Active Learning Cookbook

การการจัดั การเรีียนรู้�
แนวคิิดการจัดั การเรีียนรู้�

ผู้เ�้ รีียนเป็็นนวััตกร สร้า้ งนวััตกรรม ภาษาต่า่ ง IS นักั วิิจััย นัักคิิด
ประเทศ ศิิลปะ
ทัักษะการสื่ �อสารภาษาสากล สัังคม การออกแบบ
ไทย คณิิต ความสวยงามของนวัตั กรรม
ทัักษะการสื่�อสาร การนำเสนอ ดนตรีี บริิหาร เสริิมนวััตกรรมที่่เ� กิิดประโยชน์ต์ ่อ่ สัังคม
การแสดงออก กล้า้ คิิด กล้้าทำ กล้้าพููด นาฏศิิลป์์
กล้้าเสี่ �ยง สุุขะ ทัักษะชีีวิิต
ความแข็็งแรงร่่างกาย จิิตใจ พละ สร้า้ งความรู้ด้� ้้านคณิิตศาสตร์์
วิิทย์์
สร้า้ งทักั ษะความรู้ด�้ ้า้ นวิิทยาศาสตร์์ สนับั สนุุน ให้ค้ ำปรึึกษา
เสริิมความรู้�ด้ ้้านเทคโนโลยีี เทคโนโลยีี
สร้า้ งแรงบันั ดาลใจ

Jigsaw model

โครงการระบบสมองกลฝังั ตัวั JIGSAW Smart Education มีีกระบวนการดำเนินิ งาน
อย่่างไรบ้า้ ง ?
1. คััดเลืือกนัักเรีียนชั้�นมััธยมศึึกษาปีีที่่� 1-3 ตามความถนััดและความสนใจ เข้้าร่่วม
กิิจกรรมเสริิมหลัักสููตร ในโครงการพััฒนาศักั ยภาพผู้้�เรียี นด้า้ น ICT
2. ประชุมุ ผู้เ้� กี่�ยวข้อ้ งเพื่่�อขอความร่ว่ มมืือ และร่่วมดำเนิินการในการสร้้างนวัตั กร
3. จััดกิิจกรรมเพื่่�อสร้า้ งแรงบันั ดาลใจ และฝึึกฝนทัักษะเบื้�อ้ งต้น้ ในการเป็น็ นวัตั กร คืือ
กล้า้ คิิด กล้้าแสดงความคิิดเห็็น กล้า้ ที่่�จะเรีียนรู้�้ และกล้า้ ที่่จ� ะลงมืือทำ
4. โรงเรีียนได้้เปิิดโอกาสให้้ผู้้�เรีียนกลุ่�มนี้้� ได้้แสดงศัักยภาพความเป็็นนวััตกร โดยเริ่�่ม
จากการแสดงนิิทรรศการภายในโรงเรีียน และร่่วมกิิจกรรมการแข่่งขัันในเวทีีระดัับ
จัังหวัดั ระดับั ภาค ระดับั ชาติิ และระดัับนานาชาติิ

101

ในโครงการนี้้�มีีผลงานหุ่่�นยนต์์ชื่่�อ Jigsaw ช่่วยแก้้ปััญหาการลืืมนัักเรีียนไว้้ในรถ
โรงเรีียน ผลงานนี้�้เป็็นอย่่างไรบ้้าง ?
นัักเรีียนร่ว่ มกันั คิิดโครงการนี้้ข�ึ้�นมา จากปััญหาที่่�พบจากข่า่ วว่า่ มีีนักั เรีียนเสียี
ชีีวิิตในรถโรงเรีียนหลายรายในแต่่ละปีี ส่่วนใหญ่่เป็็นนัักเรีียนอนุุบาลที่่�ถููกลืืมไว้้ในรถ
ไม่่สามารถช่่วยเหลืือตััวเองได้้ จึึงคิิดสร้า้ งนวัตั กรรมสมองกลฝัังตัวั เพื่่�อแก้้ปัญั หานี้้� และ
เพิ่�่มการแจ้้งการเดิินทางถึงึ โรงเรียี นหรืือห้้องเรียี น ทำให้้เกิิดความอุ่�นใจกับั ผู้�้ ปกครอง
ครูู ผู้้�บริิหารและผู้�้ ที่ �เกี่ �ยวข้้อง
เมื่่�อกำหนดประเด็็นปััญหาได้้ นัักเรีียนก็็มาช่่วยกัันวิิเคราะห์์ด้้วยชุุดคำถาม
5W1H จากนั้้น� ก็ค็ ิิดแก้ป้ ััญหาโดยนำเทคโนโลยีีสมองกลมาใช้้ โดยเริ่ม�่ จากสร้้างทาง
เลืือกวิิธีีการแก้้ปัญั หา เลืือกวิิธีีการ ออกแบบ ลงมืือสร้า้ ง ทดสอบ ปรับั ปรุุงแก้้ไข และ
ประเมิินประสิิทธิิภาพของสิ่่�งประดิิษฐ์์
1. สร้้างทางเลืือกวิิธีกี ารแก้ป้ ััญหา วิิธีีที่่� 1 2. เลืือกวิิธีกี าร 3. ออกแบบและปฏิิบัตั ิิการ

วิิธีีที่่� 2

7. ประเมิินประสิิทธิิภาพของสิ่�ง่ ประดิิษฐ์์ 6. ปรับั ปรุุงแก้ไ้ ข 5. ทดสอบ 4. ลงมืือสร้า้ ง
การทำงานของสมองกล JIGSAW นี้้� จะเช็ค็ สถานะทัันทีเี มื่อ� นัักเรียี นเดิินผ่่าน
แล้้วแจ้้งข้้อมููลให้้ผู้�้ ปกครองและผู้้�มีสี ่่วนเกี่�ยวข้้องทราบผ่่านแอปพลิิเคชััน LINE
นัักเรีียนได้้ร่่วมกัันพััฒนา
ระบบสมองกลนี้้� ภายใต้ก้ ารแนะนำ
สนัับสนุุนของครูู จนได้้รัับรางวััลรอง
ชนะเลิิศอันั ดัับ 3 จากการแข่่งขัันหุ่�น
ยนต์น์ านาชาติิ 2561 ณ กรุงุ ปักั กิ่ง�่
สาธารณรััฐประชาชนจีีน

102

คิดิ ว่่าปััจจัยั แห่่งความสำเร็จ็ ของโครงการนี้้ค� ือื อะไร ?
โครงการนี้้�สำเร็็จได้้ด้ว้ ย 3 ส่ว่ น คืือ นักั เรีียน ครูู และผู้�บ้ ริิหาร
นักั เรีียน ร่่วมมืือร่่วมใจ บููรณาการความรู้�้ และความสามารถของสมาชิิกภายใน
กลุ่ �ม
ครูู เป็น็ ผู้้อ� ำนวยการการเรีียนรู้้� ฝึกึ ให้้นักั เรีียนทำงานร่ว่ มกััน เพื่่อ� บููรณาการ
ความรู้้� ความสามารถ ดึงึ ศักั ยภาพของผู้�เ้ รีียนแต่ล่ ะคนออกมาทำงานร่่วมกััน
ผู้้�บริหิ าร ให้้การสนัับสนุนุ จัดั นิิทรรศการแสดงผลงานทั้้ง� ภายในโรงเรีียน และ
ภายนอกโรงเรียี น แลกเปลี่่ย� นเรียี นรู้ใ�้ ห้รุ้่�นน้อ้ งเห็น็ แบบอย่า่ งที่่ด� ีขี องรุ่�นพี่่ส� ร้า้ งความภาค
ภููมิิใจให้น้ ักั ประดิิษฐ์ห์ุ่�นยนต์ ์ ผู้�้ ปกครอง ชุมุ ชน ตลอดจนต้น้ สังั กัดั พร้อ้ มให้ก้ ารสนับั สนุุน
กิิจกรรม
ขอถามถึึงเรื่�องการเริ่ม� นำ Active Learning มาใช้ใ้ นโรงเรีียนบ้า้ ง ก่่อนจะมาถึึงวััน
นี้้� ตอนเริ่�มต้น้ ครูรู้�จักั และเข้้าใจ Active Learning ได้้อย่่างไร ?
เริ่�่มจากตััวผมเองก่่อน เป็็นครููที่่�ได้้รัับมอบหมายให้้ไปอบรม ไปเข้้าโครงการ
ต่่างๆ เมื่่�อ 6 ปีีก่่อน เข้้าโครงการนัักคิิดติิดปีีก บนพื้�้นฐานของ Problem-Based
Learning (PBL) ร่่วมกับั Active Learning ตอนนั้้�นเราได้้เป็น็ ทีีมงานด้ว้ ย ทำให้้เห็็น
แนวทาง เห็น็ การออกแบบการเรีียนรู้�้ เห็น็ เครื่่อ� งมืือ เห็็นกระบวนการของกิิจกรรมที่่�
ทำให้้ครููได้้แลกเปลี่่�ยนความเห็น็ กันั
นอกจากนี้้�ยัังได้้เข้้าร่่วมกิิจกรรมกัับภาคีีเครืือข่่ายอีีกหลายกิิจกรรม ทั้้�งของ
สสวท. สวทช. อุทุ ยานวิิทยาศาสตร์์ เมื่่อ� ได้ไ้ ปร่ว่ มกิิจกรรมก็ไ็ ด้้ลงมืือปฏิิบััติิ ได้้แลก
เปลี่่ย� นวางแผน คิิดวิิเคราะห์์ ได้ซ้ ึึมซับั แนวคิิด กระบวนการไปในตััว ต่อ่ มาครููใน
โรงเรียี นได้้ไปเข้า้ ร่่วมกิิจกรรม มีีการอบรมให้้นักั เรีียนด้ว้ ย เช่น่ ครููพานักั เรีียนไป
อุทุ ยานวิิทยาศาสตร์์เกืือบทุกุ ปีี ทำให้ค้ รููได้เ้ ห็็นการเรีียนรู้้�ในอีีกรููปแบบหนึ่่�ง แล้้วกลับั
มาจััดการเรีียนรู้�้ให้ก้ ับั นักั เรียี นที่่โ� รงเรียี น

103

ยิ่�ง่ ได้ไ้ ปร่ว่ มกิิจกรรม ร่่วมอบรมกัับหลาย ๆ ที่่� นอกจากจะได้้เครืือข่า่ ยแล้้ว ก็็
ทำให้ไ้ ด้แ้ ง่่คิิด มุุมมอง เทคนิิค วิิธีกี าร ในการจััดการเรีียนรู้้�เพิ่�่มขึ้�น ครั้้ง� หนึ่่�งไปอบรมที่่�
มหาวิิทยาลััยเกษตรศาสตร์์ ได้้เห็็นครููวิิทยากรนำอุุปกรณ์์รอบตััวมาใช้้จััด Active
Learning ได้้เปิิดมุุมมองใหม่่ เป็็นสิ่�่งที่่�ไม่่เคยคิิดมาก่่อน เดิิมคิิดว่่าจะจััดได้้ต้้องมีี
อุปุ กรณ์์ที่่จ� ััดเตรีียมอย่า่ งดีี แต่น่ ี่่�แค่่กระดาษหนัังสืือพิิมพ์์แผ่น่ เดียี วก็ท็ ำได้ ้ ยิ่�่งได้้เห็็นครูู
กลุ่�มอื่น� ๆ ก็ย็ ิ่�ง่ ได้้แนวทาง รู้�้ สึึกว้า้ วกับั Active Learning เพราะเด็็กได้้เรีียนรู้้�จริิง ๆ
เมื่่อ� ตัวั เราได้เ้ รีียนรู้�แล้ว้ ก็็นำมาขยายผลในโรงเรีียน และโรงเรีียนเครืือข่่าย
ผมสอนวิิชาเทคโนโลยีจี ะเรีียนรู้้�ได้ต้ ้อ้ งลงมืือทำ และยังั นำ Active Learning
มาใช้้ในกิิจกรรมชุมุ นุุม กิิจกรรมส่่งเสริิมผู้�เ้ รีียน Active learning ทำให้ผ้ ู้�เ้ รียี นสนุกุ
และได้้เรียี นรู้้�จริิงๆ มากกว่่าการสาธิิตหรืือบรรยาย
การพััฒนานัักเรีียนต้้องร่ว่ มกับั หลาย ๆ วิิชา พอเราได้้รับั ความรู้�้มาก็ม็ าขยาย
ผลสู่�เพื่่อ� นครูู เรามีีความรู้�้ด้า้ นเทคโนโลยีีก็น็ ำมาช่ว่ ยเพื่่�อนครููด้ว้ ย เช่น่ อุปุ กรณ์์
เทคโนโลยีีการสอน smart TV interactive board เราเขียี นโครงการขอไป ได้ม้ าแล้ว้
ครููนำไปใช้้ นักั เรีียนก็็ตื่น� เต้้น เพราะแทนที่่�จะเขีียนกระดานแบบเดิิม ก็็กลายเป็น็ กระ
ดานตอบโต้ก้ ันั ได้้
เมื่่อ� เรามีีอุุปกรณ์์มาสนับั สนุุนครููแล้้ว ครููก็็ปรับั รููปแบบการสอน ครููที่่ย� ังั ไม่่ได้้
ศึกึ ษาพอเห็็นก็็มาสอบถามและปรับั ไปด้ว้ ยโดยปริิยาย ที่่โ� รงเรีียนของเราแม้้ครููมีหี ลาย
Gen แต่เ่ มื่่อ� เห็น็ ว่า่ เป็น็ ประโยชน์์กัับผู้เ�้ รียี นก็จ็ ะปรัับเปลี่่ย� น จะพัฒั นา
ยิ่่�งช่ว่ งโควิิดต้้องช่่วยเพื่่อ� นครููเรื่อ� งเทคโนโลยีคี ่อ่ นข้้างเยอะ ครููต้้องปรัับตัวั มาก
และต้้องช่ว่ ยเด็ก็ ด้ว้ ย
นอกจากนี้้ � ยัังเข้า้ ไปเป็็นวิิทยากร ผู้�้ ช่่วยวิิทยากร ทั้้�งระดับั โรงเรีียน เครืือข่่าย
เขตพื้�น้ ที่่� ซึ่ง�่ จะสอดแทรกกิิจกรรมแนว Active Learning เข้้าไปด้ว้ ย

104

ร่่วมมือื กับั ภาคีีเครือื ข่่ายอย่่างไรบ้้าง ?
ในการร่ว่ มกัับภาคีีเครืือข่า่ ยมีีทั้้�งการเข้า้ ร่่วมอบรม ตััวเราเองเข้้าไปรับั การ
อบรม ส่่งครูู นักั เรีียนเข้า้ อบรม ไปดููกระบวนการที่่�เกิิดขึ้้�นแล้ว้ เอามาจัดั ที่่�โรงเรียี น หรืือ
เข้า้ ไปร่่วมกิิจกรรมกัับภาคีีเครืือข่า่ ย เช่่น กิิจกรรมรัักษ์ธ์ รรมชาติิ นอกจากนี้้บ� างภาคีี
ยังั ให้ท้ ั้้ง� ความรู้แ�้ ละอุุปกรณ์์ เช่่น สสวท. สวทช. นอกจากให้้ความรู้�แ้ ล้้วก็จ็ ะให้อ้ ุุปกรณ์์
ให้้บอร์์ดวงจร มาให้น้ ัักเรีียนสามารถทดลองใช้้ได้้ เขียี นโค้้ดแล้้วรันั โค้้ดลงอุปุ กรณ์ไ์ ด้้
แต่ล่ ะภาคีีมีีความถนััดแตกต่า่ งกัันออกไป เช่่น ค่่ายเยาวชนรัักษ์พ์ งไพรของป่่า
ไม้้ โครงการข้า้ วของหลาย ๆ กลุ่�ม ห้้องเรียี นสีเี ขีียวของ กฟผ. โครงการวิิทยาศาสตร์์
และเทคโนโลยีขี อง สวทช. สสวท. ฯลฯ สิ่�ง่ สำคััญคืือทำอย่่างไรให้้เราสามารถ ร่่วมกันั
ออกแบบการเรียี นรู้�ใ้ ห้เ้ หมาะสมกัับภาคีีนั้้น� ๆ
นอกจากจะร่่วมกัับภาคีที ี่่เ� ป็น็ หน่่วยงานแล้ว้ ยังั มีีกลุ่�มอบรมกับั เพื่่อ� น ๆ ได้แ้ ลก
เปลี่่�ยนเรีียนรู้้�กััน ช่่วยกันั เป็น็ วิิทยากร เช่่น ช่่วงโควิิดนี้้�ผมมีคี วามรู้้�ด้้านเทคโนโลยี ี ก็จ็ ะ
ไปช่่วยเป็็นวิิทยากร เรื่อ� งการสอนให้้ active ในช่ว่ งโควิิด การใช้แ้ อปพลิิเคชััน การใช้้
เครื่่อ� งมืือให้จ้ ัดั การเรียี นการสอนออนไลน์ใ์ ห้้ active
มุุมมองต่่อ Active Learning ในการเรีียนยุคุ โควิดิ
ตอนนี้้โ� ลกเปลี่่�ยนไปแล้้ว วิิธีีการสอนที่่เ� คยใช้เ้ คยสำเร็จ็ อาจไม่่สำเร็จ็ อีกี ต่อ่ ไป
Active Learning ทำให้ส้ อนให้ผ้ ู้้�เรียี นเข้า้ ใจได้้มากขึ้น� นักั เรียี นมีชี ีีวิิตชีีวา มีสี ีีสััน เพราะ
ถ้้านั่่�งเรีียนเฉย ๆ ก็็ไม่ส่ นุุก จะทำให้ค้ รููพัฒั นาการสอนเป็น็ Active Learning ได้้ ต้อ้ ง
ให้ค้ รููมีแี รงบันั ดาลใจ ให้ค้ รููได้้เห็น็ ห้้องเรีียนที่่ส� นุกุ ได้เ้ ห็็นตัวั อย่่างจริิงใกล้้ ๆ มีกี าร
สนับั สนุนุ องค์์ความรู้�้ อุปุ กรณ์์ เครื่่อ� งไม้เ้ ครื่่�องมืือ รวมถึงึ แอปพลิิเคชันั ต่่าง ๆ ที่่�ช่ว่ ยใน
การจัดั การเรียี นการสอน เมื่่อ� ครููได้้เห็น็ ประโยชน์์ที่่เ� กิิดขึ้้น� กัับผู้�เ้ รียี น ครููก็็จะพยายาม
เรียี นรู้้� พยามยามปรัับตััว

105

มองว่่าเรื่อ� งแอปพลิิเคชัันเป็็นสิ่ง�่ จำเป็น็ เพราะการเรียี นได้้ก้้าวไปสู่่�ยุุคใหม่่แล้้ว
ไม่ใ่ ช่่เฉพาะการเรียี นออนไลน์์ แม้เ้ รีียนแบบ onsite แอปพลิิเคชัันก็ช็ ่ว่ ยให้้การเรีียน
สนุกุ ขึ้�น ช่่วยกันั วิิเคราะห์์ ระดมสมอง แลกเปลี่่ย� นเรีียนรู้�้ สัังเคราะห์ง์ านกันั ได้้ง่า่ ยขึ้น�
สะดวกขึ้�น ผ่า่ นแอปพลิิเคชัันต่า่ ง ๆ
จุุดสัังเกต
• การเรียี นรู้ข�้ องนักั เรีียนจะมีีประสิิทธิิภาพมาก เมื่อ� นัักเรีียนได้้เลืือกตามความถนัดั

และความสนใจ โดยครููคอยเป็็นผู้แ้� นะนำ สร้า้ งแรงบันั ดาลใจ กระตุ้�นความคิิด มีีผู้้�
บริิหาร ครูู และผู้้�ปกครองคอยสนับั สนุนุ ให้้โอกาส
• การเข้้าอบรมที่่�ใช่่จะช่่วยเปิิดมุุมมองการจััดการเรีียนรู้�้และเกิิดการรวมกลุ่�มช่่วย
เหลืือกัันกลายเป็็นเครืือข่า่ ยช่่วยสนัับสนุุนการจัดั การเรียี นรู้้�
• ภาคีีเครืือข่่ายมีมี ากมาย แต่ล่ ะที่่�มีีความถนััดแตกต่่างกันั ออกไป สามารถเลืือกภาคีี
เครืือข่่ายและออกแบบการเรีียนรู้้�ให้้เหมาะสมกัับภาคีีนั้้�นตามจุุดประสงค์์การ
เรีียนรู้้�ที่ �ต้้องการ
• เทคโนโลยีี แอปพลิิเคชััน อุุปกรณ์์ต่่าง ๆ ช่่วยสนัับสนุุนการเรีียนการสอนแบบ
Active Learning ได้้มากทั้้ง� การเรีียนแบบออนไลน์แ์ ละออนไซต์์ และช่ว่ ยให้้ครูู
อยากเรีียนรู้�้ อยากปรัับการเรียี นการสอนให้้ active ขึ้้�น ขณะเดียี วกัันเพียี งแค่่มีีสิ่�่ง
ที่่ม� ีีอยู่�รอบตััวก็น็ ำมาใช้้ให้้เกิิดการเรียี นรู้้�แบบ Active Learning ได้้

106

ข้้อมููลเพิ่่ม� เติมิ

ภาพยนตร์ส์ั้�นการจััดการเรียี นรู้้แ� ละการสร้้างสิ่�่งประดิิษฐ์์
เรื่�อง โครงงานระบบสมองกลฝังั ตััว JIGSAW Smart Education

คู่�มือ การพัฒั นาผู้�เ้ รียี นให้เ้ ป็น็ นัักประดิิษฐ์ ์ จากบทเรียี น
การจััดการเรียี นรู้�้ของครููผู้�้ สร้า้ งนักั ประดิิษฐ์์ โดย สพฐ.
โครงการโรงประลองต้้นแบบทางวิิศวกรรม (FabLab) เพื่่�อพััฒนาทัักษะ
ความเป็็นนวััตกรแก่เ่ ด็็กและเยาวชนไทย โดย สวทช.

บทความ EDU Tech เทคโนโลยีที างการศึกึ ษา ที่่จ� ะช่ว่ ยอำนวยความสะดวก
ในการเรีียนการสอนยุุคโควิิด โดย StarfishLabz แนะนำแอปพลิิเคชััน
สำหรัับการสอนยุุคออนไลน์ ์ ทั้้�งแอปสอน/ประชุมุ ออนไลน์์ แอปห้อ้ งเรีียน
ออนไลน์์ แอปเอกสารออนไลน์์ แอปช่ว่ ยสร้้างการมีีส่่วนร่ว่ ม สร้้างเกมตอบ
คำถาม สร้้างการโต้้ตอบ สร้้างกระดานระดมไอเดีีย แอปเพื่่อ� การนำเสนอ
เป็น็ ต้น้ นอกจากนี้้� Starfish Labz ยังั มีคี อร์ส์ ออนไลน์ห์ ลากหลายหัวั ข้้อ ให้้
ครููเข้้าไปเรียี นรู้�้ กัันได้ฟ้ รีี
ขอบคุุณข้้อมููลจาก: คุณุ ครููสมไชย กระต่า่ ยทอง โรงเรียี นวัดั เขาวััง (แสง ช่่วงสุวุ นิิช)

107

3
หยิิบสิ่่�งรอบตััวมาสร้้างการเรีียนรู้�้ที่่�มีีความหมาย

Active ทั้้ง� ครููและนัักเรีียน

108

ชื่่อ� โครงการ: PenPal จดหมายถึงึ เพื่่�อน

กลุ่�มสาระการเรีียนรู้�: ภาษาต่่างประเทศ และ ภาคีีเครืือข่่าย:
สามารถบููรณาการกัับกลุ่�มสาระอื่น� เพิ่่�มได้้ - เพื่่อ� นครููต่า่ งโรงเรียี น

สมรรถนะ: การสื่�อสาร และสามารถบููรณาการกัับ
สมรรถนะอื่�นเพิ่ม�่ ได้้

รููปแบบกิิจกรรม:
- ชวนนักั เรียี นเขีียนจดหมายภาษาอัังกฤษถึงึ เพื่่อ� นต่่างโรงเรีียน
- นักั เรีียนเขียี นจดหมายถึึงเพื่่�อน/ตอบกลับั จดหมาย โดยใช้้ความรู้�้ภาษาอังั กฤษที่่ไ� ด้้เรียี น
- ชวนพููดคุุย เรีียนรู้้�จากจดหมายที่่เ� ขีียน
- ครููประเมิินความเข้้าใจของนัักเรียี นจากจดหมายที่่�เขียี น แนะนำ สนัับสนุุนให้เ้ หมาะกับั
บุุคคล

ดำเนินิ การโดย: โรงเรีียนบ้า้ นนาขนวน

รู้�จัักกันั ก่่อน
สำหรัับเรื่�องเล่่าจากโรงเรีียนเรื่�องนี้้�จะไปดููการจััดการเรีียนรู้�้ของโรงเรีียน
บ้้านนาขนวน จ.ศรีีสะเกษ ซึ่�ง่ เป็็นโรงเรียี นต้น้ แบบ นำร่่องนวัตั กรรม ของจัังหวััด
ศรีีสะเกษ ผ่า่ นคำบอกเล่า่ ของคุุณครููหยก ครููผู้้�สอนวิิชาภาษาอังั กฤษ และบููรณาการ
โรงเรีียนบ้า้ นนาขนวน เป็็นโรงเรียี นประถมศึกึ ษาขนาดเล็ก็ จัดั การเรีียนการ
สอนในระดัับชั้�นอนุุบาล-ประถมศึึกษาปีที ี่่� 6 มีีนัักเรีียน 188 คน ครูู 12 คน ที่่�โรงเรียี น
แห่ง่ นี้้� ผู้้�บริิหาร คืือ ผอ.สัังคม อิินทร์์ขาว คุณุ ครููทุกุ คน รวมถึึงผู้�้ ปกครองและชุมุ ชน มีี
จุุดมุ่่�งหมายร่่วมกัันที่่�จะทำให้้โรงเรีียนเป็็นสถานที่่�ที่่�ผู้�้เรีียนได้้มาแสวงหาความรู้�้อย่่างมีี
ความสุขุ และพััฒนาความเป็น็ มนุษุ ย์ท์ ี่่ส� มบููรณ์์ ให้ค้ วามสุขุ และความดีีมาก่่อนความ
เก่ง่ ผ่่านการจััดการเรียี นรู้้�ที่�มีีความหมายสำหรับั ผู้�้เรียี น

109

ครููหยกเริ่ม� จััดการเรีียนการสอนแบบ Active Learning ได้อ้ ย่่างไร ?
เดิิมก็็ใช้้การสอนแบบเปิดิ หนังั สืือสอน วันั นี้้�เรียี นบทที่่� 1 คาบต่อ่ ไปบทที่่� 2 เวลา
ให้้การบ้า้ นก็็ไม่ม่ ีีอะไรต่่างไปจากหนัังสืือ การสอนวนลููปซ้้ำๆ อ่่านตามครูู ทำแบบ
ฝึึกหััด นักั เรียี นเข้า้ ใจแล้ว้ ครููก็ใ็ ห้้การบ้้าน เป็น็ แบบนี้้ท� ุุกวัันๆ จนสุุดท้้ายตัวั เองก็็เบื่่อ� เอง
จนถึงึ จุดุ ที่่ร� ู้้�สึกึ ว่า่ ไม่่ไหวแล้้ว เลยออกไปค้้นคว้้า ไปอ่่านหนัังสืือว่่าจะมีี
กระบวนการสอนแบบไหนบ้า้ งที่่จ� ะทำให้้ห้อ้ งเรียี นมีีสีีสันั ขึ้น� สนุกุ ขึ้�น ตอนนั้้น� ทำเพื่่อ�
ตัวั เอง คิิดว่่าทำอย่่างไรงานสอนที่่�เราต้้องทำทุุกวันั แต่่ไม่ม่ ีีความสุุข ให้้กลับั มามีคี วาม
สุขุ อีกี ครั้้�ง ไปอ่า่ นเจอ PBL (Problem-Based Learning) คิิดว่า่ เรื่�องนี้้�น่่าสนใจ กลัับมา
เสิิร์ช์ google พบว่า่ ที่่เ� ชียี งดาว มีเี วิิร์ค์ ชอปการจัดั การเรียี นรู้แ�้ บบ Community-Based
Learning จึึงไปเข้้าร่่วม แล้้วเอากลัับมาจััดกัับนัักเรีียนบ้้าง ทำให้้ห้้องเรีียนสนุุก
เหมืือนไม่่ได้เ้ รีียน เหมืือนได้้ไปเที่่�ยว แต่่เกิิดการเรีียนรู้ม้� ากมาย
จากนั้้�นได้้เริ่ม่� ทำ Phenomenal-Based Learning ตอนที่่ม� ีเี หตุุการณ์์น้้ำท่ว่ ม
ใหญ่่ที่่อ� ุุบลราชธานีี เริ่ม่� จากชวนนัักเรียี นคุยุ ว่่าเห็น็ ข่่าวอะไรบ้้าง นัักเรียี นบอกว่า่ ข่า่ ว
น้้ำท่ว่ มที่่�อุุบล จึึงถามต่่อว่่าเราอยากจะช่ว่ ยเพื่่อ� นบ้า้ นเราอย่่างไรบ้้าง ในห้้องเรีียนต่่าง
บอกว่า่ อยากบริิจาคเงิน เราก็ต็ั้ง� คำถามชวนคิิดต่อ่ ไปอีีกว่า่ เรายัังไม่ม่ ีีเงิน ยังั ขอพ่่อแม่่
อยู่�เลย จะเอาเงินที่่ไ� หนมา ก็ม็ ีคี นเสนอว่่าขายขยะดีีมั้้�ย เพื่่�อนก็บ็ อกว่า่ ถ้า้ ขายขยะอย่่าง
เดีียวได้น้ ้้อย รับั บริิจาคขยะมาขายดีีกว่า่ จึึงไปช่่วยกันั ขอบริิจาคขยะมาขายจริิง ๆ ขาย
ได้้เงินมาส่ว่ นหนึ่่�ง แต่่นัักเรียี นก็ย็ ังั รู้�้ สึกึ ว่่าเงินยังั น้้อยอยู่� ขอเอาเงินมาซื้อ�้ ของทำขนม
ขายก่่อนแล้ว้ ค่่อยเอาเงินที่่ไ� ด้ไ้ ปซื้�้อของบริิจาคก็็มาช่ว่ ยกัันทำขนม ทำน้้ำขาย เอาเงิน
ไปซื้้อ� ของบริิจาคให้ผ้ ู้้�ประสบภัยั จะเห็น็ ว่า่ กระบวนการนี้้เ� ปลี่่ย� นไปตามสถานการณ์์
นักั เรียี นได้้คิิด ได้้แก้ป้ ััญหาจริิง ได้้ทำจริิง ได้้ช่ว่ ยสัังคมจริิง ๆ ทำให้้เขาเห็็นว่่าตัวั เขามีี
คุุณค่่า และสิ่�่งที่่เ� ขาเรีียนมีีคุุณค่่าอย่า่ งไร

110

Active Learning ในมุมุ มองของครููหยก คืืออะไร ?
คืือการจัดั กระบวนการเรียี นรู้�้ที่ใ� ห้ผ้ ู้้เ� รียี นได้้ลงมืือทำ แต่่ไม่่ใช่แ่ ค่่ลงมืือทำ ต้อ้ ง
ได้เ้ รีียนรู้�ไ้ ปด้ว้ ย Active Learning ไม่ใ่ ช่แ่ ค่่ Learning by Doing เท่่านั้้น� เช่่น ถ้า้ เด็็ก
ได้ล้ งมืือผัดั กะเพรา แล้้วครููชิิม ให้้คะแนน แบบนี้้�แค่ไ่ ด้้ลงมืือทำ ได้้ทัักษะ แต่่ยังั ไม่ไ่ ด้้
เรีียนรู้้� ยังั ไม่่เป็น็ Active Learning
ครููควรจะไปดููกระบวนการระหว่า่ งทำผััดกะเพราว่่าเกิิดปัญั หาอะไร แล้ว้ ชวนดูู
ว่า่ จะแก้ป้ ัญั หาอย่า่ งไร ได้เ้ รีียนรู้้�อะไรจากปััญหานี้้ � ที่่โ� รงเรีียนจึงึ ใช้้การบููรณาการ
เป็น็ การเรีียนรู้�้เชิิงรุุกที่่เ� น้น้ ให้ม้ ีีความหมายกับั ผู้เ�้ รีียน
ภาคีีเครือื ข่่าย มีีส่่วนช่่วยในการจััด Active Learning อย่่างไร ?
การมีีภาคีีเครืือข่่ายคืือการได้้ร่่วมคิดิ ร่่วมเดินิ ไปด้ว้ ยกันั ถ้้าเราทำคนเดียี วก็็
จะทำในมุุมมองของเรา แต่่เมื่่�อมีีภาคีีก็็จะมีีมุมุ มองที่่�หลากหลาย ได้เ้ สริิมพลังั ในสิ่่ง� ที่่�
เรายังั ไม่่มีี ที่่โ� รงเรีียนมีีเครืือข่า่ ยเยอะมาก เช่น่ CONNEXT ED มููลนิิธิิสยามกัมั มาจล
ภาคีีเพลิินพััฒนา โรงเรีียนรุ่�งอรุุณ เครืือข่่ายลำปลายมาศพัฒั นา เครืือข่า่ ยก่่อการครููทั้้ง�
ก่่อการครููส่ว่ นกลาง และก่่อการครููศรีสี ะเกษ
ยกตัวั อย่า่ งการทำงานกับั เพลิินพัฒั นาและรุ่�งอรุณุ เราจะมีวี งสนทนา (Dialogue)
ร่ว่ มกััน ปีแี รกทำเฉพาะในโรงเรียี น เป็็นวง PLC ครููเพื่่อ� ศิิษย์์ ตั้้�งวงมาเพื่่�อให้ค้ รููได้แ้ บ่่ง
ปันั เรื่�องเล่่าในห้้องเรียี น มีี Learning Point ทั้้ง� ความสำเร็จ็ ความล้ม้ เหลว ให้เ้ พื่่อ� นครูู
ได้ห้ ยิิบประสบการณ์์ของเราไปใช้้กับั ห้อ้ งเรียี นตนเอง พอปีีที่่� 2 ก็็ยังั ใช้ก้ ระบวนการตั้ง�
วงสนทนา ชวนให้ค้ รููเอาการจัดั การเรีียนการสอนในห้้องเรีนี มาแลกเปลี่่ย� นกััน และมีี
ครููจากโรงเรีียนรุ่�งอรุุณและเพลิินพััฒนามาร่่วมแบ่่งปัันด้้วย ก็็ทำให้้เราได้้เห็็นมุุมอง
เห็น็ วิิธีกี าร เห็น็ บริิบทที่่ห� ลากหลาย แล้ว้ เอามาปรัับใช้ก้ ัับห้้องเรีียนของเราได้้
นอกจากนี้้� ภาคีียัังเป็็นแหล่ง่ เรีียนรู้�ที่�ให้้นักั เรีียนได้ไ้ ปสััมผััสประสบการณ์จ์ ริิง
นอกชั้้น� เรีียน ทั้้�งบุคุ คล ชาวบ้้าน แหล่ง่ เรีียนรู้้�รอบ ๆ โรงเรีียนก็เ็ ป็็นแหล่่งเรียี นรู้้�ของ
เราหมดเลย หรืือขยายไปถึงึ ระดับั จัังหวััด เช่น่ พานักั เรียี นไปอุทุ ยานห้ว้ ยจัันทร์์ ทำ

111

หน่ว่ ยการเรียี นรู้�เ้ รื่อ� งแมลง ไปคุุยกับั อุทุ ยาน หััวหน้้าวนอุุทยานมาพาเราเดิินป่่าเอง
ทำให้ร้ ู้�้ สึกึ เหมืือนไม่่ได้ม้ าเรียี น แต่่ได้้มาเที่่�ยวแล้ว้ มีไี กด์์นำเที่่�ยว และหัวั หน้า้ วนอุทุ ยาน
อธิิบายได้ท้ ุุกอย่า่ งในป่า่ มีีเกร็็ดเล็็กเกร็็ดน้อ้ ยที่่�น่่าสนใจมากมาย ที่่ห� าไม่่ได้ใ้ นบทเรียี น
และครููก็ไ็ ม่ร่ ู้้� ขยายพื้�้นที่่ก� ารเรียี นรู้�้ให้้เด็ก็ ได้ก้ ว้า้ งขึ้น� ไปอีกี
ยิ่ง่� พอมีีโควิิด หลาย ๆ ที่่ม� ีกี ิิจกรรมการเรีียนรู้้�แบบออนไลน์ ์ มีี VR ที่่ท� ำให้้เรา
เข้้าไปดููสถานที่่�นั้้�นได้้โดยไม่่ถููกจำกััดด้้วยระยะทางอยู่ �ศรีีสะเกษก็็ไปดููหอดููดาวที่่�
เชียี งใหม่ไ่ ด้ ้ ขึ้้�นกับั เราหยิิบมาใช้ใ้ ห้้สอดคล้้องกับั เรื่อ� งที่่�เราจะพาเด็ก็ ไปเรีียนรู้้�
นอกจากวิิชาบููรณาการแล้ว้ เคยจัดั Active Learning กับั ภาคีีเครือื ข่่ายในวิชิ า
ภาษาอัังกฤษมั้้�ย ?
ส่ว่ นใหญ่่จัดั กัับภาคีีเครืือข่า่ ยในวิิชาบููรณาการ ส่ว่ นในวิิชาภาษาอัังกฤษเคยจัดั
โครงการ PenPal เริ่�่มจากมีีเพื่่�อนเป็น็ ครููสอนภาษาอังั กฤษในโรงเรียี นเอกชน อยากทำ
กิิจกรรม PenPal แบบที่่�เราเคยส่ง่ จดหมายถึึงเพื่่�อนต่า่ งชาติิกันั ในสมััยเด็ก็ ๆ จึึงมา
ชวนในกลุ่�มว่่าใครสนใจร่่วมบ้า้ ง ให้้นักั เรีียนเขีียนจดหมายภาษาอัังกฤษถึงึ เพื่่อ� นต่า่ ง
โรงเรีียน
เราก็็ไปถามนัักเรีียนก่่อนว่่าเขาอยากมีีเพื่่�อนเขีียนจดหมายภาษาอัังกฤษหากััน
มั้้ย� นักั เรียี นบอกว่า่ สนใจแต่เ่ ขียี นไม่่เป็น็ เราก็ช็ ่่วยส่ง่ เสริิม บอกว่า่ ไม่เ่ ป็็นไร ให้เ้ พื่่อ� น
เป็็นฝ่่ายเขียี นมาก่อ่ น แล้ว้ เราค่่อยตอบกลัับไป จะเขีียนคล้า้ ย ๆ เขาก็ไ็ ด้้ ปรับั แก้แ้ ค่น่ ิิด
หน่อ่ ยก็ไ็ ด้้ เด็ก็ ๆ ตกลง พอเขีียนครั้้�งแรกได้้ หลังั จากนั้้น� เราก็็ใส่่เนื้้อ� หาเพิ่่�มเข้า้ ไป พอ
ถึึงคาบที่่�สอนเรื่อ� งคำถาม ก็็ให้้นักั เรียี นลองเขียี นคำถามไปถามเพื่่�อน
กิิจกรรมนี้้เ� ราให้น้ ัักเรีียนเขียี นจดหมายถึึงกันั จริิง ๆ คืือ เขีียนใส่่กระดาษ ใส่่
ซอง ติิดแสตมป์ส์ ่่งไปรษณียี ์์ ไม่ใ่ ช่่แค่ส่ ่่งผ่่านออนไลน์์ ทำให้้เขาได้ใ้ ช้้ภาษาอังั กฤษ
สื่�อสารกัับคนจริิง ๆ ไม่่ใช่่แค่่ตัวั สมมติิ เด็ก็ ๆ ก็ส็ นุกุ กันั มาก ได้ร้ อคอยจดหมาย ได้ค้ วาม
รู้้�สึกึ ตื่น� เต้น้ เมื่่�อบุุรุษุ ไปรษณีีย์์มาส่่งจดหมายที่่โ� รงเรียี น
มีีวิิธีีสร้า้ งเครือื ข่่ายมาร่่วมจััดการเรีียนรู้�อย่่างไร ?

112

จริิง ๆ ไม่่รู้�้ ว่า่ ต้อ้ งสร้า้ งอย่่างไร เพราะมีเี ครืือข่่ายเยอะอยู่�แล้้ว จากที่่�เอาตัวั เรา
เองไปเรียี นรู้�ใ้ นวงต่่าง ๆ ไม่ใ่ ช่่แค่่เฉพาะวงของครูู แต่่มีีทั้้�งทนาย หมอ ฯลฯ แล้ว้ พอมีี
อะไรน่่าสนใจก็จ็ ะมาบอกกััน เช่น่ มีคี นจัดั กิิจกรรมให้้หมอมาคุยุ กับั ผู้้�ปกครองเรื่�อง
จิิตวิิทยาวััยรุ่�น เขาก็็มาบอกเรา พอเราเห็น็ ว่่าเอามาใช้ป้ ระโยชน์ก์ ับั โรงเรียี นเราได้ ้ ก็็
เชิิญคุุณหมอมา ดัังนั้้�น การสร้า้ งเครืือข่า่ ยเราไม่ต่ ้้องเฉพาะวิิชาชีีพเดียี วกันั
ยัังมีีแหล่ง่ เรียี นรู้้ร� อบ ๆ โรงเรียี น ในชุมุ ชนที่่พ� ร้อ้ มให้้เรานัักเรีียนไปเรียี นรู้�้ เพีียง
แต่ห่ ยิิบมาใช้ใ้ ห้เ้ หมาะกับั ห้อ้ งเรียี นของเรา
มีีวิธิ ีีออกแบบการเรีียนรู้�ร่วมกัับภาคีีอย่่างไร ?
มองที่่�การเรีียนรู้อ้� ย่า่ งมีคี วามหมาย สิ่่ง� ที่่�จะเรีียนนั้้น� นักั เรีียนตอบได้ไ้ หมว่า่ มีี
ประโยชน์์ต่่อตัวั เอง ต่่อสัังคมอย่า่ งไร ถ้า้ เด็ก็ ตอบได้้ หรืือเราบอกเหตุุผลเด็็กได้้ว่า่ เรีียน
แล้ว้ ส่ง่ ผลต่่อชีวี ิิตเขาอย่่างไร แบบนี้้�น่่าเรีียน พอได้้แล้้วจึึงไปออกแบบ
การออกแบบก็ต็ ้อ้ งไม่ย่ ากเกิินไป เราเอากิิจกรรมเก่า่ มา remix ใหม่่ ให้้มีีคุุณค่่า
มากขึ้�น อย่่างกิิจกรรม PenPal ได้ฝ้ ึกึ ให้้เด็ก็ สื่อ� สารแบบ manual ทำให้เ้ ด็็กเลิิกติิดเกม
ออกมาสู่�โลกจริิงมากขึ้น� จากตอนนี้้ท� ี่่เ� ป็็นสัังคมก้้มหน้้า พอจะแก้้ปัญั หานี้้�ก็ย็ ้อ้ นไปดููว่า่
ในอดีตี เราทำกันั อย่่างไร อ๋อ๋ เขียี นจดหมาย ก็็หยิิบวิิธีีการเดิิมมา แล้้วทำให้ม้ ีคี ุณุ ค่่า
มากขึ้น� นอกจากเขาจะได้้เรียี นรู้�เ้ รื่�องการสื่�อสารแล้้ว ทำอย่า่ งไรให้้ได้เ้ รียี นรู้ไ�้ ด้้มากขึ้น�
ก็็เอามาใช้ก้ ับั ภาษาอัังกฤษ ให้้ได้้เอาสิ่�ง่ ที่่เ� รียี นในห้้องไปถามเพื่่อ� น เมื่่�อถาม-ตอบกันั ได้้
ก็แ็ สดงว่า่ เข้้าใจ นี่่เ� ป็็นวิิธีีง่่าย ๆ
มีีตััวช่่วยให้้ออกแบบการเรีียนรู้�ร่วมกัับภาคีีเครืือข่่ายได้ง้ ่่ายขึ้้�นหรืือไม่่ ?
ใช้้ canvas ช่่วยออกแบบกิิจกรรม จากมููลนิิธิิสื่่อ� ชาวบ้า้ น (Makhampom
Model) เป็็นแผนการสอนแบบง่า่ ย ๆ ที่่ม� ีคี รบทุกุ ขั้น� ตอน

• Intro นำเข้้า

113

• Simulation กระตุ้�นให้้อยากรู้�้
• Learning Experience สร้้างประสบการณ์เ์ รีียนรู้้�
• Conclusion สรุุปผลการเรียี นรู้้�
• Apply เชื่�อมโยงความรู้้�

Intro Stimulation Learning Experience Conclusion Apply
(นำำ�เข้้า) (กระตุ้้น� ให้้อยากรู้้)� (สร้้างประสบการณ์์ (สรุุปผลการเรีียนรู้้�) (เชื่่�อมโยงความรู้)�้
การเรีียนรู้�)้

เป็็น 5 ขั้้�นง่า่ ย ๆ ขั้้น� กระตุ้�นเราก็็ไปดููว่่ามีภี าคีีอะไรที่่�น่า่ สนใจ หรืือบางทีเี อา
กิิจกรรมของภาคีเี ป็็นตัวั ตั้�งว่า่ เป็น็ กิิจกรรมที่่�น่่าสนใจ แล้ว้ เราจะเอามาสร้้างการเรียี นรู้้�
ของเราได้อ้ ย่่างไรบ้า้ ง พยายามเชื่อ� มโยงระหว่่างภาคีกี ับั ห้้องเรีียน เราจะไม่แ่ ยกส่่วน
ไม่่แยกว่า่ ไปเรียี นเรื่�องดวงดาวที่่�ท้อ้ งฟ้้าจำลอง ไม่เ่ กี่�ยวกัับห้้องเรียี นเราแล้้ว ไม่่ใช่่ เรา
เชื่อ� มต่อ่ เป็็นสิ่่ง� เดียี วกััน เพราะถ้า้ แยกส่ว่ นเมื่่�อไหร่่ 1) ครููจะรู้้�สึึกว่า่ เป็น็ ภาระมากขึ้�น 2)
ครููเห็็นว่่าไม่เ่ ห็น็ จะเกี่�ยวกัับการเรีียนเลยทำไมครููต้อ้ งไปด้ว้ ย 3) ทำไมเราต้้องไปร่ว่ มกัับ
หน่ว่ ยงานอื่�น ดังั นั้้�นครููต้อ้ งบููรณาการเชื่�อมโยงห้อ้ งเรียี นกับั ภาคีี แล้ว้ จะเห็น็ โอกาสใน
การสร้้างการเรีียนรู้�้ ไม่่ใช่เ่ สีียเวลากับั การไปนอกโรงเรีียน

114

ความยากอีีกอย่่างหนึ่่�งในการจััดการเรีียนการสอนแบบนี้้�คืือแรงต้้านจากครููและผู้้�
ปกครองในโรงเรียี น แต่่ที่่บ� ้้านนาขนวนทุกุ คนพร้้อมเดิินไปด้ว้ ยกัันในการจัดั การเรีียน
การสอนแบบนี้้� ทำได้อ้ ย่่างไร
สร้า้ งความเข้า้ ใจกัับคนในองค์์กรก่อ่ น ไม่่ใช่แ่ ค่่คุุณครูู แต่่รวมถึึงผู้�้ ปกครองด้้วย
มีีการพบปะผู้้�ปกครอง ให้ร้ ู้้�ว่า่ โรงเรีียนจะมีกี ารพััฒนา มีีการตั้�งเป้้าร่ว่ มกัันระหว่า่ ง
โรงเรียี นกับั ผู้�้ ปกครองว่่าอยากให้บ้ ุุตรหลานเติิบโตไปอย่่างไร แล้ว้ มาพููดถึงึ วิิธีีการว่า่ จะ
ไปถึงึ ตรงนั้้�นต้อ้ งทำอะไรบ้า้ ง เมื่่อ� เห็น็ วิิธีีการก็จ็ ะเห็น็ ว่่าต้้องใช้อ้ ะไรบ้้างถึงึ จะไปถึึงจุดุ
นั้้�น
เมื่่�อสร้้างความเข้้าใจแล้ว้ จึงึ ทำโครงการต่า่ ง ๆ ตามมา เช่น่ อบรมจิิตวิิทยาให้้
กับั ผู้้�ปกครอง เชิิญคุุณหมอจากกรุุงเทพฯ มาให้ค้ วามรู้�้ผู้�ปกครอง ที่่น� ี่่จ� ะเน้น้ พััฒนา
ปััญญาภายใน เพราะปััญญาภายนอกเด็็กสืืบค้้นได้เ้ อง แต่่การพััฒนาปัญั ญาภายในต้้อง
ได้ร้ ับั การบ่ม่ เพาะ เป็น็ การเรีียนรู้้�ร่่วมกันั ทั้้�งคุุณครููและผู้�้ ปกครอง
( ดังั นั้้น� สิ่ง� แรกที่่ส� ำคัญั คือื การทำความเข้า้ ใจร่่วม ทั้้ง� คุณุ ครูู ผู้้�ปกครอง ผู้บ�้ ริหิ าร )
เมื่�อมีีครููใหม่เ่ ข้า้ มา จะต้้องรู้้�วัฒั นธรรมองค์ก์ รก่อ่ น ว่่าที่่�นี่่�มีีแนวคิิดอย่า่ งไร ทำ
อะไร แบบไหน จากนั้้น� วิิธีีการจะตามมา เช่่น ที่่�นี่่�มีกี ระบวนการวิิพากษ์์แผน คืือ ต่า่ งคน
ต่า่ งไปทำแผนมา แล้้วเอามาช่ว่ ยกันั วิิพากษ์ ์ ครููที่่�เข้า้ มาใหม่่จะต้อ้ งเข้า้ ใจก่อ่ นว่า่ การ
วิิพากษ์์นี้้ไ� ม่ใ่ ช่่การติิเตีียน แต่เ่ ป็น็ การเติิมเต็็มกััน เมื่อ� เข้า้ ใจจึงึ จะไปด้้วยกันั ได้้ เราจะ
พููดกัันเรื่อ� ง mindset มากกว่า่ สั่�งว่า่ ให้ท้ ำอะไร พยายามใช้ก้ ระบวนการให้้เปลี่่ย� นจาก
ภายในจริิง ๆ
นอกจากนี้้�ที่่�โรงเรีียนยัังใช้้วิิธีีสร้้างห้้องเรีียนต้้นแบบ ห้้องที่่�พร้้อม ครููที่่�พร้้อม
ต้้องพร้้อมเป็็นแบบอย่่างให้้เพื่่�อนได้้ด้้วย ไม่่ใช่่แค่่บอกให้้เพื่่�อนทำ แต่่เราต้้องทำให้้
เพื่่อ� นเห็็นได้้ด้ว้ ยว่่า กระบวนการแบบนี้้เ� กิิดผลอย่า่ งไรกับั ผู้เ�้ รียี น

115

จุุดสัังเกต
• ภาคีเี ครืือข่า่ ยมีอี ยู่�มากมายรอบตัวั ทั้้ง� ภาคีทีี่่จ� ะเป็น็ ผู้�้ร่วมคิิด ร่ว่ มเดิิน ช่ว่ ยเสริิมพลังั

และภาคีทีี่่จ� ะเป็น็ แหล่ง่ เรียี นรู้ใ�้ ห้น้ ักั เรียี นได้ไ้ ปสัมั ผัสั ประสบการณ์จ์ ริิงนอกชั้น� เรียี น
• กลุ่�มเพื่่อ� นเป็น็ ภาคีเี ครืือข่า่ ยใกล้ต้ ัวั ที่่ช� ่ว่ ยครููจัดั การเรียี นรู้ไ�้ ด้้ และไม่จ่ ำกัดั ว่า่ ต้อ้ งเป็น็

เฉพาะเพื่่อ� นในวิิชาชีพี ครููเท่า่ นั้้น�
• สิ่�่งสำคัญั ของ Active Learning คืือ ผู้�เ้ รีียนต้อ้ งได้เ้ รียี นรู้�้ จากการลงมืือทำ ไม่่ใช่่แค่่

ได้้ทำ จึงึ จำเป็็นต้อ้ งดููที่่�กระบวนการ ไม่ใ่ ช่่ผลลัพั ธ์์
• การจัดั การเรียี นรู้แ�้ บบ Active Learning ให้ย้ั่ง� ยืืน ต้อ้ งอาศัยั ความเข้า้ ใจร่ว่ มของทั้้ง� ผู้�้

ปกครอง ครูู และผู้บ�้ ริิหาร ครููที่่เ� ข้า้ มาใหม่ก่ ็ต็ ้อ้ งรู้�้วัฒั นธรรมองค์ก์ ร เห็น็ ว่า่ การวิิพากษ์์
ทำเพื่่อ� ช่ว่ ยพัฒั นาไม่ใ่ ช่ต่ ิิเตียี น และครููที่่ท� ำได้แ้ ล้ว้ ก็ต็ ้อ้ งพร้อ้ มเป็น็ แบบอย่า่ งให้เ้ พื่่อ� น
เห็น็ ว่า่ การจัดั การเรียี นรู้แ�้ บบนี้้ด� ีตี ่อ่ นักั เรียี นอย่า่ งไร

116

ข้้อมููลเพิ่่�มเติิม

Youtube Playlist ก่่อการครููนาขนวน
แนะนำการจัดั การเรียี นรู้ข�้ องโรงเรียี นบ้า้ นนาขนวน และรายการของ Active
Learning TV ที่่พ� าไปดููการจัดั การเรีียนรู้้� Active Learning แบบต่า่ ง ๆ ของ
โรงเรีียนบ้า้ นนาขนวน ทั้้ง� การเรีียนรู้้�ในห้้องเรียี นและนอกห้้องเรียี น
Facebook โรงเรีียนบ้้านนาขนวน
ข่า่ วสาร และการจัดั กิิจกรรมการเรียี นรู้้�ของโรงเรีียนบ้า้ นนาขนวน

เส้น้ ทางพััฒนาโรงเรีียนบ้้านนาขนวน
บทสััมภาษณ์์ นายสังั คม อิินทร์ข์ าว ผู้�อ้ ำนวยการโรงเรียี นบ้า้ นนาขนวน ถึงึ
เส้้นทางการพััฒนาโรงเรียี น จากวันั แรกจนมาเป็็นโรงเรีียนของชุุมชน ที่่�เน้น้
ความสุขุ และความดีมี าก่่อนความเก่ง่
อาชีีพพ่่อแม่่คือื วิชิ านอกห้้องเรีียนของลููก
วิิชาปะยาง หนึ่่�งใน Home-based learning ของโรงเรียี นบ้้านนาขนวนใน
ยุุคโควิิด

รถพุ่่�มพวงชวนเรีียนรู้�
วิิธีีนำการเรีียนรู้้�ไปถึึงบ้้านนัักเรีียน ในวิิกฤติิโควิิด ของครููก่่อการครูู 5 คน
(ครููหยกและครููอีีก 4 คน) ใน 5 พื้้�นที่่�

Inskru พื้้�นที่่�แบ่่งปันั ไอเดีียการสอน
แหล่ง่ รวมไอเดีียการสอน ให้้คุณุ ครููหยิิบมาใช้้ หรืือจัับมา mix & match ให้้
เหมาะกัับชั้น� เรีียนของครูู บางไอเดีียสามารถโหลดไฟล์์สื่�อประกอบให้เ้ อาไป
ใช้ไ้ ด้้เลย

ขอบคุณุ ข้อ้ มููลจาก: คุณุ ครููธีรี ดา อุุดมทรัพั ย์์ โรงเรียี นบ้้านนาขนวน และ รายการ COOL CRU อาจารย์์เจ๋ง๋ ช่อ่ ง
ทีวี ีีเรีียนสนุกุ Active Learning TV โดย Thai PBS

117

4
OIC สร้้างโอกาส สร้้างปััญญา สร้้างอาชีีพ

118

ชื่่อ� โครงการ: Opportunity Intellect Career (OIC)

กลุ่�มสาระการเรีียนรู้�: การงานอาชีีพและเทคโนโลยีี ภาคีีเครืือข่่าย: -
และสามารถบููรณาการกัับกลุ่�มสาระอื่น� เพิ่่ม� ได้้ - ศิิษย์์เก่า่ ผู้้�ปกครอง คนในชุมุ ชน แหล่ง่
เรียี นรู้ใ�้ นชุุมชน หน่่วยงานต่า่ ง ๆ ในชุุมชน
สมรรถนะ: บููรณาการทุกุ สมรรถนะ

รููปแบบกิิจกรรม: เป็็นกิิจกรรมชุมุ นุมุ ที่่�ส่ง่ เสริิมทัักษะทางอาชีพี ที่่ท� ัันสมัยั และนักั เรีียนสนใจ โดยมีี
ขั้น� ตอนดังั นี้้�
- สำรวจปััญหาหรืือความต้้องการของนักั เรียี น
- ครููทุุกคนเข้า้ มามีสี ่่วนร่ว่ มในวิิชา OIC โดยจับั คู่่�กัับเพื่่�อนครููที่่ม� ีคี วามสนใจหรืือความถนัดั ใน
เรื่อ� งนั้้�น ๆ แล้้ววางแผนจัดั ตั้้ง� ชุุมนุุมร่่วมกััน
- นัักเรีียนเข้้าชุมุ นุมุ ตามความสนใจและสับั เปลี่่ย� นชุมุ นุมุ หลังั ครบ 4 สััปดาห์์
- ต่อ่ ยอดและพัฒั นา โดยครููแลกเปลี่่�ยนกัันในวง PLC เพื่่�อพััฒนาการจััดการเรียี นรู้้�ในรอบต่่อไป

ดำเนินิ การโดย: โรงเรีียนมัธั ยมวััดดาวคนอง

รู้�จัักกันั ก่่อน
โรงเรีียนวััดดาวคนองเป็็นโรงเรีียนมััธยมศึึกษาขนาดเล็็กในเขตธนบุุรีี
กรุุงเทพมหานคร มีคี รูู 22 ท่่าน นัักเรีียน 333 คน นัักเรีียนส่ว่ นใหญ่อ่ ยู่�ในชุมุ ชน ใน
ครอบครัวั ที่่ม� ีรี ายได้้น้อ้ ย ไม่่มีีเงินจ่า่ ยค่่าเรียี นแม้ค้ ่า่ เทอมของโรงเรีียนถููกกว่่าโรงเรียี น
ทั่่�วไป และนัักเรีียน 80% ต้้องทำงาน part-time เพื่่�อหารายได้้ให้้ครอบครััวและ
ส่่งเสีียค่า่ เทอมให้้ตนเอง
ด้้วยเป็็นโรงเรียี นขนาดเล็ก็ และสภาพทางเศรษฐกิิจของครอบครััว โอกาสที่่�
โรงเรีียนจะเน้้นวิิชาการน้้อย แต่่โรงเรีียนได้้พััฒนาจุุดแข็็งของโรงเรีียนโดยมุ่�งจััดการ
ศึึกษาให้้ตอบโจทย์์ชีีวิิตของนัักเรีียน โดยใช้้ Active Learning ให้้นัักเรีียนได้้ลงมืือ
ปฏิิบัตั ิิ ได้เ้ รีียนรู้�้ และเกิิดทัักษะทั้้ง� วิิชาการและวิิชาชีีพควบคู่่�กันั ผ่า่ นกิิจกรรมชุุมนุุม

119

OIC – Opportunity Intellect Career ที่่ส� ่ง่ เสริิมทัักษะทางอาชีพี ตามยุคุ สมััยและ
ความสนใจของนักั เรียี น เมื่่�อยุุคสมัยั เปลี่่�ยน ความสนใจเปลี่่ย� นกิิจกรรม OIC ก็เ็ ปลี่่�ยน
เช่่น ตอนนี้้ม� ีชี ุมุ นุุม Dance ชุุมนุมุ การขายออนไลน์์ เกิิดจากนัักเรีียนสนใจแล้ว้ เสนอ
ร่ว่ มกัับคุณุ ครูู
ขั้้น� ตอนการจััดกิิจกรรม OIC
1. สำรวจปัญั หาหรือื ความต้้องการของนักั เรีียน
ทุกุ โรงเรีียนย่อ่ มมีบี ริิบทที่่�แตกต่่างกันั การสำรวจความสนใจของนักั เรียี นจึงึ
เป็็นจุุดสำคััญเพื่่อ� ให้เ้ ปิิดวิิชาที่่�ตรงความต้้องการ โดยนักั เรีียนสามารถเสนอเรื่อ� งที่่�สนใจ
ได้้ และครููก็็สามารถนำความถนััดของตนเองที่่ต� อบโจทย์อ์ าชีีพของนัักเรีียนมาเสนอได้้
2. ครููทุกุ คนเข้า้ มามีีส่่วนร่่วมกับั วิิชา OIC
ครููจัับคู่่�กัับเพื่่�อนครููที่่ม� ีีความสนใจในเรื่�องที่่�ใกล้้เคีียงกันั หรืือมีีความสามารถ
ความถนัดั ในด้า้ นนั้้น� ๆ แล้้ววางแผนจัดั ตั้้ง� ชุุมนุุม OIC ร่่วมกััน โดยระบุชุื่อ� วิิชา
วัตั ถุปุ ระสงค์์การเรียี นรู้้� กลุ่�มนัักเรีียนเป้า้ หมาย งบประมาณที่่ต� ้อ้ งใช้้ในการจััดกิิจกรรม
และวางแผนการสอนให้้กระชับั ไว้้ที่่� 3-4 สััปดาห์์
ชุมุ นุมุ มีีทั้้ง� การเสริิมทัักษะอาชีีพ เช่่น ทำกาแฟ, ชานมไข่ม่ ุกุ , เชิิดสิิงโต และเป็็น
ได้้ทั้้�งชุุมนุุมเพื่่อ� ช่ว่ ยค้้นหาตนเอง เช่น่ ชุุมนุุมที่่เ� น้น้ การตั้ง� คำถามกับั นัักเรียี น ให้้
นักั เรีียนได้้รู้�้ จัักตนเอง รู้�้ ความฝััน สะท้อ้ นความคิิดของตนเอง
3. นักั เรีียนเข้้าชุมุ นุุมตามความสนใจและให้้สับั เปลี่่�ยนชุุมนุุมหลังั ครบ 4 สัปั ดาห์์
จุดุ สำคััญคืือเปิดิ โอกาสนัักเรียี นสามารถเลืือกชุมุ นุมุ ได้้ตามความสนใจ และเมื่่�อ
ครบ 4 สัปั ดาห์ต์ ้อ้ งย้า้ ยไปเข้้าชุุมนุุมอื่�นเพื่่�อให้้ได้เ้ รีียนรู้้�ทัักษะที่่�หลากหลาย
4. การบริหิ ารจัดั การเวลาอย่่างเหมาะสม
เพื่่�อให้้การเรีียนรู้้เ� กิิดความต่่อเนื่่�อง ควรให้เ้ วลาอย่่างน้้อย 2 ชั่่�วโมงต่่อ OIC 1
ครั้้�ง ที่่โ� รงเรียี นมัธั ยมวัดั ดาวคนองกำหนดเวลาไว้ช้ ััดเจนคืือ ทุุกวันั ศุกุ ร์ ์ ตั้้�งแต่่ 14.30 ถึึง
16.30 น นัับชั่�วโมงตามความเป็น็ จริิง หากมีกี ิิจกรรมที่่เ� ข้้ามาแทรกจนไม่ส่ ามารถจััด

120

OIC ได้้ เช่น่ กีฬี าสี ี สััปดาห์น์ ั้้�นไม่่นับั ว่า่ เป็น็ OIC ทุกุ 4 สัปั ดาห์ ์ นัักเรีียนจะได้้ย้า้ ยชุุมนุมุ
ดังั นั้้�นการบริิหารเวลาของครููผู้้�สอนต้้องกระชัับและมีเี ป้้าหมายการเรีียนรู้�้ที่�ชััดเจน
5. การต่่อยอดและพัฒั นาอย่่างต่่อเนื่่�อง
หลัังจััดชุุมนุุมครบ 4 ครั้้�ง ครููทำวง PLC เพื่่อ� ถอดบทเรีียนจากสิ่่�งที่่�ตนเองสอน
นำมาพััฒนารููปแบบการจัดั การเรีียนรู้ใ้� นรอบถัดั ไป และครููไม่่จำเป็น็ ต้้องสอนวิิชาเดิิม
ตลอดภาคการศึึกษา หากพบว่่านัักเรีียนมีคี วามต้้องการที่่�เปลี่่�ยนไป ก็ส็ ามารถปรัับรููป
แบบของตนเองให้้ต่่อยอดการเรีียนรู้้�ของนักั เรียี นได้้ เช่น่ ใน 2 เดืือนแรก มีีชุมุ นุุมทำ
เครื่่�องดื่�ม 2 เดืือนถัดั มาอาจต่อ่ ยอดเป็็นวิิชาการตลาด
6. การสนับั สนุนุ เพื่่�อให้้นักั เรีียนได้้เรีียนรู้�อย่่างเต็ม็ ที่่�
สามารถเชิิญวิิทยากรภายนอกหรืือผู้้�มีีประสบการณ์์มาแบ่่งปัันประสบการณ์์
จริิงหรืือสอนภาคปฏิิบัตั ิิ
สามารถเปิดิ พื้น้� ที่่�ให้้นักั เรียี นได้้ลงมืือลองทำจริิง ได้ผ้ ิิดพลาดเรียี นรู้้� เช่น่ จัดั ทำ
ร้า้ นกาแฟในชุุมชน เปิิดตลาดนััดภายในโรงเรีียน
ส่่วนการประเมิิน ครููอาศัยั การสังั เกตพฤติิกรรมนัักเรียี น หรืือให้น้ ัักเรีียนเขียี น
บัันทึึกสะท้้อนความคิิดหรืือสิ่่�งที่่�ได้้เรีียนรู้้�จากชุุมนุุมเพื่่�อเปิิดโอกาสให้้นัักเรีียนได้้ลงมืือ
ทำ ไม่ก่ ลัวั ผิิดพลาด
ภาคีีเครือื ข่่ายมีีบทบาทอย่่างไรในการจัดั การเรีียนรู้�ของโรงเรีียน ?
ยกตัวั อย่่างวิิชา OIC ถ้า้ คุณุ ครููหรืือนักั เรียี นถนััดอยู่�แล้้ว ก็็จะเรียี นรู้�้ ร่่วมกัันกับั
ครููและนัักเรียี นของเรา แต่ถ่ ้า้ วิิชาที่่�ครููไม่่ถนัดั นัักเรียี นไม่่ถนัดั แต่ม่ ีปี ระโยชน์ ์ นัักเรีียน
สนใจ เครืือข่่ายจะเข้า้ มามีบี ทบาทมาก ทั้้ง� มีที ักั ษะ มีีความชำนาญ และมีปี ระสบการณ์์
จริิงที่่�เอามาถ่่ายทอดให้น้ ักั เรียี นได้้ รวมถึึงเป็น็ พื้้�นที่่�ให้น้ ัักเรีียนได้้ไปลงมืือทำจริิงได้้
ภาคีอี ีีกส่ว่ นคืือการร่่วมมืือกัับ มหาวิิทยาลัยั เทคโนโลยีรี าชมงคลกรุงุ เทพ เชิิญ
อาจารย์์จากมหาวิิทยาลััยซึ่่�งเป็็นผู้้�เชี่�ยวชาญมาให้้ความรู้้�เรื่�องเทคโนโลยีีอาหาร และ
เปิดิ หลัักสููตรร่ว่ มกันั เทียี บโอนหน่ว่ ยกิิตได้ห้ ากเข้้าเรีียนต่อ่ ก็เ็ กิิดจากการวิิเคราะห์์ผู้�้

121

เรีียน วิิเคราะห์ค์ ุุณครูู วิิเคราะห์์โรงเรียี นของเรา
โรงเรีียนเราเป็น็ โรงเรียี นขนาดเล็ก็ จะอยู่�ได้ต้ ้อ้ งมีจี ุุดเด่น่ เป็น็ ของตนเอง จึงึ เกิิด
ความคิิดจับั คู่่� ดููตััว แต่ง่ งานกัับมหาวิิทยาลััย ทางมหาวิิทยาลัยั เองก็็มีนี ักั ศึกึ ษาน้อ้ ยลง
และผู้�้ที่เ� ข้า้ เรีียนมีคี วามรู้�้ ทักั ษะพื้้น� ฐานไม่่มากพอ เมื่�อเราได้จ้ ับั มืือกันั ช่ว่ ยกันั ฝึึก
นักั เรีียนตั้�งแต่่ระดับั มัธั ยมแล้ว้ เชื่อ� มเข้า้ สู่�มหาวิิทยาลัยั ก็็จะ ได้ผ้ ู้้เ� รียี นตรงความคาดหวังั
ของมหาวิิทยาลัยั มากขึ้�น สามารถพัฒั นาผู้้�เรียี นไปสู่่�สมรรถนะขั้น� สููงได้้ แทนที่่�จะเรีียน
แต่่หลัักสููตรพื้น�้ ฐาน ซึ่ง่� เยอะเกิินไปและไม่ต่ อบโจทย์์อาชีีพในยุุคปัจั จุบุ ััน
นอกจากนี้้เ� รายังั มีรี ้้านกาแฟ ร้้านเบเกอรีี ผักั ปลอดสารพิิษ ซึ่�่งดำเนิินการโดย
นัักเรียี น จ่า่ ยค่า่ จ้า้ งให้้นักั เรีียนที่่�มาทำเหมืือนร้า้ นจริิง ๆ บางครั้้ง� รายได้ย้ ังั ไม่่พอค่า่ จ้้าง
ที่่เ� ราให้น้ ัักเรียี น แต่เ่ ราให้้นักั เรียี นได้ป้ ระสบการณ์ข์ องการเป็็นผู้้�ประกอบการ นี่่�เป็็นจุดุ
แข็ง็ ของเราในการพัฒั นานักั เรียี นสายอาชีีพ
มีีแนวทางในการสร้้างภาคีีเครือื ข่่ายอย่่างไร ?
หลาย ๆ โรงเรีียนมีเี ครืือข่า่ ยอยู่�แล้้ว ทั้้�งของศิิษย์์เก่า่ คณะกรรมการสถานศึึกษา
เครืือข่่ายผู้้�ปกครอง หรืือหน่่วยงานต่า่ ง ๆ ก็็พร้้อมให้้ความร่ว่ มมืืออยู่�แล้ว้
เราพยายามแสวงหาเครืือข่า่ ย สร้า้ งและประสานทุกุ เครืือข่า่ ยที่่ม� ีี ทั้้ง� วััด สถานีี
ตำรวจ ฯลฯ ทั้้�งในรููปแบบทางการและไม่เ่ ป็น็ ทางการ ทั้้ง� ผ่า่ นไปทางคณะกรรมการ
สถานศึึกษา หรืือทางเครืือข่า่ ยผู้�้ ปกครอง เช่่น ไปขออนุุญาตเจ้า้ อาวาสวัดั บุคุ คโล ขอไป
เปิิดร้้านกาแฟเล็ก็ ๆ ในวัันเสาร์์-อาทิิตย์์ในวัดั ท่า่ นก็ใ็ ห้เ้ ราเข้า้ ไปใช้พ้ ื้น้� ที่่ไ� ด้้ฟรีี เมื่อ� เปิดิ
ร้า้ น ถ้า้ เราได้ผ้ ู้เ้� ชี่ย� วชาญที่่�สามารถสอนทัักษะผู้�้ ประกอบการได้้ก็จ็ ะดีี เช่น่ เรื่�องการ
ตลาด บัญั ชีี การจัดั การร้า้ นค้้า ซึ่�ง่ ผอ. หรืือครูู ทำไม่ไ่ ด้้ ไม่เ่ ชี่�ยวชาญ ก็็ต้อ้ งใช้เ้ ครืือข่่าย
มีีโครงการ Teach for Thailand ร่ว่ มกับั มููลนิิธิิยุุวพัฒั น์์ ซึ่ง�่ สนัับสนุุนครููให้้กับั
โรงเรียี น ก่อ่ นจะสนัับสนุนุ เขาจะถามก่อ่ นว่่าโรงเรียี นต้้องการครููในสาขาไหน แล้ว้ จึงึ
รัับนักั ศึึกษาที่่ก� ำลัังจะจบมาฝึึกอบรมให้ก้ ่อ่ นจึงึ ส่่งมา โรงเรีียนไม่ต่ ้อ้ งจ่า่ ยค่า่ จ้า้ งหรืือค่่า
สวััสดิิการ โรงเรีียนเราได้้รับั ครููอาสาจากโครงการปีีละ 2 คน ความร่่วมมืือนี้้เ� ราไม่่ได้้

122

เป็น็ ตััวเงิน แต่่เกิิดประโยชน์ก์ ับั โรงเรียี นมากกว่า่ ให้้เงินเสียี อีีก ถ้้าเทีียบมููลค่า่ เป็น็ เงิน
ค่า่ จ้า้ งครูู 2 คน เทีียบได้้กัับ 50% ของงบทั้้�งหมดของโรงเรีียน และได้ค้ รููในสาขาที่่�เรา
ขาด มีกี ารฝึกึ อบรมให้้ก่่อนมา โรงเรียี นไม่ต่ ้อ้ งดำเนิินการในส่ว่ นนี้้� ไม่่ต้อ้ งจัดั หาเอง ไม่่
ต้อ้ งทำเอกสารต่า่ ง ๆ ไม่่ต้อ้ งฝึึกอบรม และครููในโครงการไม่ไ่ ด้้เป็น็ ข้้าราชการจึึง
ยืืดหยุ่�นกว่า่ และเป็น็ โครงการที่่ต� ้อ้ งการแก้ป้ ััญหาความเหลื่อ� มล้้ำทางการศึึกษา ทำให้้
ครููที่่�มาจากโครงการได้ม้ าพููดคุยุ กับั เด็็ก ๆ มาจััดกิิจกรรมให้เ้ ด็ก็ ๆ
ภาคีีจึงึ เป็็นเรื่อ� งของ แหล่่งเรียี นรู้�้ ผู้้�เชี่�ยวชาญ ทรััพยากร ที่่จ� ะร่่วมกัันทำให้เ้ กิิด
ประโยชน์ก์ ัับผู้�้เรียี น ให้ผ้ ู้�เ้ รียี นได้ท้ ัักษะชีีวิิต เกิิดสมรรถนะต่่าง ๆ แล้้วเอาไปใช้ใ้ นชีีวิิต
ต่อ่ ไป
จุดุ สัังเกต
• การจััดการเรียี นรู้้�ที่�มีคี วามหมาย เริ่่�มจากการสำรวจและวิิเคราะห์์ความต้อ้ งการ

ของนักั เรีียน เชื่�อมกับั ภาคีีเครืือข่่าย จนกลายเป็็นจุุดแข็ง็ ของโรงเรียี น
• องค์ป์ ระกอบของความสำเร็็จของโครงการ OIC ได้้แก่่ การสำรวจปัญั หาหรืือความ

ต้้องการของนักั เรียี น ครููทุกุ คนมีีส่่วนร่่วม นักั เรีียนเข้า้ ร่ว่ มตามความสนใจ บริิหาร
จััดการเวลาอย่า่ งเหมาะสม ต่่อยอดและพััฒนาอย่่างต่อ่ เนื่่�อง และสนัับสนุนุ ให้้
นัักเรีียนได้เ้ รีียนรู้้อ� ย่่างเต็็มที่่โ� ดยเน้น้ เปิิดพื้้�นที่่�ให้น้ ัักเรียี นได้้ลงมืือทำโดยไม่่ต้้องกลััว
ผิิดพลาด
• แม้ม้ ีีความจำเป็็นด้้านงบประมาณ แต่่อาจขอการสนัับสนุนุ จากภาคีีในรููปแบบอื่�นที่่�
ไม่ใ่ ช่ต่ ััวเงินได้้ ซึ่�ง่ อาจง่า่ ยกว่่าและบางกรณีีดีกี ว่า่ เป็็นตัวั เงิน เช่่น การสนับั สนุุนครูู
จากโครงการ Teach for Thailand ที่่ใ� ห้ค้ รููตรงกับั วิิชาที่่�โรงเรีียนขาด มีกี ารฝึกึ
อบรมให้้ก่อ่ น และไม่ใ่ ช่ค่ รููในระบบราชการ ทำให้ม้ ีคี วามยืืดหยุ่�นกว่า่ หรืือการขอ
สนัับสนุนุ สถานที่่ฟ� รีจี ากวััดเพื่่อ� เปิิดร้้านกาแฟให้น้ ัักเรียี นได้ท้ ดลองทำ

123

ข้้อมููลเพิ่่ม� เติิม

Opportunity Intellect Career (OIC) ณ โรงเรีียนมัธั ยมวัดั ดาวคนอง
รวบรวมนวััตกรรมโดยสถาบันั วิิจัยั เพื่่อ� การพัฒั นาประเทศไทย (TDRI)
รายการโรงเรีียน(ไม่่)ธรรมดา ตอน โรงเรีียนมัธั ยมวัดั ดาวคะนอง
นำเสนอหลักั สููตรวิิชาชีวี ิิต โดย Thai PBS
รายการครอบครััวข่่าวเด็ก็ ตอน กิจิ กรรม OIC
สร้า้ งโอกาส สร้า้ งปััญญา สร้า้ งอาชีีพ
จััดทำโดย BEC-TERO

ขอบคุุณข้้อมููลจาก: ผอ. ฐาปนี ี พวงงาม ผู้�อ้ ำนวยการโรงเรียี นมััธยมวัดั ดาวคนอง และ เว็บ็ ไซต์์ 20ed.school
โดย สถาบัันวิิจัยั เพื่่อ� การพัฒั นาประเทศไทย (TDRI)

124

5
การจัดั การเรีียนรู้้�ชุุมชน “เมือื งป่า่ ตอง”
Active Learning ในห้้องเรีียนฐานอาชีีพ

125

ชื่่อ� โครงการ: การจััดการเรียี นรู้�้ ชุุมชน “เมืืองป่่าตอง” เสมืือนห้อ้ งเรียี นฐานอาชีพี

กลุ่�มสาระการเรีียนรู้�: วิิทยาศาสตร์์ การงานอาชีพี ภาคีีเครือื ข่่าย:
และเทคโนโลยีี และบููรณาการทุกุ กลุ่�มสาระ - กองทุนุ เพื่่�อความเสมอภาคทางการศึึกษา
สมรรถนะ: บููรณาการสมรรถนะหลักั ทั้้�ง 6 ด้้าน (กสศ.)
- มหาวิิทยาลััยราชภััฎภููเก็ต็

รููปแบบกิิจกรรม:
- กำหนดเป้้าหมายที่่�ต้้องการให้้เกิิดกัับนักั เรีียนในแต่ล่ ะช่่วงชั้น�
- วางแผนพานักั เรีียนสำรวจเส้้นทาง และสถานที่่�ต่่าง ๆ ในอ.ป่่าตอง
- ให้้นัักเรีียนออกแบบผลงานเพื่่อ� ส่ง่ เสริิมธุุรกิิจการท่อ่ งเที่่�ยวป่า่ ตองด้ว้ ยวิิธีที ี่่ห� ลากหลาย เช่่น
ทำคลิิปวิิดีีโอประชาสััมพันั ธ์์สถานที่่�ท่อ่ งเที่่�ยว สำรวจสถิิติิการใช้้บริิการของนัักท่่องเที่่�ยว จัดั
โปรแกรมทััวร์์ เป็น็ ต้้น
- นำเสนอผลงาน และสร้้างการรัับรู้�้ ร่่วมกัับผู้�้ ปกครอง คนในชุมุ ชน
ดำเนินิ การโดย: โรงเรีียนวัดั สุวุ รรณคีีรีีวงก์์ สพป.ภููเก็็ต

รู้�จัักกัันก่่อน
โรงเรีียนวััดสุุวรรณคีีรีีวงก์์ สพป. ภููเก็็ต โรงเรีียนประถมศึึกษาขนาดกลาง
(โรงเรียี นขยายโอกาส) ปกติิมีนี ักั เรียี น 600 คน แต่ด่ ้ว้ ยการแพร่ร่ ะบาดของโรคโควิิด-19
ทำให้น้ ัักเรียี นเหลืืออยู่� 315 คน เพราะนักั เรียี นส่ว่ นใหญ่ย่ ้า้ ยมาพร้้อมพ่่อแม่่ที่่อ� พยพมา
ทำงานที่่ภ� ููเก็ต็ เมื่อ� ไม่ม่ ีีนัักท่อ่ งเที่่�ยว ไม่ม่ ีีงาน จึึงย้้ายกลับั ไปถิ่่น� เดิิม

การจััดการเรีียนรู้้�ชุุมชน “เมืืองป่า่ ตอง” เสมืือนห้้องเรีียนฐานอาชีีพ เริ่�มต้น้ มา
อย่่างไร
เดิิมเรามีีหลัักสููตรท้้องถิ่่น� ของโรงเรียี น ชื่่อ� ส่ง่ เสริิมธุุรกิิจท่่องเที่่ย� วป่่าตอง จึึงมาคุยุ กัับ
ครููว่า่ เราคงไม่่อยากให้เ้ ด็ก็ มาเรีียนแค่่ว่่า ป่่าตองมีหี าดชื่่อ� อะไรบ้า้ ง มีแี หล่ง่ ท่่องเที่่�ยว
ชื่�ออะไรที่่�ไหนบ้้าง แต่เ่ ราอยากให้เ้ ขาได้้เรียี นรู้�้ ว่่าเขาจะใช้้ประโยชน์์จากทรัพั ยากรที่่�มีี
ในป่่าตองอย่า่ งไร แล้้วใช้้เรื่อ� งนี้้�มาออกแบบการเรีียนการสอนแบบ Active Learning
โดยได้ท้ ุุนจากกองทุุนเพื่่อ� ความเสมอภาคทางการศึึกษา (กสศ.) และได้้องค์์ความรู้�้ จาก

126

มหาวิิทยาลััยราชภััฏภููเก็็ต
จากโครงการนี้้เ� กิิดเป็น็ การเรีียนรู้�้มากมาย เช่่น จะเรีียนคณิิตศาสตร์์ เรื่�อง
กราฟ สถิิติิ เราไม่ส่ อนจากโจทย์ใ์ นตำราแล้้ว เราให้น้ ักั เรียี นไปอ่า่ นรีวี ิิวร้้านอาหารใน
โรงแรม เก็็บสถิิติิจากรีวี ิิวเหล่่านั้้น� พล็็อตเป็น็ กราฟ แล้้วชวนเขาหาว่่าอะไรเป็็นสิ่่�ง
จำเป็็นในธุรุ กิิจร้้านอาหาร จากเดิิมอาจคิิดว่่าแค่่อาหารอร่อ่ ยก็พ็ อ แต่พ่ อไปเก็็บข้้อมููล
จากรีวี ิิวทำให้้นัักเรียี นเห็น็ ว่่าไม่่ใช่่แค่่นั้้�น ยังั ต้้องมีเี รื่อ� งการบริิการ เรื่อ� งบรรยากาศ นี่่�
คืือวิิธีกี ารจััดการเรียี นการสอนแบบ Active Learning ของเรา
อีีกโครงการ One Day Trip in Patong ให้น้ ัักเรีียน ป.6 ออกแบบว่า่ ถ้า้ จะขาย
ทััวร์ใ์ ห้้นัักท่อ่ งเที่่�ยว 1 คนเที่่�ยวป่า่ ตอง ใน 1 วััน เราจะต้้องทำอะไรบ้้าง ให้้แผนที่่ไ� ป
นักั เรียี นก็็ไปลงจุดุ ในแผนที่่� คำนวณค่า่ ใช้้จ่่ายที่่�ต้อ้ งใช้้ คิิดว่่าจะขายทััวร์ร์ าคาเท่า่ ไหร่่
ขายอย่า่ งไร แล้้วมานำเสนอ นี่่�สำหรัับนักั เรียี น ป.6 ส่ว่ นพี่่� ม.3 ก็ใ็ ห้้ทำจริิง ๆ เลย ให้้
เงินทุนุ 3,000 บาทแล้้วจะทำอย่า่ งไรก็ไ็ ด้้ ออกแบบและขายทััวร์์ One Day Trip in
Patong ให้ไ้ ด้้ เขาจะเช่า่ ตุ๊�ก ๆ จะถ่่ายคลิิปวีีดีโี อ ฯลฯ แล้้วแต่่วิิธีีการของเขา สุดุ ท้า้ ย
ชวนมาเปิิดบ้า้ น Open House ให้น้ ัักเรีียนได้้นำเสนอผลงาน ให้้ผู้้�ปกครองได้้เห็็นความ
สำคััญของพื้้น� ที่่�ป่่าตอง เห็น็ ความสำคัญั ของสิ่่�งที่่เ� ด็ก็ เรียี น ให้ผ้ ู้�้ ปกครองเห็น็ ว่า่ การเรีียน
ตามหนังั สืือ 100% ไม่ใ่ ช่่คำตอบสำหรัับโลกยุุคปัจั จุบุ ัันแล้้ว
โครงการนี้้�ได้้ผลดี ี ส่ว่ นที่่�จะทำต่่อไปแต่่ติิดโควิิดเสีียก่่อนคืือให้้พี่่ม� ัธั ยมมาเปิิด
บููธขายทััวร์์ ทำโปรโมชันั หรืือมีีวิิธีีเสนอขายอย่า่ งไรก็ไ็ ด้้ แล้้วให้้แบงก์์กาโม่น่ ้้องประถม
ให้้น้้องเดิินช็อ็ ป เสร็็จแล้้วมาดููกัันว่่าใครขายได้้เยอะสุุด แตกประเด็็นการเรียี นรู้้�ไปได้อ้ ีกี
เขาขายอะไร ทำไมถึงึ ขายได้้
Active Learning แบบที่่�อยู่่�ในห้อ้ งเรีียนกัับแบบที่่ร� ่่วมกัับภาคีีเครืือข่่าย ได้้ออกไป
ข้า้ งนอก ต่่างกันั อย่่างไร ?
ขึ้้�นอยู่่�กัับเนื้อ�้ หาและผลลัพั ธ์ท์ ี่่ต� ้อ้ งการให้้เกิิดขึ้้น� ซึ่ง�่ จะนำมาสู่�การออกแบบ
กระบวนการ บางเรื่�องจำเป้้นต้อ้ งอยู่�ในห้อ้ งเรีียน เช่่น ระดมความคิิด หาทางออก หา

127

ไอเดีียแต่่บางเรื่ �องต้้องการให้้เด็็กสััมผััสประสบการณ์์จริิงก่่อนแล้้วจึึงมาคุุยกัันใน
ห้อ้ งเรีียน ต้อ้ งตีโี จทย์์คืือวัตั ถุปุ ระสงค์ก์ ารเรีียนรู้�ใ้ ห้้แตกก่่อน ไม่่ใช่่ว่่าการออกไปนอก
พื้้น� ที่่จ� ะเกิิดการเรียี นรู้้�
ยกตัวั อย่า่ ง โครงการ “บ้า้ นวิิทยาศาสตร์น์ ้อ้ ย” เป็น็ Project Based Approach
ให้้เด็ก็ ๆ ทำเรื่�องทะเล เพราะโรงเรียี นเราอยู่่�ติิดทะเล พาเด็็ก ๆ ไปทะเล เจอสัตั ว์์อะไร
บ้า้ ง กลัับมานั่่�งวาดรููปในห้อ้ งเรียี น พาดููวีดี ีีโอสััตว์์ในทะเล สุุดท้้ายเด็็ก ๆ อนุบุ าลอยาก
ทำเรื่�องเต่า่ ทะเล ครููก็น็ ำเต่า่ ทะเลมาเป็็นพระเอกในการออกแบบการเรียี นรู้�้ ครููเขีียน
คำถามในฟลิิปชาร์ต์ คุยุ กับั เด็ก็ แล้ว้ เอาคำตอบจากเด็ก็ ไปดีไี ซน์ข์ องวันั พรุ่่�งนี้้ต� ่อ่ อย่า่ งนี้้�
เรื่�อย ๆ ทั้้�งเทอมเป็็นเรื่�องเต่่าทะเลหมดเลย เราเห็็นพััฒนาการเด็็ก เด็็กอนุุบาล 1
สามารถเล่า่ ได้ว้ ่า่ เต่า่ ทะเลมีี 5 ชนิิด แต่ล่ ะชนิิดหน้า้ ตาอย่า่ งไร กิินอะไร พาไปอควาเรีียม
เขาชี้�แล้้วบอกได้้หมด และเล่า่ ได้อ้ ย่่างมีีความสุขุ นี่่�คืือตััวอย่า่ งของการให้เ้ ด็ก็ ได้ม้ า
สัมั ผัสั ประสบการณ์จ์ ริิงก่อ่ น เกิิดแรงบันั ดาลใจ แล้ว้ ครููมาออกแบบการเรียี นรู้ต�้ ่อ่ แต่ถ่ ้า้
ครููพานักั เรีียนไปทะเลเฉย ๆ ไม่่ออกแบบการเรียี นรู้�ต้ ่อ่ ไม่เ่ กิิดการตั้�งคำถาม สร้้างแรง
บันั ดาลใจ ก็็จะเป็น็ แค่่ passive แค่ร่ ู้้�ว่่าเต่า่ เป็น็ แบบนี้้� หน้า้ ตาแบบนี้้� ถ้า้ จะให้้ active
ต้อ้ งตั้ง� คำถามชวนคุุยต่่อ เต่า่ 2 ตัวั นี้้ต� ่่างกัันอย่า่ งไรบ้้าง กระตุ้�นให้เ้ ด็็กอยากไปค้น้ หา
คำตอบ นี่่ค� ืือที่่บ� อกว่่าขึ้�นกับั วิิธีีการ ไม่ใ่ ช่ว่ ่า่ ในหรืือนอกห้้องเรีียน
ครููต้้องปรัับตัวั อย่่างไร เมื่่อ� จัดั การเรีียนรู้�แบบ Active Learning ?
1) ครููต้้องเปิดิ ใจมากขึ้น� เพราะ Active Learning ไม่่เหมืือนกับั Lecture
Based ที่่�ไม่่ต้้องเตรีียมตััวมาก แค่่ power point หรืือวีีดีีโอก็็เพีียงพอ แต่่พอเป็็น
Active Learning ไม่่ใช่่ว่่าครููต้อ้ งเตรียี มสื่อ� มากมาย แต่ค่ รููต้้องทันั เหตุุการณ์์ ทัันเกม
วิ่ง่� ให้้ทัันเด็ก็ สามารถ challenge เด็็กได้้ เด็็กถามอะไรมา ครููสามารถถามกลัับให้เ้ ด็ก็
ได้้คิิด ได้้ตอบ
2) ครููต้อ้ งใจเย็น็ เพราะผลลัพั ธ์ข์ องการจััดการเรีียนรู้แ้� บบ Active Learning
จะไม่เ่ หมืือนผลลัพั ธ์์ของการเรียี นแบบPassive Learning เช่น่ ถ้้าสอนทำแกงส้ม้

128

แกงส้้มประกอบด้ว้ ย 1 2 3 4 ถ้า้ Passive ข้้อสอบก็็แค่่ถามว่่าแกงรสชาติิอย่า่ งไร ก็จ็ บ
แต่่ Active Learning ต้้องตั้ง� คำถามกับั ผู้้�เรีียนมากขึ้�น เช่่น รสชาติิของแต่่ละถ้้วยไม่่
เหมืือนกันั มีรี สแบบไหนบ้้าง ทำไมถึึงเป็น็ แบบนั้้�น การเรียี นรู้�้ จะค่่อย ๆ เกิิดขึ้้�น นี่่ค� ืือ
ความใจเย็น็
3) ครููต้้องเรีียนรู้�ตลอดเวลา และไม่ใ่ ช่่รู้้แ� ค่่เรื่�องเดีียว แต่่ก่อ่ นครููวิิทย์์รู้�้แค่่เรื่�อง
วิิทย์์ ครููคณิิตรู้แ�้ ค่่เรื่อ� งคณิิต แต่เ่ มื่่�อจะปรัับเป็็น Active Learning หรืือ ฐานสมรรถนะ
ไม่ใ่ ช่่แบบนี้้�แล้ว้
4) สุุดท้า้ ยคืือเอาใจใส่่ เมื่่�อจััดการเรีียนการสอนแบบ Active Learning จะไม่่
ได้จ้ บแค่่ content ถ้้าประเมิินแค่่ content การประเมิินง่า่ ย รููปแบบตายตัวั แต่เ่ มื่�อ
เป็น็ Active Learning ครููต้อ้ งใส่่ใจกระบวนการเรียี นรู้�ข้ องเด็ก็ ซึ่่ง� ได้ป้ ระโยชน์ม์ ากกว่า่
แต่่กระบวนการเรีียนรู้้�เป็็นสิ่�่งที่่�ไม่่ตายตััวจึึงต้้องอาศััยความเอาใจใส่่จากครููอย่่างมาก
เช่น่ จะให้เ้ ด็ก็ ๆ หาวิิธีีการแก้ป้ ัญั หาน้้ำเสียี ครููจะต้้องไม่่ปล่อ่ ยให้้เด็็กทำแล้ว้ ไปรอดููแค่่
คำตอบ แต่่ต้อ้ งไปตามดููตลอดเลยว่า่ เด็็กชาย ก คิิดแบบไหน มีกี ระบวนการหาทางออก
อย่า่ งไร เด็ก็ ชาย ข หาได้จ้ ากอีีกเส้้นทางอย่า่ งไรบ้้าง เด็็กชาย ค รู้เ�้ รื่อ� งมั้�ย ทัันเพื่่อ� นรึึ
เปล่่า หรืือแค่่อาศัยั ว่่ามีีชื่อ� ในกลุ่�ม
อย่า่ งไรก็็ตาม อยากให้ค้ รููได้้ตระหนักั ด้้วยว่า่ ไม่่ใช่่ว่่าต้้องใช้้ Active Learning
100 เปอร์เ์ ซ็น็ ต์ ์ ทุุกคาบ ทุุกเนื้�้อหา ทุกุ ชั้น� เรีียน บางบริิบทยัังต้อ้ งเป็น็ แบบ Passive
เช่น่ เลข ภาษาไทย ระดับั ชั้น� ป.1-2 เราใช้้ Active Learning ในช่่วงของการสร้า้ งแรง
บัันดาลใจให้้อยากเรียี น แต่่พอสอนเนื้อ้� หาซึ่่�งเป็น็ พื้�้นฐานก็็ยังั จำเป็น็ ต้อ้ งใช้้ Lecture
Based ดังั นั้้น� ครููต้อ้ งเข้า้ ใจและแยกได้ว้ ่า่ เรื่�องไหนควรจัดั แบบ Active เรื่อ� งไหนควร
เป็็น Lecture Based
ในบทบาทของผู้อ้� ำนวยการ เราจะช่ว่ ยฟีีดแบ็ค็ ให้ค้ รูู ไปเดิินดููการสอนโดยไม่ไ่ ด้้
แจ้ง้ ล่่วงหน้า้ หรืือถ้้าได้้ประเด็็นน่่าสนใจ หรืือทรัพั ยากรที่่น� ่า่ ใช้้มา ก็จ็ ะชวนครููมาพููดคุุย
แลกเปลี่่�ยนไอเดีีย ช่่วยกันั หยิิบไปใช้ใ้ นการเรียี นการสอน รวมทั้้ง� คอยเป็น็ โค้ช้ ให้แ้ รง
บันั ดาลใจและพาครููทำ

129

ส่ว่ นที่่เ� ห็็นว่า่ ยังั เป็็นข้อ้ จำกััดสำหรับั การจััดการเรียี นรู้แ�้ บบ Active Learning
ในโรงเรีียนส่่วนใหญ่่คืือ ครููยังั ไม่ร่ ู้้�จักั วิิธีีสร้้างแรงบัันดาลใจให้้เด็ก็ อยากเรีียนรู้้� ยัังไม่่รู้้�
จักั วิิธีตีั้�งคำถาม เรายังั เจอคำถามว่่า จัังหวัดั ที่่�เป็น็ เกาะแห่่งเดีียวในประเทศไทยคืือ
จังั หวัดั ภููอะไร ?
อีกี ข้อ้ จำกััดที่่�สำคัญั คืือวิิธีกี ารวัดั และประเมิินผล เรายังั ให้้ความสำคััญกับั การ
ประเมิินเชิิง content รวมไปถึึงการสอบระดัับประเทศ ครููจึงึ ยังั ต้อ้ งกังั วลเรื่�องการ
สอนตามเนื้�อ้ หา ทั้้ง� ที่่ใ� นโรงเรียี นเราสามารถถอดวิิธีีการวัดั และประเมิินผลให้เ้ หมาะกับั
Active Learning คืือมุ่�งไปที่่ก� ระบวนการเรีียนรู้้� ที่่�การเปลี่่ย� นแปลงภายในตััวผู้�เ้ รีียนได้้
ทำไม ผอ. จึึงเปลี่่ย� นแนวคิดิ วิธิ ีีการ มาสอนแบบ Active Learning ได้้ ?
ผมเป็น็ ครููมา 10 ปีี ช่ว่ ง 2-3 ปีีแรกเป็็นครููแบบโบราณเลย เพราะเราคุ้�นชิินกับั
ระบบนี้้ � คุ้้�นชิินกับั การที่่�เด็ก็ ต้อ้ งทำตามที่่�ครููบอก ถ้า้ ไม่ท่ ำตามต้้องถููกลงโทษ ไม่ท่ ำการ
บ้า้ นต้อ้ งลงโทษ ต้้องขีีดเส้น้ ให้้ตึึงจึงึ จะได้ผ้ ล มีที ัศั นคติิอย่า่ งนี้้�มาตลอด จนผมได้ท้ ำงาน
กับั NGO รายหนึ่่ง� เขามาทำงานเรื่อ� งทัักษะชีีวิิตกัับเราในโรงเรีียน ทำให้ม้ ุุมมองของ
ผมที่่ม� ีีต่อ่ เด็ก็ เปลี่่�ยนไปอย่า่ งสิ้�นเชิิง ก่อ่ นนี้้เ� รามองว่า่ เด็ก็ เกเรคืือเด็็กไม่่ดีี แต่่เขาทำให้้
เห็น็ ว่า่ มันั มีเี หตุุมีผี ลมากกว่า่ นั้้น� เด็็กเกเร เด็ก็ หลังั ห้อ้ ง ไม่่ได้้แปลว่่าเขาเป็็นเด็็กไม่่ดีี
วัันหนึ่่�งหลังั จากร่ว่ มโครงการไปได้้ครึ่่�งปีี เขาชวนผมทำสภานักั เรีียน ฟอร์ม์ ทีมี
เด็็กหลัังห้้องขึ้�นมาแข่่งกัับเด็็กที่่�เป็็นตััวเต็็ง แล้้วเด็็กหลัังห้้องชนะได้้เป็็นสภานัักเรีียน
เรามาทำงานกัับเขา มาคุยุ กันั ปล่อ่ ยให้้เขาเป็็นตััวเองมากที่่ส� ุดุ ทำให้ผ้ มเห็น็ ว่่าเมื่่อ� เรา
ให้เ้ วทีเี ขา เขาจะดึงึ ศักั ยภาพออกมาได้้ในแบบที่่�เราเองก็น็ ึึกไม่ถ่ ึึง
ตอนนั้้น� โรงเรีียนผมอยู่�ใกล้แ้ หลมพรหมเทพ วันั หนึ่่ง� เขาเดิินมาบอกผมว่่า เขา
ไปแหลมพรหมเทพมา เห็็นขยะเต็ม็ ไปหมด ขอชวนน้้อง ๆ ไปเก็บ็ ขยะได้้มั้้ย� ตอนนั้้�นผู้�้
บริิหารก็ไ็ ม่่ได้้สนัับสนุุน ผมกับั เด็็ก ๆ ก็็ทำกัันเองทั้้ง� หมด ประสาน อบต. เอง ทำป้้าย
ประชาสัมั พัันธ์เ์ อง เงินก็อ็ อกกันั เอง เงินครูู เงินเด็็ก ซื้�อ้ ถุงุ ขยะมา ชวนน้้อง ๆ ไปทำ เมื่�อ
ทำสำเร็็จกลายเป็็นความภาคภููมิิใจของเขา จนเขาอยากส่่งประกวดสภานักั เรีียน นี่่�จาก

130

เด็็กหลัังห้้องที่่ใ� คร ๆ ก็บ็ อกว่า่ เรียี นไม่จ่ บ ม. 3 แน่่นอน แต่่ตอนนี้้�จบมหาวิิทยาลััยกันั
หมดแล้้ว
เหตุุการณ์์นี้้ท� ำให้้ผมเชื่อ� สนิิทใจเลยว่า่ ครููมีผี ลกับั เด็ก็ ผมเปลี่่�ยนเพราะผมมีีวิิธีี
มองเด็ก็ ที่่�เปลี่่�ยนไป แต่ว่ ัันนั้้�นเราก็็ต่่อสู้�้ พอสมควร คะแนน ONET ไม่ส่ ููง ถููกด่า่ ทำงาน
หนักั มากแต่ไ่ ม่่ได้ร้ ับั การสนัับสนุุน active learning ไม่่ได้เ้ ห็น็ ผลเร็ว็ แต่่มาวันั นี้้ก� ็เ็ ห็น็
ผลลัพั ธ์์ที่่�มีีคุณุ ค่่ามากจากการที่่เ� ราเปลี่่ย� นจาก Passive เป็็น Active แล้้วทำให้เ้ ขามีตี ััว
ตน
ถ้้าผู้�้บริิหารเข้้าใจ เห็็นความสำคัญั ของการเปลี่่ย� นโครงสร้า้ ง จากการทำเพื่่อ� ผล
งาน เป็็นการออกแบบการเรียี นรู้ใ้� ห้เ้ กิิดผลกับั ผู้เ�้ รีียนจริิง ๆ ชวนครููทำ แบ่ง่ ปันั ไอเดีีย
กัันได้้ ให้ค้ รููทำงานแล้้วรู้�้ สึึกมีีความสุขุ เดี๋�ยวจะได้้เอง แต่่ต้อ้ งใช้้เวลา
ข้อ้ สังั เกต
• Active Learning ทำให้้เกิิดการเรียี นรู้�้ที่�นำไปใช้ไ้ ด้ใ้ นชีีวิิตจริิง บููรณาการทุกุ วิิชาไว้้

ด้ว้ ยกันั ไม่แ่ ยกเป็็นส่่วน ๆ เป็น็ พื้น�้ ฐานของฐานสมรรถนะ
• ไม่่จำเป็น็ ว่่าต้้องเป็็น Active Learning 100 เปอร์์เซ็น็ ต์ ์ ขึ้้น� กัับบริิบทด้้วย ทั้้�ง

วััตถุุประสงค์์การเรีียนรู้้� เนื้้�อหา ชั้้�นเรีียน และไม่่จำเป็็นว่่าการพาไปสััมผััส
ประสบการณ์์จริิงนอกพื้�น้ ที่่จ� ะเกิิดการเรีียนรู้้ม� ากกว่า่ อยู่�ในห้อ้ งเรีียน จะต้้องมองที่่�
เนื้อ้� หาและผลลัพั ธ์ท์ ี่่ต� ้อ้ งการให้้เกิิดกับั ผู้้เ� รียี นแล้้วมาออกแบบกระบวนการเรีียนรู้�้
• วิิธีีการประเมิินผลต้้องมุ่�งไปที่่�กระบวนการเรีียนรู้�้และการเปลี่่�ยนแปลงในตััวผู้้�เรีียน
แทนการประเมิินเชิิงเนื้�อ้ หาที่่ต� ายตัวั
• เมื่�อต้อ้ งปรับั การเรียี นการสอนมาเป็็น Active Learning ครููต้้องเปิดิ ใจ เรีียนรู้้�
ตลอดเวลา ใจเย็็นและเอาใจใส่ก่ ับั กระบวนการเรียี นรู้้ข� องนักั เรีียนมากกว่า่ ผลลััพธ์์
• เมื่อ� ครููเห็็นคุณุ ค่า่ ในตััวนัักเรียี น เปิดิ พื้�้นที่่� มอบโอกาสให้้ จะทำให้้เขารู้้�สึึกมีีตัวั ตน
และดึึงศัักยภาพของตััวเองออกมาได้้ในแบบที่่�ครููก็ค็ าดไม่ถ่ ึึง

131

ข้้อมููลเพิ่่ม� เติมิ

Facebook โรงเรีียนวัดั สุวุ รรณคีีรีีวงก์์
Facebook Live: Online PLC Coaching เรื่อ� งเล่่าจากครููต้น้ แบบ
การจััดการเรีียนรู้้�ชุุมชน “เมืืองป่า่ ตอง” เสมือื นห้้องเรีียนฐานอาชีีพ

ขอบคุณุ ข้้อมููลจาก: ผอ. สุุรวุุฒิิ เอี่ย� วสกุลุ ผู้อ้� ำนวยการโรงเรีียนวััดสุุวรรณคีรี ีีวงก์์

132

เรื่่อ� งเล่า่ จากภาคีีเครืือข่า่ ย

เรื่่อ� งเล่่าการดำำ�เนินิ งานของแหล่ง่ เรีียนรู้้�
เพื่่อ� สนัับสนุนุ การเรีียนรู้้�ที่ม�่ ีีความหมาย

ให้้กัับนักั เรีียน ครูู และโรงเรีียน

133

1
ชวนเด็ก็ มองออกไปรอบตัวั
สัมั ผัสั โลกจริงิ ที่ใ�่ กล้้ตัวั กว่า่ ที่เ่� คยเป็น็

134

องค์์การสวนสัตั ว์์ของเราให้้ความรู้�้เกี่�ยวกัับธรรมชาติิศึึกษา สััตว์์ป่่า การอนุรุ ัักษ์์
ใช้ก้ ระบวนการ Active Learning อยู่�ในตััว ให้้ผู้เ�้ รีียนได้้เอาตััวเองเข้้าไปสััมผััส ไปเรีียน
รู้�้ จริิง ๆ ผ่า่ นประสบการณ์จ์ ริิง ในสถานที่่�จริิง
สวนสััตว์ไ์ ม่ใ่ ช่โ่ รงเรีียน สิ่ง� ที่�เ่ ราทำคืือเชื้อ� ชวนให้เ้ ด็็กมองออกไปรอบตััว แล้ว้ เชื่อ� มโยง
กัับชีวี ิติ เขาให้ไ้ ด้้
เราดำเนิินการโครงการรัักษ์พ์ งไพร จัดั ค่่ายรัักษ์พ์ งไพร เจตนารมณ์์ของค่่ายคืือ
ต้อ้ งทำให้เ้ ด็็กไม่่เบื่่อ� ไม่เ่ ครีียด ไม่เ่ หมืือนอยู่�ในโรงเรียี น ให้้ได้เ้ ข้า้ ไปในป่่าจริิง ไปสััมผัสั
ธรรมชาติิจริิง ๆ เราจะฉายภาพเล็็ก ๆ ที่่�เกิิดจากตััวเราแล้ว้ ก่่อผลกระทบกับั โลกให้เ้ ขา
เห็็นระหว่่างเดิินป่า่ เป็น็ กิิจกรรมที่่เ� รานำหลักั สููตรในญี่่�ปุ่�น อเมริิกา มาปรัับให้้เข้้ากับั
บริิบทของไทย
อีีกตัวั อย่่างคืือวิิชาโลกใบเล็็ก อยู่�ภายใต้้โครงการรัักษ์์พงไพรเช่่นกันั ชวนให้้
เด็ก็ ๆ มองออกไปรอบโรงเรียี น รอบบ้้าน ค้้นหาสิ่�่งมีชี ีวี ิิตใกล้้ตัวั เช่น่ มด แมลง กบ งูู
ฯลฯ บันั ทึึกว่่าเจออะไรบ้า้ ง ตรงไหน เมื่่อ� ไหร่่ สััตว์น์ ั้้น� มีีพิิษมั้�ย ฯลฯ แล้้วตอนท้า้ ยของ
การเรีียนเราก็จ็ ะเอามาเชื่อ� มโยงระหว่่างสิ่ง�่ มีีชีีวิิตกับั สิ่�ง่ มีีชีวี ิิต สิ่่�งมีชี ีีวิิตกับั ระบบนิิเวศน์์
และเชื่อ� มโยงอีีกหลาย ๆ เรื่อ� งซึ่ง�่ ล้ว้ นเกี่�ยวข้้องกับั ชีีวิิตของเรา
นอกจากนี้้�ด้ว้ ยความเชี่ย� วชาญด้า้ นสััตว์ป์ ่า่ และการอนุุรัักษ์์ เมื่่�อไปร่่วมกัับภาคีี
เครืือข่่าย เราก็็มีีส่ว่ นในการเติิมเต็็มความรู้้�ตรงนี้้� เช่่น ไปร่่วมค่า่ ยเขีียนโปรแกรม ซึ่ง�่ ดูู
ไม่เ่ กี่ย� วข้อ้ งกับั สััตว์เ์ ลย แต่เ่ มื่่�อเด็ก็ ๆ เขีียนโปรแกรมเล่่าเรื่อ� งขยะ แล้้วถึงึ ทางตััน บอก
ได้้แค่ว่ ่่าขยะมีีพิิษต่อ่ สิ่่�งแวดล้้อม แต่่ขยายความต่่อไม่่ได้้ เราเห็น็ ช่่องโหว่น่ ี้้ � ก็ไ็ ปหยิิบ
ขยะประเภทลิิเทียี มไอออน เช่น่ แบตมืือถืือ มาเล่า่ ต่อ่

135

ลิิเทีียมเป็น็ ธาตุสุ ำคััญที่่�เอามาทำแบตมืือถืือ มาจากประเทศคองโก ซึ่่�งเป็น็ บ้า้ น
ของกอริิลล่่าภููเขา การที่่เ� ราเปลี่่�ยนมืือถืือ เปลี่่ย� นอุปุ กรณ์อ์ ิิเล็ก็ ทรอนิิกส์บ์ ่อ่ ย ๆ เท่่ากับั
เราส่่งเสริิมให้้ทำลายบ้้านของกอริิลล่่าภููเขาที่่�เป็็นเพื่่�อนร่่วมโลกของเรา แม้้ว่่าการ
สููญพันั ธุ์�ของกอริิลล่า่ ภููเขาไม่่ได้้มีผี ลกับั คนไทยหรืือชาวโลกโดยตรง แต่จ่ ริิง ๆ แล้้วสิ่ง�่ มีี
ชีวี ิิตบนโลกเกิิดมาเพื่่�อทำหน้้าที่่บ� างอย่า่ ง เพียี งแต่เ่ ราไม่่รู้�้ ว่า่ กอริิลล่่าภููเขามีบี ทบาท
อะไร ดัังนั้้�นนัักวิิทยาศาสตร์์จึงึ ให้ค้ วามสำคััญกับั กอริิลล่า่ ภููเขาหรืือสิ่่�งมีีชีวี ิิตที่่�มีสี ถานะ
ใกล้ส้ ููญพันั ธุ์�
นี่่�คืือความรู้�้ มุมุ มองของนักั อนุุรักั ษ์อ์ ย่่างเราที่่�เข้า้ ไปช่ว่ ยเสริิม ช่ว่ ยเติิมเต็็มแล้ว้
ทำให้โ้ ปรแกรมที่่�เด็็ก ๆ เขีียนมีคี วามหมาย มีีเรื่�องราวยิ่�่งขึ้น�

จุุดสังั เกต
• ภาคีีเครืือข่า่ ยด้้านแหล่ง่ เรียี นรู้�้ และกระบวนการเรียี นรู้�้ที่�ออกแบบมาอย่่างดีี ช่่วย

ให้้นัักเรียี นได้้สัมั ผััสประสบการณ์์จริิง สนุุก รู้้�สึึกเชื่อ� มโยงกับั ชีวี ิิต
• ความรู้้�เฉพาะทางที่่�แต่่ละภาคีีเครืือข่่ายมีีสามารถช่่วยเสริิมให้้การเรีียนรู้้�มีีความ

หมายยิ่ง�่ ขึ้น� ได้้อย่่างคาดไม่่ถึึง

136

ข้้อมููลเพิ่่ม� เติิม

http://www.zoothailand.org/
เว็็บไซต์์องค์์การสวนสััตว์์แห่่งประเทศไทย มีีข่่าวสาร
กิิจกรรม และช่่องทางติิดต่่อ ขององค์์การสวนสััตว์์ส่่วนกลาง
และสวนสััตว์์ในสัังกััดอีีก 6 แห่่งทั่่�วประเทศ มีีองค์์ความรู้้�
ออนไลน์์ เช่่น สื่่�อเรีียนรู้้�ออนไลน์์เรื่�องอาณาจัักรสััตว์์โลก
วิิวัฒั นาการสัตั ว์เ์ ลี้�ยงลููกด้้วยนม รวมถึึงงานวิิจััย และ E-book
ขององค์์การสวนสััตว์์ และยัังมีีสารานุุกรมสััตว์์และพืืชให้้ได้้
เข้้าไปเรีียนรู้้� ทั้้�งภาพของสััตว์์-พืืชชนิิดนั้้�น ๆ ลัักษณะทั่่�วไป
แหล่่งที่่พ� บ การใช้ป้ ระโยชน์์ สำหรับั สััตว์์ยังั บอกด้้วยว่า่ สามารถ
ไปชมที่่ส� วนสััตว์์ในสัังกัดั แห่ง่ ใดได้้บ้้าง
137

http://www.rakpongprai.org/
เว็็บไซต์์ค่่ายเยาวชนรัักษ์์พงไพร ที่่�รวมข้้อมููลเกี่�ยวกัับ
โครงการ หลัักสููตร ข่า่ วสาร ศููนย์ก์ ารเรียี นรู้้�ที่ร� ่่วมโครงการทั่่�ว
ประเทศไทย เครืือข่่ายเยาวชนในโครงการ เกร็็ดความรู้�้ ฯลฯ

ขอบคุณุ ข้้อมููลจาก: คุณุ อานุุภาพ แย้ม้ ดี ี หัวั หน้า้ ศููนย์ก์ ารเรียี นรู้�้ ตลอดชีีวิิต สถาบัันจััดการสวน
สััตว์์ องค์ก์ ารสวนสััตว์แ์ ห่ง่ ประเทศไทยในพระบรมราชููปถััมภ์์ 

138

2
ประเมินิ พัฒั นาอยู่่�ตลอด
เพื่่�อให้้ครููนำ�ำ ไปใช้้ได้้ง่า่ ยที่ส�่ ุุด

139

งานสิ่่�งแวดล้้อมศึกึ ษา ของกรมส่ง่ เสริิมคุณุ ภาพสิ่ง�่ แวดล้อ้ มดำเนิินการร่ว่ มกัับ
โรงเรียี นในรููปแบบสมััครใจ มีี 3 โครงการหลััก คืือ

1) ECO school ทำกับั โรงเรียี นทั้้�งระบบ (whole school)
2) มหิิงสาสายสืืบ เน้้นทำงานกัับครูู ชวนครููที่่�สนใจมาทำร่่วมกััน ตั้้�งแต่่ระดัับ
ปฐมวััยถึึงมััธยมศึึกษาตอนปลาย
3) พััฒนาสื่�อด้้านสิ่่�งแวดล้้อมศึึกษา เน้้นสื่�อสำหรัับครููเป็็นหลััก ที่่�ส่่งเสริิม
กระบวนการเรีียนรู้้ด� ้้านสิ่่ง� แวดล้อ้ มศึกึ ษา ให้้ครููเอาไปใช้้สอนใช้้จัดั การเรีียนรู้�้
ECO school มีีการดำเนิินการอย่่างไรบ้้าง ?
เป้้าหมายสููงสุุดของ Eco school คืือ พัฒั นาเด็็กให้้เป็น็ พลเมืืองเพื่่�อสิ่่ง� แวดล้อ้ ม
ดำเนิินการมา 10 ปีแี ล้้วกับั โรงเรียี นที่่ส� นใจ โดยปีนี ี้้� (พ.ศ. 2564) ปรัับรููปแบบเป็น็ 3
ระดัับ คืือ ระดับั ต้้น ระดัับกลาง ระดับั สููง เมื่่อ� โรงเรียี นสนใจ มาสมััครกับั เราที่่�เว็บ็ ไซต์์
จะเริ่ม�่ ที่่ร� ะดัับต้น้ เราจะแจกคู่�มือให้ไ้ ปดำเนิินการได้้เอง คู่่�มืือประกอบด้ว้ ยภารกิิจ 4
ด้้าน คืือ การบริิหารจัดั การ การจัดั กระบวนการเรียี นรู้�้ การจัดั การสิ่่�งแวดล้อ้ มใน
โรงเรียี น และการสร้า้ งเครืือข่า่ ยการทำงานด้า้ นสิ่�ง่ แวดล้อ้ มศึึกษา
เมื่่�อดำเนิินการในระดัับต้้นแล้้ว ต่่อมาระดับั กลางเราจะเข้้าไปจัดั อบรมให้ค้ รููที่่�
สนใจ โดยต้้องมีีครููอย่า่ งน้้อยโรงเรียี นละ 3 ท่า่ น ได้แ้ ก่่ ผู้�้ ช่ว่ ยผู้�อ้ ำนวยการฝ่า่ ยวิิชาการ
และครููที่่�รัับผิิดชอบอีกี 2 ท่่าน เน้้นการจัดั การเรีียนรู้�แ้ บบ Problem-Based Learning
และ Community-Based Learning ออกแบบโดย รศ.ประสาน ตัังสิิกบุุตร ใช้้
กระบวนการเรีียนรู้�แ้ บบบัันได 7 ขั้้�น (ดููเพิ่่�มเติิมใน QR code ท้้ายบท: คู่่�มืือกระบวนการ
สิ่�่งแวดล้้อมศึึกษา 7 ขั้้�นตอน)
Eco school เน้้นภารกิิจการจััดการเรีียนรู้�้เป็็นหลักั เพราะก่อ่ นหน้้านี้้เ� ราผลักั
ดัันทั้้�ง 4 ภารกิิจไปพร้้อมกันั แต่่ไม่่สำเร็็จเท่า่ ที่่ค� วร เมื่�อประเมิินแล้ว้ จึึงปรับั มาเน้น้ ด้้าน
การจััดกระบวนการเรียี นรู้้ซ� ึ่ง่� เกี่�ยวข้อ้ งกัับตััวครููและเด็็กโดยตรง

140

มหิิงสาสายสืืบ ต่่างจาก ECO school อย่่างไรบ้า้ ง ?
โครงการมหิิงสาสายสืืบจะคล่อ่ งตััวกว่า่ เพราะแค่ค่ รููคนเดียี วก็็มาร่่วมกัับเราได้้
เน้้นให้้ครููจััดกระบวนการเรียี นรู้้�ผ่่าน 4 ขั้้�นตอนความท้า้ ทย คืือ ค้้นหา สำรวจ อนุุรัักษ์์
แบ่ง่ ปันั
ค้น้ หา ไปดููว่่ามีีพื้�้นที่่�ธรรมชาติิไหนที่่�เขาสนใจ
สำรวจ ว่่าในพื้�น้ ที่่พ� บสิ่�่งมีชี ีวี ิิตอะไรบ้้าง เกี่ย� วข้้องสััมพันั ธ์์กัันอย่่างไร พื้น้� ที่่�มีี
ประโยชน์์อย่า่ งไร มีคี ุุณค่่าอย่า่ งไร
แล้ว้ ลงไปอนุรุ ัักษ์ ์ ท้า้ ยสุุดเอามาแบ่่งปันั กับั เพื่่�อนๆ และครูู
โครงการสื่�อสิ่�งแวดล้้อมศึึกษา เชื่่�อมกัับ ECO school และ มหิิงสาสายสืืบด้ว้ ยไหม?
ใช่่ครับั การจัดั กระบวนการเรียี นรู้�ด้ ้า้ นสิ่�่งแวดล้อ้ มศึกึ ษาจะได้ผ้ ลดีีกว่า่ เมื่อ� มีสีื่อ�
ประกอบให้้เห็น็ ภาพ สมัยั ก่่อนสื่อ� สิ่�ง่ แวดล้้อมบ้า้ นเราน้้อยมาก ช่ว่ งแรกเรานำสื่อ� ต่่าง
ประเทศมาแปล ซึ่ง�่ ยังั เป็็นบริิบทของต่า่ งประเทศ ต่อ่ มาเมื่อ� ใช้ส้ื่อ� เหล่่านี้้ก� ัับครููมากขึ้น�
ครููมีีประสบการณ์์มากขึ้น� ก็ช็ วนครููมาช่่วยพััฒนาสื่�อเองด้ว้ ย ต่่อมาโซเชียี ลมีีเดียี หลาก
หลายขึ้�น เสิิร์์ชหาได้้ง่า่ ยขึ้�น ก็ใ็ ช้้ข้อ้ มููลหลากหลายมาพัฒั นาสื่�อ
สื่�อที่่�พัฒั นาจะนำมาใช้้กัับ ECO school และมหิิงสาสายสืืบเป็น็ หลััก และมีสีื่�อ
สิ่�่งแวดล้อ้ มอื่�นที่่�เราทำขึ้�นตามสถานการณ์ ์ ตามความต้อ้ งการใช้้งาน เช่น่ Climate
Change ก็็เชิิญครููเครืือข่่ายที่่�สอนเรื่�องการเปลี่่ย� นแปลงสภาพอากาศ มาร่่วมกันั ทำ
คู่�มือให้้ครููหยิิบไปใช้้ได้้ง่า่ ย อีีกสื่�อคืือ (H)Zero Waste ก็็ชวนครููที่่ส� อนเรื่�องขยะ เอา
กิิจกรรมที่่�เคยทำมาร่่วมกันั จัดั เวิิร์์คชอป จนได้เ้ ป็น็ รููปเล่่มใน 1 สััปดาห์์
สื่อ� และคู่�มือครููของเราส่่วนใหญ่เ่ ราจะเชื่อ� มโยงให้้เห็็นว่า่ นำไปสอดแทรกใน 8
กลุ่�มสาระอย่า่ งไรบ้า้ ง ตอบโจทย์ต์ ััวชี้�วััดไหน ให้้ครููเห็็นแล้ว้ รู้เ้� ลยว่า่ จะหยิิบกิิจกรรม
ไหนไปใช้ไ้ ด้บ้ ้้าง เกี่ย� วข้้องกับั กลุ่�มสาระของเขาอย่า่ งไร

141

มีีหลักั ในการทำงานกัับครูู กับั โรงเรีียนอย่่างไร ?
ผมจะเน้น้ 2 อย่า่ ง คืือ พฤติิกรรมการเรีียนรู้้� กัับ กระบวนการสิ่ง่� แวดล้้อมศึึกษา
ซึ่่ง� สิ่ง�่ แวดล้อ้ มศึกึ ษาเป็น็ Active Learning อยู่�แล้ว้ ต้อ้ งใช้้สหวิิชาการ ต้้องใช้้
กระบวนการเรียี นรู้�้ที่ห� ลากหลาย เน้น้ ผู้เ้� รีียนเป็น็ สำคััญ เมื่�อเราไปจัดั อบรมให้ค้ รูู เรา
ต้้องเน้้นพฤติิกรรมการเรีียนรู้้�ของเด็็กด้ว้ ย ซึ่ง�่ เด็ก็ ประถมกับั เด็็กมััธยมก็แ็ ตกต่่างกััน
เราเป็็นหน่่วยงานนอก ทำตามความสนใจของโรงเรียี น เมื่อ� โรงเรีียนสนใจ เรา
ให้้อย่่างเดียี วเลย ไม่ข่ ออะไรจากโรงเรีียน เริ่�ม่ ตั้ง� แต่่อบรมให้้ ติิดตาม แนะนำ ให้้สื่อ� ให้้
คู่�มือ ปััญหาหลัักคืืออบรมแล้ว้ กลับั ไปทำจริิงไม่ไ่ ด้้ การนิิเทศติิดตามจึึงเป็็นสิ่ง่� สำคัญั
เราไปตามดููว่่าครููทำแล้้วมีีปััญหาอะไร จากการสังั เกต ส่ว่ นใหญ่ค่ รููติิดในวิิธีคี ิิด วิิธีีสอน
แบบเดิิม ๆ จะบอกเด็ก็ ชี้้�เด็ก็ ตามกรอบคิิด ตามความรู้ข้� องครูู แต่่เมื่่�อปรัับมาใช้้ Prob-
lem-Based Learning ต้้องให้เ้ ด็ก็ เรียี นรู้�้ จากสิ่ง�่ ที่่เ� ขาสนใจ ดัังนั้้น� บางคำถามครููรู้้�อยู่�
แล้ว้ แหละ แต่่ครููต้อ้ งแกล้ง้ โง่บ่ ้้าง ให้้เด็ก็ ได้ไ้ ปหาความรู้�ด้ ้ว้ ยตัวั ของเขาเอง ครููมีีทำ
หน้้าที่่ห� ลัักคืือกระตุ้�นให้้เขาอยากเรียี นรู้�้
แต่่เราไม่่สามารถไปนิิเทศติิดตามได้ท้ ั่่ว� ถึงึ ทำให้ต้ ้้องย้้อนกลัับมาดููกระบวนการ
อบรมของเรา ทำอย่่างไรให้้การอบรมมีปี ระสิิทธิิภาพมากขึ้น� ให้ท้ ำจริิงได้้โดยไม่่ต้้องพึ่่�ง
การนิิเทศติิดตาม เรามีีการประเมิิน พััฒนางานอยู่่�ตลอดอย่า่ งนี้้� สิ่่ง� ที่่เ� ราทำร่ว่ มกับั
โรงเรียี นต้อ้ งเกิิดประโยชน์์ต่อ่ เด็็กจริิง ต้อ้ งทำให้ค้ รููนำไปใช้้ได้้ เราต้้องเข้า้ ไปช่ว่ ยเสริิม
ครูู ไม่่ใช่ไ่ ปเพิ่ม่� ภาระให้ค้ รููแบก

142

ข้้อสัังเกต
สำหรับั คุุณครูู / โรงเรีียน
• สามารถนำสื่อ� คู่่�มืือ และกิิจกรรมการเรียี นรู้�้ จากโครงการสิ่�่งแวดล้อ้ มศึึกษาไปใช้้ใน

ห้้องเรีียนให้ส้ อดคล้อ้ งกับั วัตั ถุุประสงค์์การเรีียนรู้้� ตัวั ชี้ว� ััด และกลุ่�มสาระได้้
• สามารถสมััครเข้า้ ร่ว่ มโครงการเพื่่�อพััฒนานัักเรียี นให้เ้ ป็็นพลเมืืองเพื่่�อสิ่�่ง
• แวดล้อ้ ม และยังั ได้้วิิธีกี ารจััดการเรีียนรู้แ�้ บบ Problem-Based Learning และ

Community-Based Learning
• การปรับั มาสอนแบบ Active Learning จำเป็็นต้้องให้เ้ ด็ก็ ได้้เรีียนรู้�้ในสิ่�ง่ ที่่�เขาสนใจ

บทบาทหลัักของครููปรับั จากผู้้�ถ่า่ ยทอดความรู้้เ� ป็็นผู้ก�้ ระตุ้�นให้เ้ ด็็กอยากเรีียนรู้�้
สำหรัับภาคีีเครือื ข่่าย
• สิ่่ง� สำคัญั ในการทำงานร่่วมกับั โรงเรีียน คืือ ต้อ้ งเกิิดประโยชน์์ต่่อเด็ก็ จริิง และต้้อง

ทำให้ค้ รููนำไปใช้้ได้ง้ ่่าย เราต้อ้ งเข้้าไปช่่วยเสริิมครูู ไม่่ใช่ไ่ ปเพิ่่�มภาระให้้ครููแบก โดย
ทำให้้หยิิบใช้ง้ ่่ายและสอดคล้้องกับั หลัักสููตรหลััก

143

ข้้อมููลเพิ่่�มเติิม

https://eservice.deqp.go.th/
เว็็บไซต์์ระบบสื่�อสิ่่�งแวดล้้อม ของกรมส่่งเสริิมคุุณภาพสิ่�่ง
แวดล้อ้ ม มีสีื่�อหลากหลายชนิิด ทั้้ง� สื่�อสิ่่ง� พิิมพ์์ วารสาร รายงานวิิจััย
และสื่อ� มััลติิมีเี ดียี
(ณ เดืือนธันั วาคม 2564 มีสีื่อ� สิ่�่งพิิมพ์์ 533 ชิ้้น� วารสาร 254 ชิ้้�น
รายงานวิิจััย 83 ชิ้้�น และ มัลั ติิมีเี ดียี 813 ชิ้้�น)
144

https://ecoschool.deqp.go.th/index.php
เว็็ปไซต์โ์ ครงการ ECO school
โครงการส่่งเสริิมกระบวนการสิ่�ง่ แวดล้อ้ มศึกึ ษาในโรงเรียี น
แหล่่งรวมสื่�อโครงการ ECO school
คู่�มือกระบวนการสิ่ง่� แวดล้้อมศึกึ ษา 7 ขั้้�นตอน

145

โครงการมหิิงสาสายสืืบ ท้้าทาย
ความสามารถของเยาวชนในการสำรวจ ดููแล
และรัักษาพื้้�นที่่�ธรรมชาติิและสิ่�่งแวดล้้อม
เว็บ็ ไซต์์ facebook ในท้อ้ งถิ่่น� ของตน

ขอบคุุณข้้อมููลจาก: คุณุ อลงกต ศรีวี ิิจิิตรกมล ผู้อ�้ ำนวยการกลุ่�มสิ่่ง� แวดล้อ้ มศึกึ ษา กองส่่งเสริิม
และเผยแพร่่ กรมส่ง่ เสริิมคุุณภาพสิ่่�งแวดล้้อม (ตำแหน่่ง ณ วันั สัมั ภาษณ์)์

146

3
คิดิ ออกแบบอย่่างดีี
จนง่า่ ย ใช้้ได้้ทันั ทีี ไม่เ่ ป็็นภาระ

147

สถาบันั อุทุ ยานการเรีียนรู้� หรืือที่่เ� รารู้�จักั กันั ในชื่่อ� TK park ทำอะไรร่่วมกับั เครือื
ข่่ายบ้า้ ง ?
เรามีพี ื้้�นที่่ใ� ห้้บริิการที่่� Central World ชั้้น� 8 และทำกิิจกรรมในพื้น�้ ที่่ใ� ห้้เป็็นต้้น
แบบกิิจกรรมเพื่่�อส่ง่ ต่่อไปยัังแหล่่งเรียี นรู้�้เครืือข่า่ ย ปััจจุบุ ันั มีีเครืือข่่ายระดัับจังั หวัดั อยู่�
29 แห่่ง ใน 22 จัังหวัดั (ข้้อมููล ณ เดืือนธัันวาคม 2564) และยัังมีีเครืือข่่ายแหล่ง่ เรีียน
รู้้�ในรููปแบบต่่าง ๆ อาทิิ ห้้องสมุดุ มีชี ีีวิิตในโรงเรียี น ห้้องสมุุดชุมุ ชน Mini TK ศููนย์เ์ รีียน
รู้ร้� ะดัับตำบล ซึ่ง่� เครืือข่า่ ยมีีการดำเนิินงานเป็น็ อิิสระจาก สอร. คืือ แต่ล่ ะแห่่งบริิหาร
จััดการและได้ร้ ับั งบประมาณสนัับสนุุนจากหน่ว่ ยงานต้้นสังั กััด ส่ว่ น สอร. โดยฝ่่าย
พััฒนาเครืือข่่ายช่่วยส่ง่ เสริิม มีีการจัดั ประชุมุ และพััฒนาศัักยภาพบุุคลากรให้ก้ ับั แหล่่ง
เรีียนรู้เ้� ครืือข่า่ ย สอร. เป็น็ ประจำทุกุ ปีี เพื่่อ� ทำความเข้้าใจในนโยบาย วางแผนงานร่ว่ ม
กันั ในระดับั ผู้้�บริิหาร และแลกเปลี่่ย� นเรียี นรู้้�ประสบการณ์์ในการดำเนิินงาน ระหว่่าง
เจ้า้ หน้้าที่่�ของแหล่ง่ เรียี นรู้เ�้ ครืือข่่าย รวมถึงึ การสนัับสนุนุ ต่า่ ง ๆ อาทิิ การอบรม การจััด
กิิจกรรมหรืือการทำโครงการร่ว่ มกันั
ในปีี 2564 เป็็นปีที ี่่ม� ีีสถานการณ์โ์ ควิิด ทำให้้ต้้องปรับั แผนงานการจัดั ประชุุม
และพัฒั นาศักั ยภาพบุคุ ลากรให้้กับั แหล่ง่ เรีียนรู้�้เครืือข่า่ ย จากเดิิมจะจัดั งานที่่�กรุงุ เทพฯ
ปรัับเป็็นการจัดั งานออนไลน์์ รวมถึึงโครงการบ่่มเพาะเยาวชน TK แจ้ง้ เกิิด ซึ่�่งในปีี
2564 ได้้จัดั กิิจกรรม TK Dream Makers ร่่วมกัับแหล่ง่ เรียี นรู้้�เครืือข่า่ ย 5 แห่ง่ ได้้แก่่
อุทุ ยานการเรียี นรู้�้แม่่ฮ่่องสอน อุุทยานการเรียี นรู้้�ศรีสี ะเกษ อุุทยานการเรียี นรู้้�ยะลา
อุทุ ยานการเรีียนรู้น�้ ราธิิวาสและอุุทยานการเรีียนรู้�้ ปัตั ตานีี รับั สมััครโค้้ชและเยาวชนมา
ร่ว่ มสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงในสัังคมผ่่านประเด็็นต่า่ ง ๆ อาทิิ ช่อ่ งว่า่ งระหว่่างวัยั ความ
หลากหลายทางเพศ ความบกพร่่องทางร่่างกาย ความแตกต่า่ งทางชาติิพันั ธุ์� โดยใช้้
กระบวนการคิิดเชิิงออกแบบ (Design Thinking) ผ่่านช่อ่ งทางการเรีียนรู้้�ทั้ง� ในพื้�น้ ที่่�
จริิงและเรีียนรู้้�ด้ว้ ยตนเองผ่า่ น Online Learning Platform

148

นอกจากนี้้ � สอร. ยังั ได้จ้ ััดทำชุุดกิิจกรรมต้้นแบบ ให้้แหล่่งเรียี นรู้�้และหน่ว่ ยงาน
ต่า่ ง ๆ สามารถนำไปใช้ไ้ ด้้ ซึ่่ง� มีีให้บ้ ริิการทั้้ง� ในรููปแบบออฟไลน์์ อาทิิ ชุุดนิิทรรศการ
เพื่่อ� การเรีียนรู้�้ในรููปแบบโรลอัพั และออนไลน์์โดยสามารถดาวน์โ์ หลดได้จ้ ากเว็็บไซต์์
www.tkpark.or.th รวมถึงึ การให้้คำแนะนำปรึกึ ษาด้า้ นการจัดั กิิจกรรม
มีีเครือื ข่่ายรููปแบบอื่น� ๆ อีีกมั้้ย� ?
เครืือข่า่ ย 29 แห่่ง ใน 22 จัังหวัดั ที่่เ� ล่า่ ไป เป็น็ เครืือข่่ายแหล่่งเรีียนรู้�้ที่ม� ีขี ้อ้
ตกลงความร่่วมมืือ MOU ในการพััฒนาแหล่่งเรียี นรู้�้ ร่่วมกันั นอกจากนี้้ย� ัังมีกี ารดำเนิิน
งานอีกี รููปแบบหนึ่่ง� คืือพาร์ท์ เนอร์์ที่่ท� ำงานร่ว่ มกับั สอร. โดยมีภี ารกิิจในการส่ง่ เสริิม
การเรีียนรู้้เ� หมืือนกััน เช่่น ในช่ว่ งโควิิดที่่�ผ่่านมา สอร. ทำงานร่่วมกัับ FabLab Thai-
land ซึ่่�งมีกี ิิจกรรม STEAM การเรียี นรู้�้แบบบููรณาการ 5 สาขาวิิชา ได้แ้ ก่ ่ วิิทยาศาสตร์์
เทคโนโลยีี วิิศวกรรมศาสตร์ ์ ศิิลปศึกึ ษาและคณิิตศาสตร์์ และต้อ้ งการจะเผยแพร่่
กิิจกรรมนั้้�น สอร. จึึงได้ป้ ระสานความร่ว่ มมืือไปยัังเครืือข่่ายแหล่ง่ เรีียนรู้้� โดยหน่ว่ ยงาน
ไหนที่่ม� ีคี วามพร้้อมในการจัดั กิิจกรรม ก็ส็ ามารถแจ้้งความประสงค์์มายััง สอร. ในการ
ดำเนิินงานทุุกครั้้�งจะต้้องคำนึึงถึึงความเหมาะสมและไม่่เป็็นการเพิ่�่มภาระให้้กัับแหล่่ง
เรีียนรู้�้
ได้ร้ ่่วมมืือกับั โรงเรีียนโดยตรงบ้า้ งมั้้ย� ?
สอร. ได้จ้ ัดั กิิจกรรมในโรงเรียี น ตามนโยบายรัฐั บาล ในโครงการ ลดเวลาเรียี น
เพิ่ม่� เวลารู้้� แต่ด่ ้้วยข้อ้ จำกััดด้า้ นระยะเวลาและจำนวนเจ้้าหน้้าที่่� ทำให้้ไม่ส่ ามารถจัดั ได้้
หลายครั้้ง�
หรืือช่่วงที่่� TK Park เปิิดให้้บริิการก่่อนสถานการณ์์โควิิด โรงเรีียนที่่พ� านัักเรีียน
มาเยี่�ยมชม TK Park สามารถแจ้้งความประสงค์์เพื่่�อให้เ้ จ้้าหน้้าที่่จ� ัดั กิิจกรรมตามความ
ต้้องการได้้ เช่่น โรงเรียี นพาบรรณารัักษ์น์ ้อ้ ยของโรงเรีียนมา เราก็็พาดููห้้องสมุดุ และ
จัดั กิิจกรรมเพื่่�อให้้เด็็กๆ สามารถนำความรู้้�จากกิิจกรรมไปใช้้ได้้ หรืือถ้้าไม่ไ่ ด้ร้ ะบุุ

149

กิิจกรรม เราก็จ็ ะมีีชุุดกิิจกรรม เช่่น บอร์ด์ เกม กิิจกรรมภาษา บางครั้้ง� ก็เ็ ป็็นกิิจกรรมที่่�
เราจััดร่ว่ มกัับเครืือข่่าย เช่่น จัดั ฉายภาพยนตร์์แอนิิเมชันั
TK park มีีหลักั ในการส่่งเสริมิ การเรีียนรู้�ร่วมกับั โรงเรีียนอย่่างไร ?
TK Park เป็น็ แหล่่งเรียี นรู้น�้ อกห้้องเรีียน พ่อ่ แม่่และเด็ก็ จะมาตามความสนใจ
ของตนเอง เมื่่อ� เราจะเข้า้ ไปสนับั สนุุนการเรียี นรู้�ใ้ นระบบ ความท้า้ ทายคืือทำอย่า่ งไรให้้
ครููซึ่�่งมีีภาระงานเยอะมากอยู่�แล้้ว ทั้้�งงานสอนและงานอื่น� ๆ สามารถนำไปใช้้ได้้ เราจึึง
ต้้องทำให้ง้ ่่ายที่่�สุดุ คำว่า่ ง่่ายไม่ใ่ ช่เ่ นื้อ�้ หาง่่ายหรืือพื้�น้ ๆ แต่่หมายถึึงครููต้้องนำไปใช้้ได้้
สะดวกที่่ส� ุุด ดัังนั้้�นก่อ่ นที่่�จะใช้ง้ ่่ายต้อ้ งเกิิดจากการคิิดและออกแบบ
แนวทางที่่เ� ราทำงาน คืือต้้องลดภาระครููให้ม้ ากที่่ส� ุุด เช่น่ ก่่อนหน้า้ นี้้�เราจััด
กิิจกรรมการเรีียนรู้้�ผ่่านบอร์ด์ เกม พอมีโี ควิิดก็็ปรับั เป็็นโครงการประกวดและออกแบบ
บอร์ด์ เกม Print & Play ผ่่านทางออนไลน์์ ชวนน้้อง ๆ มาช่ว่ ยกันั คิิดบอร์ด์ เกมที่่เ� ล่่นได้้
ง่่ายๆ แค่่ปริ้้น� ท์์ออกมา ตัดั แล้ว้ เล่น่ ได้เ้ ลย ต่า่ งจากบอร์ด์ เกมตามท้อ้ งตลาดที่่�อาจจะมีี
ราคาสููง หาซื้อ�้ ยาก จากโครงการนี้้� น้อ้ ง ๆ เยาวชนระดับั ม.ปลาย - ป.ตรีี ได้้มาอบรม
จากวิิทยากรและพี่่เ� ลี้ย� งผ่า่ นทางออนไลน์์ แล้ว้ พััฒนาบอร์ด์ เกมแบบ Print & Play ออก
มา 9 เกม ที่่�สามารถปริ้้�นท์แ์ ล้้วเล่น่ ได้เ้ ลย และยังั สามารถส่ง่ ต่่อบอร์ด์ เกมนี้้ไ� ปยัังพื้น�้ ที่่�
ห่า่ งไกลได้ง้ ่า่ ย แค่่ดาวน์โ์ หลดแล้้วปริ้้�นท์์ ก็ส็ ร้้างการเรีียนรู้�้ได้้ทุกุ ที่่� ซึ่ง�่ เป็็นแนวทางที่่�
ทำให้้ง่า่ ย แล้ว้ นำไปใช้้ได้้ทัันทีี

150