙ ส่วน ส่วนละ ๓๐ กรัม รวมน้ำหนักยา ๑,๑๗๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ที่ ชอ่ื เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
(สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

๓๐ ถาด/ชนั้
๓๐
๑ รากตองแตก ๑ ๓๐
๓๐
๒ ขี้เหล็ก (แกน่ ) (๑) ๑ ๓๐
๓๐
๓ เถาวัลยเ์ ปรยี ง ๑ ๓๐
๓๐
๔ รากขก้ี าขาว ๑ ๓๐ ๑๑

๕ ลูกสมอดงี ู ๑ ๓๐
๓๐
๖ ลกู สมอไทย ๑ ๓๐
๓๐
๗ ฝกั ส้มปอ่ ย ๑ ๓๐
๓๐
๘ หัวหอม (วา่ นหอมแดง) ๑
๓๐
๙ รากขก้ี าแดง ๑ ๒
๑๒๐ ๒
๑๐ ใบมะกา ๑ ๖๐๐
๑,๑๗๐ ๒๓
๑๑ ใบไผ่ปา่ ๑

๑๒ หญา้ ไซ (ทงั้ ต้น) ๑

๑๓ ใบมะขาม ๑

๑๔ ใบสม้ ปอ่ ย ๑

๑๕ ขเ้ี หลก็ (ใบ) (๑) ๑

๑๖ เนอ้ื ในฝักคูน(๒) ๑ ๓๔

๑๗ ยาดำสะตุ (ธาตุวตั ถ)ุ (๓) ๔ ไมอ่ บ บดรวมกับผงยา
ทรี่ อ่ นแลว้
๑๘ ดีเกลอื ฝรั่ง (ธาตวุ ตั ถุ) ๒๐

รวม ๓๙

หมายเหตุ (๑) แยกแก่นกับใบขเ้ี หลก็ ไวค้ นละถาด

(๒) เนอ้ื ในฝกั คนู ใชเ้ วลาอบครง่ึ ชว่ั โมง

(๓) ใชค้ รกตำยาดำให้ละเอยี ดกอ่ นชัง่

ข.2

ตำรับท่ี ๓ ยาแสงหมกึ (ยาสามญั ประจำบา้ น)

ประกอบด้วยเครอ่ื งยา ๑๒ สง่ิ น้ำหนกั ยา ๔๕ ส่วน สว่ นละ ๑๐ กรัม รวมนำ้ หนักยา ๔๕๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ที่ ชอ่ื เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
(สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอ่ื งบด
๑ แก่นจันทน์ชะมด
๒ แกน่ จนั ทนเ์ ทศ ๔ ๔๐ ถาด/ชน้ั
๓ หวั หอม (วา่ นหอมแดง) ๔ ๔๐
๔ ลกู กระวาน ๔ ๔๐ ๑
๕ ดอกกานพลู ๔ ๔๐
๖ ใบสนั พร้าหอม ๔ ๔๐ ๑
๗ ใบพิมเสน ๔ ๔๐ ๒
๘ ใบกะเพรา ๔ ๔๐
๙ ลกู จันทน(์ ๑) ๔ ๔๐ ๓
๑๐ ดอกจนั ทน์(๑) ๔ ๔๐ ๒
๔ ๔๐
๑๑ พิมเสน (ธาตุวตั ถ)ุ ๙
๑ ๑๐
ไมอ่ บ บดรวมกับผงยา
ทีร่ ่อนแล้ว

แยกบดต่างหาก

๑๒ หมกึ หอม (ธาตวุ ตั ถ)ุ (๒) ๔ ๔๐ ไม่อบ แลว้ นำไปหมา่
เพือ่ ใช้นวดกบั

ผงยาในภายหลัง

รวม ๔๕ ๔๕๐

หมายเหตุ (๑) ลูกจนั ทน์และดอกจันทนใ์ หว้ างไวบ้ นใบสันพรา้ หอม
(๒) ใช้ครกตำหมกึ หอมทเ่ี ปน็ แท่งใหล้ ะเอยี ดก่อนช่ัง

ตำรบั ท่ี ๔ ยาอาโปธาตนุ ้ำมันในขอ้

ประกอบด้วยเครอ่ื งยา ๑๒ สง่ิ นำ้ หนกั ยา ๑๒ สว่ น ส่วนละ ๑๐๐ กรัม รวมนำ้ หนกั ยา ๑,๒๐๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ที่ ชอ่ื เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
(สว่ น) (กรมั )
ถาด/ชน้ั เครอื่ งบด

๑ โกฐสอ ๑ ๑๐๐ ๑

๒ หวั หญา้ ชนั กาด ๑ ๑๐๐

๓ โกฐเขมา ๑ ๑๐๐

๔ โกฐหวั บัว ๑ ๑๐๐ ๑๒

๕ เหงา้ ขงิ แหง้ ๑ ๑๐๐ ๓

๖ โกฐเชยี ง ๑ ๑๐๐ ๔
๒
๗ ดอกดปี ลี ๑ ๑๐๐
๕
๘ เมล็ดพริกไทย ๑ ๑๐๐

๙ ใบคนทสี อ ๑ ๑๐๐

๑๐ โกฐจุฬาลมั พา ๑ ๑๐๐

๑๑ ลกู จนั ทน(์ ๑) ๑ ๑๐๐

๑๒ ดอกจนั ทน์(๑) ๑ ๑๐๐

รวม ๑๒ ๑,๒๐๐

หมายเหตุ (๑) ลูกจันทน์และดอกจนั ทนใ์ หว้ างไวบ้ นโกฐจฬุ าลมั พา

ข.3

ตำรบั ที่ ๕ ยาธาตบุ รรจบ (ยาสามัญประจำบ้าน)

ประกอบดว้ ยเคร่ืองยา ๒๓ สิ่ง นำ้ หนกั ยา ๑๐๘ สว่ น สว่ นละ ๑๐ กรัม รวมนำ้ หนกั ยา ๑,๐๘๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ท่ี ชอ่ื เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
(สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

ถาด/ชน้ั

๑ โกฐเขมา ๔ ๔๐ ๑
๒ เปลือกสมลุ แว้ง ๔ ๔๐
๓ รากไคร้เครือ ๔ ๔๐ ๒
๔ เหงา้ ขงิ แหง้ ๔ ๔๐
๕ โกฐเชยี ง ๔ ๔๐ ๓
๖ โกฐสอ ๔ ๔๐
๗ โกฐกา้ นพรา้ ว ๘ ๘๐ ๔
๘ ดอกดปี ลี ๔ ๔๐
๙ เนือ้ สมอไทย ๑๖ ๑๖๐ ๕
๑๐ ดอกกานพลู ๔ ๔๐
๑๑ โกฐพงุ ปลา ๔ ๔๐ ๖
๑๒ ลูกกระวาน ๔ ๔๐
๑๓ หวั เปราะหอม ๔ ๔๐ ๗
๑๔ ลูกจันทน(์ ๑) ๔ ๔๐
๑๕ ดอกจันทน์(๑) ๔ ๔๐ ๑ ๘
๑๖ ใบพิมเสน ๔ ๔๐ ๙

๑๗ เทยี นดำ ๔ ๔๐ ๑๐
๑๘ เทียนแดง ๔ ๔๐
๑๙ เทยี นขาว ๔ ๔๐ ๑๑
๒๐ เทียนเยาวพาณี ๔ ๔๐
๒๑ เทยี นสตั ตบษุ ย์ ๔ ๔๐ ๑๒
๒๒ ลูกผกั ชลี า ๔ ๔๐
๑๓

๑๔

๑๖

๒ ๑๗

๑๕

๒๓ การบูร (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๔ ๔๐ ไมอ่ บ นำไปบดรวมกบั ผง
ยาทร่ี อ่ นแลว้

รวม ๑๐๘ ๑,๐๘๐
หมายเหตุ (๑) ลูกจนั ทน์และดอกจนั ทนใ์ หว้ างไวบ้ นใบพิมเสน

ข.4

ตำรบั ท่ี ๖ ยาโรคนทิ าน ๑

ประกอบดว้ ยเคร่ืองยา ๑๖ ส่ิง นำ้ หนกั ยา ๑๖ สว่ น สว่ นละ ๘๐ กรัม รวมน้ำหนกั ยา ๑,๒๘๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั )
๘๐ ถาด/ชน้ั เครอ่ื งบด
๑ ๘๐
๑ เปลอื กต้นตนี เปด็ ๑ ๘๐ ๑
๑ ๘๐
๒ หัวแห้วหมู ๑ ๘๐ ๒
๑ ๘๐
๓ ชะเอมเทศ ๑ ๘๐ ๓
๑ ๘๐
๔ ลกู สมอไทย ๑ ๘๐ ๔
๑ ๘๐
๕ โกฐสอ ๑ ๘๐ ๕
๑
๖ เหง้าขงิ แหง้ ๘๐ ๑๖
๑ ๘๐
๗ ลกู มะตูมออ่ น ๑ ๘๐ ๗
๑
๘ ดอกดปี ลี ๘๐ ๘
๑
๙ เมลด็ พรกิ ไทย (ขาว – ดำ) (๑) ๙

๑๐ เทยี นดำ ๑๒

๑๑ โกฐก้านพรา้ ว ๑๐

๑๒ ชิรากากี (ใบมะขามแขก)

๑๓ ใบบอระเพด็ ๒ ๑๑

๑๔ ใบสะเดา

๑๕ หวั กระเทยี ม ๓ ๑๓

๑๖ เกลือสินเธาว์ (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๑ ๘๐ นำไปบดรวม
ไมอ่ บ กับผงยาทีร่ อ่ น

แลว้

รวม ๑๖ ๑,๒๘๐
หมายเหตุ (๑) เมลด็ พรกิ ไทย (ขาว – ดำ) ใชอ้ ยา่ งละครึง่

ตำรับที่ ๗ ยามหานลิ แทง่ ทอง (ยาสามัญประจำบา้ น)

ประกอบดว้ ยเครื่องยา ๑๓ ส่ิง นำ้ หนักยา ๑๓ สว่ น ส่วนละ ๒๐๐ กรัม รวมน้ำหนักยา ๒,๖๐๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั )
๒๐๐ ถาด/ชนั้ เครอ่ื งบด
๑ ๒๐๐
๑ แก่นจันทน์แดง ๑ ๑ ๑
๒๐๐ ๒
๒ แก่นจนั ทน์เทศ ๑
๒๐๐
๓ ใบพิมเสน ๑ ๒๓
๒๐๐
๔ ใบยา่ นาง ๑ ๒๐๐ ๓๔
๑ ๒๐๐
๕ เนือ้ ในเม็ดสะบา้ มอญสุม ๑ ๒๐๐
๑ ๒๐๐
๖ หวายตะคา้ สมุ ๑ ๒๐๐ (๑)
๑ ๒๐๐
๗ เม็ดมะกอกสมุ ๑ ๔ ของสมุ
๒๐๐ ไม่อบ แยกบดโดย
๘ ลกู มะคำดีควายสมุ ๑ ทยอยเททงั้ หมด

๙ ถ่านไม้สัก

๑๐ กระดูกงูสุม ลงไปบดรวมกัน

๑๑ กระดูกกาสมุ หรอื กระดกู ไก่สมุ

๑๒ เบ้ยี จน่ั ค่วั ใหเ้ หลอื ง (หรือสุม) ไมอ่ บ (๒)

๑๓ หมกึ หอม (ธาตวุ ตั ถ)ุ (๑) ๑ ๒๐๐ ใสห่ ลังจาก (๑)

ไม่อบ บดไปไดส้ กั ระยะ
หนง่ึ

รวม ๑๒ ๒,๔๐๐
หมายเหตุ (๑) ใชค้ รกตำหมึกหอมทเี่ ปน็ แทง่ ใหล้ ะเอยี ดกอ่ นช่งั

ข.5

ตำรับที่ ๘ ยาสรรพตอ้

ประกอบด้วยเครอ่ื งยา ๒๑ สง่ิ น้ำหนกั ยา ๕๗ สว่ น ส่วนละ ๒๐ กรมั รวมน้ำหนักยา ๑,๑๔๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอ่ื เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

๑๙ ๓๘๐ ถาด/ชน้ั
๑ ๒๐
๑ เปลอื กกนั เกรา ๑ ๒๐ ๑
๒ ลกู สมอเทศ ๑ ๒๐
๓ ลูกสมอพิเภก ๑ ๒๐ ๒
๔ เปล้าใหญ่ ๑ ๒๐
๕ โกฐเขมา ๑ ๒๐ ๓
๖ เหง้าขงิ แหง้ ๑ ๒๐
๗ หวั ดองดึง (ฆา่ ฤทธ)์ิ ๑ ๒๐ ๔
๘ หัววา่ นนำ้ ๑๙ ๓๘๐
๙ โกฐสอ ๑ ๒๐ ๕
๑๐ ดอกดปี ลี ๑ ๒๐
๑๑ ลูกสมอไทย ๑ ๒๐ ๖
๑๒ หวั แห้วหมู ๑ ๒๐
๑๓ รากเจตมลู เพลิงแดง ๑ ๒๐ ๗
๑๔ ลูกกระวาน ๑ ๒๐
๑๕ ดอกกานพลู ๑ ๘
๑๖ เมล็ดพรกิ ไทยลอ่ น ๑ ๒๐ ๙
๑ ๒๐
๑๗ เทยี นดำ ๑ ๒๐ ๑๐
๑ ๒๐
๑๘ เทียนแดง ๑ ๒๐ ๑๑

๑๙ เทียนขาว ๕๗ ๑,๑๔๐ ๑๒

๒๐ เทยี นขา้ วเปลอื ก ๑๓
๒๑ เทยี นตาต๊ักแตน
๑๔
รวม
๑๕

๑๖

๒ ๑๗

ข.6

ตำรับท่ี ๙ ยาประสะเปราะใหญ่ (ยาสามัญประจำบ้าน)

ประกอบดว้ ยเครอ่ื งยา ๒๑ สิง่ นำ้ หนกั ยา ๔๐ ส่วน ส่วนละ ๓๐ กรัม รวมน้ำหนกั ยา ๑,๒๐๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ชอื่ เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี
(สว่ น) (กรมั ) ถาด/ชนั้ เครอ่ื งบด

๑ แกน่ จันทนแ์ ดง ๑ ๓๐ ๑

๒ แก่นจันทนเ์ ทศ ๑ ๓๐ ๒

๓ โกฐเชยี ง ๑ ๓๐

๔ โกฐสอ ๑ ๓๐ ๓
๕ โกฐหัวบัว ๑ ๓๐

๖ โกฐเขมา ๑ ๓๐

๗ ลูกกระวาน ๑ ๓๐ ๔

๘ หัวเปราะหอม ๒๐ ๖๐๐ ๑ ๕
๙ ดอกพิกลุ ๑ ๓๐

๑๐ ดอกบุนนาค ๑ ๓๐

๑๑ ดอกสารภี ๑ ๓๐ ๖

๑๒ เกสรบวั หลวง ๑ ๓๐

๑๓ โกฐจฬุ าลมั พา ๑ ๓๐

๑๔ ดอกกานพลู ๑ ๓๐ ๗

๑๕ ลูกจนั ทน(์ ๑) ๑ ๓๐ ๙
๑๖ ดอกจันทน์(๑) ๑ ๓๐

๑๗ เทียนดำ ๑ ๓๐

๑๘ เทยี นแดง ๑ ๓๐

๑๙ เทียนขาว ๑ ๓๐ ๒ ๘

๒๐ เทยี นขา้ วเปลือก ๑ ๓๐

๒๑ เทยี นตาตั๊กแตน ๑ ๓๐

รวม ๔๐ ๑,๒๐๐

หมายเหตุ (๑) ลูกจันทนใ์ หว้ างไว้บนเกสรบวั หลวงและดอกจนั ทน์ใหว้ างไวบ้ นโกฐจฬุ าลมั พา

ข.7

ตำรบั ท่ี ๑๐ ยาตรีวาสงั ข์

ประกอบด้วยเคร่ืองยา ๒๑ ส่ิง น้ำหนักยา ๒๖ ส่วน ส่วนละ ๔๐ กรมั รวมนำ้ หนกั ยา ๑,๐๔๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

ถาด/ชนั้

๑ แกน่ จนั ทนแ์ ดง ๑ ๔๐

๒ แกน่ จันทน์ขาว ๑ ๔๐

๓ เปลือกสมลุ แวง้ ๓ ๑๒๐

๔ เปลือกตน้ ตีนเป็ด ๑ ๔๐

๕ เปลอื กกนั เกรา ๒ ๘๐ ๑

๖ เถาสะคา้ น ๑ ๔๐

๗ ลกู สมอพิเภก ๑ ๔๐

๘ ลกู สมอเทศ ๑ ๔๐

๙ รากเจตมูลเพลงิ แดง ๑ ๔๐

๑๐ เมลด็ พรกิ ไทย (ขาว-ดำ) ๑ ๔๐ ๑
๑๑ เหงา้ ขงิ แหง้ ๒ ๘๐

๑๒ ลูกกระวาน ๑ ๔๐

๑๓ ดอกกานพลู ๑ ๔๐

๑๔ ใบสะเดา ๑ ๔๐ ๒

๑๕ ใบคนทสี อ ๑ ๔๐

๑๖ รากชา้ พลู ๑ ๔๐

๑๗ ดอกดปี ลี ๒ ๘๐

๑๘ ลูกสมอไทย ๑ ๔๐

๑๙ ลูกจันทน(์ ๑) ๑ ๔๐ ๓
๒๐ ดอกจนั ทน์(๑) ๑ ๔๐

๒๑ หัวกระเทยี ม(๒) ๑ ๔๐ ๒ ๔

รวม ๒๖ ๑,๐๔๐

หมายเหตุ (๑) ลกู จันทน์ให้วางไว้บนใบคนทสี อ และดอกจนั ทนใ์ ห้วางไวบ้ นใบสะเดา

(๒) หวั กระเทยี มใชเ้ วลาอบ ๑๕ นาที

ตำรับที่ ๑๑ ยาจนั ทลลี า

ประกอบดว้ ยเครื่องยา ๙ ส่ิง น้ำหนักยา ๓๓ ส่วน สว่ นละ ๓๑ กรัม รวมน้ำหนักยา ๑,๐๒๓ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอ่ื เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

๔ ๑๒๔ ถาด/ชน้ั
๔ ๑๒๔
๑ จนั ทนข์ าว ๔ ๑๒๔ ๑
๒ รากปลาไหลเผือก ๔ ๑๒๔
๓ โกฐเขมา ๔ ๑๒๔ ๒
๔ จนั ทน์แดง ๔ ๑๒๔ ๓
๕ เถาบอระเพ็ด ๔ ๑๒๔
๖ โกฐสอ ๔ ๑๒๔ ๑ ๔
๗ ลูกกระดอม ๕
๘ โกฐจฬุ าลัมพา ๑ ๓๑
๖
๓๓ ๑,๐๒๓ ๗

๘

๙ พมิ เสน (ธาตุวตั ถ)ุ ไม่อบ นำไปบดรวมกบั ผง
ยาท่รี อ่ นแลว้

รวม

ข.8

ตำรบั ที่ ๑๒ ยาธรณีสณั ฑะฆาต (ยาสามัญประจำบา้ น)

ประกอบด้วยเคร่ืองยา ๒๖ สิง่ น้ำหนักยา ๑๖๐ ส่วน ส่วนละ ๗ กรัม รวมนำ้ หนักยา ๑,๑๒๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอื่ งบด

ถาด/ชนั้

๑ โกฐกระดูก ๑๗ ๑

๒ โกฐเขมา ๑๗ ๒

๓ โกฐนำ้ เต้า ๑๗ ๓

๔ หวั บกุ ๑๗ ๔

๕ หวั กลอย ๑๗ ๕

๖ หัวกระดาดขาว ๑๗ ๖

๗ หัวกระดาดแดง ๑๗ ๗

๘ ลูกเรว่ ๑๗ ๘

๙ เหงา้ ขิงแห้ง ๑๗ ๙

๑๐ รากชะเอมเทศ ๑๗ ๑๐

๑๑ รากเจตมูลเพลิงแดง ๑๗ ๑ ๑๑

๑๒ เนื้อมะขามป้อม ๒ ๑๔ ๑๒

๑๓ ผักแพวแดง ๒ ๑๔ ๑๓

๑๔ ดอกกานพลู ๑๗ ๑๔

๑๕ ลกู กระวาน ๑๗ ๑๕

๑๖ เทียนดำ ๑๗ ๑๖

๑๗ เทยี นขาว ๑๗ ๑๗

๑๘ เนอ้ื สมอไทย ๖ ๔๒ ๑๘

๑๙ หัวดองดงึ (ฆา่ ฤทธ)ิ์ ๑๗

๒๐ ลูกจันทน(์ ๑) ๑๗ ๑๙
ไม่อบ ๒๐
๒๑ ดอกจนั ทน์(๑) ๑๗

๒๒ มหาหงิ คุส์ ะตุ (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๖ ๔๒

๒๓ รงทองสะตุ (ธาตุวตั ถ)ุ (๒) ๔ ๒๘

๒๔ การบูร (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๖ ๔๒ นำไปบดรวมกบั
ผงยาท่รี ่อนแลว้
๒๕ ยาดำ (ธาตวุ ตั ถุ) (๓) ๒๐ ๑๔๐ ไมอ่ บ

๒๖ เมลด็ พริกไทยลอ่ น ๙๖ ๖๗๒
หรือ พรกิ ไทยดำป่น

รวม ๑๖๐ ๑,๑๒๐

หมายเหตุ (๑) ลูกจนั ทน์และดอกจนั ทนใ์ หว้ างไวบ้ นผกั แพวแดง

(๒) ใชค้ รกตำรงทองให้ละเอียดก่อนชั่ง

(๓) ใชค้ รกตำยาดำให้ละเอยี ดกอ่ นช่ัง

ข.9

ตำรบั ท่ี ๑๓ ยาลดความดนั โลหติ

ประกอบดว้ ยเครื่องยา ๗ สงิ่ นำ้ หนักยา ๒๐ สว่ น สว่ นละ ๖๐ กรมั รวมน้ำหนักยา ๑,๒๐๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอ่ื เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั )
๖๐ ถาด/ชน้ั เครอ่ื งบด
๑ ๓๐๐
๑ กระลำพัก ๕ ๑๒๐ ๑
๒ ๑๒๐
๒ รากระย่อม (ฆ่าฤทธ)์ิ ๒ ๓๐๐ ๒
๕
๓ ฟ้าทะลายโจร ๑๘๐ ๑๓
๓
๔ รากหญ้าคา ๑๒๐ ๔
๒ ๑,๒๐๐
๕ เทยี นแกลบ ๒๐ ๕

๖ ดอกคำฝอย ๒๖

๗ หวั กระเทยี ม ๓๗

รวม

ตำรับที่ ๑๔ ยาสหศั ธารา

ประกอบด้วยเคร่ืองยา ๒๑ สงิ่ นำ้ หนกั ยา ๑,๐๐๐ ส่วน สว่ นละ ๑ กรัม รวมน้ำหนักยา ๑,๐๐๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ชอื่ เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั )
ถาด/ชน้ั เครอ่ื งบด
๘ ๘
๑ รากจิงจ้อ (ใหญ)่ ๘๐ ๘๐ ๑
๔๘ ๔๘
๒ รากทนดี (ตองแตก) ๔ ๔ ๒
๓ ๓
๓ หัศคุณเทศ ๕ ๕ ๓
๖ ๖
๔ โกฐกา้ นพรา้ ว ๒๒๔ ๒๒๔
๘๘ ๘๘
๕ โกฐพงุ ปลา ๙๖ ๙๖ ๔
๑๐๔ ๑๐๔ ๑ ใสพ่ รอ้ มกัน
๖ โกฐเขมา
๑๒ ๑๒
๗ โกฐกักกรา ๑๓ ๑๓
๗ ๗
๘ รากเจตมลู เพลิงแดง ๘ ๘ ๕
๙ ๙
๙ หัวว่านน้ำ ๑๐ ๑๐ ๖
๑๑ ๑๑ ใส่พร้อมกัน
๑๐ ดอกดปี ลี
๒๔๐ ๒๔๐ ๗
๑๑ ลูกสมอไทย ใส่พรอ้ มกนั
๑๐ ๑๐
๑๒ ลกู จนั ทน์ ๑๔ ๑๔
๑,๐๐๐ ๑,๐๐๐
๑๓ ดอกจนั ทน์

๑๔ เทียนดำ

๑๕ เทยี นขาว ๒๘
ใสพ่ ร้อมกนั
๑๖ เทยี นสตั ตบษุ ย์

๑๗ เทียนตาต๊ักแตน

๑๘ เทียนแดง

เมล็ดพรกิ ไทยลอ่ น หรือ

๑๙ พริกไทยขาวป่น ไมอ่ บ นำไปบดรวมกบั
ผงยาท่ีรอ่ นแลว้
๒๐ มหาหิงคุส์ ะตุ (ธาตวุ ตั ถ)ุ

๒๑ การบูร (ธาตวุ ตั ถ)ุ

รวม

ข.10

ตำรับที่ ๑๕ ยาตรฉี นิ ทลามกา

ประกอบดว้ ยเครื่องยา ๖ ส่ิงน้ำหนกั ยา ๓.๘๗๕ ส่วน ส่วนละ ๑๖๐ กรมั รวมนำ้ หนักยา ๖๒๐ กรัม

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอ่ื งบด

๑๖๐ ถาด/ชน้ั
๑๖๐
๑ โกฐนำ้ เต้า (ฆา่ ฤทธ)ิ์ ๑ ๘๐ ๑
๔๐
๒ ลกู สมอไทย ๑ ๑๖๐ ๑ ๒
๒๐ ๓
๓ ลกู กระวาน ๑/๒ ๖๒๐

๔ เทยี นดำ ๑/๔ ๔

๕ รงทองสะตุ (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๑ ไม่อบ นำไปบดรวมกับผง
ยาทร่ี อ่ นแลว้
๖ มหาหิงคส์ุ ะตุ (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๑/๘

รวม ๓.๘๗๕

หมายเหตุ (๑) ใชค้ รกตำรงทองใหล้ ะเอียดก่อนช่ัง

ตำรับท่ี ๑๖ ยาปราบชมพทู วปี

ประกอบด้วยเครอ่ื งยา ๒๔ สิ่ง นำ้ หนักยา ๑,๐๐๐ ส่วน ส่วนละ ๑ กรัม รวมนำ้ หนักยา ๑,๐๐๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอ่ื งยา

ลำดบั ชอื่ เครอ่ื งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใส่ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั ) ตอู้ บ เครอ่ื งบด

ถาด/ชน้ั

๑ ลกู สมอไทย ๑๗ ๑๗ ๑

๒ ลูกสมอเทศ ๑๘ ๑๘ ๒

๓ หสั คุณเทศ ๔๓ ๔๓ ๓

๔ เหง้าขงิ แหง้ ๑๕ ๑๕ ๔

๕ โกฐเขมา ๙๙ ๕

๖ โกฐสอ ๘๘ ๑ ๖
๗ ลูกพิลงั กาสา ๖๖ ๗

๘ ดอกดปี ลี ๕๕ ๘

๙ ลำพันหางหมู ๗๗ ๙

๑๐ รากเจตมลู เพลงิ แดง ๑๖ ๑๖ ๑๐

๑๑ หวั บกุ ๑๙ ๑๙ ๑๑

๑๒ หวั กลอย ๑๙ ๑๙ ๑๒

๑๓ ใบกัญชาเทศ ๒๕๓ ๒๕๓ ๑๓

๑๔ ต้นเหงอื กปลาหมอ (ลกู ดอก ใบ) ๒๔๐ ๒๔๐ ๑๔

๑๕ ลูกจันทน(์ ๑) ๑๑ ๒ ๑๕
๑๖ ดอกจันทน์(๑) ๒๒ ๑๖

๑๗ ลกู กระวาน ๓๓ ๑๗

๑๘ ดอกกานพลู ๒๐ ๒๐ ๑๘

๑๙ เทียนดำ ๑๐ ๑๐

๒๐ เทียนแดง ๑๑ ๑๑ ๓ ๑๙
๒๑ เทียนตาตั๊กแตน ๑๓ ๑๓

๒๒ เทียนแกลบ ๑๔ ๑๔

๒๓ พรกิ ไทยลอ่ นหรอื พริกไทยดำ (ใช้ ๒๔๗ ๒๔๗ ไม่อบ นำไปบดรวมกบั
พรกิ ไทยป่นแทน) ๔๔ ผงยาทีร่ ่อนแลว้

๒๔ การบูร (ธาตวุ ัตถ)ุ

รวม ๑,๐๐๐ ๑,๐๐๐

หมายเหตุ (๑) ลกู จนั ทน์และดอกจนั ทน์ใหว้ างไวบ้ นใบกัญชาเทศหรอื ต้นเหงอื กปลาหมอ

ข.11

ตำรับที่ ๑๗ ยาหอมอนิ ทจกั ร์ (ยาสามัญประจำบ้าน)

ประกอบด้วยเครอ่ื งยา ๔๘ สง่ิ น้ำหนักยา ๔๘ สว่ น ส่วนละ ๑๒๐ กรมั รวมนำ้ หนกั ยา ๕,๗๖๐ กรมั

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอื่ เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ที่ (สว่ น) (กรมั )
๑๒๐ ถาด/ชน้ั เครอ่ื งบด
๑ ๑๒๐
๑ แก่นฝางเสน ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๒ แกน่ จันทน์แดง ๑ ๑๒๐ ๑
๑ ๑๒๐
๓ ขอนดอก ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๔ เถามวกแดง ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๕ เถามวกขาว ๑ ๑๒๐ ๒
๑ ๑๒๐ ๑
๖ กระลำพัก ๑
๑๒๐
๗ รากไคร้เครือ ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๘ เถาสะคา้ น ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๙ โกฐสอ ๑ ๑๒๐ ๓
๑ ๑๒๐
๑๐ โกฐนำ้ เต้า ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๑๑ รากยา่ นาง ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๑๒ แกน่ จันทน์เทศ ๑ ๑๒๐
๑
๑๓ กฤษณา ๑๒๐
๑
๑๔ โกฐเขมา ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๑๕ โกฐพุงปลา ๑ ๑๒๐ ๔
๑ ๑๒๐
๑๖ โกฐกระดูก ๑ ๑๒๐ ๒
๑ ๑๒๐
๑๗ รากเจตมลู เพลงิ แดง ๑ ๑๒๐ ๕
๑ ๑๒๐
๑๘ เหงา้ ขงิ แห้ง ๑ ๖
๑๒๐
๑๙ เปลือกสมลุ แวง้ (๑) ๑ ๑๒๐ คอ่ ยๆย่ำเครือ่ งบด
๑ ๑๒๐
๒๐ ลำพนั แดง ๑ ๑๒๐ ๗
๑ ๑๒๐ ๓
๒๑ เถาบอระเพด็ ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐ ๘
๒๒ ลกู กระวาน ๑ ๑๒๐
๑ ๙
๒๓ ดอกดปี ลี ๔

๒๔ ดอกกานพลู ๑๒

๒๕ โกฐจฬุ าลมั พา

๒๖ โกฐเชยี ง
๒๗ โกฐก้านพรา้ ว
๒๘ โกฐกกั กรา
๒๙ เปลือกอบเชยเทศ
๓๐ เปลือกชะลดู
๓๑ ลกู กระดอม
๓๒ รากชา้ พลู
๓๓ ดอกคำไทย

๓๔ ดอกมะลิ
๓๕ ดอกพิกุล
๓๖ ดอกบนุ นาค
๓๗ ดอกสารภี
๓๘ ดอกจำปา
๓๙ ดอกกระดังงา
๔๐ ลูกจันทน(์ ๒)
๔๑ ดอกจันทน์(๒)

ข.12

ตำรบั ยา ลำดบั การอบและบดเครอื่ งยา

ลำดบั ชอ่ื เครอื่ งยาสมนุ ไพร นำ้ หนกั นำ้ หนกั ลำดบั การใสต่ อู้ บ ลำดบั การใสล่ ง
ท่ี (สว่ น) (กรมั )
๑๒๐ ถาด/ชน้ั เครอื่ งบด
๑ ๑๒๐
๔๒ เทยี นดำ ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๔๓ เทยี นแดง ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๔๔ เทียนขาว ๑ ๕ ๑๐
๑๒๐
๔๕ เทียนขา้ วเปลือก ๑
๕,๗๖๐
๔๖ เทียนเยาวพาณี ๔๘

๔๗ ลูกผักชลี า ๑๑

นำไปบดรวมกับ

๔๘ กำยาน (ธาตุวัตถุ) ไมอ่ บ กากยาทเ่ี หลอื
จากการร่อนใน

รอบที่ ๓

รวม

สว่ นผสมเพิม่ เตมิ

(๑) ชะมดเชด็ ๑/๘ สว่ น ประมาณ ๑๕ กรัม

(๒) พมิ เสน (ธาตุวัตถ)ุ ๗% ของยาทรี่ ่อนเสรจ็ แล้ว

(๓) เมนทอล (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๔% ของยาทร่ี อ่ นเสรจ็ แลว้

(๔) การบรู (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๔% ของยาท่ีร่อนเสร็จแล้ว

(๕) นำ้ ดีววั สด ๑ ส่วน ประมาณ ๑๒๐ กรัมหรอื มลิ ลิลติ ร

เหลา้ ขาว ๔๐ ดกี รี ใช้สำหรับฆา่ เชื้อโรคดวี วั ๑/๓ สว่ น ประมาณ ๔๐ มลิ ลิลติ ร

(๖) สด

หมายเหตุ (๑) เปลือกสมลุ แวง้ ใหว้ างไวบ้ นเถาบอระเพ็ด

(๒) ลูกจันทนแ์ ละดอกจันทน์ใหว้ างไวบ้ นดอกไม้ชนดิ ใดกไ็ ด้

ข.13

ภาคผนวก ค. กระสายยา

กระสายยา คือ นำ้ หรอื ของเหลวทใ่ี ช้สำหรบั ละลายยา โดยมวี ตั ถปุ ระสงค์ เพ่ือให้ กลนื ยางา่ ย ไม่ฝดื หรือติดคอ
และช่วยแต่งให้มรี ส สี กลนิ่ นา่ รบั ประทาน ชว่ ยให้ยามฤี ทธติ์ รงต่อโรค นำฤทธิ์ยาให้แลน่ เร็ว ทันต่ออากาศของโรคเพือ่
เพิม่ สรรพคุณของยา ใหม้ ีฤทธแ์ิ รงขึน้ หรือให้มีฤทธช์ิ ่วยตัวยาหลัก ในการรักษาอาการขา้ งเคียง

น้ำกระสายยาทีใ่ ชร้ ว่ มกบั ยาตามค่มู อื การปรงุ ยา มดี ังนี้

ลำดบั ท่ี ช่อื ยา แกอ้ าการ กระสายยา รายละเอยี ด
๑ แดงสเี สน แก้ชกั หอบ นำ้ ดอกไม้
แกล้ ม นำ้ ขงิ ตม้ แทรกพิมเสน
๒ ตรวี าสงั ข์ แกร้ าก (แก้อาเจียน) นำ้ ลูกยอกับลูกผักชี
๓ ธรณีสณั ฑะฆาต แกล้ มจุกเสียดแน่นหน้าอก น้ำกระเทียมหรือน้ำ บดเปน็ ผงละลาย
๔ ธาตบุ รรจบ ขงิ ตม้ นำ้ ผ้ึง
แก้โลหิตแหง้ รา้ ง นำ้ เทยี นดำต้ม ละลายน้ำสกุ หรือผสม
๕ ประสะเปราะใหญ่ แก้ปถวธี าตุ ๒ ประการ คือ สมอง นำ้ ผง้ึ น้ำผึ้งป้นั เปน็ ลูกกลอน
กระดูก มา้ ม พิการ ตม้ กบั นำ้ ปนู ใส
๖ มหานลิ แทง่ ทอง แกก้ ระษยั เถาดาน ท้องผูก นำ้ สกุ หรือน้ำผ้งึ
๗ โรคนทิ าน ๑ ทุบชงน้ำร้อน
๘ สรรพตอ้ แกธ้ าตุไม่ปกติ แก้ทอ้ งเสีย เปลอื กแคหรือ ต้ม
๙ สหศั ธารา เปลอื กสะเดา หรอื ละลาย น้ำดอกไม้เทศ
๑๐ แสงหมกึ แก้ท้องขนึ้ ท้องเฟ้อ เปลอื กลูกทบั ทมิ หรอื น้ำสกุ รับประทาน
ถอนพษิ ไข้ตานทรางสำหรับเดก็
๑๑ อาโปธาตุ นำ้ มนั ในขอ้ กระเทียม ๓ กลีบ ตม้
๑๒ อนิ ทจกั ร์ (ยาหอม) แก้หัด อสี ุกอใี ส ใบกระเพรา ละลายน้ำผ้ึงกินเท่า
แก้ปถวธี าตุ ๘ จำพวกกำเรบิ ผลพุทรา
น้ำดอกไมเ้ ทศ หรอื บดละลายนำ้ ผ้ึง ใหก้ นิ
น้ำสุก หนัก ๑ สลึง

ผสมน้ำสุรา สุม ละลายน้ำลกู สมอไทย
กระหม่อม ต้มกิน
ละลายน้ำข่าตม้ กนิ
น้ำรากผกั ชี ละลายน้ำดอกไม้เทศ
นำ้ ผ้ึง ละลายน้ำใบกระ
เพราะต้ม
แก้ลมอันบงั เกิดข้นึ ในตอ้ ผักตบและ นำ้ ผ้ึง ละลายน้ำลกู มะแวง้
เครอื หรือลูกมะแวง้
ตอ้ ทง้ั ปวง ยกเวน้ ตอ้ หิน ลด ตน้ กวาดคอ
ละลายน้ำลูกเบญกานี
แรงดนั ลกู ตา ฝนทาในปาก
ละลายน้ำผึ้งหรือ
แกจ้ กุ เสียด น้ำลกู สมอไทย นำ้ ส้มซ่า
ต้ม
แกต้ ัวเยน็ น้ำข่า
แกต้ วั รอ้ น นำ้ ดอกไมเ้ ทศ ต้มเอาน้ำ
แกท้ ้องขน้ึ ปวดทอ้ ง น้ำใบกระเพรา

แก้ไอ ขับเสมหะ น้ำลูกมะแว้งเครือ
หรือลกู มะแวง้ ตน้

แก้แผลในปาก แก้ละออง นำ้ ลูกเบญกานี

แกอ้ าโปธาตกุ ำเรบิ น้ำผึง้ หรอื น้ำส้มซา่

แกล้ มคล่นื เหยี น อาเจียน นำ้ ลูกผกั ชลี า เทียน
แก้ลมปลายไข้ ดำ

ก้านสะเดา กระดอม
และบอระเพด็

ค.1

บรรณานุกรม

กองการประกอบโรคศลิ ปะ สำนกั งานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ . (ม.ป.ป.). ตำราแพทย์แผนโบราณท่ัวไป สาขาเภสชั
กรรม. นนทบุรี.

กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลอื ก กระทรวงสาธารณสุข. (2561). รายการตำรบั ยาแผนไทยแห่งชาติ
ฉบบั พทุ ธศักราช2561. กรุงเทพมหานคร: สามเจริญพาณชิ ย.์

เนตรดาว ยวงศรี และคณะ. (2562). คมู่ ือการปรงุ ยา. กรุงเทพมหานคร: สถาบนั การแพทย์แผนไทยเนตรดาว.
สถาบันการแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว. (ม.ป.ป.). บญั ชียาหลกั แหง่ ชาติ ยาสามัญประจำบ้าน สาธารณสขุ มูลฐาน.

กรงุ เทพมหานคร: สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว.
สดุ ารตั น์ หอมหวล. (2564). ฐานข้อมลู เคร่ืองยาสมนุ ไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยอุบลราชธานี. (ออนไลน)์

แหล่งทมี่ า: http://www.thaicrudedrug.com. 10 มกราคม 2564

ง.1