อัตลักษณ์วัสดุถิ่นใต้

วสั ดธุ รรมชาติ

ความเหมอื นทีแ่ ตกต่าง

ลวดลายทหี่ ลากหลายของกระจดู บ้านเนนิ ธมั มงั

ลายพื้นฐาน ใช้ผสมผสานในการสรา้ งลวดลายอน่ื ๆ
• ลายขัด : เปน็ ทนี่ ยิ ม มลี กั ษณะเรยี บงา่ ย เผยพนื้ ผวิ ธรรมชาตขิ องเสน้ จดู ไดช้ ดั เจน สะทอ้ นวถิ ชี วี ติ
• ลายสอง : ท่เี รียบง่ายของชาวชมุ ชน


ลายท่ไี ดร้ บั การพฒั นา
• ลายลูกแกว้ : เปน็ ลวดลายดัง้ เดิม สานให้ขึ้นรูปเป็นวงกลม ลักษณะคล้ายลูกแกว้ หรือเรยี ก
อีกชื่อหนง่ึ วา่ ลายดอกพิกลุ
• ลายลูกแบบ : ประยุกตล์ ายลูกแก้ว เพิ่มกรอบนอก ก้าน และใบ
• ลายดอกบวบ : ประดิษฐเ์ พม่ิ จากลายลกู แกว้ เปน็ ลายขดั สามเส้น ยกทีละสามเสน้ ซ้�ำๆ จนเปน็
สี่เหลีย่ มจตั ุรสั 4 ลูก
• ลายหวั ใจ : ออกแบบให้มีรปู ทรงหวั ใจ
• ลายหลามตัด : สานใหผ้ สมระหวา่ งลายสามและลายขดั และไลข่ น้ึ รปู ใหเ้ ปน็ ขา้ วหลามตดั เปน็ ลวดลาย
ทีใ่ ช้ความประณตี กวา่ ลวดลายอ่ืนๆ
• ลายดอกโบตน๋ั : ได้รบั อิทธพิ ลจากดอกไม้มงคลของจนี

สสี นั ทไี่ ม่เหมือนใครของกระจดู วรรณี
เทคนิคการย้อมสีของผลิตภัณฑ์กระจูดวรรณีซึ่งมีทั้งการย้อมสีกระจูดก่อนและหลังการจักสาน ท�ำให้ได้
สีสันท่ีแตกต่างกัน ในกรณีที่ย้อมสีก่อนแล้วจักสาน สีจะเกิดลวดลายกระจัดกระจายเหมือนลายกราฟิก
แต่ถ้าสานแล้วน�ำไปย้อมสี ก็จะได้ผลิตภัณฑ์ท่ีมีสีคมชัดเหมือนกันทั้งใบ และอีกหน่ึงเทคนิคท่ีถือว่าพิเศษ
ทส่ี ดุ ของกลมุ่ หัตถกรรมกระจูดวรรณกี ็คอื การยอ้ มแบบไล่โทนสีหรือไล่คา่ น้�ำหนักของสี ซ่ึงเปน็ เอกลกั ษณ์
เฉพาะตวั ท่ียังไมม่ ีผ้ผู ลติ กระจดู รายใดท�ำได้

ผลติ ภณั ฑ์ทนั สมยั ของกระจูดบา้ นหว้ ยลกึ
พัฒนาผลิตภัณฑ์ให้หลากหลายและทันสมัยด้วยการจักสานและใช้แพทเทิร์นในการตัดเย็บ รวมท้ังใช้วัสดุ
อ่ืนๆ ส�ำหรบั ทำ� โครงและตกแตง่ ให้เป็นส่วนหนึ่งของแพทเทิร์น เช่น หนงั เทียม ผา้ และไมต้ าล เป็นต้น

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

151

วสั ดุธรรมชาติ

กระจดู บ้าน กระจูด กระจูด
เนนิ ธัมมัง วรรณี บ้านหว้ ยลกึ

จดุ เด่น • ลวดลายเป็นเอกลกั ษณ์ • เน้นการออกแบบและ • เพิ่มมูลค่าด้วยวัสดอุ น่ื ๆ
ขอ้ จำ� กดั • มีการต่อยอด ตกแต่งอยา่ งเป็น เชน่ ไม้ หนงั เทียม ผ้า
ศักยภาพ ลวดลายเดมิ ธรรมชาติ ทนั สมยั • แพทเทริ ์นตดั เย็บ
การผลติ • แปรรูปเป็นผลิตภณั ฑ ์ • เทคนคิ การย้อมส ี ทนั สมัย
และตลาด หลากหลาย กระจดู ให้ไล่สีโดยใช้ • แปรรูปเปน็ ผลติ ภัณฑ์
สีย้อมธรรมชาติ หลากหลาย
ไม่มีสารเคมี

• ใช้เวลาในการสานและ • ไม่ทนไฟ • ขาดแคลนวัสดุ
เก็บขมวดลวดลาย • สไี ม่สมำ่� เสมอ ในฤดูฝน
โดยเฉพาะลายท่ียาก มีความคลาดเคลอื่ น • ใชส้ สี งั เคราะห์เพ่ือให ้
• หากเก็บรักษากระจดู 20% ได้สีชดั และไม่หลุดลอก
ในท่ีชื้นและเปียก ง่าย
ตอ้ งนำ� มาตากแดด

• ออกแบบและผลิต • ออกแบบและผลติ • ออกแบบและผลิต
ตามความตอ้ งการ ตามความต้องการ ตามความต้องการ
ของลูกค้าได้ ของลกู ค้าได้ ของลูกค้าได้
• ต่อยอดเปน็ สนิ คา้ • ใชเ้ วลาในการผลติ • สว่ นใหญ่เป็นของ
พ้นื บ้าน ทเ่ี ปน็ ของ เพราะเปน็ งาน ประดบั ตกแต่งใน
ทรี่ ะลกึ ของประเทศไทย หตั ถศลิ ป์ โรงแรม รสี อร์ต
• ส่งออกหลายประเทศ หนว่ ยงานราชการ
เชน่ อังกฤษ สวีเดน • มรี ะบบจัดการผลติ
เยอรมนี จีน และญ่ีปุ่น ในเชงิ พาณชิ ยท์ ด่ี ี
• สง่ ออกไปเกาหลี
และสวีเดน

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

152

วสั ดธุ รรมชาติ

กระบวนการผลิต

1. การเตรียมตน้ กระจดู

การถอน : การย้อมสี :
เลอื กตน้ กระจดู ทไี่ มแ่ กจ่ ดั หรอื ไมอ่ อ่ นเกนิ ไป ลําตน้ ยาว • แบง่ กระจดู ออกเป็นมดั มดั ละ 20-25 เส้น
เพราะสามารถนําไปจักสานได้ปริมาณมากกว่าลํา นำ� ยางมดั ทปี่ ลายกระจดู เพอ่ื ไมใ่ หเ้ สน้ กระจาย
ต้นส้ัน ถอนกระจูดโดยใช้มือท้ังสองข้างโอบกระจูด • น�ำกระจดู จมุ่ น�้ำให้ชุ่ม
เขา้ หาตวั ผถู้ อนแลว้ ดงึ ขนึ้ เรอื่ ยๆ หา้ มกระตกุ เพราะ • ย้อมสตี ามที่ต้องการในถงั ตม้ สี ซ่ึงเดือดได้ที่
จะทําให้ลําต้นขาดและแตกง่าย ควรถอนต้นกระจดู ประมาณ 15-20 นาที
จากกอครง้ั ละ 2-3 ตน้ เลอื กขนาดเทา่ ๆ กนั กองรวม • นำ� กระจูดขึน้ จากถงั สี แล้วน�ำไปลา้ งนำ�้ สะอาด
กนั จากนน้ั นํากระจดู ทถี่ อนไดม้ ามดั เปน็ กำ� ขนาดเสน้ เพ่ือล้างสสี ่วนเกิน
ผา่ นศนู ยก์ ลาง 20-30 เซนตเิ มตร • ตากกระจดู ที่ราว ผ่ึงลมใหแ้ หง้
การหมัก : • นำ� เสน้ กระจดู ท่ีแหง้ แลว้ มัดรวมกนั เพ่ือน�ำไป
คลกุ โคนตน้ กระจดู กบั นำ้� โคลนขาว ซง่ึ คอื นำ้� ผสมกบั รดี ใหมอ่ กี คร้ังให้เส้นใยนิม่ และเรยี บ
ดินเหนียวท่ีไม่เหลวหรือข้นจนเกินไป ทดสอบโดย
การจุ่มมือแล้วโคลนไม่เกาะติดน้ิวมือแล้วน�ำไป Tips! เคลด็ ลับการผลิต
ตากแดด เพ่ือทําให้กระจูดมีสีขาวนวล เพ่ิมความ
เหนียว และทําให้เส้นใยไม่แห้งกรอบหรือบิดแตก การคัดเลือกต้นกระจูดท่ีน�ำมาจักสานต้องมี
จนใช้การไมไ่ ด้ ขนาดพอเหมาะ อายุของกระจูดต้องไม่อ่อน
การตาก : เกนิ ไป ประมาณ 2-3 ปี เพราะตน้ ออ่ นเมอื่ นำ� มารดี
ผง่ึ แดดแบบกระจายเรยี งเสน้ เพอ่ื ใหก้ ระจดู แหง้ เรว็ เป็นตอกกระจูดจะแตก ท�ำให้ได้ตอกท่ีไม่สวย
ทัว่ ล�ำต้น หากแดดจัดสามารถตากได้ 2-3 วนั แยก เมื่อน�ำมาจักสานเป็นผลิตภัณฑ์ จะท�ำให้ได้
ขนาดเล็กใหญ่มัดไว้เป็นก�ำขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ลวดลายที่ไม่สวยงามด้วย
15-20 เซนติเมตร

การรดี : อ้างอิง : ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต
วางกระจูดที่มัดเป็นก�ำบนพื้นราบ ใช้ลูกกล้ิงหรือ มหาชน). งานศลิ ปหตั ถกรรม จกั สานกระจดู . สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี
บางแห่งใช้เครื่องจักร ทับไปมาจนแบนเรียบตาม 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : https://www.sacict.or.th/uploads/
ตอ้ งการ ลกู กลงิ้ จะทำ� ใหต้ น้ กระจดู นมิ่ เหมอื นตำ� ดว้ ย items/attachments/b555da9b21a5a45577bb2bfb58bc-
สาก จกั สานงา่ ย fea0/_783b24b5d043b02fe6bb8dd757088238.pdf)

153

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ
2. จกั สานเปน็ ผลิตภณั ฑ์

จกั สานตามลวดลาย เชน่ ลายสอง ลายสาม ลายสี่ ริมหรือพับริม แต่หากต้องการน�ำเสื่อท่ีสานเสร็จ
ลายดอกจันทน์ ลายดอกพิกุล ลายลูกแก้ว ลาย แล้วไปตัดเย็บเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ ต้องมีอุปกรณ์
ดอกไม้ ให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น เส่ือ ประกอบเพม่ิ เติม เชน่ ซปิ สายหนัง กระดุมยดึ เพอื่
กระเปา๋ กระบงุ ทรี่ องแกว้ และตกแตง่ สว่ นประกอบ ใหส้ ามารถใช้งานได้ คงทน และเพิม่ ความสวยงาม
อื่นๆ เช่น หากเป็นงานสานเส่ือ ต้องตกแต่งเก็บ ให้กับผลิตภณั ฑ์

Tips! ในการสรา้ งมลู ค่า

กระจดู วรรณีโฮมสเตย์
ท่ีพักเพื่อการเรียนรู้แห่งใหม่ เป็นศูนย์เผยแพร่ข้อมูลด้านหัตถกรรมกระจูด และยังสามารถเรียนรู้
วิถี “กระจูด” ครบวงจร ต้ังแต่เก็บต้นกระจูดสดๆ ไปจนถึงการแปรรูปเพื่อน�ำมาสานเป็นผลิตภัณฑ์
นบั เปน็ การลงมอื ทำ� เพ่ือใหเ้ ข้าใจงานหตั ถกรรมได้ด้วยตัวเอง
อา้ งองิ : เทวรกั ษ์ รงุ่ เรอื งวริ ชั กจิ . (2561). Basket-maker Hotel. สบื คน้ เมอ่ื วนั ที่ 12 กรกฎาคม 2563.
(ทมี่ า : https://readthecloud.co/stay-10/)

154

วัสดุธรรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

ข้อมูลสำ�หรบั ติดต่อ

กระจดู บ้านเนนิ ธัมมัง

ชื่อกลมุ่ : กล่มุ แปรรปู ผลติ ภัณฑจ์ ากกระจูดบ้านเนนิ ธัมมงั
ท่อี ยู่ : หมู่ 5 ตำ� บลแมเ่ จา้ อยหู่ วั อำ� เภอเชยี รใหญ่ จงั หวดั นครศรธี รรมราช
โทรศพั ท์ : 086-266-1948 (Line ID)
ตัวอย่างการนำ� ไปใช้งาน : กระเปา๋ ตะกรา้ อเนกประสงค์ กระเช้า รองเทา้ แฟม้ เอกสาร
พดั หมวก กล่อง ท่ใี สป่ ากกา ที่ใส่ซองจดหมาย กล่องกระดาษ
ช�ำระ กลอ่ งใสผ่ า้ ไหม

155

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ
กระจดู วรรณี

ช่ือกลุ่ม : หัตถกรรมกระจูดวรรณี
ท่ีอยู่ : 152 หมู่ 10 ตำ� บลพนางตงุ อำ� เภอควนขนนุ
จงั หวดั พัทลุง 93150
โทรศัพท์ : 087-760-9879, 074-610-415
อีเมล : [email protected], [email protected]
Facebook : https://www.facebook.com/varni2529
ตวั อยา่ งการนำ� ไปใชง้ าน : กระเป๋า ตะกร้า กลอ่ งใส่ของ โคมไฟ หมวก

156

วสั ดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

กระจูดบา้ นหว้ ยลึก

ช่ือกลมุ่ : วสิ าหกจิ ชุมชนหตั ถกรรมจกั สานกระจดู บา้ นห้วยลึก
ท่ีอยู่ : 31/1 หมู่ 6 ตำ� บลท่าสะทอ้ น อำ� เภอพุนพนิ
จงั หวัดสุราษฎรธ์ านี 84130
โทรศัพท์ : 081-892-4677, 089-926-1175
อเี มล : [email protected]
เว็บไซต์ : www.kajood.com
ตัวอยา่ งการนำ� ไปใชง้ าน : บรรจภุ ณั ฑ์ แฟ้ม กลอ่ งใสข่ อง ตะกรา้ กระบุง
กระเป๋าเดนิ ทาง ปกเมนู กระเปา๋ เอกสาร

157

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

ยา่ นลเิ ภา

ชื่อเรยี กวัสดทุ ่วั ไป : ลเิ พา หญ้าลเิ ภา
ตวั อย่างผลติ ภณั ฑ์ : เครอื่ งใช้ เครอื่ งประดบั งานตกแตง่ ภายใน บรรจภุ ณั ฑ์
พืน้ ทีศ่ กึ ษา : ตำ� บลนาเคียน อ�ำเภอเมอื งนครศรีธรรมราช
จังหวดั นครศรธี รรมราช
158

วสั ดุธรรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

ร้จู กั ยา่ นลิเภา

ย่านลิเภาท่ีมองคล้ายกบั เถาวัลย์ มีคณุ สมบัตเิ ฉพาะตัวทค่ี วามเหนยี วทนทาน คงทนมากกวา่ ผักตบชวาหรอื
หวาย พบมากทางภาคใตท้ จ่ี งั หวดั นครศรธี รรมราช สตลู สงขลา ยะลา ปตั ตานี นราธวิ าส เปน็ ตน้ ยา่ นลเิ ภา
เปน็ พืชล้มลกุ ในตระกลู เฟิร์น แบง่ เป็น 3 ชนิด คือ
1) ย่านลเิ ภาเขา คลา้ ยกับต้นหวาย ล�ำต้นใหญ่ มักใชม้ ัดสงิ่ ของ
2) ย่านลิเภาหยอง ใบหยกิ ลำ� ตน้ เล็ก ไม่นิยมน�ำมาแปรรปู
3) ย่านลเิ ภาท่ีขึน้ อยตู่ ามปา่ ละเมาะหรอื ชายปา่ ล�ำตน้ เรียวงาม เปลือกเหนียว มี 2 แบบ คอื
ล�ำตน้ สีด�ำและลำ� ตน้ สีน�้ำตาล โดยทวั่ ไปลำ� ตน้ สีน้�ำตาลจะมีความยาวและล�ำตน้ ท่ีโตกวา่
และมคี ุณสมบตั ิท่ีเหนียวกวา่
ยา่ นลเิ ภา 1 ลำ� ตน้ สามารถผา่ ออกเปน็ 3-4 เสน้ เสน้ ใยมคี วามทนทานสงู สามารถเกบ็ รกั ษาไดน้ านถงึ 50 ปี
ลายจักสานทนี่ ิยมไดแ้ ก่ ลายดอกพกิ ุล ลายเม็ดแตง ลายผ้าไทย และลายผสมผสาน โดยปกติ จะไม่นยิ ม
ยอ้ มสยี า่ นลเิ ภา แตจ่ ะใชส้ จี ากธรรมชาตขิ องลำ� ตน้ อยา่ งไรกต็ าม หากสดี ำ� หรอื สเี ขม้ ขาดตลาดจะใชว้ ธิ หี มกั
ยา่ นลเิ ภากบั โคลนเปน็ เวลา 3 คืน จะท�ำใหไ้ ด้สีย่านลเิ ภาที่เข้มขน้ึ

159

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดุธรรมชาติ
รู้หรอื ไม่

ลเิ ภา...วชั พืชมากสรรพคุณ
ย่านลิเภาเป็นพืชประเภทเถาวัลย์ มีลักษณะเป็นเถา ล�ำต้น
จะโตประมาณกา้ นไมข้ ดี หรือหลอดกาแฟ เมอ่ื โตเตม็ ท่ีจะยาว
ประมาณ 2 วา ใบของยา่ นลเิ ภามลี กั ษณะเปน็ ใบเลก็ ๆ และหงกิ
งอ ชอบขนึ้ อยตู่ ามชายปา่ ละเมาะ และจะเลอ้ื ยขน้ึ พนั หรอื เกาะ
อยูเ่ หนือต้นไม้อ่นื จงึ ท�ำให้มองเหน็ ได้งา่ ย
สรรพคณุ ของลเิ ภามมี ากมาย
• ชาวเขาเผา่ อีก้อ แมว้ มเู ซอ และเยา้ จะใชร้ าก เหง้า
ล�ำตน้ ท้ังตน้ นำ� มาต้มกับน้�ำดื่มเป็นยาแก้อาการเจ็บคอ
เสยี งแหบ
• ราก ใช้ตม้ กบั นำ้� ดมื่ เป็นยาแก้อาการร้อนใน
รักษาโรครดิ สีดวงทวารและโรคน่วิ
• ใบอ่อน สามารถนำ� มาแชก่ ับน�ำ้ แลว้ ห่อด้วยผา้ สะอาด
บีบเอาน้�ำออกมาใช้เป็นยาหยอดตาแก้ตาเจบ็
หรือนัยน์ตาเป็นแผล
• ทง้ั ต้นรวมรากและเหงา้ ใช้ต้มกับนำ้� ดืม่ เปน็ ยาขับปสั สาวะรกั ษาโรคทางเดนิ ปัสสาวะ น่วิ ในไต
เลอื ดตกใน
• ราก ใบ และเถา ใช้ต้มกับนำ�้ ด่ืมเป็นยาแกเ้ ลือดพิการ แกร้ ะดมู ากะปริบกะปรอย
• ใบ นำ� มาขยใี้ ชพ้ อกแผลช่วยห้ามเลือดหรือใช้พอกแผลสด จะชว่ ยท�ำใหแ้ ผลแหง้ และหายเร็วยง่ิ ข้ึน
• ทัง้ เถาและใบ ใชต้ �ำพอกปดิ แผลทอ่ี สรพษิ ขบกดั ตอ่ ย เป็นยาถอนพษิ แก้ฟกบวม ท�ำใหเ้ ยน็ และชว่ ย
แก้อาการอกั เสบจากงู ตะขาบ แมงป่อง และแมลงมพี ษิ กัดต่อย

อา้ งองิ : เมดไทย. (2560). ลเิ ภา สรรพคณุ และประโยชนข์ องยา่ นลเิ ภา 20 ขอ้ . สบื คน้ เมอื่ วนั ท่ี 12 กรกฎาคม 2563.
(ทมี่ า : www.medthai.com/ลเิ ภา/)

160

วัสดธุ รรมชาติ

องคป์ ระกอบ จุดเดน่

• ยา่ นลิเภา (90%) พชื ทอ้ งถน่ิ ทีม่ ีมากในภาคใต้
• ไมเ้ น้ือออ่ นสำ� หรับข้นึ รูปทรงของผลติ ภณั ฑ​์ (5%) เสน้ เหนยี ว เลก็ ละเอยี ดและทนทาน
• ไมไ้ ผท่ �ำซี่กระเปา๋ (5%) เพิม่ มูลค่าดว้ ย ตอ่ การใชง้ านกว่า 20 ปี
เครอ่ื งถมเงินหรือทอง

คุณสมบตั ขิ องวสั ดุ ข้อจำ�กัด

ทนทาน ความคงทนของสดี ี ตา้ นทานรงั สยี วู ี ใชร้ ะยะเวลา ทกั ษะความช�ำนาญ
เปน็ มติ รตอ่ สิง่ แวดล้อม ประณตี และความอตุ สาหะสงู มาก

ความหลากหลายของวัสดุ

ลเิ ภาธรรมชาติมี 2 ชนดิ คอื สีนำ�้ ตาลและสีดำ�
โดยสีน�ำ้ ตาลมี 2 เฉดคอื น้ำ� ตาลอมแดง และน�้ำตาลอมเหลอื ง

กระบวนการผลิต ขั้นตอนท่ี 2 ขนั้ ตอนที่ 3
ขนั้ ตอนที่ 1
การปอกผวิ ลิเภา การชกั เลยี ด คอื การขดู เกลา
การทำ� โครง เป็นโครงแบบ เพอื่ เอาเปลือกมาทำ� เปน็ เสน้ ๆ ด้วยแผน่ โลหะเจาะรูให้
เสียบซ่ี ใชก้ บั ไม้ไผท่ น่ี ำ� มา สำ� หรับจกั สาน ยา่ นลเิ ภาเปน็ เสน้ เลก็
เสยี บให้ขนานกนั ละเอียดที่สุด เรียบเสมอ
และมขี นาดเท่ากนั

ขน้ั ตอนท่ี 4 ข้นั ตอนที่ 5

การขดู เพ่อื ใหย้ า่ นลเิ ภามี การสาน น�ำไปขดั กบั โครง
ความมันและเหนียว เพอ่ื ขึน้ ลาย

ศักยภาพการผลติ และตลาด ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

• ผลิตเปน็ กระเป๋าไดห้ ลากหลายรูปทรง
• ออกแบบร่วมกบั วสั ดอุ น่ื เพอื่ เพมิ่ มูลคา่ เชน่ เคร่ืองถมเงินหรือทอง
• สว่ นใหญ่เป็นตลาดในประเทศ หรอื คนไทยทอ่ี าศยั ในตา่ งประเทศ

161

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวสั ดุธรรมชาติ

ขอ้ มลู สำ�หรับติดต่อ

ชอื่ กลุ่ม : กลมุ่ เกษตรจักสานยา่ นลิเภา วสิ าหกิจชุมชนกลมุ่ เกษตรจักสาน
ย่านลเิ ภา
ท่ีอยู่ : 147/3 หมู่ 7 ต�ำบลนาเคยี น อำ� เภอเมืองนครศรธี รรมราช
จังหวัดนครศรธี รรมราช
โทรศพั ท์ : 085-476-2852, 062-974-3918
Line ID : kate66450
ตวั อยา่ งการน�ำไปใชง้ าน : กระเป๋า ภาชนะ หมวก แหวน ก�ำไล

162

วสั ดุธรรมชาติ

ใยตาล

ช่อื เรียกวัสดุท่ัวไป : ใยตาล ปาลม์ ไฟเบอร์ ใยตาลไฟเบอร์
ตัวอยา่ งผลติ ภัณฑ์ : เครอ่ื งประดบั งานตกแต่งภายใน เฟอรน์ เิ จอร์
พืน้ ที่ศกึ ษา : ตำ� บลจะทง้ิ พระ อำ� เภอสทงิ พระ จังหวัดสงขลา

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

163

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวสั ดุธรรมชาติ

รจู้ กั ใยตาล

สงขลาเป็นจังหวัดที่มีต้นตาลมากท่ีสุดในประเทศไทย ในอดีตภูมิปัญญาดั้งเดิมของชาวบ้านจะทุบทางตาล
ให้แตก แล้วแยกเส้นใยออกจากเยื่อและเปลือกตาล เพื่อน�ำมาถักทอเป็นเชือกไว้ผูกวัวและเรือ เพราะ
เสน้ ใยตาลมจี ดุ เดน่ ทคี่ วามเหนยี ว ไมฉ่ กี ขาด และทนแดดทนนำ้� ตอ่ มาเรมิ่ นำ� เสน้ ใยตาลมาทำ� เปน็ ผลติ ภณั ฑ์
ที่ต้องการความแข็งแรงทนทาน เช่น หมวก กระเป๋า และได้พัฒนารูปแบบการผลิต จากการน่ังสาน
เสน้ ใยตาลทลี ะเสน้ มาเปน็ การทอเสน้ ใยตาลใหเ้ ปน็ ผนื กอ่ นทจี่ ะนำ� ไปตดั เยบ็ เปน็ ผลติ ภณั ฑต์ า่ งๆ

รจู้ ัก ใยตาล “โหนดท้ิง” เจา้ เดยี วในประเทศ

กลมุ่ “โหนดทงิ้ ” หตั ถกรรมใยตาล ทยี่ งั รกั ษาภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ ในรปู แบบผลติ ภณั ฑใ์ ยตาลแปรรปู คำ� วา่
“โหนด” เปน็ คำ� ทแี่ ปลวา่ ตน้ ตาลโตนด สว่ นคำ� วา่ “ทง้ิ ” คอื ของเหลอื ทงิ้ ไมม่ มี ลู คา่ แตไ่ ดน้ ำ� มาเพมิ่ มลู คา่
ใหก้ ลายเปน็ ผลติ ภณั ฑท์ สี่ วยงาม ประณตี และคงทน ผา่ นการพฒั นากระบวนการผลติ แยกเปน็ แผนก เชน่
แผนกตเี สน้ ใยตาล แผนกออกแบบ แผนกตดั เยบ็ และแผนกตดิ ตง้ั อปุ กรณใ์ หเ้ ปน็ รปู ลกั ษณะของกระเปา๋
เพอื่ ใหส้ ามารถผลติ สนิ คา้ ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ และมปี ระสทิ ธภิ าพ

อา้ งองิ : ไชยวฒั น์ สาดแยม้ . (2561). ‘NODETHING’ กระเปา๋ ใยตาล เจา้ เดยี วในไทยจาก ‘สทงิ พระ’. สบื คน้ เมอ่ื
วนั ท่ี 12 กรกฎาคม 2563. (ทมี่ า : www.posttoday.com/economy/sme/561165#:~:text=บณั ฑติ %20หนเู พชร%20
เจา้ ของผลติ ภณั ฑ,์ เรอื %20ตอ่ มาในระยะ)
164

วสั ดุธรรมชาติ

องคป์ ระกอบ จดุ เดน่

ใยตาลจากตาลโตนด วสั ดเุ หนยี ว ทนทานตอ่ การใชง้ าน น�ำมาแปรรปู
เปน็ ผลติ ภัณฑ์แลว้ ไม่ขาดงา่ ย

คณุ สมบตั ขิ องวสั ดุ ขอ้ จำ�กัด

ผวิ มคี วามสากเลก็ นอ้ ย แขง็ แรง เหนยี ว ไมฉ่ กี ขาด ความแข็งแรงของเส้นใยจะลดลงหากน�ำมาย้อมสี ใช้
ทนทานตอ่ การกระแทกได้ดี กนั มอดแมลงได้ดี แรงงานทมี่ ฝี มี อื และความชำ� นาญเฉพาะทางตน้ ทนุ จงึ สงู

กระบวนการผลติ

ขัน้ ตอนที่ 1 เลอื กกาบตาล ข้ันตอนที่ 2 เขา้ เคร่ืองตเี สน้

โดยพจิ ารณาจากอายุและความสมบรู ณข์ องต้นตาล สางกาบตาลให้เป็นเส้นก่อนขูดขุย โดยเส้นใยท่ีดี
หนุ่มที่สมบูรณ์เต็มท่ี ซ่ึงมีอายุประมาณ 5-15 ปี จะมีสีน้�ำตาลอยู่ถัดมาบริเวณกลางกาบ และเส้นใย
สูงประมาณ 1-5 เมตร ต้นตาลหนุ่มท่ีสมบูรณจ์ ะให้ สีขาวอยู่บรเิ วณดา้ นหนา้ กาบ สว่ นสีดำ� จะอยบู่ ริเวณ
เส้นใยได้มาก และเปน็ เส้นใยท่ยี าว ไมแ่ กห่ รืออ่อน ส่วนหลงั ของกาบ
จนเกนิ ไป จากนัน้ พิจารณาความสมบรู ณ์ของแต่ละ
กาบ โดยพิจารณาถึงความใหญ่และยาวของกาบ ขน้ั ตอนที่ 3 ทอใยตาล
ตาลเป็นส�ำคัญ ตน้ ตาล 1 ตน้ สามารถตัดกาบตาล
ที่มีลักษณะสวยและเหมาะจะน�ำมาท�ำเส้นใยได้ ด้วยด้าย ด้ิน ลวด หรือฝ้าย เพื่อให้เกิดสีสันและ
ประมาณ 1.5 - 2.5 ฟตุ ลวดลายท่ีหลากหลาย ก่อนประกอบกับโฟมด�ำ
ท่ีรองให้หนาขึน้

ข้นั ตอนท่ี 4 ขน้ึ โครง

ประกอบกบั โครงไม้ตาลท่ีใช้เป็นขอบ หูห้วิ
หรอื วสั ดุอนื่ ๆ เช่น หนงั

ศกั ยภาพการผลิตและตลาด ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

• ออกแบบผลิตภณั ฑ์ใหมๆ่ เสมอ และผลิตได้ตามความต้องการของลูกคา้ 165
• ผลิตเพือ่ จ�ำหน่ายรา้ นคา้ ชน้ั นำ� เช่น คิงพาวเวอร์ และการบินไทย
• ส่งสินค้าไปขายในหลายประเทศ เชน่ สงิ คโปร์ มาเลเซีย อนิ โดนีเซยี ออสเตรีย

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวสั ดุธรรมชาติ

ข้อมลู สำ�หรบั ติดตอ่

ชอื่ กลมุ่ : โหนดทงิ้ “NODETHING”
ท่อี ยู่ : 15 หมู่ 4 ถนนสงขลา-ระโนด ตำ� บลจะทง้ิ พระ อ�ำเภอสทงิ พระ
จังหวดั สงขลา
โทรศพั ท์ : 081-609-2863 (Line ID), 095-548-3626
อเี มล : [email protected]
Facebook : https://www.facebook.com/Nodething-442450562459007/
ตัวอยา่ งการนำ� ไปใชง้ าน : กระเปา๋ เครื่องประดับ

166

วสั ดุธรรมชาติ

เตยปาหนัน

ชือ่ เรียกวัสดุทัว่ ไป : ลำ� เจียก ปาหนนั
ตัวอยา่ งผลติ ภณั ฑ์ : เคร่อื งประดับ ของทรี่ ะลกึ เฟอร์นเิ จอร์ บรรจภุ ัณฑ์
งานตกแต่งภายใน
พ้นื ที่ศกึ ษา : • จกั สานเตยปาหนันบ้านดุหุน :
ตำ� บลบอ่ หิน อำ� เภอสเิ กา จังหวดั ตรัง
• จักสานเตยปาหนันเกาะยาวใหญ่ :
ตำ� บลเกาะยาวใหญ่ อำ� เภอเกาะยาว จงั หวัดพงั งา

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

167

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดุธรรมชาติ

รูจ้ กั เตยปาหนนั

เตยปาหนันเป็นพืชตระกูลปาล์ม บางคนรู้จักชื่อทั่วไปว่าต้นล�ำเจียก เป็นพืชที่อยู่ในพ้ืนที่ชุ่มน้�ำและป่าชาย
เลน ลกั ษณะลำ� ตน้ เปน็ กอและแตกกงิ่ ใบยาวเปน็ พมุ่ ขนาดเลก็ ใหญต่ ามอายแุ ละสภาพดนิ สงู ประมาณ 5
เมตร ใบเตยปาหนนั มสี เี ขยี วยาว มรี ปู พรรณคลา้ ยกบั ใบเตยหอม แตใ่ บเตยปาหนนั มหี นามรมิ ใบทง้ั 3 ดา้ น
คอื ดา้ นขา้ ง 2 ดา้ นและตรงกลางดา้ นหลงั ซงึ่ ลกั ษณะของหนามมที ศิ ทางตรงขา้ มกบั หนามบรเิ วณดา้ นขา้ ง
เมอื่ นำ� มารดิ เอาหนามออกแลว้ ลนไฟจะทำ� ใหเ้ สน้ ใยนมุ่ ยดื หยนุ่ ผวิ เปน็ มนั เงา ชาวบา้ นในทอ้ งทจ่ี งึ มกั นำ� ใบ
เตยปาหนนั มาแปรสภาพเปน็ ตอก ซง่ึ เปน็ วสั ดทุ น่ี ยิ มใชใ้ นการทำ� เครอ่ื งจกั สาน
ในอดีตน�ำมาสานเป็นเสื่อ กระสอบ และภาชนะอื่นๆ แต่ปัจจุบันได้พัฒนาให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่ทันสมัยและ
หลากหลายขน้ึ

รูห้ รือไม่

เตยปาหนัน...อกี หนง่ึ ความมหศั จรรยข์ องธรรมชาติ
นอกจากจะน�ำใบเตยปาหนันมาแปรรูปให้เป็นตอก เพ่ือใช้สานเป็นภาชนะหรือผลิตภัณฑ์อื่นๆ แล้ว ยัง
สามารถนำ� รากของเตยปาหนนั มาตม้ ดมื่ เพอ่ื ใชข้ บั ปสั สาวะแกน้ วิ่ ได้ หรอื ดอกทมี่ คี วามสวยงามกส็ ามารถ
นำ� มาสานใหเ้ ดก็ ๆ ใชเ้ ปน็ เครอ่ื งประดบั ได้ สว่ นผลนำ� มาหนั่ เปน็ ชนิ้ ๆ ผสมกบั ตน้ ตายปลายเปน็ เพอื่ เปน็
อาหารสำ� หรบั ววั แกอ้ าการเบอ่ื หญา้ ได้

อา้ งองิ : ศนู ยส์ ง่ เสรมิ ศลิ ปาชพี ระหวา่ งประเทศ (องคก์ ารมหาชน). เตยปาหนนั . สบื คน้ เมอ่ื วนั ที่ 12 กรกฎาคม 2563.
(ทมี่ า : https://www.sacict.or.th/th/detail/2018-08-16-14-43-07)
เสอ่ื ปาหนนั ...ในวถิ ีชาวบ้าน

ชาวบา้ นทอ้ งถนิ่ ของภาคใตแ้ ถบชายฝง่ั ทะเลอนั ดามนั ใชเ้ ตยปาหนนั ทำ� เครอ่ื งจกั สานมาตงั้ แตส่ มยั โบราณ
การสานเสื่อปาหนันในบางพ้นื ท่มี คี วามสมั พนั ธ์กับขนบธรรมเนยี มประเพณีวถิ ชี าวบา้ น เชน่ ใช้เปน็ เสอ่ื
สำ� หรบั นำ� ตดิ ตวั ไปวดั หรอื สเุ หรา่ ใชส้ ำ� หรบั รองศพชาวมสุ ลมิ ผทู้ เี่ สยี ชวี ติ กอ่ นนำ� ไปฝงั ทส่ี สุ าน หรอื ใชเ้ สอื่
สำ� หรบั พธิ แี ตง่ งานของบา่ วสาว โดยเจา้ บา่ วและเจา้ สาวจะชว่ ยกนั ไปตดั ใบเตยปาหนนั และสานเสอ่ื ไวใ้ ชใ้ น
งานแตง่ งาน จะตอ้ งสานอยา่ งนอ้ ย 12 ผนื สำ� หรบั ปนู อน จำ� นวนผนื เสอ่ื เปน็ สงิ่ ทแ่ี สดงฐานะของคบู่ า่ วสาว

อา้ งองิ : ศนู ยส์ ง่ เสรมิ ศลิ ปาชพี ระหวา่ งประเทศ (องคก์ ารมหาชน). งานศลิ ปหตั ถกรรมประเภทจกั สานเตยปาหนนั /ใบลาน.
สบื คน้ เมอ่ื วนั ที่ 12 กรกฎาคม 2563. (ทม่ี า : https://www.sacict.or.th/uploads/items/attachments/ff2fd343aadac
082034cc28e08000f82/_28f6e940db4f4097ccae214a2b258cd0.pdf)
168

วสั ดุธรรมชาติ

องคป์ ระกอบ ความหลากหลายของวัสดุ

เส้นเตยตากแห้ง สยี อ้ ม ในพืน้ ท่เี กาะยาวใหญ่ มีเตย 3 ชนิด คอื เตยป่า
มผี วิ หยาบกระดา้ ง นยิ มนำ� มาทำ� เปน็ ทเ่ี กบ็ ขา้ วเปลอื ก
คณุ สมบัติของวสั ดุ และเครื่องใช้ท่ีต้องการความทนทาน เตยบ้าน
มีผวิ มนั วาว น�ำมาสานเป็นทีเ่ ก็บขา้ วสารหรืออาหาร
น่มิ เหนยี ว ผวิ มันแวววาว ทนทานต่อการฉกี ขาด และเตยทะเล ท่ีมีเส้นเล็กยาวและมีผิวสวยงาม
ไมเ่ ป็นเชอ้ื รา ตา้ นทานรอยขดี ขว่ นและรังสียวู ี กว่าชนิดอื่น จึงนิยมน�ำมาสานเปน็ ก�ำไลหรอื กระเป๋า
ความคงทนของสดี ี เปน็ มติ รต่อส่ิงแวดล้อม

อา้ งองิ : วชิ ติ า คะแนนสนิ . (2562). สำ� รวจ ‘จกั สานใบเตย’
และ ‘นำ�้ มนั ชายหยาด’ ของลำ้� คา่ ทป่ี ยู่ า่ มอบใหค้ นเกาะยาว
ใหญ.่ สบื คน้ เมอื่ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทมี่ า : https://
becommon.co/culture/koh-yao-yai-knowledge/)

จดุ เดน่ จกั สานเตยปาหนันบา้ นดุหนุ จักสานเตยปาหนนั เกาะยาวใหญ่ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต
ขอ้ จ�ำกัด • เส้นใยนุม่ ยืดหยนุ่ เป็นมันเงามากขนึ้
ศักยภาพ • งานหัตถศลิ ปท์ ่ีมเี อกลักษณ์เป็น และไม่มีเช้อื รา
การผลติ ของตวั เอง • เสน้ ใยแข็ง กรอบ และขาดงา่ ย
และตลาด • การเก็บรกั ษาวัสดธุ รรมชาติ ในช่วงอากาศร้อน
ต้องไม่ใหช้ น้ื หรือแหง้ มากเกินไป • ผลิตได้นอ้ ย เพราะก�ำลงั การผลิต
• ผลติ ตามรปู แบบท่ตี ้องการ จ�ำกัด
• ออกแบบและสร้าง
ผลิตภัณฑ์ใหมเ่ สมอ 169
• ส่วนใหญ่เป็นตลาดในประเทศ
เพราะก�ำลังการผลิตจำ� กดั

วสั ดุธรรมชาติ

กระบวนการผลติ

1. การเตรยี มใบเตยและทำ� เสน้ ตอก 2. การย้อมสี

• เลือกใบเตยปาหนันท่ีมีขนาดไม่อ่อนและแก่ หากต้องการให้เส้นตอกมีสีสัน สามารถย้อมสีเส้น
จนเกินไป กรีดหนามด้านหลังในแต่ละใบออก ตอกได้ด้วยสีเคมีที่ละลายในน�้ำ ต้มน้�ำให้เดือดเพ่ือ
จักสานเตยปาหนันบ้านดุหุน มีเคล็ดลับที่ท�ำให้ ล้างตอกเตยให้สะอาดและปล่อยให้แห้งพอหมาด
เสน้ ใยมนั เงาและปอ้ งกนั เชอ้ื รา โดยจะนำ� ใบเตย ก่อนน�ำไปใส่ในกระทะย้อมสี คนให้เส้นตอกเตยติด
ที่กรีดหนามด้านหลังออกแล้ว มาลนไฟให้พอใบ สที วั่ ทกุ เสน้ หลงั จากนนั้ ลา้ งดว้ ยนำ้� ใหส้ สี ว่ นเกนิ ออก
เรม่ิ เหย่ี ว ใหห้ มด นำ� ไปตากแดดใหแ้ หง้ ประมาณ 1 วนั กอ่ น
ส่วนจักสานเตยปาหนันเกาะยาวใหญ่ จะนำ� ไป นำ� ไปสานเปน็ ผลติ ภณั ฑ์
ผง่ึ แดดประมาณ 5-10 นาที ใหใ้ บเรม่ิ เหย่ี ว
• รดี ใบเตยดว้ ยเครอื่ งรดี ใหแ้ บนเรยี บและนมิ่

• กรดี ใบเตยใหเ้ ปน็ เสน้ ตอกดว้ ยอปุ กรณท์ เี่ รยี กวา่ 3. สาน “ตอกเตย” ให้เป็น “เสอ่ื ”
เลบ็ แมว หรอื ยา่ หงาด เพอื่ แยกหนามขา้ งใบ
และเสน้ ตอกเตยออกจากกนั การสานเสื่อควรสานบนพ้ืนเรียบ โดยเริ่มสานจาก
• รีดเส้นเตยอีกครั้ง มัดรวมกันพอประมาณแล้ว กง่ึ กลางของเสน้ ตอกทพี่ บั ไว้ นำ� เสน้ ตอก 2 เสน้ มาสาน
ตม้ ในนำ�้ เดอื ด ประมาณ 3-5 นาที จงึ นำ� ไปแชน่ ำ้� เป็นลายขัดหรือเรียกว่า ลายหน่ึง โดยน�ำเส้นตอก
2 คนื หรอื แชเ่ สน้ ตอกเตยในนำ้� เปลา่ 2 คนื โดย มาขัดยกหน่ึงข่มหน่ึงไปเรื่อยๆ จนหมดเส้นตอก
ใช้ของหนักทับให้ตอกเตยจมอยู่ใต้น�้ำจะท�ำให้ หรอื ไดค้ วามยาวของเสอ่ื ทตี่ อ้ งการ แลว้ จงึ เกบ็ ขอบ
ไดเ้ สน้ ตอกเตยสขี าวเหลอื ง เพราะสเี ขยี วของเตย หรอื พบั รมิ เสอ่ื หรอื ทช่ี าวบา้ นเรยี กวา่ “เมน้ ” ซง่ึ เปน็
จะละลายปนอยใู่ นนำ�้ การตกแต่งปลายตอกที่เหลือก่อนจะเป็นผืนเส่ือ
• นำ� เสน้ ตอกเตยตากแดด 1 วนั ใหแ้ หง้ จะไดเ้ สน้ ทสี่ วยงาม ทำ� ได้ 2 แบบ คอื การพบั กลบั เปน็ การ
ตอกเตยสขี าวนวล พับปลายเส้นตอกกลับเข้ามาผืนเสื่อ แล้วจึงสาน
• มดั เปน็ กำ� ใหม้ ขี นาดและความยาวเทา่ ๆ กนั เกบ็ ไว้ ตามลายเดมิ ประมาณ 2-3 นวิ้ ตดั ตอกสว่ นทเี่ หลอื ออก
ในทรี่ ม่ อากาศถา่ ยเทไดส้ ะดวก ตกแต่งให้สวยงาม หรือจะเก็บขอบ แบบช่อริม
ซ่ึงเป็นการพับปลายตอกท่ีเหลือให้คุมกันเองคล้าย
กบั การถกั แลว้ ตดั สว่ นตอกทเี่ หลอื ออกใหส้ วยงาม

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

170

วัสดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

ขอ้ มลู สำ�หรับตดิ ตอ่

จกั สานเตยปาหนันบา้ นดหุ นุ

ชื่อกลมุ่ : วิสาหกิจชุมชนผลิตภัณฑ์เตยปาหนันบ้านดหุ นุ
ทอี่ ยู่ : 144 หมู่ท่ี 8 ตำ� บลบอ่ หิน อ�ำเภอสเิ กา จงั หวัดตรัง  
โทรศัพท์ : 081-777-5557
อีเมล : [email protected]
Facebook: https://www.facebook.com/JanpenCraft/
ตวั อย่างการนำ� ไปใชง้ าน : เสอ่ื กระเปา๋ ถือ กระเปา๋ สตางค์ แฟ้มใส่เอกสาร

171

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ
จักสานเตยปาหนนั เกาะยาวใหญ่

ชอื่ กล่มุ : นางหมา้ เทพารกั ษ์
ที่อยู่ : 48 หมู่ 2 ตำ� บลเกาะยาวใหญ่ อ�ำเภอเกาะยาว
จงั หวดั พงั งา 82160  
โทรศัพท์ : 098-417-6527
ตวั อย่างการน�ำไปใช้งาน : เสอื่ หมอน กระเป๋า แหวน กำ� ไลขอ้ มอื

172

วัสดธุ รรมชาติ

ไม้ไผส่ าน
ลายดอกพกิ ลุ

ชื่อเรียกวสั ดทุ ัว่ ไป : ไผบ่ ้าน ไผ่สีสุก
ตัวอยา่ งผลติ ภัณฑ์ : เฟอร์นิเจอร์ งานตกแตง่ ภายใน อปุ กรณป์ ระดบั ตกแตง่
พ้ืนทศ่ี กึ ษา : ตำ� บลทา่ ขาม อำ� เภอปะนาเระ จงั หวัดปตั ตานี

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

173

วัสดธุ รรมชาติ

รู้จกั ไผ่สีสกุ

ไผส่ สี กุ เชอ่ื กันว่ามถี ่ินกำ� เนิดในแถบเกาะสมุ าตรา ชวา และบอร์เนยี ว แลว้ จงึ กระจายปลูกท่ัวไปในเขตรอ้ น
เป็นไผ่ลำ� ตน้ สงู 10-18 เมตร เสน้ ผ่านศูนยก์ ลาง 8-12 เซนติเมตร มลี กั ษณะเปน็ ล�ำแข็ง ผิวเรยี บเปน็ มนั
มีกิ่งมากแตกตงั้ ฉากกับลำ� ต้น หนามโค้งออกเปน็ กลมุ่ กลมุ่ ละ 3 อัน อนั กลางจะยาวกว่า ล�ำมรี ูเล็กเนอื้ หนา
ใบมจี ำ� นวน 5-6 ใบ ท่ีปลายกิ่งปลายใบเรยี วแหลม โคนเปน็ รปู ล่ิมกวา้ งหรือตดั ตรง แผน่ ใบกว้าง 0.8-2
เซนตเิ มตร ยาว 10-20 เซนติเมตร ใตใ้ บมสี ีเขยี วอมเหลอื ง เสน้ ลายใบมี 5-9 คู่ ก้านใบส้ัน ขอบใบสาก
ครีบใบเลก็ มีขน
ในอดตี นยิ มปลกู ไผส่ สี กุ ไวเ้ ปน็ แนวรวั้ บา้ นทางทศิ ตะวนั ออกหรอื ทศิ บรู พา เพราะมคี วามเชอื่ วา่ เปน็ ไมม้ งคล
เม่ือปลูกแลว้ จะทำ� ให้เจ้าของและคนในครอบครวั มคี วามสุขความเจรญิ ตามชอ่ื นอกจากนี้ หน่อไม้ยังไว้ใช้
รบั ประทาน สว่ นใบไผส่ สี กุ ใชเ้ ปน็ ยาขบั ฟอกโลหติ ระดู ตาของลำ� ไผน่ ำ� มาสมุ ไฟเปน็ ถา่ น กนิ แกร้ อ้ นใน กระหายนำ้�
รากมรี สกรอ่ ยเฝอ่ื นเลก็ นอ้ ย ใชเ้ ปน็ ยาขบั ปสั สาวะและขบั ระดู สว่ นลำ� ของไผส่ สี กุ เหนยี วทนทาน ใชท้ ำ� เครอื่ ง
จักสาน เครือ่ งเรอื นและนัง่ รา้ น

อ้างองิ : ไทยรฐั ออนไลน์. (2556). “ไผส่ ีสุก” ความเชือ่ ดีกนิ ได้ประโยชน์เยอะ. สืบค้นเมื่อวันท่ี 9 สงิ หาคม 2563.
(ท่ีมา : https://www.thairath.co.th/content/347384)

องคป์ ระกอบ จดุ เดน่

ไผ่สีสกุ และ ย่านลเิ ภาหรือย่านเสาไหส้ �ำหรบั มคี วามประณตี สวยงาม มเี อกลกั ษณ์ ใชว้ สั ดทุ อ้ งถน่ิ
ตกแต่งลวดลาย กระบวนการผลิตไม่ก่อให้เกิดของเสยี หรอื สารพษิ

คณุ สมบตั ขิ องวสั ดุ ข้อจำ�กัด

ทนทาน ความคงทนของสดี ี ใชง้ านกลางแจ้งได้ วัสดุบางชนดิ เช่น ยา่ นลเิ ภาและยา่ นเสาไห้
ตา้ นทานรอยขีดขว่ นปานกลาง ตา้ นทานนำ้� หายากและราคาสูง
และไฟนอ้ ย ทนทานตอ่ แรงกระแทก
เปน็ มติ รตอ่ สงิ่ แวดลอ้ ม

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

174

วสั ดุธรรมชาติ

จาก “ไผ”่ เป็น “กระด้ง”

ขนั้ ตอนที่ 1 ข้ันตอนท่ี 2 ขั้นตอนท่ี 3

เหลาไม้ไผ่ใหแ้ บนกว้าง จัดวางรปู แบบในลกั ษณะ เร่ิมสานจนไดข้ นาด
ประมาณ 2 เซนตเิ มตร การสาน 2 แถว ตามต้องการ

ข้นั ตอนที่ 4 ขน้ั ตอนที่ 5 ขั้นตอนที่ 6

สอดย่านลเิ ภาหรือยา่ น เตรียมขอบกระด้ง ดว้ ยไมไ้ ผ่ น�ำไม้ไผ่ทสี่ านแล้วมาเข้ารปู
เสาไห้เขา้ ไปในระหว่างช่อง หนาดดั ใหเ้ ปน็ วงกลม
ไมไ้ ผ่ เพอ่ื สรา้ งลวดลาย

ศักยภาพการผลิตและตลาด

• ผลติ ตามขนาดทล่ี กู คา้ ตอ้ งการได้
• สว่ นใหญเ่ ปน็ ตลาดในประเทศ
เชน่ หนว่ ยงานราชการ โรงแรม

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

175

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดุธรรมชาติ

ขอ้ มลู สำ�หรับตดิ ต่อ

ช่ือกลุ่ม : กลุ่มจกั สานไม้ไผ่ ต�ำบลท่าข้าม
ทอี่ ยู่ : 25/1 บ้านทา่ มะนาว หมู่ 3 ตำ� บลท่าข้าม อำ� เภอปะนาเระ
จังหวัดปัตตานี
โทรศัพท์ : 089-463-8497
ตวั อย่างการนำ� ไปใชง้ าน : กระด้ง โคมไฟ กระเป๋า ตะกร้า ชะลอม

176

วสั ดธุ รรมชาติ

จักสานก้านจาก

ชอื่ เรียกวสั ดุทว่ั ไป : จาก กา้ นจาก อตั ตะ๊
ตัวอย่างผลติ ภณั ฑ์ : เครอ่ื งประดบั เฟอร์นิเจอร์ งานตกแตง่ ภายใน บรรจุภัณฑ์
พื้นท่ศี ึกษา : ต�ำบลวังวน อำ� เภอกนั ตัง จงั หวัดตรัง

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

177

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดุธรรมชาติ

รจู้ กั ก้านจาก

ต้นจากเป็นพืชจ�ำพวกปาล์มและเป็นปาล์มเพียงชนิดเดียวท่ีเป็นพืชในป่าชายเลน ซ่ึงมีความส�ำคัญในด้าน
การอนุบาลสัตว์น้�ำ และการป้องกันการกัดเซาะของชายฝั่ง ต้นจากเป็นพืชที่มีล�ำต้นอยู่ใต้ดิน ต้นต้ังตรง
โดยส่วนท่ีพ้นดินให้เห็นจะเป็นส่วนของใบและช่อดอก ซ่ึงใบจากสามารถชูขึ้นสูงจากพ้ืนดินได้ถึง 9 เมตร
ตน้ จากสามารถเตบิ โตไดด้ ใี นดนิ โคลนตามปา่ ชายเลนหรอื บรเิ วณรมิ คลอง โดยจะขน้ึ เปน็ ดงขนาดใหญเ่ รยี กวา่
“ป่าจาก” หรือ “ดงจาก” มักอยใู่ นช่วงทมี่ นี �้ำจืดและนำ้� กร่อยปนกนั ชอื่ เรยี กทร่ี ู้จักกนั ท่วั ไปคือ “จาก” ส่วน
บางพน้ื ท่ใี นภาคใตเ้ รียกว่า “อตั ตะ๊ ”
ตน้ จากมีประโยชนม์ ากมาย ทงั้ ราก ผล ดอก ใบ และก้าน โดยรากใช้ตม้ ดื่มเปน็ ยาแก้น่ิวในไต ผลสามารถ
รบั ประทานเป็นของหวานได้ นำ้� ของดอกจากใชป้ ระกอบอาหารคาวหวาน ใบใชม้ ุงหลงั คา (หลงั คามงุ จาก)
หอ่ ขนม (ขนมจาก) หรอื ใชเ้ ปน็ ใบหอ่ ยาสบู ได้ สว่ นของกา้ นทเี่ หลอื จากการนำ� ใบไปหอ่ ยาสบู แลว้ สามารถนำ�
มาแปรรูปเป็นจักสานก้านจาก ซึ่งมีจดุ เดน่ คอื เน้อื เหนยี ว ทนทาน และสวยงาม เมอื่ นำ� มาท�ำเป็นผลติ ภณั ฑ์​
จึงไดร้ บั ความนยิ มไมแ่ พว้ ัสดุจากธรรมชาตชิ นดิ อนื่ ๆ

อา้ งองิ : บทความ ตน้ จาก และประโยชนต์ น้ จาก. สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : www.puechkaset.com/ตน้ จาก/
#:~:text=ตน้ จาก%20เปน็ ไมป้ า่ ชายเลน,รสหอมหวานเชน่ กนั )

รหู้ รอื ไม่

ตน้ จากเป็นพืชเก่าแก่หลายลา้ นปี
เคยมีการค้นพบซากดึกด�ำบรรพ์ของต้นจาก ซึ่ง
มีอายถุ งึ 70 ล้านปี นบั วา่ ต้นจากเป็นอีกหนึง่ พืช
เกา่ แก่ทอ่ี ยูค่ กู่ บั โลกมาอยา่ งยาวนาน

อา้ งองิ :
Bora, L. (2010). Principles of paleobotany. New Delhi: Mittal Publications.
เมดไทย. (2560). จาก สรรพคณุ และประโยชนข์ องตน้ จาก 14 ขอ้ ! (ลกู จาก). สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563.
(ทมี่ า : medthai.com/จาก/)

178

วัสดธุ รรมชาติ

องค์ประกอบ จุดเด่น

ก้านจาก น�ำ้ มันวานชิ นำ้� มนั สน เปน็ วสั ดเุ หลือใช้ในท้องถิน่ ท่เี ปน็ เอกลักษณ์
ของพน้ื ทีป่ า่ ชายเลน แขง็ แรงและสวยงาม
คุณสมบัติของวสั ดุ
ขอ้ จำ�กัด
เหนยี ว ทนทาน ความคงทนของสีดี เปน็ มติ ร
ต่อส่งิ แวดล้อม ช้นื ง่ายหากไม่เคลอื บน้ำ� มันวานชิ

กระบวนการผลติ

ขนั้ ตอนท่ี 1 การเตรยี มกา้ นจาก ขนั้ ตอนท่ี 2 การสาน

เหลากา้ นจากใหเ้ รยี วดว้ ยใบมดี โกน นบั จำ� นวนกา้ นจาก สานขึ้นลายตามท่ีออกแบบไว้ จัดแต่งรูปทรงให้
แลว้ มาสลบั กนั เปน็ ฐาน ใชก้ า้ นกลางควน่ั ใหเ้ ปน็ เชอื ก สวยงาม ทำ� ขอบฐานดา้ นลา่ งและสานรางพดั ใหแ้ นน่
ผกู ฐานใหแ้ น่น ใช้กรรไกรตดั ส่วนเกินออก แล้วนำ� น�ำ้ มนั สนผสมกับ
นำ้� มนั วานิชทาให้ทัว่ ผลิตภณั ฑ์และทิ้งไวใ้ หแ้ หง้

ศักยภาพการผลิตและตลาด

• ผลติ ไดต้ รงกบั ความตอ้ งการของลกู คา้
• ออกแบบและสรา้ งผลงานใหมเ่ สมอ
• สง่ ออกไปตา่ งประเทศ

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

179

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

ขอ้ มูลสำ�หรบั ติดตอ่

ชือ่ กลมุ่ : กลุม่ วิสาหกิจชมุ ชนจักสานก้านจาก
ทอี่ ยู่ : 31/1 หมู่ 5 ตำ� บลวงั วน อ�ำเภอกนั ตงั จังหวดั ตรงั 92110
โทรศพั ท์ : 089-972-2465, 091-820-7853 (Line ID)
Facebook : https://www.facebook.com/CaksanKanCak/
ตัวอย่างการนำ� ไปใชง้ าน : ภาชนะตา่ งๆ ถาด โคมไฟ ฝาชี แจกนั

180

วสั ดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

จกั สานเชอื กกลว้ ย

ช่ือเรยี กวสั ดทุ ว่ั ไป : เชือกกลว้ ย
ตัวอยา่ งผลิตภณั ฑ์ : เคร่อื งใช้ เครอื่ งประดับ
พื้นท่ศี ึกษา : ต�ำบลตะโก อ�ำเภอทุ่งตะโก จงั หวัดชมุ พร

181

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

รจู้ กั เชอื กกลว้ ย

ผลติ ภณั ฑแ์ ปรรปู จากกลว้ ยมหี ลากหลายแบบ เชอื กกลว้ ยกเ็ ปน็ อกี หนง่ึ ในการสรา้ งประโยชนจ์ ากสว่ นเหลอื
ท้งิ จากกา้ นใบกล้วยหรอื ที่เรียกวา่ “ใบตอง” โดยตัดใบตองแห้งทห่ี อ้ ยเปน็ แนวเดยี วกับลำ� ตน้ มาทง้ั ก้าน
แลว้ รูดสว่ นใบตองทีแ่ ห้งออกเพ่ือน�ำไปใช้ประโยชน์ เช่น หอ่ ขนมกะละแม หรอื นำ� ไปทำ� กระทง เช่น กระทง
ขนมเขง่ กระทงนำ�้ จิม้ ต่างๆ ส่วนก้านตองแห้งจะน�ำไปรวมกันเป็นมดั เพอื่ นำ� ไปทำ� เป็นเชือกกลว้ ยใชม้ ดั กำ�
ผักหรอื มัดของ หรือเปน็ สว่ นเหลอื ทง้ิ จากการลอกล�ำต้นของต้นกล้วยทเี่ รียกวา่ “กาบกลว้ ย” โดยน�ำไปตาก
แดดใหแ้ หง้ เพอ่ื ท�ำเปน็ เชอื กกล้วยกไ็ ดเ้ ชน่ กัน
ความพิเศษของเชือกกล้วยคอื ความเหนียวแน่น แขง็ แรง และสามารถคงรูปได้ ท�ำใหถ้ กู นำ� มาประยุกตใ์ ช้
ในงานหตั ถกรรมหรอื งานจกั สาน รวมถงึ การแปรสภาพเปน็ เชอื กไวใ้ ชม้ ดั สงิ่ ของทวั่ ไป ใหเ้ กดิ เปน็ ผลติ ภณั ฑ์
ทมี่ ีความสวยงาม และสามารถใชง้ านไดจ้ รงิ
เชือกกล้วยเป็นวัสดุธรรมชาติ สามารถท�ำได้จากกล้วยหลากหลายชนิด เช่น กล้วยเล็บมือนาง กล้วยป่า
กล้วยไข่ ซึ่งจะให้สีสันอ่อนเข้มที่แตกตา่ งกันตามชนิดของกล้วยหรือสีกาบกล้วยในแต่ละช้ัน โดยท่ัวไปจะ
เปน็ สคี รมี และน�ำ้ ตาลอ่อน สว่ นกลว้ ยเล็บมอื นางทีม่ มี ากในจังหวัดชมุ พร จะให้สีโทนชมพูออ่ น จงึ นยิ มนำ�
มาจักสานเชอื กกลว้ ย

รหู้ รอื ไม่

ตำ�นานงเู หลอื มกับเชือกกล้วย
สงั คมไทยอยคู่ กู่ บั ตำ� นานและความเชอื่ มากมาย วา่ กนั วา่ เมอ่ื ใดทจ่ี บั งเู หลอื มหรอื งทู มี่ ขี นาดใหญไ่ ด้ ใหใ้ ช้
เชอื กกลว้ ยนำ� มารดั พนั ธนาการ แลว้ งจู ะออ่ นแรงและสน้ิ ฤทธไิ์ ปในทส่ี ดุ แทจ้ รงิ แลว้ ความเชอื่ นเี้ กดิ จากการ
ทีเ่ ชอื กกลว้ ยนนั้ มคี วามแข็งแรงมาก ชาวบ้านในยคุ กอ่ นมักนำ� มาใชร้ ดั ขา้ วของตา่ งๆ และใชเ้ ป็นอปุ กรณ์
ในการลา่ มหรอื พนั ธนาการสตั ว์ นอกจากนี้ โดยธรรมชาตขิ องสตั วเ์ ลอื้ ยคลานเชน่ งู เมอ่ื ถกู เชอื กทท่ี ำ� เปน็
บว่ งรัดคอ ท�ำใหไ้ ม่สามารถเคล่อื นไหวได้อย่างสะดวก ฉกกัดไม่ได้ และตอ้ งยอมสยบอยา่ งงา่ ยดาย การ
ใชง้ านเชอื กกลว้ ยในอดตี กเ็ หมือนกับห่วงจบั งขู องหน่วยกภู้ ัยในปัจจบุ นั นนั่ เอง

อา้ งองิ : งพู ษิ ชดิ ใกล้ Thailand Snakes : Close Encounters. (2561). บทสรปุ ตำ� นาน งเู หลอื มกบั เชอื กกลว้ ย. สบื คน้ เมอ่ื วนั
ที่ 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : https://www.facebook.com/thailandsnakescloseencounters/posts/615824848758793/)

182

วสั ดุธรรมชาติ

องคป์ ระกอบ จดุ เด่น

เชอื กกลว้ ยปา่ วสั ดุธรรมชาติหาง่าย ทำ� เส้นสานไดห้ ลายขนาด
จึงสรา้ งชิ้นงานทล่ี ะเอยี ดเทียบเทา่ ยา่ นลิเภาได้
คุณสมบัติของวสั ดุ
ขอ้ จำ�กดั
เหนียว ทนทาน ไม่แขง็ กระดา้ ง
ไดส้ ตี ามชนดิ ของกลว้ ย ไม่สามารถยอ้ มสไี ด้
การสานต้องอาศัยบลอ็ กดามบรเิ วณด้านใน
แล้วจึงขน้ึ รูปตามตอ้ งการ

กระบวนการผลิต

ขน้ั ตอนที่ 1 ข้ันตอนที่ 4

ตัดต้นกล้วยโดยใช้เฉพาะส่วนล�ำต้น และลอกกาบ นำ� เชอื กมาสานเปน็ ผลติ ภณั ฑ์ โดยใสบ่ ลอ็ กไวด้ า้ นใน
กลว้ ยดา้ นนอกทง้ิ เลอื กใชเ้ ฉพาะดา้ นในทไี่ มอ่ อ่ นจน เพอ่ื ให้สานได้ตามรปู ทรงและขนาดที่ต้องการ
เกนิ ไป นำ� มาฉกี ซอยเปน็ เสน้ ตามความกวา้ งทตี่ อ้ งการ

ขนั้ ตอนท่ี 2 ขนั้ ตอนที่ 5

น�ำเสน้ เชือกกล้วยที่ฉีกแล้วไปตากแดดจนแหง้ สนิท น�ำผลิตภัณฑ์ที่สานได้ไปอบด้วยก�ำมะถันในโอ่งเป็น
เวลา 1 คนื แลว้ จึงเคลือบดว้ ยแลก็ เกอร์บางๆ เพอ่ื
ขน้ั ตอนที่ 3 ให้ได้งานสานท่ีเงางาม

ใชม้ ีดกรดี แตล่ ะเสน้ ให้บางเสมอกนั

หมายเหตุ : โดยปกตจิ ะอบเสน้ เชือกด้วยกำ� มะถนั กอ่ นน�ำมาสาน แต่เนื่องจากเส้นเชือกทีผ่ ่านการอบ จะมี
กลิน่ ค่อนขา้ งแรง จึงไดส้ ลบั ขน้ั ตอนการอบเป็นข้ันตอนสดุ ทา้ ย เพื่อหลีกเลีย่ งปญั หาด้านสุขภาพของผู้สาน

ศักยภาพการผลิตและตลาด ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

• ออกแบบลายและผลติ ไดส้ อดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของลกู คา้
• ออกแบบและสรา้ งผลงานใหมเ่ สมอ โดยเฉพาะผลติ ภณั ฑท์ ต่ี อ้ งการความละเอยี ด
• สว่ นใหญเ่ ปน็ สนิ คา้ จำ� หนา่ ยในประเทศ

183

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวสั ดุธรรมชาติ

ขอ้ มลู สำ�หรับติดต่อ

ชื่อกลมุ่ : กลุม่ พฒั นาสตรจี กั สานเชอื กกลว้ ยปา่
ทอี่ ยู่ : 48 บ้านคลองลาด หมู่ 13 ต�ำบลตะโก อำ� เภอทุ่งตะโก
จงั หวัดชมุ พร 86220
โทรศัพท์ : 086-277-0854, 087-888-4631
ตวั อย่างการน�ำไปใชง้ าน : ภาชนะรูปร่างตา่ งๆ ตะกรา้ กระเชา้ หมวก กระเป๋า

184

วสั ดุธรรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

หญ้าแฝกเกาะสวาด

ช่ือเรยี กวัสดทุ ่ัวไป : หญา้ แฝก
ตัวอย่างผลติ ภัณฑ์ : เครือ่ งใช้ เครื่องประดับ เฟอร์นเิ จอร์ งานตกแตง่ ภายใน
พื้นทศี่ ึกษา : ต�ำบลไพรวนั อ�ำเภอตากใบ จังหวัดนราธวิ าส

185

วสั ดธุ รรมชาติ

รูจ้ กั หญา้ แฝก

หญ้าแฝกเป็นพืชตระกูลหญ้าท่ีข้ึนเป็นกอหนาแน่นอยู่ตามธรรมชาติทั่วทุกภาคของประเทศ ทั้งท่ีลุ่มหรือ
ที่ดอน สามารถข้ึนได้ดีในดินเกือบทุกชนิด เจริญเติบโตโดยการแตกกอ มีรากยาวและมีจ�ำนวนรากมาก
เติบโตหยั่งลึกลงไปในดิน แต่ไม่เป็นอุปสรรคต่อพืชที่ปลูกข้างเคียง สามารถน�ำมาปลูกเพื่อการอนุรักษ์ดิน
และน�้ำได้ดี โดยหญา้ แฝกท่พี บในประเทศไทยจ�ำแนกออกไดเ้ ปน็ 2 ชนิดคือ 1) พนั ธ์ุหญ้าแฝกลุ่ม ได้แก่
พันธ์ุสรุ าษฎร์ธานี ก�ำแพงเพชร 2 ศรีลงั กา และสงขลา 3 และ 2) พันธ์ุหญา้ แฝกดอน ได้แก่ พันธร์ุ าชบรุ ี
ประจวบครี ขี ันธ์ ร้อยเอ็ด กำ� แพงเพชร 1 นครสวรรค์ และเลย
หญา้ แฝกจดั เปน็ พชื ทม่ี ปี ระโยชนน์ านปั การ ทงั้ ชว่ ยพฒั นาปรบั ปรงุ ดนิ บำ� บดั นำ�้ ทงิ้ โดยดดู ซบั โลหะหนกั จาก
ดินและยังสามารถน�ำใบมาใช้ในงานหัตถกรรมจักสานเพื่อต่อยอดสู่การสร้างอาชีพให้กับชาวบ้านในพ้ืนท่ี
เน่อื งจากใบหญ้าแฝกน้ันมีคณุ สมบัตทิ เี่ หนียวนมุ่ แข็งแรง ทนทาน จัดเปน็ วัสดชุ ้ันดีส�ำหรับงานจกั สาน โดย
พนั ธห์ุ ญา้ แฝกทน่ี ยิ มนำ� มาปลกู สำ� หรบั แปรรปู ใชใ้ นงานหตั ถกรรมจกั สานคอื พนั ธส์ุ งขลา 3 และพนั ธศ์ุ รลี งั กา
เพราะแตกกอและขยายพนั ธุไ์ ด้มาก เจรญิ เตบิ โตได้ตลอดทงั้ ปี สามารถเกบ็ ผลผลิตได้ในระยะเวลาอันสั้น
ในขณะท่หี ญา้ แฝกพันธุ์อืน่ จะหกั ง่าย และคมมาก

หญา้ แฝกลมุ่ หญา้ แฝกดอน

1. กอมพี ุ่ม ใบยาวสูงตั้งตรง 1. กอมใี บยาวแผโ่ คง้ ลงคล้ายตะไคร้
2. กอสงู 150 – 200 เซนตเิ มตร 2. กอสูง 100 – 150 เซนติเมตร
3. ใบยาว 45 – 100 เซนติเมตร 3. ใบยาว 35 – 80 เซนติเมตร
กวา้ ง 0.6 – 1.2 เซนติเมตร กว้าง 0.4 – 0.8 เซนตเิ มตร
4. ใบสเี ขยี วเข้ม หลังใบโคง้ ทอ้ งใบออกสีขาว 4. ใบสเี ขยี วเขม้ หลงั ใบเปน็ เสน้ แขง็ สามเหลยี่ ม
5. ใบเนียน มไี ขเคลอื บมาก จงึ ดนู ุ่ม มัน 5. ใบหยาบ สาก มไี ขเคลอื บเลก็ น้อย ดกู ร้าน
6. มีการแตกหน่อและแตกแขนงลำ� ต้น 6. ไม่มีการแตกหน่อและแตกแขนงล�ำตน้
7. ช่อดอกสงู 150 – 200 เซนตเิ มตร 7. ช่อดอกสูง 100 – 150 เซนติเมตร
8. รากหยัง่ ลกึ 100 – 300 เซนตเิ มตร 8. รากหย่ังลกึ 80 – 100 เซนตเิ มตร

อา้ งองิ : สำ� นกั นเิ ทศและถา่ ยทอดเทคโนโลยกี ารพฒั นาทด่ี นิ กรมพฒั นาทด่ี นิ กระทรวงเกษตรและสหกรณ.์ สายพนั ธห์ุ ญา้ แฝกในัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต
การอนรุ กั ษด์ นิ และนำ�้ . สบื คน้ เมอื่ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : https://www.ldd.go.th/menu_Dataonline/G3/G3_18.pdf)
186

วสั ดธุ รรมชาติ

รู้หรอื ไม่

หญ้าแฝก...กห็ อมได้
หญ้าแฝกไม่ได้มีดีแค่ช่วยอนุรักษ์ดินหรือท�ำหัตถกรรมจักสาน แต่ยังสามารถน�ำมาแปรรูปเป็นน้�ำหอมท่ี
มกี ล่ินหอมติดทนนานสูงสุดถงึ 12 ชว่ั โมง ท้ังยังปราศจากสารเคมี ไม่ก่อใหเ้ กดิ การแพ้หรอื ระคายเคอื ง
เหมาะสำ� หรบั ผู้ท่มี ีผิวแพ้ง่ายหรอื ผู้ทีเ่ ป็นภมู แิ พ้ และไม่มีผลกระทบตอ่ ระบบทางเดินหายใจของผู้ใช้งาน
อีกด้วย

อา้ งองิ : ผจู้ ดั การออนไลน.์ (2561). มหศั จรรยน์ ำ�้ หอมจากรากหญา้ แฝก แบรนดค์ ตี ภทั ร สานตอ่ พระราชปณธิ าน
ในหลวงรชั กาลท่ี 9. สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : https://mgronline.com/smes/detail/9610000093316)

องคป์ ระกอบ จดุ เดน่

หญา้ แฝก (พนั ธุ์หญ้าแฝกสงขลา 3 และ ปลูกง่าย ไม่ต้องการการดแู ล เปน็ วสั ดทุ อ้ งถิ่น
พันธุ์หญา้ แฝกศรลี ังกา)
ข้อจำ�กดั
คณุ สมบตั ิของวสั ดุ
ไมส่ ามารถเก็บใบแฝกไดใ้ นชว่ งฤดูฝน ไม่เหมาะ
เหนียว ทนทาน มีความแข็งปานกลาง ผวิ สาก ใช้งานในทีเ่ ปยี กชื้น หรอื ใช้งานกลางแดดเปน็ เวลา
เลก็ น้อย ทนทานต่อแรงกระแทกได้ดี ตา้ นทาน นานซึ่งอาจท�ำให้กรอบและเปราะแตกง่าย
การสกึ หรอปานกลาง ตา้ นทานไฟน้อย

อา้ งองิ ภาพ : http://www.thaikasetsart.com/wp-content/uploads/2012/07/kaset1.jpg, สบื คน้ เมอื่ วนั ที่ 8 สงิ หาคม 2563)ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต
187

วสั ดุธรรมชาติ

กระบวนการผลิต

ขนั้ ตอนท่ี 1 การเตรยี มแฝก ข้นั ตอนที่ 3 การย้อมสี

ตดั ใบแฝกระยะสงู จากพนื้ ดนิ ประมาณ 30 เซนตเิ มตร ต้มน�้ำให้เดือด ใส่สีย้อมกก สีเข้มอ่อนตามความ
จากนน้ั รวบใบแฝกเปน็ กำ� นำ� ไปแขวนตาก เมอ่ื แหง้ ตอ้ งการ มดั แฝกเปน็ กำ� นำ� ไปตม้ ประมาณ 10-15
ใหส้ างแฝกเพอื่ แยกใบทไี่ มส่ มบรู ณแ์ ละเศษขยะออก นาที จากนน้ั นำ� ไปแชใ่ นนำ�้ เยน็ ทผ่ี สมผงซกั ฟอก ลา้ ง
แลว้ จงึ ตากแดดใหแ้ หง้ อกี ครง้ั ดว้ ยการแขวนหรอื ตาก จนนำ้� ใส แลว้ จงึ ตากแดดโดยแขวนบนราวใหแ้ หง้
แผบ่ นพน้ื ประมาณ 7 วนั ใบแฝกทต่ี ดั แลว้ ควรรอ
ใหแ้ ตกใบใหมป่ ระมาณ 30 วนั จงึ ตดั มาใชไ้ ดอ้ กี ครง้ั

ขน้ั ตอนที่ 2 การอบแฝกดว้ ยกำ� มะถนั ขั้นตอนที่ 4 การข้ึนรูป

นำ� ใบแฝกลวกในนำ้� เดอื ดประมาณ 2 นาที จากนนั้ นำ� กอ่ นนำ� ไปขน้ึ รปู ควรพรมนำ้� เพอื่ ใหแ้ ฝกนมิ่ แลว้ จงึ
ลงแชน่ ำ้� เยน็ ทนั ทเี พอื่ คงสเี ดมิ ไว้ นำ� ใบแฝกตากแดด ขนึ้ รปู ดว้ ยการทำ� แฝกทอ่ น การพนั หรอื การหมุ้ แฝก
ใหแ้ หง้ อบดว้ ยกำ� มะถนั เพอ่ื ปอ้ งกนั เชอ้ื ราและแมลง บนโครงสร้าง การท�ำแฝกตับ การท�ำแฝกเกลียว
ดว้ ยการนำ� แฝกแหง้ ใสป่ บ๊ี จดุ ไฟเตา วางกำ� มะถนั พอ ควนั่ หรอื เปยี กอ่ นนำ� ไปจกั สานตามรปู แบบทตี่ อ้ งการ
ประมาณ ปดิ ฝาครอบเพอื่ รมควนั ประมาณ 30 นาที
จากนนั้ ใชก้ ระดาษทรายลบู เบาๆ เพอ่ื ลบคมแฝก

ศักยภาพการผลิตและตลาด

• ผลติ ไดส้ อดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของลกู คา้
• พฒั นารปู แบบผลติ ภณั ฑอ์ ยา่ งเปน็ ระบบ
• สว่ นใหญเ่ ปน็ สนิ คา้ จำ� หนา่ ยในประเทศไปยงั รา้ นภทั รพฒั นข์ องมลู นธิ ชิ ยั พฒั นา และสถานทอี่ นื่ ๆ

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

188

วสั ดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

ข้อมลู สำ�หรับติดต่อ

ช่ือกลุ่ม : กลุ่มผลติ ภณั ฑห์ ญา้ แฝกบ้านเกาะสวาด
ท่อี ยู่ : 42 หมู่ 5 บา้ นเกาะสวาด ต�ำบลไพรวนั อ�ำเภอตากใบ
จังหวัดนราธิวาส 96110
โทรศพั ท์ : 088-595-8241, 086-968-4235 (Line ID)
ตวั อย่างการน�ำไปใช้งาน : หมวก กระเป๋า กระจาด กลอ่ งทชิ ชู ถังอเนกประสงค์

189

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

เส้นใยใบลาน

ช่ือเรียกวัสดทุ ่ัวไป : หางอวน ผา้ ทอหางอวน เสน้ ใยใบลาน ทอวะ
ตัวอยา่ งผลติ ภณั ฑ์ : เครอ่ื งใช้ เครอื่ งประดบั งานตกแตง่ ภายใน บรรจภุ ณั ฑ์
พืน้ ทศี่ กึ ษา : ต�ำบลท่าศาลา อำ� เภอท่าศาลา จงั หวัดนครศรีธรรมราช
190

วัสดุธรรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

รูจ้ กั เส้นใยใบลาน

ต้นลานเป็นไม้ยืนต้นในวงศ์ปาล์ม ใบเดี่ยว ใบใหญ่คลา้ ยพัด ช่อดอกขนาดใหญ่ทรงกรวย ดอกสเี หลืองอ่อน
ผลมลี กั ษณะกลมรสี เี ขยี ว มขี นาดเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางประมาณ 3.5-4.5 เซนตเิ มตร หนงึ่ ผลมหี นงึ่ เมลด็ เมลด็
มลี กั ษณะกลมสดี ำ� สว่ นเนอ้ื ในของผลมลี กั ษณะคลา้ ยลกู จากหรอื ลกู ชดิ สามารถรบั ประทานได้ ออกผลครงั้
เดยี วแลว้ กต็ าย ตน้ ลานมคี วามคงทนตอ่ ภยั ธรรมชาตเิ ปน็ อยา่ งดี ถงึ แมจ้ ะถกู ไฟไหมก้ จ็ ะงอกขนึ้ ไดใ้ นโอกาส
ตอ่ ไป เพราะรากของต้นลานฝังลงในดนิ ลกึ มาก ต้นลานทพี่ บในประเทศไทยมี 3 ชนิดคือ
1.ลานป่าหรอื ลานท่งุ พบมากในจงั หวัดปราจีนบรุ ี มคี วามสงู ประมาณ 15 เมตร และมีขนาดเสน้ ผ่าน
ศนู ยก์ ลางของตน้ โดยไมร่ วมกาบใบประมาณ 45-75 เซนตเิ มตร นยิ มนำ� มาใชเ้ ขยี นหรอื จารกึ อกั ษรเปน็ คมั ภรี ์
ใบลานและใช้ในงานหตั ถกรรมจักสาน
2. ลานวดั หรอื ลานหมนื่ เถดิ เทงิ เปน็ ปาลม์ ทม่ี ขี นาดใหญท่ สี่ ดุ ในโลก เปน็ ตน้ ไมป้ ระจำ� ชาตขิ องศรลี งั กา
ประเทศไทยไมพ่ บในธรรมชาติ แตม่ ีการน�ำมาปลูกในภาคเหนอื
3. ลานพรุ มลี กั ษณะพิเศษทแี่ ตกตา่ งจากลานชนดิ อน่ื คือ ล�ำตน้ สงู คล้ายต้นตาล ขน้ึ อยู่รวมกนั พบมาก
ในแถบภาคใต้ มีความสูงประมาณ 30 เมตร ขนาดของลำ� ตน้ ไมร่ วมกาบใบมีเส้นผา่ นศูนย์กลางประมาณ
40-60 เซนติเมตร นิยมนำ� ใบมาใช้ในงานหัตถกรรมจกั สาน
ลานเปน็ พนั ธไ์ุ มท้ มี่ ใี บใหญท่ ส่ี ดุ ในโลก แผน่ ใบมขี นาดประมาณ 2.5 - 3 เมตร ดว้ ยคณุ สมบตั ขิ องความแขง็ แรง
ของใบ รวมถงึ ขนาดทใ่ี หญ่ ทำ� ใหใ้ บลานถกู ใชป้ ระโยชนใ์ นงานหตั กรรมจกั สานไดอ้ ยา่ งหลากหลาย ซง่ึ หนงึ่ ใน
ภูมปิ ญั ญาชาวประมงพนื้ บา้ นของชาวไทยมสุ ลมิ ในจงั หวดั นครศรธี รรมราชคอื การนำ� ยอดใบลานในทอ้ งถน่ิ
มาทำ� เปน็ เสน้ ตากแห้งและ “ทอวะ” ซ่ึงหมายถึง การทอผา้ จากเส้นใยใบลานและเยบ็ ให้เปน็ ถงุ สามเหลี่ยม
เพอื่ ใชเ้ ปน็ อปุ กรณห์ าปลา โดยตดิ ทปี่ ลายอวน จงึ เรยี กวา่ “หางอวน” เพอ่ื ใชด้ กั จบั ลกู ปลาและลกู กงุ้ ตวั เลก็ ๆ
ส�ำหรับทำ� กะปิ แตใ่ นปจั จุบัน หางอวนถกู แทนท่ดี ว้ ยเชือกไนลอน ท�ำให้กล่มุ ผลติ ภณั ฑ์หางอวนบ้านหน้าทบั
จงั หวัดนครศรีธรรมราช นำ� หางอวนมาตอ่ ยอดด้วยการถักทอให้เปน็ ผนื ผา้ แล้วจึงพฒั นาให้เปน็ ผลติ ภัณฑ์
ที่ใช้ไดใ้ นชีวติ ประจ�ำวนั เช่น หมวก กระเป๋า พวงกุญแจ เป็นต้น

อา้ งองิ : เมดไทย. (2560). ลาน สรรพคณุ และประโยชนข์ องตน้ ลาน 15 ขอ้ ! (ลานวดั , ลานปา่ , ลานพร)ุ . สบื คน้ เมอื่
วนั ที่ 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : www.medthai.com/ตน้ ลาน/)

191

วสั ดธุ รรมชาติ

รู้หรือไม่

ลานถกู เรยี กอกี ช่อื หนงึ่ ว่า “ลกู ฆา่ แม”่
วงจรชีวิตของต้นลานมีอายุตั้งแต่ 20-80 ปี ตั้งแต่เมล็ดงอกจนกระทั่งออกดอกและติดผล หลังติดผล
แล้วตน้ ลานจะตาย จึงเป็นท่ีมาของการเรยี กต้นลานวา่ “ลกู ฆ่าแม่”

อา้ งองิ : เทคโนโลยชี าวบา้ น. (2559). ตน้ ลาน ตน้ ลกู ฆา่ แม่ อยใู่ นตระกลู ปาลม์ สวย..ลกู กนิ ได้ ใชท้ ำ� ครก มงุ หลงั คาทำ� ทอี่ ยู่
อาศยั ได.้ สบื คน้ เมอ่ื วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทมี่ า : https://www.technologychaoban.com/news-slide/article_5220)

องค์ประกอบ จดุ เดน่

เสน้ ใยจากใบลาน สีย้อม งานหัตถศลิ ปท์ ีส่ ะท้อนวัฒนธรรมของอาชพี ประมง
พ้ืนบ้าน มีผวิ สัมผัสของผ้าทเ่ี ป็นเอกลกั ษณ์ท่ีเกดิ
คณุ สมบัตขิ องวสั ดุ จากการผูกเส้น มีปุ่มปม ผวิ ที่ลน่ื มัน

เหนียว แขง็ แรง ไม่ขึ้นรา ไม่เปอ่ื ยย่ยุ ข้อจำ�กดั
ความคงทนของสดี ี ทนรอ้ นแต่ไมท่ นไฟ
เป็นมติ รตอ่ ส่ิงแวดลอ้ ม มีช่างผผู้ ลิตนอ้ ย

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

192

วสั ดุธรรมชาติ

กระบวนการผลิต

ขนั้ ตอนท่ี 1 การเตรยี มเสน้ ใยใบลาน ขั้นตอนท่ี 2 การทอผ้าหางอวน

• ฉีกยอดลานแยกเป็นใบๆ น�ำก้านใบออกแล้วจึง • ทอผา้ หางอวนใหเ้ ปน็ สเี ดยี วทงั้ ผนื หรอื สรา้ งลวดลาย
แยกเป็นมดั แชน่ �ำ้ ไว้ 1-2 คนื ดว้ ยการทอสลบั สี เชน่ การสลบั เสน้ ยนื และเสน้ พงุ่
• น�ำมาลอกเป็นสองหนา้ (ท้ิงหนา้ หน่งึ ) สางให้เป็น เป็นจังหวะ เพ่อื สร้างลายทางและลายตาราง
เส้นใยเล็กๆ ด้วยหวี • น�ำไปตดั เยบ็ เปน็ ผลติ ภัณฑต์ ่างๆ
• แช่น้ำ� 2 คนื และน�ำไปตากแดดใหแ้ หง้
• ลูบให้เป็นเส้นกลมแล้วจงึ ต่อเป็นเสน้ ยาว
• น�ำเส้นทไี่ ด้ไปย้อมสี ทง้ั สีธรรมชาตหิ รือสเี คมี
• มว้ นใสก่ ระสวยเพื่อทอ

ศกั ยภาพการผลติ และตลาด ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

• ผลิตได้สอดคลอ้ งกับความต้องการของลกู ค้า โดยต้องถกั ทอเป็นผืนก่อนขนึ้ รูปผลิตภณั ฑ์ตา่ งๆ
• ส่วนใหญเ่ ปน็ สนิ คา้ จำ� หนา่ ยในประเทศ ส่งออกไปยงั ญี่ป่นุ เพียงประเทศเดยี ว

193

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดุธรรมชาติ

ขอ้ มูลสำ�หรับติดต่อ

ชอ่ื กลุ่ม : กลุม่ ผลิตภัณฑ์หางอวนบ้านหนา้ ทบั
ท่ีอยู่ : 251 หมู่ 15 บ้านหน้าทับ ต�ำบลทา่ ศาลา อ�ำเภอท่าศาลา
จงั หวัดนครศรีธรรมราช 80160
โทรศัพท์ : 086-593-5157, 081-696-7277 (Line ID)
ตวั อยา่ งการนำ� ไปใช้งาน : หมวก กระเป๋า ย่าม พวงกุญแจ กล่องใสข่ องอเนกประสงค์

194

วสั ดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

กาบหมาก

ชอื่ เรยี กวสั ดุทั่วไป : กาบหมาก กาบปเู ล
ตัวอยา่ งผลติ ภัณฑ์ : เครอื่ งใช้ เครอื่ งประดับ เฟอรน์ ิเจอร์
พ้ืนท่ศี กึ ษา : ต�ำบลคลองนอ้ ย อ�ำเภอชยั บุรี จังหวดั สรุ าษฎร์ธานี

195

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

รจู้ กั กาบหมาก

ตน้ หมากจดั เป็นไมย้ นื ตน้ จ�ำพวกปาล์ม มีความสูงของต้นประมาณ 10-15 เมตร ล�ำตน้ ตัง้ ตรง เป็นต้นเดย่ี ว
ไม่แตกกิ่งกา้ น ลกั ษณะของล�ำต้นเปน็ รูปทรงกระบอก มขี นาดเส้นผา่ นศูนย์กลาง 8-12 เซนติเมตร เปลอื ก
ล�ำต้นเป็นรอยควั่นรอบๆ ขึ้นไปตลอดล�ำต้น ต้นหมากมีตายอดส่วนปลายสุดของล�ำต้น ถ้ายอดตายหมาก
จะตาย ต้นหมากจะมีเนื้อเป็นเสี้ยนยาวจับตัวกันแน่นบริเวณเปลือกนอกลึกเข้าไปประมาณ 2 เซนติเมตร
แต่สว่ นกลางของล�ำต้นเป็นเสย้ี นไม่อดั แน่น และมเี นอ้ื ไมอ้ ่อนน่มุ คล้ายกบั ฟองน�ำ้ จึงท�ำให้ตน้ หมากเหนยี ว
และสามารถโยกเอนไดม้ าก
ส่วนล่างของทางใบท่ีห่อหุ้มต้นหมากเรียกว่า “กาบหมาก” มีลักษณะเป็นแผ่นแข็งเหนียว มีสีเขียวอ่อน
เม่ือกาบหมากแห้งแลว้ จะหลุดออกมาจากล�ำต้น มี 2 สี ด้านในเป็นสีขาวนวล ด้านนอกเปน็ สีน�้ำตาล เมื่อ
น�ำมาท�ำความสะอาดและผึ่งแดดให้แห้งสนิทจะสามารถน�ำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ท้ังเป็นเคร่ืองใช้
ภาชนะใสอ่ าหาร หรอื เปน็ เครอื่ งประดบั กาบหมากเปน็ วสั ดธุ รรมชาตทิ างเลอื กทนี่ ำ� มาใชแ้ ทนวสั ดอุ นื่ ๆ เชน่
หวาย ซง่ึ ปัจจบุ นั เร่มิ หายาก จึงต้องน�ำเขา้ มาจากประเทศเพอ่ื นบา้ น

อา้ งองิ : บทความ ตน้ หมาก. สบื คน้ เมอื่ วนั ที่ 9 สงิ หาคม 2563.
(ทม่ี า : https://sites.google.com/site/biogroup333/sing-mi-chiwit-ni-briwen/tn-hmak)

ร้หู รอื ไม่

รถลากกาบหมาก...ของเล่นพนื้ บ้านในอดีต
การละเล่นพื้นบ้านที่คนในสมัยก่อนนิยมน�ำวัสดุตามธรรมชาติท่ีมีอยู่รอบตัวมาสร้างสรรค์เป็นของเล่น
รถลากของเลน่ ทำ� โดยเลอื กกาบหมากทม่ี ลี กั ษณะโคง้ โอบหลน่ อยตู่ ามพน้ื ดนิ ขน้ึ มา รบิ เอาใบออกใหเ้ หลอื
ติดปลายใบเพียงเล็กน้อยเพื่อความสะดวกในการถือ ให้เด็กน่ังบนกาบหมากจับที่โคนกาบหมากให้แน่น
คนลากจะจับทางหมากท่มี ีใบแลว้ วงิ่ ลากไป สลบั กนั น่ังและวิ่งเพอ่ื ความสนกุ สนาน

อา้ งองิ : ศนู ยพ์ ฒั นาเดก็ เลก็ บา้ นแมส่ ะลาบ. (2556). ของเลน่ พนื้ บา้ นจากภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่
(การละเลน่ รถลากกาบหมาก). สบื คน้ เมอื่ วนั ที่ 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : www.facebook.com/pg/
SunyPhathnaDekLekBanMaeSaLab/photos/?tab=album&album_id=460074470739632)

196

วสั ดุธรรมชาติ

รู้หรือไม่

จานกาบหมากจากภาคอีสาน
ภาคอสี านทจ่ี งั หวดั นครราชสมี ามชี อ่ื เสยี งดา้ นการผลติ จานกาบหมาก ภายใตแ้ บรนด์ วรี ษา (VEERASA)
เริ่มจากการผลติ ภาชนะสำ� หรบั ใส่อาหารในงานประเพณีทอ้ งถ่นิ อย่างขันโตก และพัฒนาตอ่ ยอดวัสดุให้
สามารถใชอ้ ุ่นอาหารในไมโครเวฟไดอ้ ย่างปลอดภยั บรรจขุ องเหลวได้ไมร่ วั่ ซมึ ทนความรอ้ นได้ดี มีกล่นิ
หอม และมลี วดลายเปน็ เอกลกั ษณ์เฉพาะ ท่ีสำ� คัญยงั ย่อยสลายไดต้ ามกระบวนการทางธรรมชาติ เปน็
ผลติ ภณั ฑท์ ถ่ี ูกใจลกู ค้าต่างชาตใิ นประเทศสวติ เซอรแ์ ลนดแ์ ละองั กฤษ

อา้ งองิ : เสน้ ทางเศรษฐอี อนไลน.์ (2562). “จานกาบหมาก” คอื อะไร เหตไุ ฉนลกู คา้ ถงึ ชอบใช้ ออรเ์ ดอรท์ ะลกั ผลติ ไมเ่ คยพอขาย.
สบื คน้ เมอื่ วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : https://www.sentangsedtee.com/career-channel/article_82369)

องคป์ ระกอบ จุดเดน่

กาบหมาก วสั ดุธรรมชาติ หาง่ายในชมุ ชน สีขาวสวยงาม
มีเนื้อสัมผสั ท่แี ตกตา่ งจากวัสดอุ ื่น
คุณสมบตั ขิ องวัสดุ
ขอ้ จำ�กัด
คงทน ทนทานตอ่ สารเคมี
เปน็ มติ รตอ่ ส่งิ แวดล้อม ในช่วงฤดูฝน กาบหมากอาจเสยี หายจากการ
เน่าเสยี และไม่ทนไฟ

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

197

วัสดุธรรมชาติ

กระบวนการผลติ ขน้ั ตอนที่ 2 ข้ันตอนที่ 3
ข้ันตอนท่ี 1
ตดั เปน็ เส้นหรือเปน็ ชนิ้ น�ำกาบหมากที่ตดั แลว้
เลอื กกาบหมากทหี่ ล่นจากตน้ ตามแบบทต่ี ้องการ มาสานหรือถกั ใหต้ รงกบั
ในสภาพดี สขี าว สะอาด ความตอ้ งการตามแบบ
ไม่มีเชอ้ื รา แลว้ น�ำมาเช็ด ของช้ินงาน
ทำ� ความสะอาด

ขน้ั ตอนที่ 4 ขัน้ ตอนที่ 5 ข้ันตอนที่ 6

น�ำมาประกอบเป็นรูปทรง หากตอ้ งการให้มีสสี ัน น�ำไปตากแดดให้แห้งสนิท
และติดดว้ ยกาว สวยงามและคงทน ทาสี หรือตกแต่งด้วยไม้
ตามความชอบ แลว้ จงึ กะลามะพร้าว หนัง
ทาแล็กเกอรท์ ับอกี ครั้ง และผ้า

!เคลด็ ลบั การ “ตกแตง่ นุ่ม” กาบหมาก

เน่ืองจากกาบหมากจะมีความแข็ง ไม่เหมาะส�ำหรับงานจักสาน จึงได้มีการวิจัยเพื่อ “ตกแต่งนุ่ม”
ใหก้ าบหมากออ่ นตวั โดยใชส้ ารปรบั นมุ่ ทที่ ำ� ใหโ้ ครงสรา้ งของกาบหมากมรี พู รนุ มากขนึ้ เหนยี ว นมุ่ และ
ยดื ตัวไดม้ ากขึ้น ท�ำให้น�ำมาจักสานเป็นแผ่น ตดั เป็นเส้น ลอกกาบและถอดเปยี ไดง้ ่ายข้ึน

อา้ งองิ : มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลธญั บรุ .ี (2560). ผลติ ภณั ฑจ์ ากกาบหมากชว่ ยสรา้ งอาชพี ใหช้ มุ ชน. สบื คน้ เมอ่ื
วนั ท่ี 9 สงิ หาคม 2563. (ทม่ี า : http://www.pr.rmutt.ac.th/news/10360)

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต ศกั ยภาพการผลิตและตลาด

• ผลิตไดส้ อดคลอ้ งกบั ความตอ้ งการของลกู ค้า แต่ต้องใชเ้ วลา
• พัฒนาผลติ ภณั ฑ์ใหม่อยเู่ สมอ
• สว่ นใหญ่เป็นสินค้าจำ� หนา่ ยในประเทศ

198

วัสดธุ รรมชาติ ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ต

ขอ้ มูลสำ�หรับตดิ ตอ่

ชอ่ื กล่มุ : กลุม่ แมบ่ ้านเกษตรกรสายใยกาบหมาก
ทีอ่ ยู่ : 13 หมู่ 3 ตำ� บลคลองน้อย อ�ำเภอชัยบรุ ี จังหวัดสุราษฎร์ธานี
โทรศพั ท์ : 080-038-3033 (Line ID)
Facebook : www.facebook.com/profile.php?id=100006635406952
ตวั อย่างการนำ� ไปใชง้ าน : ตะกร้า ภาชนะใสอ่ าหาร โคมไฟ กระเชา้ กระปกุ ออมสิน
รองเท้า ท่วี างผา้ ไตร เครือ่ งประดบั ตา่ งๆ

199

ัอต ัลกษ ์ณ ัวส ุด ่ิถนใ ้ตวัสดธุ รรมชาติ

ใบไม้สีทอง

ชอื่ เรยี กวสั ดุท่ัวไป : ใบไมส้ ที อง ยา่ นดาโอ๊ะ
ตวั อยา่ งผลติ ภณั ฑ์ : งานตกแตง่ ภายใน เคร่อื งประดบั ตกแตง่
พนื้ ที่ศกึ ษา : ต�ำบลบางนาด อ�ำเภอเมอื งนราธิวาส จังหวดั นราธวิ าส
200