นาวิกาธิปัตย์สาร เล่ม 101


ั
ื

ํ
ิ
ั

ั
ี

ถอเปนการลดสภาวะอนาธปไตยภายในอาณาจกรได ขณะเดยวกนกลบทาใหความเปน
ั
คริสตจักรท่เปนอันหน่งอันเดียวน้นเส่อมถอยลงไป ชวงเวลาน้เองเปนชวงเวลาทสานก
ี
ึ
ั
ื
ํ
ี
่
ี
อัสสมาจารยนําปรัชญาของอริสโตเติลมาใชอธิบายศาสนาคริสต เปนการนําศรัทธา
ิ
ี
่
ี

ื


ั
ึ
้
้
ั

ุ
ิ
กบเหตผลมาประสานเปนเน้อเดยวกัน และเปนชวงทเกดมหาวทยาลยขนเปนครงแรก
ั
เทววิทยาของเซนตโทมัส อไควนัส ภาพเขียนของจอตโต ดี บอนโดเน วรรณกรรม
ของดันเตและชอเซอร การสํารวจของมารโค โปโล และสถาปตยกรรมในโบสถแบบโกธิค
ี
เชน ท่เมืองชารตส ผลงานเหลาน้เปนความสําเร็จของอารยธรรมยุโรปสมัยกลาง
ี
ซึ่งนําไปสูยุคกลางชวงปลาย
ชวงปลายยุคกลางเปนชวงเวลาแหงความยากลําบาก เพราะเกิดทุพภิกขภัย
ึ
โรคระบาด และสงคราม ซ่งสงผลใหจํานวนประชากรยุโรปลดลงมหาศาล โรคระบาด
ึ
ท่เกิดข้นระหวางป ค.ศ.๑๓๔๗ - ๑๓๕๐ ท่เรียกวา “กาฬมรณะ (Black Death)”
ี
ี
คราชีวิตชาวยุโรปลงไปมากกวาหนึ่งในสาม นอกจากนั้น การกวาดลางพฤติกรรมนอกรีต
ึ
ู
ยังเกิดข้นคขนานไปกับความขัดแยงระหวางรัฐ เชน สงครามรอยประหวางอังกฤษ
ั
กับฝร่งเศส สงครามกลางเมือง เชน สงครามดอกกุหลาบระหวางราชวงศยอรกกับราชวงศ 
ึ
แลงแคสเตอรในอังกฤษ และการลุกข้นตอตานรัฐบาลของชาวนา เชน ในสมัยพระเจา
ิ
้
รชารดท่สองของอังกฤษ พฒนาการทางสงคมการเมองและทางเทคโนโลยีทงหมด
ั
ื
ี

ั
ั

ี
ในยุคกลางไดเปล่ยนแปลงสังคมยุโรปใหเปนรูปแบบใหมและเปนบทสรุปของยุโรป
ยุคกลางชวงปลายและจุดเริ่มตนของยุคฟนฟูศิลปวิทยาการและยุคใหมในเวลาตอมา
ที่มา : https://www.thegospelcoalition.org/blogs/kevin-deyoung/what-about-the-crusades/
ภาพกาฬมรณะ
ที่มา : https://www.nationalgeographic.com/history/magazine/2015/
10-11/fast-lethal-black-death-spread-mile-per-day/
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 49

๒. จุดเปลี่ยนเขาสูยุคใหม 

ี
ึ
ี
ระหวางป ค.ศ.๑๓๐๐ - ๑๕๐๐ มีปรากฏการณจํานวนหน่งท่ถือเปนจุดเปล่ยน
ู

ี
จากยุคกลางเขาสยุคฟนฟูศิลปวิทยาการ ปรากฏการณเหลาน้สงผลตอความคิดและ
ี
ิ
ี
พฤติกรรมของชาวยุโรป ความเปล่ยนแปลงเร่มจากสังคมฟวดัลท่เปล่ยนไปเพราะเกิด
ี
ี
ึ
สงครามระหวางอาณาจักรท่เกิดข้น และเกิดความรสึกรักชาติของประชาชนข้นตามมา
ู
ึ
ั
ี
เชน ในอังกฤษท่มีการสถาปนาระบบรัฐสภา สวนในสเปนและฝร่งเศสสามารถสรางระบอบ
สมบูรณาญาสิทธิราชย ศูนยกลางการคาในบริเวณทะเลเมดิเตอรเรเนียนลดความสําคัญลง
พวกออตโตมันเติรกสามารถยึดจักรวรรดิโรมันตะวันออกไดในป ค.ศ.๑๔๕๓ คริสโตเฟอร
โคลัมบัส เดินทางไปพบโลกใหมในอเมริกา และโยฮัน กูเตนเบิรก ประดิษฐแทนพิมพ 
ิ
ท่ผลิตหนังสือได สวนการเปล่ยนแปลงดานภูมิปญญาและปรัชญาเร่มตนดวยความเส่อม
ี
ี
ื
ของสํานักอัสสมาจารย ตามมาดวยการลดความสนใจในสถาปตยกรรมแบบโกธิคและ
ในทัศนะทางการเมืองแบบยุคกลางภายใตอิทธิพลของศาสนจักรเกือบทั้งหมด



























ภาพยุคแหงการสํารวจทางทะเล
ที่มา : https://standardsinpuzzles.com/products/age-of-discovery-jigsaw-puzzle
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
50
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

การท่โคลัมบัสคนพบโลกใหมน้น พิสูจนใหเห็นวาโลกไมไดแบน
ี
ั
ู
ี
ั
เหมือนกับท่ศาสนจักรสรางเร่องข้นมาปดก้นการแสวงหาความรใหมของมนุษย
ื
ึ
ี
การเดินเรือเปนหนทางในการสรางชีวิตใหมใหกับชาวยุโรปท่ตองการเสรีภาพ
ึ

ํ
ู
ิ

้

ํ
่

ิ
ี

กเตนเบรกสรางแทนพมพขนมาทาใหความรทอยูแคในตาราสามารถกระจายออกไป
ู

เชน การพิมพคัมภีรไบเบิล และยิ่งไดรับการแปลเปนภาษาทองถิ่นอยางที่ มารติน ลูเธอร
ื
ิ
แปลเปนภาษาเยอรมันแลวย่งทําใหเกิดแรงกระเพ่อมทางความคิดข้นในยุโรปขนานใหญ
ึ
ั
จนกระท่งชาวยุโรปลุกขึ้นมาเรียกรองเสรีภาพในการนับถือศาสนา และสุดทายการท ่ ี

กษตรยสามารถสถาปนาอํานาจในสเปนและฝร่งเศส และระบบรัฐสภาในอังกฤษ
ั
ิ
ั
ทําใหอานาจทางการเมืองถายโอนมาจากมือของศาสนจักรท่โรมในยุคกลาง มายัง
ี
ํ

ึ
ุ
่

ู

ั
ผปกครองรฐในยคใหม แนวคดเชนนเรยกวา “ฆราวาสนยม (Secularism)” ซงหมายถง ึ
ิ
ี

ี
ิ
้
ปรัชญาท่วาสถาบันการปกครองหรือสถาบันการเมืองหรือสถาบันในรูปอ่น ควรจะ
ื
ี
ื
ดําเนินการปกครองท่เปนอิสระจากอํานาจการควบคุมของสถาบันศาสนาหรือความเช่อ
ี

ั
ทางศาสนา ปรากฏการณท้งหมดนี้เอ้อใหแนวความคิดมนุษยนิยมกอตัวข้นในยุคฟนฟ ู
ึ
ื
ศิลปวิทยาการในเวลาตอมา
๓. ยุโรปยุคการฟนฟูศิลปวิทยาการและการปฏิรูปศาสนา
ี
การปฏิรูปสําคัญท่สุดหลังจากท่ยุโรปผานยุคกลางมาแลวคือการฟนฟ ู

ี
ศิลปวิทยาการและการปฏิรูปศาสนา เพราะผลของเหตุการณท้งสองน้คือการเปล่ยนแปลง
ี
ี
ั
ื
พ้นฐานทางเศรษฐกิจจากการเมืองการปกครองแบบทองถ่นกับเศรษฐกิจแบบไมหวัง
ิ
ี
ผลกําไรของสมัยกลางมาเปนเศรษฐกิจแบบสากล ท่เนนทุนและการคาขายในลักษณะ
ี
ี
การปฏิวัติทางการคาและสังคมเสรีแบบใหม ดวยเหตุน้ การเปล่ยนแปลงจากยุคกลาง
ี
ู
สยุคใหมท่ผานยุคฟนฟูศิลปวิทยาการ เปนการเปล่ยนแปลงในลักษณะท่เหตุการณ
ี

ี
ี
ื
ั
ิ
ท้งหลายพัฒนามาถึงจุดอ่มตัว แตทวาการเปล่ยนแปลงดังกลาวก็ไมราบร่นนักและ
กอใหเกิดวิกฤตการณในหลายประเทศ
ี
ี
ึ
พัฒนาการท่เกิดข้นในยุคน้แบงออกไดเปน พัฒนาการทางการเมือง
คือการเปล่ยนจากระบบฟวดัลมาเปนระบบการรวมตัวเปนรัฐชาติ พัฒนาการทางการคา
ี
คือการเกิดระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมใหมและการขยายอิทธิพลของยุโรปไปท่วโลก
ั
ิ

การฟนฟูศิลปวิทยาการ เปนการฟนฟูทางปญญาและศิลปะโดยเร่มในอิตาลีและจบท ี ่

ั
ั
การปฏิวัติฝร่งเศส การปฏิรูปศาสนาท้งฝายโปรเตสแตนทและคาทอลิก เปนขบวนการ
ที่ทําใหคริสตศาสนาในยุโรปตะวันตกเปลี่ยนรูปแบบใหมจากที่เคยเปนมาในยุคกลาง
ื
ี
พัฒนาการทางการเมืองเปนเร่องของการเกิดรัฐชาติ คริสตศตวรรษท่ ๑๕
เปนสมัยกําเนิดรัฐชาติภายใตระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชยใน ๔ ประเทศ ไดแก สเปน
ที่มา : https://standardsinpuzzles.com/products/age-of-discovery-jigsaw-puzzle โปรตเกส ฝรงเศส และองกฤษ เนองจากความเสอมของระบบฟวดลจากการเรมใช 
ื
ิ
่
่
่
ั
ั
่

ุ
ั
ื
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 51


ิ
ธนูและดนปน ทําใหบทบาทของนักรบบนหลังมาและอัศวินสวมเกราะลดลง นอกจากน ี ้
ิ
ั

การใชเงนตราแลกเปล่ยนและความร่ารวยของคนช้นกลาง ทําใหการคาแบบผูกขาด
ี
ํ
ู
ั
ู
ของลอรดลดนอยลงดวย เปนโอกาสของกษัตริยผรจักการรบแบบใหม ท้งยังไดรับ
เงินสนับสนุนจากพอคาเขาปราบปรามและยึดอํานาจจากลอรดและขุนนาง นอกจากน้ ี
ยังเกิดความสํานึกในความเปนชาติเมื่อมีการใชภาษาสเปน โปรตุเกส ฝรั่งเศส และอิตาลี
ู
กวีอยาง ดันเต และชอเซอร เปนนักเขียนผใชภาษาทองถ่นแทนการใชภาษาลาติน
ิ
ํ
ื
ิ
ิ
เหมอนเดม ทําใหสามารถอธิบายขนบธรรมเนียมและย้าความเปนชาติ เกดความภูมใจ
ิ
ในทองถิ่น ชื่นชมในภาษาและวัฒนธรรมของตน จนสรางความรูสึกจงรักภักดีตอทองถิ่น
มากกวาความเปนสากล หรือการที่จะตองยอมรับความเจริญของชนชาติอื่น
พัฒนาการทางการคา คือการเกิดระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมใหมและ
การขยายอิทธิพลยุโรปไปทั่วโลก เรียกวา “การปฏิวัติทางการคา” การปฏิวัติทางการคา
หมายถึง ความเจริญเติบโตของเศรษฐกิจยุโรปจากบริเวณทะเลเมดิเตอรเรเนียน
ไปสมหาสมุทรแอตแลนติกและโพนทะเล อิตาลีท่เคยรงเรืองมากในยุคกลางลดความ
ี
ุ
ู
ื
สําคัญลงเม่อประมาณป ค.ศ.๑๕๕๐ สเปนและโปรตุเกสกลับมามีอิทธิพลข้น เมืองทา
ึ

ู



ั
ี
ั
ิ
ิ
่
ึ

แอนทเวรปและลยงกลบกลายมาเปนคแขงของเมืองทาเวนสและเจนว ซงเคยเปน

ศูนยการคาของอิตาลีมากอน เพราะเมืองทาแอนทเวิรปและลียงไดช่อวาเปนศูนยกลาง
ื
ี
ี
ของธนาคารและการแลกเปล่ยนท่สําคัญ การคาจึงเขามามีบทบาทแทนการประกอบ
อาชีพเกษตรกรรมและเกิดเศรษฐกิจแบบพาณิชยนิยม (Mercantilism) ซึ่งเปนเศรษฐกิจ
ท่รัฐบาลของชาติควบคุมท้งหมด โดยเช่อวาชาติจะม่นคงไดก็ตอเม่อมีการพ่งพา
ั
ื
ั
ึ
ี
ื
ี
ทางเศรษฐกิจของชาติอ่นนอยท่สุด มีแหลงทรัพยากรของตนเองและมีทองคําสะสม
ื

ุ
ิ
ิ
่
ั
ื
ี

่
ํ
ุ
ใหมากทสด นามาสการแขงขนระหวางรฐชาต เพอธรกจและนาไปสการแขงขน
ั

ู



ั
ู
ํ
ทางการคา เกิดการพิพาทในกลุมประเทศอาณานิคม และเกิดสงครามหลายครั้งระหวาง
ป ค.ศ.๑๖๕๐ - ๑๘๑๕ การปฏิวัติทางการคาใหกําเนิดระบบทุนนิยมข้นมา ระบบทุนนิยม
ึ
ํ
ุ
ี
ื
ื
คือหนวยงานธุรกิจขนาดใหญโดยกลมบุคคลท่ร่ารวยพอจะจัดซ้อวัตถุดิบ เคร่องมือ
ี
ื
ื
แรงงาน เพ่อผลิตโภคภัณฑเพ่อผลกําไร ทุนนิยมเปนปจจัยสําคัญท่นําพาเศรษฐกิจโลก
ใหเขาสูการปฏิวัติอุตสาหกรรมซึ่งเริ่มตนในอังกฤษชวงเวลาตอมา
ิ

การฟนฟูศิลปวิทยาการ เปนการฟนฟูทางปญญาและศิลปะเร่มในอิตาล ี


สมัยกลาง เปนยุคแหงศรัทธาซ่งหมายถงยุคท่ศาสนามอทธพลตอมนษยชาตอยางลนเหลือ

ิ
ิ
ิ
ี

ี
ุ
ึ
ึ
เม่อเวลาผานไปก็เกิดการเปล่ยนแปลงในหลาย ๆ ดาน มนุษยเร่มมีความเปนตัวของตัวเอง
ี
ื
ิ
มากข้น เหตุการณสงครามครูเสด การสํารวจและแสวงหาดินแดน เปนเสมือนตัวเช่อม
ึ
ื
ิ
ระหวางยุคกลางและยุคใหม มาจนถึงสมัยแหงการฟนฟูศิลปวิทยาการ ถือวาเปนจุดเร่มตน

แหงยุคใหมอยางจริงจัง คําวา “Renaissance” แปลตามศัพทวา “เกิดใหม” คือ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
52
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ี
ั
ั
การหนมาสนใจวิชาการและศิลปะกันใหมต้งแตยุคกลางท่มีนักคิดและศิลปนหลายคน
ั
ึ
หนไปศกษาความคิดและอารยธรรมกรีก - โรมัน เม่อพวกออตโตมัน เติรกเขายึด
ื
ั
ุ
ู

ิ
กรงคอนสแตนตโนเปล หนังสือจากหองสมุดก็กระจายออกมาสมือประชาชนท่วไป
ึ
ู
ี
ประชาชนไดเรียนรวรรณคดีกรีกโบราณมากข้น นักคิดกรีกท่พากันแตกหนีจาก
กรุงคอนสแตนติโนเปล จึงนําตําราวรรณคดีอพยพติดตัวเขามาในยุโรปกันอยางมาก
อยางไรก็ตาม ความหมายอยางกวางของการฟนฟูศิลปวิทยาการคือการจัดวางรากฐาน

ี
ี
ของอารยธรรมใหม เปนหัวเล้ยวหัวตอของการเปล่ยนจากยุคกลางเปนยุคใหม 

ู

ิ
ั


เปลยนจากอํานาจของคริสตศาสนาท่ครอบงําอย มาเปนสมยแหงวทยาศาสตรและ
่
ี
ี
ความเปนปจเจกชนนิยม (Individualism) ยุคกลางมองมนุษยวามีบาปแตกําเนิด
แตยุคใหมจะมองมนุษยวามีอิสระเสรี มีชีวิตจิตใจ พรอมท่จะใชชีวิตในแบบพลเมือง
ี
ในสังคมสมัยใหม ตัวอยางผลงานของนักคิดและศิลปนในยุคฟนฟูศิลปวิทยาการ

เชน กวีนิพนธ “ดีวีนา กอมเมเดีย (Divina Commedia)” ของ ดันเต อาลีกีเอรี
บทประพันธประเภทแสดงอารมณ (Lyric Poetry) ของ ฟรานเชสโก เพตราก
หนังสือ The Prince และ The Discourses on Livy ของ นิกโกเลาะ มาเคียเวลลี
งานจิตรกรรมของ เลโอนารโด ดา วินชี และราฟาเอล เปนตน


















ภาพ “School of Athens” ของราฟาเอล
ที่มา : https://www.raphaelpaintings.org/the-school-of-athens.jsp
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 53

ู
การปฏิรูปศาสนาของฝายโปรเตสแตนทอยระหวางป ค.ศ.๑๕๑๗ - ๑๖๐๐
ิ
ู
ี


ู

ตอจากยุคการฟนฟศลปวิทยาการ ๓ สมัยแรก ซ่งเปนการกลับสอดต แตการฟนฟ ู


ึ
ิ
ุ
ศลปวทยาการสมัยท่ ๔ หรือการปฏิรูปศาสนาจะเปนการมองไปยังอนาคตโดยไมไดมง
ี
ิ
ิ
ื
แตการพ้นฟูความคิดคลาสสิก แตจะเปนการสรางส่งใหมตามธรรมชาติและจิตสํานึก

ของมนุษย ถาหากจะเปรียบเทียบกับการคนพบดินแดนใหมของโคลัมบัสแลว การฟนฟ ู
ศิลปวิทยาการของเยอรมันก็คือ การคนพบและสํารวจทวีปใหมในความนึกคิดของมนุษย
ี
โดยไดเปล่ยนคุณลักษณะไปเปนขบวนการท่หนักไปทางหลักวิชาและเหตุผลมากกวา
ี
จะเปนเพียงเรื่องศิลปะ เปนขบวนการที่ไมเพียงวิพากษวิจารณของเกา แตจะสรางสรรค
ของใหมขึ้นมาแทนที่และในที่สุดเปนขบวนการที่มีแงศีลธรรมและปรัชญาใหมของตนเอง
ี

ั
่
้
ิ
ํ
ั
ึ
ุ
่
่
ิ
ี
การเปลยนแปลงในยโรปทเกดขนมาตามลาดบ เรมจากระบบฟวดล
ซึ่งเปนระบบสังคมการเมืองและการปกครองของสมัยกลาง ไดวิวัฒนาการมาเปนระบอบ
ั
ั
ี
สมบูรณาญาสิทธิราชยในสเปนและฝร่งเศส จากน้นนักปรัชญานานาชาติ ไดเปล่ยนวิธ ี
การศึกษาแบบธรรมชาติหรือคลาสสิก ซ่งเปนระบบการศึกษาของสมัยกลางมาเปน
ึ
การศึกษาแนวใหมและวิทยาศาสตร เมื่อการเปลี่ยนแปลงของระบบการเมือง และวิธีการ
ี
ู
ึ
ี
ู
ั
แสวงหาความรเกิดข้นท้งสองดานน้แลว สถาบันท่ยังเหลืออยโดยไมมีการเปล่ยนแปลง
ี
ก็คือคริสตศาสนานิกายคาทอลิกท่ยังมีสภาพเปนระบบศาสนาของสมัยกลางอย ู 
ี
ในที่สุดจึงตองถูกเพงเล็งและจําเปนตองไดรับการปฏิรูปใหเปนคริสตศาสนาสมัยใหมดวย
และเกิดเปนขบวนการปฏิรูปที่เปนผลงานสวนใหญของชาวเยอรมัน
ี
ความหมายของการปฏิรูปโดยนัยท่เขาใจงายท่สุด จะหมายถึงการทําลาย
ี
ู
“เอกภาพ” ของสมัยกลางโดยนักมนุษยนิยมผเนนความคิดเห็นของตนเองตามแบบ
ปจเจกชนนิยม คือการไมเห็นดวยกับการควบคุมความคิดเห็นและสติปญญาจากอํานาจ
สวนกลาง โดยเฉพาะรัฐชาติท่เกิดข้นไดทําลายแนวคิดเร่อง “จักรวาลสากล” หรือ
ื
ึ
ี
“จักรวรรดิคริสเตียนรวม” แหงสมัยกลางอยางเด็ดขาด โดยเฉพาะวัดซ่งมีอิทธิพล
ึ
ี
ู
ี
มากเกินไปในสมัยกลางจะตองไดรับการปรับปรุงโดยเร็วท่สุด ผท่มีบทบาทในการเร่ม
ิ
ั

ู

ิ
ู
ิ
ู
ื
ิ
ี
การปฏรปศาสนา คอ มารตน ลเธอร (Martin Luther) บาทหลวงเยอรมนผมกาเนด
ํ

ิ
อันยากจน แตมีความสนใจศาสนาในแงของหลักการมากกวาพิธีกรรม ลูเธอรไดเร่ม
เรียกรองความสนใจจากการเขียนคําประทวง ๙๕ ขอ ซ่งทําใหมีผเห็นดวยวาไมควร
ึ
ู
นําเงินของเยอรมันไปสรางวัดในอิตาลี เหตุการณน้ นับเปนการเร่มตนการประทวง
ี
ิ
ทางศาสนาซึ่งเปนที่มาของคําวา “Protestant” ตั้งแตป ค.ศ.๑๕๒๙ จากนั้นการปฏิรูป
ศาสนาก็แพรขยายออกไปยังประเทศตาง ๆ ทวยุโรป และขยายตวกลายเปนสงคราม



่
ั
ั
ภายในประเทศและสงครามศาสนาระหวางประเทศในคริสตศตวรรษที่ ๑๗
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
54
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ิ
่
ื

ั
ื
พฒนาการทางการเมองเรองการเกิดรฐชาต พัฒนาการทางการคา
ั
เร่องการเกิดทุนนิยมและพาณิชยนิยม การฟนฟูศิลปวิทยาการของอารยธรรมกรีก - โรมัน

ื
และการปฏิรูปศาสนาของฝายโปรเตสแตนทท่ลุกลามกลายเปนสงครามศาสนา ๓๐ ป 
ี
ี

่
ั
ิ

ุ


และยตลงดวยสนธสญญาเวสตฟาเลยในป ค.ศ.๑๖๔๘ ตางเปนเหตการณทสราง

ุ
ิ

ี
ี
ความเปล่ยนแปลงอยางมหาศาลใหกับยุโรป และนําพายุโรปเขาสยุคเรืองปญญาท่เปน
ู
ี
จุดสูงสุดของความคิดมนุษยนิยมที่กลายเปนเสรีนิยมคลาสสิกในที่สุด




ภาพ มารติน ลูเธอร กับการปฏิรูปศาสนา

ที่มา : https://www.history.com/topics/reformation/reformation



ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในยุคเรืองปญญา
๑. ความหมายและความสําคัญยุคเรืองปญญา

ถาถือวายุคฟนฟูศิลปวิทยาการชวงป ค.ศ.๑๓๐๐ - ๑๕๐๐ คือสัญลักษณแหง
ิ
การเร่มตนยุคใหมเพราะมีการฟนฟูอารยธรรมกรีก - โรมัน ท่เนนมนุษยนิยม หลักการใช 
ี

เหตุผลของมนุษยและสิทธิในการดํารงอยแบบฆราวาสวิสัย ยุคเรืองปญญาจะเปนยุคเช่อม
ู
ื
ุ
ระหวางยุคแหงความรงเรืองของคริสตศาสนากับยุคแหงการกําเนิดระบบเศรษฐกิจ
แบบทุนนิยมและการแสวงหาดินแดนใหม ในยุคน้รูปแบบแนวคิดและวัฒนธรรม
ี
จะเปลี่ยนไปอยางสิ้นเชิง จนทําใหปลายคริสตศตวรรษที่ ๑๗ และตนคริสตศตวรรษที่ ๑๘
กลายเปนศตวรรษแหงการวางพื้นฐานสําคัญสูการปฏิวัติฝรั่งเศส
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 55

คริสตศตวรรษท่ ๑๘ เรียกวา คริสตศตวรรษแหงการเรืองปญญา
ี
ิ
เพราะเปนศตวรรษแหงการเร่มพบกฎแรงโนมถวงของโลกโดยนักวิทยาศาสตรสมัยใหม 
คือ เซอร ไอแซค นิวตัน (Sir Isaac Newton) ถือเปนกฎที่ไมไดกําหนดขึ้นโดยผูมีอํานาจ
ี
แตเปนกฎของโลกท่มีผลตอมนุษยทุกคนเทาเทียมกัน ไมวาจะเปนมนุษยในภูมิภาคใด
ิ
ของโลก และไมไดข้นอยกับอํานาจเทวสิทธ์ของเทพเจาองคใดอีกตอไป ผลจากกฎ
ู
ึ
ของนิวตันคือการเกิดแนวคิดใหมทางเศรษฐศาสตรของ อดัม สมิธ (Adam Smith)
ุ
เสนอนโยบายเสรี (Laissez - Faire) คือการท่รัฐบาลจะตองไมเขาไปยงเก่ยวดวยการ
ี
ี
ื
ิ

ต้งขอจํากัดทางการคาอยางใดอยางหน่ง แตควรปลอยใหเปนไปตามธรรมชาต สมิธเช่อวา
ึ
ั
การปลอยตามกฎธรรมชาติเทาน้นจึงจะทําใหธุรกิจประสบผลสําเร็จ ขอสังเกตน้จึงเปน
ั
ี
เสมือน “กฎนิวตันทางเศรษฐศาสตร”
ื
ึ
ในทางศาสนาคือความเช่อเร่องพระเจาทรงสรางโลกข้นดวยการอาศัย

ื

ื
ื
กฎธรรมชาติ เม่อสรางแลวพระองคจึงถอนตัวไปเพ่อปลอยใหเปนการดําเนินการตามกลไก
ธรรมชาติ สวน “นักปรัชญา (Philosophe)” ฝรั่งเศสคือ รูโซ (Rousseau) นํากฎของนิวตัน
มาใชทางการเมืองการปกครอง โดยตอตานเร่องอํานาจเทวสิทธ์ของกษัตริย รูโซเช่อวา
ิ
ื
ื
่
ี

ื
ควรปลอยใหประชาชนมีโอกาสคิดเองตามธรรมชาติ การทคริสตศตวรรษท่ ๑๗ - ๑๘ ไดช่อวา
ี
ื
ี
“Enlightenment” น้น จึงส่อความหมายถึงแสงสวางท่ดับแลวในสมัยส้นสุดจักรวรรด ิ
ิ
ั
ี
ั
โรมันและปลอยใหยุโรปอยในความมืด หลังจากน้นในคริสตศตวรรษท่ ๑๘ จึงมีการ
ู
จุดประกายใหม คือการสรางพลังแหงฆราวาสวิสัยจากสมัยฟนฟูศิลปวิทยาการใหเต็ม

บริบูรณยิ่งขึ้น
จากความเจริญทางวิทยาศาสตรทําใหคริสตศตวรรษท่ ๑๘ ถูกเรียกวา
ี
“ยุคแหงเหตุผล (Age of Reason)” ท่สรุปรวมจากเหตุการณกอนหนาน้คือ
ี
ี
คริสตศตวรรษที่ ๑๓ เปนสมัยการรวมกษัตริยในระบบฟวดัล จากนั้นคริสตศตวรรษที่ ๑๔
ี
่

ั

ั
ั
่
ื
เปนสมยความเสอมศรทธาทางศาสนา ปลายครสตศตวรรษท ๑๕ เปนสมย “ราชวงศ 
ิ

ื
ึ
แบบใหม (New Monarchies)” ซ่งมีผลตอมาคือความเส่อมเพราะสงครามกลางเมือง
และสงครามศาสนาหลังสมัยการปฏิรูปศาสนา ตอนปลายคริสตศตวรรษท่ ๑๗
ี
เปนยุครัฐสมัยใหมท่มีระบอบรัฐสภาหรือระบอบกษัตริยภายใตรัฐธรรมนูญกับระบอบ
ี
เอกาธิปตยในฝร่งเศสแยกจากกันชัดเจน เปนสมัยการปฏิวัติทางปญญาเรียกวา
ั
ื
ศตวรรษแหงความปราดเปร่อง (Century of Genius) และสมัยท่เร่มสรางจิตวิญญาณ
ี
ิ
ของนักวิทยาศาสตร (Scientifi c Spirit)
ี
ชวงปลายคริสตศตวรรษท่ ๑๘ เปนสมัยของระบอบราชาธิปไตย
แบบเรืองปญญา (Enlightened Despotism) มีประมุขของประเทศระดับท่หน่งถึง
ึ
ี
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
56
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

๓ พระองค คือ พระเจาเฟรเดอริคมหาราชแหงปรัสเซีย พระนางแคเทอรีนมหาราชิน ี
ี
แหงรัสเซีย และพระจักรพรรดิโจเซฟท่ ๒ แหงออสเตรีย สวนประมุขของประเทศ
ี
ี
ระดับท่สองคือ ดอน คารลอส (พระเจาชารลท่ ๔ แหงเนเปลส ตอมาคือพระเจาชารล
ที่ ๒ แหงสเปน) พระเจาลีโอโปลดแหงทัสคานี (ภายหลังเปนพระจักรพรรดิลีโอโปลดที่ ๒)
ี
ี
ั
และพระเจากุสตาวุสท่ ๓ แหงสวีเดน ประมุขท้ง ๖ พระองคน้ ไดทรงนําความคิดของ
“นักปรัชญา (Philosophe)” มาดัดแปลงใหใชเปนสถาบันการเมือง เกิดเปน “ความคิด
เรืองปญญา (Enlightened)” และการปกครองที่เปนอํานาจเด็ดขาด
ี
ั
ี
ขอท่นาสังเกตคือวรรณกรรมในคริสตศตวรรษท่ ๑๘ จะต้งตนดวยการ
ใหความเพลิดเพลิน แตตอนหลังกลับเนนการใหความคิด ความเจริญทางอักษรศาสตร 
ิ
เร่มตนดวยการเขียนวรรณคดีแตจบลงดวยการเขียนบทความและปรัชญาการเมือง ในขณะท ี ่
อังกฤษยังสนใจเรื่องบันเทิง เชน เรื่อง Roderick Random, Tom Jones หรือ Tristram
Shandy แตชาวฝรั่งเศสจะสนใจทฤษฎีการเมืองและความคิดรุนแรง ชาวอังกฤษคุนเคย
ั
กับการปกครองแบบรัฐธรรมนูญแบบมีรัฐสภา ไมมีความขัดแยงระหวางชนช้นและ
สามารถดัดแปลงสถาบันเกาใหเขากับสมัยใหมได แตฝร่งเศสไมเคยมีรัฐธรรมนูญ ไมเคย
ั
ั
มีรัฐสภาและมีความแตกตางเร่องชนช้นอยางรุนแรง จึงสนใจแตเร่องความทุกขยาก
ื
ื
ั
ี
ซ่งไมมีกลไกใดจะชวยแกไขได การปฏิวัติใหญเกิดข้นหลายคร้งในคริสตศตวรรษท่ ๑๘
ึ
ึ
ในโลกตะวันตก ทั้งในทวีปอเมริกาและยุโรปคือการปฏิวัติอเมริกันและการปฏิวัติฝรั่งเศส
หลังจากน้นคือสมัยของพระจักรพรรดินโปเลียนมหาราช ท่ไดกอใหเกิดความเปล่ยนแปลง
ี
ี
ั
้
ั



่
ี
ั
ิ
่
ึ
ึ
ทวยโรปซ่งไมอาจปฏิเสธไดเลยวา ปจจยหน่งททําใหเกดเหตุการณเหลานันคือความคิด
ุ
เรื่องเหตุผลและความเจริญรุงเรืองทางปญญา
อยางไรก็ตาม ยังคงมีความแตกตางระหวางคําวา “ยุคแหงเหตุผล
(Age of Reason)” กับคําวา “ยุคเรืองปญญา (Age of Enlightenment)” ท้งสองคําน ้ ี
ั
ู
ั
ี
ถูกใชปะปนกัน ท้ง ๆ ท่โดยแทจริงแลวยังมีความแตกตางกันอยคือ ความหมายโดย
ั
่
ทวไปของ “ยุคแหงเหตุผล” หมายถึง ตลอดสมัยระหวางป ค.ศ.๑๖๕๐ - ๑๘๑๕ เปนสมัย
ิ
ทสงครามนองเลอดท่เกิดจากความคล่งไคลในศาสนา เร่มลดความรุนแรงลงดวยพลัง
ื
ี
ั
ี
่
้
ุ
ั
ั
ั
ั
่
ของเหตผล ความยดมนศรทธา (Faith) เร่มเปดทางใหกับหลกเหตผล (Reason) ทงหมดน ี ้
ึ

ุ
ิ
ุ
เกิดจากแรงกระตนของการคนควาทางวิทยาศาสตร ท่ไดสรางวิญญาณของการซักถาม
ี
การใหเหตุผลและการหาคําตอบมาพิสูจนใหได โดยการทดลองทางวิทยาศาสตร
ู
สวน “ยุคเรืองปญญา” เปนสวนหน่งของ “ยุคแหงเหตุผล” สวนใหญจะอยในชวงเวลา
ึ
ั
ระหวางป ค.ศ.๑๗๐๐ - ๑๗๘๙ ซ่งเปนสมัยการปฏิวัติใหญในฝร่งเศส ระยะเวลาน ้ ี
ึ
จึงเรียกวา “สมัยการสลับฉากของประวัติศาสตรแหงจิตใจเสรีของมนุษย”
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 57

International
๒. ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิก Organizations
ื
ยุคเรืองปญญาเปนการตกผลึกแนวคิดมนุษยนิยม เร่องของเหตุผลตาม
หลักวิทยาศาสตร และความตองการเสรีภาพของชาวยุโรป จากการถูกกดทับมาหลาย
ื
ี
ื


ุ
ิ
ี
ิ
ศตวรรษ ผลผลิตจากยุคเรองปญญาคอทฤษฎเสรนยมคลาสสก หากถามวามนษยชาต ิ
๘

ุ
เขาสยคเรืองปญญาแลวหรือยัง อิมมานูเอล คานต นักปรัชญาเสรีนิยมปรัสเซียจะตอบวา


ู
ั
ู
ยงไมถง เพราะการรแจงหรือเรืองปญญาน้นเปนกระบวนการ กระบวนการดังกลาว

ึ
ั
ื
ี
ี
มรากฐานมาจากความเช่อท่วาทุกคนมีความเปนมนุษยเหมือน ๆ กัน ความเปนมนุษยน ี ้
ั

ี
ื
มรากมาจากแนวคิดเร่องมนุษยนิยมต้งแตสมัยฟนฟูศิลปวิทยาการ และกอรางสรางตัว Peace
ี
ี
่
ี
มาเปนยุคแหงเหตุผลและยคเรองปญญาในทสุด ดวยการเปนมนุษยน้เอง ท่ทาให 

ํ
ื
ุ
ี
ื
ู
ิ
ู
จุดเร่มตนของการอยรวมกันเปนสังคม อยบนพ้นฐานของปจเจกบุคคลนิยมท่มองวา
มนุษยในฐานะปจเจกบุคคลมีความสําคัญสูงสุด สําคัญกวาสังคมหรือรัฐและทุกคน
จะแสวงหาสิ่งที่ดีที่ตนปรารถนาเสมอ
Economic
Democracy Interdependence
ภาพทฤษฎีสันติภาพจากประชาธิปไตย
ที่มา : https://www.assignmentpoint.com/arts/political-science/
classical-liberalism-in-political-science.html
ึ
นอกจากปจเจกบุคคลนิยมแลว มนุษยทุกคนยังมีเสรีภาพซ่งหมายความวา
ํ
ื
ื
ื

ํ
ี
ุ

ี
ทกคนมความสามารถในการเลอกกระทาหรอไมกระทาตามทตนเองตองการ แตการเลอก
่
ู

ื

ั
ี
ดังกลาว เม่ออยเปนสงคมการเมองก็จะตองมีกรอบการปฏิบัติบางอยางซ่งเรยกวา กฎหมาย

ึ

ื
ี
ไมใหแตละคนละเมิดเสรีภาพของกันและกัน การเลือกใชเสรีภาพท่มีจึงตองอาศัยเหตุผล
ี
ในความหมายท่เปนวิจารณญาณในการเลือกกระทําวาภายใตบริบทเฉพาะ มนุษยจะเลือก
ื
ี
กระทําอะไร อยางไร และเพราะเหตุใด นอกจากน้ มนุษยยังเสมอภาคกัน เบ้องตนคือ
เสมอภาคกันในฐานะมนุษยผมีเหตุผล ทุกคนคิดไดวาแตละคนตองการส่งท่ดีท่สุด
ู
ี
ี
ิ
ใหกับชีวิตภายใตเงื่อนไขที่กําหนดมา แตในสังคมทุกคนจะเสมอภาคกันตอหนากฎหมาย
ึ
มีสิทธิในการเลือกต้งหน่งคนหนึ่งเสียง และมีโอกาสเทากันในการไดมาซ่งส่งท่ม ี
ั
ิ
ึ
ี
คณคาทางสังคม เชน งาน ตําแหนงหนาท่ เปนตน โดยพิจารณาตามหลักคุณธรรม

ี
ุ
(Merit System) ซ่งวัดคุณคาของแตละคนจากผลการทํางาน หลักเบ้องตนเหลาน ้ ี
ื
ึ
เปนรากฐานใหกับการพัฒนาทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในการเมืองระหวางประเทศตอไป
ภาพแนวความคิดสําคัญในเสรีนิยมคลาสสิก
ภาพแนวความคิดสําคัญในเสรีนิยมคลาสสิก
๙

ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/ANICET ไมเคิล ดอยล เสนอทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในการเมืองระหวางประเทศ
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/ANICET
่

ี
ี

ิ
ื
ั
ี
้
ั
ื
ี
่

่
-CHARLES-GABRIEL_LEMONNIER_A_READING_OF_VOL
T
AIRE.jpg
-CHARLES-GABRIEL_LEMONNIER_A_READING_OF_VOLTAIRE.jpg วามพนฐานมาจากการทรฐเรมสรางระบอบการเมองแบบสาธารณรฐทใหเสรภาพ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒà ¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
58 59
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ ¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

International
Organizations












Peace







Economic
Democracy Interdependence

ภาพทฤษฎีสันติภาพจากประชาธิปไตย
ที่มา : https://www.assignmentpoint.com/arts/political-science/
classical-liberalism-in-political-science.html



นอกจากปจเจกบุคคลนิยมแลว มนุษยทุกคนยังมีเสรีภาพซ่งหมายความวา
ึ
ุ
ํ
ื
ี
ื

ื
ทกคนมความสามารถในการเลอกกระทาหรอไมกระทาตามทตนเองตองการ แตการเลอก

ี
ํ

่
ี
ั


ึ
ื


ู
ื
ดังกลาว เม่ออยเปนสงคมการเมองก็จะตองมีกรอบการปฏิบัติบางอยางซ่งเรยกวา กฎหมาย
ี
ไมใหแตละคนละเมิดเสรีภาพของกันและกัน การเลือกใชเสรีภาพท่มีจึงตองอาศัยเหตุผล
ในความหมายท่เปนวิจารณญาณในการเลือกกระทําวาภายใตบริบทเฉพาะ มนุษยจะเลือก
ี
ื
ี
กระทําอะไร อยางไร และเพราะเหตุใด นอกจากน้ มนุษยยังเสมอภาคกัน เบ้องตนคือ
ู
เสมอภาคกันในฐานะมนุษยผมีเหตุผล ทุกคนคิดไดวาแตละคนตองการส่งท่ดีท่สุด
ี
ี
ิ
ใหกับชีวิตภายใตเงื่อนไขที่กําหนดมา แตในสังคมทุกคนจะเสมอภาคกันตอหนากฎหมาย
ั
ี
มีสิทธิในการเลือกต้งหน่งคนหน่งเสียง และมีโอกาสเทากันในการไดมาซ่งส่งท่ม ี
ึ
ึ
ึ
ิ
คณคาทางสังคม เชน งาน ตําแหนงหนาท่ เปนตน โดยพิจารณาตามหลักคุณธรรม
ุ

ี
ื
(Merit System) ซ่งวัดคุณคาของแตละคนจากผลการทํางาน หลักเบ้องตนเหลาน ้ ี
ึ
เปนรากฐานใหกับการพัฒนาทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในการเมืองระหวางประเทศตอไป
ภาพแนวความคิดสําคัญในเสรีนิยมคลาสสิก
๙

ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/ANICET ไมเคิล ดอยล เสนอทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในการเมืองระหวางประเทศ
ื
ี
ั
ี
่

ี
ิ

้
ี

่
ั
ื
่
-CHARLES-GABRIEL_LEMONNIER_A_READING_OF_VOLTAIRE.jpg วามพนฐานมาจากการทรฐเรมสรางระบอบการเมองแบบสาธารณรฐทใหเสรภาพ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 59


แกประชาชน และรัฐเสรดงกลาวจะรวมตวกัน

ี
ั
ั
แบบหลวม ๆ แลวกําหนดกฎหมายระหวางประเทศ
ึ
ข้นมากํากับพฤติกรรมระหวางกันไมใหใชความรุนแรง
ตอกน จากนันรฐเสรเหลานจะใหการเคารพ

ั
ี

ี
้
้

ั
ื
เร่องของสิทธิมนุษยชนในฐานะหลักสากล
ในทางการเมืองระหวางประเทศ เพราะมองวา
ั
มนุษยน้นสําคัญมากกวารัฐ รัฐเปนเพียงส่งสมมต ิ
ิ
“ ข้นมา มนุษยตางหากท่เปนผขับเคล่อนสังคม
ึ
ู
ี
ื
ี
การเมือง ดอยลเสนอความคิดน้จากปรัชญาของ
คานตท่มองวาจากการท่รัฐตาง ๆ อยในสภาวะ
ี
ู
ี
ี
ี
ื
สงคราม เพ่อท่จะออกจากสภาวะเชนน้ รัฐจะตอง

ÃÑ°àÊÃÕ»ÃЪҸԻäµÂ สราง “ระบบระเบียบ” ระหวางกัน แตจะตองเปน
ั
ระบบระเบยบทเกดจากรฐตาง ๆ มารวมตวกน
ิ
่
ี
ี
ั
ั

»ÃЪҪ¹¤×Í à¨ŒÒ¢Í§ อยางหลวม ๆ ในลักษณะสหพันธรัฐ (Federation)
ÍíҹҨ͸ԻäµÂ ໚¹¼ÙŒ ของรัฐเสรี (Free States) โดยมีเปาหมายคือ
การควบคุมสิทธิของรัฐในการทําสงคราม และ
µÑ´ÊԹ㨷ҧ¡ÒÃàÁ×ͧ เม่อรัฐตาง ๆ สรางสหพันธรัฐไดมากถึงระดับโลกแลว
ื
Í‹ҧ᷌¨ÃÔ§ äÁ‹ãª‹ สันติภาพอันถาวรจะเกิดขึ้นตามมา
เหตุผลของเสรีนิยมคลาสสิกน
ÃÑ°ºÒÅ สามารถแสดงใหเห็นไดในรูปของความพยายาม ้ ี
ท่จะเปล่ยนแปลงใหระบอบการเมืองของประเทศ
”
ี
ี
ตาง ๆ ในปจจุบันกลายเปนประชาธิปไตย
ี
ิ
(Democratization) เพราะในรฐเสรประชาธปไตย
ั
ประชาชนคือเจาของอํานาจอธิปไตย เปนผ ู 
ตัดสินใจทางการเมืองอยางแทจริงไมใชรัฐบาล
รัฐเสรีประชาธิปไตยจะมีกระบวนการตรวจสอบ
ถวงดุล (Check and Balance) ท่มีประสิทธิภาพ
ี
มากกวารัฐอํานาจนิยมหรือเผด็จการ ประชาชน
มีเหตุผลและจะหลีกเล่ยงสงครามเพราะสงคราม
ี
มีตนทุนและความเสี่ยงสูง และรัฐเสรีประชาธิปไตย
ั
จะเปดรับฟงความคิดเห็นจากประชาชน ดังน้น
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
60
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ู
ึ
ื
ี
การเขาสสงครามยอมเปนเร่องยาก นอกจากน้ รัฐบาลประชาธิปไตยซ่งมาจากการเลือกต้ง ั
ั
ตองฟงเสียงประชาชนเพราะเกรงวาจะไมไดรับเลือกต้งในสมัยตอไป จึงไมนิยมใชสงคราม
ื
ในการแสวงประโยชนของประเทศ และเน่องจากรัฐเสรีประชาธิปไตยเปดโอกาสให 
ประชาชนดําเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจอยางเสรี รวมถึงการติดตอคาขาย ทําธุรกรรม
ิ
ึ
ั
ิ
ั


ั

ทางเศรษฐกจกบตางประเทศ สภาวะความสมพนธระหวางประเทศจงเกดลกษณะ
ั
การขึ้นตอกันทางเศรษฐกิจ (Economic Interdependence) สงเสริมใหเกิดการคาขาย
ี
และการลงทุนระหวางประเทศ เพราะเม่อรัฐตองการเศรษฐกิจท่เจริญรงเรอง รายได 
ื
ุ
ื

จากการสงออกตองอาศยการนาเขาของอีกรัฐหนึ่ง ทําใหรัฐทั้งสองเล็งเห็นถึงผลประโยชน


ํ
ั

ตางตอบแทนจากความรวมมือกันและเปนคูคากัน เชน ญี่ปุนกับสหรัฐฯ เคยทําสงครามกัน
ในสงครามโลกครั้งที่ ๒ แตปจจุบันกลายเปนพันธมิตรและคูคาสําคัญระหวางกัน เปนตน
ั
ี
ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิก มีรากฐานมาจากมนุษยนิยมดังท่กลาวมาท้งหมด
ิ
และมสวนสําคัญอยางย่งในการปองกันไมใหประเทศตาง ๆ กอสงครามระหวางกน
ี
ั
ี
ิ
โดยเฉพาะอยางย่งระหวางประเทศมหาอํานาจ ปจจัยสําคัญ ๓ ประการ ท่ปองกัน
ึ
ไมใหสงครามเกิดข้นในมุมมองของเสรีนิยมคลาสสิก ไดแก การข้นตอกันทางเศรษฐกิจ
ึ
ี
ระหวางประเทศ องคการระหวางประเทศท่สงเสริมสันติภาพ และระบอบเสรีประชาธิปไตย
ื
ั
ท่แพรออกไปท่วโลก และเม่อวิเคราะหปจจัยทั้ง ๓ ประการ โดยละเอียดแลวพบวา
ี

ั
เปนผลมาจากพัฒนาการทางสังคมการเมืองของยุโรป ต้งแตยุคฟนฟูศิลปวิทยาการ
จนกระทั่งยุคเรืองปญญาภายใตแนวคิด “มนุษยนิยม”
ขอจํากัดของทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกในการสรางสันติภาพระหวางประเทศ
งานของ อี เอช คาร (E. H. Carr) เรื่องอํานาจและจริยธรรมในความสัมพันธ
ระหวางประเทศ เปนบทวิจารณความคิดของพวกเสรีนิยมคลาสสิกไดเปนอยางด ี
้
ั
่
เพราะโจมตทหวใจสาคญของการเกิดสงครามโลกครงท ๒ จากการดําเนนนโยบาย
ิ
ี
ํ
ั
่
ี
ี
ั
็

ตางประเทศในแบบเสรีนิยมของอังกฤษ จนทาใหระบอบเผดจการกาวขนมามอํานาจ
ี
ึ


ํ
้

และกอสงครามในชวงคริสตทศวรรษท่ ๑๙๓๐ ได พิจารณาบทวิจารณของคารตอการ
ี
ศึกษารัฐศาสตรตอไปนี้
ั
ู
ึ
“องคความรใดก็ตามไมมีทางท่จะสถาปนาข้นมาไดอยางม่นคงและไดรับ
ี
ู
ิ
การยอมรับเลย หากยังไมคนพบตัวเองวามีขอจํากัดอยและยังไมคนพบรากฐานของวชา
ั
ดวยการใชวิธี “การวิเคราะห (Analysis)” วาส่งท่สาขาน้นศึกษา “คืออะไร (What Is)”
ิ
ี
ิ
ี
ั
และกาวขามจาก “ความปรารถนา (Aspiration)” วาส่งท่สาขาวิชาน้นตองการ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 61

ื
ี
“ควรเปนอะไร (What Should Be)” แตเน่องจากสาขาวิชารัฐศาสตร ไมมีทางท่จะ

ู

้
ิ

ี

แยกสองส่งนใหขาดออกจากกันไดอยางเด็ดขาดสมบรณ นักวิชาการบางคนจึงไมนับ
ใหรัฐศาสตรเปนวิทยาศาสตร...รัฐศาสตรยอมไมมีวันหนีจากความคิดแบบอุดมคติได
และนักรัฐศาสตรมีแนวโนมจะใชเวลากับข้นตอนแรก (ข้นของความปรารถนา) มากกวา
ั
ั
๑๐
นักวิทยาศาสตรกายภาพ”



















ภาพ อี เอช คาร (E. H. Carr)
ที่มา : https://en.wikipedia.org/wiki/E._H._Carr#/media/File:Eh_carr.jpg



ั
จากมุมมองของคาร ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกมีขอจํากัดในทางหลักการต้งแต 
ิ
ิ
เร่มแรกแลว เพราะเร่มตนพิจารณามนุษยในแงของการเปนส่งมีชีวิตท่มีเหตุผล เสรีภาพ
ิ
ี
ั
ี
อันเปนความคิดอุดมคติมากกวาจะเห็นเปนจริงไดโดยท่วไป ท่วาเปนอุดมคติก็เพราะ
ในทุก ๆ วัน ผคนไมไดใชเหตุผลในการดํารงชีวิตในทุกท่ทุกเวลา หลายตอหลายคร้ง
ู
ั
ี
่

ํ
ี
ี


ื



มนุษยพายแพตออารมณทเยายวน และสวนมากยอมสยบตออานาจทเหนอกวาอกดวย

่
ี

ี
หลักฐานเชิงประจักษท่จะนํามายืนยันวามนุษยมีเสรีภาพ มีเหตุผล เทาเทียมกันตามหลัก
ี
ั
เสรีนิยมคลาสสิกน้นถือวามีขอบกพรอง ไมสมบูรณและขาดมิติสําคัญในการท่มนุษย 
ื
มารวมอยกันเปนสังคม มิติน้นคือเร่องของ “อํานาจ” คารมองเร่องอํานาจวาเปน
ั
ู
ื
ื
ึ
ิ
ปจจัยสําคัญในการขับเคล่อนนโยบายระหวางประเทศใหเกิดข้นจริงตามความคดของ
ทฤษฎีสัจนิยม (Realism) ดังนี้
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
62
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

“สัจนิยมใหความสําคัญกับการยอมรับขอเท็จจริง และการวิเคราะหใหเห็นสาเหต ุ





ิ
ี
่
ื
่
ํ
ั
ํ
ั
้
และผลทตามมา แตไมใหความสาคญกบเรองความปรารถนา และยาวาการคดวเคราะห 
ิ
ี
ึ
ี
ตองมาจากการศึกษาเหตุการณท่เกิดข้นเปนประจักษ เหตุการณเหลาน้ไมมีมนุษยคนใด
ี
ู
ี
จะมีอํานาจเปล่ยนแปลงได ในทางปฏิบัติ สัจนิยมยอมรับตออํานาจท่มีอยแลว
ั
ตามธรรมชาติของการเมือง รวมท้งยืนยันวาความจริงสูงสุดคือการท่เราตองยอมรับ
ี
๑๑
และปรับตัวเองใหเขากับแนวโนมและธรรมชาติของการเมืองนั้น”
ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกมองรัฐวา เหมือนมนุษยซ่งมีความสามารถในการ
ึ
ื
มองเห็นผลประโยชนรวมกันและสรางสถาบันทางการเมืองเพ่อประสานประโยชน 

ดังกลาว อยางไรก็ตาม การมองมนุษยในแงดีหรืออุดมคติท่มีรากฐานมาจากยุคฟนฟ ู
ี
ั
ศิลปวิทยาการ ยุคแหงเหตุผลและยุคเรืองปญญาน้น เปนการมองเพียงดานเดียวและ
ี
ละเลยดานท่เปนอํานาจไป คารพยายามช้ใหเห็นวา การท่พวกอุดมคติหรือเสรีนิยม
ี
ี
ึ
ั
เลือกจะมองเพียงดานดีของมนุษยเทาน้นย่งจะกอหายนะข้นและนําไปสสงครามได
ิ
ู
ี
เชนท่ปรากฏในสงครามโลกคร้งท่ ๒ จากการกาวข้นมาของฮิตเลอรและพรรคนาซี
ั
ี
ึ
ั
ื
ดังน้น จุดบอดหรือขอจํากัดอันสําคัญของเสรีนิยมคลาสสิกก็คือ การมองขามเร่องของ
อํานาจ และมองวาไมใชปจจัยสําคัญตอการสรางสันติภาพและความมั่นคงใหกับโลก

ที่มา : https://en.wikipedia.org/wiki/E._H._Carr#/media/File:Eh_carr.jpg
ภาพหนังสือเรื่อง วิกฤตการณยี่สิบป
ที่มา : https://erikjones.net/2019/03/06/avoiding-another-twenty-years-crisis/
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 63

บทสรุป


บทบาทของกองทัพเรือในการสรางสันติภาพระหวางประเทศ
ตามทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิก

ื
หัวขอสุดทายจะเปนการเช่อมโยงทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิก
เขากับบทบาทของกองทัพเรือในการสรางสันติภาพระหวาง
่
ั
ึ
ั

ี
ั
ั
ประเทศ ซงจะเกยวของกบบทบาทของกองทพเรอหลงสมยใหม 
ื
่
ี
ื
(Postmodern Navy) ท่มีเปาหมายในการปฏิบัติการเพ่อรักษา
ระบบโลกาภิวัตนระหวางประเทศในปจจุบัน
ี
ดังท่กลาวมาแลว ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกมีพัฒนาการ
ิ
่
ุ
ุ
ิ
ํ

ิ
ี
ั
ุ
ุ
มาจากแนวคดมนษยนยม มนษยนยมมองมนษยสาคญทสดและ
มีผลประโยชนเหมือนกันคือ ตองการความสุขในการดํารงชีวิต
ประจําวัน และเม่อเสรีนิยมยกระดับข้นเปนทฤษฎีระดับระหวาง
ื
ึ
ประเทศก็จะมองวา รัฐเปนเหมือนกับมนุษย ส่งท่รัฐตาง ๆ ตองการ
ี
ิ
เหมือนกันคือ สันติภาพระหวางประเทศอันถาวร สอดคลองกับ
ี
ี
่
ปรัชญาการเมืองของคานตท่ใหรัฐตาง ๆ เร่มตนเปลยนแปลง
ิ
ตนเองใหเปนสาธารณรัฐประชาธิปไตย จากน้นก็เขามารวมตัวกัน
ั
ึ
อยางหลวม ๆ และสรางระบบระเบียบระหวางกัน ซ่งจะเปนกรอบ

ี
การปฏิบัติใหรัฐท่มารวมตัวกันเคารพสิทธิมนุษยชนและอธิปไตย
ื
ของกันและกัน จุดสนใจของเสรีนิยมคลาสสิกจึงเปนเร่องของ
มนุษยและระบบระเบียบระหวางประเทศ

ี
ํ
ั
่
กองทพเรือหลงสมัยใหมก็ทาหนาทรกษาระเบยบ
ั
ั
ี
๑๒
ระหวางประเทศท่รัฐตาง ๆ มีรวมกัน ซึ่งตางจากกองทัพเรือ
ี
ั
ี
สมยใหมท่ปกปองเพยงอธิปไตยของรัฐจากรัฐอ่น ๆ ทจะมา
ื
ี
ี
่
ั
คุกคาม ดังน้น ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิกจึงสามารถใชอธิบาย
ิ
ั
ั
ื
กองทพเรอหลงสมยใหมไดเปนอยางด โดยหากพิจารณาภารกจ
ั


ี


ของกองทัพเรือหลังสมัยใหมก็จะพบวาเปนไปตามเปาหมาย
ั
ในการรักษาสันติภาพและความม่นคงในยุคโลกาภิวัตน 
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
64
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ิ
ี
ของเสรนยม เชน ความรวมมือระหวางกองทัพเรือไทย มาเลเซีย
ั

สิงคโปร และอินโดนีเซีย ในการปองปรามโจรสลดในชองแคบมะละกา
ก็ถือเปนภารกิจในการรักษาเสนทางคมนาคมระหวางประเทศ
ี
ี
ท่หลอเล้ยงระบบเศรษฐกิจโลกแบบเสรี ไมตางจากการจัดต้ง ั
ํ
ั
ื
่
ื
กาลงทางเรอเพอปราบปรามโจรสลัดในอาวเอเดนของโซมาเลีย
การชวยเหลือฟลิปปนสในกรณีประสบภัยธรรมชาติก็เปน
ื
ึ
อีกตัวอยางหน่งในเร่องมนุษยธรรม นอกจากน้ ปฏิบัติการ
ี
ิ
ั
รกษาสนติภาพของสหประชาชาตก็มเปาหมายชดเจนในเร่อง

ั
ื
ั
ี
การชวยเหลอผประสบภัยจากความขัดแยงในประเทศท่เปนรัฐ
ี
ื

ู
ี
ั
ลมสลาย เปนตน ท้งหมดน้จะเห็นถึงบทบาทของกองทัพเรือ
ในการรักษาความมั่นคงระหวางประเทศใหคงอยูในโลกปจจุบัน
ั
ื
ั
ในอนาคต บทบาทของกองทัพเรอหลงสมยใหม 
ิ
ึ
ี
ิ
ู
ท่อยบนฐานความคิดแบบเสรีนิยมคลาสสิกย่งจะเพ่มมากข้น
ขอแนะนําในบทความน้คือ การเตรียมพรอมท้งในเร่องกําลังพล
ื
ี
ั
และยุทโธปกรณ ใหเขาใจโลกท่กําลังเปลี่ยนแปลงจากความสําคัญ
ี
ึ
ื
ี
ของรัฐท่ลดลงและเร่องมนุษยธรรมท่กําลังเพ่มมากข้น ทฤษฎ ี
ี
ิ
ี
เสรีนิยมคลาสสิกท่มีรากฐานมาจากมนุษยนิยมในยุคฟนฟ ู

ั
ศิลปวิทยาการ จนกระท่งสงผลตอระเบียบโลกเสรีในปจจุบัน
เปนทฤษฎีกระแสหลักซึ่งผูปฏิบัติงานดานความมั่นคง โดยเฉพาะ
อยางย่งกําลังพลของกองทัพเรือ จําเปนตองเขาใจใหตรงกัน
ิ
เพ่อใหภารกิจท่ไดรับมอบตามแนวคิดกองทัพเรือหลังสมัยใหม 
ื
ี
บรรลุตามเปาหมายที่วางไว
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 65

เอกสารอางอิง


๑ Bruce Russett, “Liberalism,” in International Relations Theories Discipline and
Diversity, 3rd ed. edited by Tim Dunne, Milja Kurki and Steve Smith
(Oxford: Oxford University Press, 2014), pp. 94-113.; Tim Dunne, “Liberalism,”
in The Globalization of World Politics, 6th ed. edited by John Baylis, Steve
Smith and Patricia Owens (Oxford: Oxford University Press, 2014), pp. 113-125.;
Paul R. Viotti and Mark R. Kauppi, “Liberalism: Interdependence and Global
Governance,” in International Relations Theory, 5th ed. (Boston: Longman,

2012), pp. 129-166.
๒
Corliss Lamont, The Philosophy of Humanism, 8th ed. (Amherst, NY: Half-moon
Foundation, 1997), pp. 11-12.
๓
Ibid., p. 51.
๔
Ibid., p. 57.
๕
Aristotle, The Nicomachean Ethics, translated with an introduction by David
Ross; revised by J. L. Ackrill and J. O. Urmson (Oxford: Oxford University Press,
1998)
๖
หลุนอี่ว: ขงจื่อสนทนา, สุวรรณา สถาอานันท, แปล (กรุงเทพฯ: Openbooks, ๒๕๖๒)
๗
Jackson J. Spielvogel, Western Civilization, Volume I: To 1715, 7th ed. (Belmont,
CA: Thomson Higher Education, 2009), pp. 243-270.
๘
Immanuel Kant, “Toward Perpetual Peace: A Philosophical Sketch,” in Toward
Perpetual Peace and Other Writings on Politics, Peace, and History, edited and
with an introduction by Pauline Kleingeld; translated by David L. Colclasure
(New Haven: Yale University Press, 2006)
๙
Michael W. Doyle, “Liberalism and World Politics” The American Political
Science Review Vol.80, No.4 (December 1986): 1151-1169.
๑๐
E. H. Carr, The Twenty Years’ Crisis, 1919-1939, reissued with a new preface
from Michael Cox (London: Palgrave Macmillan, 2016), p. 9.
๑๑
Ibid., p. 10.
๑๒
Geoffrey Till, Seapower: A Guide for the Twenty-First Century, 2nd ed. (London:
Routledge, 2009), pp. 1-19.

¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
66
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ





ÊѹµÔÀÒ¾·Õè¶ÒÇÃ


º¹¡ÒÃÊÃéÒ§Ãкº¶èǧ´ØÅÍíÒ¹Ò¨


ÃÐËÇèÒ§ÃÑ°















¹ÒÇÒàÍ¡ ´Ã.ËÑÊäªÂޏ ÁÑ觤Ñè§
Ãͧ¼ÙŒÍíҹǡÒáͧÇÔªÒàʹҸԡÒáԨ
½†ÒÂÇÔªÒ¡Òà ¡ÃÁÂØ·¸ÈÖ¡ÉÒ·ËÒÃàÃ×Í



















¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 69

บทนํา
บทความน้จะวิเคราะหกลไกการรักษาสันติภาพระหวางประเทศ โดยใชระบบ
ี
ถวงดุลอํานาจตามทฤษฎีสัจนิยม กลไกดุลอํานาจมีรากฐานมาจากการมองธรรมชาต ิ
ื
ของมนุษยในแงราย ไมไววางใจกันตามทฤษฎีสัจนิยม เม่อนักทฤษฎีดุลอํานาจนํามาอธิบาย
ระบบระหวางประเทศแลว พบวาระบบดุลอํานาจ กลายเปนกลไกที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ
ี
ในระบบระหวางประเทศท่เปนอนาธิปไตย ในประวัติศาสตรกลไกดุลอํานาจปรากฏใหเห็น
ี
ึ
อยางชัดเจนในยุโรปหลังเกิดรัฐชาติสมัยใหม โดยมีอังกฤษทําหนาท่ถวงดุลใหเกิดข้น
ในระบบ อยางไรก็ตาม ปญหาของกลไกการถวงดุลอํานาจ คือการจัดการกับประเทศ
ี
ท่ตองการเปล่ยนสถานะเดิม และเปล่ยนแปลงระบบระหวางประเทศใหม และในความสัมพันธ 
ี
ี
ระหวางประเทศ รัฐตาง ๆ ตองอาศัยกลไกอื่นในการจัดการกับสันติภาพ เชน การคาเสรี
ระบอบประชาธิปไตย องคการระหวางประเทศ เปนตน
สันติภาพโลกนอกจากจะมาจากแนวทางของเสรีนิยมท่สนับสนุนใหโลกเดินหนา
ี
ี
ไปสความเปนเสรีนิยมประชาธิปไตย และการสรางองคการระหวางประเทศท่สง
ู
ั
ิ
ิ

ื
เสรมสนตภาพโลก เชน สหประชาชาต สหภาพยุโรป หรออาเซียน เปนตน ยังมีแนวทาง

ิ
ึ
ั
ึ
อีกดานหน่งซ่งเปนของสัจนิยมน่นคือ การใชกลไกการถวงดุลอํานาจระหวางรัฐ
ื
การท่นักสัจนิยมเช่อในแนวทางการถวงดุลอํานาจ เพราะฐานความคิดเบ้องตน
ี
ื
ั
ของสัจนิยมมาจากธรรมชาติของมนุษยท่ไมไววางใจกัน และเช่อวาอํานาจเทาน้นท่เปน
ื
ี
ี
ั
ั
ื
พลังขับเคล่อนกิจการระหวางประเทศ ดังน้น สําหรับสัจนิยมแลว กลไกเดียวเทาน้น
ี
ท่จะรักษาสันติภาพโลกเอาไวไดคือ ดุลอํานาจ (Balance of Power) ลาสุดจะเห็น
นโยบายของสหรัฐอเมริกาตอเอเชียในชวงรัฐบาลโอบามาท่เรียกวา “การกลับมา
ี
ั
ี
ั
ถวงดุลอํานาจเอเชียอีกคร้ง (Rebalancing Asia)” ท่พยายามหยุดย้งการกาวข้นมา
ึ
เปนมหาอํานาจใหมของจีน
บทความนี้เปนการยอนกลับไปสํารวจแนวทางการถวงดุลอํานาจในประวัติศาสตร
ี
ั
ยุโรป ต้งแตการเกิดรัฐชาติสมัยใหมและปรากฏชัดเจนในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ หลังสงคราม

นโปเลียนวาสอดคลองกับหลักการดุลอํานาจของสัจนิยมหรือไมอยางไร ประเด็นคําถามคือ
“อะไรเปนปจจัยสําคัญท่ทําใหกลไกการถวงดุลอํานาจสราง และรักษาสันติภาพระหวาง
ี
ประเทศ” โดยตอบคําถามจากทฤษฎีสัจนิยมเชิงโครงสรางซ่งจะไดคําตอบเบ้องตนคือ
ึ
ื


ู
ํ
ี
ื

“กลไกการถวงดลอานาจมรากฐานจากความเชอทวารฐอยในโครงสรางระหวางประเทศ
ุ
่
ั


่
ี
ที่เปนอนาธิปไตยและตองการอยูรอดภายใตโครงสรางนี้ จึงตองดําเนินนโยบายใหอํานาจ
ระหวางประเทศน้นสมดุลเองโดยไมมีทางเลือก เม่อรัฐตาง ๆ ไมมีนโยบายเปล่ยนแปลง
ื
ั
ี
ระบบใหม ระบบระหวางประเทศจึงอยูในสภาวะสมดุลและสันติภาพก็เกิดขึ้นตามมา”
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
70
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ึ
ี
ี
บทความน้ประกอบดวย สวนท่หน่ง แนวความคิดเร่องการถวงดุลอํานาจ
ื

ิ


ั
ี
ในการเมืองระหวางประเทศ สวนท่สอง ภาพประวตศาสตรยุโรปหลงการเกดรฐชาต ิ
ั
ิ
ั
ี
ั
ึ
ี
สมัยใหมจนกระท่งการเกิดข้นของสงครามโลกคร้งท่ ๑ สวนท่สาม การอธิบายกลไก
ั
ี
การถวงดุลอํานาจของยุโรป โดยเนนท่ยุโรปในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ สวนท่ส่ กรณีตัวอยาง

ี
ี
ี
ี
นโยบายการถวงดุลอํานาจของอังกฤษ สวนท่หา ขอบกพรองของการรักษาสันติภาพดวยกลไก
ึ
การถวงดุลอํานาจ และปรากฏการณท่เกิดข้นเม่อกลไกดุลอํานาจลมเหลว และสวนสุดทาย
ื
ี
นัยสําคัญของกลไกดุลอํานาจตอการใชกองทัพเรือในการดําเนินนโยบายตางประเทศ
แนวความคิดเรื่องการถวงดุลอํานาจในการเมืองระหวางประเทศ
ึ
่
ิ
ึ
ั
ี
แนวคิดดุลอํานาจมความสัมพันธกบทฤษฎีสัจนยมอยางลึกซ้ง ดานหนงดุลอํานาจ
ี
ก็เปนทฤษฎีท่แยกขาดเปนเอกเทศ แตอีกดานหน่งทฤษฎีสัจนิยมเกือบท้งหมดมีองคประกอบ
ั
ึ
ิ
ู

ํ
ํ
ุ
ของพฤตกรรมการถวงดลอานาจหรอไม การทานายวาระบบจะมงไปสสภาวะดลอานาจ


ุ

ุ
ื

ํ
เน่องจากการทับซอนในทางความคิดระหวางสัจนิยมกับดุลอํานาจ การทําความเขาใจ
ื
ความซับซอนในแนวคิดดุลอํานาจและการยอมรับความยากในทางทฤษฎีจึงมีความสําคัญ

ที่มา : https://www.politicalscienceview.com/balance-of-power/
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 71

ี
อยางนอยในชวง ๕๐ ปท่ผานมา นักรัฐศาสตรสังเกตเห็นทฤษฎีท่สะทอน
ี
แนวคิดดุลอํานาจจํานวนมาก ปญหาความหลากหลายของนิยามปรากฏใหเห็นในบทความ
ื
ของเอิรนส บี ฮาส ในวารสาร World Politics ป ค.ศ.๑๙๕๓ ช่อ “The Balance
๑
of Power: Prescription, Concept, or Propaganda” ฮาสชวาแนวคิดดุลอํานาจ
้
ี
ู
มีความหมายท่แตกตางกันถึง ๘ ประการ ข้นอยกับผเขียนวามีวัตถุประสงคในการใช 
ี
ู
ึ
อยางไร บางนิยามก็ขัดแยงกันเอง เชน ความสมดุล (Equilibrium) กับอํานาจเหนือกวา
(Preponderance) หรือสันติภาพกับสงคราม เปนตน
ั

การท่จะกาวขามความคลุมเครือดงกลาว และทําความเขาใจแนวคิดดลอํานาจ

ุ

ี
ี
่
ุ
่
ี
ู

ั
ทนักคิดสัจนิยมใชอยในปจจุบน จําเปนทจะตองแยกแยะระหวาง “ความสมดล (Balance)”


ึ
ในฐานะผลท่เกิดข้นในระดับระบบ (เชน ความสมดุลระบบระหวางประเทศ) และ “การถวงดุล
ี
(Balancing)” ในฐานะการดําเนินนโยบายของรัฐท่จะคัดงางกับภัยคุกคามท่เพ่มข้น
ึ
ี
ิ
ี
นอกจากน้ การแยกแยะระหวางดุลอํานาจแบบตาง ๆ ก็มีความสําคัญอีกดวย อยางไรก็ตาม
ี
จุดเริ่มตนของการทําความเขาใจการถวงดุลอํานาจจะยอนกลับไปสูแนวคิด “ดุลอํานาจ”
ึ
ึ
ี
ในความหมายของวัตเทิลส ซ่งก็คือ “สภาวะท่ไมมีอํานาจใดหน่งเดียวจะอยสูงสุด
ู
แลวสามารถวางกฎเกณฑใหกับผูอื่นกระทําตามที่ตนเองตองการ” ปกติแลวอํานาจในที่นี้
ก็คืออํานาจทางทหาร แตจากนิยามของวัตเทิลส สามารถแยกประเภทของดุลอํานาจ
๒
ไดหลายเกณฑดังตอไปนี้
๑) ดุลอํานาจแบบงาย (Simple) กับดุลอํานาจแบบซับซอน (Complex)
ู
ี
ดุลอํานาจแบบงายจะมีตัวแสดงท่เปนมหาอํานาจหลักอยเพียงสองประเทศ เชน

้
ี

ั
การแบงขวระหวางฝร่งเศสกับฮาพสบวรคสเปนและออสเตรียในคริสตศตวรรษท่ ๑๖ - ๑๗
ั
หรือการแบงขั้วอํานาจระหวางสหรัฐฯ กับโซเวียตในสงครามเย็น เปนตน สวนดุลอํานาจ
ั
แบบซับซอนจะมีตัวแสดงเพ่มข้น เชน การแบงข้วอํานาจระหวางฝร่งเศสกับออสเตรีย
ั
ิ
ึ
ท่แยกตัวออกจากสเปน และมีข้วอํานาจอังกฤษ รัสเซีย และปรัสเซียเขามารวม
ี
ั
ั
ี
ี
ี
่
ั
ี

ี
่

ํ
ิ
ื
เปนมหาอานาจในครสตศตวรรษท ๑๘ หรอขวอานาจสหรฐฯ กบสหภาพโซเวยตทมจน
ํ
ั
้
ญี่ปุน และยุโรปตะวันตก เขามารวมเปนมหาอํานาจเพิ่มเติม
๒) ดุลอํานาจแบบทั่วไป (General) กับดุลอํานาจแบบทองถิ่นเฉพาะ (Local/
Particular) ดุลอํานาจแบบท่วไป เปนสภาวะท่ไมมีมหาอํานาจเดียวสามารถครอบงํา
ั
ี
ระบบระหวางประเทศทั้งหมดได หากมองโลกทั้งใบวา มีระบบเดียวที่สมดุลก็เรียกวาเปน
ดุลอํานาจแบบท่วไป แตถาพิจารณาลงไปในรายพ้นท่ก็จะไดดุลอํานาจแบบเฉพาะ เชน
ั
ื
ี
อนุทวีปเอเชียใต เอเชียตะวันออก และเอเชียตะวันออกเฉียงใต เปนตน
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
72
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

๓) ดุลอํานาจแบบอัตวิสัย (Subjective) กับดุลอํานาจแบบภววิสัย (Objective)

ื
ี
ดุลอํานาจแบบอัตวิสัย เปนความเช่อวาไมมีมหาอํานาจใดท่กําลังครอบงําระบบอย ู
ี
แตดุลอํานาจแบบภววิสัย ไมใชความเชื่อแตเปนสภาวะจริงท่ไมมีมหาอํานาจใดสามารถ
ครอบงําระบบได อยางไรก็ตาม ดุลอํานาจแบบภววิสัยอยางเดียวไมเพียงพอท่จะสราง
ี
ดุลอํานาจไดจริง จะตองมีดุลอํานาจแบบอัตวิสัยดวยเพราะรัฐมีความคิดและนโยบาย
๔) ดุลอํานาจแบบวางแผนไว (Contrived) กับดุลอํานาจแบบบังเอิญ (Fortuitous)
ดุลอํานาจแบบวางแผนไวมีดวยกัน ๒ แบบ แบบแรก เปนดุลอํานาจจากการคิดของผูกําหนด
ู
นโยบาย มีนักคิดอยาง เบิรค แกนซ และฮีรีน เปนผสนับสนุน เชน กรณีท่ดุลอํานาจ
ี
ั
ของยุโรปลมสลายจากการปฏิวัติฝร่งเศส ตามมาดวยสงครามนโปเลียนเปนเพราะประเทศ
ี
ท่เหลือในยุโรปไมไดรวมตัวกันและตอตานฝร่งเศส เปนตน แบบท่สอง เปนดุลอํานาจ
ั
ี
ื
จากกฎทางประวัติศาสตร กลาวคือเม่อใดก็ตามท่มีภัยคุกคามตอดุลอํานาจในระบบแลว
ี
ึ
ี
ี
ก็จะมีการตอตานเกิดข้นมาเองตามธรรมชาติ มีนักคิดท่สนับสนุนดุลอํานาจแบบน้คือ
รูโซ และทอนบี สวนดุลอํานาจแบบบังเอิญ เกิดขึ้นในชวงที่อภิมหาอํานาจมุงสูการเสริมสราง
อํานาจแบบสมบูรณแบบ และกําลังจะเขาสูสภาวะทางตัน (Deadlock) จนตองกระทําการ
บางอยางมิฉะน้นจะเกิดหายนะมหาศาล เชน การแขงขันทางนิวเคลียรชวงสงครามเย็น
ั
เปนตน
สรุปไดวา ดุลอํานาจจะเกิดขึ้นไดตองอาศัยการจํากัดตัวเองและตรวจสอบผูอื่น
ไปพรอม ๆ กัน โดยมีเปาหมายเพ่อรักษาดุลอํานาจระหวางประเทศเอาไว แนวคิดน ี ้
ื

ี
ึ
เกิดข้นในประวัติศาสตรยุโรปอยางชัดเจนชวงคริสตศตวรรษท่ ๑๗ - ๑๘ โดยเฉพาะอยางย่ง ิ
ี
การท่ประเทศในยุโรป รวมมือกันตอตานการขยายอํานาจของพระเจาหลุยสท่ ๑๔
ี
่

ํ
ึ
แหงฝรงเศส ในบทความน จะใชทฤษฎดลอานาจจากขอทสซงจะนามาถกเถยงตอยอด
ี
่
่
ี
้


ี
ั
ํ
่
ี
ุ
ี

ในแนวคิดดุลอํานาจทั้งสามแบบตอไป
หลักการดุลอํานาจ สามารถทําใหงายไดโดยการแบงออกเปน ๓ ประเภท ไดแก
ดุลอํานาจโดยนโยบาย (Manual) ดุลอํานาจอัตโนมัติ (Automatic) และดุลอํานาจ
ู
ู
ี
ระหวางสองฝายท่อยข้วตรงขามกัน (Dyadic) ดุลอํานาจโดยนโยบายเสนอวาผนํารัฐ
ั
มีนโยบายในการสรางความสมดุล และรักษาความสมดุลในระบบระหวางประเทศเอาไว 
รวมทั้งยังมีวัตถุประสงคใหเกิดผลดังกลาว ดุลอํานาจแบบแรกนี้ จะเปนแนวคิดหลักของ
ทฤษฎีสัจนิยมคลาสสิก (Classical Realism) โดย ฮันส มอรเกนธอ (Hans J. Morgenthau) ๓
ในทางตรงขาม ดุลอํานาจอัตโนมัติอธิบายวา “ความสมดุล (Balance)” เปนผลจาก

ึ
ี
การทํางานของระบบระหวางประเทศในลักษณะท่เปนกลไกตามธรรมชาติโดยไมข้นอย  ู
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 73

กับนโยบายและการดําเนินนโยบายของรัฐ ดุลอํานาจแบบท่สองน้ จะเปนแนวคิดหลัก
ี
ี
ั
ิ
ของทฤษฎีสจนิยมใหมหรือสัจนิยมเชงโครงสราง (Neorealism/Structural Realism)
๔
ี


โดย เคนเนธ วอลซ (Kenneth N. Waltz) และจอหน เมยรไชเมอร (John J. Mearsheimer) ๕

และสุดทายแนวคิดดุลอํานาจระหวางสองฝายที่อยูขั้วตรงขามกัน เนนเรื่องความสัมพันธ
ึ
ระหวางรัฐและพยายามอธิบายพฤติกรรม “การถวงดุล (Balancing)” ซ่งมงตอบโต 
ุ
ี
ี
ึ
ิ
ภัยคุกคามท่กําลังเพ่มมากข้น ดุลอํานาจแบบท่สามน้ จะเปนแนวคิดหลักของทฤษฎ ี
ี
๖
สจนยมใหมหรือสัจนิยมเชิงโครงสรางโดย สตีเฟน วอลต (Stephen M. Walt)
ั
ิ
















ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d5/BalanceOfPower_%28cropped%29.jpg



ี
ู
ื
ระบบดุลอํานาจแบบคลาสสิกของยุโรป เปนท่รจักกันในช่อของดุลอํานาจ
ึ
โดยนโยบาย ความสมดุลในระบบรัฐของยุโรปเกิดข้นและดํารงอยู ผานการดําเนินนโยบาย
ึ
ู
ของผนํารัฐอยางจงใจ ซ่งเช่อวาความอยรอดของรัฐในยุโรปจะสําเร็จไดตองผานอํานาจ
ื
ู
ท่สมดุล เม่อใดก็ตามท่ความสมดุลเสียไป รัฐตาง ๆ ในยุโรปก็จะเขาดําเนินนโยบาย
ี
ื
ี
ึ
ื
ั

ในรูปแบบตาง ๆ กัน ซ่งรวมท้งการทําสงครามดวย เปาหมายก็เพ่อฟนความสมดุล
ในระบบรัฐของยุโรปใหกลับมาใหม ดังนั้น ความสมดุลที่เกิดขึ้น แทนที่จะเกิดโดยไมตั้งใจ
จากการที่รัฐตาง ๆ มีปฏิสัมพันธกัน แตเกิดจากผลการดําเนินนโยบายที่รัฐตาง ๆ ในยุโรป
๗
ตั้งใจใหเกิดขึ้น
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
74
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ดุลอํานาจแบบอัตโนมัติอธิบายวา เพราะเหตุใดระบบระหวางประเทศมีแนวโนม

ี
ู
ี
ื
ท่จะเกิดสภาวะความสมดุลโดยไมเก่ยวของกับนโยบายของรัฐใด ๆ มีเง่อนไขอย ๔ ประการ
ท่ช้วาระบบระหวางประเทศจะเขาสสภาวะความสมดุล ประการแรก ระบบประกอบดวย
ี
ี
ู
ั
ู
ั
ข้วอํานาจท่เปนอิสระจากกัน ๒ - ๔ ข้ว ประการท่สอง รัฐตาง ๆ อยางนอยตองการอยรอด
ี
ี
ี
ี
ประการท่สาม รัฐตาง ๆ มีนโยบายจะเขารวมเปนพันธมิตรกันโดยไมเก่ยวของใด ๆ
ื
่
ั

ั
ื
กบเรองอุดมการณทางการเมืองหรอประวตศาสตร และประการสุดทาย สงครามยงคง
ิ
ั
เปนทางเลือกในการดําเนินนโยบายที่ชอบธรรมของรัฐเสมอ รัฐตาง ๆ ไมไดมีความตองการ
ใหระบบสมดุล หรือมีนโยบายเขารวมในการถวงดุลเพ่อใหเกิดความสมดุลในระบบ
ื
ี
ึ
ั
วอลซมองวาดุลอํานาจระดับระบบระหวางประเทศ เปนผลท่เกิดข้นโดยไมไดต้งใจ
ื
จากการท่รัฐตาง ๆ ดําเนินนโยบายตางประเทศเพ่อประโยชนของตนเองภายใตระบบ
ี
๘
ระหวางประเทศที่เปนอนาธิปไตย
ู
สุดทาย ดุลอํานาจระหวางสองฝายท่อยข้วตรงขามกัน เปนแนวคิดดุลอํานาจ
ั
ี
ึ
ี
ี
ื
ลาสุด ซ่งช้วามหาอํานาจทางบกซ่งเปนประเทศภาคพ้นทวีปและมีกําลังทางบกท่ใหญ
ึ
เชน สปารตา โซเวียต จีน เปนตน มีแนวโนมจะยั่วยุใหเกิดการสรางพันธมิตรเพื่อตอบโต

้
ี

ึ
่
ื
ั
ุ
การถวงดล ในขณะทมหาอานาจทางทะเล ซงลอมรอบดวยนําและมกาลงทางเรอ

ี
ํ
ํ
่
ขนาดใหญ เชน เอเธนส อังกฤษ สหรัฐฯ เปนตน ไมมีทาทีเชนนั้น จากการที่มหาอํานาจ
ี
ี
ทางบกมีผลประโยชนจากการท่ตนเองตองขยายอาณาเขต จึงมีทาทีท่เปนภัยคุกคาม
ึ
มากกวามหาอํานาจทางทะเล ซ่งมีผลประโยชนในเร่องการคาและมีตลาดอยท่วโลก
ู
ั
ื
ดังน้น ในขณะท่มหาอํานาจทางบกเติบโตข้น รัฐตาง ๆ ท่ถูกคุกคามก็จะรวมเปนพันธมิตรกัน
ี
ึ
ี
ั
ี
และสกัดก้นการขยายอิทธิพลดังกลาว ดุลอํานาจแบบน้ เปนดุลอํานาจระหวางสองฝาย
ั
ท่อยข้วตรงขามกันเพราะเปนการอธิบายพฤติกรรม “การถวงดุล” (ซ่งโดยหลักการแลว
ึ
ั
ู
ี
๙
คือพฤติกรรมของพันธมิตร) วารัฐตาง ๆ เขารวมกันถวงดุลภัยคุกคามที่ชัดเจนโดยเฉพาะ
ี
ั
ี
จากท่กลาวมาท้งหมดเก่ยวกับดุลอํานาจ หลักการน้เปนหัวใจสําคัญของ
ี
ทฤษฎีสัจนิยมท้งคลาสสิกและเชิงโครงสราง การถวงดุลอํานาจเปนเหมือนกฎธรรมชาต ิ
ั
ู
ึ
ึ
ในการเมืองระหวางประเทศ ซ่งอาจเกิดจากนโยบายของผนํารัฐหรือไมก็เกิดข้น
โดยไมไดต้งใจจากสภาวะการเมืองระหวางประเทศท่เปนอนาธิปไตย แตไมวาดุลอํานาจ
ั
ี
ั
ึ
จะเกิดข้นไดอยางไรก็ถือวาเปนกลไกสําคัญในการรักษาความม่นคงและสันติภาพในระบบ
ระหวางประเทศไดแนวทางหนึ่ง
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 75

ั
ึ
ประวัติศาสตรยุโรปหลังการเกิดรัฐชาติสมัยใหมกับการถวงดุลอํานาจ หลายตอหลายคร้งเกิดข้นจากความตองการรักษาดุลอํานาจเอาไว เชน สงคราม
สืบราชสมบัติสเปน (War of the Spanish Succession) สงครามสืบราชสมบัต ิ

ี
ในยุโรปคริสตศตวรรษท่ ๑๖ - ๑๗ หลักการในนโยบายตางประเทศของอังกฤษ คือ ออสเตรีย (War of the Austrian Succession) สงครามเจ็ดป (Seven Years’ War)
ี
การปองกันไมใหเกิดราชวงศท่ครองความเปนเจาเพียงราชวงศเดียวในยุโรป ซ่งหลายคน สงครามสืบราชสมบัติบาวาเรีย (War of the Bavarian Succession) และสงคราม
ึ
ื
ั
ึ
เช่อวาฝร่งเศสหรือสเปนอาจจะพยายามสรางใหเกิดข้น หลักการน้ ถือเปนจุดเร่มตนสําคัญ ตอตานนโปเลียน (Napoleonic Wars) จากความสําเร็จของอังกฤษในสงคราม ๗ ป 
ี
ิ
ของกลไกการถวงดุลอํานาจ อังกฤษรักษาดุลอํานาจเอาไวดวยการจับข้วพันธมิตรกับรัฐ ทอังกฤษเขารวมเปนพันธมตรกับปรสเซีย มหาอํานาจยโรปหลายประเทศเร่มมองเห็นวา
ั
ิ
ุ
ี
ั
่
ิ
ื
ื
อ่น ๆ ไดแก โปรตุเกส จักรวรรดิออตโตมาน และเนเธอรแลนด เพ่อตอบโตภัยคุกคาม อังกฤษเปนภัยคุกคามตอดุลอํานาจในยุโรปมากกวาฝร่งเศส มหาอํานาจเหลาน้ท่เดนชัด
ั
ี
ี
ู
ี
ี
ท่มาจากราชวงศท่ครองความเปนเจาดังกลาว พันธมิตรเหลาน้เขาสจุดสูงสุดในสงคราม คือ ฝร่งเศส ก็ตัดสินใจเขารวมสงครามประกาศเอกราชอเมริกา โดยคาดหวังวาจะบ่นทอน
ี
ั
ั
ี
ั
ตอตานฝร่งเศสสมัยพระเจาหลุยสท่ ๑๔ และ ๑๕ และในทุกคร้งท่มีการจัดต้งพันธมิตร อํานาจของอังกฤษลงจากการที่อาณานิคมอังกฤษ ๑๓ แหง ในอเมริกาไดรับอิสรภาพ
ี
ั
ั
จะมีอังกฤษและเนเธอรแลนดรวมดวย โดยใหเงินสนับสนุนในการจัดตั้งกองกําลังขนาดใหญ
ี
ั
เพื่อถวงดุลอํานาจฝรั่งเศส ชวงราวป ค.ศ.๑๘๐๐ เกิดการเปล่ยนแปลงคร้งใหญในการเมืองยุโรป
ซ่งเปล่ยนรากฐานของธรรมชาติการเมืองนอกประเทศทีเดียว น่นคิอ นโปเลียนพยายาม
ึ
ี
ั
ื
่
ี
ี
ึ
ํ


ั
ุ
ทจะลมระบบเวสตฟาเลยในยโรป โดยการยดอานาจเหนอทวปยโรปทงหมด มพฒนาการ
้
ั
ี
ุ
ี
ื
ี
ี

ู
ื
่
อยสองเรองท่สําคัญในการเมืองยุโรป ท่ทําใหการกาวข้นมามีอํานาจของนโปเลียนเปนไปได 
ึ
คือลัทธิชาตินิยมและประชาธิปไตย ลัทธิชาตินิยม เปนความคิดท่วาชาติหรือกลมบุคคล
ี
ุ

ุ
ื
ื
ื

่
ื
ู

่
้

ั
่
ึ
ซงมองพวกตนเองวา โดยพนฐานแลวเหมอนกบผอน และแยกขาดจากกลมอน ๆ
่
ื
ี
ิ
ิ
ื
ั
ั
ควรจะเปนหนวยพ้นฐานของการเมือง แนวความคิดทเชอมโยงกบลทธชาตนยมอยางใกลชิด
ิ
่
คือหลักการกําหนดอนาคตของตนเอง หลักการน้เช่อวา รัฐแตละรัฐควรจะประกอบดวย
ื
ี
ชนชาติเดียว และชนชาติท่มีลักษณะโดดเดนชัดเจน ควรจะมีรัฐเปนของตนเอง
ี
ั
ี
ู
ุ
ประชาธิปไตยเปนหลักการท่ประชากรท้งหมดของชาติไมใชแคกลมผนําหรือกษัตริย 
เทานั้นที่ควรจะควบคุมอํานาจของรัฐบาล
การปฏิวัติฝรั่งเศสในป ค.ศ.๑๗๘๙ เปนการโคนลมระบอบกษัตริยของฝรั่งเศส
และแทนท่ระบบน้นดวยระบบท่อางวาเปนประชาธิปไตย เนื่องจากหลักการของชาตินิยม
ี
ี
ั
ประชากรฝรงเศสทกคนถอวาเปนพลเมองชาวฝรงเศส หลงจากนนมาประชากรของฝรงเศส
ุ
ั
ั
้
ั
่
ื
ั
่
ื
่
ั


ี
ื
ก็มีสวนรวมในทางการเมืองการปกครองและเก่ยวของเช่อมโยงซ่งกันและกัน นวัตกรรม
ึ
ั
ู
ิ
ื
ื
ํ
ั
ั
ึ
คร้งสาคญในยุคการปฏวัติฝร่งเศส คอการเกณฑทหารซ่งรจกกันในช่อการรวมพลังมวลชน
ั
ั
ู
ั
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Europe_1815_map_en.png
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Europe_1815_map_en.png เปนการเกณฑชาวนาฝร่งเศสจํานวนหลายแสนคนเขาสกองทัพฝร่งเศส อยางไรก็ตาม
ิ
ความพายแพของนโปเลียน ไมไดทําใหแนวคิดท่นโปเลียนเร่มเอาไวจางหายไป หลังจากยุค
ี
ั
ี
นโปเลียน สงครามกลายเปนสงครามแหงชาติ ซ่งเก่ยวของกับประชาชนท้งประเทศ
ึ


ในคริสตศตวรรษท่ ๑๘ พันธมิตรดังกลาวแปรสภาพไปเปนการจับข้วระหวาง รบพงตอตานกับประชาชนอีกประเทศหน่งท้งประเทศเชนกัน ส่งน้ซ่งเรียกวา “การทํา
ี
ั
ุ
ึ
ั
ึ
ี
ิ
มหาอํานาจยุโรปในขณะนั้น ไดแก ออสเตรีย ปรัสเซีย อังกฤษ และฝรั่งเศส โดยพันธมิตร สงครามใหกลายเปนประชาธิปไตย” บวกกับการเปล่ยนแปลงสความเปนอุตสาหกรรม
ู
ี
ั
จะสลับไปมาหลายคร้ง เพ่อปองกันไมใหเกิดสภาวะการครองความเปนเจา (Hegemony) จึงนํามาสการเพ่มขนาดของกองทัพ ขอบเขตของการรบ และจํานวนผบาดเจ็บลมตาย
ื
ู
ิ
ู
ึ
ึ
ุ
ของมหาอํานาจใดมหาอํานาจหน่ง หรือกลมพันธมิตรใดพันธมิตรหน่ง สงคราม อยางมหาศาล
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒà ¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
76 77
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ ¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

หลายตอหลายคร้งเกิดข้นจากความตองการรักษาดุลอํานาจเอาไว เชน สงคราม
ึ
ั
สืบราชสมบัติสเปน (War of the Spanish Succession) สงครามสืบราชสมบัต ิ
ออสเตรีย (War of the Austrian Succession) สงครามเจ็ดป (Seven Years’ War)
สงครามสืบราชสมบัติบาวาเรีย (War of the Bavarian Succession) และสงคราม
ตอตานนโปเลียน (Napoleonic Wars) จากความสําเร็จของอังกฤษในสงคราม ๗ ป 
่
ั
ิ
ี
ุ
ิ
ทอังกฤษเขารวมเปนพันธมตรกับปรสเซีย มหาอํานาจยโรปหลายประเทศเร่มมองเห็นวา
อังกฤษเปนภัยคุกคามตอดุลอํานาจในยุโรปมากกวาฝร่งเศส มหาอํานาจเหลาน้ท่เดนชัด
ั
ี
ี
คือ ฝร่งเศส ก็ตัดสินใจเขารวมสงครามประกาศเอกราชอเมริกา โดยคาดหวังวาจะบ่นทอน
ั
ั
อํานาจของอังกฤษลงจากการที่อาณานิคมอังกฤษ ๑๓ แหง ในอเมริกาไดรับอิสรภาพ
ี
ั
ชวงราวป ค.ศ.๑๘๐๐ เกิดการเปล่ยนแปลงคร้งใหญในการเมืองยุโรป
ึ
ซ่งเปล่ยนรากฐานของธรรมชาติการเมืองนอกประเทศทีเดียว น่นคิอ นโปเลียนพยายาม
ี
ั
ื

่
ี
ี

ุ
ั
้
ุ
ทจะลมระบบเวสตฟาเลยในยโรป โดยการยดอานาจเหนอทวปยโรปทงหมด มพฒนาการ
ั
ี
ํ
ึ
ี
ื
ี
่
ึ
ี

อยสองเรองท่สําคัญในการเมืองยุโรป ท่ทําใหการกาวข้นมามีอํานาจของนโปเลียนเปนไปได 
ื
ู
ุ
คือลัทธิชาตินิยมและประชาธิปไตย ลัทธิชาตินิยม เปนความคิดท่วาชาติหรือกลมบุคคล
ี
ื
ึ
้
่

ู
่
ื

ซงมองพวกตนเองวา โดยพนฐานแลวเหมอนกบผอน และแยกขาดจากกลมอน ๆ
ั
ื

่
ื
ุ

ี
่
ิ
ิ
ื
ั
ั
่
ิ
ื
ควรจะเปนหนวยพ้นฐานของการเมือง แนวความคิดทเชอมโยงกบลทธชาตนยมอยางใกลชิด
ี
คือหลักการกําหนดอนาคตของตนเอง หลักการน้เช่อวา รัฐแตละรัฐควรจะประกอบดวย
ื
ชนชาติเดียว และชนชาติท่มีลักษณะโดดเดนชัดเจน ควรจะมีรัฐเปนของตนเอง
ี
ู
ี
ั
ุ
ประชาธิปไตยเปนหลักการท่ประชากรท้งหมดของชาติไมใชแคกลมผนําหรือกษัตริย 
เทานั้นที่ควรจะควบคุมอํานาจของรัฐบาล
การปฏิวัติฝรั่งเศสในป ค.ศ.๑๗๘๙ เปนการโคนลมระบอบกษัตริยของฝรั่งเศส
ี
และแทนท่ระบบน้นดวยระบบท่อางวาเปนประชาธิปไตย เนื่องจากหลักการของชาตินิยม
ี
ั
่
้
ประชากรฝรงเศสทกคนถอวาเปนพลเมองชาวฝรงเศส หลงจากนนมาประชากรของฝรงเศส
ั
ั
่
ุ


ื
่
ั
ื
ั
ั
ี
ึ
ก็มีสวนรวมในทางการเมืองการปกครองและเก่ยวของเช่อมโยงซ่งกันและกัน นวัตกรรม
ื
ื
ั
ํ
ั
ั
ึ
ิ
ู
ั
คร้งสาคญในยุคการปฏวัติฝร่งเศส คือการเกณฑทหารซ่งรจกกันในช่อการรวมพลังมวลชน
ั
ั
ู
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ac/Europe_1815_map_en.png เปนการเกณฑชาวนาฝร่งเศสจํานวนหลายแสนคนเขาสกองทัพฝร่งเศส อยางไรก็ตาม
ี
ิ
ความพายแพของนโปเลียน ไมไดทําใหแนวคิดท่นโปเลียนเร่มเอาไวจางหายไป หลังจากยุค
ั
นโปเลียน สงครามกลายเปนสงครามแหงชาติ ซ่งเก่ยวของกับประชาชนท้งประเทศ
ี
ึ

ึ
ุ
รบพงตอตานกับประชาชนอีกประเทศหน่งท้งประเทศเชนกัน ส่งน้ซ่งเรียกวา “การทํา
ึ
ิ
ี
ั
สงครามใหกลายเปนประชาธิปไตย” บวกกับการเปล่ยนแปลงสความเปนอุตสาหกรรม
ี
ู
จึงนํามาสการเพ่มขนาดของกองทัพ ขอบเขตของการรบ และจํานวนผบาดเจ็บลมตาย
ิ
ู
ู
อยางมหาศาล
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 77

ที่มา : https://ehne.fr/en/encyclopedia/themes/europe-europeans-and-world/
organizing-international-system/concert-europe


ี

สงครามนโปเลียนในชวงตนคริสตศตวรรษท่ ๑๙ สงผลตอการเปล่ยนแปลงไมใช 
ี
ื
เพียงเร่องของวิธีการทําสงครามเทาน้น แตยังสงผลตอวิธีการแสวงหาสันติภาพของประเทศ
ั
ตาง ๆ ในยุโรปดวย ในการประชุมที่เวียนนาในป ค.ศ.๑๘๑๕ ประเทศมหาอํานาจที่ไดรับ
ี
ชัยชนะเหนือนโปเลียน พยายามสรางกลไกในการปองกันประเทศท่รุกรานอยางฝร่งเศส
ั

ั

ึ
ไมใหกลับมาครอบงํายุโรปอีกคร้งหน่ง เกิดระบบคอนเสิรตแหงยุโรป (The Concert
ื
of Europe) ข้นมา พ้นฐานของระบบคอนเสิรตแหงยุโรปคือความเขาใจวาการท ่ ี
ึ
ี
ั
ี
ออสเตรย ปรสเซย อังกฤษ และรัสเซีย ไมสามารถรวมตัวกันตอตานนโปเลียน ทําให 
ํ
็
ี
นโปเลยนประสบความสาเรจในทางการเมืองและการทหาร คอนเสิรตแหงยุโรป
ึ
ํ
ี

ั

จึงเปนสนธิสัญญาอันสําคัญที่แสดงใหเห็นถงความเขาใจรวมกนของมหาอานาจ ทตองการ
่

ํ
ั
สนตภาพดวยวธการสรางดลอานาจผานความรวมมือในเวทีระหวางประเทศ มากกวา
ิ
ิ
ี

ุ
จะใชวิธีการถวงดุลอํานาจอยางที่เคยทํามาชวงหลายศตวรรษ

จากมุมมองทางทฤษฎี คอนเสิรตแหงยุโรป เปนความพยายามคร้งแรกท่จะทําให 
ั
ี
ึ
ทฤษฎีเสรีนิยมเกิดข้นจริงในการเมืองระหวางประเทศ จากการวิเคราะหของนักวิชาการ

มีขอถกเถียงในเร่องผลของคอนเสิรตแหงยุโรปอยดานหน่งกลาววา ยุโรปในคริสตศตวรรษท่ ๑๙
ื
ี
ึ
ู

ี
ี
ึ
ี
หลังจากคอนเสิรตแหงยุโรปเกิดข้นเปนชวงท่ยุโรปมีสันติภาพมากท่สุดอยางท่ไมเคยเปนมากอน
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
78
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

อีกดานหน่งกลาววา กลไกในคอนเสิรตแหงยุโรปไรประสิทธิภาพและลมสลายลงอยาง
ึ
รวดเร็ว อยางไรก็ตาม หลังสงครามนโปเลียน ฝร่งเศสก็มีอิทธิพลเหนือพ้นท่ตาง ๆ ในยุโรป
ั
ื
ี
ั
ิ
ิ
เวนเสียแตรัสเซียและจักรวรรดิโรมันอันศักด์สิทธ์ท้งโดยตรงและโดยออม คอนเสิรตแหงยุโรป
ั
ถือเปนความพยายามรักษาดุลอํานาจเอาไว โดยใหอาณาเขตของมหาอํานาจท้งส่ท่ชนะ
ี
ี
ฝรั่งเศส ไดแก ปรัสเซีย ออสเตรีย รัสเซีย และอังกฤษ กลับไปเปนดังเดิมจากการประชุม
ที่เวียนนาในป ค.ศ.๑๘๑๕ และที่สําคัญกวานั้นคือ การยอมรับรวมกันวายุโรปตองรักษา
ดุลอํานาจเอาไวไมใหประเทศใดลุกข้นมากอสงครามรุกรานและสรางความไรเสถียรภาพได 
ึ
อยางไรก็ตาม ระบบการประชุมดังกลาวลมเหลวลงราวป ค.ศ.๑๘๒๓ โดยตั้งแต
ป ค.ศ.๑๘๑๘ อังกฤษตัดสินใจไมเขารวมการประชุมใด ๆ ก็ตามท่เก่ยวของกับปญหา
ี
ี
ื
ี
ความขัดแยงระหวางประเทศในยุโรปภาคพ้นทวีปซ่งอังกฤษไมมีผลประโยชนเก่ยวของ
ึ
เชน อังกฤษไมเห็นดวยกับแผนของพระเจาอเล็กซานเดอรท่ ๑ ของรัสเซีย ท่ตองการ
ี
ี
ี
ใหปราบปรามการปฏิวัติใด ๆ ท่จะเกิดข้นในอนาคต ระบบคอนเสิรตแหงยุโรปลมเหลวลง
ึ
ี
ี
จากการท่เปาหมายเดิมท่มหาอํานาจยุโรปตองการมีสันติภาพรวมกัน กลายเปนเปาหมาย
ที่มา : https://ehne.fr/en/encyclopedia/themes/europe-europeans-and-world/ ในการแขงขันกันทางการเมืองและเศรษฐกิจ หลักฐานชัดเจนคือหลังจากการปฏิวัต ิ
organizing-international-system/concert-europe
ู
ื
ั
คร้งใหญในป ค.ศ.๑๘๔๘ การประชุมระหวางมหาอํานาจ ไมไดเปนไปเพ่อกอบกระบบเดิม
เหมือนหลังสงครามนโปเลียนอีกแลว แตกลับกลายเปนความตองการใหปรับเปล่ยน
ี
เสนพรมแดนใหมตามความตองการของแตละประเทศ
ั
จากการท่อังกฤษมีความเหนือกวามหาอํานาจยุโรปอ่น ๆ ท้งกําลังทางเรือ
ี
ื
ท้งเรือรบและเรือพาณิชย การคาทางทะเลและการเงิน อังกฤษจึงมีนโยบายสรางดุลอํานาจ
ั
ในยุโรปตั้งแตป ค.ศ.๑๘๑๕ เปนตนมา กอนป ค.ศ.๑๘๕๐ อังกฤษกับฝรั่งเศสเปนมหาอํานาจ

ํ
้
ั
่
ี
ทเขมแข็งที่สุดในยโรป แตราวครสตทศวรรษท ๑๘๕๐ ทงสองมหาอานาจเปนกงวลตอการ

ุ

ิ

ั
ี่
กาวข้นมาของรัสเซียซ่งขยายอํานาจเขามายังยุโรปกลางและปรัสเซีย จนครอบงํา
ึ

ึ
ั
ิ
ึ
ดนแดนเยอรมนมากข้นเร่อย ๆ เวนแตดินแดนของออสเตรีย สงครามไครเมียชวงป
ื
ค.ศ.๑๘๕๔ - ๑๘๕๕ และสงครามอิตาลีในป ค.ศ.๑๘๕๙ ไดทําลายระบบความสัมพันธ
ระหวางมหาอํานาจยุโรปที่รวมมือกันเปนระบบคอนเสิรตจนหมดสิ้น
ี
กําเนิดจักรวรรดิเยอรมันท่นําโดยปรัสเซียในป ค.ศ.๑๘๗๑ ซ่งไมรวมออสเตรียดวย
ึ
เพราะปรัสเซียใชการทําสงครามจํากัดเอาชนะออสเตรียและฝร่งเศสอยางรวดเร็วกลายเปน
ั
ั
ุ
ํ
ี
่
ั
ั
่
ั

้
ตวแปรสาคญททําใหดุลอานาจของยโรปเปลยนแปลงไป ในชวงเวลาสองทศวรรษหลงจากนน
ี
ํ
ออตโต ฟอน บิสมารค (Otto von Bismarck) ใชการทูตในการสรางดุลอํานาจ โดยเสนอ
ี
ิ
ใหมหาอํานาจยุโรปลงนามสนธิสัญญาและสรางระบบพันธมิตรท่ซับซอนเปนอยางย่ง
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 79

เชน ระบบไตรพันธมิตร (Triple Alliance) ซ่งเปนพันธมิตรทางการทหารระหวาง
ึ
เยอรมนี ออสเตรีย - ฮังการี และอิตาลี เปนตน ตั้งแตป ค.ศ.๑๘๙๐ เปนตนมา จักรพรรดิ
ไกเซอรวิลเฮลมที่ ๒ มีนโยบายขยายอํานาจที่เรียกวา Weltpolitik ในการขยายจักรวรรดิ
ื
ึ
ี
ั
ออกไปแขงขันกับมหาอํานาจยุโรปอ่นท่วโลก พันธมิตรท่เกิดข้นใหมก็มีความเปราะบาง
และนําไปสูสงครามโลกครั้งที่ ๑ ในป ค.ศ.๑๙๑๔ ระหวางเยอรมนีกับออสเตรีย - ฮังการี
ฝายหนึ่ง และอังกฤษ ฝรั่งเศส อิตาลี และรัสเซียอีกฝายหนึ่ง
THE GERMAN REICH
1871 - 1918















































ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/Deutsches_Reich_%281871-1918%29-en.png
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
80
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ุ
ี

ั
ั
หลังสงครามโลกคร้งท่ ๑ สนธิสญญาแวรซายสมวัตถประสงคขอหน่งคือ
ึ
ี
การลมเลิกแนวคิด “ดุลอํานาจ” และแทนที่ดวยระบบ “สันนิบาตชาติ” ซึ่งประกอบดวย
ประเทศตาง ๆ ท่มีชาติพันธเดียวกันรวมตัวกันเปนประเทศ อยางไรก็ตาม ระบบใหมน ้ ี
ี
ุ
ื
ก็ใชการไมได เม่อโลกแบงออกเปนข้วตาง ๆ ตามอุดมการณทางการเมืองในชวงคริสต 
ั
ทศวรรษท่ ๑๙๒๐ - ๑๙๓๐ ไดแก เสรีประชาธิปไตย สังคมนิยมคอมมิวนิสต และชาตินิยม
ี
ู
็
เผดจการ และไมสามารถหยุดย้งการขยายอํานาจของนาซีเยอรมันได และนํามาสสงครามโลก
ั
้
ั
ี
่
ครงท ๒ ซึ่งอังกฤษกับโซเวียตตองรวมมือกันชั่วคราวเพื่อตอตานเยอรมนีและอิตาลี
การอธิบายกลไกการถวงดุลอํานาจของยุโรปในคริสตศตวรรษที่ ๑๙
กลไกการถวงดุลอํานาจ มีรากฐานจากความเชื่อที่วารัฐอยูในโครงสรางระหวาง
ี
ู
ประเทศท่เปนอนาธิปไตย และตองการอยรอดภายใตโครงสรางน้จึงตองดําเนินนโยบาย
ี
ใหอํานาจระหวางประเทศน้นสมดุลเองโดยไมมีทางเลือก เม่อรัฐตาง ๆ ไมมีนโยบาย
ั
ื
เปล่ยนแปลงระบบใหม ระบบระหวางประเทศจึงอยในสภาวะสมดุลและสันติภาพ
ู
ี
ู
ี
ก็เกิดข้นตามมา ในสวนน้ จะวิเคราะหบทบาทของอังกฤษในฐานะผถวงดุลอํานาจในยุโรป
ึ
ึ
ในแบบของดุลอํานาจโดยนโยบาย ซ่งจะกลายเปนกฎของการเมืองระหวางประเทศ
ในเวลาตอมา การถวงดุลอํานาจยุโรประหวางป ค.ศ.๑๘๑๕ - ๑๙๑๔ อาศัยหลักการ
ดังกลาวที่สืบตอมาตั้งแตคริสตศตวรรษที่ ๑๗ โดยมีรายละเอียดดังตอไปนี้
ู
๑. หลักการสกัดก้นการครอบงํายุโรปแตเพียงผเดียว (No Universal Domination)
ั
มหาอํานาจในยุโรปจะไมยอมใหรัฐใด ๆ เขาครอบงํายุโรปไดทั้งหมด
๒. หลักการรวมมือกัน (Cooperation) ในการสกัดก้นการครอบงําดังกลาว
ั
มหาอํานาจจะรวมมือกันใชท้งการทูตและการทหารเพ่อใหบรรลุผล อยางไรก็ตาม
ั
ื
ไมมีมิตรแทและศัตรูที่ถาวรในความสัมพันธระหวางมหาอํานาจ
๓. หลักการทําสงครามจํากัดวัตถุประสงค (Limited Objectives) ในการ
ใชมาตรการทางทหารเพื่อสกัดกั้นความทะเยอทะยานของรัฐใด ๆ ที่พยายามจะครอบงํา
ยุโรปน้น เม่อบรรลุวัตถุประสงคดังกลาวแลว จะยุติสงครามทันที มหาอํานาจตาง ๆ
ื
ั
ไมมีนโยบายทําลายลางรัฐใดใหยอยยับจนสูญหายไปจากยุโรป
๔. หลักการชดเชยความเสียหาย (Compensation) เมื่อการทําสงครามยุติลง
ผเขารวมทําสงครามในฝายที่ชนะจะไดรับดินแดนและผลประโยชนตาง ๆ เพื่อชดเชย
ู
๑๐
ความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสงคราม
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/Deutsches_Reich_%281871-1918%29-en.png
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 81

บทวิเคราะหตอไปนี้ จะวาดวยการถวงดุลอํานาจในยุโรปชวงคริสตศตวรรษที่ ๑๙

จนถึงการเกิดสงครามโลกครั้งที่ ๑ หลังจากความพายแพของนโปเลียนในป ค.ศ.๑๘๑๕
ี
ี
ภัยคุกคามตอระบบรัฐสมัยใหมตามสนธิสัญญาเวสตฟาเลียในป ค.ศ.๑๖๔๘ ท่ใหญท่สุด
ี
การท่นโปเลียนลงจากอํานาจ ตองอาศัยการจับมือรวมกันตอตานจากมหาอํานาจ
ั
ึ
อ่น ๆ ในยุโรป คร้งท่ ๔ (Fourth Coalition) ซ่งใชการเจรจาทางการทูตและอํานาจ
ื
ี
ู
ื
ี
ทางทหารรวมกัน เพ่อบรรลุเปาหมายเดียวกัน ปญหาใหญท่บรรดาผนํามหาอํานาจ
เหลาน้ตองเผชิญในป ค.ศ.๑๘๑๕ คือการสรางระบบความสัมพันธระหวางประเทศ
ี
หลังสงคราม ท่จะใชจํากัดการทําสงคราม และปองกันไมใหภัยคุกคามตอสันติภาพ
ี
ปรากฏขึ้นมาดังที่ฝรั่งเศสภายใตการนําของนโปเลียนกระทําอีก




















ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Battle_of_Waterloo_1815.PNG


หากพิจารณาในเร่องของการปองกันไมใหเกิดการละเมิดสันติภาพอยางท ี ่
ื

ํ

็

ี
ั
ื

ื
่
ํ
ี
ั

ฝรงเศส ภายใตการนาของนโปเลยนไดกระทาแลว กถอวามหาอานาจทรวมมอกน
่
ํ
ประสบความสําเร็จ ยุโรปยุคคริสตศตวรรษที่ ๑๙ จะตรงขามกับยุคการปฏิวัติที่มีมากอน
หนานี้ ซึ่งปรากฏออกมาในรูปของการปฏิวัติอเมริกา และการปฏิวัติฝรั่งเศสและยุคสงคราม
ั
ั
เบ็ดเสร็จ หลังจากท่ปรากฏออกมาในรูปของสงครามโลกท้งสองคร้ง เพราะถือไดวา
ี
ี
ี
เปนยุคท่ยุโรปมีเสถียรภาพอยางชัดเจน และไมมีการทําสงครามระหวางประเทศท่เปน
ี
ระบบและไมจํากัดขอบเขต สงครามท่เกิดข้นในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ เปนสงครามท่ตอสกัน
ึ
ู

ี
ี
ื
ั
ี
ิ
ดวยเปาหมายจํากัดและพ้นท่ปฏิบัติการเปนระดับทองถ่นเทาน้น เม่อออสเตรีย
ื
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
82
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

เกิดความขัดแยงภายในและเกือบจะแตกเปนเส่ยง แตรัสเซียก็เขาชวยเหลือ ซ่งจะทําให 
ี
ึ
ออสเตรียยังอยูรอดได ในป ค.ศ.๑๘๗๑ เมื่อฝรั่งเศสอยูภายใตการเปลี่ยนแปลง กองกําลัง
ั
ั
ุ
ี
ี
ปรัสเซียท่ไดชัยชนะเหนือฝร่งเศสก็ไมเขาไปยงเก่ยวกิจการภายในของฝร่งเศสและปลอยให 
รัฐบาลฝรั่งเศสใชกําลังปราบปรามกับพวกปฏิวัติอยางหนักหนวง
ระบบระหวางประเทศของยุโรป เปนแบบหลายข้วอํานาจท่มีมหาอํานาจยุโรป
ี
ั
เปนแกนนําจํานวน ๕ ประเทศ ไดแก ออสเตรีย - ฮังการี อังกฤษ ปรัสเซีย (เยอรมนี) รัสเซีย
ั
ู
และฝร่งเศส ประเทศในยุโรปท่เหลืออยในลําดับสองและสามตามมา การจัดลําดับ
ี
มหาอํานาจดังกลาว วัดจากอํานาจทางทหารและเศรษฐกิจในเชิงเปรียบเทียบ มาตรวัด
ื
ความเปนมหาอํานาจก็ยังคงใชความสามารถในการทําสงครามกับมหาอํานาจอ่นและ
เปนไปไดท่จะประสบความสําเร็จไดรับชัยชนะ สําหรับการวัดอํานาจเพ่อการถวงดุล ผนํารัฐ
ื
ี
ู
จะมองเรื่องประชากรและดินแดนเปนหลักและความสัมพันธระหวางปจจัยทั้งสองนี้
มหาอํานาจยุโรปตางมีนโยบายรักษาสถานะทางอํานาจของตนเองและไมเต็มใจ
จะยอมรับรัฐใหมที่จะกาวขึ้นมาทาทายและแซงหนาในทางอํานาจเทาใดนัก ในชวงปลาย
ึ
ศตวรรษท่ ๑๙ อิตาลีตองการเปนหน่งในมหาอํานาจยุโรป แตก็ไมเคยไดรับสถานะนี้
ี
ในขณะท่จักรวรรดิออตโตมานก็ไมไดรับการยอมรับจากมหาอํานาจยุโรปใหเปนสมาชิก
ี

ของระบบรฐยุโรป ท้งท่ในสนธิสัญญาปารสป ค.ศ.๑๘๕๖ ระบวาจักรวรรดิออตโตมาน
ี
ุ
ี
ั
ั
เปนสวนหนึ่งของคอนเสิรตแหงยุโรปดวย
อาจมีนักรัฐศาสตรบางคนตีความวา ระบบคอนเสิรตแหงยุโรปไมไดใชการถวงดุล
อํานาจเปนกลไก เพราะสะทอนความรวมมือระหวางมหาอํานาจก็จริง แตการตีความเชนน ้ ี
เปนการละท้งแนวคิดและวัตถุประสงคของผนํารัฐมหาอํานาจท่รวมกันออกแบบ
ี
ู
ิ
ระบบคอนเสิรตน้ข้นมา เพราะผนํารัฐเหลาน้ จงใจใหมหาอํานาจท่เขารวมคอนเสิรตน ี ้
ี
ู
ี
ึ
ี
ที่มา : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/72/Battle_of_Waterloo_1815.PNG
ี
สรางและดํารงดุลอํานาจเอาไว โดยใชรากฐานการถวงดุลอํานาจของยุโรปท่เคยปฏิบัติมา

ิ
้
ั
ู
ี
ตงแตตนยุคใหม ปรากฏการณทเกดขนชวงตนครสตศตวรรษท่ ๑๙ แสดงใหบรรดาผนา ํ



ิ
้
ึ
่
ี




ี
มหาอํานาจยุโรปไดเห็นวา ระบบดุลอํานาจจะตองไดรับการฟนฟูและปรับเปล่ยนใหทันสมัย

ื
ี
ภายใตเง่อนไขใหมมากกวาจะขจัดระบบดุลอํานาจออกไป แลวแทนท่ดวยระบบหรือ
ั
กลไกใหม น่นแสดงวาระบบคอนเสิรตแหงยุโรปเปนการฟนฟูระบบเกาของบรรดา

๑๑
นักอนุรักษนิยม แตรูปแบบนั้นเปลี่ยนแปลงไปจากกลไกการถวงดุลอํานาจแบบเดิม
โจเซฟ ไนย เสนอวาระบบดุลอํานาจในครสตศตวรรษที่ ๑๙ สามารถแบงยอย

ิ
ออกไดเปน ๕ ชวงเวลา ชวงที่ ๑ ระหวางป ค.ศ.๑๘๑๕ - ๑๘๒๒ เปนชวงความรวมมือ
ระหวางมหาอํานาจอยางแทจริง ชวงที่ ๒ ระหวางป ค.ศ.๑๘๒๒ - ๑๘๕๔ ความรวมมือ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 83

ในระบบคอนเสิรตมีความเปนระบบลดลง ตามมาดวยชวงเวลาของความขัดแยง
ั
ี
และสงครามในชวงท่ ๓ ระหวางป ค.ศ.๑๘๕๔ - ๑๘๗๐ จากน้นตามมาดวย
ี
ี
ชวงท่ ๔ ท่เรียกวา “ระบบบิสมารค” ระหวางป ค.ศ.๑๘๗๐ - ๑๘๙๐ ท่บิสมารค
ี
ื
ั
ู
เปนผนําในการปรับสมดุลอํานาจในภาคพ้นทวีปยุโรป ผานการจับข้วทางการทูตและ
ี
ระบบพันธมิตรแบบยืดหยน ชวงท่ ๕ ระหวางป ค.ศ.๑๘๙๐ - ๑๙๑๔ เปนชวงเวลา
ุ
ั
ั
ี
ู
ั
ี
ํ

ื
ั
ท่มการจบข้วเปนพนธมตรกันอยางชดเจนขนเรอย ๆ นามาสการเผชิญหนาระหวาง
่
ึ
ิ
้
๑๒
กลุมประเทศในยุโรปและสงครามโลกครั้งที่ ๑ ในป ค.ศ.๑๙๑๔
สวน กอรดอน เครก และอเล็กซานเดอร จอรจ ซึ่งเห็นดวยกับไนย ก็เสนอวา
การวิเคราะหกลไกดุลอํานาจในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ ไมสามารถมองไดวามีลักษณะ

ี
ี
ึ
ี
่
ึ
เปนหนงเดยวอยางมีเอกภาพ แตมีลักษณะท่หลากหลายซ่งสามารถแบงออกไดเปน ๓ แบบ

ึ
ึ
กลไกดุลอํานาจแบบแรกเรียกวา “ระบบเวียนนา (Vienna System)” ซ่งเกิดข้นหลังจาก
สงครามนโปเลียนส้นสุดลง กลไกแบบแรกน้ใชถวงดุลอํานาจในยุโรปในเวลาตอมา
ี
ิ
ี
ราว ๔๐ ป กลไกดุลอํานาจแบบท่ ๒ เกิดจากการคิดคนของนายกรัฐมนตรีเยอรมัน

ื
ออตโต ฟอน บิสมารค และใชเพ่อถวงดุลอํานาจในยุโรปชวงคริสตทศวรรษท่ ๑๘๗๐ - ๑๘๘๐
ี
ี
ึ
ึ
และกลไกดุลอํานาจแบบท่ ๓ คือระบบดุลอํานาจซ่งเกิดข้นหลังจากบิสมารคลงจากอํานาจ
่
ี

ี
ั
ํ
ุ
ในป ค.ศ.๑๙๙๐ การถวงดลอานาจทรจกกนมากท่สดและมประสทธภาพมากท่สุด
ั
ู
ิ
ี
ี


ุ
ิ
๑๓
คือ “ระบบคอนเสิรต” ซึ่งเกิดขึ้นจากการประชุมที่เวียนนาในป ค.ศ.๑๘๑๕
สุดทาย โรเบิรต เจอรวิส เสนอวาระบบคอนเสิรตเปนรีจีม (Regime) หรือระบบ
ึ
การปกครองระหวางประเทศ ซ่งมีลักษณะแตกตางออกไปจากกลไกดุลอํานาจแบบเดิม
่
ุ
ึ
ั
ี
ซงแสดงใหเหนถงพฒนาการในกลไกการรักษาเสถยรภาพของยโรปจากเดิม ระบบ
็
ึ
ี
่
ึ
่
ี
ี

ี
่

ี
ิ

ั
่
ี
คอนเสรต รองรบดวยการทมหาอานาจมความตองการหลกเลยงสงครามซงมความเสยงสง ู
ํ
ุ
ี
่

รวมกน ดวยเหตทผนามหาอานาจยโรปอยในชวงเวลาท่เตมไปดวยสงครามมานาน

ั
็

ู

ํ
ํ
ุ

ู
ี

ึ
หลายทศวรรษ และตระหนักดีถึงความสูญเสียจากการทําสงครามซ่งไมไดทําลายแคชีวิต
ั
ั
และทรัพยสินเทาน้น แตยังทําลายโครงสรางทางสังคมอีกดวย ฝายอนุรักษนิยมจึงหว่นกลัว
วาสงครามจะนําไปสการปฏวัติ แตฝายเสรีนิยมเช่อมโยงกบนโยบายและการทําสงคราม
ู
ั
ิ
ื
กับระบบเผด็จการ ดังนั้น ทุกฝายจึงกลัววาความขัดแยงระดับสูงจะทําลายมากกวา
๑๔
จะเพิ่มพูนเสถียรภาพและความมั่นคงของยุโรป
ี
ื
ึ
การควบคุมความไรเสถียรภาพภายในประเทศก็เปนอีกเร่องหน่งท่มีความสําคัญ
เชนกัน แมวาแตละประเทศจะยอมรับความไมสงบในประเทศไดมากนอยตางกันและใชวิธ ี
การจัดการท่หลากหลายก็ตาม ในชวงเวลากอนหนาน้ ประสบการณของผนํารัฐแสดงใหเห็น
ี
ี
ู
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
84
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ั
ี
วาการปฏิวัติเปนสาเหตุท่ทําใหสงครามน้นเกิดข้นและขยายตัวออกไปขามประเทศ
ึ
ั
แมกระท่งรัฐมนตรีตางประเทศของอังกฤษ คาสเซิลเรห (Castlereagh) ก็กลาววา
ู
ื
ู
วัตถุประสงคสําคัญของการทูตอังกฤษคือการจูงใจใหผนํามหาอํานาจอ่น “รสึกวาระบบ
ี
ี
ู
ั
ี
คอนเสิรตท่มีอยน้ เปนกลไกเดียวท่มีความสมบูรณในการรักษาความม่นคงและจัดการ
ี
กับควันหลงของการปฏิวัติของยุโรป และความชาญฉลาดของระบบคอนเสิรตน้คือ
การสกัดก้นการทาทายในยามปกติและสนับสนุนหลักการสรางระเบียบทางสังคมใหย่งยืน
ั
ั
๑๕
อีกดวย”



















ที่มา : https://www.strifeblog.org/wp-content/uploads/2015/06/an00098658_001_l.jpeg


ิ
ิ
ั

่
ี
ดังน้น มหาอํานาจจึงไมตองการใหเกดการปฏวตในทใด ๆ ของยุโรป การทําให 
ิ
ั


็
ํ
ิ
ื
่
ื


ี
ื
รฐอนออนแอและไรเสถยรภาพ ซงเปนเครองมอในการดาเนนนโยบายทีไมควรใชแตกใช 
ั
่
่
ึ
่

กันบอยมากจึงไมชอบธรรมอีกตอไป และรัฐยุโรปก็ไมตองการจะออกจากระบบคอนเสิรต
ื
เพราะกลัววา การดําเนินนโยบายเองโดยไมประสานกับมหาอํานาจอ่นอาจจะนําไปส  ู
ี
ื

ความไรเสถียรภาพได และตราบใดท่มหาอํานาจเชอวาการปฏิวัติเปนสาเหตทําใหเกิด
ุ

่
๑๖
ความวนวายไรเสถียรภาพ ผนํารัฐก็มีเหตุท่ทําใหเช่อไดวา ตองไมมีมหาอํานาจใด
ุ
ู
ี
ื
เสียประโยชนจากการดําเนินนโยบายทางการทูต เพราะการทําใหประเทศหน่งเสียประโยชน 
ึ
ี
จะทําใหทุกฝายเสียประโยชนไปดวยกัน นโยบายท่ทุกฝายไดประโยชนรวมกันน้น จึงจะทําให 
ั
ผูนํารัฐมหาอํานาจสามารถเก็บเกี่ยวผลประโยชนได
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 85

๑๗
กรณีตัวอยางการดําเนินนโยบายถวงดุลอํานาจของอังกฤษระหวางป ค.ศ.๑๘๑๕ - ๑๙๑๔ นโยบายตางประเทศในชวงเวลาดังกลาวอาจสรุปเปนหลักการพ้นฐาน ๕ ประการ
ื
ี
ุ
ู
ี
ในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ อังกฤษไดเขาสยุครงเรืองท่สุดในประวัติศาสตร  ประการแรก หลักการที่จะไมเขาไปเปนพันธมิตรถาวรกับประเทศใดประเทศหนึ่ง
ุ
ื
โดยไดกลายเปนมหาอํานาจท่สําคัญท่สุดท้งในทางเศรษฐกิจและการเมือง ในชวงน้ ี ในภาคพ้นยุโรป กลาวคือแมวาอังกฤษจะมงใหความสนใจกับประเทศโพนทะเลมากมาย
ี
ั
ี
ื
ี
ึ
ผลผลิตทางอุตสาหกรรมของประเทศอังกฤษสูงสุดเปนอันดับหน่งของโลก โดยสามารถ เพียงไรก็ตาม การเปล่ยนแปลงทางการเมืองในภาคพ้นทวีปยุโรปยอมสงผลกระทบ
ั

ั
ื

ุ
ั
ิ
ิ
่
ิ
ิ

ิ
ผลตถานหนเปนปรมาณเทากบสองในสามของผลผลตทวโลก ความรงเรองในทางเศรษฐกจ ตอประเทศอังกฤษไมมากก็นอย ดังน้น แมในหลักการ อังกฤษจะพยายามวางตัวเปนกลาง

ี
และการคา ทําใหอังกฤษสามารถดํารงความโดดเดนในทางการเมืองโลกไดโดยอาศัย ในกิจการทางการเมืองระหวางประเทศในยุโรปก็ตาม ยามใดท่มีภัยคุกคาม อังกฤษ
ั
ุ
กองเรือรบอันมีแสนยานุภาพ อยางไรก็ตาม นับต้งแตกลางคริสตศตวรรษท่ ๑๙ เปนตนมา ก็จะตัดสินใจเขารวมเปนพันธมิตรเปนการช่วคราวกับประเทศหรือกลมประเทศในยุโรป
ั
ี
ื
ความเจริญในทางวิทยาการและอุตสาหกรรมไดแผขยายไปยังประเทศอ่น ๆ ทําใหม ี เพื่อหาทางปดเปาหรือลดภัยคุกคามดังกลาวทันที และเมื่อภัยคุกคามนั้นหมดไป อังกฤษ

ิ
้
ุ

ุ
ื
็
่
ั
ิ
ํ
ื
ี
ั
มหาอํานาจคแขงเพ่มข้นท้งในทางการคาและทางการเมือง ในซีกโลกตะวันตกก็มีประเทศ กจะผละตัวออกมาดาเนนนโยบายไมยงเกยวกบกจกรรมทางการเมองในภาคพนยโรป
ึ
ู
ิ
ี
ี
สหรัฐฯ ในยุโรปก็มีฝร่งเศสและเยอรมนี ในขณะท่ทางตะวันออกก็มีรัสเซียและญ่ปน ตอไป ลักษณะการดําเนินการดังกลาว ทําใหการดําเนินนโยบายของอังกฤษท่เก่ยวของ
ุ
ี
ั
ี
ี
ื
ู
ี
กองเรือรบของอังกฤษท่เคยมีแสนยานุภาพ ก็เร่มท่จะพบคแขงอันนากลัว คือ สหรัฐฯ กับภาคพ้นทวีปยุโรป ตองมีการเปล่ยนแปลงประเทศพันธมิตรอยเสมอตามความเหมาะสม
ิ
ี
ู
ั
ี
และเยอรมนี ในขณะท่ความเจริญทางคมนาคม โดยเฉพาะนับต้งแตการสรางทางรถไฟ ของสถานการณ จะเห็นไดวาภายหลังการรวมมือและเปนพันธมิตรกับรัสเซีย ออสเตรีย
ั
ื
ื
ในรัสเซีย ทําใหประเทศดังกลาวสามารถคุกคามผลประโยชนของอังกฤษ ไมวาในภาคพ้น และปรัสเซียเพ่อทําลายอํานาจของฝร่งเศสภายใตการนําของนโปเลียน จนนําไปส  ู
ื
ยุโรปหรือในตะวันออกไกลไดงายข้น ภายใตการเปล่ยนแปลงท้งในทางเศรษฐกิจและ การเจรจาตกลงเพ่อสันติภาพในยุโรป ณ กรุงเวียนนา ระหวางป ค.ศ.๑๘๑๔ - ๑๘๑๕
ั
ี
ึ
ี

ี
่
ั
ิ
ื

่
ทางการเมืองในยุโรปและในโลก อังกฤษจําเปนตองปรับแนวทางในการดําเนินนโยบาย ในระหวางสงครามไครเมยชวงกลางครสตศตวรรษท ๑๙ อังกฤษก็ไดรวมมอกับฝรงเศส
ื
ี
ตางประเทศเพ่อใหสอดคลองกับภาวะแหงการเปล่ยนแปลง โดยเฉพาะนับต้งแต  ซารดิเนีย (Sardinia) และออสเตรีย ขัดขวางการบุกตุรกีของประเทศรัสเซีย ในวิกฤตการณ 
ั
ปลายคริสตศตวรรษที่ ๑๙ ตุรกีป ค.ศ.๑๘๗๗ - ๑๘๗๘ อังกฤษก็ไดรวมมือกับออสเตรีย - ฮังการี ตอตานการขยายอิทธิพล
ของรัสเซียมายังกรุงคอนสแตนติโนเปล และเม่อเยอรมนีมีแสนยานุภาพทางทหารมากข้น
ึ
ื
อีกทั้งไดรวมมือเปน “พันธมิตรไตรภาคี (Triple Alliance)” กับออสเตรียและอิตาลี
อังกฤษก็ไดตัดสินใจเขารวมเปนพันธมิตรกับฝร่งเศสในป ค.ศ.๑๙๐๔ และรัสเซียในป
ั
ื
ี
ค.ศ.๑๙๐๗ ท่เรียกวา “ขอตกลงฉันทมิตร (Entente Cordiale)” เพ่อตอตานและ
ขัดขวางกลุมประเทศพันธมิตรไตรภาคี จนนําไปสูสงครามโลกครั้งที่ ๑ ในป ค.ศ.๑๙๑๔
ี
การเปนพันธมิตรกับฝร่งเศสและรัสเซียดังกลาวน้ ถือไดวาเปนการเปล่ยนแนวนโยบาย
ั
ี
ั
ื
ี
ี
ตางประเทศอังกฤษท่เก่ยวกับภาคพ้นยุโรปคร้งสําคัญ เพราะถือเปนการยุติการดําเนิน
ี
ุ
นโยบายในลักษณะพยายามวางตัวเปนกลาง ไมเขามายงเก่ยวกับกิจกรรมทางการเมือง
ู
ของยุโรปนอกจากจําเปนตามท่ไดปฏิบัติมาตลอดคริสตศตวรรษท่ ๑๙ มาสการดําเนิน
ี
ี
นโยบายแบบเขามาพัวพันเต็มที่ในสงครามโลกครั้งที่ ๑
ประการท่สอง หลักการรักษาดุลอํานาจในภาคพ้นยุโรป ผูนําอังกฤษในอดีต
ื
ี
ึ
ไมวายุคใดก็ตามสํานึกอยเสมอวา ความม่นคงของอังกฤษน้นข้นอยกับการมีดุลอํานาจ
ู
ั
ั
ู
ึ
ื
ื
ในภาคพ้นยุโรป กลาวคือการปองกันมิใหประเทศใดประเทศหน่งในภาคพ้นยุโรปโดดเดน
ที่มา : https://www.amazon.co.uk/Photo-Balance-Britannia-Frenchman-Spaniard/dp/B00UGKC6K6
ที่มา : https://www.amazon.co.uk/Photo-Balance-Britannia-Frenchman-Spaniard/dp/B00UGKC6K6 ขนมาเปนมหาอานาจ ซงจะเปนภยคกคามตอเกาะองกฤษในอนาคตได หลกการดงกลาว
ั

ั
ึ
่
ั
ึ
ั

้


ุ
ํ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒà ¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
86 87
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ ¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

๑๗
ื
นโยบายตางประเทศในชวงเวลาดังกลาวอาจสรุปเปนหลักการพ้นฐาน ๕ ประการ
ประการแรก หลักการที่จะไมเขาไปเปนพันธมิตรถาวรกับประเทศใดประเทศหนึ่ง
ุ
ในภาคพ้นยุโรป กลาวคือแมวาอังกฤษจะมงใหความสนใจกับประเทศโพนทะเลมากมาย
ื
ี
เพียงไรก็ตาม การเปล่ยนแปลงทางการเมืองในภาคพ้นทวีปยุโรปยอมสงผลกระทบ
ื
ั
ตอประเทศอังกฤษไมมากก็นอย ดังน้น แมในหลักการ อังกฤษจะพยายามวางตัวเปนกลาง
ี
ในกิจการทางการเมืองระหวางประเทศในยุโรปก็ตาม ยามใดท่มีภัยคุกคาม อังกฤษ
ก็จะตัดสินใจเขารวมเปนพันธมิตรเปนการช่วคราวกับประเทศหรือกลมประเทศในยุโรป
ั
ุ
เพื่อหาทางปดเปาหรือลดภัยคุกคามดังกลาวทันที และเมื่อภัยคุกคามนั้นหมดไป อังกฤษ

ุ

ํ
กจะผละตัวออกมาดาเนนนโยบายไมยงเกยวกบกจกรรมทางการเมองในภาคพนยโรป
ิ
ุ
ิ
ื
ื
ั
่
ี
้
็
ตอไป ลักษณะการดําเนินการดังกลาว ทําใหการดําเนินนโยบายของอังกฤษท่เก่ยวของ
ี
ี
ื
ู
กับภาคพ้นทวีปยุโรป ตองมีการเปล่ยนแปลงประเทศพันธมิตรอยเสมอตามความเหมาะสม
ี
ของสถานการณ จะเห็นไดวาภายหลังการรวมมือและเปนพันธมิตรกับรัสเซีย ออสเตรีย
ั
และปรัสเซียเพ่อทําลายอํานาจของฝร่งเศสภายใตการนําของนโปเลียน จนนําไปส  ู
ื
การเจรจาตกลงเพ่อสันติภาพในยุโรป ณ กรุงเวียนนา ระหวางป ค.ศ.๑๘๑๔ - ๑๘๑๕
ื
่
ในระหวางสงครามไครเมยชวงกลางครสตศตวรรษท ๑๙ อังกฤษก็ไดรวมมอกับฝรงเศส
ิ
่
ี
ั

ื
ี

ซารดิเนีย (Sardinia) และออสเตรีย ขัดขวางการบุกตุรกีของประเทศรัสเซีย ในวิกฤตการณ 
ตุรกีป ค.ศ.๑๘๗๗ - ๑๘๗๘ อังกฤษก็ไดรวมมือกับออสเตรีย - ฮังการี ตอตานการขยายอิทธิพล
ื
ึ
ของรัสเซียมายังกรุงคอนสแตนติโนเปล และเม่อเยอรมนีมีแสนยานุภาพทางทหารมากข้น
อีกทั้งไดรวมมือเปน “พันธมิตรไตรภาคี (Triple Alliance)” กับออสเตรียและอิตาลี
ั
อังกฤษก็ไดตัดสินใจเขารวมเปนพันธมิตรกับฝร่งเศสในป ค.ศ.๑๙๐๔ และรัสเซียในป
ค.ศ.๑๙๐๗ ท่เรียกวา “ขอตกลงฉันทมิตร (Entente Cordiale)” เพ่อตอตานและ
ี
ื
ขัดขวางกลุมประเทศพันธมิตรไตรภาคี จนนําไปสูสงครามโลกครั้งที่ ๑ ในป ค.ศ.๑๙๑๔
ั
ี
ี
การเปนพันธมิตรกับฝร่งเศสและรัสเซียดังกลาวน้ ถือไดวาเปนการเปล่ยนแนวนโยบาย
ั
ี
ื
ี
ตางประเทศอังกฤษท่เก่ยวกับภาคพ้นยุโรปคร้งสําคัญ เพราะถือเปนการยุติการดําเนิน
ี
ุ
นโยบายในลักษณะพยายามวางตัวเปนกลาง ไมเขามายงเก่ยวกับกิจกรรมทางการเมือง
ี
ี
ู
ของยุโรปนอกจากจําเปนตามท่ไดปฏิบัติมาตลอดคริสตศตวรรษท่ ๑๙ มาสการดําเนิน
นโยบายแบบเขามาพัวพันเต็มที่ในสงครามโลกครั้งที่ ๑
ู
ประการท่สอง หลักการรักษาดุลอํานาจในภาคพ้นยุโรป ผนําอังกฤษในอดีต
ื
ี
ไมวายุคใดก็ตามสํานึกอยเสมอวา ความม่นคงของอังกฤษน้นข้นอยกับการมีดุลอํานาจ
ู
ู
ึ
ั
ั
ื
ื
ในภาคพ้นยุโรป กลาวคือการปองกันมิใหประเทศใดประเทศหน่งในภาคพ้นยุโรปโดดเดน
ึ
ที่มา : https://www.amazon.co.uk/Photo-Balance-Britannia-Frenchman-Spaniard/dp/B00UGKC6K6 ขนมาเปนมหาอานาจ ซงจะเปนภยคกคามตอเกาะองกฤษในอนาคตได หลกการดงกลาว
ํ

้
ึ
ั

่
ั


ุ
ั
ั
ึ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 87

ทําใหอังกฤษตองตัดสินใจเขาไปรวมมือกับประเทศรัสเซีย ออสเตรีย และปรัสเซีย
ั
ู
เพ่อถวงดุลฝร่งเศสสมัยนโปเลียน ปองกันการแผอํานาจของรัสเซียมาสตุรกี และ
ื

เมื่อเยอรมนีเริ่มขยายแสนยานุภาพโดยรวมมือกับออสเตรีย - ฮังการี และอิตาลี อันเปนการ
ทําลายดุลแหงอํานาจในภาคพ้นยุโรป อังกฤษจึงจําเปนตองตัดสินใจเขาเปนพันธมิตร
ื
กับฝรั่งเศสและรัสเซียเพื่อถวงดุลฝายเยอรมนีไวในป ค.ศ.๑๙๐๗
ั
ประการท่สาม หลักการแหงความม่นคงปลอดภัยของเบลเยียมและทะเล
ี
ั
ู
เมดิเตอรเรเนียน เบลเยียมถือวาเปนกุญแจสําคัญสเสถียรภาพและความม่นคงทางการเมือง

ั
ํ
ขององกฤษ เพราะหากมหาอานาจใดไดเขาครอบงําเบลเยยมแลว ยอมมีโอกาสใชเบลเยยม

ี
ี
เปนฐานเพ่อคุกคามเกาะอังกฤษไดทันที เพ่อปองกันการคุกคามดังกลาว นโยบายของอังกฤษ
ื
ื
่
ิ
ี

ั
ั
ี
ุ
ึ
ตลอดครสตศตวรรษท ๑๙ จงพยายามปองกนประเทศเบลเยยมจากภยคกคามของ
มหาอํานาจ แนวทางก็คือสนับสนุนเบลเยียมใหเปนเอกราชจากฮอลแลนดในป ค.ศ.๑๘๓๐
ี
และรับรองความเปนกลางในป ค.ศ.๑๙๑๘ ความสําคัญของเบลเยียมท่มีตอความม่นคง
ั
ี
่
ี
ั
็

ี
ี
ปลอดภยขององกฤษ จะเหนไดจากกรณทเยอรมนเขาโจมตประเทศเบลเยยม อนเปน
ั

ี

ั
่
ึ
ี
สาเหตประการหนงท่ทําใหอังกฤษจําเปนตองเขารวมสงครามกับฝายฝร่งเศสและรัสเซีย
ั
ุ

ั
ี

ี
ี
ื
เพอตอตานฝายเยอรมนและออสเตรย - ฮังการีในสงครามโลกคร้งท่ ๑ นอกจาก

่
ุ
เบลเยยมแลว บรเวณแถบลมแมนาเมดิเตอรเรเนียน โดยเฉพาะตุรกีและอียิปตท่รวม
้
ํ
ี

ี
ิ


ั
ู
อยในจักรวรรดิออตโตมาน ก็ถือเปนจุดยุทธศาสตรสําคัญตอความม่นคงปลอดภัย
ี

ของประเทศอังกฤษ เพราะเปนเสนทางทจะนาไปสอาณานคมอน ๆ ขององกฤษ
ํ
่
ู
ิ
ื
่
ั


ิ
โดยเฉพาะอนเดย เพอปองกนบรเวณดงกลาว องกฤษไดดาเนนนโยบายตอตาน
ํ


ั
ิ
ื
ี
ั

่
ิ
ั
ี
ั
ั
การแผขยายอํานาจของรัสเซีย ท่จะมีมายังตุรกีหลายตอหลายคร้งนับต้งแตสงคราม
ไครเมียในกลางคริสตศตวรรษที่ ๑๙ การรวมกับออสเตรียพยายามขัดขวางการใช 
กําลังทหารของรัสเซียท่มีตอประเทศในคาบสมุทรบอลขานคือ บัลแกเรีย (Bulgaria)
ี
ั
ั
ในป ค.ศ.๑๘๘๕ และในสองปตอมาก็ไดมีการทําสญญาลบสองฉบบกบออสเตรยและ
ี
ั
ั

ื
ั
ี
ุ
ื

อิตาลี เพ่อรักษาสถานะเดิมของพ้นท่ทะเลเมดิเตอรเรเนียนเอาไว และปองกนภยคกคาม
ั
แหลมบอลขานจากรัสเซีย
ประการที่สี่ หลักการคาเสรี ในฐานะที่เปนประเทศมหาอํานาจในทางเศรษฐกิจ
ี
ท่สําคัญท่สุดในคริสตศตวรรษท่ ๑๙ อังกฤษจึงมีบทบาททางการคากับตางประเทศเปน

ี
ี
ั
ํ
ึ
ื
ื
สาคญ อังกฤษตองพ่งพาประเทศอาณานิคมและประเทศอ่น ๆ ในเร่องของวัตถุดิบและ
ี
อาหารและอาศัยดินแดนเหลาน้เปนท่ระบายสินคาอุตสาหกรรมสําเร็จรูปของตนไปขาย
ี
ู
ความรงเรืองและความอยรอดของอังกฤษ จึงตองข้นอยกับการเปดตลาดของโลกภายนอก
ึ
ุ
ู
ั
ฉะน้น นโยบายหลักของอังกฤษจึงสนับสนุนการคาเสรี การบังคับประเทศจีนเปดเมืองทา
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
88
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ


คาขาย ๕ แหง ภายหลังสงครามฝน จึงเปนการดําเนินนโยบายตามหลักการดัง
ึ
ั
กลาว นอกจากน้น ความพยายามในการแผอาณานิคมในแอฟริกาในชวงคร่งหลังของ
คริสตศตวรรษที่ ๑๙ ตลอดจนการพยายามรักษาอาณานิคมเกาไว โดยพยายามปรับปรุง
สถานภาพใหเหมาะสมกับการเปล่ยนแปลง ก็เปนวิธีการหน่งในการสงวนตลาดการคา
ึ
ี
อันจําเปนตอแสนยานุภาพของอังกฤษ
ประการสุดทาย หลักการสรางและรักษาสมุททานุภาพ ความมั่นคงของ
เกาะอังกฤษก็ดี อาณานิคมของอังกฤษก็ดี และการรักษาตลาดการคาเสรีอันจําเปน
ตอความอยรอดของอังกฤษก็ดี จําเปนตองอาศัยกองเรืออันมีแสนยานุภาพ ดังน้น
ู
ั
ี
ิ

นโยบายหลักสําคัญของอังกฤษตลอดครสตศตวรรษท่ ๑๙ ก็คือการพยายามรักษาความ
ั
ึ

เปนหนงในดานสมุททานุภาพไว ในคร่งแรกของคริสตศตวรรษน้น อังกฤษสามารถรักษา
่
ึ
ความเปนเจาทะเลไดดวยคาใชจายท่ไมสูงนัก คือ ประมาณ ๗ - ๘ ลานปอนดตอป
ี
ื
ึ

่
ั
ั
แตเมอสหรฐฯ ฝร่งเศส และเยอรมนีขยายกองเรือรบข้นในชวงนับต้งแตป ค.ศ.๑๘๗๐
ั

ํ
ั
เปนตนไป ทาใหองกฤษจําเปนตองขยายกองเรือรบอยางขนานใหญ โดยไดมีการ


ออกกฎหมายวาดวยการปองกันทางเรือ (Naval Defence Act) ในป ค.ศ.๑๘๘๙ โดยมี
ี
เปาหมายท่จะเพ่มแสนยานุภาพของกองเรืออังกฤษใหมีความเหนือกวาแสนยานุภาพ
ิ
ของกองเรือของสองประเทศที่สําคัญรองลงมาสองประเทศรวมกัน
อาจกลาวไดวา ในการดําเนินนโยบายตางประเทศอังกฤษตามหลักการพ้นฐาน
ื
๕ ประการ ท่กลาวมาน้ อังกฤษสามารถดํารงความเปนมหาอํานาจของตนไดตลอด
ี
ี
คริสตศตวรรษที่ ๑๙ แมวาในชวงสามทศวรรษหลังจะมีประเทศคูแขงสําคัญ เชน สหรัฐฯ
รัสเซีย เยอรมนี และญี่ปุนเพิ่มขึ้นมาก็ตาม อังกฤษก็ยังประสบความสําเร็จในการดําเนิน
นโยบายตางประเทศ ที่มุงปกปองผลประโยชนแหงชาติที่กําหนดไวได แมจะดวยแนวทาง
ี
ี
ี
ท่เปล่ยนแปลงไปบาง การเปล่ยนแปลงดังกลาวท่สําคัญก็คือ การพยายามแสวงหา
ี
การผอนคลายความตึงเครียดกับสหรัฐฯ ในซีกโลกตะวันตก และการเปนพันธมิตรกับญ่ปน
ี
ุ
ในป ค.ศ.๑๙๐๒ เพื่อคานอํานาจของฝรั่งเศสและรัสเซียในตะวันออกไกล
ี
ี
ในการดําเนินนโยบายตามหลักการท่กลาวมาน้ เปาหมายสูงสุดสําหรับอังกฤษ
ี
ั
ก็คือ การพยายามหลีกเล่ยงการทําสงคราม นอกจากเกิดกรณีจําเปนเทาน้น แนวทางหลัก
ิ
ั
็
ื
ื

ั


ื
กคอ การพยายามวางตวเปนกลาง หรอไมเขาไปยงในกจกรรมหรอความขดแยงของ

ุ

ุ
ื
ื
มหาอํานาจอ่น ๆ ในภาคพ้นยุโรป อันจะเห็นไดวาอังกฤษวางตัวไมเขาไปยงในสงคราม
ั
ระหวางเยอรมนีและฝร่งเศสในป ค.ศ.๑๘๗๐ - ๑๘๗๑ และพยายามหลีกเล่ยงการเปน
ี
ั
พนธมตรทางทหารอยางเปดเผยและอยางเปนทางการ อยางไรก็ตาม เม่อฝายพันธมิตร
ื
ิ
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 89

ี
ั
ไตรภาคอันประกอบดวย เยอรมนี ออสเตรีย - ฮังการี และอิตาลี เริ่มมีทาทีเปนภัยคุกคาม ยกยองการมีอํานาจทางทหาร บริษัทผลิตอาวุธในเยอรมนีและฝร่งเศสก็สงเสริม
ึ

ตอองกฤษอยางจริงจังข้น อังกฤษจึงตองตัดสินใจเขารวมทําสงคราม โดยเขากับฝาย อตสาหกรรมผลตอาวธ และองกฤษซงครองทะเลอยนนเกดหวาดระแวงการเสรมกาลง ั
ั
ึ
ั
ู

ิ
ุ
ุ
่
ั
ิ
ํ
้
ิ
ี
ั
่
ี
ั
ี
ฝรงเศสและรสเซย อันเปนการนําไปสสงครามโลกคร้งท่ ๑ ในป ค.ศ.๑๙๑๔ ในท่สุด ทางเรือของเยอรมนีท่เพ่มข้นเร่อย ๆ และปจจัยท่ส่คือ สภาวะอนาธิปไตยระหวางประเทศ
ั
ู
ี
ี
ิ
ึ
ี
ื
ี
ประเทศมหาอานาจยโรปตางคาดวาสงครามโลกคร้งท่ ๑ จะเปนเหมือนกับสงคราม (International Anarchy) ไดแก การทความสมพนธระหวางประเทศในเวลานนยงไมม ี
ํ
ุ
ั
ั

้
ั




ี
ั
่
ั
ไครเมีย หรือสงครามรวมชาติเยอรมัน ซ่งเปนสงครามจํากัดและจบลงในเวลาไมนาน องคการระหวางประเทศท่จะเปนเวทีใหประเทศตาง ๆ ระงับความขัดแยงดวยสันติวิธี
ึ
ี

ู
่
ื
ํ
ํ
เนองจากผนามหาอานาจยโรปเช่อในกลไกดุลอํานาจวาจะทํางานและรักษาเสถียรภาพ แมจะมีศาลท่กรุงเฮกในลักษณะอนุญาโตตุลาการก็ไมมีประสิทธิภาพ เพราะไมสามารถ
ื
ุ
ี

ึ
ั



ิ
้



ไวได แตความเปนจรงไมใชเชนนนซ่งจะวิเคราะหในสวนตอไปวา เพราะเหตุใดและม ี นําประเทศตาง ๆ ที่ขัดแยงกันเขามาเจรจากันและปฏิบัติตามคําตัดสินของศาลได
ปจจัยใดขับเคลื่อนใหสงครามครั้งนี้กลายเปนสงครามไมจํากัด
ขอบกพรองของการรักษาสันติภาพดวยกลไกการถวงดุลอํานาจ
เสถียรภาพในยุโรป ดํารงมาไดรวมศตวรรษจนกระทั่งเกิดสงครามโลกครั้งที่ ๑
ี
ี
ในป ค.ศ.๑๙๑๔ แสดงใหเห็นวา กลไกการถวงดุลอํานาจท่ใชมาต้งแตคริสตศตวรรษท่ ๑๗
ั
ี
น้นมีปญหา ปญหาของกลไกการถวงดุลอํานาจ คือการจัดการกับประเทศท่ตองการเปล่ยน
ั
ี
สถานะเดิมและเปล่ยนแปลงระบบระหวางประเทศใหม และหลังจากยุโรปตองเผชิญกับ
ี
สงครามโลกถึงสองคร้ง ทําใหตองมีการพิจารณาหากลไกอ่นมาทดแทนการถวงดุลอํานาจ
ื
ั
ในการจัดการกับสันติภาพ อันไดแก ระบอบประชาธิปไตย และองคการระหวางประเทศ
ซึ่งเปนระเบียบระหวางประเทศตามแนวคิดเสรีนิยมจนกระทั่งปจจุบัน
การท่กลไกดุลอํานาจไมทํางานน้น สามารถวิเคราะหไดจากปจจัยท้งหมด
ั
ี
ั

ี

ิ
่
ทกอใหเกดสงครามโลกคร้งท่ ๑ ไดแก ปจจัยแรกคือ ลัทธิชาตินิยม (Nationalism)
ั
ี

่
ี
่

ไดแก การทฝรงเศสมีนโยบายเอาดินแดนอัลซาวและลอรแรนคืนจากเยอรมนี เซอรเบีย
ั
ตองการดินแดนของออสเตรีย - ฮังการีท่มีพวกยูโกสลาฟอาศัยอย พวกยูโกสลาฟ
ู
ี
็
พวกเชค พวกสโลวค และพวกโปลตองการประเทศเอกราชของตนเอง แมจะตองแลก
ั

ึ
ู
มาดวยสงคราม และมความรสกรักชาติอยางหนักหนวงในหมประชาชนชาวยุโรปและ
ี

ู
ั
ี
สนับสนุนสงคราม ปจจัยท่สองคือ ลัทธิจักรวรรดินิยม (Imperialism) ไดแก การท่ฝร่งเศส
ี
กับเยอรมนีขัดแยงกันในอาณานิคมโมร็อคโค รัสเซียกับออสเตรีย - ฮังการีแขงขันกัน
มีอิทธิพลในคาบสมุทรบอลขาน และอังกฤษกับเยอรมนีตางก็พัฒนาอุตสาหกรรม ที่มา : https://today.duke.edu/2018/11/how-trauma-and-struggles-world-war-i-helped-shape-modern-world
ั
ั
อยางสงและแขงขนกนลาอาณานิคมในแอฟริกาและตะวันออกกลาง รวมท้งสวนแบง


ู
ั
ึ
ื
ื
ื

ี
ตลาดโลกดวย ปจจยทสามคือ ลัทธิทหารนิยม (Militarism) ไดแก การท่มหาอํานาจ เน่องจากกลไกดุลอํานาจ มีพ้นฐานความเช่อจากแนวคิดสัจนิยมซ่งมองวา มนุษย 
่
ี

ั
ํ
ื
ํ

ุ

ยโรปใชระบบเกณฑทหารและการฝกทหารก็ขยายระยะเวลาออกไป โดยอาวุธยุทโธปกรณ และรัฐจะกอสงครามกันซ้าไปซ้ามาตลอดประวัติศาสตรเพราะปจจัยเร่อง ความกลัว
ู
ี
ํ
้
ึ

็
ั
ั
กทนสมยมากขน ทาใหมหาอํานาจยุโรป สามารถสรางกองทัพแขงขันความเปนเจา เกียรติยศ และผลประโยชน ดังท่ผนําสปารตากลาววา “ความหวาดกลัวเปนเสมือน
ี
ในภาคพนทวปยโรป นอกจากน้เยอรมนียังมีวัฒนธรรมทางการเมืองแบบทหาร และ แรงบันดาลใจแรกของเรา แมวาเกียรติและผลประโยชนจะเปนแรงบันดาลใจในเวลา
ุ
้
ี
ื
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒà ¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
90 91
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ ¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

ยกยองการมีอํานาจทางทหาร บริษัทผลิตอาวุธในเยอรมนีและฝร่งเศสก็สงเสริม
ั
ํ
ึ
่
ิ
ุ
ั
้
ิ
ิ
ู

ั
ุ
อตสาหกรรมผลตอาวธ และองกฤษซงครองทะเลอยนนเกดหวาดระแวงการเสรมกาลง ั
ี
ื
ทางเรือของเยอรมนีท่เพ่มข้นเร่อย ๆ และปจจัยท่ส่คือ สภาวะอนาธิปไตยระหวางประเทศ
ี
ึ
ี
ิ
่

้
ี
ั
ั
(International Anarchy) ไดแก การทความสมพนธระหวางประเทศในเวลานนยงไมม ี


ั


ั
องคการระหวางประเทศท่จะเปนเวทีใหประเทศตาง ๆ ระงับความขัดแยงดวยสันติวิธี
ี
แมจะมีศาลท่กรุงเฮกในลักษณะอนุญาโตตุลาการก็ไมมีประสิทธิภาพ เพราะไมสามารถ
ี
นําประเทศตาง ๆ ที่ขัดแยงกันเขามาเจรจากันและปฏิบัติตามคําตัดสินของศาลได









ที่มา : https://today.duke.edu/2018/11/how-trauma-and-struggles-world-war-i-helped-shape-modern-world


ึ
ื
ื
ื
เน่องจากกลไกดุลอํานาจ มีพ้นฐานความเช่อจากแนวคิดสัจนิยมซ่งมองวา มนุษย 
ื
และรัฐจะกอสงครามกันซ้าไปซ้ามาตลอดประวัติศาสตรเพราะปจจัยเร่อง ความกลัว
ํ
ํ
ี
เกียรติยศ และผลประโยชน ดังท่ผนําสปารตากลาววา “ความหวาดกลัวเปนเสมือน
ู
แรงบันดาลใจแรกของเรา แมวาเกียรติและผลประโยชนจะเปนแรงบันดาลใจในเวลา
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 91

ั
ตอมาก็ตาม” การแกไขขอจํากัดของกลไกดุลอํานาจจึงตองตอบตอปจจัยท้ง ๓ ประการ
ึ
่
่
ี
ซงอาศยหลักการของเสรนิยมทประกอบดวย การคาทุนนิยม ประชาธปไตย และ
ิ
ั
ี

ื
องคการระหวางประเทศ กลไกเร่องการคาทุนนิยมเสรี ชวยแกปญหาเร่องผลประโยชน 
ื
ทางเศรษฐกิจและปจจัยพ้นฐานในการดํารงชีวิต ระบอบเสรีประชาธิปไตยชวยแกไข
ื
ปญหาเร่องเกียรติยศจากการท่มนุษยไมไดรับการปฏิบัติอยางเสมอภาคและเคารพสิทธ ิ
ี
ื
ซ่งกันและกัน และสุดทายองคการระหวางประเทศชวยแกไขปญหาขอมูลขาวสาร
ึ
ึ
ี
ี
ท่ประเทศตาง ๆ แลกเปล่ยนกันและสรางความไววางใจระหวางกันมากข้น ลดความกลัว
ี
และความหวาดระแวงลงไปไดอยางมาก ในขณะท่กลไกดุลอํานาจอาศัยความหวาด
กลัวระหวางกันเปนเคร่องมือสําคัญในการถวงดุล แตสุดทายก็ไมสามารถยับย้งสงคราม
ั
ื
ไดอยางแทจริง































ที่มา : https://media.defense.gov/2020/Dec/16/2002553074/-1/-1/1/TRISERVICESTRATEGY.PDF
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
92
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

บทสรุป

ํ

ื
นัยสําคัญของกลไกดุลอํานาจตอการใชกองทัพเรอในการดาเนิน
นโยบายตางประเทศ
ิ
ื
สมุททานุภาพเปนเคร่องมือสําคัญอยางย่งสําหรับมหาอํานาจ
ทางทะเลอยางเอเธนส อังกฤษ และอเมริกา เพราะสามารถนํามา
ใชถวงดุลอํานาจมหาอํานาจทางบกได ในโลกปจจุบัน แมวาจะเกิด
ความเช่อมโยงระหวางประเทศดวยขอมูลขาวสารและการคมนาคม
ื

ั
่
ั
่

ู
ี

ั
ขนสงทรจกกนในชอโลกาภวตน แตมหาอํานาจยังคงไมท้งแนวคิด
ิ
ื
ิ
เร่องการถวงดุลอํานาจ เห็นไดชัดเจนจากนโยบายการปรับสมดุลใหม 
ื

ในเอเชียในสมัยประธานาธิบดีโอบามา และคาดวานโยบายการฟนฟ ู
ู
ั
ความเปนผนําอีกคร้งของโจ ไบเดน ประธานาธิบดีคนใหมของสหรัฐฯ
ี
ก็หนีไมพนท่ตองอาศัยการถวงดุลอํานาจในภูมิภาคอินโด - แปซิฟก
และยุโรปกับจีนและรัสเซีย เน่องจากมหาอํานาจท้งสองดําเนินนโยบาย
ื
ั
ิ

คลายกันกับนโปเลียนกอนสงครามนโปเลียนและไกเซอรวลเฮลม

ท่ ๒ กอนสงครามโลกคร้งท่ ๑ สหรัฐฯ จึงจําเปนตองถวงดุลอํานาจ
ั
ี
ี
ไมใหมหาอํานาจทั้งสองเปนภัยตอความมั่นคงในเอเชียและยุโรป
พ้นท่ความขัดแยงยอมตองเร่มตนในทะเลเพราะฐานทัพ
ิ
ี
ื
ของสหรัฐฯ อยในมหาสมุทรแปซิฟก และการระดมสรรพกําลัง
ู

ี
ก็ตองกระทําผานทะเลและอากาศ ท่ชัดเจนคือความขัดแยง
ี
ึ
ในทะเลจนตะวันออกและทะเลจีนใต ซ่งสหรัฐฯ มีพันธมิตร
ู


อยรายรอบชายฝงทะเลของจีน ในเวลาปกติฐานทัพเหลาน ้ ี


็
ู
กมความพรอมอยตลอดเวลาท้งในดานกําลังพลและยุทโธปกรณ 
ั
ี

เห็นไดจากยุทธศาสตรทะเลลาสุดของสหรัฐฯ ในป ค.ศ.๒๐๒๐
ี
ท่ประเมินความทาทายความม่นคงวามาจากจีนและรัสเซีย
ั
ั
เปนอันดับแรกและใชแนวทางบูรณาการมิติการปฏิบัติการท้งหมด
(Integrated All-Domain Naval Power) ทประสานขดความสามารถ
่
ี
ี
บทบาทหนาที่ และทรัพยากรทั้งหมด เพื่อขยายอํานาจใหครอบคลุม
ที่มา : https://media.defense.gov/2020/Dec/16/2002553074/-1/-1/1/TRISERVICESTRATEGY.PDF
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 93

ั
ึ
มิติการปฏิบัติการท้งหมดจากพ้นมหาสมุทรข้นไปยังหวงอวกาศ
ื
ื

ี
ั
ขามมหาสมุทรทุกแหงท่วโลก รวมถึงพ้นท่ชายฝงทะเล และในโลก
๒๐
ไซเบอรและการส่อสารดวยคล่นแมเหล็กท้งหมด ดวยเหตุน ี ้
ื
ั
ื
ึ
จึงกลาวไดวา การถวงดุลอํานาจซ่งใชเปนกลไกรักษาสันติภาพยุโรป
ี

ในครสตศตวรรษท ๑๙ ยงคงใชไดอยในโลกยคปจจบนผานกาลง ั
ั
ุ

่
ํ

ั
ู
ิ

ุ


อํานาจของชาติและพันธมิตร โดยเฉพาะอยางย่งกําลังทางเรือ
ิ
ุ
ั

ํ
ั
ํ
ี
ิ
ุ
สมททานภาพจึงมบทบาทสาคญย่งท่จะรกษาดลอานาจไวในระบบโลก
ี
ุ
แบบเสรีในยุคนี้
เอกสารอางอิง
๑ Ernst B. Haas, “The Balance of Power: Prescription, Concept, or Propaganda?”
World Politics Vol.5, No.4 (July 1953): 442-477.
๒
Hedley Bull, The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics, 3rd ed.
(London: Palgrave, 2002), pp. 97-121.
๓
Hans J. Morgenthau, Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace,
7th ed., Revised by Kenneth W. Thompson and W. David Clinton (Boston:
McGraw-Hill Higher Education, 2006)
๔
Kenneth N. Waltz, Theory of International Politics (London: Addison-Wesley
Publishing Company, 1979)
๕
John J. Mearsheimer, The Tragedy of Great Power Politics (New York: W.W.
Norton & Company, 2001)
๖
Stephen M. Walt, The Origins of Alliances (Ithaca: Cornell University Press, 1987)
๗
Edward Vose Gulick, “Aims,” in Realism Reader, edited by Colin Elman and
Michael J. Jansen (London: Routledge, 2014), pp. 81-85.
๘
Robert Jervis, “Feedback,” in Ibid., pp. 86-92.
๙
Jack S. Levy and William R. Thompson, Balancing on Land and at Sea: Do States ally against
the Leading Global Power?” International Security Vol.35, No.1 (Summer 2010): 7-43.
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
94
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ

๑๐
Gordon A. Craig and Alexander L. George, Force and Statecraft: Diplomatic
Problems of our Time (New York: Oxford University Press, 1983), pp. 28-48. อางใน
บรรพต กําเนิดศิริ, ประวัติศาสตรการทูต: ตั้งแตการประชุมที่กรุงเวียนนา ค.ศ.๑๘๑๕ จนถึงจุดเริ่มตน
ของสงครามเย็นป ค.ศ.๑๙๔๗ (กรุงเทพฯ: โรงพิมพมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร, ๒๕๕๑), หนา ๔๑-๔๒.
๑๑
ั
ธนูคม บํารุงผล, คอนเสิรตแหงยุโรปกับบทบาทในการรักษาความม่นคงของระบบกษัตริย 
ในยุโรป ค.ศ.๑๘๑๕-๑๘๔๘ (วิทยานิพนธรัฐศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาความสัมพันธระหวาง
ประเทศ คณะรัฐศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, ๑๕๔๔), หนา ๒๓.
๑๒
Joseph S. Nye, Jr., Understanding International Confl ict: An Introduction to
Theory and History (New York: HarperCollins, 1993), pp. 57-58.
๑๓
Gordon A. Craig and Alexander L. George, Force and Statecraft: Diplomatic
Problems of our Time, 2nd ed. (New York: Oxford University Press, 1990), pp. 28.
๑๔
Robert Jervis, “Security Regime” International Organization Vol.36, No.2,
International Regimes (Spring, 1982): 365.
๑๕ อางใน Carsten Holbrad, The Concert of Europe (London: Longman, 1970), p. 119.
๑๖
Paul Schroeder, Metternich’s Diplomacy at Its Zenith (New York: Greenwood
Press, 1968), p. 174.
๑๗
สมชาย ภคภาสนวิวัฒน, “อังกฤษกับมิตรประเทศ,” ในมหาอํานาจกับการเมืองโลก,
พิมพครั้งที่ ๙. (กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ มสธ., ๒๕๔๕), หนา ๕๘๓-๕๘๖.
๑๘
Irving L. Gordon, World History, 2nd ed. (New York: Amsco School Publications,
1994), p. 434.
๑๙
ธูซิดิดีส, สงครามเพโลพอนนีเชียน, แปลโดย พลเรือเอก สําเภา พลธร (กรุงเทพ: กรมสารบรรณ
ทหารเรือ, ๑๕๖๑), หนา ๔๒; Richard New Lebow, A Cultural Theory of International
Relations (Cambridge: Cambridge University Press, 2008), Chapter 2 Fear,
interest and honor, pp. 43-121.
๒๐
Department of Navy, Advantage at Sea: Prevailing with Integrated All-Domain
Naval Power (December 2020)














¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 95

ศึกษา คนควา จาก บทวิเคราะห ขาวสาร บทความ


หนังสือ นิตรสาร (E-Book) ไดที่นี่ ...

à˵ػÃСÒÃ˹Öè§


áËè§ÊѹµÔÀÒ¾¶ÒÇõÒÁËÅÑ¡¤Ô´


¢Í§ÍÔÁÁÒ¹ÙàÍÅ ¤Ò¹µ : ¡ÒÃÇÔà¤ÃÒÐˏ

ͧ¤ì¡ÒÃÃÐËÇèÒ§»ÃÐà·È


¼èÒ¹ÁØÁÁͧàÊÃÕ¹ÔÂÁàªÔ§Ê¶ÒºÑ¹


(Neoliberalism Institutionlism )








¹ÒÇÒâ· ·ÇÕÈÔÅ»Š ¤§»ÃÐàÊÃÔ°
ÍÒ¨ÒϡͧÇÔªÒʧ¤ÃÒÁ·Ò§àÃ×ÍáÅÐÇÔªÒ·ËÒÃ
½†ÒÂÇÔªÒ¡Òà ¡ÃÁÂØ·¸ÈÖ¡ÉÒ·ËÒÃàÃ×Í
















¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ 97

International
Organizations





“ ʧ¤ÃÒÁ¡íÒà¹Ô´¨Ò¡¨Ôµ¢Í§Á¹Øɏ




áÅдǧ¨ÔµàËÅ‹Ò¹Ñé¹ ¤ÇÒÁÃÑ¡áÅФÇÒÁàÁµµÒ Peace

¡íÒÅѧ»¡»‡Í§ÊѹµÔÀÒ¾ÍÂًઋ¹¡Ñ¹ ”





ÍÙŒµÑè¹ àÅ¢Ò¸Ô¡ÒÃÊË»ÃÐªÒªÒµÔ Democracy Economic
(¤.È.ñùöñ - ñù÷ñ) Interdependence

ภาพสามเหลี่ยมแหงสันติภาพ ดัดแปลงจากแนวคิดของ อิมมานูเอล คานต
ที่มา : Triangulating Peace: Democracy, Interdependence, and International Organizations
by Bruce M Russett, John R ONeal, Bruce Russett
บทนํา

ี
ึ
ผูเขียนข้นตนบทความน้ ดวยถอยคําของนักการทูตชาวพมา ซ่งไดรับแตงต้ง ั บทความน้จะวิเคราะหความสัมพันธระหวางองคการระหวางประเทศกับสันติภาพ
ึ
ี
ใหดํารงตําแหนงเลขาธิการสหประชาชาติระหวางป ค.ศ.๑๙๖๑ ถึง ๑๙๗๑ นับเปน ผานมุมมองเสรีนิยมเชิงสถาบัน (Neoliberalism Institutionalism) โดยในภาคแรก
้

ั
ํ
ี
ั
ํ
ิ

ั
ึ
ั
ิ
ั
่
ู
ี
้

ี
ี
ชาวเอเชยคนแรกทไดรบตําแหนงสาคญน ถอยคาของอตนไดชใหเราตระหนกวา จะฉายภาพววัฒนาการของแนวคิดเสรีนิยมเชงสถาบน ซ่งมีรากฐานความคิด
่

สงครามหรือสันติภาพเปนภาวะท่มนุษยสามารถเลือกได การถกแถลงเร่องสภาวะธรรมชาต ิ สอดคลองกับเสรีภาพในระดับปจเจกบุคคล (Personal Freedom and Liberty)
ี
ื
๔
ื
ั
ิ

ั
ของมนุษยวาคือสงครามหรือสันติภาพน้น มีมาอยางตอเน่องต้งแตอดีตจนถึงปจจุบัน และเปนผลผลตจากสํานักคิดเสรีนิยมคลาสสิก จากนั้นจะเสนอความเปนไปได

ื

ิ
ั
นักปรัชญาในคริสตศตวรรษที่ ๑๖ อยาง โทมัส ฮอบส เชื่อวาสภาวะธรรมชาติของมนุษย ของการรวมมอระหวางรฐภายใตภาวะอนาธิปไตย (Anarchy) ตอดวยการวเคราะห 
๑
คือสภาวะสงคราม แนวคิดของเขาสามารถอธิบายปรากฏการณความขัดแยงระหวางรัฐ คุณลักษณะขององคการระหวางประเทศ (Intergovernmental Organization)
ั
ื
หลาย ๆ คร้งในอดีต ดูเหมือนวาสงครามจะเปนบรรทัดฐานของการดําเนินนโยบายระหวาง ท่มีอิทธิพลทางตรงตอสันติภาพโดยขอมูลเชิงประจักษ ภาคสุดทายจะเช่อมโยง
ี
๒

ั
ี
ี
ประเทศท่ไดรับการยอมรับในยุคน้น ตอมาในคริสตศตวรรษท่ ๑๘ อิมมานูเอล คานต กองทัพเรือกับบทบาทสรางและสงเสริมสันติภาพของภูมิภาค

ซ่งมีความเช่อเชนเดียวกับฮอบส ในเร่องสภาวะธรรมชาติของมนุษย แตโตแยงวามนุษย  วิวัฒนาการของทฤษฎีเสรีนิยมเชิงสถาบัน (Neoliberalism Institutionalism)
ื
ึ
ื


ั

ิ



ไมจาเปนตองเปนไปตามสภาวะธรรมชาต และไดเสนอวา สนตภาพถาวร (Perpetual
ิ
ํ
ื
ึ
Peace) สามารถสรางข้นได ดวยการสรางเหตุ ๓ ประการ ไดแก ๑) รัฐประชาธิปไตย ทฤษฎีเสรีนิยมคลาสสิก (Classical Liberalism) คือ แนวคิดเร่องอุดมคต ิ
๓
ื
๒) การพึ่งพากันทางเศรษฐกิจ ๓) องคการระหวางประเทศ แมจะผานมาแลวนับรอยป ทางการเมืองและเศรษฐกิจมีรากฐานมาจากความเขาใจปรัชญาการเมืองเร่องของ
แนวคิดนี้ยังคงเปนปจจัยในการสรางสันติภาพใหกับโลกอยูในปจจุบัน เสรีภาพในระดับปจเจกบุคคล (Personal Freedom and Liberty) ไดรับความนิยม
¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒà ¹ÒÇÔ¡Ò¸Ô»˜µÂÊÒÃ
98 99
¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ ¤Åѧ»˜ÞÞÒ ¾Ñ²¹Ò¼ÙŒ¹íÒ