A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
แนวค�ำตอบ
๕. สมชายต้องเดินทางส่งนมสดจำานวน ๔๐ ขวด ภายในหมู่บ้าน ๕. ตอบ เส้นทางท่ี ๑ เพราะจะได้วางนมสด
โดยมีเส้นทางเดินดังภาพ นักเรียนคิดว่า สมชายควรเลือกเดินทาง จำ�นวน ๑๐ ขวดในจุดท่ี ๑ ก่อน เพ่ือเป็น
ในเส้นทางท่ี ๑ หรอื ๒ เพราะเหตใุ ดจึงเลอื กเสน้ ทางนัน้
การลดมวลทต่ี อ้ งขนสง่
นมสด ๑๐ ขวด นมสด ๘ ขวด
นมสด ๕ ขวด นมสด ๕ ขวด
นมสด ๑๐ ขวด นมสด ๒ ขวด
เสน้ ทางที่ ๑ เสน้ ทางที่ ๒
ภาพท่ี ๖.๑๖ เส้นทางเดินส่งนมสดของสมชาย
133
133 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
เป้าหมายการเรียนรู้
มาตรฐานการเรยี นรู้ ห๗นว่ยก�รเรยี นร แสงและตัวกลางของแสงทู้ ่ี
มาตรฐาน ว ๒.๓ แผผนนผผังงัสหารวั ะขก้อารหเรนยี ่วนยรกู้ ารเรยี นรู้
เข้าใจความหมายของพลังงาน การ
เปล่ียนแปลงและการถ่ายโอนพลังงาน แสงและตัวกล�ง
ปฏิสัมพันธ์ระหว่างสสารและพลังงาน ของแสง
พลังงานในชีวิตประจำ�วัน ธรรมชาติของ
คลน่ื ปรากฏการณท์ เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั เสยี ง แสง
และคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า รวมท้ังนำ�ความรู้
ไปใชป้ ระโยชน์
ตัวกลางแสง
ตวั กลางโปรง่ ใส ตวั กลางโปรง่ แสง วตั ถทุ บึ แสง
ตัวช้ีวัด
• จาำ แนกวัตถุเป็นตัวกลางโปร่งใส ตัวกลางโปรง่ แสง และวัตถุทึบแสง จากลกั ษณะการมองเหน็
สิง่ ต่างๆ ผ่านวตั ถนุ ้ันเปน็ เกณฑ์ โดยใชห้ ลกั ฐานเชิงประจักษ์ (ว ๒.๓ ป.๔/๑)
ศัพท์วทิ ยาศาสตรน์ า่ รู้ คำ�อ�่ น ค�ำ แปล
ไลท แสง
คำ�ศพั ท์ แทรนซแพ′ เรนิ ท โปรง่ ใส
light แทรนซล′ู เซินท
โอเพค′ โปรง่ แสง
transparent ทบึ แสง
translucent
opaque
สาระการเรยี นรแู้ กนกลาง
เมื่อมองส่ิงต่าง ๆ โดยมีวัตถุต่างชนิดกันมาก้ันแสงจะทำ�ให้ลักษณะการมองเห็น
สงิ่ นน้ั ๆ ชดั เจนตา่ งกนั จงึ จ�ำ แนกวตั ถทุ ม่ี ากน้ั ออกเปน็ ตวั กลางโปรง่ ใส ซงึ่ ท�ำ ใหม้ องเหน็
สง่ิ ตา่ ง ๆ ไดช้ ดั เจน ตัวกลางโปรง่ แสงท�ำ ให้มองเหน็ สิ่งตา่ ง ๆ ได้ไมช่ ดั เจน และวตั ถุทบึ แสง
ท�ำ ใหม้ องไม่เห็นสิ่งต่าง ๆ น้นั
สุดยอดคู่มือครู 134
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
สมรรถนะสำ�คัญของผ้เู รยี น
วัตถุท่กี ้ันทางเดินของแสง ๑. ความสามารถในการส่ือสาร
๒. ความสามารถในการคดิ
หรือตัวกลางแบ่งได้ ๓ กลมุ่ ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา
๔. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ิต
ตัวกล�งโปรง่ ใส แสงผา่ นไดห้ มด ๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
โปรง่ ใส ใฝ่เรียนรู้
ตัวช้ีวดั ที่ ๔.๑ ตั้งใจ เพียรพยายามใน
ตวั กล�งโปร่งแสง แสงผา่ นได้บางสว่ น การเรยี นและเขา้ ร่วมกิจกรรมการเรยี นรู้
ตัวชว้ี ดั ท่ี ๔.๒ แสวงหาความรจู้ าก
โปรง่ แสง แหลง่ เรียนรตู้ า่ ง ๆ ทง้ั ภายในและ
ภายนอกโรงเรยี น ดว้ ยการเลือกใชส้ ื่อ
วตั ถุทึบแสง แสงผา่ นไม่ไดเ้ ลย อยา่ งเหมาะสม บันทึกความรู้ วิเคราะห์
สรุปเป็นองคค์ วามรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ทบึ แสง ในชวี ิตประจ�ำ วนั ได้
มุง่ มน่ั ในการท�ำ งาน
ตวั ชวี้ ดั ท่ี ๖.๑ ต้งั ใจและรบั ผดิ ชอบ
ในการปฏิบตั หิ น้าที่การงาน
ตัวช้ีวัดท่ี ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียร-
พยายามและอดทนเพื่อให้งานสำ�เร็จ
ตามเป้าหมาย
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบสอบข้อมูลจากคอมพิวเตอร์เกี่ยวกับ
วัตถุท่กี ้ันทางเดินของแสงหรอื ตัวกลางแสง แลว้ ออกแบบวิธนี ำ�เสนอใหน้ า่ สนใจ
135 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET
St ตัวชี้วัด ตวั กลางแสง
ว ๒.๓ ป.๔/๑ แสงเมื่อตกกระทบกับวัตถุบางชนิดจะทำาให้เกิดเงาด้านหลังวัตถุนั้น
เนื่องจากแสงไม่สามารถเคลื่อนที่ผ่านวัตถุนั้นได้ แต่วัตถุบางชนิด เช่น
ภาระงาน/ช้นิ งาน กระจกใส แสงสามารถเคลื่อนที่ผ่านได้เราจึงไม่เห็นเงาของกระจก ดังนั้น
วัตถุแต่ละชนิดที่แสงตกกระทบจึงมีสมบัติในการกั้นแสงต่างกัน
สมดุ ภาพ ชนดิ ของตวั กลาง
ep 1 ข้นั สังเกต
รวบรวมขอ้ มูล
๑. นักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เดิม
เก่ียวกับตัวกลางแสง
๒. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น ย ก ตั ว อ ย่ า ง วั ต ถุ
ที่ก้ันการเคลื่อนที่ของแสง และ/หรือ
ปรากฏการณ์ธรรมชาติท่ีเก่ียวข้อง
แ ล ะ ผ ล ที่ เ กิ ด จ า ก ก า ร ใ ห้ แ ส ง ผ่ า น
วัตถุชนิดต่าง ๆ ท่ีก้ันการเคลื่อนท่ี
ของแสง ตามความเข้าใจของนักเรียน
เพื่อนำ�ไปสู่การให้คำ�จำ�กัดความของ
ตัวกลางแสง และการท�ำ กิจกรรม
ภาพที่ ๗.๑ การเคลื่อนที่ของแสงกระทบวัตถุทึบแสง
136
สุดยอดคู่มือครู 136
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 1asean
ตัวกลางชนิดใดที่ยอมให้แสงผ่านได้ ขนั้ สงั เกต
รวบรวมขอ้ มูล
และตัวกลางชนิดใดที่ไม่ยอมให้แสงผ่าน ๓. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ
คำ�ถ�มสำ�คัญ เ พ่ื อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดังน้ี
กิจกรรมที่ ๗.๑ สมบัตขิ องตัวกลางแตล่ ะชนดิ
๓.๑ นกั เรยี นร้จู กั ตวั กลางหรอื ไม่
วัสดุอุปกรณ์ (รจู้ ัก/ไมร่ ูจ้ ัก)
๓.๒ ตัวกลางแสงคืออะไร
๑. แผ่นไม้ ๑ แผ่น (วัตถุก้นั ทางเดินของแสง)
๒. น้ำา ๑ แก้ว ๓.๓ ตัวกลางชนิดใดท่ียอมให้แสง
๓. น้ำามันพืช ๑ ถ้วย
๔. ใบไม้ขนาดใหญ่ ๑ ใบ ผา่ นได้ และตวั กลางชนดิ ใดทไ่ี มย่ อมให้
๕. กระจกใส ๑ แผ่น แสงผ่าน (ตัวกลางแสง แบ่งเป็น ๓ กลุ่ม
๖. กระจกฝ้า ๑ แผ่น
๗. กระจกเงา ๑ แผ่น ได้แก่ ๑. ตวั กลางทแี่ สงผา่ นได้
๒. ตวั กลางท่แี สงผ่านได้บางส่วน
๓. ตัวกลางทแี่ สงผา่ นไม่ได้เลย)
๘. กระดาษลอกลาย ๑ แผ่น
๙. กระดาษแข็ง ๑ แผ่น
๑๐. กระดาษแก้วใส ๑ แผ่น
๑๑. กระดาษแก้วสี ๑ แผ่น
๑๒. ไฟฉาย ๑ กระบอก
137
เสริมความรู้ ครูควรสอน
• กระจกฝ้า คือ กระจกโปร่งแสง โดยแสงลอดผา่ นไดบ้ า้ ง
แตต่ าไม่สามารถมองทะลผุ า่ นไปเห็นวัตถอุ กี ข้างหนง่ึ ได้
• กระจกเงา คือ แผ่นกระจกฉาบด้านหลังด้วยแผ่นบาง ๆ ของ
โลหะเงนิ หรือโลหะเจือปรอท แลว้ ทาสที ับใช้สำ�หรบั ส่องหนา้
137 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ข้ันสงั เกต
St
รวบรวมขอ้ มลู วิธที �ำ
๔. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน ๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มนำาวัตถุชนิดต่าง ๆ ที่เตรียมไว้
คละตามความสามารถ แต่ละกลุ่ม ทีละชิ้นรับแสงจากไฟฉาย
ร่วมกันศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๒. มองผ่านวัตถุรับแสงไปยังไฟฉาย โดยเว้นระยะห่างจากไฟฉาย
๗.๑ เรื่อง สมบัติของตัวกลางแต่ละ และวัตถุที่รับแสงประมาณ ๑ เมตร และบันทึกผล
ชนิด ๓. มองผ่านวัตถุที่กั้นแสงแต่ละชนิดไปยังวัตถุเป้าหมาย
๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย และบันทึกผล
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ วัตถุรับแสง วัตถุกั้นแสง
บันทกึ ผล
๖. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ ไฟฉาย วัตถุเป้าหมาย
ผลการทำ�กจิ กรรมหนา้ ชั้นเรยี น
ภาพที่ ๗.๒ มองผ่านวัตถุรับแสง ภาพที่ ๗.๓ มองผ่านวัตถุกั้นแสง
ไปยังไฟฉาย ไปยังวัตถุเป้าหมาย
ตัวอย่างตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง
ตารางท่ี ๗.๑ ผลการมองผ่านวตั ถกุ น้ั แสงชนิดตา่ ง ๆ ไปยงั ไฟฉายและวัตถเุ ป้าหมาย
ชนดิ ของวตั ถุ ผลการมองผา่ นวัตถกุ น้ั แสงไปยังไฟฉาย ผลการมองผา่ นวตั ถทุ กี่ ั้นแสง
มองเห็น มองเห็น มองไม่เห็น ไปยงั วัตถุเป้าหมาย
๑. แผ่นไม้ ชดั เจน แต่ไม่ชดั เจน
๒. นาำ้ มองเหน็ มองไม่เห็น
๓. น้าำ มนั พชื
เฉลยกิจกรรมการทดลอง ๔. ใบไมข้ นาดใหญ่
บนั ทกึ ผลการท�ำกิจกรรม ๕. กระจกใส
ตาราง ผลการมองผ่านวัตถุกัน้ แสงชนดิ ต่าง ๆ ๖. กระจกฝ้า
ไปยงั ไฟฉายและวัตถเุ ป้าหมาย ๗. กระจกเงา
๘. กระดาษลอกลาย
๙. กระดาษแข็ง
๑๐. กระดาษแกว้ ใส
๑๑. กระดาษแกว้ สี
138
ผลการมองผ่านวตั ถุก้นั แสงไปยงั ผลการมองผ่านวัตถทุ ก่ี นั้ แสง
ไฟฉาย ไปยังวตั ถเุ ปา้ หมาย
ชนิดของวัตถุ
มองเห็น มองเห็น มองไมเ่ ห็น มองเหน็ มองไมเ่ ห็น สรปุ ผลการท�ำกิจกรรม
๑. แผ่นไม้ ชดั เจน แต่ไม่ชดั เจน
๒. น้าํ วตั ถุแตล่ ะชนดิ ท่แี สงตกกระทบมสี มบัตใิ นการ
๓. นํ้ามันพืช ✓✓ กัน้ แสงตา่ งกนั วัตถบุ างชนดิ ยอมให้แสงผา่ นไดม้ าก
๔. ใบไมข้ นาดใหญ่ บางชนดิ ยอมให้แสงผา่ นได้บางส่วน
๕. กระจกใส ✓✓ บางชนิดแสงผ่านไม่ได้
๖. กระจกฝา้
๗. กระจกเงา ✓✓
๘. กระดาษลอกลาย
๙. กระดาษแข็ง ✓✓
๑๐. กระดาษแก้วใส
๑๑. กระดาษแกว้ สี ✓✓
✓✓
✓✓
✓✓
✓✓
✓✓
✓✓
สุดยอดคู่มือครู 138
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
? วัตถุที่ยอมให้แสงผา่ นได้มากคอื วัตถุชนิดใดบ้าง ข้ันคดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้
? วัตถุที่ยอมใหแ้ สงผ่านได้บางส่วนคอื วัตถชุ นดิ ใดบา้ ง ๗. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
? วตั ถุทีไ่ มย่ อมให้แสงผา่ นคือวตั ถชุ นดิ ใดบ้าง แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ ก่ี ย ว กั บ
? วัตถุที่สามารถมองทะลุผ่านได้คือวตั ถุชนดิ ใดบ้าง ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม
? วัตถุท่ีไมส่ ามารถมองทะลุผา่ นได้คือวัตถชุ นดิ ใดบ้าง หลังทำ�กจิ กรรม
? นักเรียนจะจดั กล่มุ วัตถุได้ก่ีกลุ่ม อะไรบา้ ง
และใช้อะไรเปน็ เกณฑ์ในการจัดกล่มุ ๘. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
? สรปุ ผลการทดลองไดว้ า่ อยา่ งไร และสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
เก่ียวกบั ตวั กลางแสง
วัตถุบางชนิดยอมให้แสงผ่านได้มาก บางชนิดยอมให้แสงผ่านได้
บางส่วน บางชนิดแสงผ่านไม่ได้ เมื่อทดสอบโดยมองผ่านวัตถุกั้นแสง
ไปยงั วตั ถเุ ปา้ หมาย พบวา่ เราสามารถมองเหน็ วตั ถเุ ปา้ หมายเมือ่ มองเหน็ ผา่ น
วัตถุที่ยอมให้แสงผ่านได้ แต่มองไม่เห็นวัตถุเป้าหมายเมื่อมองผ่านวัตถุ
ที่ไม่ยอมให้แสงผ่าน ดังนั้น จึงจัดกลุ่มวัตถุที่กั้นทางเดินแสงหรือตัวกลาง
โดยใช้เกณฑ์การผ่านของแสงออกเป็น ๓ กลุ่ม ได้แก่ ตัวกลางโปร่งใส
ตัวกลางโปร่งแสง และวัตถุทึบแสง
แนวคำ� ตอบ 139
๑. ตอบ นา้ํ กระจกใส กระดาษแกว้ ใส ๖. ตอบ ๓ กลุ่ม สมบัติการก้ันแสงของวัตถุ
๒. ตอบ นา้ํ มนั พชื กระจกฝา้ กระดาษลอกลาย เปน็ เกณฑ์คอื
กระดาษแกว้ สี กลมุ่ ท่ี๑ วตั ถทุ ย่ี อมใหแ้ สงผา่ นไดม้ าก
๓. ตอบ แผ่นไม้ ใบไม้ขนาดใหญ่ กระจกเงา กลมุ่ ท่ี๒ วตั ถทุ ย่ี อมใหแ้ สงผา่ นไดเ้ ลก็ นอ้ ย
กระดาษแขง็ และกลมุ่ ท่ี๓วตั ถทุ ไ่ี มย่ อมใหแ้ สงผา่ นได้
๔. ตอบ น้ํา น้ํามันพืช กระจกใส กระจกฝ้า ๗. ตอบ วตั ถแุ ตล่ ะชนดิ ทแ่ี สงตกกระทบมสี มบตั ิ
กระดาษลอกลาย กระดาษแกว้ ใส ในการก้ันแสงต่างกัน วัตถุบางชนิดยอมให้
กระดาษแกว้ สี แสงผ่านได้มาก บางชนิดยอมให้แสงผ่านได้
๕. ตอบ แผ่นไม้ ใบไม้ขนาดใหญ่ กระจกเงา บางสว่ น บางชนดิ แสงผา่ นไมไ่ ด้ 139 สุดยอดคู่มือครู
กระดาษแขง็
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
Step 3 ขัน้ ปฏิบัติ
และสรปุ ความรู้
หลงั การปฏิบัติ ๑. วัตถุที่ให้แสงผ่านได้ทั้งหมด เรียกว่า ตัวกลางโปร่งใส ได้แก่ น้ำา
กระจกใส แก้วใส ถุงพลาสติกใส เราสามารถมองเห็นวัตถุชัดเจน
๙. นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม ร่ ว ม กั น ศึ ก ษ า ผ่านตัวกลางโปร่งใส เราจึงใช้วัตถุชนิดนี้ทำาหน้าต่างและแว่นตา
อา่ นเนอ้ื หา วางแผน และสบื สอบข้อมลู
เก่ียวกับตัวกลางแสง จากแหล่งเรียนรู้
ท่ีหลากหลาย แล้วออกแบบและเขียน
แผนภาพความคิดเกี่ยวกับชนิดของ
ตัวกลางแสง ให้ได้ลักษณะ ดงั น้ี
แสงผ่านไดห้ มด ตัวกลางโปรง่ ใส
ชนิดของ แสงผ่านไดบ้ างสว่ น ตวั กลางโปร่งแสง
ตวั กลางแสง
แสงผ่านไมไ่ ด้เลย วตั ถทุ บึ แสง กระจกใส แก้วใส ถุงพลาสติกใส
ภาพที่ ๗.๔ ตัวกลางโปร่งใส
แผนภาพความคดิ ชนดิ ของตัวกลางแสง
๑๐. นักเรียนแต่ละคนสำ�รวจวัตถุท่ีเป็น ๒. วัตถุที่ให้แสงผ่านได้บ้าง เรียกว่า ตัวกลางโปร่งแสง ได้แก่
ตัวกลางแสงชนิดต่าง ๆ ในบริเวณบ้าน กระจกฝ้า ขวดพลาสติกขุ่น หมอก กระดาษลอกลาย กระดาษแก้วสี ควัน
หรือโรงเรียน (อาจมีภาพถ่ายประกอบ) เราไม่สามารถมองวัตถุผ่านตัวกลางโปร่งแสงได้ชัดเจน เพราะแสงเดินทาง
แล้วนำ�มาจำ�แนกชนิดของตัวกลางแสง ผ่านตัวกลางชนิดนี้ได้บางส่วนไม่สม่ำาเสมอ
จดั ท�ำ เป็นสมุดภาพ จัดท�ำ เปน็ ชนิ้ งาน
กระจกฝ้า ขวดพลาสติกขุ่น กระดาษแก้วสี
๑๑. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็น
ความรรู้ ว่ มกนั ดังนี้ 140 ภาพที่ ๗.๕ ตัวกลางโปร่งแสง
• ตวั กลาง หมายถึง วตั ถทุ ี่กัน้ ทางเดิน
ของแสง ตวั กลางตา่ งชนดิ กนั ใหแ้ สงผา่ น
ได้ตา่ งกนั เมื่อมองส่งิ ตา่ ง ๆ โดยมวี ัตถุ
ตา่ งชนดิ กันมาก้ันแสง จะทำ�ให้ลักษณะ
การมองเห็นส่ิงนั้น ๆ ชัดเจนต่างกัน
จึงจำ�แนกวัตถุที่กั้นออกเป็นตัวกลาง-
โปร่งใส ซ่ึงทำ�ให้มองเห็นส่ิงต่าง ๆ ได้
ชัดเจน ตวั กลางโปรง่ แสง ทำ�ใหม้ องเห็น
สงิ่ ตา่ ง ๆ ได้ไมช่ ัดเจน และวัตถุทบึ แสง
ท�ำ ให้มองไม่เห็นส่งิ ตา่ ง ๆ น้นั
แนวข้อสอบ O-NET
เม่ือมองผา่ นแผน่ กระจกใส จะเห็นแสงจากเทยี นไขชดั เจน แต่เม่อื มองผ่านแผ่นกระดาษแข็งจะมองไมเ่ หน็ แสงจากเทียนไข
ขอ้ ใดสรปุ ถูกตอ้ ง เฉลย ๒ เหตผุ ล ตัวกลางโปร่งใส
๑ แผ่นกระจกใสและแผ่นกระดาษแข็งเปน็ ตัวกลางโปรง่ แสง คือ ตัวกลางท่ียอมให้แสงผ่านได้ทั้งหมด
๒ แผน่ กระจกใสเปน็ ตัวกลางโปรง่ ใส แตแ่ ผ่นกระดาษแขง็ เป็นวัตถุทบึ แสง ตัวกลางโปร่งแสง คือ ตัวกลางท่ียอม
๓ แผ่นกระจกใสเปน็ ตัวกลางโปร่งแสง แตแ่ ผ่นกระดาษแขง็ เปน็ วตั ถทุ ึบแสง ให้แสงผ่านได้บางส่วน ส่วนวัตถุทึบแสง
๔ ถ้าใชแ้ สงท่สี ว่างมาก ๆ แทนแสงจากเทียนไข เราอาจมองผ่านแผ่นกระดาษแข็งได้ คอื วัตถทุ ี่ไมย่ อมให้แสงผ่านได้
สุดยอดคู่มือครู 140
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 4asean
St St
๓. วัตถุที่ไม่ให้แสงผ่านได้เลย เรียกว่า วัตถุทึบแสง ได้แก่ แผ่นไม้ ขนั้ สอื่ สารและนำ� เสนอ
ก้อนหิน ก้อนอิฐ คอนกรีต แผ่นเหล็ก ปรอท กระจกเงา เราไม่สามารถ
มองเห็นวัตถุผ่านวัตถุทึบแสงได้ วัตถุทึบแสงจะสะท้อนแสง หรือ ๑๒. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
ดูดกลืนแสงไว้ พลังงานแสงซึ่งวัตถุดูดกลืนจะเปลี่ยนเป็นพลังงานความร้อน สมดุ ภาพประกอบการอธบิ ายหนา้ ชน้ั เรยี น
ทำาให้วัตถุมีอุณหภูมิสูงขึ้น เพื่อน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและแก้ไข
ใหถ้ กู ต้อง
๑๓. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเก่ียวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวธิ ีการท�ำ งานทีม่ แี บบแผน
5ep ขั้นประเมนิ เพ่ือเพ่ิมคุณค่า
บรกิ ารสังคม
และจติ สาธารณะ
แผ่นไม้ ก้อนอิฐ แผ่นเหล็ก ๑๔. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น
ภาพที่ ๗.๖ วัตถุทึบแสง แล้วนำ�ไปมอบให้ห้องสมุดวิทยาศาสตร์
ของโรงเรียน เพ่ือเป็นแหล่งเรียนรู้
ตัวกลางโปร่งใส ตัวกลางโปร่งแสง วัตถุทึบแสง ให้นักเรยี นชัน้ อน่ื ๆ
แสงผ่านได้หมด แสงผ่านได้บางส่วน แสงผ่านไม่ได้เลย
๑๕. นักเรยี นประเมินตนเอง โดยเขียนแสดง
ภาพที่ ๗.๗ การเดินทางของแสงผ่านตัวกลาง ความรู้สึกหลังการเรียน ในประเด็น
ต่อไปนี้
141
• ส่ิงท่ีนักเรียนได้เรียนรู้ในวันนี้คือ
ตวั กลางแสง อะไร
• นักเรียนมีส่วนร่วมกิจกรรมในกลุ่ม
มากน้อยเพยี งใด
• เพ่ือนนักเรียนในกลุ่มมีส่วนร่วม
กจิ กรรมในกลุม่ มากน้อยเพียงใด
• นักเรียนพึงพอใจกับการเรียน
ในวนั นหี้ รือไม่ อยา่ งไร
• นักเรียนจะนำ�ความรู้ที่ได้น้ีไปใช้ให้
เกดิ ประโยชน์แก่ตนเอง ครอบครวั และ
สงั คมทั่วไปอย่างไร
จากนั้นแลกเปลี่ยนตรวจสอบขั้นตอน
การทำ�งานทุกข้ันตอนว่าจะเพิ่มคุณค่า
ไปสู่สังคม เกิดประโยชน์ต่อสังคม
ให้มากขึ้นกว่าเดิมในข้ันตอนใดบ้าง
ส�ำ หรบั การทำ�งานครง้ั ต่อไป
141 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET
ตัวช้ีวัด แบบฝึกหดั
ว ๒.๓ ป.๔/๑ ตวั กล�งแสง
๑. สังเกตวตั ถทุ ่ีกำาหนดให ้ แล้วตอบคาำ ถาม
แนวคำ� ตอบ
๑. ตอบ
๑.๑ วัตถุ A เพราะเป็นตัวกลางโปร่งใส
แสงผา่ นไดท้ ง้ั หมด
๑.๒ วัตถุ C เพราะเป็นวัตถุทึบแสง
แสงผา่ นไมไ่ ดเ้ ลย
๑.๓ วัตถุ B เพราะเป็นตัวกลางโปร่งแสง
แสงผา่ นไดบ้ างสว่ น A. ตัวกลางโปร่งใส B. ตัวกลางโปร่งแสง C. วัตถุทึบแสง
๒. ตอบ ถงุ พลาสตกิ ใส
กระจกใส ๑.๑ ถา้ ตอ้ งการทาำ หนา้ ตา่ งห้องทาำ งาน
นกั เรียนจะเลอื กใช้วตั ถชุ นดิ ใด เพราะอะไร
กระดาษแกว้ ใส ๑.๒ ถ้าตอ้ งการทำาประตหู อ้ งนำา้
นักเรียนจะเลือกใชว้ ัตถชุ นิดใด เพราะอะไร
ตัวกลางโปร่งใส ๑.๓ ถา้ ตอ้ งการให้แสงผ่านเข้ามาในห้องครวั ไดบ้ า้ ง
นกั เรยี นจะเลือกใชว้ ัตถุชนิดใดมาทำาหน้าต่าง เพราะอะไร
ตวั กลางแสง
๒. ยกตัวอยา่ งตัวกลางโปรง่ ใส ตวั กลางโปร่งแสง และ
ตวั กลางโปรง่ แสง วัตถทุ ึบแสง วัตถทุ บึ แสงทร่ี ูจ้ ัก แลว้ เขยี นเปน็ แผนภาพความคดิ
ให้น่าสนใจ
กระจกฝ้า แผน่ ไม้
ขวดพลาสตกิ ข่นุ กอ้ นอฐิ
กระดาษลอกลาย กระจกเงา
แผนภาพความคดิ ตวั กลางแสง 142
สุดยอดคู่มือครู 142
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
แนวคำ� ตอบ
๓. สงั เกตภาพวตั ถทุ กี่ าำ หนดให ้ แลว้ จดั กลุ่มวตั ถุโดยใชเ้ กณฑ์ ๓. ตอบ วัตถุทึบแสง
การผา่ นของแสง
ตวั กลางโปรง่ ใส ตวั กลางโปร่งแสง
๑ ๒ ๘ ๔๗๙ ๓๕๖
๑. ถุงพลาสติกใส ๒. ขวดโหลใส ๓. ชุดว่ายน้ำา
๔. ขวดพลาสติกขุ่น ๕. หมวก ๖. หลังคา
๗. ขวดสีชา ๘. แก้วน้ำา ๙. ม่านในห้องน้ำา
นำาตวั เลขหน้าข้อความเขียนจัดกล่มุ วตั ถแุ ต่ละชนิด
ตัวกลางโปร่งใส ตวั กลางโปรง่ แสง วตั ถุทึบแสง
143
แนวข้อสอบ O-NET
ข้อใดจดั กลุ่มตัวกลางทีใ่ ห้แสงผ่านไดถ้ กู ต้อง
ตัวกลางโปรง่ ใส ตัวกลางโปร่งแสง วัตถุทึบแสง เฉลย ๑ เหตุผล กระจกใสเปน็
ตวั กลางโปรง่ ใสใหแ้ สงผา่ นไดท้ งั้ หมด
๑ กระจกใส กระจกฝา้ หนงั สอื กระจกฝ้าเป็นตัวกลางโปร่งแสง ให้แสง
๒ แผ่นไม้ ผา่ นไดบ้ า้ งและหนงั สอื เปน็ วตั ถทุ บึ แสง
แผน่ เหลก็ แผน่ กระเบ้อื ง ไม่ให้แสงผา่ นได้
๓ พลาสติกสีดำ� พลาสตกิ ใส
พลาสติกขนุ่ 143 สุดยอดคู่มือครู
๔ กระดาษลอกลาย กระดาษขาวขนาด A4 กระดาษแข็ง
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET
แนวค�ำตอบ
๔. ตอบ ๔. บอกชนิดของวัตถทุ ี่ใช้ประดิษฐ์ส่งิ ของเครือ่ งใชต้ ่อไปน้ี
สถานการณ์ ชนิดของวัตถุ ชนิดของวัตถุ
โปร่งใส โปร่งแสง ทึบแสง โปร่งใส โปร่งแสง ทึบแสง
๑) ยาบางชนดิ ต้องเก็บให้พน้ แสง ✓ สถานการณ์
เพ่อื ไม่ใหย้ าเสอ่ื มคณุ ภาพ
๑) ยาบางชนิดตอ้ งเกบ็ ใหพ้ น้ แสง
๒) ม่านหน้าตา่ งห้องรับแขกทต่ี ้องการ ✓ เพื่อไมใ่ ห้ยาเส่ือมคณุ ภาพ
แสงสว่างพอดีไม่จ้าจนเกนิ ไป
๒) มา่ นหน้าตา่ งห้องรับแขกทตี่ ้องการ
๓) กระจกส่องฟนั ของทันตแพทย์ ✓ แสงสว่างพอดีไมจ่ า้ จนเกนิ ไป
๔) ซองจดหมายทีเ่ ปน็ ความลับ ✓ ๓) กระจกส่องฟันของทนั ตแพทย์
๔) ซองจดหมายทีเ่ ป็นความลับ
๕) กระจกเงาในห้องนาํ้ ✓ ๕) กระจกเงาในหอ้ งนาำ้
๖) ขวดพลาสติกขนุ่ สำาหรบั ใสน่ ้ำาดื่ม
๖) ขวดพลาสตกิ ขนุ่ ส�ำ หรบั ใสน่ ้าํ ดื่ม ✓ ๗) กลอ่ งกระดาษลูกฟูกใสข่ อง
๘) ประตไู ม้หน้าบา้ น
๗) กล่องกระดาษลูกฟกู ใสข่ อง ✓ ๙) ไมบ้ รรทัดเหลก็
๑๐) เลนสก์ ลอ้ งส่องทางไกล
๘) ประตไู ม้หนา้ บา้ น ✓
๙) ไม้บรรทัดเหลก็ ✓
๑๐) เลนสก์ ล้องส่องทางไกล ✓
144
สุดยอดคู่มือครู 144
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
จุด จุดประกายโครงงานน
จุดประกายโครงงาน ประกายโครงงา
นกั เรียนร่วมกันทำ�กจิ กรรม
จุดประกายโครงงาน
ประเทศไทยเป็นประเทศเมืองร้อน ในเวลากลางวันจะมีอากาศร้อน
และแสงแดดจัด ลองสำารวจวัตถุท่ีเป็นตัวกลางแสงภายในโรงเรียนว่า
มีประเภทใดบ้าง
นักเรียนร่วมกันสำารวจประเภทและจำานวนของวัตถุท่ีกั้นทางเดินแสง
หรอื ตวั กลางแสงประเภทตา่ ง ๆ พรอ้ มทงั้ บอกการใชป้ ระโยชน ์ เกบ็ รวบรวมขอ้ มลู
และบนั ทึกขอ้ มูล
สะเต็มสร้างสรรค์ สะเต็มสร้างสรรค์
นักเรียนร่วมกันเลือกวัตถุในชีวิตประจำาวันในการสร้างหลังคา นกั เรียนรว่ มกันทำ�กิจกรรม
เรือนเพาะชำาต้นไม้ประเภทชอบแสงแดดรำาไร แล้วร่วมกันทำาการทดลอง สะเตม็ สร้างสรรค์ นำ�ไปส่กู ารสร้าง
ดังน้ี นวตั กรรม
๑. สบื คน้ ขอ้ มูลเกยี่ วกบั การดูแลต้นไมท้ ่ีชอบแสงแดดราำ ไร
และวดั ปริมาณแสงท่พี อดี
๒. สืบค้นวิธีการสร้างเรือนเพาะชำาตน้ ไม้
๓. ออกแบบเรอื นเพาะชำาตน้ ไม้
๔. ลงมอื สรา้ งแบบจำาลองเรอื นเพาะชำาต้นไม้
๕. ทดสอบประสิทธิภาพของวัตถุตัวกลางแสงทีเ่ ลอื ก
มาทำาหลงั คาแบบจาำ ลองเรือนเพาะชาำ ต้นไม้
๖. ปรับปรุงแบบจำาลองเรือนเพาะชำาตน้ ไม้
145
145 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
เปา้ หมายการเรยี นรู้
มาตรฐานการเรยี นรู้ ห๘นว่ยการเรยี นร การขนึ้ และตกของดวงจันทร์ทู้ ่ี
มาตรฐาน ว ๓.๑ แผนผงั หวั ขอ้ หน่วยการเรียนรู้
เขา้ ใจองคป์ ระกอบ ลกั ษณะ กระบวนการเกดิ
และวิวัฒนาการของเอกภพ กาแล็กซี การขึน้ และตก
ดาวฤกษ์และระบบสุรยิ ะ รวมทัง้ ปฏิสัมพนั ธ์ ของดวงจันทร์
ภายในระบบสุริยะที่ส่งผลต่อส่ิงมีชีวิต
และการประยกุ ตใ์ ชเ้ ทคโนโลยีอวกาศ
ทศิ การข้นึ สาเหตกุ ารเกดิ
และตกของดวงจันทร์ ปรากฏการณ์การขน้ึ
และตกของดวงจันทร์
การเปล่ียนแปลงรูปรา่ ง
ของดวงจนั ทร์
ตัวชี้วัด
๑. อธบิ ายแบบรูปเส้นทางการขึ้นและตกของดวงจันทร์ โดยใช้หลกั ฐานเชิงประจักษ์ (ว ๓.๑ ป.๔/๑)
๒. สร้างแบบจาำ ลองท่ีอธิบายแบบรูปการเปลี่ยนแปลงรูปร่างปรากฏของดวงจันทร์และพยากรณ์รปู รา่ ง
ปรากฏของดวงจันทร ์ (ว ๓.๑ ป.๔/๒)
ศัพท์วิทยาศาสตรน์ ่ารู้ คำาอา่ น คำาแปล
มูน ดวงจันทร์
คาำ ศัพท์ เด กลางวนั
moon ไนทฺ กลางคืน
day
night
สาระการเรยี นรแู้ กนกลาง
ดวงจนั ทรเ์ ปน็ บรวิ ารของโลก โดยดวงจนั ทรห์ มนุ รอบตวั เองขณะโคจรรอบโลก ขณะทโ่ี ลกกห็ มนุ รอบตวั เองดว้ ยเชน่ กนั การหมนุ
รอบตัวเองของโลกจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออกในทิศทางทวนเข็มนาฬิกาเมื่อมองจากข้ัวโลกเหนือ ท�ำ ให้มองเห็นดวงจันทร์
ปรากฏข้ึนทางดา้ นทิศตะวันออกและตกทางดา้ นทิศตะวันตกหมนุ เวยี นเปน็ รูปซํ้า ๆ
ดวงจันทร์เป็นวัตถุท่ีเป็นทรงกลม แต่รูปร่างของดวงจันทร์ที่มองเห็นหรือรูปร่างปรากฏของดวงจันทร์บนท้องฟ้าแตกต่างกันไป
ในแต่ละวัน โดยในแต่ละวันดวงจันทร์จะมีรูปร่างปรากฏเป็นเส้ียวท่ีมีขนาดเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนเต็มดวง จากน้ันรูปร่างปรากฏ
ของดวงจนั ทรจ์ ะแหวง่ และมขี นาดลดลงอยา่ งตอ่ เนอ่ื งจนมองไมเ่ หน็ ดวงจนั ทร์ จากนนั้ รปู รา่ งปรากฏของดวงจนั ทรจ์ ะเปน็ เสยี้ วใหญข่ นึ้
จนเต็มดวงอีกคร้งั การเปล่ียนแปลงเช่นน้ีเป็นแบบรปู ซาํ้ กนั ทุกเดอื น
สุดยอดคู่มือครู 146
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
สมรรถนะส�ำ คัญของผู้เรียน
ของดวงจนั ทร์ทิศการขน้ึ และตก การหมุนรอบตัวเองของโลก จากทศิ ตะวันตก ๑. ความสามารถในการสอ่ื สาร
ไปทิศตะวนั ออกในทิศทางทวนเขม็ นาฬิกา ๒. ความสามารถในการคิด
เมือ่ มองจากขวั้ โลกเหนอื ทำาใหม้ องเห็น ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา
ดวงจนั ทร ์ ปรากฏขน้ึ ทางดา้ นทศิ ตะวนั ออก ๔. ความสามารถในการใชท้ ักษะชีวิต
และตกทางด้านทิศตะวนั ตก ๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี
คุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์
ดวงจนั ทร์ ดวงจนั ทร์ ใฝ่เรียนรู้
ตวั ชีว้ ดั ท ่ี ๔.๑ ต้ังใจ เพียรพยายามใน
การเรียนและเข้ารว่ มกจิ กรรมการเรยี นรู้
ตัวชี้วัดที่ ๔.๒ แสวงหาความรูจ้ าก
แหลง่ เรียนรตู้ ่าง ๆ ทั้งภายในและ
ภายนอกโรงเรียน ดว้ ยการเลือกใช้สื่อ
อย่างเหมาะสม บนั ทึกความรู้ วเิ คราะห์
สรปุ เป็นองค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ติ ประจำ�วันได้
อยอู่ ย่างพอเพยี ง
ตวั ชวี้ ัดท่ี ๕.๑ ดำ�เนินชวี ติ อยา่ งพอประมาณ
มเี หตุผล รอบคอบ มีคณุ ธรรม
มงุ่ มั่นในการท�ำ งาน
ตวั ชี้วดั ที่ ๖.๑ ตง้ั ใจและรบั ผดิ ชอบ
ในการปฏบิ ัตหิ น้าทก่ี ารงาน
ตวั ชีว้ ัดท ่ี ๖.๒ ท�ำ งานด้วยความเพียร-
พยายามและอดทนเพือ่ ให้งานสำ�เร็จ
โลก ตามเปา้ หมาย
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
นักเรียนคิดประเมินเพ่ือเพ่ิมสมรรถนะสำ�คัญของผู้เรียน ด้านความสามารถ
ในการคิดและด้านความสามารถในการแก้ปัญหา และความสามารถในการใช้
เทคโนโลยี โดยกระตุ้นนักเรียนให้รู้จักการแสวงหาความรู้เพ่ิมเติมนอกเหนือจาก
บทเรียน อันเป็นคุณลักษณะสำ�คัญในการพัฒนานักเรียนให้มีลักษณะเป็น
นกั วิทยาศาสตรท์ ร่ี จู้ ักสงสยั ใฝ่รู้ ใฝเ่ รยี น และแสวงหาค�ำ ตอบด้วยตนเอง
147 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET
ตวั ช้ีวดัSt การขึ้นและตกของดวงจันทร์
ว ๓.๑ ป.๔/๑ ๑. ทิศการขึ้นและตกของดวงจนั ทร์
ในหนึ่งวันเราใช้ช่วงเวลากลางวันในการไปโรงเรียน ท่องเที่ยว
ภาระงาน/ช้ินงาน ทำากิจกรรมต่าง ๆ และพักผ่อนเข้านอนอยู่บ้านในช่วงเวลากลางคืน
ทั้งนี้เพราะกลางวันกับกลางคืนมีความแตกต่างกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง
แผนภาพความคิด ทิศการข้ึนและตก ความสว่าง และสิ่งที่ปรากฏบนท้องฟ้า ในเวลากลางวันจะเห็นดวงอาทิตย์
ของดวงจนั ทร์ ชัดเจน เพราะมีขนาดใหญ่ มีความสว่างมาก ในขณะเดียวกันเวลากลางคืน
จะพบดวงจันทร์ และดาวต่าง ๆ บนท้องฟ้า แต่เคยสังเกตหรือไม่ว่า
ep 1 ข้นั สงั เกต ดวงจันทร์เริ่มปรากฏขึ้นที่บริเวณใดของท้องฟ้า และในช่วงเวลากลางคืนนั้น
ดวงจันทร์คงอยู่กับที่หรือมีการเคลื่อนที่ไปในทิศทางใด รวมทั้งในแต่ละคืน
รวบรวมขอ้ มูล ลักษณะของดวงจันทร์เหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร
๑. นักเรียนร่วมกันสังเกตภาพดวงจันทร์ ภาพที่ ๘.๑ กิจกรรมในเวลากลางวัน ภาพที่ ๘.๒ กิจกรรมในเวลากลางคืน
แล้วนักเรียนแต่ละคนผลัดเปล่ียน บนท้องฟ้าเวลากลางคืนเรามองเห็นดวงจันทร ์
เล่าประสบการณ์เก่ียวกับดวงจันทร์ให้ นักเรียนทราบหรือไม่ว่า ดวงจันทร์ ขึ้นและตกทางทิศใด
เพอ่ื นฟงั แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั
เ พ่ื อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดังน้ี
๑.๑ นกั เรยี นเหน็ ดวงจันทร์เวลา
ใดบา้ ง (กลางคืน)
๑.๒ ดวงจันทร์ข้ึนและตกทางทิศใด
(ดวงจนั ทรป์ รากฏข้นึ จากขอบฟา้
ทางดา้ นทศิ ตะวันออกและตก
ทางทิศตะวนั ตก)
เฉลยกิจกรรมการทดลอง 148
บนั ทึกผลการทำ� กิจกรรม
ตาราง ทศิ การขึน้ และตกของดวงจนั ทร์ในแตล่ ะวนั (ตวั อยา่ งคำ�ตอบ) สรุปผลการท�ำกิจกรรม
วนั ท่ี การขึ้นและตกของดวงจันทร์ เวลา ทศิ ดวงจันทรป์ รากฏขึน้ จากขอบฟา้ ทางดา้ นทศิ ตะวันออก
และลบั ขอบฟา้ ทางด้านทศิ ตะวันตก
๑. ดวงจนั ทรข์ น้ึ ๑๘.๐๐ น. NN
ดวงจนั ทร์ตก ๐๖.๐๐ น.
N
สุดยอดคู่มือครู 148
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ดวงจันทร์ ขึ้นและตกทางทิศใด St ep 1asean
St St St St
ขัน้ สงั เกต
รวบรวมขอ้ มูล
คำาถามสำาคัญ ๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน คละ
ตามความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษาและ
กจิ กรรมที่ ๘.๑ ศกึ ษาทิศการข้นึ และตกของดวงจันทร์ อ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๘.๑ เรื่อง ศึกษาทิศการขึ้น
และตกของดวงจนั ทร์
วธิ ีทำา
๓. นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั อภปิ รายกอ่ นท�ำ กจิ กรรม
สังเกตทิศที่ดวงจันทร์ขึ้นและตกเป็นเวลา ๓ วัน และวาดภาพบันทึกผล ท�ำ กจิ กรรม และบันทกึ ผล
(โดยใช้ตัวนักเรียนหรือสถานที่เป็นจุดอ้างอิง)
๔. ผแู้ ทนนกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ น�ำ เสนอผลการท�ำ กจิ กรรม
ตัวอยา่ งตารางบนั ทึกผลการสงั เกต หน้าชน้ั เรยี น
ตารางที่ ๘.๑ ทศิ การข้นึ และตกของดวงจันทร์ในแตล่ ะวัน
ep 2 ขัน้ คดิ วเิ คราะห์
วันที่ การข้ึนและตกของดวงจนั ทร์ เวลา ทศิ
และสรุปความรู้
๑ ดวงจนั ทรข์ นึ้
ดวงจนั ทรต์ ก ๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย และ
แสดงความคิดเห็นเก่ียวกับผลการทำ�กิจกรรม
๒ ดวงจันทรข์ ้ึน โดยตอบคำ�ถามหลังท�ำ กิจกรรม
ดวงจนั ทร์ตก
๖. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรมและสรุป
๓ ดวงจันทรข์ ึ้น ส่ิงที่เข้าใจเป็นความรู้ร่วมกันเก่ียวกับทิศการข้ึน
ดวงจันทร์ตก และตกของดวงจนั ทร์
? เรามองเห็นดวงจนั ทร์ข้ึนเวลาใด ep 3 ข้ันปฏบิ ัติ
? เรามองเห็นดวงจนั ทร์ตกเวลาใด แหลละงั สกราุปรปควฏาิบมัตริู้
? ทศิ ทดี่ วงจนั ทรข์ นึ้ เหมอื นกนั ทกุ วนั หรอื ไม่
? ทศิ ทด่ี วงจนั ทรต์ กเหมอื นกนั ทกุ วนั หรอื ไม่ ๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มช่วยกันคิดคำ�สำ�คัญเก่ียวกับ
? ทิศที่ดวงจันทร์ข้ึนคือทิศใด รู้ได้อย่างไร ทิศการข้ึนและตกของดวงจันทร์ แล้วนักเรียน
? ทิศที่ดวงจันทร์ตกคือทิศใด รู้ได้อย่างไร แต่ละคนนำ�คำ�เหล่าน้ันมาเขียนแผนภาพความคิด
จดั ท�ำ เปน็ ชิน้ งาน
เราจะเห็นดวงจันทร์ปรากฏขึ้นจากขอบฟ้าทางด้านทิศตะวันออกและ
ตกทางด้านทิศตะวันตก เหมือนกับการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์ ๘. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ สง่ิ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั ดงั น้ี
• ดวงจนั ทร์ขึน้ จากขอบฟ้าทางดา้ นทศิ ตะวนั ออก
149
และตกทางขอบฟ้าด้านทิศตะวันตก หมุนเวียน
เปน็ แบบรูปซาํ้ ๆ
ep 4
แนวคำ� ตอบ 5ep ขัน้ ประเมนิ เพ่อื เพ่ิมคุณค่า ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
๑. ตอบ ดวงจนั ทรเ์ รมิ่ ปรากฏบนทอ้ งฟา้ ตอนเยน็ หรอื ตอนคา่ํ บริการสงั คม ๙. ผแู้ ทนกลมุ่ น�ำ เสนอโดยใชแ้ ผนภาพความคดิ ทศิ ทาง
๒. ตอบ ดวงจนั ทรล์ ับขอบฟ้าตอนเช้ามดื และจิตสาธารณะ การข้ึนและตกของดวงจันทร์ประกอบการอธิบาย
๓. ตอบ เห็นดวงจันทร์เร่ิมปรากฏบนท้องฟ้าทางทิศเดียวกัน
๑๑. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น จัดแสดง หนา้ ช้ันเรียน เพื่อน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและแกไ้ ข
ทุกวัน แต่ตำ�แหน่งของดวงจันทร์ท่ีปรากฏบนท้องฟ้าจะ ท่ีป้ายนิเทศหน้าชั้นเรียน เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ ให้ถูกต้อง
แตกต่างกนั เลก็ น้อย ๑๐. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับวิธีการท�ำ งาน
๔. ตอบ เหน็ ดวงจนั ทรล์ บั ขอบฟา้ ทางทศิ เดยี วกนั แตต่ �ำ แหนง่ นักเรียนชน้ั อน่ื ๆ
ของดวงจนั ทรท์ ี่ลับขอบฟ้าจะแตกต่างกนั เล็กน้อย ๑๒. นกั เรยี นน�ำ เสนอผลการศกึ ษา พรอ้ มสะทอ้ นความคดิ ให้เห็นการคิดเชิงระบบและวิธีการทำ�งานท่ีมี
๕. ตอบ ทศิ ตะวนั ออกเพราะเปน็ ทศิ เดยี วกบั ทศิ ทดี่ วงอาทติ ยข์ นึ้ แบบแผน
๖. ตอบ ทศิ ตะวนั ตกเพราะเปน็ ทศิ เดยี วกบั ทศิ ทดี่ วงอาทติ ยต์ ก รว่ มกนั
149 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET
ตัวช้ีวัด แบบฝึกหัด
ว ๓.๑ ป.๔/๑
แนวค�ำตอบ ๑. ทิศการข้นึ และตกของดวงจันทร์
นักเรยี นเตมิ ภาพเส้นทางการเคลอื่ นท่ีของดวงจันทร์
๑. ตอบ ไม่ว่าสถานท่ีใดบนโลก ก็มองเห็น
ทิศการขึ้นและตกของดวงจันทร์เหมือนกัน
คือ ขึ้นทางทิศตะวันออก และตกทาง
ทิศตะวันตก และทุกประเทศในอาเซียน
เห็นทิศท่ีดวงจันทร์ข้ึนและตกเช่นเดียวกับ
ประเทศไทย
เหนือ
ตะวันตก ตะวันออก
ใต้
ภาพที่ ๘.๓ เส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์
ลองสังเกตดูสิว่า สถานที่ต่างกัน
ทศิ การขึน้ และตกของดวงจนั ทรเ์ หมอื นกนั
หรือไม่ อย่างไร
150
แนวข้อสอบ O-NET
ถ้าใช้ดวงอาทิตย์เป็นหลักในการบอกทิศ โดยยืนกางแขนท้ังสองข้างออกไป
ดา้ นขา้ งล�ำ ตวั ดา้ นหนา้ เปน็ ทศิ ทดี่ วงอาทติ ยข์ น้ึ ในตอนเชา้ แลว้ ดา้ นใดทช่ี ไ้ี ปทางทศิ
ท่ีดวงจนั ทรล์ บั ขอบฟา้ ตอนเช้ามดื
๑ ด้านหน้า
๒ ดา้ นหลัง เฉลย ๒ เหตุผล เพราะดวงจนั ทรล์ ับขอบฟ้าทางทิศตะวนั ตก
๓ ดา้ นซา้ ย ถา้ หันหนา้ ไปทางทศิ ที่ดวงอาทติ ยข์ ้นึ ซง่ึ คอื ทศิ ตะวนั ออก
๔ ดา้ นขวา ดังนนั้ ดา้ นหลงั จงึ เป็นทศิ ตะวนั ตก
สุดยอดคู่มือครู 150
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
๒. สาเหตุการเกิดปรากฏการณ์การข้นึ และตกของดวงจนั ทร์ ตวั ชี้วดั
นักเรียนได้สังเกตทิศการขึ้นและตกของดวงจันทร์มาแล้ว นักเรียน ว ๓.๑ ป.๔/๑
สงสัยหรือไม่ว่า เพราะเหตุใดเราจึงเห็นดวงจันทร์ขึ้นทางทิศตะวันออก
และตกทางทิศตะวันตก ภาระงาน/ชิน้ งาน
แบบจ�ำ ลอง การขนึ้ และตกของดวงจนั ทร์St
ep 1 ขน้ั สังเกต
รวบรวมข้อมลู
ภาพที่ ๘.๔ ดวงจันทร์บนท้องฟ้า ๑. นกั เรยี นรว่ มกนั สงั เกตสอ่ื วทิ ยาศาสตร์
หุ่นจำ�ลอง การโคจรของดวงจันทร์
แ ล้ ว เ ข้ า สู่ บ ท เ รี ย น แ ล ะ กิ จ ก ร ร ม
โดยรว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอื่ เกดิ
กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
ทางวิทยาศาสตร์ ดงั น้ี
ดวงจนั ทร์ โลก
เพราะเหตุใดเราจึงเห็นดวงจันทร์ขึ้นทางทิศตะวันออก
และตกทางทิศตะวันตก คำาถามสำาคัญ
กจิ กรรมท่ี ๘.๒ สาเหตกุ ารเกิดปรากฏการณ์
การขน้ึ และตกของดวงจันทร์
ตอนที่ ๑
วสั ดุอปุ กรณ์ หุ่นจำ�ลองการโคจรของดวงจนั ทร์
๑.๑ เพราะเหตใุ ด เราจงึ เหน็ ดวงจนั ทร์
วีดิทัศน์เกี่ยวกับการเคลื่อนที่ของโลกและดวงจันทร์ ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกทางทิศ
151 ตะวันตก (การหมุนรอบตัวเองของโลก
จากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออกในทิศ
เฉลยกจิ กรรมการทดลอง
ทวนเข็มนาฬิกา ทำ�ให้มองเห็นดวงจันทร์
สรุปผลการทำ� กิจกรรม
บนั ทกึ ผลการท�ำกิจกรรม ป ร า ก ฏ ข้ึ น ท า ง ทิ ศ ต ะ วั น อ อ ก แ ล ะ ต ก
(ตวั อย่างคำ�ตอบ) โลกและดวงจันทร์หมุนรอบตัวเองในทิศ ทางทิศตะวันตก)
ตอนที่ ๑ ภาพโลกและดวงจนั ทรท์ สี่ งั เกตได้จากวดี ิทัศน์ ทวนเข็มนาฬิกา ขณะที่ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเอง
ก็ เ ค ลื่ อ น ที่ ร อ บ โ ล ก ใ น ทิ ศ ท ว น เ ข็ ม น า ฬิ ก า
ดว้ ยเชน่ กัน
151 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ขนั้ สงั เกต
St St รวบรวมข้อมลู
วิธีทำา
๒. นกั เรียนแบ่งกล่มุ กล่มุ ละ ๔ คน คละ นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันดูวีดิทัศน์เกี่ยวกับการเคลื่อนที่
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา ของโลกและดวงจันทร์ แล้ววาดภาพบันทึกลักษณะการเคลื่อนที่ของโลก
และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมที่ ๘.๒ เร่ือง และดวงจันทร์ที่สังเกตได้จากวีดิทัศน์
สาเหตุการเกิดปรากฏการณ์การขึ้น
และตกของดวงจันทร์ (ตอนท่ี ๑) ? จากวดี ิทัศน์ โลกมีการเคล่อื นที่หรือไม ่ อย่างไร
? จากวดี ทิ ัศน ์ ดวงจนั ทร์มกี ารเคลือ่ นทห่ี รือไม่ อยา่ งไร
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย ? จากวดี ทิ ศั น ์ สรุปการเคล่ือนที่ของโลกและดวงจันทร์ไดว้ ่าอย่างไร
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
บันทึกผล โลกและดวงจันทร์หมุนรอบตัวเองในทิศทวนเข็มนาฬิกา หรือ
จากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก ขณะที่ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเอง
๔. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ ก็เคลื่อนที่รอบโลกจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออกด้วยเช่นกัน
ผลการทำ�กจิ กรรมหน้าช้ันเรียน ซึ่งการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์รอบโลก เรียกว่า การโคจร
ep 2 ขนั้ คิดวเิ คราะห์
และสรุปความรู้
๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์ ตอนที่ ๒
อภปิ รายและแสดงความคดิ เหน็ เกย่ี วกบั วัสดอุ ุปกรณ์
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม
หลงั ท�ำ กจิ กรรม ๑. ลูกโลกจำาลอง ๑ ลูก
๒. ลูกปิงปอง (เสียบไม้) ๑ ลูก (สมมุติแทนดวงจันทร์)
๖. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม ๓. ตุ๊กตาขนาดเล็ก ๑ ตัว
และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
เก่ียวกับสาเหตุการเกิดปรากฏการณ์
การขนึ้ และตกของดวงจนั ทร์ (ตอนที่ ๑)
152
สุดยอดคู่มือครู 152 แนวค�ำตอบ
๑. ตอบ โลกมกี ารเคลอ่ื นท่ี โดยหมนุ รอบตวั เองและหมนุ รอบดวงอาทติ ย์
ในทศิ ทวนเขม็ นาฬกิ าหรอื จากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
๒. ตอบ ดวงจันทร์มีการเคล่อื นท่ี โดยหมุนรอบตัวเองและหมุนรอบโลก
ในทศิ ทวนเขม็ นาฬกิ า
๓. ตอบ โลกและดวงจนั ทรห์ มนุ รอบตวั เองในทศิ ทวนเขม็ นาฬกิ า
ขณะทด่ี วงจนั ทรห์ มนุ รอบตวั เองกเ็ คลอ่ื นทร่ี อบโลกในทศิ ทวนเขม็ นาฬกิ า
ดว้ ยเชน่ กนั
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
วิธีทำา เหนือ St Step 1asean
ตะวันตก ข้ันสังเกต
รวบรวมข้อมลู
๑. นกั เรยี นแบง่ กลุม่ แตล่ ะกลุม่ ตดิ ปา้ ยชือ่ ตะวันออก
๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
ทิศตะวันตก ทิศตะวันออก ทิศเหนือ และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมที่ ๘.๒ เร่ือง
สาเหตุการเกิดปรากฏการณ์การขึ้น
ทิศใต้ ไว้ที่ลูกโลกจำาลอง และติดตุ๊กตา ใต้ และตกของดวงจันทร์ (ตอนท่ี ๒)
ไว้ที่จุดใดจุดหนึ่งบนลูกโลกจำาลอง ๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
(สมมุติให้ตุ๊กตานั้นเป็นตัวนักเรียน) บนั ทึกผล
ดังภาพ ภาพที่ ๘.๕ การทดลอง ๙. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
๒. หมุนลูกโลกจำาลองและเคลื่อนที่ สาเหตุการเกิดปรากฏการณ์ ผลการท�ำ กจิ กรรมหน้าชั้นเรยี น
การขึ้นและตกของดวงจันทร์
ลกู ปงิ ปองรอบลกู โลกจาำ ลองตามแบบ (ตอนที่ ๒) ep 2 ขน้ั คดิ วเิ คราะห์
ที่ได้ดูจากวีดิทัศน์ในตอนที่ ๑
และสรุปความรู้
๓. สังเกตตุ๊กตาว่าได้เห็นดวงจันทร์ปรากฏขึ้นทางทิศใด
ตกทางทิศใด และบันทึกผล
๔. ทำาเช่นเดียวกับข้อ ๓ แต่หมุนลูกโลกจำาลองสวนทางกับที่ได้ดู
จากวีดิทัศน์ ๑๐. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
๕. สังเกตตุ๊กตาว่าได้เห็นดวงจันทร์ปรากฏขึ้นทางทิศใด อภิปราย และแสดงความคิดเห็น
ตกทางทิศใด และบันทึกผล เก่ียวกับผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบ
ตัวอยา่ งตารางบันทึกผลการสงั เกต ค�ำ ถามหลังท�ำ กิจกรรม
ตารางท่ี ๘.๒ ทศิ ทดี่ วงจนั ทร์ขนึ้ และตกเมอ่ื หมนุ ลกู โลกจาำ ลองทวนเขม็ นาฬกิ า และตามเขม็ นาฬกิ า ๑๑. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
การหมนุ ลูกโลกจำาลอง ทิศทด่ี วงจนั ทร์ขึน้ และตก และสรปุ สงิ่ ทเี่ ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั
ทวนเข็มนาฬิกา ทิศท่ดี วงจันทรข์ ้ึน ทศิ ท่ดี วงจนั ทร์ตก เกี่ยวกับสาเหตุการเกิดปรากฏการณ์
ตามเขม็ นาฬิกา การขนึ้ และตกของดวงจนั ทร์(ตอนที่๒)
ทศิ ตะวนั ตก ทศิ ตะวนั ตก
ทศิ ตะวันออก ทิศตะวันออก
ทิศเหนือ ทิศเหนอื
ทิศใต้ ทศิ ใต้
ทิศตะวันตก ทศิ ตะวันตก
ทศิ ตะวันออก ทิศตะวันออก
ทิศเหนอื ทศิ เหนอื
ทศิ ใต้ ทิศใต้
เฉลยกจิ กรรมการทดลอง 153
บันทึกผลการท�ำกิจกรรม
ตอนท่ี ๒
ตาราง ทศิ ท่ีดวงจนั ทร์ขึ้นและตกเมือ่ หมุนลูกโลกจำ�ลองทวนเขม็ นาฬกิ าและตามเขม็ นาฬกิ า
การหมุนลูกโลกจำ�ลอง ทศิ ท่ดี วงจนั ทรข์ ึน้ และตก สรปุ ผลการท�ำกิจกรรม
ทวนเขม็ นาฬกิ า
ตามเข็มนาฬกิ า ทิศที่ดวงจนั ทรข์ ึ้น ทศิ ท่ดี วงจันทรต์ ก การหมุนรอบตัวเองของโลกทิศทวนเข็มนาฬิกา
หรือจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก ทำ�ให้มองเห็น
ทศิ ตะวันตก ✓ ทศิ ตะวันตก ดวงจันทร์ปรากฏข้ึนทางทิศตะวันออก และตกทาง
✓ ทศิ ตะวนั ออก ทศิ ตะวันออก ทศิ ตะวันตก
ทศิ เหนอื ทิศเหนือ
ทศิ ใต้ ทิศใต้
✓ ทศิ ตะวนั ตก ทิศตะวันตก
ทศิ ตะวนั ออก ✓ ทิศตะวันออก
ทศิ เหนอื ทิศเหนือ
ทศิ ใต้ ทศิ ใต้
153 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ข้ันปฏิบัติ
St St St และสรุปความรู้
หลังการปฏบิ ตั ิ ? จากการหมุนลูกโลกจำาลองท้ังสองครั้ง ตุ๊กตาเห็นดวงจันทร์ข้ึนทิศเดิม
๑๒. นักเรียนร่วมกันเช่ือมโยงความรู้กับ หรอื ไม ่ อยา่ งไร
หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง โดย
นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั วางแผนออกแบบ ? จากการหมุนลูกโลกจำาลองท้ังสองคร้ัง ตุ๊กตาเห็นดวงจันทร์ตกทิศเดิม
และประดิษฐ์แบบจำ�ลอง การเคลอื่ นท่ีของ
ดวงจนั ทร์ จากวสั ดเุ หลอื ใช้ จดั ท�ำ เปน็ ชน้ิ งาน หรอื ไม ่ อย่างไร
๑๓. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็นความรู้ ? เพราะเหตุใดเราจงึ เห็นดวงจนั ทร์ข้นึ ทางทศิ ตะวนั ออก
รว่ มกัน ดงั น้ี และตกทางทศิ ตะวันตก
? สรุปผลการทำากิจกรรมได้วา่ อย่างไร
• ดวงจันทร์เป็นบริวารของโลก โดย
ดวงจนั ทรห์ มนุ รอบตวั เองขณะโคจรรอบโลก
ขณะที่โลกก็หมุนรอบตัวเองด้วยเช่นกัน การหมุนรอบตัวเองของโลกจากทิศตะวันตก
ก า ร ห มุ น ร อ บ ตั ว เ อ ง ข อ ง โ ล ก จ า ก ทิ ศ ไปทิศตะวันออกในทิศทวนเข็มนาฬิกา ทำาให้
ต ะ วั น ต ก ไ ป ทิ ศ ต ะ วั น อ อ ก ใ น ทิ ศ ท า ง มองเห็นดวงจันทร์ปรากฏขึ้นทางทิศตะวันออก
ทวนเข็มนาฬิกา เมื่อมองจากขั้วโลกเหนือ และตกทางทิศตะวันตก
ทำ�ให้มองเห็นดวงจันทร์ปรากฏขึ้นทางทิศ
ตะวันออกและตกทางด้านทิศตะวันตก
หมุนเวยี นเปน็ แบบรปู ซา้ํ ๆ
ep 4 ดวงจันทร์โคจรรอบโลก ขณะเดียวกันโลกก็หมุนรอบตัวเอง
ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
จากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออกหรือทิศทวนเข็มนาฬิกา ซึ่งการหมุน
๑๔. ผแู้ ทนนกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ น�ำ เสนอโครงงาน รอบตัวเองของโลกใช้เวลาประมาณ ๑ วัน จึงทำาให้คนบนโลกมองเห็น
ส่ิงประดิษฐ์แบบจำ�ลองการเคล่ือนที่ของ ดวงจันทร์ปรากฏขึ้นอยู่บนท้องฟ้าทางทิศตะวันออก และเห็นดวงจันทร์ตก
ทางท้องฟ้าทิศตะวันตก หมุนเวียนซ้ำา ๆ กันทุกวัน
ดวงจนั ทรป์ ระกอบการอธบิ ายหนา้ ชนั้ เรยี น
เพ่ือน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและแก้ไข
ให้ถูกตอ้ ง
๑๕. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเก่ียวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบและ 154
วธิ กี ารทำ�งานทีม่ ีแบบแผน
5ep ข้ันประเมนิ เพอื่ เพม่ิ คุณคา่
บรกิ ารสังคม แนวคำ� ตอบ
และจติ สาธารณะ
๑. ตอบ ไมเ่ หมอื นเดมิ เพราะเมอ่ื หมนุ โลกจากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
ตกุ๊ ตาเหน็ ดวงจนั ทรข์ น้ึ ทางทศิ ตะวนั ออกและเมอ่ื หมนุ โลกจากทศิ ตะวนั ออกไปทศิ ตะวนั ตก
๑๖. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น ตกุ๊ ตาเหน็ ดวงจนั ทรข์ น้ึ ทางทศิ ตะวนั ตก
แลว้ จดั ประกวดในแบบโครงงานสง่ิ ประดษิ ฐ์ ๒. ตอบ ไมเ่ หมอื นเดมิ เพราะเมอ่ื หมนุ โลกจากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
แล้วนำ�ไปมอบให้ห้องวิทยาศาสตร์ เพ่ือ ตกุ๊ ตาเหน็ ดวงจนั ทรต์ กทางทศิ ตะวนั ตกและเมอ่ื หมนุ โลกจากทศิ ตะวนั ออกไปทศิ ตะวนั ตก
ใช้เป็นสอื่ การเรยี นการสอนต่อไป ตกุ๊ ตาเหน็ ดวงจนั ทรต์ กทางทศิ ตะวนั ออก
๑๗. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม ๓. ตอบ เพราะโลกหมนุ รอบตวั เองจากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
๔. ตอบ การหมนุ รอบตวั เองของโลกทศิ ทวนเขม็ นาฬกิ าหรอื จากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
สะท้อนความคดิ รว่ มกัน
สุดยอดคู่มือครู 154 ท�ำ ใหม้ องเหน็ ดวงจนั ทรป์ รากฏขน้ึ ทางทศิ ตะวนั ออกและตกทางทศิ ตะวนั ตก
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ตัวช้ีวัด
แบบฝกึ หดั ว ๓.๑ ป.๔/๑
๒. สาเหตกุ ารเกดิ ปรากฏการณก์ ารขน้ึ และตกของดวงจันทร์ แนวค�ำตอบ
นักเรียนและเพ่ือนข้าง ๆ ช่วยกันคิดว่าข้อความต่อไปนี้ถูกหรือผิด ๑. ตอบ ถกู ตอ้ ง
และแกไ้ ขขอ้ ความทผ่ี ิดใหถ้ ูกตอ้ ง ๒. ตอบ ผิด แก้ไขเป็น ขณะท่ีดวงจันทร์โคจร
๑. เรามองเหน็ ดวงจนั ทร์และดวงอาทิตยข์ ้ึนทางขอบฟา้ ด้านเดียวกัน
๒. ขณะทีด่ วงจนั ทรโ์ คจรรอบโลก โลกก็โคจรรอบดวงจันทรเ์ ช่นกนั รอบโลก ท้ังดวงจันทร์และโลกก็หมุนรอบ
๓. โลกหมุนรอบตัวเองจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตก เราจึงเห็น ตวั เองเชน่ กนั
ดวงจันทร์ข้ึนทางทิศตะวันออก และตกทางทศิ ตะวนั ตก ๓. ตอบ ผิด แก้ไขเป็น โลกหมุนรอบตัวเอง
จากทศิ ตะวนั ตกไปทศิ ตะวนั ออก
เราจงึ เหน็ ดวงจนั ทรข์ น้ึ ทางทศิ ตะวนั ออก
และตกทางทศิ ตะวนั ตก
155
แนวข้อสอบ O-NET เฉลย ๑ เหตุผล การที่คนบนโลก
มองเห็นดวงอาทิตย์และดวงจันทร์
เรามองเหน็ ดวงจนั ทร์และดวงอาทติ ย์ตกทางขอบฟา้ ด้านเดียวกันใช่หรือไม่ เพราะเหตุใด ข้ึนและตกทางขอบฟ้าด้านเดียวกัน
๑ ใช่ เพราะโลกหมุนรอบตัวเองจากทิศตะวันตกไปทิศตะวนั ออก คือ ขึ้นทางทิศตะวันออกและตกทาง
๒ ใช่ เพราะดวงจนั ทร์และดวงอาทติ ย์หมุนรอบตวั เองจากทิศตะวันตกไปทิศตะวนั ออก ทศิ ตะวนั ตกเพราะโลกหมนุ รอบตวั เอง
๓ ไมใ่ ช่ เพราะโลกหมุนรอบตวั เองจากทิศตะวนั ออกไปทศิ ตะวนั ตก จากทิศตะวนั ตกไปทศิ ตะวันออก
๔ ไมใ่ ช่ เพราะดวงจนั ทรแ์ ละดวงอาทติ ย์หมุนรอบตัวเองจากทศิ ตะวันออกไปทศิ ตะวันตก
155 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET
ตวั ชวี้ ดั ๓. การเปลีย่ นแปลงรูปร่างของดวงจันทร์
เวลากลางคืนเรามองเห็นดวงจันทร์และดวงดาวต่าง ๆ มากมาย
ว ๓.๑ ป.๔/๒ นักเรียนช่วยกันตอบว่า เคยเห็นดวงจันทร์บนท้องฟ้าลักษณะใดบ้าง
ภาระงาน/ช้นิ งาน
แบบจ�ำ ลอง รูปร่างของดวงจันทร์
Step 1 ข้ันสังเกต
รวบรวมขอ้ มูล
๑. นักเรียนร่วมกันสังเกตสื่อวิทยาศาสตร์ ภาพที่ ๘.๖ รูปร่างของดวงจันทร์ที่ปรากฏบนท้องฟ้า
หุ่นจำ�ลอง การโคจรของดวงจนั ทร์ แลว้ เขา้ สู่
บทเรียนและกิจกรรม โดยร่วมกันตอบ ดวงจันทร์ที่ปรากฏบนท้องฟ้า มีลักษณะอย่างไรบ้าง
คำ�ถามสำ�คัญ เพ่ือเกิดกระบวนการเรียนรู้
ตามกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดังน้ี และมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไร คำาถามสำาคัญ
๑.๑ ด ว ง จั น ท ร์ ที่ ป ร า ก ฏ บ น ท้ อ ง ฟ้ า กจิ กรรมท่ี ๘.๓ แบบจำาลองการมองเห็น
มลี กั ษณะอยา่ งไรบา้ ง และมกี ารเปลย่ี นแปลง ดวงจนั ทร์
อย่างไร (ตัวอย่างคำ�ตอบ ในแต่ละคืน เรา
วสั ดอุ ุปกรณ์
จะมองเห็นดวงจนั ทรม์ ลี กั ษณะแตกตา่ งกัน)
วีดิทัศน์เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของดวงจันทร์ในแต่ละคืน
๒. นักเรยี นแบ่งกล่มุ กลุ่มละ ๔ คน คละความ วิธีทาำ
สามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษาและอ่าน
วิธีทำ�กิจกรรมที่ ๘.๓ เรื่อง แบบจำ�ลองการ
มองเหน็ ดวงจันทร์
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายก่อน
ทำ�กจิ กรรม ทำ�กิจกรรม และบันทึกผล
๔. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
ผลการท�ำ กิจกรรมหน้าชน้ั เรยี น
เฉลยกจิ กรรมการทดลอง ๑. นักเรียนดูวีดิทัศน์เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของ
บันทกึ ผลการท�ำกจิ กรรม ดวงจันทร์ในแต่ละคืน
156
(ตัวอย่างคำ�ตอบ) สรุปผลการทำ� กจิ กรรม
วสั ดุอุปกรณท์ ใ่ี ช้ รปู ร่างของดวงจันทรจ์ ะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไป
๑. ดินเหนยี ว ๒. ไม้ปลายแหลม ๓. กระดาษแขง็ ๔. ดินสอไม้ ในแต่ละคืนอย่างต่อเนอื่ ง จากเต็มดวง
วาดภาพออกแบบ ครง่ึ ดวง เปน็ เสย้ี ว และไม่เหน็ ดวงจันทร์
ซงึ่ จะเกิดหมุนเวยี นซํา้ ๆ กันทุกเดอื น
ข้นั ตอนการสรา้ ง
๑. นำ�ดนิ เหนยี วมาป้ันเปน็ รูปรา่ งของดวงจนั ทร์ตามที่ได้
ขึ้น๓คํา่ ข้ึน๘ค่ํา ข้ึน๑๕คํ่า ดูวีดทิ ัศน์ การเปลี่ยนแปลงรูปร่างของดวงจันทรใ์ นแต่ละคนื
๒. นำ�ไม้ปลายแหลมมาเสียบกับดนิ เหนยี วแลว้ น�ำ ไปตากแดด
ท้ิงไว้
แรม๑คํ่า แรม๘ค่ํา แรม๑๓ค่าํ ๓. ใชด้ นิ สอสเี ขียนก�ำ กับขา้ งขึ้น ขา้ งแรม
สุดยอดคู่มือครู 156
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับ St Stasean
ep 2 ขนั้ คดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้
การเปลยี่ นแปลงรปู รา่ งของดวงจนั ทรจ์ ากแหลง่ เรยี นรทู้ หี่ ลากหลาย ๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
เพื่อนำาข้อมูลมาสร้างแบบจำาลองที่อธิบายการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ ก่ี ย ว กั บ
ของดวงจันทร์ ผลการท�ำ กจิ กรรม โดยตอบค�ำ ถามหลงั
๓. แต่ละกลุ่มร่วมกันวาดภาพออกแบบสร้างแบบจำาลองที่อธิบาย ทำ�กิจกรรม
การเปลี่ยนแปลงรูปร่างของดวงจันทร์ โดยใช้วัสดุในท้องถิ่น ๖. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
๔. แต่ละกลุ่มคิดวางแผนขั้นตอนการลงมือสร้างแบบจำาลอง และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
ที่ออกแบบไว้ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของ
๕. ลงมือสร้างแบบจำาลองตามที่ออกแบบและวางแผนไว้ ดวงจนั ทร์
๖. ตัวแทนแต่ละกลุ่มนำาแบบจำาลองที่อธิบายการเปลี่ยนแปลง
ep 3 ขั้นปฏิบัติ
รูปร่างของดวงจันทร์ที่สร้างเสร็จ นำาเสนอหน้าชั้นเรียน และสรปุ ความรู้
หลงั การปฏบิ ตั ิ
? เพราะเหตใุ ดเราจึงมองเห็นดวงจันทรบ์ นทอ้ งฟ้า
? ดวงจันทรใ์ นแต่ละคืนมรี ปู ร่างเหมอื นกนั หรอื ไม ่ อยา่ งไร ๗. นักเรียนร่วมกันเชื่อมโยงความรู้กับ
? สรุปการเปลยี่ นแปลงรปู ร่างของดวงจันทร์ในแต่ละคนื ได้วา่ อยา่ งไร หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
โดยนกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั วางแผน
คนบนโลกมองเห็นดวงจันทร์ เพราะดวงจันทร์ ออกแบบและประดิษฐ์แบบจำ�ลอง
ได้รับแสงสะท้อนจากดวงอาทิตย์ รูปร่างของดวงจันทร์ รูปร่างของดวงจันทร์จากวัสดุเหลือใช้
ที่มองเห็นบนท้องฟ้าแตกต่างกันไปในแต่ละคืน จัดท�ำ เป็นช้ินงาน
บางคืนเห็นเป็นเสี้ยว บางคืนเห็นครึ่งดวง บางคืน ๘. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น
เห็นเต็มดวง บางคืนไม่เห็นดวงจันทร์ โดยการ ความร้รู ว่ มกัน ดงั นี้
เปลีย่ นแปลงรปู รา่ งของดวงจนั ทรจ์ ะคอ่ ย ๆ เกดิ ขึน้ และ • ดวงจันทร์เป็นวัตถุที่เป็นทรงกลม
จะหมุนเวียนซ้ำา ๆ กันทุกเดือน แต่รูปร่างของดวงจันทร์ที่มองเห็นหรือ
รูปร่างปรากฏของดวงจนั ทรบ์ นท้องฟ้า
157 แตกต่างกันไปในแต่ละวัน โดยใน
แต่ละวันดวงจันทร์จะมีรูปร่างปรากฏ
แนวค�ำตอบ เปน็ เสยี้ วทมี่ ขี นาดเพมิ่ ขน้ึ อยา่ งตอ่ เนอื่ ง
จนเต็มดวง จากน้ันรูปร่างปรากฏของ
๑. ตอบ เพราะดวงจนั ทรไ์ ดร้ บั แสงสะทอ้ นจากดวงอาทติ ย์ ดวงจันทร์จะแหว่งและมีขนาดลดลง
๒. ตอบ ไมเ่ หมอื นกนั บางคนื เหน็ เปน็ เสย้ี ว บางคนื เหน็ ครง่ึ ดวง อย่างต่อเน่ืองจนมองไม่เห็นดวงจันทร์
บางคนื เหน็ เตม็ ดวง บางคนื ไมเ่ หน็ ดวงจนั ทร์ จากนั้นรูปร่างปรากฏของดวงจันทร์
๓. ตอบ รูปร่างของดวงจันทร์จะค่อย ๆ เปล่ียนแปลงไปในแต่ละคืน จะเป็นเสย้ี วใหญ่ขึ้นจนเตม็ ดวงอีกคร้ัง
การเปลี่ยนแปลงเช่นน้ีเป็นแบบรูป
อย่างต่อเน่ืองจากเต็มดวง คร่ึงดวง เป็นเส้ียว และไม่เห็นดวงจันทร์ ซํา้ กนั ทกุ เดอื น
ซง่ึ จะเกดิ หมนุ เวยี นซา้ํ ๆกนั ทกุ เดอื น
157 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
St Step 4
ขนั้ สอื่ สารและนำ� เสนอ ในแต่ละคืนเราจะมองเห็นดวงจันทร์
มีลักษณะแตกต่างกัน
๙. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
แบบจำ�ลองรูปร่างของดวงจันทร์ ในเวลากลางคืนเรามองไม่เหน็ ดวงอาทติ ยแ์ ต่จะเหน็ ดวงจนั ทร์
ประกอบการอธิบายหน้าชั้นเรียน และดาวต่าง ๆ มากมาย บางคืนเราจะเหน็ ดวงจันทรส์ ว่างเตม็ ดวง
เพ่ือน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและ บางคืนเราจะเห็นดวงจันทรม์ รี ูปรา่ งต่าง ๆ
แกไ้ ขใหถ้ กู ต้อง
๑๐. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกย่ี วกบั
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวิธีการท�ำ งานท่ีมีแบบแผน
5ep ขั้นประเมินเพือ่ เพิม่ คุณคา่ ข้นึ ๑ คา่ำ ข้ึน ๓ คาำ่ ขึ้น ๕ ค่ำา ขนึ้ ๗ คำา่ ขึ้น ๘ คา่ำ ข้นึ ๙ คำ่า
บริการสังคม ข้ึน ๑๑ ค่ำา ขึน้ ๑๓ คาำ่ ขนึ้ ๑๕ ค่าำ แรม ๑ คา่ำ แรม ๓ ค่าำ แรม ๕ ค่ำา
และจติ สาธารณะ
๑๑. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงาน
ที่ดีเด่น แล้วจัดประกวดในแบบ
โครงงานสง่ิ ประดษิ ฐ์ แลว้ น�ำ ไปมอบให้
ห้องวิทยาศาสตร์ เพื่อใช้เป็นสื่อ
การเรยี นการสอนตอ่ ไป
๑๒. นกั เรยี นน�ำ เสนอผลการศึกษา พร้อม
สะทอ้ นความคิดร่วมกัน
แรม ๗ คำ่า แรม ๘ คำา่ แรม ๙ ค่าำ แรม ๑๑ ค่าำ แรม ๑๓ คำา่ แรม ๑๕ ค่าำ
การเปลี่ยนแปลงรูปรา่ ง ภาพที่ ๘.๗ ลักษณะของดวงจันทร์ที่เรามองเห็น
ของดวงจนั ทร์
158
แนวข้อสอบ O-NET
ข้อใดกล่าวถกู ตอ้ ง
๑ คนบนโลกมองเหน็ ดวงจันทร์บนท้องฟา้ ทกุ วัน
๒ ในแต่ละวนั ดวงจันทร์มีรปู รา่ งปรากฏท่แี ตกต่างกันออกไปเลก็ นอ้ ย
๓ การเปล่ยี นแปลงต�ำ แหนง่ ของดวงจันทร์บนทอ้ งฟา้ ใชเ้ วลาประมาณ ๓๐ วนั
๔ ไม่ว่าจะอย่สู ถานท่ใี ดในโลกกม็ องเห็นรปู รา่ งดวงจันทรบ์ นท้องฟ้าเหมือนกนั
เฉลย ๒ เหตุผล ดวงจนั ทร์เปล่ยี นแปลงรปู รา่ งทปี่ รากฏทกุ วันอยา่ งตอ่ เนือ่ ง
สุดยอดคู่มือครู 158
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ตัวชี้วัด
แบบฝึกหดั ว ๓.๑ ป.๔/๒
๓. การเปล่ยี นแปลงรูปรา่ งของดวงจนั ทร์ แนวคำ� ตอบ
วาดภาพดวงจนั ทร์เติมลงในปฏิทนิ
(ตวั อย่างคำ�ตอบ)
อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัสบดี ศุกร์ เสาร์
อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัสบดี ศุกร์ เสาร์
๓๑๐ ๓๐ ๓๐ ๑๒๓๔๕๖๗
แขรึ้นม ๑๔๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา ขเดึ้นือ๑น๔๑ค๒ํ่า ขเดึ้นือ๑น๕๑ค๒ํ่า เแดรือมน๑๑ค๒ํ่า เแดรือมน๒๑ค๒ํ่า แเดรือมน๓๑ค๒ํ่า เแดรือมน๔๑ค๒ํ่า แเดรือมน๕๑ค๒ํ่า
เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ ๘ ๙ ๑๐ ๑๑ ๑๒ ๑๓ ๑๔
๓๐ ๓๐ ๓๐ แรม ๖ คํ่า แรม ๗ คํ่า แรม ๘ คํ่า แรม ๙ คํ่า แรม ๑๐ คํ่า แรม ๑๑ คํ่า แรม ๑๒ คํ่า
เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒
แรม ๑๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา ๑๕ ๑๖ ๑๗ ๑๘ ๑๙ ๒๐ ๒๑
เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ แรม ๑๓ คํ่า แรม ๑๔ ค่ำ� แรม ๑๕ คํ่า ขึ้น ๑ คํ่า ขึ้น ๒ คํ่า ขึ้น ๓ คํ่า ขึ้น ๔ คํ่า
เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑ เดือน ๑ เดือน ๑ เดือน ๑
๓๐ ๓๐ ๓๐ ๒๒ ๒๓ ๒๔ ๒๕ ๒๖ ๒๗ ๒๘
ขเดึ้นือ๕นค๑ํ่า ขเดึ้นือ๖นค๑ํ่า ขเึด้นือ๗นค๑ํ่า ขเดึ้นือ๘นค๑ํ่า ขเดึ้นือ๙นค๑ํ่า ขึเ้นด๑ือ๐น ๑คํ่า ขึ้เนด๑ือ๑น ๑คํ่า
๒๙ ๓๐
ขึ้เนด๑ือ๒น ๑คํ่า ขึ้เนด๑ือ๓น ๑คํ่า
แรม ๑๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา แรม ๑๕ ค่ำา
เดือน ๑๒ เดือน ๑๒ เดือน ๑๒
๓๐
แรม ๑๕ ค่ำา
เดือน ๑๒
๓๐
แรม ๑๕ ค่ำา
เดือน ๑๒
159
159 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
เป้าหมายการเรียนรู้
มาตรฐานการเรียนรู้ ห ทู้ ่ีดาวในระบบสุรยิ ะ๙นว่ ยการเรยี นร
มาตรฐาน ว ๓.๑
เขา้ ใจองคป์ ระกอบ ลกั ษณะ กระบวนการเกดิ แผนผังหัวขอ้ หนว่ ยการเรียนรู้
และวิวัฒนาการของเอกภพ กาแล็กซี
ดาวฤกษ์ และระบบสุริยะ รวมท้ัง ดาว
ปฏิสัมพันธ์ภายในระบบสุริยะที่ส่งผลต่อ ในระบบสรุ ิยะ
ส่ิงมีชีวิตและการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี
อวกาศ
ระบบสุรยิ ะ กาแลก็ ซี
และเอกภพ
ตัวชีว้ ดั
• สร้างแบบจาำ ลองแสดงองคป์ ระกอบของระบบสรุ ิยะ และอธิบายเปรียบเทยี บ
คาบการโคจรของดาวเคราะหต์ า่ ง ๆ จากแบบจำาลอง (ว ๓.๑ ป.๔/๓)
ศพั ท์วทิ ยาศาสตรน์ า่ รู้ คำาอา่ น คำาแปล
ย′ู นิ เวอซ เอกภพ
คาำ ศพั ท์ โซ′ ลาร์′ ซสิ ′ เทมิ ระบบสุรยิ ะ
universe ดวงอาทิตย์
solar system ซัน ดาราจกั ร
แกล′ แลคซี ดาวเคราะห์
sun แพลน′ นทิ
galaxy
planet
สาระการเรยี นรแู้ กนกลาง
ระบบสุริยะเป็นระบบท่ีมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง และมีบริวารประกอบด้วย
ดาวเคราะห์แปดดวง และบริวาร ซ่ึงดาวเคราะห์แต่ละดวงมีขนาด และระยะห่าง
จากดวงอาทิตย์แตกต่างกัน และยังประกอบด้วย ดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้อย
ดาวหาง และวัตถุขนาดเล็กอื่น ๆ โคจรอยู่รอบดวงอาทิตย์ วัตถุขนาดเล็กอื่น ๆ เมื่อ
เข้ามาในชั้นบรรยากาศเนื่องจากแรงโน้มถ่วงของโลก ทำ�ให้เกิดเป็นดาวตกหรือผีพุ่งไต้
และอุกกาบาต
สุดยอดคู่มือครู 160
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ระบบสุรยิ ะ สมรรถนะส�ำ คัญของผู้เรียน
มีดวงอาทติ ย์เปน็ ศูนยก์ ลาง ด(Nาวepเนtuปnจeนู ) ๑. ความสามารถในการสือ่ สาร
มดี าวบรวิ ารประกอบด้วย ๒. ความสามารถในการคิด
ดาวเคราะห์ ๘ ดวง ๓. ความสามารถในการแกป้ ญั หา
๔. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ติ
๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
ดา(วJพupฤiหteัสr)บดี ใฝ่เรียนรู้
ตัวชว้ี ดั ท่ ี ๔.๑ ตง้ั ใจ เพยี รพยายามใน
ดาวองั คาร ดาวเสาร์ การเรียนและเขา้ ร่วมกจิ กรรมการเรียนรู้
(Mars) (Saturn) ตวั ชี้วัดท ่ี ๔.๒ แสวงหาความรจู้ าก
ดาวยูเรนสั แหล่งเรียนร้ตู ่าง ๆ ทั้งภายในและ
(Eโaลrกth) ภายนอกโรงเรียน ด้วยการเลอื กใช้ส่อื
(Uranus) อย่างเหมาะสม บันทกึ ความรู้ วิเคราะห์
(Mดeาrวcพuธุry) ด(Vาeวnศuุกsร) ์ สรปุ เปน็ องคค์ วามรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชีวิตประจ�ำ วันได้
อยูอ่ ยา่ งพอเพียง
ตวั ช้วี ดั ท่ี ๕.๑ ด�ำ เนนิ ชวี ติ อยา่ งพอประมาณ
มีเหตุผล รอบคอบ มีคณุ ธรรม
ม่งุ มน่ั ในการท�ำ งาน
ตัวช้วี ัดท ี่ ๖.๑ ต้ังใจและรบั ผิดชอบ
ในการปฏิบัตหิ นา้ ที่การงาน
ตัวชว้ี ัดที่ ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพยี ร-
พยายามและอดทนเพ่ือใหง้ านส�ำ เร็จ
ตามเป้าหมาย
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบสอบข่าว/ข้อมูลเกี่ยวกับ
ผลการส�ำ รวจสงิ่ ตา่ ง ๆ ท่ีอยู่นอกโลก จากแหลง่ เรียนรทู้ เ่ี ชือ่ ถอื ได้
เช่น เว็บไซต์ของนาซา เว็บไซต์ท่ีเก่ียวกับการสำ�รวจอวกาศ
ของประเทศสมาชิกอาเซียน
๒. นกั เรยี นเลอื กศกึ ษาขา่ ว/ขอ้ มลู ทส่ี นใจรวบรวมขอ้ มลู แลว้ น�ำ ขอ้ มลู
มาสรา้ งเป็นเวบ็ เพจ เพื่อใหค้ วามรกู้ บั เพอ่ื นนกั เรียนในโรงเรียน
161 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET
St ตัวช้วี ัด ระบบสรุ ิยะ กาแลก็ ซี และเอกภพ
ว ๓.๑ ป.๔/๓ * กรมอุตุนิยมวิทยาประกาศ ไทยเข้าสู่ฤดูร้อน
คาดปีนี้อุณหภูมิสูงถึง ๔๒-๔๓ องศาเซลเซียส
ภาระงาน/ช้นิ งาน
กรมอุตุนิยมวิทยา ประกาศประเทศไทยเข้าสู่ฤดูร้อนแล้ว คาดว่าอุณหภูมิสูงสุดปีนี้
แผนภาพความคดิ โลก ดวงจนั ทร์ จะอยู่ที่ ๔๒-๔๓ องศาเซลเซียส ในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน
และดวงอาทติ ย์ ส่วนภาคกลางอุณหภูมิสูงสุดอยู่ที่ ๔๑-๔๒ องศาเซลเซียส พร้อมเตือน ๖-๙ มีนาคม
จะมีพายุฤดูร้อนเกิดขึ้น
ep 1 ขั้นสงั เกต • วันที่ ๖ มีนาคม นายวันชัย ศักดิ์อุดมไชย อธิบดีกรมอุตุนิยมวิทยา เปิดเผยว่า
ประเทศไทยได้เริ่มเข้าสู่ฤดูร้อนแล้วเมื่อวันที่ ๓ มีนาคม โดยอุณหภูมิสูงขึ้นและ
รวบรวมข้อมูล มีอากาศร้อนต่อเนื่องในตอนกลางวัน ประกอบกับมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือที่พัดปกคลุม
ประเทศไทย ได้เปลี่ยนเป็นลมตะวันออกเฉียงใต้ หรือลมฝ่ายใต้ พัดปกคลุม ซึ่งเป็นการ
๑. นกั เรยี นรว่ มกนั อา่ นขา่ วกรมอตุ นุ ยิ มวทิ ยา เข้าสู่ฤดูร้อนของประเทศไทย โดยในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะมีอากาศเย็น
ประกาศ ไทยเข้าสู่ฤดรู อ้ น แล้วร่วมกัน ในตอนเช้าต่อไปอีกระยะหนึ่งและจะสิ้นสุดฤดูร้อนประมาณกลางเดือนพฤษภาคม
ตอบคำ�ถามกระตุน้ ความคดิ ดงั นี้ • นายวันชัย กล่าวว่า ฤดูร้อนปีนี้คาดว่าอุณหภูมิสูงสุดจะอยู่ที่ ๔๒-๔๓ องศาเซลเซียส
ในภาคเหนอื และภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื ตอนบน ชว่ งปลายเดือนเมษายน ต่อเนื่องต้นเดือน
๑.๑ เนอ้ื หาของข่าวกล่าวถงึ อะไร พฤษภาคม ขณะทภ่ี าคกลางอณุ หภูมิสงู สดุ อยทู่ ่ี ๔๑-๔๒ องศาเซลเซยี ส
(ตัวอย่างคำ�ตอบ สภาพอากาศในฤดูร้อน
เนือ้ หาของขา่ วขา้ งตน้ ทาำ ใหเ้ รารูว้ า่ สภาพอากาศในฤดรู อ้ นจะมอี ณุ หภมู ิ
มีอณุ หภูมิสงู กวา่ ฤดูอ่ืน ๆ) สูงกว่าฤดูกาลอื่น ๆ เป็นสาเหตุให้เรารู้สึกว่าอากาศร้อน เมื่อสังเกตท้องฟ้า
๑.๒ เพราะเหตุใดอุณหภูมิในฤดูร้อน ในฤดูร้อนจะพบว่า ดวงอาทิตย์ส่องแสงจ้ามากกว่าฤดูกาลอื่นและช่วงเวลา
กลางวันในฤดูร้อนจะยาวนานกว่าในฤดูกาลอื่น เมื่อถึงฤดูหนาว อุณหภูมิจะลดลง
จึงสูงกว่าฤดูอ่ืน (ตัวอย่างคำ�ตอบ ทำาให้เรารู้สึกอากาศหนาวเย็น และช่วงเวลากลางวันก็จะสั้นกว่าฤดูกาลอื่น
ดวงอาทติ ยส์ อ่ งแสงจา้ มากกวา่ ฤดกู าลอนื่ )
*ทม่ี า : http://www.thaitribune.org/contents/detail/
308?content_id=26389&rand=1488822103
162
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
นักเรยี นรู้จกั การแสวงหาความรู้ ตอ่ ยอดความรู้ท่มี อี ยู่
และสร้างความร้ขู ึน้ ใหม่ โดยสบื สอบจากเวบ็ ไซต์แนะน�ำ
สุดยอดคู่มือครู 162
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 1asean
ข้ันสังเกต
รวบรวมขอ้ มลู
ภาพที่ ๙.๑ ดวงอาทิตย์บนท้องฟ้าในเวลากลางวัน ๒. นกั เรยี นรว่ มกนั ทบทวนความรเู้ ดมิ และ
ยกตวั อยา่ งวตั ถตุ ามธรรมชาตบิ นทอ้ งฟา้
เมื่อเรายืนสังเกตท้องฟ้าในเวลากลางวัน เราจะพบดวงอาทิตย์ ในเวลากลางวนั และกลางคนื โดยบนั ทกึ
เริ่มส่องแสงสว่าง ตั้งแต่ตอนเช้าในทางทิศตะวันออก เงาของเราจะทอดยาว คำ�ตอบในรูปแบบแผนภาพความคิด
ไปทางทิศตะวันตก เราจะสังเกตได้ว่าดวงอาทิตย์จะค่อย ๆ เคลื่อนที่ บนกระดาน
สงู ขึน้ ไปบนทอ้ งฟา้ เงาของเราจะสัน้ ลงเรือ่ ย ๆ และจะสัน้ ทีส่ ดุ เมือ่ ดวงอาทติ ย์
อยู่ในตำาแหน่งตรงกับศีรษะของเราในเวลา ๑๒.๐๐ น. หรือเวลาเที่ยงตรง (ตัวอยา่ งแผนภาพความคิด)
จากนั้นดวงอาทิตย์จะเคลื่อนที่ต่ำาลงไปทางทิศตะวันตก เงาของเราจะค่อย ๆ
ทอดยาวไปทางทิศตะวันออกจนยาวที่สุดและหายไป เมื่อดวงอาทิตย์ วตั ถุ เวลากลางวนั ดวงอาทติ ย์
ลับขอบฟ้าไปทางทิศตะวันตก ก็จะเป็นเวลากลางคืน ซึ่งเราจะเห็น ตามธรรมชาติ เวลากลางคนื เมฆ
ดวงจันทร์เป็นดาวขนาดใหญ่ที่สุดและส่องแสงนวลบนท้องฟ้าตลอดเวลา บนท้องฟ้า
กลางคืน ท้องฟ้าจะเต็มไปด้วยดาวจำานวนมากมายมหาศาล มีทั้งดาวที่ ดวงจนั ทร์
สอ่ งแสงสวา่ งและดาวทีส่ อ่ งแสงนวล ดาว
จวบจนเวลาเช้า ดวงอาทิตย์ก็จะ
ปรากฏขึ้นทางทิศตะวันออกและ แผนภาพความคิด วัตถตุ ามธรรมชาติบนท้องฟา้
ลับขอบฟ้าไปทางทิศตะวันตก
เป็นเช่นนี้ทุกวัน
ภาพที่ ๙.๒ ความสัมพันธ์ระหว่างตำาแหน่งของ
ดวงอาทิตย์กับเงาของวัตถุ
163
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ดวงจันทร์ ดาวบริวารของโลกหมนุ รอบตัวเองไปพรอ้ ม ๆ กับการโคจรรอบโลก
ในขณะทโ่ี ลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ ดวงจันทรม์ ีการเคลือ่ นที่ ๓ ลักษณะ คอื
๑. หมนุ รอบตัวเองในลักษณะทวนเข็มนาฬิกา รอบละ ๒๗.๓๒ วัน
๒. โคจรรอบโลกเปน็ วงรใี นลักษณะทวนเขม็ นาฬิกา รอบละ ๒๗.๓๒ วัน
๓. เคล่ือนทีร่ อบดวงอาทติ ย์ รอบละ ๓๖๕ ๔๑ วัน หรือ ๓๖๕.๒๕ วัน
163 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
St St ep 1 ขั้นสังเกต โลกของเรามคี วามสมั พนั ธก์ บั ดวงจนั ทร์
และดวงอาทิตย์อย่างไร
รวบรวมข้อมลู
คำ�ถ�มสำ�คัญ
๓. นักเรียนร่วมกันสังเกตสื่อวิทยาศาสตร์
หุ่นจำ�ลองโครงสร้างการโคจรของดวงจันทร์ กิจกรรมที่ ๙.๑ โลก ดวงจนั ทร์ และดวงอาทิตย์
โลก และดวงอาทติ ย์
วัสดุอุปกรณ์
ดวงอาทิตย์
ดวงจันทร์
โลก
๑. แผนภาพระบบสุริยะ
๒. วีดิทัศน์เรื่อง ระบบสุริยะ
หุน่ จ�ำ ลองโครงสร้างการโคจรของ วธิ ที ำ�
ดวงจันทร์ โลก และดวงอาทิตย์
นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษาแผนภาพระบบสุริยะและ
แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ เพ่ือเกิด ดูวีดิทัศน์เรื่อง ระบบสุริยะ จนเกิดความเข้าใจเกี่ยวกับตำาแหน่งของโลก
ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม ก ร ะ บ ว น ก า ร ดวงจันทร์กับดวงอาทิตย์ในกาแล็กซีและเอกภพ รวมถึงความสัมพันธ์
ทางวิทยาศาสตร์ ดังนี้ ของโลก ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์ รวมถึงดาวดวงอื่น ๆ ในระบบสุริยะ
๓.๑ โลกของเรามคี วามสมั พนั ธก์ บั ดวงจนั ทร์ ? เรียงลำาดับจากส่ิงทม่ี ขี นาดใหญ่ไปหาขนาดเล็ก
และดวงอาทิตย์อย่างไร (ตัวอย่างคำ�ตอบ ระบบสรุ ิยะ กาแล็กซี เอกภพ
โลกมีดวงจันทร์เป็นดาวบริวาร โดยดวงจันทร์
โคจรรอบโลก ในขณะท่ีโลกก็โคจรรอบ ? ระบบสุริยะมีความสัมพันธก์ บั กาแล็กซีและเอกภพอย่างไร
ดวงอาทติ ย)์ ? สิ่งใดเปน็ ศูนย์กลางของระบบสรุ ยิ ะ
? สิง่ ใดที่แสดงให้เหน็ ว่า โลก ดวงจนั ทร์ และดาวดวงอ่นื ๆ
๔. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน คละ
ความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษาและ เปน็ บริวารของดวงอาทิตย์
อา่ นวธิ ที �ำ กจิ กรรมที่ ๙.๑ เรอื่ ง โลก ดวงจนั ทร์
และดวงอาทติ ย์ 164
๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายก่อน เฉลยกิจกรรมการทดลอง
ทำ�กจิ กรรม ทำ�กิจกรรม และบนั ทกึ ผล
บนั ทึกผลการทำ� กิจกรรม สรุปผลการทำ� กิจกรรม
๖. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ ผ ล
การทำ�กิจกรรมหน้าช้ันเรยี น (ตวั อยา่ งค�ำ ตอบ) ระบบสรุ ยิ ะอย่ใู นกาแล็กซีท่มี ีชื่อว่า ทางชา้ งเผือก
ซ่ึงเป็นหน่ึงในหมื่นล้านกาแล็กซีที่อยู่ในเอกภพ
ep 2 ขั้นคิดวิเคราะห์ คำ� สำ� คญั บันทกึ ขอ้ มูล ระบบสุริยะมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง ซ่ึงโลก
ดวงจันทร์ และดาวดวงอื่น ๆ ล้วนโคจรรอบ
และสรปุ ความรู้ ดวงอาทติ ย์ เปน็ ดาวฤกษ์ท่เี ป็นศนู ย์กลางของระบบสุรยิ ะ ดวงอาทติ ย์
๗. นกั เรยี นรว่ มกนั วเิ คราะห์ อภปิ ราย และแสดง ดวงจันทร์ เปน็ ดาวบริวารเพยี ง ๑ ดวงของโลก
ความคิดเห็นเกี่ยวกับผลการทำ�กิจกรรม
โดยตอบค�ำ ถามหลังท�ำ กิจกรรม เป็นดาวเคราะหท์ ่ีอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์
๘. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรมและ โลก เปน็ ลำ�ดับท่ี ๓ มีการหมุนรอบตวั เอง
สรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกันเก่ียวกับ
โลก ดวงจนั ทร์ และดวงอาทติ ย์ และเคลอื่ นที่รอบดวงอาทติ ย์
สุดยอดคู่มือครู 164
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St ขัน้ ปฏิบัติ
และสรปุ ความรู้
เมื่อสังเกตท้องฟ้าในเวลากลางวัน เราพบว่ามีเพียงดวงอาทิตย์ หลงั การปฏบิ ตั ิ
ทีส่ อ่ งแสงสวา่ งจา้ จนทาำ ใหเ้ ราไมส่ ามารถสงั เกตไดว้ า่ มดี าวดวงใดอยบู่ นทอ้ งฟา้ ๙. นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั คดิ ค�ำ ส�ำ คญั
แต่เมื่อสังเกตท้องฟ้าในเวลากลางคืนเราจะพบวัตถุท้องฟ้าอื่น ๆ มากมาย แล้ววางแผน ออกแบบ และเขียน
ปรากฏขึ้น เช่น ดวงจันทร์ และมีดาวที่ส่องแสงสว่างมากมาย แผนภาพความคิด โลก ดวงจันทร์
ซึ่งจัดเป็น ดาวฤกษ์ (star) คือ ดาวที่มีแสงสว่างในตัวเอง เป็นกลุ่มแก๊ส และดวงอาทติ ย์ จัดท�ำ เปน็ ชนิ้ งาน
ซึ่งมีการสร้างพลังงานจากภายในและแผ่พลังงานออกไปในทุกทิศทาง
กลุ่มแก๊ส เศษวัตถุและฝุ่นละอองที่หลงเหลือจากการก่อตัวของดาวฤกษ์ ๑๐. นักเรียนขยายความรู้ โดยเลา่ เกยี่ วกบั
จะรวมตัวกันเป็นดาวเคราะห์ (planet) ซึ่งเป็นดาวที่ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง ดาวบนทอ้ งฟา้ ในเวลากลางคนื ดาวฤกษ์
เป็นวัตถุที่มีวงโคจรรอบดาวฤกษ์และสอดคล้องกับวงโคจรของดาวเคราะห์ และดาวเคราะห์ ดังนี้
ข้างเคียง แสงสว่างจากดาวเคราะห์จะมีลักษณะเป็นแสงนวลนิ่งที่เกิดจาก
การสะท้อนแสงจากดาวฤกษ์ • ถ้านักเรียนมองข้ึนไปบนท้องฟ้า
ในเวลากลางคืน นักเรียนจะเห็น
ดวงจนั ทรแ์ ละดวงดาวตา่ ง ๆ มากมาย
ถา้ นกั เรยี นสงั เกตใหด้ นี กั เรยี นจะพบวา่
ดาวบนทอ้ งฟา้ มี ๒ ประเภท คอื
๑. ดาวที่มองเห็นเหมือนกะพริบแสง
เรยี กวา่ ดาวฤกษ์ เปน็ ดาวทม่ี แี สงสวา่ ง
ในตัวเอง และอยู่ประจำ�ท่ี เช่น
ดวงอาทิตย์ ดาวเหนอื
๒. ดาวท่ีมองเห็นเป็นแสงสว่างนิ่ง
เรียกว่า ดาวเคราะห์ เป็นดาวท่ีไม่มี
แสงสวา่ งในตวั เอง และไมอ่ ยปู่ ระจ�ำ ท่ี
เชน่ โลก ดาวศกุ ร์ ดาวเสาร์
ภาพที่ ๙.๓ ดาวบนท้องฟ้า
165
แนวคำ� ตอบ (หนา้ ๑๖๔)
๑. ตอบ เอกภพ กาแลก็ ซี และระบบสรุ ยิ ะ
๒. ตอบ ระบบสรุ ยิ ะอยใู่ นกาแลก็ ซที ม่ี ชี อ่ื วา่ ทางชา้ งเผอื ก
ซง่ึ เปน็ หนง่ึ ในหมน่ื ลา้ นกาแลก็ ซที อ่ี ยใู่ นเอกภพ
๓. ตอบ ดวงอาทติ ย์
๔. ตอบ ทกุ สง่ิ ลว้ นโคจรรอบดวงอาทติ ย์
165 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ข้นั ปฏิบตั ิ
St St St แหลละังสกราปุรปควฏาิบมัตริู้ ด(วMงoจoนั nท)ร์
๑๑. นักเรียนร่วมกันศึกษา สืบสอบข้อมูล
เก่ียวกับดวงจันทร์ ซ่ึงเป็นดาวบริวาร
หนงึ่ เดยี วของโลกแลว้ วางแผนออกแบบ
และนำ�เสนอในแบบอนิ โฟกราฟิก
๑๒. นักเรียนร่วมกันสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็น ดวงจนั ทรม์ ีขนาดเส้นผ่าน
ความรู้ร่วมกัน ดังน้ี ศนู ยก์ ลาง ๓,๔๗๔ กโิ ลเมตร
• โลกมีความสัมพันธ์กับดวงจันทร์
และดวงอาทิตย์ โดยดวงอาทิตย์เป็น
ศูนย์กลางของระบบสุริยะ โลกโคจร
รอบดวงอาทิตย์และหมุนรอบตัวเอง
มีดวงจันทร์เป็นดาวบริวารท่ีโคจร ๓หา่ ง๘จาก๔โลก,ป๔ระ๐มา๐ณ (Eโaลrกth)
รอบโลก การที่โลกหมุนรอบตัวเอง
ท�ำ ใหม้ องเหน็ ดวงอาทติ ยเ์ ปลยี่ นต�ำ แหนง่ กโิ ลเมตร
ไปบนท้องฟา้ ในเวลากลางวนั
เป็นดาวบรวิ ารเพยี ง ๑ ดวงของโลก ดวงจนั ทรโ์ คจร
ep 4 รอบโลกประมาณ ๒๗.๓๒ วนั มีแรงโน้มถว่ งประมาณ
๐.๑๖๖ เท่าของโลก
ขนั้ สอื่ สารและนำ� เสนอ
เม่ือ พ.ศ. ๒๕๑๒ นีล อารม์ สตรอง เอด็ วนิ แอลดรนิ
๑๓. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ และไมเคิล คอลลินส์ นกั บินอวกาศขององค์การนาซา
แผนภาพความคิด โลก ดวงจันทร์ ประเทศสหรฐั อเมริกา เดินทางไปกบั ยานอะพอลโล ๑๑
และดวงอาทิตย์ ประกอบการอธิบาย ซงึ่ ลงจอดบนดวงจนั ทร์ได้สำาเร็จ
หนา้ ชั้นเรียน เพือ่ น ๆ ร่วมกนั ตรวจสอบ
และแก้ไขให้ถูกต้อง
๑๔. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวธิ กี ารทำ�งานทม่ี แี บบแผน 166
5ep ขั้นประเมินเพอ่ื เพมิ่ คุณค่า
บริการสงั คม
และจติ สาธารณะ
๑๕. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น
จั ด แ ส ด ง ที่ ป้ า ย นิ เ ท ศ ห น้ า ชั้ น เ รี ย น
เ พ่ื อ เ ป็ น แ ห ล่ ง เ รี ย น รู้ ใ ห้ นั ก เ รี ย น
ชน้ั อ่ืน ๆ
๑๖. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม
สะท้อนความคดิ รว่ มกัน
สุดยอดคู่มือครู 166
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ตวั ช้วี ดั
ดวงอาทิตย์ (Sun) เป็นดาวฤกษ์ ว ๓.๑ ป.๔/๓
ที่ เ ป็ น ศู น ย์ ก ล า ง ข อ ง ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ
ภาระงาน/ช้ินงาน
มีดาวเคราะห์ ๘ ดวง ดาวเคราะห์แคระ
ภาพวาดและระบายสี ระบบสรุ ยิ ะ
ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง และวัตถุอื่น ๆ
ep 1 ขน้ั สังเกต
ก็เป็นบริวารที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ St
รวบรวมขอ้ มูล
ดวงอาทิตย์เป็นดาวทรงกลมขนาด
ใหญ่กว่าโลกประมาณ ๑๐๐ เท่า ๑. นักเรียนสนทนาเกี่ยวกับจักรวาลหรือเอกภพ
ประกอบดว้ ย แกส๊ ไฮโดรเจนรอ้ ยละ ๗๔ ภาพที่ ๙.๔ ดวงอาทิตย์ กาแล็กซีหรือดาราจักร และระบบสุริยะ
แกส๊ ฮเี ลยี มรอ้ ยละ ๒๕ และทีเ่ หลอื เปน็
แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ เพ่ือเกิด
ธาตุชนิดอื่นร้อยละ ๑ บนพื้นผิวของดวงอาทิตย์มีอุณหภูมิสูงประมาณ
กระบวนการเรยี นรตู้ ามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์
๕,๕๑๕ องศาเซลเซียส เกิดขึ้นจากการมีปฏิกิริยาลุกไหม้ภายในดวงอาทิตย์ ดงั น้ี
ทำาให้แก๊สไฮโดรเจนรวมตัวเป็นแก๊สฮีเลียม ส่งพลังงานแสงและความร้อน ๑.๑ นักเรยี นเคยไปเท่ยี วอวกาศหรือไม่
จำานวนมหาศาลมาถึงยังโลกได้ แม้ว่าดวงอาทิตย์จะอยู่ห่างจากโลกถึง (ไม่เคย)
๑๔๙ ล้านกิโลเมตร ๑.๒ เอกภพหมายถึงอะไร
(ห้วงอวกาศอนั กวา้ งใหญ่ ที่ไม่มีขอบเขตแนน่ อน
ดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ดวงหน่ึงในจำานวนหลายล้านดวงท่ีอยู่ ประกอบดว้ ยดาว ฝนุ่ และแกส๊ ตา่ งๆจ�ำ นวนมหาศาล)
ในกาแล็กซีหรือดาราจักร (galaxy) ที่มีชื่อว่า ทางช้างเผือก (milky way) ๑.๓ กาแลก็ ซีหมายถงึ อะไร
กาแล็กซีเป็นกลุ่มดาวจำานวนมหาศาล ทั้งดาวฤกษ์ ดาวเคราะห์ แก๊ส ฝุ่น (ดาวในเอกภพทีอ่ ยรู่ วมกนั เปน็ กลมุ่ )
และวัตถุอื่นที่รวมตัวกันด้วยแรงโน้มถ่วง กาแล็กซีทางช้างเผือก เป็นหนึ่ง ๑.๔ ระบบสุริยะหมายถึงอะไร (กลุ่มดาวเล็ก ๆ
กลุ่มหนึ่งในกาแล็กซีทางช้างเผือก มีดาวฤกษ์
ในหมื่นล้านกาแล็กซีที่อยู่ในเอกภพ (universe) ซึ่งเป็นห้วงอวกาศ คือ ดวงอาทิตย์ เป็นศูนย์กลาง มีดาวเคราะห์
อันกว้างใหญ่ที่ปราศจากขอบเขต ในอวกาศเต็มไปด้วยดาว แก๊สต่าง ๆ ดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง และ
วัตถุ และฝุ่น วตั ถุขนาดเลก็ อ่นื ๆ โคจรอยู่โดยรอบ)
๒. นักเรียนหลบั ตาและจนิ ตนาการตามทเี่ ล่า ดงั นี้
• อวกาศ หมายถึง บริเวณที่อยู่นอกโลก ซึ่ง
ไมม่ อี ากาศอยเู่ ลย นกั วทิ ยาศาสตรใ์ ชย้ านอวกาศ
เป็นพาหนะออกไปสำ�รวจอวกาศท่ีไกลออกไป
167 จากโลกมาก ๆ
เสริมความรู้ ครูควรสอน • อวกาศมบี รเิ วณกวา้ งใหญม่ าก ไมม่ ขี อบเขตท่ี
กาแลก็ ซที างชา้ งเผอื ก เปน็ กาแลก็ ซรี ปู กงั หนั เมอ่ื มองจากดา้ นบน แน่นอน มีดาว ฝุ่น แก๊ส และพลังงานต่าง ๆ
และเมื่อมองด้านข้างคล้ายยานยูเอฟโอหรือจาน ๒ ใบประกบ
ปิดกนั มากมาย เรยี กรวม ๆ วา่ จกั รวาลหรอื เอกภพ
• ดาวตา่ ง ๆ ในเอกภพจะอยู่รวมกันเปน็ กลมุ่ ๆ
เรียกว่า กาแล็กซี หรือดาราจักร โดยจะมี
ประมาณหมื่นล้านกาแล็กซี แต่ละกาแล็กซี
ประกอบด้วยดาวประมาณแสนลา้ นดวง
• ในแตล่ ะกาแลก็ ซอี าจจะมกี ลมุ่ ดาวทมี่ ดี าวฤกษ์
เปน็ ศนู ยก์ ลาง และมดี าวเคราะหเ์ ปน็ บรวิ ารโคจร
อย่โู ดยรอบ เราเรียกกลมุ่ ดาวน้วี า่ ระบบสุรยิ ะ
• ระบบสุริยะที่โลกของเราอยู่ เป็นเพียงกลุ่ม
ดาวเล็ก ๆ กลุ่มหนึ่งในกาแล็กซีที่มีชื่อว่า
ทางชา้ งเผือก 167 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ขนั้ สงั เกต ในระบบสุริยะมีดาวเคราะห์ดวงใดบ้าง
ที่เป็นดาวบริวารของดวงอาทิตย์
รวบรวมข้อมูล
คำ�ถ�มสำ�คัญ
๓. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ เพื่อเกิด
ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม ก ร ะ บ ว น ก า ร กิจกรรมท่ี ๙.๒ ระบบสรุ ิยะ
ทางวิทยาศาสตร์ ดงั น้ี
วัสดุอุปกรณ์
๓.๑ ระบบสุริยะมีดาวเคราะห์ดวงใดบ้าง
ทเ่ี ป็นดาวบรวิ ารของดวงอาทิตย์ ภาพดาวเคราะห์ ๘ ดวง ที่เป็นดาวบริวารของดวงอาทิตย์ในระบบสุริยะ
(ดาวเคราะห์บริวารของดวงอาทิตย์ ได้แก่
ดาวพธุ ดาวศกุ ร์โลกดาวองั คารดาวพฤหสั บดี
ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน) ดาวพุธ โลก ดาวพฤหัสบดี ดาวยูเรนัส
๔. นกั เรยี นแบ่งกล่มุ กล่มุ ละ ๔ คน คละความ
ดาวศุกร์ ดาวอังคาร ดาวเสาร์ ดาวเนปจูน
สามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษาและอา่ นวธิ ี
ทำ�กิจกรรมที่ ๙.๒ เรื่อง ระบบสุริยะ ภาพที่ ๙.๕ ดาวเคราะห์ ๘ ดวง ที่เป็นดาวบริวารของดวงอาทิตย์ในระบบสุริยะ
๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายก่อนทำ�
กิจกรรม ทำ�กจิ กรรม และบนั ทึกผล วิธีทำ�
๖. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอผล
การท�ำ กิจกรรมหน้าช้ันเรยี น นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับระบบสุริยะ
ep 2 ขัน้ คดิ วิเคราะห์ จากแหล่งเรียนรู้ที่หลากหลาย แล้วเขียนแผนภาพความคิดในหัวข้อ “ระบบสุริยะ”
และสรปุ ความรู้ โดยใช้คำาที่กำาหนดให้ต่อไปนี้
๗. นกั เรยี นรว่ มกนั วเิ คราะห์ อภปิ รายและแสดง ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ โลก ดาวพุธ
ความคิดเห็นเก่ียวกับผลการทำ�กิจกรรม
โดยตอบค�ำ ถามหลงั ทำ�กิจกรรม ดาวเคราะห์ ดาวศุกร์ ดาวฤกษ์ เอกภพ
๘. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรมและ กาแล็กซี ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์
สรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกันเก่ียวกับ
ระบบสรุ ยิ ะ ดาวยูเรนัส ดาวเนปจูน ดาวเคราะห์น้อย ดาวเคราะห์แคระ
เฉลยกิจกรรมการทดลอง 168
บนั ทึกผลการทำ� กิจกรรม
(ตวั อยา่ งคำ�ตอบ) จักรวาล สรปุ ผลการท�ำกิจกรรม
ระบบสรุ ยิ ะมดี วงอาทติ ยเ์ ปน็ ศนู ยก์ ลางและมดี าวบรวิ าร
ดวงอาทติ ย์ เป็นศนู ย์กลาง ดาว ฝุ่น และแกส๊ ต่าง ๆ รวมกันเป็นกล่มุ ๆ ประกอบด้วย ดาวเคราะห์ ๘ ดวง ดาวเคราะห์แคระ
ดาวเคราะหแ์ คระ ของระบบ ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง และวัตถุอ่ืน ๆ โคจรอยู่รอบ
สุรยิ ะ กาแล็กซี เกิดการเคลื่อนทข่ี องกลมุ่ แก๊ส และฝนุ่ ละอองขนาดใหญ่ ดวงอาทติ ย์
หมุนวนกันจนเกิดการระเบิดและลุกไหม้อยู่ตลอดเวลา
ระบบสุรยิ ะ
ดาวฤกษ์
ดาวเคราะหน์ ้อย ดาวเคราะห์
ดาวพธุ ดาวศกุ ร์ โลก ดาว ดาว ดาวเสาร์ ยดูเรานวสั ดาว
องั คาร พฤหัสบดี เนปจนู
พืน้ ผวิ ของดาวเคราะห์
ดาวบรวิ าร ในระบบสุริยะ
สุดยอดคู่มือครู 168 ดวงจนั ทร์
แผนภาพความคดิ ระบบสุรยิ ะ
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ep 3aseanรอบรู้อาเซียนและโลก
St St St ขน้ั ปฏิบตั ิ
และสรุปความรู้
หลงั การปฏบิ ตั ิ
? นอกจากโลกจะเป็นดาวบริวารของดวงอาทิตย์แล้ว ยังมีดาวหรือ
วัตถอุ ่นื ๆ ทเ่ี ป็นดาวบรวิ ารของดวงอาทิตย์อกี หรอื ไม่ ๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน
ออกแบบ และเขยี นแผนภาพความคดิ
? ดาวเคราะหด์ วงใดทอ่ี ย่ใู กล้ดวงอาทิตย์มากทส่ี ดุ ระบบสุรยิ ะ จดั ทำ�เป็นชิ้นงาน
? ดาวเคราะหด์ วงใดท่ีอย่ไู กลจากดวงอาทติ ย์มากทีส่ ดุ
? โลกอยหู่ ่างจากดวงอาทิตยเ์ ป็นลาำ ดบั ที่เทา่ ใด ๑๐. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น
? ดาวเคราะหด์ วงใดมขี นาดใหญ่ทีส่ ุด ความรู้ร่วมกัน ดงั น้ี
? ดาวเคราะห์ดวงใดมขี นาดเล็กท่ีสดุ
? ดาวเคราะห์ดวงใดมีรปู ร่างลักษณะแตกตา่ งจากดาวดวงอนื่ • ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ เ ป็ น ร ะ บ บ ที่ มี
? ดาวเคราะหแ์ คระแตกต่างจากดาวเคราะหอ์ นื่ ๆ อย่างไร ดวงอาทติ ยเ์ ป็นศนู ย์กลาง ประกอบด้วย
? เราจะจัดจาำ แนกกลุ่มของดาวเคราะห์ในระบบสรุ ยิ ะได้อย่างไร ดาวเคราะหบ์ ริวารทงั้ ๘ ดวง ดาวพุธ
ดาวศกุ ร์ โลก ดาวองั คาร ดาวพฤหสั บดี
อาชีพน่ารู้ ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน
ดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้อย
ดาวหาง และวัตถุขนาดเล็กอื่น ๆ
โคจรอยู่รอบดวงอาทิตย์
ep 4
ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
นักดาราศาสตร์ (astronomer) เป็น ๑๑. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
นั ก วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ที่ ศึ ก ษ า ค้ น ค ว้ า ห า โ ด ย ใ ช้ ภ า พ ว า ด แ ล ะ ร ะ บ า ย สี
ข้อเท็จจริงและสร้างความรู้เกี่ยวกับวัตถุ ระบบสุริยะ ประกอบการอธิบาย
บนท้องฟ้า ปรากฏการณ์บนท้องฟ้า หน้าชั้นเรียน เพื่อน ๆ ร่วมกัน
รวมถึงการนำาความรู้ทางดาราศาสตร์มาใช้ ตรวจสอบและแก้ไขใหถ้ กู ต้อง
ประโยชน์และแกไ้ ขปญั หาในดา้ นต่าง ๆ เช่น
การคมนาคม อตุ ุนิยมวทิ ยา เทคโนโลยี ๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกยี่ วกบั
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
169 และวิธีการท�ำ งานทีม่ แี บบแผน
แนวค�ำตอบ ๘. ตอบ เพราะมีวงโคจรเป็นวงรีและทับซ้อน 5ep ขนั้ ประเมินเพื่อเพ่ิมคุณค่า
๑. ตอบ ดาวเคราะหบ์ รวิ ารอกี ๗ดวง บริการสังคม
และจติ สาธารณะ
ดาวเคราะหแ์ คระ ดาวเคราะหน์ อ้ ย และดาวหาง กบั วงโคจรของดาวเนปจนู ๑๓. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงาน
๙. ตอบ จดั จ�ำ แนกไดต้ ามเกณฑ์ดงั น้ี
๒. ตอบ ดาวพธุ ท่ี ดี เ ด่ น จั ด แ ส ด ง ที่ ป้ า ย นิ เ ท ศ
๓. ตอบ ดาวเนปจนู
๔. ตอบ ล�ำ ดบั ท่ี๓ (๑)เกณฑต์ �ำ แหนง่ ของโลกจ�ำ แนกดาวเคราะห์ หน้าชั้นเรียน เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้
ได้เป็น ๒ กลุ่ม คือดาวเคราะห์วงใน และ ให้นักเรียนชน้ั อนื่ ๆ
๕. ตอบ ดาวพฤหสั บดี ดาวเคราะหว์ งนอกและ(๒)เกณฑอ์ งคป์ ระกอบ ๑๔. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม
๖. ตอบ ดาวพธุ
๗. ตอบ ดาวพฤหสั บดีดาวเสาร์ดาวยเู รนสั พ้ืนผิวของดาวเคราะห์ จำ�แนกดาวเคราะห์ สะท้อนความคดิ รว่ มกนั
ได้เป็น ๒ กลุ่ม คือ ดาวเคราะห์หินและ
และดาวเนปจนู ดาวเคราะหแ์ กส๊ 169 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ขนั้ สังเกต ระบบสุริยะที่มีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง มีดาวบริวารประกอบด้วย
รวบรวมข้อมูล
๑. นกั เรยี นสงั เกตภาพดาวพธุ แลว้ รว่ มกนั ดาวเคราะห์ ๘ ดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี
ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอ่ื เกดิ กระบวนการ ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และดาวเนปจูน โดยเรียงตามลำาดับจากดาวที่อยู่ใกล้
เรียนรู้ตามกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดวงอาทิตย์มากที่สุด รวมถึงดาวเคราะห์แคระ ดาวเคราะห์น้อย ดาวหาง
ดังน้ี และวัตถุอื่น ๆ ก็เป็นดาวบริวารที่โคจรรอบดวงอาทิตย์เช่นเดียวกัน
๑.๑ ดาวพุธมีลักษณะสำ�คัญอย่างไร ดาวพุธ (Mercury) เป็นดาวเคราะห์ ภาพที่ ๙.๖ ดาวพุธ
ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุด คือ มีระยะห่าง
(ตัวอย่างคำ�ตอบ มีขนาดเล็กท่ีสุด จากดวงอาทิตย์ประมาณ ๕๗ ล้านกิโลเมตร
ด า ว พุ ธ เ ป็ น ด า ว เ ค ร า ะ ห์ ใ น ร ะ บ บ สุ ริ ย ะ
ในระบบสุริยะ) ที่มีขนาดเล็กที่สุด คือ มีเส้นผ่านศูนย์กลาง
๒. นักเรียนแบ่งกลมุ่ กล่มุ ละ ๔ คน คละ ประมาณ ๔,๘๘๐ กิโลเมตร หมุนรอบตัวเอง
ใช้เวลา ๕๘.๖๕ วัน และโคจรรอบดวงอาทิตย์
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา ใช้เวลา ๘๗.๙๗ วัน ไม่มีดาวบริวาร
วางแผน และสืบสอบข้อมูลเกี่ยวกับ
• ดาวพุธ ยานมารีเนอร์ ๑๐ เป็นยานอวกาศ
ep 2 ขัน้ คิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์ ลำ า เ ดี ย ว ที่ เ ค ย สำ า ร ว จ ด า ว พุ ธ ใ น
อภิปราย และสรุปความรู้เกี่ยวกับ ระยะใกล้ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๗-๒๕๑๘
ดาวพุธ โดยเขียนในแบบแผนภาพ พบว่า ดาวพุธไม่มีชั้นบรรยากาศ
ความคดิ จึงโดนอุกกาบาตพุ่งชนได้โดยง่าย
ภาพที่ ๙.๗ ยานมารีเนอร์ ๑๐ พื้นผิวขรุขระเต็มไปด้วยหลุมอวกาศ
(ตวั อยา่ งแผนภาพความคดิ )
นอกจากนี้ ยังทำาให้ด้านรับแสงจากดวงอาทิตย์มีอุณหภูมิสูงมาก
มีขนาดเลก็ ทส่ี ุด มีชอื่ เรยี กอีกช่ือหน่งึ วา่ ตรงข้ามกับอีกด้านที่มีอุณหภูมิต่ำามาก ดาวพุธจึงมีอีกชื่อหนึ่งว่า
ในระบบสุริยะ เตาไฟแช่แข็ง เตาไฟแช่แข็ง
ดาวพุธ 170
ไม่มดี าวบรวิ าร เปน็ ดาวเคราะห์ทอ่ี ย่ใู กล้ แนวข้อสอบ O-NET
ดวงอาทิตยม์ ากทส่ี ุด
แผนภาพความคดิ ดาวพธุ เตาไฟแช่แขง็ หมายถึงดาวเคราะหด์ วงใด
๑ โลก เฉลย ๒ เหตุผล ดาวพุธ เป็นดาวท่ีอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์
๒ ดาวพธุ มากทส่ี ุด ไมม่ ีช้ันบรรยากาศ ทำ�ให้ด้านรับแสงจากดวงอาทติ ย์
๓ ดาวอังคาร มอี ณุ หภมู ิสงู มาก ตรงขา้ มกบั อีกดา้ นกม็ อี ณุ หภมู ติ ํา่ มาก
๔ ดาวศุกร์ ดาวพธุ จงึ มีชอื่ เรยี กอีกชอ่ื หนง่ึ ว่า เตาไฟแชแ่ ขง็
สุดยอดคู่มือครู 170
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ดาวศุกร์ (Venus) เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ St St ep 1asean
ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๒ มีระยะห่าง
จากดวงอาทิตย์ประมาณ ๑๐๘ ล้านกิโลเมตร ข้นั สงั เกต
ดาวศุกร์มีขนาดใกล้เคียงกับโลกจนได้ชื่อว่า รวบรวมข้อมลู
เป็น ดาวฝาแฝดกับโลก เส้นผ่านศูนย์กลาง
ภาพที่ ๙.๘ ดาวศุกร์ ประมาณ ๑๒,๑๐๔ กิโลเมตร หมุนรอบตัวเอง ๑. นักเรียนสังเกตภาพดาวศุกร์ และโลก
ในทิศทางตรงกันข้ามกับโลกและดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ ใช้เวลา ๒๔๓.๐๒ วัน แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอ่ื เกดิ
และโคจรรอบดวงอาทติ ยใ์ ชเ้ วลา ๒๒๔.๗๐ วนั มองเหน็ ได้ ๒ ชว่ งเวลาเทา่ นัน้ กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
คือ ตอนเช้ามืดทางทิศตะวันออก เรียกว่า ดาวประกายพรึก และตอนหัวค่ำา ทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั นี้
ทางทิศตะวันตก เรียกว่า ดาวประจำาเมือง พื้นผิวของดาวศุกร์เต็มไปด้วย
ก้อนหิน ไม่มีน้ำา แต่มีชั้นบรรยากาศที่ประกอบด้วย แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ ๑.๑ ดาวศกุ รม์ ลี กั ษณะส�ำ คญั อยา่ งไร
และไอของกรดซัลฟิวริกหนาแน่น (ตวั อยา่ งค�ำ ตอบ มขี นาดใกลเ้ คยี งกบั โลก)
๑.๒ โลกมลี กั ษณะสำ�คัญอย่างไร
ยานแมกเจลแลน สำารวจดาวศุกร์ (ตัวอย่างค�ำ ตอบ มีผวิ ขรขุ ระ ประกอบดว้ ย
ในชว่ ง พ.ศ. ๒๕๓๒-๒๕๓๗ เพือ่ นาำ ขอ้ มลู
สำาหรับสร้างแผนที่ภูมิศาสตร์ ธรณีวิทยา ดนิ นํา้ และชั้นบรรยากาศ)
ของดาวศุกร์ ๒. นกั เรียนแบง่ กลุ่ม กลมุ่ ละ ๔ คน คละ
ภาพที่ ๙.๙ ยานแมกเจลแลน ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
วางแผน และสืบสอบข้อมูลเกย่ี วกับ
• ดาวศกุ ร์
• โลก
ep 2 ขั้นคิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
โลก (Earth) เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ ภาพที่ ๙.๑๐ โลก ๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๓ มีระยะห่าง อภิปราย และสรุปความรู้เก่ียวกับ
จากดวงอาทิตย์ประมาณ ๑๔๙ ล้าน- 171 ดาวศุกร์ และโลก โดยเขียนในแบบ
กิโลเมตร โลกมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ แผนภาพความคิด
๑๒,๗๕๖ กโิ ลเมตร มดี วงจนั ทรเ์ ปน็ ดาวบรวิ าร
๑ ดวง รูปทรงกลมตรงกลางป่องเล็กน้อย (ตัวอย่างแผนภาพความคดิ )
มีชอ่ื เรยี กอกี ชอ่ื หนงึ่ ว่า
มขี นาดใกลเ้ คียงกบั โลก ดาวฝาแฝดกบั โลก
ดาวศกุ ร์
มีผวิ ขรุขระ ประกอบด้วย เป็นดาวเคราะห์ดวงเดียว
ดิน นํ้า และชนั้ บรรยากาศ ที่มสี ิ่งมชี ีวิตอาศยั อยู่
โลก เปน็ ดาวเคราะหท์ ีอ่ ยู่
ห่างจากดวงอาทติ ย์
มีดวงจันทร์ เป็นดาวเคราะห์ท่ีอยู่หา่ ง
เป็นดาวบริวาร จากดวงอาทติ ยล์ �ำ ดับที่ ๓ ล�ำ ดบั ที่ ๒
แผนภาพความคิด ดาวศุกร์
แผนภาพความคดิ โลก
171 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ข้นั สงั เกต
St St รวบรวมขอ้ มลู
หมุนรอบตัวเองใช้เวลา ๒๓.๙๓ ชั่วโมง และโคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา
๓๖๕ วัน โลกมีพื้นผิวขรุขระ ประกอบด้วย ดิน น้ำา และชั้นบรรยากาศ
๑. นั ก เ รี ย น สั ง เ ก ต ภ า พ ด า ว อั งค า ร ห่อหุ้มโลก ทำาให้อุณหภูมิระหว่างกลางวันและกลางคืนไม่แตกต่างกันมากนัก
แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอ่ื เกดิ เป็นสาเหตุที่ทำาให้โลกเป็นดาวเคราะห์ดวงเดียวที่มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ได้
กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
ทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั น้ี ดาวอังคาร (Mars) เป็นดาวเคราะห์
๑.๑ ดาวองั คารมลี กั ษณะส�ำ คญั อยา่ งไร ที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๔
มีระยะห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ
(ตัวอย่างคำ�ตอบ มีขนาดเล็กเป็นครึ่งหนึ่ง ๒๒๗ ล้านกิโลเมตร ดาวอังคาร
ของโลก มีผวิ เตม็ ไปด้วยฝ่นุ สแี ดง) มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ ๖,๗๙๔
๒. นกั เรยี นแบง่ กล่มุ กลุ่มละ ๔ คน คละ กิโลเมตร มีดาวบริวาร ๒ ดวง หมุนรอบ
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา ตัวเองใช้เวลา ๒๔.๖๒ ชั่วโมง และ
วางแผน และสืบสอบข้อมูลเกี่ยวกับ โคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา ๖๘๗ วัน ภาพที่ ๙.๑๑ ดาวอังคาร
• ดาวอังคาร
พื้นที่ผิวเป็นฝุ่นสีแดงขรุขระ เป็นหลุม หุบเขา และมีภูเขาไฟ ได้ชื่อว่า
ep 2 ขัน้ คิดวิเคราะห์ ดาวเคราะห์สีแดง หรือเทพแห่งสงคราม มีบรรยากาศเบาบางประกอบด้วย
แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์เป็นส่วนใหญ่ มีแก๊สออกซิเจนและน้ำาน้อยมาก
และสรปุ ความรู้
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
อภิปราย และสรุปความรู้เก่ียวกับ ยานมาร์ส โอดิสซีย์ ลงสำารวจ
ดาวอังคาร โดยเขียนในแบบแผนภาพ
ความคิด พื้นผิวดาวอังคารใน พ.ศ. ๒๕๔๔
(ตวั อย่างแผนภาพความคิด)
ผลการวิเคราะห์ข้อมูลดิน หิน
มชี ื่อเรียกอกี ชือ่ ว่า และองค์ประกอบต่าง ๆ ของพื้นผิว
ดาวเคราะห์สแี ดง
พืน้ ผวิ ขรุขระเตม็ ไปดว้ ย หรอื เทพแห่งสงคราม ดาวอังคาร ยังไม่พบหลักฐานว่า
ฝนุ่ สีแดง
ภาพที่ ๙.๑๒ มีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่บนดาวอังคาร
ยานมาร์ส โอดิสซีย์ ๒๐๐๑
ดาวองั คาร 172
มดี าวบรวิ าร ๒ ดวง เปน็ ดาวเคราะห์ที่อยู่ เสริมความรู้ ครูควรสอน
หา่ งจากดวงอาทติ ย์
ดาวบรวิ าร ๒ ดวงของดาวอังคาร ชอ่ื ว่า ไฟบอส และดีมอส
ลำ�ดับท่ี ๔
แผนภาพความคิด ดาวอังคาร
สุดยอดคู่มือครู 172
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ดาวพฤหัสบดี (Jupiter) St Step 1asean
ขน้ั สงั เกต
รวบรวมขอ้ มลู
เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างจาก ๑. นั ก เ รี ย น สั ง เ ก ต ภ า พ ด า ว พ ฤ หั ส บ ดี
แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอ่ื เกดิ
ดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๕ กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
ทางวิทยาศาสตร์ ดังน้ี
มีระยะห่างจากดวงอาทิตย์
๑.๑ ดาวพฤหัสบดีมีลักษณะสำ�คัญ
ประมาณ ๗๗๘ ล้านกิโลเมตร อยา่ งไร(ตวั อยา่ งค�ำ ตอบ มขี นาดใหญท่ สี่ ดุ
เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ ในระบบสุรยิ ะ)
๑ ๔ ๒ , ๙ ๘ ๔ กิ โ ล เ ม ต ร ๒. นักเรยี นแบง่ กลุม่ กลมุ่ ละ ๔ คน คละ
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
ภาพที่ ๙.๑๓ ดาวพฤหัสบดี ดาวพฤหัสบดี เรียกอีกชื่อว่า วางแผน และสืบสอบข้อมูลเกี่ยวกับ
• ดาวพฤหัสบดี
โลกยักษ์ เพราะเป็นดาวเคราะห์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ
มีดาวบริวารมากกว่า ๖๒ ดวง หมุนรอบตัวเองใช้เวลา ๙.๙๒ ชั่วโมง และ ep 2 ขัน้ คดิ วเิ คราะห์
โคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา ๑๑.๘๖ ปี ดาวพฤหัสบดีเป็นดาวเคราะห์แก๊ส และสรปุ ความรู้
ประกอบด้วย เมฆที่เป็นแก๊สไฮโดรเจนและแก๊สฮีเลียมปกคลุม
อย่างหนาแน่น มีวงแหวน ๑ ชั้น ประกอบด้วย ก้อนน้ำาแข็งและวัตถุอื่น ๆ
เมื่อมองผ่านกล้องโทรทรรศน์ จะเห็นจุดแดงคล้ายรูปไข่ขนาดใหญ่
ซึ่งคาดว่า เป็นจุดศูนย์กลางของพายุหมุนที่มีความเร็วสูงมาก
ยานกาลิเลโอ ถูกส่งไป ๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
สำ า ร ว จ ด า ว พ ฤ หั ส บ ดี อภิปราย และสรุปความรู้เก่ียวกับ
ในชว่ ง พ.ศ. ๒๕๓๒-๒๕๔๖ ดาวพฤหัสบดี โดยเขียนในแบบ
ได้ข้อมูลเกี่ยวกับทะเลเหลว แผนภาพความคิด
ใต้พื้นน้ำาแข็ง สนามแม่เหล็ก
และภเู ขาไฟปะทบุ นดาวบรวิ าร (ตวั อย่างแผนภาพความคดิ )
ภาพที่ ๙.๑๔ ยานกาลิเลโอ ของดาวพฤหัสบดี
มขี นาดใหญท่ ่ีสุด มชี อ่ื เรียกอกี ชือ่ ว่า
ในระบบสุรยิ ะ โลกยักษ์
173 ดาวพฤหสั บดี
แนวข้อสอบ O-NET มีดาวบรวิ ารมากกว่า เป็นดาวเคราะหท์ ่ีอยู่
๖๒ ดวง ห่างจากดวงอาทิตย์
ดาวเคราะห์ดวงใดมขี นาดใหญ่ทส่ี ดุ และมีจดุ แดงใหญอ่ ยตู่ รงกลาง
ล�ำ ดับท่ี ๕
๑ ดาวศุกร์ เฉลย ๔ เหตผุ ล ดาวพฤหสั บดเี ป็นดาวเคราะห์ แผนภาพความคิด ดาวพฤหสั บดี
๒ ดาวเสาร์ ท่ีมีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะและมีจุดแดงใหญ่
๓ ดาวยูเรนัส อยตู่ รงกลาง ซงึ่ คาดวา่ เปน็ จดุ ศนู ยก์ ลางของพายหุ มนุ
๔ ดาวพฤหัสบดี ทมี่ คี วามเร็วสูงมาก
173 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ข้นั สงั เกต ดาวเสาร์ (Saturn) เป็นดาวเคราะห์
รวบรวมข้อมูล
๑. นกั เรยี นสงั เกตภาพดาวเสาร์ และดาวยเู รนสั ที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๖
แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ เพ่ือเกิด มี ร ะ ย ะ ห่ า ง จ า ก ด ว ง อ า ทิ ต ย์ ป ร ะ ม า ณ
ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม ก ร ะ บ ว น ก า ร ๑,๔๒๗ ล้านกิโลเมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง
ทางวิทยาศาสตร์ ดงั นี้ ประมาณ ๑๒๐,๕๓๖ กิโลเมตร มีดาวบริวาร
๑.๑ ดาวเสาร์มลี กั ษณะสำ�คญั อย่างไร
(ตวั อยา่ งค�ำ ตอบ มวี งแหวนขนาดใหญล่ อ้ มรอบ) มากกว่า ๖๐ ดวง หมุนรอบตัวเองใช้เวลา ภาพที่ ๙.๑๕ ดาวเสาร์
๑.๒ ดาวยูเรนสั มลี กั ษณะสำ�คญั อย่างไร ๑๐.๖๖ ชั่วโมง และโคจรรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา ๒๙.๔ ปี ดาวเสาร์
(ตัวอย่างคำ�ตอบ มีพ้ืนผิวประกอบด้วยแก๊ส เป็นดาวเคราะห์ที่มีความหนาแน่นน้อย ชั้นบรรยากาศประกอบด้วย
แก๊สไฮโดรเจนและแก๊สฮีเลียม มีวงแหวนขนาดใหญ่ที่ประกอบด้วย
และของเหลว) ก้อนหินและน้ำาแข็งจำานวนมากมายที่เคลื่อนที่ด้วยความเร็วต่างกัน
๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน คละ
ความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
วางแผน และสืบสอบขอ้ มูลเกยี่ วกบั
• ดาวเสาร์
• 2ดาวยูเรนัส ยานแคสสินี ถูกส่งไปสำารวจดาวเสาร์
ep ในช่วง พ.ศ. ๒๕๔๐-๒๕๕๑ ได้ข้อมูล
ขนั้ คิดวเิ คราะห์ ลักษณะพื้นผิว สภาพอากาศ สนามแม่เหล็ก
และสรปุ ความรู้ และวงแหวนของดาวเสาร์
ภาพที่ ๙.๑๖ ยานแคสสินี
๓. นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั วเิ คราะห์ อภปิ ราย
และสรุปความรู้เก่ียวกับดาวเสาร์และ ดาวยูเรนัส (Uranus) หรือดาวมฤตยู เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างจาก
ดาวยูเรนัส โดยเขียนในแบบแผนภาพ
ความคดิ ดวงอาทิตย์เป็นลำาดับ ๗ มีระยะห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ ๒,๘๗๐
(ตวั อย่างแผนภาพความคิด) ล้านกิโลเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ ๕๑,๑๑๘
กโิ ลเมตร มดี าวบรวิ ารมากกว่า ๒๗ ดวง หมุนรอบตัวเอง
มีวงแหวนขนาดใหญล่ ้อมรอบ ใช้เวลา ๑๗.๒๔ ชั่วโมง และโคจรรอบดวงอาทติ ย์ใชเ้ วลา
ประกอบด้วยหนิ และนา้ํ แขง็ ๘๐ ปี ดาวยูเรนัสเป็นดาวเคราะห์ที่มีพื้นผิวเย็นจัด
ดาวเสาร์ ภาพที่ ๙.๑๗ ประกอบด้วย ของเหลวและแก๊ส มีวงแหวน ๙ ชั้น
ดาวยูเรนัส ซึ่งเคลื่อนที่ด้วยความเร็วที่แตกต่างกัน
มดี าวบรวิ าร
มากกวา่ ๖๐ ดวง เปน็ ดาวเคราะห์ 174
ที่อยูห่ า่ งจากดวงอาทิตย์
ล�ำ ดับท่ี ๖
แผนภาพความคิด ดาวเสาร์ แนวข้อสอบ O-NET
มวี งแหวน ๙ ชน้ั มพี ื้นผวิ เย็นจดั ประกอบดว้ ย ดาวเคราะหข์ อ้ ใดมวี งแหวนลอ้ มรอบ
ของเหลวและแก๊ส A. ดาวพธุ B. โลก C. ดาวเสาร ์ D. ดาวยเู รนสั
ดาวยูเรนัส ๑ ขอ้ A และ B
๒ ข้อ C และ D
มดี าวบริวารมากกว่า เปน็ ดาวเคราะห์ท่ีอยูห่ า่ ง ๓ ข้อ A และ C เฉลย ๒ เหตผุ ล ดาวเคราะหท์ ่ีมวี งแหวนลอ้ มรอบ
๒๗ ดวง จากดวงอาทิตยล์ �ำ ดับท่ี ๗ ๔ เฉพาะข้อ C ไดแ้ ก่ดาวพฤหสั บดี ดาวเสาร์ ดาวยเู รนสั และดาวเนปจนู
แผนภาพความคดิ ดาวยูเรนัส
สุดยอดคู่มือครู 174
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ดาวเนปจูน (Neptune) หรือดาวสมุทร St St ep 1asean
หรือดาวเกตุ เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างจาก
ดวงอาทิตย์เป็นลำาดับสุดท้าย มีระยะห่าง ขั้นสงั เกต
จากดวงอาทิตย์ประมาณ ๔,๔๙๘ ล้าน- รวบรวมขอ้ มลู
กิโลเมตร เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ
๔๙,๕๒๘ กิโลเมตร มีดาวบริวารมากกว่า ภาพที่ ๙.๑๘ ดาวเนปจูน ๑. นั ก เ รี ย น สั ง เ ก ต ภ า พ ด า ว เ น ป จู น
๑๓ ดวง หมุนรอบตัวเองใช้เวลา ๑๖.๑๑ ชั่วโมง และโคจรรอบดวงอาทิตย์ แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอื่ เกดิ
ใช้เวลา ๑๖๔.๘ ปี ดาวเนปจูนเป็นดาวเคราะห์ที่มีอุณหภูมิพื้นผิวต่ำามาก กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
ประมาณ -๑๗๐ องศาเซลเซียส ประกอบด้วย ของเหลวและแก๊ส ทางวทิ ยาศาสตร์ ดังน้ี
๑.๑ ดาวเนปจนู มลี กั ษณะส�ำ คญั อยา่ งไร
(ตัวอย่างคำ�ตอบ มีพ้ืนผิวประกอบด้วย
แก๊สและของเหลว)
๒. นกั เรียนแบง่ กล่มุ กลมุ่ ละ ๔ คน คละ
ยานวอยเอเจอร์ ๑ และ ๒ ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
ถูกปล่อยออกไปสำารวจอวกาศตั้งแต่ วางแผน และสืบสอบข้อมูลเกี่ยวกับ
พ.ศ. ๒๕๒๐ และ พ.ศ. ๒๕๒๒
ตามลำาดับ จนขณะนี้ ยานทั้งสองลำา • ดาวเนปจูน
เดนิ ทางออกนอกวงโคจรของดาวเคราะห์
๘ ดวงแล้ว และยังคงเดินทางต่อไป ep 2 ขั้นคดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
จนกว่าเชื้อเพลิงจะหมดลง ภาพที่ ๙.๑๙ ยานวอยเอเจอร์ ๑ ๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
อภิปราย และสรุปความรู้เกี่ยวกับ
ดาวเนปจนู โดยเขยี นในแบบแผนภาพ
ความคดิ
(ตวั อย่างแผนภาพความคิด)
เป็นดาวเคราะหท์ ่ีมอี ุณหภูมพิ ื้นผวิ ต่าํ มาก
ประกอบด้วย ของเหลวและแก๊ส
175 ดาวเนปจนู
แนวข้อสอบ O-NET มีบรวิ ารมากกว่า เปน็ ดาวเคราะหท์ ี่อยู่
๑๓ ดวง ห่างจากดวงอาทิตย์
ดาวเคราะหข์ ้อใดอยู่ไกลจากดวงอาทิตยม์ ากทส่ี ดุ
๑ ดาวพฤหัสบดี ลำ�ดบั สดุ ท้าย
๒ ดาวเนปจนู เฉลย ๒ เหตผุ ล ดาวเนปจูน เป็นดาวเคราะห์
๓ ดาวยูเรนัส ที่อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นลำ�ดับสุดท้าย มีระยะ แผนภาพความคิด ดาวเนปจนู
๔ ดาวเสาร์ หา่ งจากดวงอาทติ ยป์ ระมาณ๔,๔๙๘ลา้ นกโิ ลเมตร
175 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 1 ข้นั สงั เกต ดาวพลโู ต (Pluto) หรอื ดาวยม
รวบรวมข้อมูล
๑. นักเรียนสังเกตภาพดาวพลูโต แถบ เคยถูกจัดไว้เป็นส่วนหนึ่งของ
ดาวเคราะห์น้อย และดาวหาง แล้วร่วมกัน ดาวเคราะห์บริวารของดวงอาทิตย์
ตอบค�ำ ถามส�ำ คัญ เพ่ือเกดิ กระบวนการเรยี นรู้ ลำาดับ ๙ และมีขนาดเล็กที่สุดในระบบสุริยะ
ตามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั น้ี ปัจจุบันสหพันธ์ดาราศาสตร์สากลจัดให้ดาวพลูโต
เปน็ ดาวเคราะหแ์ คระ เพราะมวี งโคจรทีท่ บั ซอ้ นกบั
๑.๑ เพราะเหตใุ ดสหพนั ธด์ าราศาสตรส์ ากล ดาวเนปจูน
จึงจัดให้ดาวพลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระ ภาพที่ ๙.๒๐ ดาวพลูโต
(ตวั อย่างค�ำ ตอบ เพราะดาวพลูโตมีขนาดเลก็
และมีวงโคจรทีท่ ับซ้อนกับดาวเนปจนู )
๑.๒ แถบดาวเคราะห์น้อยมีลักษณะสำ�คัญ ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เปลี่ยนแปลงได้
อย่างไร (ตัวอย่างคำ�ตอบ มีดาวเคราะห์น้อย ถ้ามีข้อมูลที่ดีกว่ามาหักล้าง
จำ�นวนมาก โคจรเป็นรูปวงรีระหว่างดาวอังคาร
กับดาวพฤหัสบดี) ซีรีส เป็นดาวเคราะห์แคระที่พบในแถบดาวเคราะห์น้อย
๑.๓ ดาวหางมีลกั ษณะส�ำ คัญอย่างไร ส่วนอีริส เป็นดาวเคราะห์แคระที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ
(ตัวอย่างคำ�ตอบ มีแกนกลางหรือนิวเคลียส อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์มากกว่าดาวพลูโต มีดาวบริวาร
๑ ดวง
ประกอบด้วย นํ้าแข็ง แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์
ดาวเคราะหน์ อ้ ย (asteroids) เปน็ วตั ถทุ างดาราศาสตรท์ ีม่ ขี นาดเลก็ กวา่
มเี ทน แอมโมเนยี และฝ่นุ ) ดาวเคราะห์แต่มีขนาดใหญ่กว่าสะเก็ดดาว และไม่ใช่ดาวหาง หรืออาจ
เกิดขึ้นจากกลุ่มวัตถุที่ไม่สามารถรวมตัวกันเป็นดาวเคราะห์ได้สำาเร็จ
๒. นั ก เ รี ย น แ บ่ ง ก ลุ่ ม ก ลุ่ ม ล ะ ๔ ค น
คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
วางแผน และสบื สอบข้อมลู เก่ียวกับ
• ดาวพลูโต
• แถบดาวเคราะห์น้อย
• ดาวหาง
ดาวเคราะห์น้อยจำานวนมากอยู่ในวงโคจรรูปวงรี ระหว่างดาวอังคารกับ
ดาวพฤหัสบดี เรียกว่า แถบดาวเคราะห์น้อย (asteroid belt)
176
แนวข้อสอบ O-NET
ใช้ข้อมูลต่อไปนี้ ตอบคำ�ถาม
เดิมระบบสรุ ิยะ ประกอบด้วย ดาวเคราะห์ ๙ ดวง คือ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวองั คาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส ดาวเนปจูน
และดาวพลโู ต เมอ่ื วนั ท่ี ๒๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๙ สหพันธด์ าราศาสตร์สากล ไดจ้ ัดให้ดาวพลูโตอย่ใู นประเภท “ดาวเคราะห์แคระ”
เพราะเหตใุ ด สหพันธด์ าราศาสตรส์ ากลจงึ จดั ให้ดาวพลูโตเปน็ ดาวเคราะหแ์ คระ
๑ วดดดงาาาโวววคพพพจลลลรโูโโููขตตตอไอมงมยขีดม่นู่นาีดวอาดพากวเลขลบอโู ็กรตบวิกทเาวขบัร่าตซดขอ้าอวนงเกครบัะรบาดะบาหวสด์เรุนวยิ ปงะจอูนน่ื เดตฉา้อลวงเยไนมป่มจีวนู๔งโดคังจเนหรนั้ ทตับดผุ ซลาว้อพเนนลกอ่ื ูโับงตจดจาางึกวถเเปคูก็นจรขัดาะอ้ เหปต์อน็ กื่นดลางแวขตเอค่ดงรานาวะกั พหดลแ์ าคูโรตารศมะาีวสงโตครจ์วร่าดทัาบวซเค้อรนากะัหบ์
๒
๓
๔
สุดยอดคู่มือครู 176
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ข้ันคดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
เซเรส เวสต้า ๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวิเคราะห์
(เส้นผ่านศูนย์กลาง (เส้นผ่านศูนย์กลาง อภิปราย และสรุปความรู้เก่ียวกับ
๗๗๐ กิโลเมตร) ๓๙๐ กิโลเมตร) ดาวพลูโต แถบดาวเคราะห์น้อย และ
จูโน ดาวหาง
(เส้นผ่านศูนย์กลาง
๑๙๕ กิโลเมตร)
พัลลาส
(เส้นผ่านศูนย์กลาง
๔๙๐ กิโลเมตร)
ภาพที่ ๙.๒๑ ตัวอย่างดาวเคราะห์น้อยที่มีขนาดใหญ่
ดาวยูเรนัส
ดาวพฤหัสบดี
โลก
ดาวพุธ
ดาวศุกร์ ดาวเสาร์ ดาวเนปจูน
ดาวอังคาร แถบดาวเคราะห์น้อย
177
ภาพที่ ๙.๒๒ แถบดาวเคราะห์น้อยในระบบสุริยะ
แนวข้อสอบ O-NET 177 สุดยอดคู่มือครู
ดาว A มีขนาดเล็กกวา่ ดาวเคราะห์ ขนาดใหญ่กวา่ สะเกด็ ดาว
และไม่ใชด่ าวเคราะห์แคระ
ดาว A ไดแ้ ก่ขอ้ ใด
๑ ดาวตก
๒ ดาวหาง เฉลย ๔ เหตุผล ดาวเซเรสเปน็ ดาวเคราะห์น้อย
๓ ดาวพลโู ต ดาวเคราะหน์ ้อยเปน็ วัตถุที่มีขนาดเลก็ กว่าดาวเคราะห์
๔ ดาวเซเรส ใหญก่ วา่ สะเกด็ ดาว และไม่ใช่ดาวเคราะหแ์ คระ
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET
ตัวชีว้ ดั ดาวหาง (comet) คือ วัตถุที่มีแกนกลางหรือนิวเคลียส ประกอบด้วย
น้ำาแข็ง แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ มีเทน แอมโมเนีย และฝุ่น มีแหล่งกำาเนิด
ว ๓.๑ ป.๔/๓ จากขอบของระบบสุริยะและโคจรรอบดวงอาทิตย์ เมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์
ส่วนที่เป็นน้ำาแข็งจะระเหิดเป็นแก๊สมีชั้นฝุ่นฝ้ามัวล้อมรอบและลากยาว
ภาระงาน/ชิ้นงาน ดูมีลักษณะเป็นหาง
แบบจ�ำ ลอง ระบบสุรยิ ะ
ep 1 ขั้นสังเกต
รวบรวมขอ้ มลู
St
St๑. นักเรียนเข้าสู่กิจกรรม โดยร่วมกันสังเกต
สอ่ื วทิ ยาศาสตร์ ห่นุ จ�ำ ลองระบบสุริยะ
ดาวเคราะหท์ ี่เป็นบรวิ าร
ดวงอาทติ ย์
ภาพที่ ๙.๒๓ ดาวหาง
นักเรียนเคยจินตนาการถึงระบบสุริยะทั้งระบบหรือไม่ คำ�ถ�มสำ�คัญ
ลักษณะและตำาแหน่งของดาวต่าง ๆ ในระบบสุริยะเป็นอย่างไร
ห่นุ จำ�ลองระบบสุรยิ ะ
กิจกรรมที่ ๙.๓ แบบจำาลองระบบสุรยิ ะ
แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ เพื่อเกิดกระบวนการ วธิ ีท�ำ
เรียนรตู้ ามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั นี้
นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบค้นข้อมูลของดวงอาทิตย์และ
๑.๑ ดาวเคราะหใ์ นระบบสรุ ยิ ะมกี ดี่ วง (๘ดวง) ดาวบริวารทัง้ หมดในระบบสุรยิ ะ ทั้งในด้านรูปรา่ งลกั ษณะ ขนาด ระยะหา่ งจาก
๑.๒ ศนู ยก์ ลางของระบบสุรยิ ะคืออะไร ดวงอาทิตย์ เวลาที่ใช้ในการหมุนรอบตัวเองและโคจรรอบดวงอาทิตย์
(ดวงอาทติ ย)์ และอื่น ๆ แล้วออกแบบและสร้างแบบจำาลองระบบสุริยะด้วยเศษวัสดุ
๑.๓ ระบบสรุ ิยะประกอบด้วยอะไรบ้าง ทีห่ าไดง้ า่ ยในทอ้ งถิน่ โดยคาำ นงึ ถงึ ความสอดคลอ้ งกบั ขอ้ เทจ็ จรงิ ใหม้ ากทีส่ ดุ
(ดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ทัง้ ๘ ดวง ดาวเคราะห์แคระ 178
ดาวเคราะห์น้อย และวัตถอุ นื่ ๆ) ep 2 ขั้นคดิ วิเคราะห์
๑.๔ นักเรียนเคยจินตนาการถึงระบบสุริยะ
และสรปุ ความรู้
ท้ังระบบหรือไม่ ลักษณะและตำ�แหน่งของดาว
ต่าง ๆ ในระบบสรุ ยิ ะเป็นอย่างไร
(เคย โดยลักษณะและต�ำ แหน่งของดาวในระบบสรุ ยิ ะ
จะเรียงเป็นวงช้ัน ๆ ถัดไปเรื่อย ๆ เริ่มจาก ดาวพุธ
ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์
ดาวยูเรนัส และดาวเนปจนู )
๒. นกั เรียนแบง่ กลุม่ กล่มุ ละ ๔ คน คละความสามารถ แต่ละกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
และอา่ นวิธที �ำ กจิ กรรมท่ี ๙.๓ เร่ือง แบบจ�ำ ลองระบบสุริยะ
๓. นักเรยี นแตล่ ะกลุ่มรว่ มกนั อภปิ รายกอ่ นท�ำ กิจกรรม ท�ำ กิจกรรม
โดยสร้างแบบจำ�ลองระบบสุริยะ
๔. ผู้แทนนกั เรยี นแต่ละกลุ่มนำ�เสนอการท�ำ กิจกรรมหนา้ ชั้นเรียน
สุดยอดคู่มือครู 178
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
จากแบบจำาลองที่นักเรยี นสรา้ งขนึ้ St Step 2asean
ข้นั คิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
? หากยดึ ตาำ แหน่งของโลกเปน็ เกณฑ์แลว้ ดาวเคราะห์ ๘ ดวง ๕. นกั เรยี นรว่ มกนั วเิ คราะห์ อภปิ ราย และ
จะถกู แบ่งเป็นกกี่ ลุ่ม แต่ละกลุ่มมดี าวเคราะห์ดวงใดบ้าง แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับผลการ
ทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถามหลัง
? นักเรยี นกาำ หนดขนาดของดวงอาทิตย์ ทำ�กจิ กรรม
และดาวเคราะห์ทัง้ ๘ ดวงอยา่ งไร
๖. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
? นกั เรยี นกาำ หนดระยะหา่ งของดวงอาทิตย์ และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
และดาวเคราะหแ์ ตล่ ะดวงอย่างไร เกีย่ วกบั แบบจ�ำ ลองระบบสุริยะ
? องคป์ ระกอบใดของแบบจำาลองที่ผิดไปจากขอ้ เท็จจริง ep 3 ข้นั ปฏิบตั ิ
เพราะเหตุใด แหลละังสกราปุรปควฏาบิ มตั ริู้
ระบบสรุ ยิ ะมดี วงอาทติ ย์เปน็ ศูนยก์ ลาง และมดี าวเคราะหบ์ รวิ าร ๘ ดวง
ที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุดคือ
ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส และ ๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน
ดาวเนปจูน ตามลำาดับ ออกแบบโดยใชโ้ ปรแกรมคอมพวิ เตอร์
ช่วยในการออกแบบ และเลือกวัสดุ
แนวค�ำตอบ ท่ีเหลือใช้ในท้องถ่ินท่ีสนใจ และ
ประดิษฐ์แบบจำ�ลอง ระบบสุริยะ
๑. ตอบ ๒กลมุ่ ดงั น้ีดาวเคราะหว์ งในไดแ้ ก่ดาวพธุ และดาวศกุ ร์ ตามทอ่ี อกแบบ จดั ท�ำ เปน็ ช้นิ งาน
๘. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น
สว่ นดาวเคราะหว์ งนอกไดแ้ ก่ ดาวองั คาร ดาวพฤหสั บดี ดาวเสาร์ ดาวยเู รนสั
ความรรู้ ่วมกัน ดังน้ี
และดาวเนปจนู • ระบบสุริยะมีดวงอาทิตย์เป็น
๒. ตอบ ตามสดั สว่ นขนาดของดาวเคราะห์เมอ่ื เทยี บกบั ดวงอาทติ ย์ ศูนย์กลางและมีดาวเคราะห์บริวาร
๘ ดวง ที่โคจรรอบดวงอาทิตย์
ซง่ึ ผา่ นการค�ำ นวณมาอยา่ งถกู ตอ้ ง ดาวเคราะห์ที่ใกล้ดวงอาทิตย์มากที่สุด
คือ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร
๓. ตอบ ตามสดั สว่ นระยะทางจากดาวเคราะหไ์ ปยงั ดวงอาทติ ย์ ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส
ซง่ึ ผา่ นการค�ำ นวณมาอยา่ งถกู ตอ้ ง
๔. ตอบ ขน้ึ กบั การตรวจสอบผลงาน 179
สรปุ ผลการทำ� กิจกรรม และดาวเนปจนู ตามล�ำ ดับ
ระบบสุริยะมีดวงอาทิตย์เป็นศูนย์กลาง
มีดาวเคราะห์ ๘ ดวง ดาวเคราะห์แคระ
ดาวเคราะห์น้อย และวัตถุอื่น ๆ โคจรรอบ
ดวงอาทิตย์
179 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
St Step 4
ขนั้ สอ่ื สารและนำ� เสนอ เด็กควรรู้
๙. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ ดาวบริวารของดวงอาทิตย์
ส่ิงประดิษฐ์แบบจำ�ลองระบบสุริยะ
ประกอบการอธิบายหน้าช้ันเรียน ระยะห่างระหว่างดาวเคราะห์ องค์ประกอบของดาวเคราะห์
เพ่ือน ๆ รว่ มกันตรวจสอบและแก้ไข กับดวงอาทิตย์เป็นเกณฑ์ เป็นเกณฑ์
ใหถ้ ูกตอ้ ง
(ใช้โลกเป็นหลัก) (ลักษณะพื้นผิว)
๑๐. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกยี่ วกบั ดาวเคราะห์วงใน
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ ดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ ดาวเคราะห์หิน
และวธิ ีการทำ�งานท่ีมแี บบแผน มากกว่าโลก ได้แก่ ดาวพุธ ด า ว เ ค ร า ะ ห์ ที่ มี พื้ น ผิ ว แ ข็ ง
และดาวศุกร์ เป็นหิน อาจจะมีบรรยากาศ
5ep ขนั้ ประเมนิ เพือ่ เพิม่ คณุ คา่ บาง ๆ ห่อหุ้ม ได้แก่ ดาวพุธ
บริการสงั คม ดาวเคราะห์วงนอก ดาวศุกร์ โลก และดาวอังคาร
และจติ สาธารณะ ดาวเคราะห์ที่อยู่ห่างออกไป
จากดวงอาทิตย์มากกว่าโลก ดาวเคราะห์แก๊ส
๑๑. นกั เรยี นรว่ มกนั คดั เลอื กผลงานทด่ี เี ดน่ ได้แก่ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเคราะห์ที่มีแก๊สทั่วทั้งดวง
จัดแสดงในโรงเรียนหรือในท้องถ่ิน ดาวเสาร์ดาวยเู รนสั (ดาวมฤตย)ู อาจมีแกนหินเล็ก ๆ อยู่ภายใน
เพอื่ เผยแพรค่ วามรู้ แลว้ น�ำ ไปมอบให้ และดาวเนปจูน (ดาวสมุทร บรรยากาศ ประกอบด้วย
ห้องสมุดของโรงเรียน เพ่ือเป็นสื่อ หรือดาวเกตุ) แก๊สมีเทน แอมโมเนีย และ
การเรยี นการสอนต่อไป ฮีเลียม ได้แก่ ดาวพฤหัสบดี
ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส (ดาวมฤตยู)
๑๒. นักเรียนประเมินตนเอง โดยเขียน และดาวเนปจูน (ดาวสมุทร
แ ส ด ง ค ว า ม รู้ สึ ก ห ลั ง ก า ร เ รี ย น หรือดาวเกตุ)
ในประเดน็ ตอ่ ไปน้ี
แผนภาพ การจำาแนกประเภทดาวบริวารของดวงอาทิตย์ โดยใช้เกณฑ์ต่าง ๆ
• ส่ิงท่ีนักเรียนได้เรียนรู้ในวันน้ีคือ
อะไร 180
• นกั เรยี นมสี ว่ นรว่ มกจิ กรรมในกลมุ่ แนวข้อสอบ O-NET
มากน้อยเพียงใด
ดาวเคราะหด์ วงใดไม่ใชด่ าวเคราะหว์ งนอก
• เพื่อนนักเรียนในกลุ่มมีส่วนร่วม ๑ ดาวศุกร ์ ๒ ดาวเสาร์
กิจกรรมในกลุ่มมากน้อยเพียงใด ๓ ดาวเนปจูน ๔ ดาวองั คาร
เฉลย ๑ เหตผุ ล ถ้าใช้โลกเป็นหลกั ในการจำ�แนก ดาวเคราะห์ จะแบง่ ออกได้ ๒ กลมุ่
• นักเรียนพึงพอใจกับการเรียน ๑.คอื ดาวเคราะหว์ งใน หมายถึง ดาวเคราะห์ที่อยใู่ กล้ดวงอาทิตยม์ ากกว่าโลกได้แก่ดาวพธุ
ในวนั นหี้ รอื ไม่ อยา่ งไร และดาวศุกร์ ๒. ดาวเคราะห์วงนอก หมายถึง ดาวเคราะห์ท่ีอยู่ห่างออกไปจากดวงอาทิตย์
มากกว่าโลก ได้แก่ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยเู รนสั และดาวเนปจนู
• นักเรียนจะนำ�ความรู้ที่ได้น้ีไปใช้
ใหเ้ กิดประโยชน์แกต่ นเอง ครอบครัว
และสังคมทว่ั ไปอยา่ งไร
จากนน้ั แลกเปลย่ี นตรวจสอบขน้ั ตอน
การท�ำ งานทกุ ขนั้ ตอนวา่ จะเพมิ่ คณุ คา่
ไปสู่สังคม เกิดประโยชน์ต่อสังคม
ให้มากข้ึนกว่าเดิมในข้ันตอนใดบ้าง
สำ�หรบั การทำ�งานครงั้ ตอ่ ไป
สุดยอดคู่มือครู 180
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ตัวชวี้ ัด
ว ๓.๑ ป.๔/๓
ภาระงาน/ชน้ิ งาน
(-)
ep 1 ขั้นสงั เกตSt
ภาพที่ ๙.๒๔ ภาพจำาลองดาวเคราะห์น้อยพุ่งเข้าชนโลก รวบรวมขอ้ มลู
ภาพจำาลองดาวเคราะห์น้อยพุ่งเข้าชนโลกบริเวณคาบสมุทรยูคาทัน ๑. นักเรียนสังเกตภาพดาวตกหรือผีพุ่งไต้ และ
และใต้อ่าวเม็กซิโก ในยุคครีเทเชียส (Cretaceous) ประมาณ ภาพจำ�ลองดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนโลกใน
๖๕ ล้านปีที่แล้ว ส่งผลให้เกิดการทำาลายล้างสภาพแวดล้อมบนโลก ยุคครีเทเชียส แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ
อย่างรุนแรง จนทำาให้เกิดการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ของสิ่งมีชีวิตบนโลก เพ่ือเกิดกระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
โดยเฉพาะไดโนเสาร์ ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตที่เจริญที่สุดในช่วงเวลานั้น ทางวทิ ยาศาสตร์ ดังนี้
มนุษย์มีโอกาสสูญพันธุ์ด้วยสาเหตุเดียวกับไดโนเสาร์ ๑.๑ นกั เรียนเคยเห็นดาวตกหรอื ไม่ (เคย)
๑.๒ ดาวตกคอื อะไรและมลี กั ษณะส�ำ คญั อยา่ งไร
ในยุคครีเทเชียสหรือไม่ เพราะเหตุใด คำ�ถ�มสำ�คัญ
(ดาวตก เกิดจากฝุ่นหรือหินในอวกาศพุ่งเข้าหาโลก
กิจกรรมท่ี ๙.๔ ดาวตก ผพี ่งุ ไต้ และอกุ กาบาต
และเสียดสีกับบรรยากาศช้ันบนจนเกิดลุกไหม้
วัสดุอุปกรณ์
เป็นลูกไฟ มีลักษณะเป็นแสงสว่างวาบคล้ายกับ
วีดิทัศน์เรื่อง อุกกาบาต
ดาวตกลงมาจากฟา้ )
วธิ ที ำ� ๑.๓ อุกกาบาตคืออะไร และมีลักษณะสำ�คัญ
นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบค้นข้อมูลจากเอกสารข่าว อยา่ งไร (อกุ กาบาตเกดิ จากดาวตกทเ่ี ผาไหมไ้ มห่ มด
และดูวีดิทัศน์เรื่อง อุกกาบาต แล้วเขียนแผนภาพความคิดในหัวข้อ ดาวตก ในช้ันบรรยากาศ ตกลงมาถงึ พ้นื ดิน)
ผีพุ่งไต้ และอุกกาบาต ๑.๔ มนษุ ยม์ โี อกาสสญู พนั ธดุ์ ว้ ยสาเหตเุ ดยี วกบั
ไดโนเสาร์ในยคุ ครเี ทเชียสหรอื ไม่ เพราะเหตุใด
181 (มนษุ ยม์ โี อกาสสญู พนั ธไุ์ ดเ้ หมอื นกนั เพราะอกุ กาบาต
เฉลยกจิ กรรมการทดลอง ขนาดใหญ่ท่ีตกบนพื้นผิวโลกก็ย่อมส่งผลกระทบ
บันทึกผลการทำ� กิจกรรม
ต่อมนุษย์จนอาจสูญพันธ์ุได้เช่นเดียวกับไดโนเสาร์
ในยุคครเี ทเชยี ส)
๒. นกั เรยี นแบง่ กลมุ่ กลมุ่ ละ๔คนคละความสามารถ
แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา และอา่ นวธิ ที �ำ กจิ กรรม
ท่ี ๙.๔ เรือ่ ง ดาวตก ผีพ่งุ ไต้ และอุกกาบาต
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายก่อน
ท�ำ กจิ กรรม ท�ำ กิจกรรม และบนั ทึกผล
๔. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอผลการ
ทำ�กจิ กรรมหน้าชัน้ เรียน
ดาวตก ผีพุง่ ไต้ ดาวตก ผีพุ่งไต้ มาจากสะเก็ดดาวที่เป็นช้ินส่วนของหินหรือโลหะ ที่แตกหักหรือหลุดมาจาก สรุปผลการทำ� กจิ กรรม
และอกุ กาบาต ดาวเคราะห์นอ้ ย หรือดาวหางในระบบสรุ ิยะ เมอ่ื สะเก็ดดาวเคลือ่ นที่เขา้ สูช่ ั้นบรรยากาศของโลก
จะท�ำ ใหเ้ กิดการแตกตวั ของไอออนของอนุภาคในบรรยากาศ เกิดความรอ้ นและแสงสว่าง ดาวตก ผีพุ่งไต้ และอุกกาบาต มีต้นกำ�เนิดมาจาก
จนท�ำ ให้สะเกด็ ดาวเกดิ การลกุ ไหม้จนหมดกอ่ นตกลงบนพน้ื ผิวโลก สะเก็ดดาว ซ่ึงเป็นช้ินส่วนของหินหรือโลหะท่ีแตกหัก
หรือหลุดมาจากดาวเคราะห์น้อยหรือดาวหางในระบบ
อุกกาบาต มาจากสะเก็ดดาวท่มี ขี นาดใหญ่ อาจเผาไหม้ไมห่ มดในชัน้ บรรยากาศ สรุ ยิ ะ
และตกลงมาถึงพืน้ ผิวโลก
181 สุดยอดคู่มือครู
แผนภาพความคิด ดาวตก ผพี ุ่งไต้ และอกุ กาบาต
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 2 ขัน้ คิดวิเคราะห์
St St และสรปุ ความรู้
? ดาวตก ผพี ุ่งไต้ และอกุ กาบาต เหมือนหรือแตกตา่ งกันอยา่ งไร
๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย ? ปจั จัยใดบ้างท่ที าำ ให้เกดิ ดาวตก ผพี งุ่ ไต้ และอุกกาบาต
และแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับผลการ ทเ่ี ราสงั เกตเห็นได้
ทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถามหลัง ? สิง่ มีชวี ิตบนโลกมีโอกาสได้รบั ผลกระทบจากดาวตก
ทำ�กิจกรรม ผพี งุ่ ไต้ และอกุ กาบาตหรือไม่ อย่างไร
๖. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรม ต้นกำาเนิดของดาวตก ผีพุ่งไต้ และอุกกาบาตล้วนมาจาก สะเก็ดดาว
และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน (meteoroid) ซึ่งเป็นชิ้นส่วนของหินหรือโลหะที่แตกหักหรือหลุดมาจาก
เก่ียวกบั ดาวตก ผพี ุ่งไต้ และอกุ กาบาต
ep 3 ข้นั ปฏบิ ตั ิ
แหลละังสกราปุรปควฏาบิ มัตริู้ ดาวเคราะห์น้อยหรือดาวหางในระบบสุริยะ เมื่อสะเก็ดดาวเคลื่อนที่เข้าสู่
ชั้นบรรยากาศของโลกจะทำาให้เกิดการแตกตัวของไอออนของอนุภาค
ในบรรยากาศ เกดิ ความรอ้ นและแสงสวา่ งจนทาำ ใหส้ ะเกด็ ดาวเกดิ การลกุ ไหม้
จนหมดก่อนตกลงบนพื้นผิวโลก เรียกว่า ดาวตก หรือผีพุ่งไต้ (meteor)
๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน หากสะเก็ดดาวจำานวนมากเคลื่อนที่เข้าสู่ชั้นบรรยากาศของโลก
ออกแบบ และเขียนแผนภาพความคิด
แบบเปรียบเทียบระหว่างดาวตกกับ พร้อม ๆ กันหรือในเวลาใกล้เคียงกันจะเกิด ฝนดาวตก (meteor shower)
เปน็ ปรากฏการณท์ ีท่ าำ ใหเ้ ราเหน็ ดาวตกทีเ่ กดิ ขึน้ จาำ นวนมากในอตั ราทีถ่ ีก่ วา่ ปกติ
อุกกาบาต หากแสงสว่างจากการลุกไหม้ของสะเก็ดดาวจ้ามากจะเรียกว่า ลูกไฟ
(ตัวอยา่ งแผนภาพความคิด)
ดาวตก วตั ถุ อุกกาบาต (fireball) อาจมีสีแตกต่างกันขึ้นอยู่่กับองค์ประกอบทางเคมีของสะเก็ดดาว
วตั ถทุ ีล่ กุ ไหม้ ต่าง ๆ วตั ถทุ ี่เผาไหม้
และอนุภาคแตกตัว ในระบบสรุ ิยะ ไม่หมด
เป็นไอออน ท่เี คล่ือนที่ผ่าน ในชน้ั บรรยากาศ
มองเห็นเป็นแสง เข้ามาในบรรยากาศ ตกลงมาถึงพืน้ ดิน
สตี า่ ง ๆ สวา่ งวาบ ของโลก แลว้ เสยี ดสี
เป็นทางไป กับอากาศในช้ัน
ในท้องฟา้ บรรยากาศ
แผนภาพความคดิ เปรยี บเทียบดาวตกกับอกุ กาบาต
๘. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ สงิ่ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรู้ ภาพที่ ๙.๒๕ ดาวตก หรือผีพุ่งไต้ ภาพที่ ๙.๒๖ ปรากฏการณ์ฝนดาวตก
ร่วมกัน ดงั นี้
182
• ดาวตก หรอื ผพี งุ่ ไต้ เกดิ จากเทหวตั ถุ แนวค�ำตอบ
แข็งจากอวกาศ เมื่อเกิดเผาไหม้ใน
ชนั้ บรรยากาศจะแลดสู วา่ งพงุ่ เปน็ ทางเขา้ สู่ ๑. ตอบ เหมอื นกนั คอื สะเกด็ ดาวทเ่ี คลอ่ื นทเ่ี ขา้ สชู่ น้ั บรรยากาศของโลกและเกดิ การลกุ ไหม้
พ้ืนผิวโลก สอ่ งแสงสวา่ ง แตต่ า่ งกนั ตรงท่ีอกุ กาบาตเกดิ จากสะเกด็ ดาวมขี นาดใหญจ่ นเผาไหมไ้ มห่ มด
• อุกกาบาต เป็นเศษชิ้นส่วนจากการ เหลอื เศษวตั ถเุ ปน็ กอ้ นขนาดตา่ งๆตกลงมายงั พน้ื ผวิ โลก
เผาไหมข้ องดาวตก ทต่ี กลงบนพนื้ ผวิ โลก ๒. ตอบ การลกุ ไหมข้ องสะเกด็ ดาว
โดยอุกกาบาตที่มีขนาดใหญ่มาก ทำ�ให้ ๓. ตอบ หากสะเกด็ ดาวมขี นาดใหญ่เผาไหมใ้ นบรรยากาศของโลกไมห่ มดเหลอื เศษวตั ถตุ กลง
เ กิ ด ค ว า ม เ สี ย ห า ย กั บ พ้ื น ผิ ว โ ล ก มายังพ้ืนผิวโลกเป็นอุกกาบาต หากมีขนาดใหญ่ย่อมส่งผลกระทบต่อชีวิต
และสง่ิ มีชีวิตบนโลกไดม้ าก และสง่ิ แวดลอ้ มบนโลกอยา่ งมหาศาล
สุดยอดคู่มือครู 182
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
คู่มือครูวิทย์ ป.4
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search