77 ทำนองจะเข้ เพลงโยสลัม อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับฝรั่ง) สายเอก - - - - - - - - - - - ด - ร - ม - - - - - ม ม ม - ซ - ม - ร - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ด ด ด - ร - ม - ฟ - ซ - - - - - - - ล - - ซ ล - ดํ - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ - ม - ซ - ล - ดํ - - - - - - - ซ - - ล ซ - ฟ - ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ด - ร - ม - ซ - ฟ - ม - ร - ด - ม - ร - ด - - - ร - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 4.3.3 เพลงลาวจ้อย เพลงลาวจ้อยเป็นเพลงไทยสำเนียงลาว ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง คำร้องและทำนอง นำมาบรรจุคำ ร้อง และบรรเลงประกอบละคร บทร้องคัดมาจากวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ สันนิษฐานว่าอาจแต่งใน สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถหรือสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เป็นตอนที่ปู่เจ้าเขาเขียวสั่งให้ไก่แก้ว ไปล่อพระลอมาเพื่อให้พบกับพระเพื่อนพระแพง บทร้อง เพลงลาวจ้อย สร้อยแสงแดงพระพราย ขนเขียวลายระยับ ปีกสลับเบญจรงค์ เลื่อมลายยงหงสะบาท ขอบตาชาดพะพริ้ง สิงคลิ้งหงอนพรายพรรณ ขานขันเสียงเอาแต่ใจ เดือยหงอนใสสีระรอง สองเท้าเทียมนพมาศ ปานฉลุชาดทารงค์ ปู่ก็ใช้ให้พี่ลง ผีก็ลงแก่ไก่ ไก่แก้วไซร้บ่มิกลัว ขุกผกหัวองอาจ ผาดผันตีปีกป้อง ร้องเรื่อยเฉื่อยฉาดฉาน เสียงขันขานแจ้วแจ้ว ปู่สั่งแล้วทุกประการ
78 บ่มินานผาดโผนผยอง ลงโดยคลองคะนองบ่หึง ครั้นถับถึงพระเลืองลอ ยกคอขันขานร้อง ตีปีกป้องผายผัน ขันเรื่อยเจื้อยไจ้ไจ้ แล้วใช้ปีกไซ้หาง โฉมสำอางสำอาด ท้าวธผาดเห็นไก่ตระการ ภูบาลบานหฤทัย ฯ ทำนองหลักเพลงลาวจ้อย อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) มือขวา - - - ดํ รํ มํ - รํ - - - - - มํ - รํ - - - ดํ รํ มํ - รํ มํ รํ ดํ รํ - มํ - มํ มือซ้าย - - - ด ร ม - ร - - - - - ม - ร - - - ด ร ม - ร ม ร ด ร - ม - ซ มือขวา - - - - ซ ล - ซ - - - ม - - ร ม - - ซ ล - ดํ - รํ มํ รํ - - - - - ซ มือซ้าย - - - ม - - - ร - - - - ร ด - ทฺ - - ร ม - ด - ร - - ดํ ล ซ ม – ร มือขวา - - - - - - - - - ซ - ล ดํ รํ มํ ล - - - - - ซ - ล - - ซ ล ดํ รํ มํ ซ มือซ้าย - - - - - - - - - ร - ม ด ร ม ม - - - - - ร - ม - - ร ม ด ร ม ร มือขวา - - - - - - - - มํ มํ รํ ดํ - รํ - มํ - - - - - มํ - รํ มํ รํ ดํ รํ - มํ – ดํ มือซ้าย - - - - - - - - ซ ม ร ด - ร - ม - - - - - ซ - ร ม ร ด ร - ม – ด กลับต้น ทำนองจะเข้เพลงลาวจ้อย อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) สายเอก - - - ด ร ม ซ ร - - - - - ม - ร - - - ด ร ม ซ ร ม ร ด ร - ม - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - ม ซ ล ดํ ซ - - - ม ร ด ร ม - - - - - ด - ร ม ร ด ล ดํ ซ ซ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ - ซ - ล ดํ รํ มํ ล - - - - - ซ - ล - - ซ ล ดํ รํ มํ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
79 สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ซ ม ร ด - ร - ม - - - - - - - ร ม ร ด ร - ม - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล ด - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 4.3.4 เพลงสร้อยสนตัด เพลงสร้อยสนเป็นเพลงเก่าสมัยกรุงศรีอยุธยา อัตรา 2 ชั้น เป็นเพลงอันดับที่ 2 ในเพลงตับเรื่อง อรุ่ม และเป็นเพลงประเภทเพลงช้าเรื่องสร้อยสน ซึ่งมีอยู่ 4 ท่อน 2 ท่อนแรกเรียกชื่อสร้อยสน 2 ท่อน หลังเรียกเพลงพวงร้อย เพลงเรื่องสร้อยสน เป็นเพลงประเภทเพลงช้าที่มีท่วงทำนองไพเราะงามสง่า แสดงถึงจริยาวัตรอันงดงาม ปี่พาทย์พิธีจึงนิยมนำมาบรรเลงต่อจากเพลงโหมโรง และใช้บรรเลงรับ พระสงฆ์เมื่อเดินทางมาถึงสถานประกอบมงคลพิธี เพลงสร้อยสนเมื่อตัดทำนองลง จึงเรียกชื่อเสียใหม่ว่า “สร้อยสนตัด” (ที่มา : https://www.gotoknow.org/posts/371700) บทร้อง เพลงสร้อยสนตัด ๒ ชั้น (นายมนตรี ปราโมท) ความกล้าหาญหาญชัยมีใจจริง ย่อมเป็นสิ่งเชิดชูให้ฟูเฟื่อง คนนิยมชมนามงาม เป็นที่เลื่องลือก้องเกียรติกำจร คือความกล้าสารภาพยอมรับผิด ในการกิจที่พลั้งมาครั้งก่อน กล้ากระทำสิ่งที่ควรล้วนบวร กล้าบั่นทอนสิ่งชั่วจากตัวเอย ฯ บทร้อง รำอวยพรอ่อนหวาน ขออวยพรอ่อนหวานประสานศัพท์ ร้องรับบรรเลงเพลงประสม ทั้งร่ายรำงามตาน่าชม สุขสมอารมณ์รื่นชื่นฤดี ทุกข์โศกโรคภัยไม่บีฑา ทั้งสมมาตรปรารถนาในทุกที่ สบโชคโภคทรัพย์นับทวี เจริญศรีเกียรติยศปรากฏเทอญ ฯ ทำนองหลักเพลงสร้อยสนตัด อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) มือขวา - ท - - - ล - - - ซ – ซ - - - ล - ดํ - รํ - ดํ - - ล ล - - ซ ซ – ม มือซ้าย - - ล ซ - - - ซ - - - ร - - - ม - ด - ร - ด- ล - - - ซ - - - ท มือขวา - - - - - ล - ล - ดํ – ล - ซํ - ม - ม - - ร ร - - ม ม - - ซ ซ - ล มือซ้าย - - - ลฺ - - - - - ดฺ - ล - ซ - ท - ท - ล - - - ทฺ - - - ซ - - - ลฺ
80 มือขวา - รํ - - ดํ ล - - - - - - ล ซ – ล - ล - - ล ซ – ล - รํ - - ด ด – รํ มือซ้าย - - ด ล - - ซ ม - ร - ม - ร – ม - ซ - ม - ร – ม - ร - ดฺ - - - ร มือขวา - มํ – ซํ - มํ - - รํ รํ - - ดํ ดํ - ล - ซ – ดํ - - รํ มํ - มํ– มํ - รํ – ดํ มือซ้าย - ม - ซ - ม- ร - - - ด - - - ม - ร - ดฺ - - - ม - ซํ - ม - ร – ด กลับต้น ทำนองจะเข้เพลงสร้อยสนตัด อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) สายเอก - ท ล ซ - ล - ซ - ด ร ม - ซ - ล - ดํ - รํ มํ รํ ดํ ล รํ ดํ ล ซ ดํ ล ซ ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ล ซ ล ล ล ดํ ล ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ม ซ ร ม ร - - ร ม ล ซ ม ซ ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล ท - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ม ร ด ร ม ร ม ซ ล ดํ ซ ล ซ ร ม ซ ล รํ ดํ ล ดํ ซ ล ดํ รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ด ร ม ฟ ซ ฟ ม ร ซ ม ร ด ม ร ด - - - - - - ร - ม ซ ล ซ ม - ร - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - ล - ซ - ด - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 4.3.5 เพลงลาวครวญ เพลงลาวครวญเป็นเพลงอัตราจังหวะ ๒ ชั้นของเก่า ใช้ขับร้องในบทละคอนเรื่องพระลอหรือเพลง ตับลาวต่าง ๆ นายถิร ปี่เพราะ ได้แต่งขึ้นเป็น 3 ชั้นและตัดลงเป็นชั้นเดียวให้รวมเป็นเพลงเถา เมื่อ พ.ศ. 2490 พร้อมกับคิดทานองร้องประกอบความหมายของทำนองเพลง ซึ่งหมายถึงการรำพึงความหลังด้วย ความโศกเศร้า (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 458)
81 บทร้อง เพลงลาวครวญ (พระลอ พระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์) โอ้พระชนนีศรีแมนสรวง จะโศกทรวงเสียวรู้สึกรำลึกถึง ไหนทุกข์ถึงบิตุรงค์ทรงรำพึง ไหนโศกซึ้งถึงตูคู่หทัย ร้อยชู้ฤาเท่าเนื้อเมียตน เมียร้อยคนฤาเท่าพระแม่ได้ พระแม่อยู่เยือกเย็นไม่เห็นใคร ฤากลับไปสู่นครก่อนจะดี พี่เลี้ยงตรองพลางสนองพระดำรัส เห็นชอบชัดเชิญคืนบุรีศรี เฉลิมกรุงบำรุงประชาชี เป็นที่เกษมสุขสืบไป ฯ ทำนองหลักเพลงลาวครวญ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) มือขวา - - - - - - - - - มํ - มํ รํ ดํ รํ มํ - - - - - ดํ - รํ - ดํ - มํ - - รํ รํ มือซ้าย - - - - - - - - - ซ - ม ร ด ร ม - - - - - ด - ร - ด - ม - ร - - มือขวา - - - - - ซ - ซ ล ซ - ซ - ล - ดํ - - - - - - - - - มํ - มํ รํ ดํ - รํ มือซ้าย - - - ซฺ - - - - - - ม ร - ม - ด - - - - - - - - - ซ - ม ร ด - ร กลับต้น ทำนองจะเข้เพลงลาวครวญ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) สายเอก - - - - - - - - - ซ - ม ร ด ร ม - - - - - - - ร - ด - ร ด ม ร ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล ด - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ล ซ ม ซ - ล - ดํ - - - - - ดํ ดํ ดํ - ซ - ม ร ด - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - กลับต้น
82 4.3.6 เพลงลาวต่อนก เพลงลาวต่อนกเป็นเพลงไทยสำเนียงลาว อัตราจังหวะ 2 ชั้น หน้าทับลาว ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง คำร้องและทำนอง คุณหญิงชิ้น ศิลปะบรรเลง ได้ประพันธ์คำร้องเพื่อเป็นเพลงสำหรับเด็ก เนื้อหาบท เพลงบรรยายถึงความสวยงามของธรรมชาติ บทร้อง เพลงลาวต่อนก ต้นข้าวในนา พลิ้วพายไปตามสายลม ชูช่อน่าชม ชวนฟ้อนรำทำกิริยา กระโดดไปมา เริ่งร่าดั่งเราเป็นกบ ครั้นเมื่อยามพลบ เราเข้าหลบอยู่ในทุ่งนา ฯ ทำนองหลักเพลงลาวต่อนก อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) มือขวา - - - - - - - - - ด - ฟ - ซ - ล - - - ดํ - ล - - - ดํ - ซ - ฟ - ร มือซ้าย - - - - - - - - - ซฺ - ด - ซ - ล - - - ด - ม - - - ด - ร - ด - ลฺ มือขวา - - - - - - - ร - - - - - ด - ร - - ฟ ฟ - ซ - ฟ - ม - ร - ด - ร มือซ้าย - - - - - - - ร - - - - - ด - ร - ฟ - - - ซ - ฟ - ท - ลฺ - ซ - ลฺ กลับต้น ทำนองจะเข้เพลงลาวต่อนก อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) สายเอก - - - - - ร ร ร ด ร ด ฟ - ซ - ล - - - ดํ - ล - - - ดํ - ซ ล ซ ฟ ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ร - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ร ร ร - - - - - ด - ร - ฟ ฟ ฟ - ซ - ฟ - ม - ร - ด - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ร - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
83 4.3.7 เพลงลาวสร้อยลำปาง เพลงลาวลำปางเป็นเพลง ๒ ชั้นของเก่า (บางท่านเรียกว่า สร้อยลำปาง) การแสดงฟ้อนชมเดือน ใช้ทำนองลาวลำปาง เพลงที่มีสำเนียงลาวมักจะใช้รำกับฟ้อน เนื้อเพลงกล่าวถึงการชมธรรมชาติ เช่น แสงเดือน ความงามของผู้หญิง และการแต่งกาย (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 460) บทร้อง ฟ้อนชมเดือน (ทำนองเพลงลาวลำปาง) โอ้เดือนเอยโอ้เดือนดวงงาม ส่องวาววามแลอร่ามเวหา โอ้เดือนนี้หนอไป่ยอจันทรา ชื่นวิญญาไหนมาเทียมเท่า โอ้แสงจันทร์เจ้าคลายเศร้าร่มเย็น (ซ้ำ) สุดสวสยเอยรื่นรวยนารี ยามราตรีมีจันทร์วันเพ็ญ นวลเดือนยั่วเย้าให้สาวเริงเล่น ช่างงามจริงหญิงเอยงามเด่น หากเห็นฤทัยหวนไห้รัญจวน (ซ้ำ) ทำนองหลักเพลงลาวสร้อยลำปาง อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) มือขวา - - - - - - - ซ - - - - - ดํ ดํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - - - มํ - - ดํ ดํ มือซ้าย - - - - - - - ร - - - ดฺ - - - - ม - ร - ด - ร - - - ดฺ - - - - มือขวา - - - - - - - ซ - - - - - ดํ ดํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - - - มํ - - - มํ มือซ้าย - - - - - - - ร - - - ดฺ - - - - ม - ร - ด - ร - - - ม - - - ซ มือขวา - - - - - ดํ - รํ - - - มํ - - - มํ - - - - - ดํ - รํ - - - มํ - - - ซ มือซ้าย - - - - - ด - ร - - - ม - - - ซ - - - - - ด - ร - - - ม - - - รฺ มือขวา - - - - - - - ม - - - - - ซ - ล - ดํ - รํ - ดํ - ล - - - ซ - - - ม มือซ้าย - - - - - - - ท - - - - - ซฺ - ลฺ - ด - ร - ด - ม - - - ร - - - ท มือขวา - - - ดํ - รํ- มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - ดํ - ล - ซ - ม - ซ - ล - ดํ มือซ้าย - - - ด - ร - ม - ซ - ม - ร - ด - ร - ด - ล - ซ - ท - ร - ล - ด มือขวา - - - ดํ - รํ- มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - ดํ - ล - ซ - ม - ซ - ล - ดํ มือซ้าย - - - ด - ร - ม - ซ - ม - ร - ด - ร - ด - ล - ซ - ท - ร - ล - ด กลับต้น
84 ทำนองจะเข้เพลงลาวสร้อยลำปาง อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) สายเอก - - - - - - - ซ - - - ดํ ดํ ดํ ดํ ดํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - มํ - ดํ ดํ ดํ ดํ ดํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - มํ รํ ดํ ท ล ซ - - - ดํ ดํ ดํ ดํ ดํ - มํ - รํ - ดํ - รํ - - - ม - - - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ด - ร - ม - ร - ด - ซ - - - - - ด - ร - ม - ร - ด - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - ลลล ดํ ล ซ ม ร ด ร ม ร ม ซ ล - ดํ - ซ ล ดํ - ล - - ซซซ ดํ ล ซ ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ร - ม ซ ล ซ ม - ร - ด - - - - - - - - - - - - - - - ด สายทุ้ม - ซ - ด - - - - - - - - - - - - ซ ล ด ร ด ล ด ซ ล ซ - ซ - ล - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - สายเอก - - - - - ร - ม ซ ล ซ ม - ร - ด ซ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ซ ล ซ ม ซ - ล - ดํ สายทุ้ม - ซ - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
85 4.3.8 เพลงลาวสมเด็จ เพลงลาวสมเด็จนี้ เดิมเป็นเพลงอัตรา 2 ชั้น สำเนียงลาวเพลงหนึ่ง ซึ่งบรรเลงอยู่ในเพลงเรื่องลาว สมเด็จ เป็นเพลงเก่าที่นิยมใช้บรรเลงกันในวงปี่พาทย์และเครื่องสายมาช้านาน ต่อมาได้มีผู้นำไปใช้เป็น เพลงร้องในการแสดงละคอน โดยตัดทำนองให้สั้นลงตามความเหมาะสมของการแสดง เรือเอกชิต แฉ่งฉวี ได้แต่งเพลงลาวสมเด็จ 3 ชั้นขึ้นจากอัตรา 2 ชั้นของเดิมและเปลี่ยนทานองในเที่ยวกลับของ อัตรา 2 ชั้นเสียใหม่ พร้อมทั้งแต่งชั้นเดียวขึ้นให้ครบเป็นเพลงเถา เมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2502 (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 459 - 460) บทร้อง เพลงลาวสมเด็จ 2 ชั้น เนื้อร้องที่ 1 (พระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ) แสนจะเปรมปรีดายุพาพาล ได้สมานสมจิตพิสมัย ( สร้อย ) เจ้าช่อดอกรัก จะได้สมัครสมเอย ได้ครองคู่อยู่ชิดสนิทใจ เหมือนอยู่ในสถานวิมานแมน ( สร้อย ) เจ้าพุ่มมาลี ปรียะยินดียิ่งเอย หญิงงามทรามชมภิรมย์ชิด จะปลื้มจิตจ่อรักสมัครแสน ( สร้อย ) เจ้าคู่ภิรมย์ จะได้ชื่นชมกันเอย ทั้งชายดีศรีสวาสดิ์ไม่ขาดแคลน ก็ถูกแผนควรคู่อยู่ร่วมใจ ( สร้อย ) เจ้าคู่ชีวิต จึงควรสนิทจริงเอย ฯ เนื้อที่ 2 (ครูมนตรี ตราโมท ) อันสมเด็จพระมหากษัตริย์ราช เป็นขวัญชาติธงชัยของไทยผอง ( สร้อย ) ชื่นหฤทัย เรามีธงชัยขวัญใจชาติเอย เป็นฉัตรแก้วกั้นเกศประเทศครอง ทรงปกป้องประชาราษฎร์ให้ร่มเย็น ( สร้อย ) ชื่นพระคุณ ด้วยทรงการุณย์ไทยอุ่นอกเอย ควรเคารพอภิวันท์มั่นดวงจิต เชิดบูชิตพระคุณไว้ให้สูงเด่น ( สร้อย ) มั่นดวงใจ เทิดพระคุณไว้เหนือใดอื่นเอย ร่วมจงรักภักดีมิวายเว้น ให้สมเป็นไทยชาติรักราชเอย ( สร้อย ) มั่นภักดี ในบาทธุลีไม่มีเปลี่ยนเอย ฯ เนื้อที่ 3 (บทพระราชนิพนธ์ใน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี) ขอถวายชัยมงคลดลสวัสดิ์ เฉลิมรัชเฉลิมพระชนมพรรษา (สร้อย) ดาวประกายพรึก เราล้วนสำนึกพระคุณเอย ทรงนำชาตินำชนเป็นฉัตรา พัฒนาประเทศให้ก้าวไกล (สร้อย) ดาวธง ทรงเป็นธงชัยนำไทยรุ่งเรือง ถวายพระพรจตุรพิธสิทธิศักดิ์ พระชนม์ยืนเป็นหลักดังแขไข (สร้อย) ดวงศศิเพ็ญ แผ่แสงเย็นเย็นหฤทัยเอย วรรณสุขสิ้นทุกข์โทษใดใด พลานามัยแกร่งจริงยอดยิ่งเอย (สร้อย) ดาวสำเภา ทั้งลำใบเสาสู้คลื่นลมเอย ฯ (ที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=_HjLXOMwCeM&t=1s)
86 ทำนองหลักเพลงลาวสมเด็จ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) มือขวา - - - - - - - ม ซ ด - ด - - - ม - - - ร - - - ด - - - ด มือซ้าย - - - - - - - ม - - ร ม - ล - ซ - - - ม - - - ร - - - ด - - - ล มือขวา - - - - - - ด ร - ม - ร - ด - ด - ด - ม - - - ด - - ด - ซ ซ - ด มือซ้าย - - - - ซ ล - - - ม - ร - ด - ล - ซ - ม - ร ม ซ - - - ล - ม - ซ มือขวา - - - - - - ด ร - ม - ร - ด - ด - - ด ล - - ซ ล - ด - ร ด - ร ร มือซ้าย - - - - ซ ล - - - ม - ร - ด - ล - - - - ซ ม - ด - ด - ร ด ร - - มือขวา - - ด ด - ร - ด - ท - ล - - ซ ล - - ด ด - ร - ด - ท - ล - - ซ ล มือซ้าย - ด - - - ร - ด - ท - - ซ ม - - - ด - - - ร - ด - ท - - ซ ม - - มือขวา - - - - - ด - ซ - - - - - ด - ด - - ด ด - ร - ด - ท - ล - - ซ ล มือซ้าย - - - - - - - ม - - - - - ซ - ล - ด - - - ร - ด - ท - - ซ ม - - มือขวา - - - - - ด - ซ - - - - - ด - ด - - ด ด - ร - ด - ท - ล - - ซ ล มือซ้าย - - - - - - - ม - - - - - ซ - ล - ด - - - ร - ด - ท - - ซ ม - - กลับต้น ทำนองจะเข้เพลงลาวสมเด็จ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) สายเอก - - - - - - - ม - - ร ม ช ล - ซ - - - มํ - - - รํ ดํดํดํ มํ รํ - ดํ - ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - ซ ล ดํ รํ มํมํมํ ซํ รํ มํ รํ ดํ ล ซ ล ซ ม ซ ร ม ซ - - ดํ ล ซ ม ร ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - ซ ล ดํ รํ มํมํมํ ซํ รํ มํ รํ ดํ ล - - ดํ ล ซ ม ซ ล - ดํ - รํ ดํ มํ รํ รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
87 สายเอก - ดํ ดํ ดํ - รํ - ดํ - ท - ล ซ ม ซ ล - ดํ ดํ ดํ - รํ - ดํ - ท - ล ซ ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ดํ - ม - - - - - ซ - ล - ดํ ดํ ดํ - รํ - ดํ - ท - ล ซ ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ดํ - ม - - - - - ซ - ล - ดํ ดํ ดํ - รํ - ดํ - ท - ล ซ ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 4.4 จังหวะหน้าทับและจังหวะฉิ่ง เพลงลาวจ้อย เพลงลาวครวญ เพลงลาวต่อนก เพลงสร้อยลำปาง เพลงลาวสมเด็จ สองชั้น กำกับจังหวะด้วยหน้าทับลาว จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น รายละเอียดมีดังนี้ หน้าทับลาว - ติง - โจ๊ะ - ติง - ติง - - - ทั่ง - ติง - ทั่ง - ติง - โจ๊ะ - ติง - ติง - - - ทั่ง - ติง - ทั่ง จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ เพลงสร้อยสนตัด สองชั้น กำกับจังหวะด้วยหน้าทับปรบไก่ สองชั้น จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น รายละเอียดมีดังนี้ หน้าทับปรบไก่ สองชั้น -ทั่ง - ติง - โจ๊ะ -จ๊ะ - โจ๊ะ -จ๊ะ -โจ๊ะ - จ๊ะ - ติง - ทั่ง - ติง - ติง - ทั่ง - ติง -ติง - ทั่ง จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ เพลงพม่าเขว สองชั้น กำกับจังหวะด้วยหน้าทับพม่า จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น รายละเอียดมีดังนี้ หน้าทับพม่า - - - เพลิ่ง - - - เพลิ่ง - - - เพลิ่ง - เพลิ่ง - เพลิ่ง - - - เพลิ่ง - - - เพลิ่ง - - - เพลิ่ง - เพลิ่ง - เพลิ่ง จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ
88 เพลงโยสลัม สองชั้น บรรเลงโดยใช้หน้าทับฝรั่ง สองชั้น จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น รายละเอียดมีดังนี้ หน้าทับฝรั่ง - - - - - - - ทั่ง - - - ทั่ง - - - ทั่ง - - - - - - - ทั่ง - - - ทั่ง - - - ทั่ง จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ สรุป การฝึกซ้อมปฏิบัติเครื่องดนตรี สำหรับผู้ที่เริ่มหัดใหม่ สิ่งที่สำคัญนอกจากเวลาในการฝึกซ้อม แล้วก็คือแบบฝึกหัดพื้นฐานให้เกิดความชำนาญในการบังคับไม้ดีด และนิ้วกด และจากการศึกษาบท เพลงขั้น 1 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย ซึ่งเป็นบทเพลงสำหรับนักเรียนขั้นพื้นฐานในการเริ่มเรียน หรือการบรรเลง พบว่าลักษณะโครงสร้างของเพลงเป็นเพลงประเภทท่อนเดียว มีลักษณะสั้นทั้งแบบ บังคับทาง และเพลงดำเนินทำนอง ทำนองหลักของเพลงส่วนใหญ่มีการกำหนดเสียงให้เอื้อกับการ ดำเนินทำนอง สำหรับเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายไทย เสียงลูกตกที่เป็นระบบ ระเบียบ ไม่มีความ ซับซ้อน ไม่ใช้เสียงนอกกลุ่มเสียงอย่างหลากหลาย มีบ้างเล็กน้อยที่แสดงสำเนียงของเพลงให้ปรากฏ พบว่ามีการซ้ำทำนองเพลงเพื่อให้เกิดทักษะในการฝึกหัดได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้ เพลงทั้งหมดก็มีขนาด สั้น เอื้อสำหรับนำมาตกแต่งเป็นทำนองจะเข้และสร้างแบบฝึกหัดเพื่อพัฒนาการดีดจะเข้ได้เป็นอย่างดี คำถามท้ายบท 1. ลักษณะเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยกลุ่มเครื่องสายขั้นที่ 1 พบเพลงที่มีลักษณะเป็นอย่างไร 2. เพลงบังคับทาง และเพลงดำเนินทำนอง มีความเหมือนหรือต่างกันอย่างไร 3. จงเขียนอธิบายไม้ดีดและนิ้วในการดำเนินทำนองของจะเข้ ให้ถูกต้อง สายเอก - - - ซ - ซ ซ ซ ล ซ ม ซ - ล - ดํ - - - - - ดํ ดํ ดํ - ซ - ม ร ด - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - ไม้ดีด นิ้วกด 4. จงเขียนอธิบายไม้ดีดและนิ้วในการดำเนินทำนองของจะเข้ ให้ถูกต้อง สายเอก - - - ม ซ ล ดํ ซ - - - ม ร ด ร ม - - - - - ด - ร ม ร ด ล ดํ ซ ซ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ไม้ดีด นิ้วกด
89 5. จงเขียนอธิบายไม้ดีดและนิ้วในการดำเนินทำนองของจะเข้ ให้ถูกต้อง สายเอก ล ซ ล ล ล ดํ ล ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ม ซ ร ม ร - - ร ม ล ซ ม ซ ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล ท - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ไม้ดีด นิ้วกด เอกสารอ้างอิง กาญจนา อินทรสุนานนท์. (ม.ป.ป). คุณหญิงชิ้น ศิลปะบรรเลง กับบทเพลงร้องในโรงเรียน. วารสารคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทร วิโรฒ. มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. (2523). ฟังและเข้าใจเพลงไทย. อนุสรณ์ ในงาน พระราชทานเพลิงศพ ขุนทรงสุขภาพ (นายแพทย์ทรง บุณยะรัตเวช). 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2523 สำนักงานคณกรรมการอุดมศึกษา และกรมศิลปากร. (2553). เกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย พุทธศักราช 2553. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนภาพพิมพ์. พิมพ์ครั้งที่ 2
90 แผนการสอนประจำบทที่ 5 การปฏิบัติจะเข้ จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยระดับขั้นที่ 2 หัวข้อเนื้อหาประจำบท บทที่ 5 การปฏิบัติจะเข้ จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยระดับขั้นที่ 2 1. ประวัติเพลงขั้นที่ 2 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย 2. โน้ตทำนองหลักเพลงขั้นที่ 2 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย 3. โน้ตทำนองจะเข้ เพลงขั้นที่ 2 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย - เพลงคลื่นกระทบฝั่ง - เพลงบังใบ - เพลงลมพัดชายเขา - เพลงแขกบรเทศ - เพลงนางนาค - เพลงพัดชา - เพลงลีลากระทุ่ม 4. จังหวะหน้าทับ และจังหวะฉิ่ง วัตถุประสงค์การเรียนรู้ เมื่อนักศึกษาได้เรียนจบในบทที่ 5 นักศึกษาจะมีความสามารถดังนี้ 1. มีความรู้และอธิบายประวัติ วรรณกรรมของเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 2. อธิบายทำนองหลักของเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 3. บรรเลงเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 4. มีความรู้และอธิบายหน้าทับประกอบเพลงเพลงขั้นที่ 2 กิจกรรมการเรียนการสอน มีรายละเอียดดังนี้ 1. แนะนำเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 2. ให้ผู้เรียนได้ศึกษา และทำความเข้าใจเกี่ยวกับเนื้อหาของบทเรียน หากมีข้อสงสัยให้ ซักถามผู้สอน 3. อาจารย์บรรยายเนื้อหา โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์นำเสนอ ประกอบการสาธิตการ บรรเลงเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 4. ปฏิบัติเครื่องดนตรีประกอบเนื้อหาในการบรรยาย 5. ให้นักศึกษาฝึกปฏิบัติเครื่องดนตรี 6. ให้นักศึกษาทำแบบฝึกหัดท้ายบท 7. อาจารย์และนักศึกษา ร่วมกันสรุปประเด็นสำคัญของการปฏิบัติดนตรี สื่อการเรียนการสอน 1. เอกสารประกอบการสอน รายวิชาการสอนทักษะเครื่องดีดไทย 2. ใช้โปรแกรมการสอนด้วยคอมพิวเตอร์ 3. ปฏิบัติเครื่องดนตรีประกอบการนำเสนอ
91 การวัดผล และการประเมินผล 1. สังเกตพฤติกรรมผู้เรียน 1.1 ความตรงต่อเวลาในการเข้าชั้นเรียน 1.2 นักศึกษามีความสนใจ ตอบสนองในชั้นเรียน 1.3 การมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น 2. การประเมินผลงานที่ได้รับมอบหมาย และการปฏิบัติเครื่องดนตรี 2.1 ประเมินจากการทำแบบฝึกหัด 2.2 ประเมินจากการปฏิบัติท่าทางในการบรรเลงเครื่องดนตรี 2.3 ประเมินจากการปฏิบัติเครื่องดนตรี มีเกณฑ์ในการพิจารณาดังนี้ การเตรียมความพร้อมก่อนการบรรเลง 1) สำรวจความพร้อมเครื่องดนตรีและการเทียบเสียง 2) ท่านั่งในการบรรเลงจะเข้ 3) การพันไม้ดีด การปฏิบัติเครื่องดนตรี 1) ลักษะณะการบรรเลงจะเข้ 2) ความถูกต้องของทำนองเพลง 3) ความแม่นยำของจังหวะ 4) คุณภาพเสียงในการบรรเลง 5) ความสมบูรณ์ของการใช้เทคนิคการบรรเลง 6) ความสามารถในการจดจำทำนองดนตรี และความสามารถในการใช้โน้ต
92 บทที่ 5 การปฏิบัติจะเข้จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย ระดับขั้นที่ 2 การกำหนดใช้เครื่องดนตรีเพื่อการศึกษาภาคปฏิบัติตามขอบเขตของเกณฑ์ขั้นที่ 2 เป็นการจัด การศึกษาให้มีความสมบูรณ์ขึ้น เพื่อศึกษาประสบการณ์ความสัมพันธ์ระหว่างความถนัดและระบบ ดนตรีการฝึกฝนระบบการเรียนรู้การฝึกประสบการณ์จังหวะ การฝึกฝนการปฏิบัติตามเงื่อนไข ประสบการณ์การรับรู้การศึกษารูปแบบการต่อเพลง (จากพยางค์ไปสู่วรรค) และการศึกษาแบบแผน และประเพณีการเรียนรู้ด้านการปฏิบัติดนตรีไทย (สำนักงานคณกรรมการอุดมศึกษา. 2553: 46) 5.1 เกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยระดับขั้นที่ 2 จากการศึกษาบทเพลงในขั้นที่ 2 ทั้ง 5 เพลง เป็นเพลงที่มีความยาว 2 จังหวะหน้าทับ ไปจนถึง 4 จังหวะหน้าทับในจังหวะหน้าทับปรบไก่ และหน้าทับสองไม้ จึงเป็นเพลงที่พัฒนาทักษะและมีความ เหมาะสมสำหรับผู้เรียนขั้นพื้นฐานต่อเนื่องจากเพลงในขั้นที่ 1 ตามเป้าหมายของบทเพลงตามเกณฑ์ มาตรฐานและเกณฑ์การประเมินดนตรีไทย จากการวิเคราะห์รูปแบบของเพลงในขั้นที่ 2 ที่เป็นบทเพลง สองท่อน จึงได้เลือกบทเพลงจากตับมโหรีซึ่งมีรูปแบบ และบันไดเสียงเหมือนกันการบรรจุเพลงตาม เกณฑ์ขั้นที่ 2 ดังนี้ ลำดับ เพลง อัตราจังหวะ หน้าทับ 1. เพลงคลื่นกระทบฝั่ง สองชั้น สองไม้ 2. เพลงบังใบ สองชั้น สองไม้ 3. เพลงลมพัดชายเขา สองชั้น ปรบไก่ 4. เพลงแขกบรเทศ สองชั้น สองไม้ 5. เพลงนางนาค สองชั้น ปรบไก่ เพลงเสริมจากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 6. เพลงพัดชา สองชั้น ปรบไก่ 7. เพลงลีลากระทุ่ม สองชั้น ปรบไก่ 5.2 ประวัติเพลงขั้นที่ 2 5.2.1 เพลงคลื่นกระทบฝั่ง เพลงคลื่นกระทบฝั่งเป็นเพลงอัตราจังหวะ 2 ชั้น มีสองท่อน เป็นเพลงแรกอยู่ในตับเรื่องวิวาห์ พระสมุทเป็นบทละครพูดสลับลำ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ขึ้น เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๑ เพื่อให้คณะเสือป่า กองเสนาหลวงรักษาพระองค์แสดงในพระราชวังสนามจันทร์ เก็บ เงินบำรุงราชนาวีสมาคมแห่งกรุงสยาม เมื่อวันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ ๒๔๖๑ บทละครเรื่องนี้ได้รับความ สนใจจากผู้ชมและผู้อ่านมาก ปรากฎว่าต่อมา ดอกเตอร์ ทอ วันลีย์ ได้ขอพระราชทานพระบรมรา ชานุญาตแปลงบทละครพูดเรื่องนี้เป็นภาษาอังกฤษ และได้นำออกแสดงที่โรงละครหลวงมิสกวันด้วย แม้ว่าตัวละครและชื่อสถานที่ในบทละครเรื่องนี้จะเป็นภาษาต่างประเทศและไม่ค่อยคุ้นหูผู้อ่านผู้ฟัง แต่
93 เนื้อเรื่อง ลักษณะคำประพันธ์ และบทเจรจา ล้วนมีความไพเราะซาบซึ้งสอดคล้องกับเนื้อเรื่องทุกตอน จนมีผู้นำคำประพันธ์บางตอนมาใช้เป็นบทขับร้องเพลงไทยเดิม และเพลงไทยสากล กันอย่างแพร่หลาย ในปัจจุบัน (อ้างอิง : https://vajirayana.org/) บทร้อง เพลงคลื่นกระทบฝั่ง อันโดรเมดาสุดาสวรรค์ ยิ่งกว่าชีวันเสน่หา ขอเชิญสาวสวรรค์ขวัญฟ้า เปิดวิมานมองมาให้ชื่นใจ ถึงกลางวันสุริยันแจ่มประจักษ์ ไม่เห็นหน้านงลักษณ์ยิ่งมืดใหญ่ ถึงราตรีมีจันทร์อันอำไพ ไม่เห็นโฉมประโลมใจก็มืดมน อ้าดวงสุริย์ศรีของพี่เอ๋ย ขอเชิญเผยหน้าต่างนางอีกหน ขอเชิญจันทร์ส่องสว่างกลางสากล เยี่ยมมาให้พี่ยลเยือกอุรา ฯ (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 301) ทำนองหลักเพลงคลื่นกระทบฝั่ง 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 มือขวา - - - - - ดํ - ดํ - ซ - ล - ซ - ดํ - ซ - ล - ดํ - รํ - มํ - รํ - - มํ มํ มือซ้าย - - - ด - - - - - ร - ม - ร - ด - ร - ม - ด - ร - ม - ร - ม - - มือขวา - - - - - มํ - มํ - - รํ ดํ - รํ - มํ - - - รํ - - - มํ - - - ซ - - - ล มือซ้าย - - - ม - - - - - - - ด -ร - ม - - - ร - - - ม - - - ร - - - ม มือขวา - - - ล - มํ รํ ดํ - ล - ดํ - - - - - - ดํ รํ - - ดํ - - - - - ร ม ฟ ซ มือซ้าย - - - ม - ม ร ด - ม - ด - - - - ซ ล - - ดํ ล - ซ - - - ด - - - ซฺ มือขวา - - - - - - - ซ - ซ ซ ซ - ซ - ซ มือซ้าย - - - - - - - ซฺ - ซฺซฺซฺ - ซฺ - ซฺ กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - - - มํ - - - รํ - - - ดํ - - - ล - - ซ ล - ดํ - รํ - มํ - รํ - ดํ - ล มือซ้าย - - - ม - - - ร - - - ด - - - ม - ฟ - - - ด - ร - ม - ร - ด - ม มือขวา - - - - - - - ล - ล ล ล - ล - ล - - - มํ - - - รํ - - - ดํ - - - ล มือซ้าย - - - - - - - ลฺ - ลฺ ลฺ ลฺ - ลฺ - ลฺ - - - ม - - - ร - - - ด - - - ม
94 มือขวา - - - ล - มํ รํ ดํ - ล - ดํ - - - - - - ดํ รํ - - ดํ - - - - - ร ม ฟ ซ มือซ้าย - - - ม - ม ร ด - ม - ด - - - - ซ ล - - ดํ ล - ซ - - - ด - - - ซฺ มือขวา - - - - - - - ซ - ซ ซ ซ - ซ - ซ มือซ้าย - - - - - - - ซฺ - ซฺซฺซฺ - ซฺ - ซฺ กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงคลื่นกระทบฝั่ง อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 สายเอก - - - ดํ - ดํ ดํ ดํ - ซ - ล - ซ - ดํ - ซ - ล - ดํ - รํ - มํ - รํ ซํ มํ มํมํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - ซํ มํ มํ มํ ซํ มํ รํ ดํ -รํ- มํ - - - รํ - - - มํ - - - ซ - - - ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - ซ ล ดํ มํ รํ ดํ - ล - ดํ - - - - ซ ล ด รํ ดํ ท ล ซ - - ซ ด ร ม ฟ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - - - - - ซ ซ ซ - - - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - ซ - - - - - ซ - - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - มํ - - - รํ - - - ดํ - - - ล - - - - ซ ล ดํ รํ มํมํมํ ซํ รํ มํ รํ ดํ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - ดํ - - - ฟ - - - ซ - - - ล - - - มํ - - - รํ - - - ดํ - - - ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
95 สายเอก - - ซ ล ดํ มํ รํ ดํ - ล - ดํ - - - - ซ ล ด รํ ดํ ท ล ซ - - ซ ด ร ม ฟ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - - - - - ซ ซ ซ - - - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - ซ - - - - - ซ - - กลับต้น 5.2.2 เพลงบังใบ เพลงบังใบเป็นเพลงอัตราจังหวะ ๒ ชั้น มีสองท่อน หน้าทับสองไม้ แต่เดิมมาใช้ในการขับร้อง ประกอบการแสดงโขนและละคร และนำมาบรรจุในเพลงตับเรื่องวิวาห์พระสมุทรเป็นบทละครพูดสลับ ลำ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ต่อจากเพลงคลื่นกระทบฝั่ง บทร้อง เพลงบังใบ ได้ยินคำสำเนียงเสียงเสนาะ แสนไพเราะรสรักเป็นหนักหนา เหมือนยินเสียงหงส์ทองที่ฟ่องฟ้า กล่อมสุนทรวอนว่าน่ายินดี ถึงแม้ว่าจะสนิทนิทรา ก็ผวาเมื่อสดับศัพท์เสียงพี่ ถึงดิฉันร้อนรุมกลุ้มฤดี เสียงเหมือนทิพย์วารีมาประพรม แต่โอ้ว่าอนิจจาได้กินหวาน มิช้านานต้องกลืนทั้งขื่นขม พอพี่ไปใจน้องต้องระทม ยิ่งมาชมก็ยิ่งช้ำระกำใจ ฯ ทำนองหลักเพลงบังใบ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 มือขวา - - - ดํ - - - ท - - - ดํ - รํ - - - ซ - ล - ซ - รํ - - ร ม - - ฟ ซ มือซ้าย - - - ด - - - ทฺ - - - ด - ร - - - ร - ม - ร - ร - ด - - ร ม - - มือขวา - ดํ - ล - ซ - - ฟ ฟ - - ม ม - ร - - - - - - - รํ - รํ รํ รํ - รํ - รํ มือซ้าย - ด - ลฺ - ซฺ - ฟฺ - - - ทฺ - - - ลฺ - - - - - - - ร - ร ร ร - ร - ร กลับต้น
96 ท่อน 2 มือขวา - - - มํ - - - รํ - ท - รํ - มํ - มํ - รํ - รํ - ท - - - - - ซ - - ล ท มือซ้าย - - - ม - - - ร - ฟ - ร - ม - ซ - - - ท - - ล ซ - ร - - - ซ - - มือขวา - รํ - มํ - รํ - - ท ท - - ล ล - ซ - - - - - - ซ ล - ท รํ - ท ล - - มือซ้าย - ร - ม - ร - ทฺ - - - ลฺ - - - ซฺ - ร - ม - ฟ - - - - - ล - - ซ ม มือขวา - - ซ ซ - ล - ร - - - - -รม- ซ - รํ - ท - ล - - ซ ซ - - ล ล - ท มือซ้าย - ซฺ - - - ลฺ - ลฺ - ทฺ - - ด - - ซฺ - ร - ทฺ - ลฺ - ซฺ - - - ลฺ - - - ทฺ มือขวา - รํ - มํ - รํ - - ท ท - - ล ล - ซ มือซ้าย - ร - ม - ร - ทฺ - - - ลฺ - - - ซฺ กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงบังใบ อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 สายเอก - - - ดํ - - - ท - - - ดํ - รํ - - - ซ - ล - ซ - รํ - - - ม - ฟ - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ด ฟ ซ ล ดํ ล ซ ฟ ด ร ม ฟ ซ ฟ ม ร - - - ซ ล ท ดํ รํ - รํรํรํ - - - รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - รํ- - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - มํ - - - รํ - ท - รํ - มํ - ซํ รํ มํ รํ ท รํ ท ล ซ ฟ ม ร ม ฟ ซ ล ท สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ล ท รํ มํ ซํ มํ รํ ท รํ มํ รํ ท รํ ท ล ซ ร - ร ม ร ม ซ ล ททท รํ ล ท ล ซ ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
97 สายเอก ร ม ซ ล ซ ฟ ม ร ฟ ม ร ม ฟ ซ ล ซ ฟ ร ม ฟ ซ ม ฟ ซ ล ฟ ซ ล ท ซ ล ท สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ล ท รํ มํ ซํ มํ รํ ท รํ มํ รํ ท รํ ท ล ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 5.2.3 เพลงลมพัดชายเขา เพลงลมพัดชายเขาเป็นเพลงเก่า ไม่ทราบว่าท่านผู้ใดแต่ง บรรจุอยู่ในตับเพลงลมพัดชายเขา ครูมนตรี ตราโมท เป็นผู้เรียบเรียงขึ้น โดยเก็บจากเพลงเกร็ดซึ่งมีระดับเสียงเดียวกัน ซึ่งร้องกันโดย แพร่หลายอยู่แล้ว มาบรรเลงติดต่อกันให้เป็นตับเพลง (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 215) บทร้อง เพลงลมพัดชายเขา (อิเหนา พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๒) เวลาดึกเดือนตกนกร้อง ระวังไพรไก่ก้องกระชั้นขัน เสียงดุเหว่าเร้าเรียกหากัน ฟังหวั่นว่าเสียงทรามวัย พระลุกขึ้นเหลียวแลชะแง้หา เจ้าตามมาร้องเรียกหรือไฉน ลมชวยรวยรสสุมาลัย หอมเหมือนกลิ่นสไบบังอร ฯ ทำนองหลักเพลงลมพัดชายเขา อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - - - ม - - ซ ซ - - - ล - - ซ ซ - มํ - รํ - ดํ - ซ - - ล ท - ดํ - รํ มือซ้าย - - - ทฺ - ซฺ - - - - - ลฺ - ซฺ - - - ม - ร - ด - ซฺ - - - ทฺ - ด - ร มือขวา - - ท - ท ท - รํ - มํ - รํ - ท - ล - - - ฟํ - - มํ ฟํ - มํ - ฟํ - มํ - รํ มือซ้าย - - - ทฺ - - - ร - ม - ร - ทฺ - ลฺ - ฟ - - - รํ - - - ล - ฟ - ม - ร มือขวา - - - ดํ - - รํ รํ - - - มํ - - รํ รํ - มํ - รํ - ดํ - ซ - - ล ท - ดํ - รํ มือซ้าย - - - ด - ร - - - - - ม - ร - - - ม - ร - ด - ซฺ - - - ทฺ - ด - ร มือขวา - - ท - ท ท - รํ - มํ - รํ - ท - ล - ร - ซ - - ล ท - รํ - ท - ล - ซ มือซ้าย - - - ทฺ - - - ร - ม - ร - ทฺ - ลฺ - ลฺ - ซ - - - ทฺ - ร - ทฺ - ลฺ - ซฺ กลับต้น
98 ท่อน 2 มือขวา - - - ม - - ซ ซ - - - ล - - ซ ซ - ท รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล มือซ้าย - - - ทฺ - ซฺ - - - - - ลฺ - ซฺ - - - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ซฺ - ลฺ มือขวา - ท รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล - มํ - - รํ ท - - - - - ซ - - ล ท มือซ้าย - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ซฺ - ลฺ - - รํ ท - - ล ซ - ร - - - ซ - - มือขวา - - ล ท - รํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ท - ท รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล มือซ้าย - ซ - - - ร - ม - ซ - ม - ร - ทฺ - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม มือขวา - ท รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล - ท - - ล ล - - ท ท - - รํ รํ - มํ มือซ้าย - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม - ฟ - ม - - - ฟ - - - ร - - - ม กลับต้น *ท่อน 2 เที่ยวกลับ เปลี่ยนบรรทัดแรกใหม่* มือขวา - - - รํ - - มํ มํ - - - ฟํ - - มํ มํ - ท รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล มือซ้าย - - - ร - ม - - - - - ฟ - ม - - - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม ทำนองจะเข้ เพลงลมพัดชายเขา อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - ม ซ ซ ซ ซ - - - ล ซ ซ ซ ซ - มํ - รํ - ดํ - ท ล ซ ล ท - ดํ - รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ท ท ท ล ท รํ มํ รํ ทํ รํ ล - - - ร รรร ม ฟ ล ท ล ฟ ล ฟ ม ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - ล ท ด - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - ด ร ร ร ร - - - ม ร ร ร ร - มํ - รํ - ดํ - ท ล ซ ล ท - ดํ - รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ท ท ท ล ท รํ มํ รํ ทํ รํ ล - ร - ซ - ล - ท รํ มํ รํ ท - ล - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
99 ท่อน2 สายเอก - - - ม ซ ซ ซ ซ - - - ล ซ ซ ซ ซ ททท รํ ล ท ล ซ ม ร - - ม ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท ร - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ททท รํ ล ท ล ซ ม ร - ร ม ร ม ซ ล รํ มํ รํ ท รํ ท ล ซ ฟ ม ร ม ฟ ซ ล ท สายทุ้ม - - - - - - - - - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ล ซ ล ท ล ท รํ มํ ชํ รํ มํ รํ ซํ มํ รํ ท ททท รํ ล ท ล ซ ม ร - ร ม ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ททท รํ ล ท ล ซ ม ร - ร ม ร ม ซ ล - - - ล - - - ท - - มํ รํ ท รํ - มํ สายทุ้ม - - - - - - - - - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ** ท่อน 2 เที่ยวกลับ เปลี่ยนบรรทัดแรก สายเอก - - - รํ มํ มํมํ มํ - - - ซํ มํ มํมํ มํ ททท รํ ล ท ล ซ ม ร - ร ม ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 5.2.4 เพลงแขกบรเทศ เพลงแขกบรเทศทำนอง 2 ชั้นและชั้นเดียว มีอยู่ในเพลงสองไม้และเพลงเร็ว ใช้ประกอบการ แสดงโขน ละคร ทำนองของเพลงหมายถึงการเผชิญภัยหรือฝ่าฟันต่อสู้กับอุปสรรคต่าง ๆ ซึ่งผ่านพ้น มาแล้ว บทร้องบทที่หนึ่ง เป็นบทในเรื่องขุนช้างขุนแผนติดต่อกับเพลงเชิดจีน เพลงนี้โดยปกติเป็นเพลง สำหรับร้องและบรรเลงติดต่อกับเพลงเชิดจีน เฉพาะทำนอง 3 ชั้น พระประดิษฐ์ไพเราะ (ครูมีแขก) ได้ประดิษฐ์ขึ้น (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 288) เนื้อที่ 1 (เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนที่ 18 ขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง ได้นางแก้วกิริยา ความตอนนี้เป็นปลายตอนที่ ๑๘ ซึ่งขุนแผนพานางวันทองหนีจากขุนช้างไป)
100 บทร้อง เพลงแขกบรเทศ (เถา) 3 ชั้น นี่อะไรตกใจไปเปล่าเปล่า นิจจาเจ้าช่างไม่เชื่อน้าใจผัว โดดขึ้นหลังม้าเถิดอย่ากลัว ประคองตัววันทองย่องเหยียบโกลน 2 ชั้น นางหวั่นหวั่นครั่นคร้ามไม่ขึ้นได้ ขุนแผนกดสีหมอกไว้มิให้โผน ม้าดีฝีเท้าไม่ก้าวโจน นางกลัวตัวโอนเข้าแนบชิด ชั้นเดียว สองมือกอดผัวให้ตัวแน่น ขุนแผนยิ้มหยอกศอกสะกิด เบือนหน้าว่าเข้ามาให้ชิด ขอจูบนิดหนึ่งแล้วจะรีบไป ฯ ทำนองหลักเพลงแขกบรเทศ อัตราจังหวะสองชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 มือขวา - - - ซ - - ล ล - - - ดํ - - ล ล - - ซ ซ - ล - ซ - - - - - ม - ม มือซ้าย - - - ซฺ - ลฺ - - - - - ด - ลฺ - - - ซฺ - - - ลฺ - ซฺ - - - ทฺ - - - - มือขวา - ล - - ซ ม - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - มํ - - มํ มํ - - รํ รํ - ดํ มือซ้าย - - ซ ม - - ร ด - - - ร - - - ม - ซ - ล - ซ - ม - - - ร - - - ด กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - - มํ มํ - รํ - ดํ ดํ ดํ - - ซ ซ - ล - ล - - ล ซ - ล - รํ - - ดํ ดํ - รํ มือซ้าย - ม - - - ร - ด - - - ร - - - ม - ซ - ม - ร - ม - ร - ด - - - ร มือขวา - ล - - ซ ม - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - มํ - - มํ มํ - - รํ รํ - ดํ มือซ้าย - - ซ ม - - ร ด - - - ร - - - ม - ซ - ล - ซ - ม - - - ร - - - ด กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงแขกบรเทศ อัตราจังหวัชะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 สายเอก - - - ซ ล ล ล ล - - - ดํ ล ล ล ล - ซ ซ ซ - ล - ซ ดํ ล ซ ม - ม ม ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด - ด ด ซ ด ร ม ร ม ซ ล ดํ ล ซ ม ล ซ ม ร ซ ม ร ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
101 ท่อน 2 สายเอก ม ด ร ม ซ ม ร ด ซ ล ท ดํ รํดํท ล ดํซ ชชช ดํล ลลล ร ด ดดด - - ด ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด - ด ด ซ ด ร ม ร ม ซ ล ดํ ล ซ ม ล ซ ม ร ซ ม ร ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 5.2.5 เพลงนางนาค เพลงสำหรับประกอบพิธีเวลาเวียนเทียนสมโภชในการทำขวัญต่าง ๆ เช่นทำขวัญจุก ทำขวัญนาค ตลอดจนเวียนเทียนสมโภชพระราชมณเฑียร ย่อมใช้เพลงเรื่องที่เรียกกันว่า เรื่องทำขวัญ หรือเรื่องเวียน เทียน ที่เรียกว่า “เพลงเรื่อง” คือ เพลงที่บรรเลงติดต่อกันไปหลาย ๆ เพลง เช่น การบรรเลงเรื่อง ทำขวัญ หรือเรื่องเวียนเทียน เพลงเริ่มแรกของเพลงเรื่องทำขวัญก็คือ เพลงนางนาค ต่อไปจึงถึงเพลง มหาฤกษ์ มหากาล สังข์ใหญ่และสังข์น้อย ฯลฯ การเรียงเพลงในเรื่องทำขวัญนี้ นอกจากตอนต้น ๆ นี้แล้ว ต่อไปตอนท้าย ๆ ต่างครูก็มักจะเรียบเรียงเพลงแตกต่างกันไปได้บ้าง เพลงนางนาคเป็นเพลงที่อยู่ในอันดับแรกของเรื่องทาขวัญสมโภช จึงมีผู้นิยมเอาไปใช้เป็นเพลง ร้องอวยพรกันอยู่อย่างแพร่หลายที่สุด ในโบราณใช้ร้องเป็นเพลงในตับมโหรีเรื่องกากี ตามบทที่ว่า “คนธรรพ์ครั้นเห็นกรุงกษัตริย์ ฯลฯ” แม้เพลงมโหรีตับนี้ จะได้คิดขึ้นเป็น 3 ชั้นในภายหลังแล้ว ก็ยังใช้ บทและเพลงนี้อยู่ตลอดมา ส่วนทำนองของเพลงนางนาคนั้น เดิมนางนาค 2 ชั้นเป็นเพลงทำนองเก่าสมัย อยุธยา ประเภทหน้าทับปรบไก่ มี 2 ท่อน ท่อนละ 4 จังหวะ (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 382 - 383) บทร้อง เพลงนางนาค เนื้อที่ ๑ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบาราบปรปักษ์ ทรงพระนิพนธ์) สดับคำลำร้องทำนองมาก ชื่อนางนาคเสนาะจริงทุกสิ่งสม โอ้ยามค่ำน้ำค้างลงพร่างพรม เวลาลมล่องริ้วฉิวฉิวมา แหงนชะแง้แลชมพระจันทร์แจ่ม เหมือนพวงแก้มแก้วเนตรของเชษฐา ดูดาวห้อมล้อมดวงพระจันทรา เหมือนคณานางล้อมอยู่พร้อมเอย ฯ
102 ทำนองหลัก เพลงนางนาค อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - - - - ซ - ซ - ดํ - ล - ซ - ม - ล - - ซ ม - - - - - ด - - ร ม มือซ้าย - - - ซฺ - - - - - ด - ลฺ - ซฺ - ทฺ - - ซ ม - - ร ด - ซ - - - ด - - มือขวา - ฟ - ซ ล ซ - - - - ร ม - - ฟ ซ - ดํ - ล - ซ - - ฟ ฟ - - ซ ซ - ล มือซ้าย - ด - - - - ฟ ม ร ด - - ร ม - - - ด - ลฺ - ซฺ - ฟฺ - - - ซฺ - - - ลฺ มือขวา - - - - - ล - ล - - ฟ ฟ - ซ - ล - ดํ - รํ - ดํ - - ล ล - - ซ ซ - ม มือซ้าย - - - ลฺ - - - - - ฟฺ - - - ซฺ - ลฺ - ด - ร - ด - ลฺ - - - ซฺ - - - ทฺ มือขวา - - - - - ซ - ซ - ล - ซ - ม - ร - ม ซ - ม ร - - - - - - ร ด - ร มือซ้าย - - - ซฺ - - - - - ลฺ - ซฺ - ทฺ - ลฺ - - - ร - - ด ลฺ - ซฺ - ลฺ - ซฺ - ลฺ กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - - - - - ซ - ซ - ดํ - ล - ซ - ม - ล - - ซ ม - - - - - ด - - ร ม มือซ้าย - - - ซฺ - - - - - ด - ลฺ - ซฺ - ทฺ - - ซ ม - - ร ด - ซ - - - ด - - มือขวา - - - - - ม - ม - - - - - - ด ร - - ร ม - ซ - - - ซ - - ม - - - มือซ้าย - - - มฺ - - - - - ซฺ - ลฺ - ทฺ - - - ด - - - - - ร - ด - - ร ด - ลฺ มือขวา - - ด ด - ร - - - - - - ซฺลฺ - ด - ล - - ซ ม - - - - - ด - - ร ม มือซ้าย - - - ด - - - ซฺ - มฺ - - ฟฺ ซฺ - - ซ ม - - ร ด - ซ - - - ด - - มือขวา - - - - - ซ - ซ - ล - ซ - ม - ร - ม ซ - ม ร - - - - - - ร ด - ร มือซ้าย - - - ซฺ - - - - - ลฺ - ซฺ - ทฺ - ลฺ - - - ร - - ด ลฺ - ซฺ - ลฺ - ซฺ - ลฺ กลับต้น
103 ทำนองจะเข้ เพลงนางนาค อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ดํ รํ ดํ ล - ซ - ม ซ ล ซ ม - ร - ด ด - ด ด ซ ด ร ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายลวด - - -ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายเอก - ฟ - ซ ล ซ ฟ ม ร ด ร ม - ฟ - ซ ดํ รํ ดํ ล - ซ - ฟ - - ล ซ ฟ ซ - ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ล ล ล ดํ ล ซ ฟ - ซ - ล - ดํ - รํ ฟํรํ ดํ ล รํ ดํ ล ซ ดํ ล ซ ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ล - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ล ซ ดํ ล ซ ม - ร มมม ซ ร ม ร ด - - - - - - - - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล - - ร ด ล ด - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - - - ซ ซ ซ - ดํ - ล - ซ - ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด - ด ด ซ ด ร ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายลวด - - -ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายเอก - - - - - ล ล ล ซ ม ซ ล ซ ล ดํ รํ ดํ รํ มํ ฟํ ซํ ฟํ มํ รํ ซํ มํ รํ ดํ มํ รํ ดํ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ล - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ดํ รํ ดํ ท ล ซ ท ล ซ ล ท ดํ รํ ดํ ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด - ด ด ซ ด ร ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ล ซ ดํ ล ซ ม - ร มมม ซ ร ม ร ด - - - - - - - - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล - - ร ด ล ด - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
104 5.2.6 เพลงพัดชา เพลงพัดชา 2 ชั้น เป็นเพลงเก่าในสมัยอยุธยาบรรเลง รวมอยู่ในเพลงเรื่องทำขวัญ และในเรื่อง มโหรีตับนางนาค นอกจากนั้นยังใช้ร้องในการแสดงโขนละคร ถึงสมัยรัชกาลที่ 4 (มนตรี ตราโมท และ วิเชียร กุลตัน. 2523: 417) บทร้อง เพลงพัดชา เวลาค่ำคล้ำฟ้านิจจาเอ๋ย คิดถึงเคยเจียมชมเมื่อลมหวล หอมประทินกลิ่นปรางค์สำอางนวล เหมือนจะชวนชื่นใจให้สัญญา หนาวน้ำค้างพร่างพรมเมื่อลมตก ได้อุ่นอกแอบชิดขนิษฐา เหมือนยาทิพย์หยิบวางกลางอุรา เพลงพัดชาชื่นฤดีเท่านี้เอย ฯ ทำนองหลักเพลงพัดชา อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - ซ - ดํ - - - มํ - ซํ - มํ - รํ - ดํ - รํ ดํ ล - ซ - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ มือซ้าย - ร - ด - - ร ม - ซ - ม - ร - ด - ร ด ม - ร - ด - - - ร - - - ม มือขวา - - - - - มํ - มํ - - ดํ ดํ - รํ - มํ - ดํ - - - - - ซํ - มํ - มํ - มํ - รํ มือซ้าย - - - ม - - - - - ด - - - ร - ม - ด - - ร ม - ซ - ล - ซ - ม - ร มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - รํ - ดํ - ล - ล – ล ล ซ - ล - รํ - - ดํ ดํ - รํ มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ร - ด - ม - ซ - ม - ร - ม - ร - ด - - - ร มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - ดํ - รํ - มํ - ดํ - - - - - ซํ - มํ - มํ - มํ - รํ มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ด - ร - ม - ด - - ร ม - ซ - ล - ซ - ม - ร กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - ซ - ดํ - - - มํ - ซํ - มํ - รํ - ดํ - - มํ มํ - รํ - - ดํ ดํ - - ซ ซ - ล มือซ้าย - ร - ด - - ร ม - ซ - ม - ร - ด - ม - - - ร - ด - - - ร - - - ม มือขวา - - - - - - ล ท - มํ รํ รํ ท - - - ล – ล ล ซ - ล - รํ - - ดํ ดํ - รํ มือซ้าย - ร - ซ - ซ - - - - - ท - - ล ซ - ซ - ม - ร - ม - ร - ด - - - ร มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - รํ - ดํ - ล - ล – ล ล ซ - ล - รํ - - ดํ ดํ - รํ มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ร - ด - ม - ซ - ม - ร - ม - ร - ด - - - ร
105 มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - ดํ - รํ - มํ - ดํ - - - - - ซํ - มํ - มํ - มํ - รํ มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ด - ร - ม - ด - - ร ม - ซ - ล - ซ - ม - ร กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงพัดชา อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - ด - ร - ม ซ ล ซ ม - ร - ด ม ร ด - - - - ด - ม - ร ด ร - ม สายทุ้ม - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - ล - ซ - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ม ม ม ซ ม ร ด - ร - ม ร ด ร ม ฟ ล ซ ฟ ด ร ม ฟ ซ ฟ ม ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร ด รรร ร ม รรร มมม ซ ร ม ร ด - - - - - - - - - - - - - - - - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - ล ด ซ ล ซ ซ - ซ ล ร ด ล ด ซ ล ด - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - - - - - - สายเอก ร ด รรร ร ม รรร ม ร ม ด - ร - ม ร ด ร ม ฟ ล ซ ฟ ด ร ม ฟ ซ ฟ ม ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - ด - ร - ม ซ ล ซ ม - ร - ด ม ด ร ม ซ ม ร ด ซ ล ท ดํ รํ ดํ ท ล สายทุ้ม - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร ม ฟ ซ ฟ ซ ล ท รํ มํ รํ ท รํ ท ล ซ ดํ ซ ล ซ ร ม ซ ล รํ ดํ ล ดํ ซ ล ดํ รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก รํดํรํรํรํ รํมํรํรํรํ มํมํมํซํรํ มํรํดํล ดํ ซ ล ซ ร ม ซ ล รํ ดํ ล ดํ ซ ล ดํ ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
106 สายเอก รํดํรํรํรํ รํมํรํรํรํ ม ร ม ด - ร - ม ร ด ร ม ร ม ฟ ซ ฟ ล ซ ฟ ซ ฟ ม ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 5.2.7 เพลงลีลากระทุ่ม เพลงลีลากระทุ่ม 2 ชั้น เป็นเพลงสองท่อน หน้าทับปรบไก่ เป็นเพลงเก่าสมัยอยุธยา ประกอบการแสดงโขนละคร และใช้สำหรับร้องมโหรีในเรื่องมโหรีตับนางนาค บรรเลงต่อเนื่องเป็นเพลง ที่สาม (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 461- 462) บทร้อง เพลงลีลากระทุ่ม (จากบทมโหรีของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กระพระยาบำราบปรปักษ์ ) เพลงนี้หรือชื่อว่าลีลากระทุ่ม ฟังก็ชุ่มชื่นเพราะชั่งเหมาะเหม็ง นี่ใครหัดจัดสรรมาบรรเลง ให้วังเวงหวานหูไม่รู้วาย ดังเสียงน้องร้องเพราะเสนาะล้ำ เหมือนน้ำอัมฤทธิ์สาดไม่ขาดสาย ทั้งลีลามารยาทแลนาดกราย สมเหมือนหมายชื่อเพลงวังเวงเอย ฯ ทำนองหลักเพลงลีลากระทุ่ม อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - - - รํ - - ม ม - - - มํ - - ม ม - ทํ รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล มือซ้าย - - - ร - ม - - - - - ซ - ม - - - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม มือขวา - ทํ รํ - ท ล - - - - - - ล ซ - ล - - - รํ - - - ดํ - - ดํ ดํ - - - รํ มือซ้าย - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม - - - ร - - - ด - ด - - - - - ร มือขวา - มํ - รํ - - ดํ ดํ - มํ - - - มํ - มํ - - ซ ล - ดํ - รํ - มํ -รํ - ดํ - ล มือซ้าย - ม - ร - ด - - - ซ - ม - - - - ฟ - - - ด - ร - ม - ร - ด - ม มือขวา - - ร ม - ซ - ล - ดํ - ล - ซ – ม - ล - ม ซ ม - - ดํ ดํ - - รํ รํ – มํ มือซ้าย - ดฺ - - - ซ - ล - ด - ล - ซ - ท - - ซ - - - ร ด - - - ร - - - ม กลับต้น
107 ท่อน 2 มือขวา - - - รํ - - ม ม - - - มํ - - ม ม - - - ล - ซ - มํ - มํ - มํ - - - รํ มือซ้าย - - - ร - ม - - - - - ซ - ม - - - - - ม - ร - ม - - - - - - - ร มือขวา - ซ - ดํ - ร - มํ - มํ - มํ - รํ – ดํ - - ลท - รํ - - - รํ - - - ลซ - มํ มือซ้าย - ร - ด - - - ม - ซ - ม - ร - ด - ซ - - - - - ล - ซ - - ท - - ม มือขวา - - - รํ - - ม ม - - - มํ - - ม ม - - - ล - ซ - มํ - มํ - มํ - - - รํ มือซ้าย - - - ร - ม - - - - - ซ - ม - - - - - ม - ร - ม - - - - - - - ร มือขวา - ซ - ดํ - ร - มํ - มํ - มํ - รํ – ดํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ – ล - ซ - ดํ มือซ้าย - ร - ด - - - ม - ซ - ม - ร - ด - ม - ซ - ม - ร - ด - ล - ร - ด กลับต้น กลับต้นเที่ยวสอง เปลี่ยนเท่าเสียงโด มือขวา - - - ล - - ดํ ดํ - - - รํ - - ดํ ดํ มือซ้าย - - - ม - ด - - - - - ร - ด - - ทำนองจะเข้ เพลงลีลากระทุ่ม อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - ร ม ม ม ม - - - ซ ม ม ม ม ททท รํ ล ท ล ซ ม ร ด ร ม ร ม ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ททท รํ ล ท ล ซ ม ร ด ร ม ร ม ซ ล - - - รํ - - - - - ดํ ดํดํดํ ล ดํ - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - สายเอก - มํ - รํ ดํ ดํ ดํ ดํ - ซํ - มํ มํ มํ มํ มํ ซ ม ซ ล ซ ล ดํ รํ มํมํมํ ซํ รํ มํ รํ ดํ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร ด ร ม ร ม ซ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด ด - ด ซ ด ร ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - กลับต้น
108 ท่อน 2 สายเอก - - - ร ม ม ม ม - - - ซ ม ม ม ม - ล - ซ - - - มํ รํ มํ ซํ มํ รํ ดํ - รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ท ด ท ด ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ท ซ ล ท ดํ ล ท ดํ รํ ท ดํ รํ มํ ดํ รํ มํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ร ซ ม ซ ล ซ ม ซ ร ซ ม ซ ล ซ ม ล ซ ดํ ล ดํ ซ ล ม ซ ม ล ซ ล ม ซ ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ท ด ท ด ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ร ม ซ ล ซ ม - ร ม ร ด - - - - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล - ซ - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น กลับต้นเที่ยวสอง เปลี่ยนเท่าเสียงโด สายเอก - - - - - - - - - - - ร - ด ด ด สายทุ้ม - - ล - ด ด ด - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - 5.3 จังหวะหน้าทับ และจังหวะฉิ่ง เพลงคลื่นกระทบฝั่ง เพลงบังใบ และเพลงแขกบรเทศ สองชั้น กำกับจังหวะด้วยหน้าทับสองไม้ จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น รายละเอียดมีดังนี้ หน้าทับสองไม้ (ติง) - โจ๊ะ จ๊ะ ติง ติง - ติง - โจ๊ะ -จ๊ะ ติง ติง - ทั่ง (ติง) - โจ๊ะ จ๊ะ ติง ติง - ติง - โจ๊ะ -จ๊ะ ติง ติง - ทั่ง หมายเหตุ เสียงติงในวงเล็บจะบรรเลงในรอบที่มีการตีวนของหน้าทับ ถ้าเป็นการขึ้นหน้าทับแรกจะเว้น จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ
109 เพลงลมพัดชายเขา เพลงนางนาค เพลงพัดชา เพลงลีลากระทุ่ม สองชั้น กำกับจังหวะด้วย หน้าทับปรบไก่ จังหวะฉิ่งอัตราสองชั้น มีรายละเอียดดังนี้ หน้าทับปรบไก่ สองชั้น -ทั่ง - ติง - โจ๊ะ -จ๊ะ - โจ๊ะ -จ๊ะ -โจ๊ะ - จ๊ะ - ติง - ทั่ง - ติง - ติง - ทั่ง - ติง -ติง - ทั่ง จังหวะฉิ่ง - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ - - - ฉิ่ง - - - ฉับ สรุป แบบฝึกทักษะการบรรเลงจะเข้ในขั้นพัฒนา ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 2 นั้น เป็นบทเพลงในการฝึกทักษะความคล่องแคล่วในการดำเนินนิ้วของการงบรรเลงจะเข้ รวมถึงความ แม่นยำโดยคำนึงถึงคุณภาพของเสียงจะเข้ บทเพลงในขั้นที่ 2 พบลักษณะโครงสร้างของเพลงเป็นเพลง ประเภทสองท่อน ความยาวไม่เกินสี่หน้าทับ มีลักษณะการดำเนินทำนอแบบบังคับทาง และการบรรเลง เก็บ เสียงลูกตกที่เป็นระบบ ระเบียบ ไม่มีความซับซ้อน ไม่ใช้เสียงนอกกลุ่มเสียงอย่างหลากหลาย มีบ้าง เล็กน้อยที่แสดงสำเนียงของเพลงให้ปรากฏ พบว่ามีการซ้ำทำนองเพลงเพื่อให้เกิดทักษะในการฝึกหัดได้ เป็นอย่างดี นอกจากนี้ เหมาะสำหรับการนำมาตกแต่งเป็นทำนองจะเข้และสร้างแบบฝึกหัดเพื่อ พัฒนาการดีดจะเข้ได้ คำถามท้ายบท 1. จงอธิบายวิธีการบรรเลงอย่างไรให้เกิดความถูกต้องของทำนองเพลง ถ้านักศึกษาบรรเลงเพลง นางนาค เพลงพัดชา และเพลงลีลากระทุ่มแบบต่อเนื่อง 2. การบรรเลงกลับต้นของเพลงลีลากระทุ่ม ทำไมจึงมีการเปลี่ยนลูกเท่า ที่ไม่เหมือนบรรทัดแรก 3. จงเขียนอธิบายไม้ดีดและนิ้วในการดำเนินทำนอง ให้ถูกต้อง สายเอก ร ด ร ม ร ม ซ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด ด - ด ซ ด ร ม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - ไม้ดีด นิ้วกด 4. จงเขียนอธิบายไม้ดีดและนิ้วในการดำเนินทำนอง ให้ถูกต้อง สายเอก ร ด รรร ร ม รรร มมม ซ ร ม ร ด - - - - - - - - - - - - - - - - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - ล ด ซ ล ซ ซ - ซ ล ร ด ล ด ซ ล ด - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - - - - - - ไม้ดีด นิ้วกด
110 5. ให้นักศึกษาแปรทำนองหลัก เป็นทำนองจะเข้ให้เหมาะสม อย่างน้อยสองทำนอง มือขวา - - ด ด - ร - - - - - - ซฺลฺ - ด - ล - - ซ ม - - - - - ด - - ร ม มือซ้าย - - - ด - - - ซฺ - มฺ - - ฟฺ ซฺ - - ซ ม - - ร ด - ซ - - - ด - - เอกสารอ้างอิง มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. (2523). ฟังและเข้าใจเพลงไทย. อนุสรณ์ ในงาน พระราชทานเพลิงศพ ขุนทรงสุขภาพ (นายแพทย์ทรง บุณยะรัตเวช). 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2523 สำนักงานคณกรรมการอุดมศึกษา และกรมศิลปากร. (2553). เกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย พุทธศักราช 2553. กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนภาพพิมพ์. พิมพ์ครั้งที่ 2
111 แผนการสอนประจำบทที่ 6 การปฏิบัติจะเข้จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย ระดับขั้นที่ 3 หัวข้อเนื้อหาประจำบท บทที่ 6 การปฏิบัติจะเข้จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย ระดับขั้นที่ 3 1. ประวัติเพลงขั้นที่ 3 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย 2. โน้ตทำนองหลักเพลงขั้นที่ 3 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย 3. โน้ตทำนองจะเข้ เพลงขั้นที่ 3 ตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย - เพลงสามเส้า - เพลงจีนขิมเล็ก - เพลงลาวดวงเดือน - เพลงแขกสาหร่าย - เพลงต้นบรเทศ - เพลงเขมรโพธิสัตว์ 4. จังหวะหน้าทับและจังหวะฉิ่ง วัตถุประสงค์การเรียนรู้ เมื่อนักศึกษาได้เรียนจบในบทที่ 6 นักศึกษาจะมีความสามารถดังนี้ 1. มีความรู้และอธิบายประวัติ วรรณกรรมของเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 3 2. อธิบายทำนองหลักของเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 3 3. บรรเลงเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 3 4. มีความรู้และอธิบายหน้าทับประกอบเพลงเพลงขั้นที่ 3 กิจกรรมการเรียนการสอน มีรายละเอียดดังนี้ 1. แนะนำเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 3 2. ให้ผู้เรียนได้ศึกษา และทำความเข้าใจเกี่ยวกับเนื้อหาของบทเรียน หากมีข้อสงสัยให้ ซักถามผู้สอน 3. อาจารย์บรรยายเนื้อหา โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์นำเสนอ ประกอบการสาธิตการ บรรเลงเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยขั้นที่ 3 4. ปฏิบัติเครื่องดนตรีประกอบเนื้อหาในการบรรยาย 5. ให้นักศึกษาฝึกปฏิบัติเครื่องดนตรี 6. ให้นักศึกษาทำแบบฝึกหัดท้ายบท 7. อาจารย์และนักศึกษา ร่วมกันสรุปประเด็นสำคัญของการปฏิบัติดนตรี สื่อการเรียนการสอน 1. เอกสารประกอบการสอน รายวิชาการสอนทักษะเครื่องดีดไทย 2. ใช้โปรแกรมการสอนด้วยคอมพิวเตอร์ 3. ปฏิบัติเครื่องดนตรีประกอบการนำเสนอ
112 การวัดผล และการประเมินผล 1. สังเกตพฤติกรรมผู้เรียน 1.1 ความตรงต่อเวลาในการเข้าชั้นเรียน 1.2 นักศึกษามีความสนใจ ตอบสนองในชั้นเรียน 1.3 การมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น 2. การประเมินผลงานที่ได้รับมอบหมาย และการปฏิบัติเครื่องดนตรี 2.1 ประเมินจากการทำแบบฝึกหัด 2.2 ประเมินจากการปฏิบัติท่าทางในการบรรเลงเครื่องดนตรี 2.3 ประเมินจากการปฏิบัติเครื่องดนตรี มีเกณฑ์ในการพิจารณาดังนี้ การเตรียมความพร้อมก่อนการบรรเลง 1) สำรวจความพร้อมเครื่องดนตรีและการเทียบเสียง 2) ท่านั่งในการบรรเลงจะเข้ 3) การพันไม้ดีด การปฏิบัติเครื่องดนตรี 1) ลักษะณะการบรรเลงจะเข้ 2) ความถูกต้องของทำนองเพลง 3) ความแม่นยำของจังหวะ 4) คุณภาพเสียงในการบรรเลง 5) ความสมบูรณ์ของการใช้เทคนิคการบรรเลง 6) ความสามารถในการจดจำทำนองดนตรี และความสามารถในการใช้โน้ต
113 บทที่ 6 การปฏิบัติทักษะจะเข้จากเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทย ระดับขั้นที่ 3 การกำหนดใช้เครื่องดนตรีเพื่อการศึกษาภาคปฏิบัติตามขอบเขตของเกณฑ์ขั้นที่ 3 เป็นการจัด การศึกษาขั้นพัฒนา ให้มีความสมบูรณ์ในการเรียนขั้นพื้นฐาน เพื่อต่อยอดในการเรียนขั้นที่ 4 - 6 การศึกษาประสบการณ์ความสัมพันธ์ระหว่างความถนัดและระบบดนตรีการฝึกฝนระบบการเรียนรู้ การฝึกประสบการณ์จังหวะ การฝึกฝนการปฏิบัติตามเงื่อนไขประสบการณ์การรับรู้การศึกษารูปแบบ การต่อเพลงที่มีความยาก และมีความยาวเพิ่มขึ้น เรียนรู้แบบแผนและประเพณีด้านการปฏิบัติดนตรี ไทย (สำนักงานคณกรรมการอุดมศึกษา. 2553: 46) 6.1 เพลงตามเกณฑ์มาตรฐานดนตรีไทยระดับขั้นที่ 3 จากการศึกษาบทเพลงในขั้นที่ 6 ทั้ง 6 เพลง เป็นเพลงที่มีลักษณะมากกว่าสามท่อน มีความ ยาว ตั้งแต่ 2 จังหวะหน้าทับ จังหวะหน้ามีความหลากหลายได้แก่หน้าทับปรบไก่ หน้าทับสองไม้ และ หน้าทับลาว จึงเหมาะที่เป็นเพลงอยู่ในระดับขั้นพัฒนาทักษะ และมีความเหมาะสมสำหรับผู้เรียนที่มี พื้นฐานมาแล้ว ตามเป้าหมายของบทเพลงตามเกณฑ์มาตรฐานและเกณฑ์การประเมินดนตรีไทย จากการวิเคราะห์รูปแบบของเพลงในขั้นที่ 3 ที่เป็นบทที่คุ้นหู และเป็นผลงานทีได้รับความนิยมในการ บรรเลงของวงเครื่องสายในการบรรจุเพลงตามเกณฑ์ขั้นที่ 3 ดังตารางดังนี้ ลำดับ เพลง อัตราจังหวะ หน้าทับ 1. เพลงสามเส้า สองชั้น ปรบไก่ 2. เพลงจีนขิมเล็ก สองชั้น สองไม้ 3. เพลงลาวดวงเดือน สองชั้น ลาว 4. เพลงแขกสาหร่าย สองชั้น ปรบไก่ 5. เพลงต้นบรเทศ สองชั้น ต้นบรเทศ 6. เพลงเขมรโพธิสัตว์ สองชั้น ปรบไก่ 6.2 ประวัติเพลงขั้นที่ 3 6.2.1 เพลงสามเส้า เพลงสามเส้า ใช้บรรเลงอยู่ในเพลงเรื่องฉิ่งพระฉัน รวมชุดกับเพลงจระเข้ขวางคลอง และเพลง ถอยหลังเข้าคลอง นอกจากนี้ยังใช้บรรเลงประกอบโขนละคร ประมาณปลายรัชกาลที่ 4 ถึงต้นรัชกาล ที่ 5 มีผู้ขยายขึ้นเป็น 3 ชั้น (ณรงค์ชัย ปิฎกรัชต์. ม.ป.ป.: 53)
114 บทร้องเพลงสามเส้า (จากบทละครพูดสลับลำเรื่องวิวาทพระสมุทร พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๖) เป็นผู้หญิงแท้จริงแสนลำบาก เป็นผู้ชายยิ่งยากกว่าหลายเท่า หญิงต้องเจียมกายามาแต่เยาว์ ชายต้องเฝ้าวิงวอนให้หล่อนรัก หญิงถึงรักต้องแสร้งแกล้งทำเฉย หวังให้ชายอยากเชยยิ่งขึ้นหนัก ต่างคนต่างซัดกันน่าขันนักที่ แท้ต่างสมัครจะรักกัน วิสัยหญิงย่อมต้องอายยั่วชายชิด หญิงย่อมดัดจริตจิตชายสั่น ถ้าแม้นรักจริงแล้วไม่แคล้วกัน เสน่ห์พันผูกสนิทชิดชมเอย ฯ ทำนองหลัก เพลงสามเส้า อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - - - ล - - ดํ ดํ - - - รํ - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ - รํ - ดํ - ล - ดํ - รํ มือซ้าย - - - ม - ด - - - - - ร - ด - - - ร - - - ม - ร - ด - ม - ด - ร มือขวา - มํ - มํ - มํ - - รํ รํ - - ดํ ดํ - ล - ซ - ดํ - - รํ มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ มือซ้าย - ม - ซ - ม - ร - - - ด - - - ม - ร - ด - - - ม - ซ - ม - ร - ด กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - - - ล - - ดํ ดํ - - - รํ - - ดํ ดํ - - - - - ล - ล - - ฟ ฟ - ซ - ล มือซ้าย - - - ม - ด - - - - - ร - ด - - - - - ลฺ - - - - - ฟฺ - - - - - ลฺ มือขวา - ดํ - รํ - ดํ - - ล ล - - ซ ซ - ฟ - ด - ฟ - - ซ ล - ซ - - ล ล - ซ มือซ้าย - ด - ร - ด - ลฺ - - - ซฺ - - - ฟฺ - ซฺ - ฟฺ - - - ลฺ - ซฺ - ลฺ - - - ซฺ กลับต้น *ท่อน 2 เที่ยวกลับ เปลี่ยนบรรทัดแรก* มือขวา - - - ฟ - - ซ ซ - - - ล - - ซ ซ - - - - - ล - ล - - ฟ ฟ - ซ - ล มือซ้าย - - - ฟฺ - ซฺ - - - - - ลฺ - ซฺ - - - - - ลฺ - - - - - ฟฺ - - - - - ลฺ ท่อน 3 มือขวา - - ด ร - ฟ - ซ - ล - ซ - ฟ - ร - ร - - ด ด - - ร ร - - ฟ ฟ - ซ มือซ้าย - ทฺ - - - ฟฺ - ซฺ - ลฺ - ซฺ - ฟฺ - ลฺ - ลฺ - ซฺ - - - ลฺ - - - ฟฺ - - - ซฺ มือขวา - - ด ร - ฟ - ซ - ล - ซ - ฟ - ร - ด - ฟ - - ซ ล - ดํ - ล - ซ - ฟ มือซ้าย - ทฺ - - - ฟฺ - ซฺ - ลฺ - ซฺ - ฟฺ - ลฺ - ซฺ - ฟฺ - - - ลฺ - ด - ลฺ - ซฺ - ฟฺ กลับต้น
115 ทำนองจะเข้เพลงสามเส้า อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - ล ดํ ดํ ดํ ดํ - - - รํ ดํ ดํ ดํ ดํ - รํ รํ รํ - มํ - รํ มํ รํดํ ล - ดํ - รํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ด ร ม ฟ ซ ฟ ม ร ซ ม ร ด ม ร ด - - - - ด - ด ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - ล ซ ล ซ ด - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - ล ดํ ดํ ดํ ดํ - - - รํ ดํ ดํ ดํ ดํ - - - - - ล ล ล ดํ ล ซ ฟ ด ฟ ซ ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ดํ รํ ฟํ รํ ดํ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ล ซ ฟ ด ร ม ฟ ม ฟ ซ ล ซ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น กลับต้นท่อน 2 เปลี่ยนลูกเท่าเสียงซอล สายเอก - - - ฟ ซ ซ ซ ซ - - - ล ซ ซ ซ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - ท่อน 3 สายเอก - - - ร ด ร ฟ ซ ฟ ล ซ ฟ ล ซ ฟ ร ฟ ด ดดด ฟ ร รรร ซ ฟ ฟฟฟ ล ซ ซซซ สายทุ้ม ซ ล ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - ร ด ร ฟ ซ ฟ ล ซ ฟ ล ซ ฟ ร ด ร ม ฟ ม ฟ ซ ล ดํ รํ ดํ ล - ซ - ฟ สายทุ้ม ซ ล ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
116 6.2.2 เพลงจีนขิมเล็ก เพลงจีนขิมเล็กเป็นเพลงไทยสำเนียงจีนเพลงหนึ่ง ที่เรียกว่า “เพลงจีนขิม” ซึ่งเป็นเพลงอัตรา 2 ชั้น ใช้สำหรับบรรเลงมโหรีมาแต่โบราณ มาสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ราว ๆ รัชกาลที่ 1 หรือต้นรัชกาลที่ 2 การบรรเลงมโหรีนิยมเพลงเล็ก ๆ ต่อท้ายที่เรียกว่า “ออกลูกบท” กันขึ้น ก็ปรากฏตามตารามโหรีว่า การร้องและบรรเลงเพลงในเรื่องอิเหนา บทพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 1 บทที่ร้องเพลงฉิ่งนั้น กำหนดให้ ออกลูกบทเพลงจีนขิม เมื่อสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระประดิษฐ์ไพเราะ (มี ดุริยางกูร) ซึ่งขณะนั้นยังมิได้ รับพระราชทานสัญญาบัตร จึงเรียกกันว่า ครูมี หรือครูมีแขก เป็นครูดนตรีไทยที่มีผีมือและสติปัญญา สามารถเป็นที่เลื่องชื่ออยู่ในสมัยนั้นได้ยินการบรรเลงดนตรีของชาวจีนผู้หนึ่ง เข้าใจว่าจะบรรเลงด้วยขิม เพราะเมื่อครูมีกลับมาถึงที่พัก ได้แต่งเพลงอัตรา 2 ชั้น สำเนียงจีนขึ้นเพลงหนึ่ง จากทานองที่จดจำมาได้ จากการบรรเลงของจีนผู้นั้น จึงตั้งชื่อว่า เพลงจีนขิม เหมือนกับเพลงในสมัยอยุธยา หากแต่ได้กำหนดชื่อ ให้เป็นที่หมายรู้โดยเรียกเพลงจีนขิมสมัยอยุธยาว่า “เพลงจีนขิมใหญ่” และเรียกเพลงจีนขิมที่แต่งขึ้น ภายหลังว่า “เพลงจีนขิมเล็ก” ซึ่งได้เรียกกันมาจนบัดนี้ (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 312-313) บทร้องเพลงจีนขิมเล็ก (สามก๊ก) โยธาฮาเฮบ้างเสสรวล ขับครวญตามภาษาอัชฌาสัย ร้องเป็นลำนำทำนองใน เรื่องขงเบ้งเมื่อใช้อุบายกล ขึ้นไปนั่งบนกำแพงแกล้งตีขิม พยักยิ้มให้ข้าศึกนึกฉงน ไพรีมิได้แจ้งแห่งยุบล ให้เลิกทัพกลับพลรีบหนีไป ทำนองหลักเพลงจีนขิมเล็ก อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 มือขวา - - - - - ซ - ซ - - - - ซล - ดํ - รํ - ดํ - ล - ซ - - - - ซล - ซ มือซ้าย - - - ซฺ - - - ร - ม - - ฟ - ด - ร - ด - ม - ร - ม - - ฟ - ร มือขวา - ล - - ซ ม - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ - ล - - ดํ รํ - ดํ มือซ้าย - - ซ ม - - ร ดฺ - - - ร - - - ม - ซ - ม - ร - ด - ม - - - ร - ด กลับต้น ท่อน 2 มือขวา - - - - - ดํ - ดํ - มํ - รํ - ดํ - ล - - ซ ซ - ล - ดํ - ล - - ดํ รํ - ดํ มือซ้าย - - - ด - - - - - ม - ร - ด - ม - ร - - - ม - ด - ม - - - ร - ด กลับต้น
117 ท่อน 3 มือขวา - - - - - ซ - ดํ - - รํ มํ - มํ - รํ - - - - - ซ - ดํ - - รํ มํ - มํ - รํ มือซ้าย - - - - - ร - ด - - - ม - ซ - ร - - - - - ร - ด - - - ม - ซ - ร มือขวา - มํ - รํ - ดํ - ล - - ซ ซ - ล - ดํ - รํ - ดํ - ล - ซ - - - - ซล - ซ มือซ้าย - ม - ร - ด - ม - รฺ - - - ม - ด - ร - ด - ม - ร - ม - - ฟ - ร มือขวา - ล - - ซ ม - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ดํ - ล - - ดํ รํ - ดํ มือซ้าย - - ซ ม - - ร ด - - - ร - - - ม - ซ - ม - ร - ด - ม - - - ร - ด กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงจีนขิมเล็ก อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับสองไม้) ท่อน 1 สายเอก - - - - - ซ ซ ซ ล ซ ม ซ - ล - ดํ - มํ รํ ดํ - ล - ซ - - - ม ซ ล - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - - สายเอก ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด ด - ด ซ ด ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด - - - - - ม ร ด สายทุ้ม - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - ลลล ซ ล ด - - - สายลวด - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 2 สายเอก - - - ด - ด ด ด มมม ซ ร ม ร ด - - - - ด - - - - - ม ร ด สายทุ้ม - - - ด - - - - - - - - - - - ล ซ ล ด ซ - ล - ด ลลล ซ ล ด - - - สายลวด - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 3 สายเอก - - - - - - - ด - ด ร ม - ซ - ร - - - ร - - - ด - ด ร ม - ซ - ร สายทุ้ม - - - - ซ ล ซ ด - - - - - - - - - - - - ซ ล ซ ด - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - ด - - - - - - - - -ร - - - - - ด - - - - - - - - สายเอก มมม ซ ร ม ร ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม ซ ล - ซ สายทุ้ม - - - - - - - ล ซ ล ด ซ - ล - ด - ม ร ด - ล - ซ - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - -
118 สายเอก ซ ล ซ ม ซ ม ร ด ด ด - ด ซ ด ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ด - - - - - ม ร ด สายทุ้ม - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - ลลล ซ ล ด - - - สายลวด - - - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น 6.2.3 เพลงลาวดวงเดือน กรมหมื่นพิชัยมหินทโรดมทรงสนพระทัยในดนตรีไทยเป็นอย่างมาก ถึงกับมีวงปี่พาทย์วงหนึ่ง ที่เรียกกันว่า“วงพระองค์เพ็ญ”และนอกจากนี้แล้ว พระองค์ยังทรงเป็นนักแต่งเพลงที่สามารถพระองค์ หนึ่ง โดยได้ทรงแต่เพลง “ลาวดวงเดือน” ซึ่งเป็นที่นิยมแพร่หลายมาจนในปัจจุบัน ในสมัยปลายรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นสมัยที่ดนตรีไทย โดยเฉพาะ ปี่พาทย์ ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย ตามวังเจ้านายบ้านท่านผู้มีบรรดาศักดิ์และวัดวาอาราม ต่างก็มี วงปี่พาทย์ประจำ มีครูบาอาจารย์ไว้ฝึกสอนปรับปรุง คิดประกวดประชันกันอย่างเอาจริงเอาจัง เช่น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุ์วงศ์วรเดช ก็มีวงวังบูรพา”สมเด็จพระเจ้าบรม วงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ก็มีวง “วังบางขุนพรหม” พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งยังดำรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชสยามมกุฎราชกุมาร ก็มีวงปี่พาทย์ เรียกกันว่า “วงสมเด็จพระบรม” และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิชัยมหินทโรดม ก็มีวงปี่พาทย์ วงหนึ่งเรียกกันว่า“วงพระองค์เพ็ญ” แต่ละวงล้วนมีนักดนตรีที่มีฝีไม้ลายมือทัดเทียมกัน กรมหมื่นพิชัยมหินทโรดมนั้น นอกจากจะทรงสนพระทัยในวงปี่พาทย์ของพระองค์เหมื่อน เจ้านายวงอื่น ๆ แล้ว ยังทรงเป็นนักแต่งเพลงที่ดีพระองค์หนึ่งด้วย กรมหมื่นพิชัย ฯ โปรดทำนองและ ลีลา “เพลงลาวดำเนินทราย” ซึ่งเป็นเพลงสำเนียงลาว ที่อาจารย์ทางดนตรีได้เลียนทำนองมาจากการ ร้องสักวาของเก่าที่ชื่อว่า สักวาลาวเล็ก เป็นอันมาก เมื่อคราวที่เสด็จตรวจราชการ (ดูเหมือนจะเป็นทาง ภาคอีสาน) ซึ่งใช้เกวียนเป็นพาหนะ ระหว่างที่ประทับแรมอยู่ตามทาง จึงทรงแต่งเพลงให้มีทำนองเป็น สำเนียงลาวขึ้นเพลงหนึ่ง โดยมีลีลาแบบเพลงลาวดำเนินทราย เพื่อเป็นคู่กัน ประทานชื่อว่า “เพลงลาว ดำเนินเกวียน” เพื่อเป็นอนุสรณ์ในการเสด็จนั้น นอกจากจะทรงแต่งทำนองเพลงขึ้นแล้ว ก็ยังทรงพระนิพนธ์บทร้องประจำเพลงนี้ด้วย และเมื่อ นำออกร้องและบรรเลง ก็ได้รับความนิยมจากวงดนตรีไทยอย่างแพร่หลาย แต่เนื่องจากบทร้องนี้ขึ้นต้น ว่า “โอ้ละหนอดวงเดือนเอย” และตอนที่จบท่อน ก็มักมีคำว่า “ดวงเดือน” ผู้ที่ไม่รู้จักชื่อเพลงนี้ เมื่อต่อ หรือจดจำมาร้องและบรรเลง หรือใครที่ได้ยินได้ฟัง ต่างเรียกเพลงนี้ว่า “ลาวดวงเดือน” กันทั้งนั้น แม้ท่านเจ้าของจะทรงตั้งชื่อไว้ว่า “ลาวดำเนินเกวียน” ก็ไม่มีผู้ใดเรียก ดังนั้นเพลงนี้จึงมีชื่อเรียกว่า “ลาวดวงเดือน”จนทุกวันนี้(มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 446 - 447) บทร้อง เพลงลาวดวงเดือน โอ้ละหนอ ดวงเดือนเอย ข้อยมาเว้า รักเจ้าสาวคาดวง โอ้ดึกแล้วหนอ ข้อยขอลาล่วง อกพี่เป็นห่วง รักเจ้าดวงเดือนเอย
119 ขอลาแล้ว เจ้าแก้วโกสุมภ์ ข้อยนี้รักเจ้าหนอ ขวัญตาเรียม จะหาไหนมาเทียม เจ้าดวงเดือนเอย หอมกลิ่นเกสร เกสรดอกไม้ หอมกลิ่นคล้าย คล้ายเจ้าสูเรียมเอย หอมกลิ่นกรุ่นครัน หอมนั้นยังบ่เลย เนื้อหอมทรามเชย เราละเหนอ โอ้ละหนอ นวลตาเอย ข้อยนี้รัก แสนรักดังดวงใจ โอ้เป็นกรรม ต้องจาจากไป อกพี่อาลัย เจ้าดวงเดือนเอย เห็นเดือนแรม เริศร้างเวหา ข้อยเบิ่งดูฟ้า (ละหนอ) เห็นมืดมน พี่จะทนทุกข์ทุกข์ทน เจ้าดวงเดือนเอย เสียงไก่ขันขาน มันหวานเจื้อยแจ้ว ช่างหวานสุดแล้ว หวานแจ้วเจื้อยเอย ถึงจะหวานเสนาะ หวานเพราะกระไรเลย บ่เหมือนทรามเชย เราละเหนอ ฯ ทำนองหลักเพลงลาวดวงเดือน อัตราจังหวะ2 ชั้น (หน้าทับลาว) ท่อน 1 มือขวา - - - - - - - - - - ร ม - ซ - ดํ - - - - - - - - - - ดํ ล - - - ซ มือซ้าย - - - - - - - - - ด - - - ซฺ - ด - - - - - - - - ซ ล - - ซ ม - ร มือขวา - - - - - - - - - - ซ - - ดํ - - - รํ ดํ ล - ซ - ม - ม ซ ม - - - ร มือซ้าย - - - - - - - - - ม - ม - - - ล - ร ด ลฺ - ซฺ - - ร - - - ร ด - ลฺ มือขวา - - - - - - - - - ล - ดํ - รํ - มํ - - - - - ดํ - รํ - มํ - รํ - ดํ - ล มือซ้าย - - - - - - - - ซ - ซ ด - ร - ม - - - - - ด - ร - ม - ร - ด - ม มือขวา - - - - - ดํ - ม - - - - - ซ - ล - ล ดํ - - ซ - ล - ล ดํ ล - - ซ ซ มือซ้าย - - - - - ด - ทฺ - - - - - ซฺ - ลฺ ซ - - ม - - - ม ซ - - - - ซฺ - ซฺ กลับต้น
120 *ท่อน 1 เปลี่ยนท้ายเที่ยวกลับ* มือขวา - - - - - ดํ - ม - - - - - ซ - ล - ล ดํ - - ซ - ล - ดํ รํ มํ - รํ - ดํ มือซ้าย - - - - - ด - ทฺ - - - - - ซฺ - ลฺ ซ - - ม - - - ม - ด ร ม - ร - ด ท่อน 2 มือขวา - - - - - - - - - มํ - รํ - ดํ - ล - - ดํ ล - - ซ ล - ดํ - รํ - มํ - มํ มือซ้าย - - - - - - - - - ม - ร - ด - ม - - - - ซ ม - - - ด - ร - ม - ซ มือขวา ( - - - - - - - - ) ดํ รํ - - ดํ - ล ดํ ( - - - - - - - - ) ซ ล - - ซ - ม ซ มือซ้าย ( - - - - - - - - ) - - ดํ ล - ซ - ซ ( - - - - - - - - ) - - ซ ม - ร - ร มือขวา ( - - - - - - - - ) ดํ รํ - - ดํ - ล ดํ ( - - - - - - - - ) ดํ รํ - - ดํ ล - - มือซ้าย ( - - - - - - - - ) - - ดํ ล - ซ - ซ ( - - - - - - - - ) - - ดํ ล - - ซ ม มือขวา - - - - - ซ - ด - - - - - ร - ม - - ร ซ - - - - - - ซ ม - - - ร มือซ้าย - - - - - ซฺ - ซฺ - - - - - ลฺ - ทฺ - - ลฺ ซฺ - - - - ร ม - - ร ด - ลฺ มือขวา - - - - - ร ม ซ - ล - ซ - ม - ร - - ร ม - - - ดํ - ดํ - - - ซฺ ลฺ ดํ มือซ้าย - - - - ด - - ซฺ - ลฺ - ซฺ - ทฺ - ลฺ - ด - - - ลฺ - ซฺ - - ลฺ ซฺ มฺ - - ซฺ มือขวา - - - - ดํ รํ มํ มํ - มํ - มํ - มํ - รํ มํ - รํ มํ - - - ดํ - ดํ - - - ซ ล ดํ มือซ้าย - - - - ด ร ม ซ - ล - ซ - ม - ร - ดํ - - - ล - ซ - - ล ซ ม - - ซ กลับต้น ท่อน 3 มือขวา ( - - - - - - - - ) - ดํ - - ซ ล - ดํ ( - - - - - - - - ) - ล - ดํ - ล - - มือซ้าย ( - - - - - - - - ) - - - ม - - ซ - ( - - - - - - - - ) ซ - ซ - - - ซ ม มือขวา - - - - ซ ล - ดํ - ล - ดํ - ล - - - ล - ดํ - ล - - ซ ม - - ซ ล - ซ มือซ้าย - - ร ม - - ซ - - - ซ - - - ซ ม - - ซ - - - ซ ม - - ร ม - - - ร มือขวา ( - - - - - - - - ) - ดํ - - ซ ล - ซ - - - - - ดํ - ล - ซ - ม - ร - ด มือซ้าย ( - - - - - - - - ) - ด - ม - - - ร - - - - - ด - ลฺ - ซฺ - ทฺ - ลฺ - ซฺ มือขวา - - - - - ร ม ซ - - - ล ซ ม ร ด - - - ดํ - - ล - ล ซ - ซ - ล - ดํ มือซ้าย - - - - ด - - ซฺ - - - ลฺ ซฺ ทฺ ลฺ ซฺ - - - ด - - - ซ - - ม ร - ม - ด
121 มือขวา - - - - ดํ รํ มํ มํ - - มํ มํ มํ มํ รํ ดํ - - - ดํ - - ล - ล ซ - ซ - ล - ดํ มือซ้าย - - - - ด ร ม ซ - - ดํ ล ซ ม ร ด - - - ด - - - ซ - - ม ร - ม - ด กลับต้น ทำนองเพลงลาวดวงเดือน อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับลาว) ท่อน 1 สายเอก - - - - - ซ ซ ซ - ด ร ม - ซ - ดํ - - - - - ดํ ดํ ดํ ซ ล ดํ ล ซ ม - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ซ ซ ซ - ม ซ ม - ดํ - ล - - ดํ ล - ซ - ม ร ม ซ ม ร ด - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - ร ร ร - - - ด ด ร - ม - - - - - - - ร มมม ซ ร ม ร ด - สายทุ้ม - - - - - - - - ซ ล ซ ด - - - - - - - - ซ ล ด - - - - - - - - ล สายลวด - - - ร - - - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - - - - ม - - - - - ซ - ล - - ดํ ล ซ ม ซ ล ซ ล ดํ ล - ซ ซ ซ สายทุ้ม - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - *เที่ยวที่สอง เปลี่ยนบรรทัดสุดท้าย กลับต้น สายเอก - - - - - - - ม - - - - - ซ - ล - - ดํ ล ซ ม ซ ล - ดํ รํ มํ - รํ - ดํ สายทุ้ม - - - - - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท่อน 2 สายเอก - - - - ดํ ดํ ดํ มํมํมํ ซํ รํ มํ รํ ดํ ล - - ดํ ล ซ ม ซ ล - ด - ร - ม - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ดํ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ดํ รํ ดํ ล ดํ ซ ล ดํ ( - - - - - ดํ ดํ ดํ) ซ ล ซ ม ซ ร ม ซ ( - - - - - ซ ซ ซ) สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - - - - ซ - - - -
122 สายเอก ดํ รํ ดํ ล ดํ ซ ล ดํ ( - - - - - ดํ ดํ ดํ) ดํ รํ ดํ ล ดํ ลํ ซ ม ( - - - - - ม ม ม) สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - สายเอก - - - - - ซ - ด - - - - - ร - ม ด ร ม ซ - - - - ร ม ซ ม ร ด - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - ด ร ม ซ ล ซ ดํ ล ซ ม - ร ม ด ร ม - - - ด - - - - - - - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ล – ด - ด ล ซ - ซ ล - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ด - - - - ม - - - สายเอก - - - - ด ร ม ซ ล ซ ดํ ล ซ ม - ร ม ด ร ม - ล - ดํ รํ ดํ ล ซ ม ซ ล ดํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 3 สายเอก - ดํ - ม ซ ล ซ ดํ ( - - - - - ดํ ดํ ดํ) ซ ล ซ ดํ ซ ล ซ ม (- - - - - ม ม ม) สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - ดํ - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - สายเอก - - ร ม ซ ล ซ ดํ - - รํ ดํ ท ล ซ ม - - ร ม ซ ล ซ ม ซ ม ร ม ซ ล - ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - ดํ - ม ซ ล ดํ ซ ( - - - - - ซ ซ ซ) - - - - - ดํ - ล - ซ - ม - ร - ด สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - ซ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - - - ด ร ม ซ ล ซ ดํ ล ซ ม ร ด - - - - - - - - - - - - - - - - สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - ซ ล ด ร ด ล ด ซ ล ซ - ซ - ล - ด สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ม - - - - - สายเอก - ด - ด ด ร ม ซ ล ซ ดํ ล ซ ม ร ด ซ ล ดํ รํ ดํ ล ดํ ซ ล ซ ม ซ - ล - ดํ สายทุ้ม - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - ด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
123 6.2.4 เพลงแขกสาหร่าย เพลงแขกสาหร่าย 2 ชั้น เป็นเพลงสำหรับตอนต้น (ตอนเกริ่น) ในการเล่นสักรวาสมัยโบราณเพลง หนึ่ง ซึ่งจ่าเผ่นผยองยิ่ง (โคม) เรียกกันเป็นสามัญว่า จ่าโคมเป็นผู้แต่งขึ้นทั้งทานองและบทร้อง แต่เป็นที่ น่าเสียดายอย่างยิ่งที่บทสักวา เพลงแขกสาหร่ายของจ่าโคมได้สูญหายไปเสีย คงเหลืออยู่แต่ทำนองเพลง ซึ่งได้รับความนิยมใช้บรรเลงกันอย่างแพร่หลายมาจนปัจจุบันนี้บรรจุอยู่ในตับวิวาห์พระสมุทรเป็นเพลง ลำดับที่สาม (มนตรี ตราโมท และวิเชียร กุลตัน. 2523: 278) บทร้องเพลงแขกสาหร่าย (สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงพระนิพนธ์) ได้ยลพักตร์ลักขณาสุดาพี่ แต่เห็นใครไม่มีเสมอสอง เสงี่ยมงามทรามสงวนนวลละออง ไฉนน้องไร้คู่อยู่เอกา โอ้ว่าพวงมาลีที่ในสวน หอมลำดวน หอมรัญจวนในใจ กลิ่นหอมมาหายไปฉันยังจากลิ่นได้ หัวใจจะขาดแล้วเอย ฯ ถ้าอยู่ได้จะอยู่เป็นคู่ชื่น สำราญรื่นร่วมจิตขนิษฐา ได้บนบวงสรวงรุกขเทวดา คงจะสมปรารถนาไม่ช้าเอย ฯ โอ้เจ้าพวงสายหยุดเมื่อยามสาย หอมไม่วายหอมมาคลายเคลื่อนคลา กลิ่นหายพระพายมา หวนกลิ่นกลับมา เมื่อเวลาดึกเอย ฯ เนื้อที่ 2 (จากเรื่องวิวาห์พระสมุทร พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 6 ) ถึงแม้พี่เลือกได้ตามใจพี่ จะไปพ้นที่นี้นั้นหาไม่ จะยืนชมขวัญตาผู้ยาใจ กว่าจะได้สวมกอดแม่ยอดรัก โอ้พ่อยอดยาจิตของมิตรเอ๋ย เมื่อไรเลยจะได้เชยชิดชม กลิ่นหอมได้ดอมดมห่างรักหักอารมณ์ โอ้แสนระทมระทวยเอย ฯ ถ้าแม้ไม่เกรงใจบิดาเจ้า จะลักองค์นงเยาว์จากตาหนัก นี่หากเกรงโฉมฉายจะขายพักตร์ จึงจำหักใจคอยดูถ้อยที โอ้อันโดรเมดานิจจาเอ๋ย กระไรเลย เจ้าบ่เคยช้ำใจ หมดหอมต้องตรอมใน แทบจะบรรลัย หัวใจจะขาดเสียแล้วเอย ฯ
124 ทำนองหลักเพลงแขกสาหร่าย อัตราจังหวะสองชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 มือขวา - - - - - ดํ - ดํ - มํ - รํ - - ดํ ดํ - มํ - มํ - รํ - - ดํ ดํ - - ท ท - ล มือซ้าย - - - ด - - - - - ม - ร - ด - - - ซ - ม - ร - ด - - - ทฺ - - - ลฺ มือขวา - ท รํ - ท ล - - - - ม ฟ - - ซ ล - ท - ล - ซ - - ดํ ดํ - - รํ รํ - มํ มือซ้าย - - - ล - - ซ ฟ ม ร- - ม ฟ - - - ฟ - ม - ร - ดฺ - - - รฺ - - - ม มือขวา - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ท - - ล ล - - ท ท - - รํ รํ - มํ มือซ้าย - รฺ - - - ม - ซ - ล - ซ - ม - ร - ทฺ - ลฺ - - - ทฺ - - - ร - - - ม มือขวา - มํ - มํ - รํ - ท - - ล ท - รํ - มํ - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - มํ - มํ - รํ มือซ้าย - ซ - ม - ร - ฟ - ซ - - - ร - ม - ร - - - ม - ซ - ล - ซ - ม - ร กลับต้น ท่อน ๒ มือขวา - - - - - มํ - มํ - มํ - มํ - รํ - ท - ท - - ล ล - - ท ท - - รํ รํ - มํ มือซ้าย - - - ม - - - - - ซ - ม - ร - ฟ - ฟ - ม - - - ฟ - - - ร - - - ม มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - รํ - ท - ล - ท รํ - ท ล - - - - - ล ล ซ - ล มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ร - ฟ - ม - - - ล - - ซ ม - ร - ม - ร - ม มือขวา - ท - - ล ล - - ท ท - - รํ รํ - มํ - มํ - มํ - มํ - - มํ มํ - - รํ รํ - ท มือซ้าย - ฟ - ม - - - ฟ - - - ร - - - ม - ซ - ล - ซ - ม - - - ร - - - ฟ มือขวา - - - - - รํ - รํ - มํ - รํ - ท - ล - - - ท - รํ - - ท ล - - - ซ - ล มือซ้าย - - - ร - - - - - ม - ร - ฟ - ม - - - ฟ - ร - - - - ซ ม - ร - ม กลับต้น ท่อน 3 มือขวา - - - ท - - รํ รํ - - - มํ - - รํ รํ - มํ - รํ - ท - - รํ รํ - - มํ มํ - มํ มือซ้าย - - - ฟ - ร - - - - - ม - ร - - - ม - ร - ฟ - ร - - - ม - - - ซ มือขวา - - - ซ - - ล ท - มํ - - รํ ท - - - - ม - ม - - - ม - ม - - ม - - มือซ้าย - รฺ - - - ซ - - - - รํ ท - - ล ซ - - - ร - ร - - - ร - ร - - - ร
125 มือขวา - - ม - ม - - - ม - ม ซ - ล - ท - - - - - - - - - ล - ล - - ซ ซ มือซ้าย - - - ร - ร - - - ร - ซฺ - ลฺ - ทฺ - - - - - - - - - - ซ - - ซฺ - - มือขวา - ล - ล - - ท ท - ล - ล - ท - รํ - - - - - - - - - ล - ล - - ท ท มือซ้าย - - ซ - - ทฺ - - - - ซ - - ฟ - ร - - - - - - - - - - ซ - - ทฺ - - มือขวา - - - - - - - ท - - - รํ - มํ - มํ - - - มํ - - - มํ - รํ - ท - ล - รํ มือซ้าย - - - - - - - ฟ - - - ร - ม - ซ - - - ซ - - - ม - ร - ฟ - ม - ร มือขวา - - ลท - รํ - - - รํ - - ท - - - - - - ซ - - ล ท - มํ - - รํ ท - - มือซ้าย - ซ - - - - - ล - ซ - - ลซ - ม - ร - - - ซ - - - - รํ ท - - ล ซ กลับต้น ทำนองจะเข้ เพลงแขกสาหร่าย อัตราจังหวะ 2 ชั้น (หน้าทับปรบไก่) ท่อน 1 สายเอก - - - - - ดํ ดํ ดํ - มํ - รํ - ดํ ดํ ดํ - ซํ - มํ - รํ - ดํ ซ ล ท ดํ รํ ดํ ท ล สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - ดํ - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ททท รํ ล ท ล ซ ฟ ม ร ม ฟ ม ฟ ซ ล - ท - ล - ซ - ดํ - - มํ รํ ดํ รํ - มํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก รํ ดํ รํ มํ ร ม ฟ ซ ฟ ล ซ ฟ ซ ฟ ม ร - - - - - - - - ม ร รรร ซม มมม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - ร ล ลลล รท ททท - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ซ ล ซ ม ซ ม ร - - - - - - - ร ม ร - - ร - ม - ซ - ล - ซ - ม - ร สายทุ้ม - - - - - - - ท ล ซ ล ท ล ท - - - ท - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น
126 ท่อน 2 สายเอก - - - - - ม ม ม ซ ล ซ ม ซ ม ร - - - - - - - - - ร ม รรร ม ซ มมม สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - ท ล ท ลลล ท ร ททท - - - - - - - - สายลวด - - - ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร - ร ร ร ม ร ร ล ซ ล ล ล ท ล ล ททท รํ-ล ท ล ซ ม ร - ร ม ร ม ซ ล สายทุ้ม - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ล ท ลลล ท รํ ททท รํ มํ รํรํรํ มํ ซํ มํมํมํ รํ ท ล ซ ท ล ซ ม ล ซ ม ร ซ ม ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร - ร ร ร ม ร ร ล ซ ล ล ล ท ล ล - - ซ ล ท รํ - - ท ล ซ ม - ซ - ล สายทุ้ม - ท - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - กลับต้น ท่อน 3 สายเอก - - - ท รํ รํ รํ รํ - - - มํ รํ รํ รํ รํ มํมํมํ ซํ มํ รํ ท - รํ - ซํ - รํ - มํ - ซํ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก ร ม ฟ ซ ฟ ซ ล ท รํ มํ รํ ท - ล - ซ - - ม ร ม ร - - ม ร ม ร - ม - ร สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายเอก - - ม ร ม ร - - ม ร ม ซ - ล - ท - - - - - ท ท ท ลลล ซ ล ท ซ ซ ซ สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ท - - - - - - - - - - - - สายเอก ลลล ซ ล รํ ท ท ท ลลล ซ ล - ท - รํ - - - - - รํ รํ รํ ลลล ซ ล รํ ท ท ท สายทุ้ม - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - สายลวด - - - - - - - - - - - - - - - - - - - รํ - - - - - - - - - - - -