คู่มือครูวิทย์ ป.4

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St St St ขนั้ ปฏบิ ตั ิ
และสรุปความรู้
วัสดแุ ต่ละชนิดสามารถ หลงั การปฏบิ ตั ิ
ยอมใหก้ ระแสไฟฟา้ ไหลผา่ นได้
แตกตา่ งกนั วัสดุบางชนดิ ยอมให้ สว่ นใหญเ่ ปน็ ๗. นกั เรยี นแตล่ ะคนไปส�ำ รวจ และสงั เกต
กระแสไฟฟา้ ไหลผา่ นได้ดี วัสดุประเภท วัสดุในบ้านท่ีสามารถนำ�ไฟฟ้าและ
โลหะ ท่ีเป็นฉนวนไฟฟ้า อย่างละ ๒ ชนิด
เราเรียกวัสดนุ ้นั ว่า ตัวน�ำ ไฟฟ้� (วาดภาพหรอื ถา่ ยภาพประกอบ) จ�ำ แนก
ประเภทของตวั น�ำ ไฟฟา้ และฉนวนไฟฟา้
เงิน ทองแดง เหล็ก ทองคำา อะลูมเิ นยี ม นำ�มาจดั ท�ำ เป็นสมดุ ภาพของชน้ั เรยี น
จดั ท�ำ เป็นช้ินงาน

ภาพที่ ๔.๑๕ ตัวอย่างตัวนำาไฟฟ้า ๘. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น ส รุ ป ส่ิ ง ที่ เ ข้ า ใ จ

ต(ทวั นอง�ำ แไฟดงฟ)�้ เป็นความรูร้ ว่ มกัน ดังน้ี
• วสั ดทุ นี่ �ำ ไฟฟา้ ได้จะใหก้ ระแสไฟฟา้

ไหลผ่านได้ วัสดุแต่ละชนิดสามารถ

ยอมให้กระแสไฟฟ้าไหลผ่านได้

แตกต่างกัน วัสดุที่ยอมให้กระแส-

ไฟฟ้าไหลผ่านได้ดี เรียกว่า ตัวนำ�-

ไฟฟ้า วัสดุที่ไม่ยอมให้กระแสไฟฟ้า

พลาสตกิ ยาง ไม้ ฉนวนไฟฟ�้ ไหลผา่ นได้ เรยี กว่า ฉนวนไฟฟ้า
(ยางเทยี ม)
ep 4

ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ

ผ้า กระดาษ แกว้ วสั ดุทีไ่ ม่ยอมให้กระแสไฟฟ้า ๙. นกั เรยี นน�ำ เสนอความรปู้ ากเปลา่ กนั เอง
ไหลผ่านได้ เราเรยี ก เป็นคเู่ กย่ี วกับการน�ำ ไฟฟา้ ของวัสดุ
ภาพที่ ๔.๑๖ ตัวอย่างฉนวนไฟฟ้า
วัสดนุ นั้ ว่า ฉนวนไฟฟ้� ๑๐. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกย่ี วกบั
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
83 และวธิ ีการท�ำ งานท่ีมีแบบแผน

แนวข้อสอบ O-NET 5ep ขั้นประเมนิ เพื่อเพิ่มคุณค่า
บริการสังคม
วสั ดใุ นข้อใดน�ำ ไฟฟ้าได้ และจิตสาธารณะ
๑ ชามกระเบ้อื ง หลอดไฟฟ้า ผ้าปทู นี่ อน
๒ ยางยืด กระดาษสี หลอดดดู พลาสติก เฉลย ๓ เหตผุ ล สังกะสี อะลูมิเนยี ม ๑๑. นกั เรยี นรว่ มกนั คดั เลอื กผลงานทดี่ เี ดน่
๓ สังกะสี อะลูมิเนยี ม ลวดทองแดง ลวดทองแดง มีสมบัติด้านการนำ�ไฟฟ้า จดั แสดงผลงาน เพื่อเป็นแหลง่ เรยี นรู้
๔ ต้หู นังสือ ถงุ ผ้า ไส้ดินสอ ให้นกั เรียนชนั้ อ่นื ๆ
ท่ยี อมใหก้ ระแสไฟฟ้าไหลผ่านได้
๑๒. นั ก เ รี ย น นำ � เ ส น อ ผ ล ก า ร ศึ ก ษ า
พร้อมสะทอ้ นความคิดรว่ มกัน

83 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตัวช้ีวัด แบบฝึกหัด

ว ๒.๑ ป.๔/๑
ว ๒.๑ ป.๔/๒

แนวคำ� ตอบ ๑. สมบั ตทิ างกายภาพของวสั ดุ
๑. ด.ญ.พัชรา กำาลังเลือกวัสดุเพ่ือใช้ในการต่อวงจรไฟฟ้า นักเรียนคิดว่า
๑. ตอบ วสั ดุAคอื เสน้ ลวดทองแดง
เพราะเส้นลวดทองแดงทำ�มาจากวัสดุโลหะ ด.ญ.พชั รา ควรจะเลือกวสั ดุชนดิ ใด เพราะเหตใุ ด

จงึ สามารถน�ำ ไฟฟา้ ได้
สว่ นวสั ดุBแทง่ ไม ้ วสั ดุCเสน้ ดา้ ย
และวสั ดุDสายยาง เปน็ ฉนวนไฟฟา้

AB C D

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 A คอื ลวดทองแดง
B คือ แท่งไม้
นกั เรยี นคดิ ประเมนิ เพอ่ื เพม่ิ สมรรถนะ C คือ เส้นด้าย
สำ�คัญของผู้เรียนด้านความสามารถ D คือ สายยาง
ในการคิด ด้านความสามารถในการ
ส่ือสาร โดยนักเรียนร่วมกันสรุป 84
ความรู้ในแบบแผนภาพความคิด
เก่ียวกับสมบัติทางกายภาพของวัสดุ
ใหไ้ ด้ลกั ษณะ ดงั น้ี

วัสดุท่ีมีความแข็ง มีความแขง็ มีสภาพยดื หยุ่น วสั ดทุ มี่ สี ภาพยดื หยนุ่
จะทนตอ่ แรงขดู ขดี นำ�ไฟฟ้า สมบตั ิ จะเปลยี่ นแปลงรปู รา่ ง
วัสดุที่นำ�ไฟฟ้าได้ ทางกายภาพ เม่ือมีแรงมากระทำ�
จะใหก้ ระแสไฟฟ้า ของวสั ดุ และกลบั สภาพเดมิ ได้
ไหลผา่ นได้ วสั ดทุ น่ี �ำ ความรอ้ น
น�ำ ความรอ้ น จะร้อนได้เร็วเมื่อ
ได้รบั ความร้อน
แผนภาพความคดิ สมบตั ทิ างกายภาพของวสั ดุ

สุดยอดคู่มือครู 84

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

แนวคำ� ตอบ

๒. คุณแม่ใช้มือจับช้อนท่ีวางในถ้วยแกงจืดท่ีปรุงสุกใหม่ ๆ ปรากฏว่า ๒. ตอบ ช้อนทำ�จากวัสดุประเภทโลหะ
คณุ แมร่ สู้ ึกร้อนทมี่ อื เพราะเหตใุ ดจงึ เกิดเหตกุ ารณเ์ ช่นนี้ ซง่ึ สามารถน�ำ ความรอ้ นได้

๓. เมือ่ นำาวสั ดุ ก. ไปขูดวัสดุ ข. พบว่าเกิดรอยขดู บนวสั ดุ ข. ดงั นน้ั จงึ รสู้ กึ รอ้ น เมอ่ื ใชม้ อื จบั
เมอื่ นำาวสั ดุ ก. ไปขูดวสั ดุ ค. พบวา่ เกิดรอยขดู บนวสั ดุ ก. ๓. ตอบ วสั ด ุ ง.=วสั ด ุ ค.>วสั ด ุ ก.>วสั ด ุ ข.
และเม่ือนาำ วัสดุ ค. ไปขดู วสั ดุ ง. พบว่าไมเ่ กิดรอยขดู บนวัสดทุ ั้งคู่ ๔. ตอบ ยางยืดจะสูญเสียสภาพยืดหยุ่น

จงเรียงลำาดบั ความแข็งของวสั ดุจากมากไปนอ้ ย เพราะวัสดุท่ีมีสภาพยืดหยุ่นสามารถ

๔. ถ้าออกแรงดึงยางยืดขอบกางเกงบ่อย ๆ ครั้ง จะส่งผลต่อการยืด หมดสภาพยืดหยุ่นได้ หากมีแรงมากระทำ�
อยา่ งไรบา้ ง เพราะเหตใุ ดจึงเป็นเช่นนั้น
บอ่ ยครง้ั

จุดประกายโครงงาน จุด จุดประกายโครงงานน

นักเรียนนำาความรู้เกี่ยวกับสมบัติด้านความแข็ง สภาพยืดหยุ่น ประกายโครงงา
การนำาความร้อน และการนำาไฟฟ้าของวัสดุไปใช้ออกแบบสิ่งของเคร่ืองใช้
จำานวน ๑ ช้ิน พร้อมอธิบายเหตุผลของการเลือกใช้วัสดุแต่ละชนิด นักเรียนร่วมกันท�ำ กิจกรรม
ในการสร้างชิน้ งาน จุดประกายโครงงาน

85

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21

นักเรียนสำ�รวจสิ่งของเครือ่ งใช้ในทอ้ งถน่ิ ท่ีสนใจ
แลว้ บอกวา่ วัสดุท่ใี ชท้ ำ�มคี วามเหมาะสมหรือไม่ อยา่ งไร
(ถ้าไม่เหมาะสม ให้เสนอวธิ แี กไ้ ข)

85 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตัวชวี้ ดั ๒. การใชป้ ระโยชน์จากวสั ดุ
สิ่ ง ข อ ง เ ค รื่ อ ง ใ ช้ ที่ อ ยู่ ร อ บ ตั ว ทำ า จ า ก วั ส ดุ ห ล า ก ห ล า ย ช นิ ด
ว ๒.๑ ป.๔/๑
ว ๒.๑ ป.๔/๒ โดยการเลือกวัสดุเพื่อใช้ทำาสิ่งของต่าง ๆ นั้น จำาเป็นต้องพิจารณาสมบัติ
ทางกายภาพของวัสดุต่าง ๆ เช่น ความแข็ง สภาพยืดหยุ่น การนำาความร้อน
ภาระงาน/ชิน้ งาน การนำาไฟฟ้า เพื่อเหมาะสมต่อการใช้งานและเกิดประสิทธิภาพสูงสุด

St Stสมดุ ภาพ ประโยชน์ของวัสดุ ของใช้รอบตัวทำาจากวัสดุชนิดใดบ้าง
เพราะเหตุใดจึงต้องทำาจากวัสดุชนิดนั้น
ep 1 ขนั้ สังเกต
คำาถามสำาคัญ
รวบรวมข้อมูล
กจิ กรรมท่ี ๔.๕ ประโยชนข์ องวัสดุ
๑. นกั เรยี นสงั เกตสงิ่ ของเครอ่ื งใชใ้ นโรงเรยี น
เก่ียวกับวัสดุและความเหมาะสมของวัสดุ วัสดุอุปกรณ์
ท่ีใช้ทำ�ส่ิงของเคร่ืองใช้ แล้วร่วมกัน
ตอบค�ำ ถามสำ�คัญ เพื่อเกดิ กระบวนการ ของใช้ต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัว
เรยี นรตู้ ามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์
ดังน้ี วิธีทาำ เฉลยกิจกรรมการทดลอง
บนั ทกึ ผลการทำ� กิจกรรม
๑.๑ นักเรียนรู้จักของใช้ใดบ้าง ของใช้
รอบตัวทำ�จากวัสดุชนิดใดบ้าง และ สำารวจของใช้ที่อยู่รอบตัวนักเรียน จำานวน ๕ ชนิด พร้อมระบุด้วยว่า
เพราะเหตุใดจึงต้องทำ�จากวัสดุชนิดน้ัน ของใช้นั้นใช้ประโยชน์จากสมบัติทางกายภาพของวัสดุด้านใด
(ตวั อยา่ งค�ำ ตอบ เกา้ อ ี้ ท�ำ จากไม ้ มคี วามแขง็ )
ตวั อย�่ งต�ร�งบันทกึ ผลก�รสำ�รวจ
๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน คละ ต�ร�งท่ี ๔.๖ สมบัตทิ างกายภาพของวสั ดุทน่ี าำ มาใช้ประโยชน์ของของใชแ้ ตล่ ะชนดิ
ความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๔.๕ เร่ือง ของใช้ วสั ดุท่ใี ชท้ ำ� สมบัติท�งก�ยภ�พทนี่ �ำ ม�ใชป้ ระโยชน์
ประโยชนข์ องวสั ดุ
ปากกา พลาสตกิ ความแขง็
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปรายก่อน
ท�ำ กจิ กรรม ท�ำ กจิ กรรม เพอ่ื บง่ ชปี้ ระโยชน์ สายไฟ โลหะ นำ�ไฟฟ้าได้
ของวัสดุ และบนั ทึกผล
หมอ้ อะลมู เิ นียม น�ำ ความร้อน
๔. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอผล
การทำ�กจิ กรรมหนา้ ช้ันเรยี น เบาะชดุ รบั แขก ฟองนา้ํ สภาพยดื หย่นุ
ไมบ้ รรทดั เหลก็ โลหะ ความแข็ง
ep 2 ขัน้ คดิ วิเคราะห์
86
และสรุปความรู้
สรุปผลการทำ� กจิ กรรม

๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย การใช้ประโยชน์ของวัสดุชนิดต่าง ๆ

แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ กี่ ย ว กั บ ต้องพิจารณาสมบัติทางกายภาพของวัสดุ

ผลการท�ำ กจิ กรรม เพื่อความเหมาะสมต่อการใชง้ าน

๖. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรม และเกดิ ประสิทธิภาพสงู สุด

และสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน

เกยี่ วกับการใชป้ ระโยชน์ของวัสดุ

สุดยอดคู่มือครู 86

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St ข้ันปฏบิ ตั ิ
และสรุปความรู้
๒.๑ การใช้ประโยชน์จากความแข็งของวัสดุ หลังการปฏบิ ัติ
วัสดุแต่ละชนิดมีความแข็งแตกต่างกันออกไป เราจึงเลือกใช้ประโยชน์
๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
จากสมบัติด้านความแข็งของวัสดุ เพื่อใช้เป็นโครงสร้างหรือชิ้นส่วนของ อ่านเน้ือหา วิเคราะห์ และนำ�เสนอ
สิ่งของเครื่องใช้ ดังนี้ ความรปู้ ากเปลา่ กนั เองเปน็ คู่ในประเดน็
ดงั นี้
โลหะ มีความแข็งทนทานจึงนำามาใช้ทำาโครงสร้างของรถ โครงสร้างอาคาร
ประตูรั้ว • การใช้ประโยชน์จากความแข็ง
ของวสั ดุ

ภาพที่ ๔.๑๗ รถยนต์ ภาพที่ ๔.๑๘ โครงสร้างอาคาร ภาพที่ ๔.๑๙ ประตูร้วั

ไม้ มีความแข็งจึงนำามาใช้ทำาโต๊ะ เก้าอี้ ประตู ตู้

ภาพที่ ๔.๒๐ โตะ๊ ภาพที่ ๔.๒๑ ประตู ภาพที่ ๔.๒๒ ตู้

อิฐ มีความแข็งจึงนำามาใช้ทำารั้ว ผนังอาคาร

ภาพที่ ๔.๒๓ รว้ั ภาพที่ ๔.๒๔ ผนังอาคาร

87

87 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ขั้นปฏบิ ัติ
St และสรุปความรู้

หลงั การปฏบิ ตั ิ ๒.๒ การใช้ประโยชน์จากสภาพยืดหยุ่นของวัสดุ

๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา วัสดุที่มีสภาพยืดหยุ่นเป็นวัสดุที่เปลี่ยนแปลงรูปร่างได้เมื่อมี
อ่านเนื้อหา วิเคราะห์ และนำ�เสนอ แรงกระทำา และจะกลับคืนสู่รูปร่างเดิมได้เมื่อหยุดออกแรงกระทำา
ความรปู้ ากเปลา่ กนั เองเปน็ คใู่ นประเดน็ เราสามารถนำาสมบัติดังกล่าวมาใช้ทำาสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ดังนี้
ดงั น้ี
ฟองน้ำา มีความยืดหยุ่นและนุ่มจึงนำามาใช้ทำาเบาะชุดรับแขก
• การใชป้ ระโยชนจ์ ากสภาพยดื หยนุ่ เบาะรถยนต์

ของวัสดุ

ภาพที่ ๔.๒๕ เบาะชุดรบั แขก ภาพที่ ๔.๒๖ เบาะรถยนต์

ยาง มคี วามยดื หยนุ่ จงึ นาำ มาใชท้ าำ ยางรดั สายรดั ของ หนา้ ไมเ้ ทเบลิ เทนนสิ
อุปกรณ์ช่วยเปิดฝาขวด

ภาพที่ ๔.๒๗ ยางรัด ภาพที่ ๔.๒๘ สายรดั ของ

ภาพที่ ๔.๒๙ หน้าไม้เทเบิลเทนนสิ ภาพที่ ๔.๓๐ อปุ กรณ์ช่วยเปิดฝาขวด

88

สุดยอดคู่มือครู 88

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St ขัน้ ปฏิบัติ
และสรุปความรู้
๒.๓ การใช้ประโยชน์จากการนำาความร้อนของวัสดุ หลงั การปฏบิ ัติ

ในการประกอบอาหารส่วนใหญ่มักจะเกี่ยวข้องกับการใช้ความร้อน ๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
เพื่อทำาให้อาหารสุก ดังนั้น ของใช้ในครัวจึงต้องทำาจากวัสดุที่สามารถ อ่านเน้ือหา วิเคราะห์ และนำ�เสนอ
นำาความร้อนได้ เช่น เหล็ก อะลูมิเนียม สเตนเลส เพื่อให้นำาความร้อน ความรปู้ ากเปลา่ กนั เองเปน็ คู่ในประเดน็
ไปยังอาหารและทำาให้อาหารสุกได้เร็ว แต่องค์ประกอบส่วนด้ามหรือหูจับ ดังนี้
ทำาจากพลาสติกซึ่งเป็นฉนวนความร้อน จึงทำาให้ความร้อนไม่สามารถ
ถ่ายโอนมายังมือของเราได้ • การใชป้ ระโยชนจ์ ากการนำ�ความรอ้ น
ของวัสดุ

ภาพที่ ๔.๓๑ หมอ้

ถุงมือกันความร้อน เป็นอุปกรณ์ที่ทำาจากวัสดุที่เป็นฉนวนความร้อน
จึงป้องกันไม่ให้ความร้อนถ่ายโอนมายังมือเรา

ภาพที่ ๔.๓๒ ถุงมือกนั ความร้อน

89

แนวข้อสอบ O-NET

ขอ้ ใดเปน็ ประโยชน์จากการนำ�ความร้อนของวสั ดุ
๑ ใช้เหลก็ ท�ำ เสาชิงช้า
๒ ใช้แผ่นไมท้ ำ�มา้ โยก เฉลย ๓ เหตุผล ใชอ้ ะลมู ิเนียม

ทำ�ภาชนะหุงต้ม เพราะอะลูมิเนียม

๓ ใช้อะลูมิเนียมท�ำ ภาชนะหุงต้ม สาม ารถน�ำ ความรอ้ นไปยงั อาหารท�ำ ให้
๔ ใชย้ างหุ้มทองแดงทำ�สายไฟฟา้ อาหารทห่ี งุ ต้มสกุ

89 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ข้นั ปฏิบตั ิ
St St St และสรุปความรู้
หลงั การปฏบิ ัติ
๒.๔ การใช้ประโยชน์จากการนำาไฟฟ้าของวัสดุ
๑๐. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา วัสดุแต่ละชนิดมีสมบัติด้านการยอมให้กระแสไฟฟ้าไหลผ่านได้

อ่านเนื้อหา วิเคราะห์ และนำ�เสนอ แตกต่างกัน เราสามารถนำาสมบัติที่แตกต่างกันดังกล่าวมาใช้ประโยชน์
ความรปู้ ากเปลา่ กนั เองเปน็ คู่ ในประเดน็ ในการทำาสิ่งของเครื่องใช้ เช่น เต้าเสียบ ซึ่งทำามาจากทั้งวัสดุที่นำาไฟฟ้า
ดงั น้ี เพื่อให้สามารถนำากระแสไฟฟ้าไปยังเครื่องใช้ไฟฟ้าให้สามารถทำางานได้
• การใช้ประโยชน์จากการนำ�ไฟฟ้า และวัสดุที่เป็นฉนวนไฟฟ้า เพื่อป้องกันไม่ให้ไฟฟ้าดูด
ของวสั ดุ
๑๑. นักเรียนสังเกต สำ�รวจสิ่งของเคร่ืองใช้

ภายในบ้าน (วาดภาพหรือถ่ายภาพ ขาของเตา้ เสียบ บรเิ วณทีจ่ ับของเตา้ เสยี บ

ประกอบ) แล้วจำ�แนกประเภทตามวัสดุ ทำาจากโลหะซึง่ เป็น ทาำ จากพลาสติกซึ่งเปน็
ที่ใช้ทำ�จัดทำ�เป็นสมุดภาพ จัดทำ�เป็น วัสดุทนี่ าำ ไฟฟา้ ไดด้ ี วัสดทุ ีเ่ ปน็ ฉนวนไฟฟ้า

ชนิ้ งาน

๑๒. นักเรียนร่วมกันสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็น

ความรรู้ ่วมกนั ดงั น้ี

• วสั ดแุ ตล่ ะชนดิ มสี มบตั ทิ างกายภาพ

แตกตา่ งกนั ดงั นนั้ จงึ อาจน�ำ สมบตั ติ า่ ง ๆ

มาพจิ ารณา เพอ่ื ใชใ้ นกระบวนการออกแบบ

ชน้ิ งาน เพอ่ื ใชป้ ระโยชนใ์ นชวี ติ ประจ�ำ วนั
ep 4

ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ ภาพที่ ๔.๓๓ เต้าเสียบ

๑๓. นักเรียนนำ�เสนอสมุดภาพประโยชน์ 90
ของวสั ดปุ ระกอบการอธบิ ายหนา้ ชนั้ เรยี น
เพื่อน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและแก้ไข
ใหถ้ ูกตอ้ ง

๑๔. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเก่ียวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวธิ กี ารทำ�งานท่มี ีแบบแผน

5ep ขั้นประเมินเพือ่ เพ่มิ คณุ ค่า
บริการสงั คม
และจิตสาธารณะ

๑๕. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น
จดั ท�ำ เปน็ นทิ รรศการหรอื จดั แสดงผลงาน
เพอื่ เปน็ แหลง่ เรยี นรใู้ หน้ กั เรยี นชน้ั อน่ื ๆ

๑๖. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม
สะทอ้ นความคิดร่วมกนั

สุดยอดคู่มือครู 90

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตัวชี้วัด

แบบฝกึ หดั ว ๒.๑ ป.๔/๑
ว ๒.๑ ป.๔/๒

๒. การใช้ประโยชนจ์ ากวัสดุ แนวคำ� ตอบ
อธิบายสมบัติทางกายภาพท่ีเหมาะสมของวัสดุท่ีใช้ในการทำาส่ิงของ
เครื่องใชท้ ีก่ าำ หนดใหต้ อ่ ไปน้ี ๑. ยางรถยนต์
ตอบ ยางรถยนตท์ �ำ จากยาง
ภาพที่ ๔.๓๔ ยางรถยนต์ ภาพที่ ๔.๓๕ กระติกน้าำ เพราะมคี วามยดื หยนุ่ ท�ำ ใหน้ มุ่ สบาย
ในการขบั ข่ี
๒. กระตกิ นา้ํ
ตอบ กระตกิ นา้ํ ท�ำ จากพลาสตกิ
เพราะพลาสตกิ มคี วามแขง็ ทนแรงกระแทก
นา้ํ ไมส่ ามารถซมึ ผา่ นออกมาได้
๓. สายชารจ์ โทรศพั ทเ์ คลอ่ื นท่ี
ตอบ สายชารจ์ โทรศพั ทเ์ คลอ่ื นท่ี
ท�ำ จากโลหะทองแดง จงึ สามารถน�ำ ไฟฟา้ ได้
๔. มดี
ตอบ มดี ท�ำ จากโลหะ
เพราะโลหะมคี วามแขง็ แรง ทนทาน
จงึ สามารถใชต้ ดั หน่ั วตั ถดุ บิ ตา่ งๆ
ในการท�ำ อาหารไดด้ ี

ภาพที่ ๔.๓๖ สายชาร์จโทรศพั ท์เคลื่อนท่ี ภาพที่ ๔.๓๗ มีด

91 91 สุดยอดคู่มือครู

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21

นักเรียนคิดประเมินเพื่อเช่ือมโยงความรู้กับกระบวนการออกแบบ
ช้ินงานเพื่อใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำ�วัน กับหลักปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง โดยรว่ มกนั ตอบค�ำ ถาม ดังนี้
ถ้าด้ามจับกระทะหลุด นักเรียนจะแนะนำ�ผู้ปกครองให้เลือกใช้
วสั ดุชนิดใดมาซ่อมแซมเป็นด้ามจับแทน เพราะเหตุใด
(เลือกใช้ไม้เป็นวัสดุในการทำ�ด้ามจับกระทะแทน เพราะไม้เป็นวัสดุที่มี
น้ําหนักเบา และไม่นำ�ความรอ้ น)

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET

เป้าหมายการเรยี นรู้

มาตรฐานการเรยี นรู้ หสสารรอบตวั เรา๕นว่ ยก�รเรยี นรทู้ ่ี

มาตรฐาน ว ๒.๑ แผผนนผผังังสหารวั ะขกอ้ารหเรนยี ่วนยรกู้ ารเรียนรู้
เข้าใจสมบัติของสสาร องค์ประกอบ
ของสสาร ความสัมพันธ์ระหว่างสมบัติ สส�ร
ของสสารกับโครงสร้างและแรงยึดเหน่ียว รอบตัวเร�
ระหว่างอนุภาค หลักและธรรมชาติ
ของการเปล่ียนแปลงสถานะของสสาร
การเกดิ สารละลาย และการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

สสารและสถานะ สมบัตขิ องของแขง็
ของสสารรอบตวั ของเหลว และแก๊ส

ตวั ชีว้ ดั
๑. เปรียบเทยี บสมบัตขิ องสสารท้ัง ๓ สถานะ จากข้อมูลท่ีได้จากการสังเกตมวล การต้องการทอี่ ย ู่
รปู ร่างและปริมาตรของสสาร (ว ๒.๑ ป.๔/๓)
๒. ใชเ้ คร่ืองมือเพอื่ วดั มวล และปรมิ าตรของสสารทัง้ ๓ สถานะ (ว ๒.๑ ป.๔/๔)

ศัพทว์ ทิ ยาศาสตร์นา่ รู้

คำ�ศัพท์ ค�ำ อ�่ น คำ�แปล
matter แมท′ เทอะ สสาร
solid ซอล′ ลดิ ของแข็ง
liquid ลิค′ ควดิ ของเหลว
gas แก๊ส
แกส

สาระการเรยี นรแู้ กนกลาง

วัสดุเป็นสสารเพราะมีมวลและต้องการท่ีอยู่ สสารมีสถานะเป็นของแข็ง ของเหลว
หรือแก๊ส ของแข็งมีปริมาตรและรูปร่างคงที่ ของเหลวมีปริมาตรคงท่ีแต่มีรูปร่าง
เปล่ียนไปตามภาชนะเฉพาะส่วนที่บรรจุของเหลว ส่วนแก๊สมีปริมาตรและรูปร่าง
เปล่ียนไปตามภาชนะทบ่ี รรจุ

สุดยอดคู่มือครู 92

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

สมรรถนะส�ำ คญั ของผูเ้ รียน

ภเู ข�นำ�้ แขง็ ๑. ความสามารถในการสื่อสาร
๒. ความสามารถในการคดิ
มสี ถ�นะของแข็ง ๓. ความสามารถในการแก้ปญั หา
๔. ความสามารถในการใชท้ กั ษะชวี ติ
อ�ก�ศ ๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

มสี ถ�นะแก๊ส คณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์

ใฝ่เรียนรู้
ตวั ชว้ี ดั ที่ ๔.๑ ต้ังใจ เพียรพยายามใน
การเรยี นและเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้
ตวั ชี้วัดที่ ๔.๒ แสวงหาความรู้จาก
แหล่งเรยี นรตู้ า่ ง ๆ ทงั้ ภายในและ
ภายนอกโรงเรียน ดว้ ยการเลอื กใชส้ ่อื
อย่างเหมาะสม บนั ทึกความรู้ วิเคราะห์
สรุปเป็นองค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ติ ประจำ�วนั ได้

๓มสี ถ�นนะข้�ำ องเหลว มุง่ มน่ั ในการทำ�งาน
ตวั ชว้ี ดั ที่ ๖.๑ ต้ั ง ใ จ แ ล ะ รั บ ผิ ด ช อ บ
ในการปฏิบตั หิ นา้ ท่กี ารงาน
ตัวช้ีวัดที่ ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียร-
พยายามและอดทนเพื่อให้งานสำ�เร็จ
ตามเปา้ หมาย

บรู ณาการทักษะศตวรรษที่ 21

นักเรียนสำ�รวจในท้องถิ่นของนักเรียนว่า มีภูมิปัญญาท้องถิ่น
เกย่ี วกบั การเปลยี่ นสถานะของสารอยา่ งไรบา้ ง แลว้ รวบรวมขอ้ มลู
การเปล่ียนสถานะของสารที่คนในชุมชนรู้จักนำ�มาใช้ประโยชน์
ไว้อย่างเป็นระบบ และช่วยกันจัดทำ�เว็บไซต์เผยแพร่ภูมิปัญญา
ชาวบ้านในเรื่องดงั กลา่ วใหค้ นรุ่นหลงั ไดเ้ รยี นรู้ต่อไป

93 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET

St ตวั ชี้วดั สสารรอบตวั เรา

ว ๒.๑ ป.๔/๓ ๑. สสารและสถานะของสสารรอบตัว
วัตถุต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวเรามีความหลากหลายทั้งขนาด รูปร่าง สี
ภาระงาน/ช้นิ งาน กลิ่น ที่แตกต่างกัน เราเรียกวัตถุต่าง ๆ เหล่านั้นว่า สสาร (matter)
ส่วนคำาว่า สาร (substance) ที่เราคุ้นเคยนั้นใช้เรียกสารที่มีสมบัติจำาเพาะ
แผนภาพความคดิ สถานะของสสาร เจาะจง เช่น นำ้าตาลทราย เกลือ แอลกอฮอล์

ep 1 ขนั้ สังเกต

รวบรวมข้อมูล

๑. นกั เรยี นรว่ มกนั สงั เกตภาพสสารและสาร
แล้วอ่านแถบข้อความ ความหมาย
ของสสารกับสาร เสียงดังชัดเจน และ
พรอ้ มเพรียงกัน

๒. นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างสสาร
กับสารท่ีนักเรียนรู้จัก ผู้แทนนักเรียน
บนั ทกึ คำ�ตอบบนกระดาน

ภาพที่ ๕.๑ สสารรอบตัวเรา

ภาพที่ ๕.๒ นํ้าตาลทราย ภาพที่ ๕.๓ เกลือ

94

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21

นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มร่วมกันสืบสอบข้อมูลจากคอมพิวเตอร์
เก่ียวกับสารรอบตัวและจำ�แนกสถานะของสาร เป็นของแข็ง ของเหลว
และแกส๊ แล้วออกแบบวธิ ีน�ำ เสนอให้น่าสนใจ

สุดยอดคู่มือครู 94

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

Step 1asean

สสารที่อยู่รอบตัวเราคืออะไร มีกี่สถานะ อะไรบ้าง ข้ันสังเกต
รวบรวมขอ้ มูล

คำาถามสำาคัญ ๓. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ
เ พื่ อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กจิ กรรมที่ ๕.๑ ศึกษาสสารและสถานะของสสารรอบตัว กระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดังน้ี

วัสดอุ ปุ กรณ์ ๓.๑ สสารท่ีอยู่รอบตัวเราคืออะไร
มีก่ีสถานะ อะไรบา้ ง (วัสดุตา่ ง ๆ รอบตวั
๑. ไข่ไก่ ๑ ฟอง
เราเป็นสสารมี ๓ สถานะ ได้แก่ ของแข็ง
๒. ลูกโป่ง ๑ ลูก
ของเหลว และแก๊ส)
๓. เครื่องชั่ง ๑ เครื่อง ๔. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน

๔. ยางรัด ๒ เส้น คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
ศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๕.๑
๕. สายยางใสขนาดเล็ก ๑ เส้น เรื่อง ศึกษาสสารและสถานะของสสาร
รอบตัว
๖. บีกเกอร์ ขนาด ๑๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๒ ใบ ๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม เพื่อ
๗. กระบอกตวง ขนาด ๒๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๑ ใบ บ่งชี้สสารและสถานะของสสาร และ
๘. อ่างน้ำา บนั ทกึ ผล
๙. น้ำา ๑ ใบ
๑๐. น้ำาสีผสมอาหารสีแดง ๕,๐๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
๑๑. น้ำามันพืช
๒๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

๒๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

วิธีทาำ

ชุดที่ ๑
๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มวางไข่ไก่บนเครื่องชั่ง แล้วอ่านค่ามวล
ของไข่ไก่ และบันทึกผล
๒. เติมนำ้าลงในบีกเกอร์ ปริมาณ ๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
แล้วหย่อนไข่ไก่ลงในบีกเกอร์ สังเกตการเปลี่ยนแปลง และบันทึกผล

95

95 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET

Step 1 ข้นั สงั เกต

รวบรวมข้อมลู ชุดที่ ๒

๖. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ ๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มชั่งมวลบีกเกอร์ แล้วบันทึกผล จากนั้น
ผลการท�ำ กจิ กรรมหน้าชนั้ เรยี น เติมนำ้าลงในบีกเกอร์ ปริมาณ ๓๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร แล้วนำาไปวาง

บนเครื่องชั่ง พร้อมอ่านมวลของนำ้าในบีกเกอร์ และบันทึกผล

๒. เติมนำ้ามันพืชในบีกเกอร์อีกใบ ปริมาณ ๒๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

จากนั้นค่อย ๆ เทนำ้าในบีกเกอร์ ปริมาณ ๓๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ลงไป

ในบีกเกอร์ที่บรรจุนำ้ามันพืช สังเกตการเปลี่ยนแปลง และบันทึกผล

ชุดที่ ๓

๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มชั่งมวลลูกโป่งและยางรัดก่อนเป่า
แล้วบันทึกผล จากนั้นจึงเป่าลูกโป่งให้มีขนาดตามต้องการแล้วรัด
ด้วยยางรัด แล้วนำาไปวางบนเครื่องชั่ง พร้อมอ่านมวลของอากาศ
ในลูกโป่ง และบันทึกผล
๒. ใส่นำ้าสีผสมอาหารสีแดงในกระบอกตวงให้เต็ม แล้วควำ่าลงในอ่างนำ้า

ซึ่งบรรจุน้ำาครึ่งอ่างอย่างรวดเร็ว เพื่อไม่ให้น้ำาไหลออกจากกระบอกตวง
๓. เสียบปลายข้างหนึ่งของสายยางใสกับลูกโป่งแล้วรัดให้แน่น และ
ปิดปลายอีกข้างไว้ก่อนเพื่อไม่ให้อากาศในลูกโป่งออกมา
๔. ใส่ปลายอีกข้างหนึ่งของสายยางใสเข้าไปในกระบอกตวง สังเกต
การเปลี่ยนแปลง และบันทึกผล

96

เฉลยกจิ กรรมการทดลอง

บันทึกผลการท�ำกิจกรรม สรปุ ผลการทำ� กิจกรรม

ตาราง ผลการเปลี่ยนแปลงของวตั ถทุ ่นี �ำ มาทดลอง สสารเปน็ ส่งิ ทม่ี มี วลและต้องการทีอ่ ยู่

วัตถุทน่ี �ำมาทดลอง มวล (กรมั ) การเปลี่ยนแปลงทเี่ กิดข้นึ
ก่อน-หลัง

ชุดที่ ๑ ไข่ไก่ มวลตามทชี่ ่งั ได้ ไขไ่ กท่ ำ�ให้น้าํ ในบกี เกอร์สูงข้นึ

ชดุ ท่ี ๒ นา้ํ มวลตามทช่ี งั่ ได้ มวลตามทช่ี ั่งได้ นํา้ กบั น้าํ มนั พชื แยกชั้นกนั อยู่

ชุดท่ี ๓ อากาศ มวลตามที่ช่ังได้ มวลตามท่ีชั่งได้ อากาศในลูกโป่งเขา้ ไปแทนทน่ี ํา้ สีผสมอาหารในกระบอกตวง

สุดยอดคู่มือครู 96

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

Step 2asean

ขน้ั คดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้

ตวั อย�่ งต�ร�งบนั ทกึ ผลก�รทดลอง ๗. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
ต�ร�งท่ี ๕.๑ ผลการเปลยี่ นแปลงของวัตถทุ ่ีนำามาทดลอง และแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับผล
การทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถามหลัง
วัตถทุ นี่ �ำ ม�ทดลอง มวล (กรมั ) ก�รเปลยี่ นแปลงทีเ่ กดิ ขึน้ ทำ�กิจกรรม
ก่อน - หลงั
ชุดที่ ๑ ไขไ่ ก่ ๘. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
ชุดที่ ๒ นา้ำ และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
ชดุ ที ่ ๓ อากาศ เก่ียวกับสสารและสถานะของสสาร
รอบตัว
ภาพที่ ๕.๔ การทดลองสสาร
และสถานะของสสารรอบตัว (ชุดที่ ๓)

? ไขไ่ ก ่ นำ้า และอากาศ มีมวลหรือไม่ ทราบไดอ้ ย่างไร
? เม่ือใส่ไข่ไก่ลงในบีกเกอร์บรรจุน้ำา เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง
? เมื่อเทนำ้าลงในบีกเกอร์ที่บรรจุนำ้ามันพืช เกิดการเปล่ียนแปลงอย่างไรบ้าง
? เมือ่ ปลอ่ ยอากาศในลกู โป่งเข้าไปในกระบอกตวงบรรจุ

นา้ำ สีผสมอาหารสแี ดง เกดิ การเปล่ียนแปลงอย่างไรบา้ ง
? วัตถทุ ี่นำามาทดลองมกี ี่สถานะ อะไรบ้าง
? สรปุ ผลการทดลองได้ว่าอยา่ งไร

97 97 สุดยอดคู่มือครู

แนวค�ำตอบ

๑. ตอบ ไขไ่ ก ่ นา้ํ และอากาศมมี วล
๒. ตอบ ไขไ่ กท่ �ำ ใหน้ า้ํ ในบกี เกอรส์ งู ขน้ึ และไขไ่ กต่ อ้ งการพน้ื ทท่ี อ่ี ยู่
๓. ตอบ นา้ํ กบั นา้ํ มนั พชื แยกชน้ั กนั อย ู่ และนา้ํ ตอ้ งการพน้ื ทท่ี อ่ี ยู่
๔. ตอบ อากาศในลกู โปง่ เขา้ ไปแทนทน่ี า้ํ สผี สมอาหารในกระบอกตวง
และอากาศตอ้ งการพน้ื ทท่ี อ่ี ยู่
๕. ตอบ ๓ สถานะคอื ไขไ่ กม่ สี ถานะของแขง็ นา้ํ มสี ถานะของเหลว และอากาศมสี ถานะแกส๊
๖. ตอบ สสารเปน็ สง่ิ ทม่ี มี วล และตอ้ งการทอ่ี ยู่

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ขั้นปฏบิ ัติ
St St St และสรุปความรู้
หลังการปฏบิ ตั ิ วัตถุต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวเราจะมีรูปร่าง ขนาด สี ที่แตกต่างกัน

๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน แต่วัตถุต่าง ๆ เหล่านั้นล้วนแล้วแต่มีสิ่งที่เหมือนกัน คือ เป็นสิ่งที่มีมวล
ออกแบบ และเขยี นแผนภาพความคดิ และต้องการที่อยู่ ซึ่งเรียกว่า สสาร โดยสสารรอบตัวเรานั้นสามารถ
สถานะของสสาร ในกระดาษฟลิป- จัดจำาแนกได้เป็น ๓ สถานะ คือ ของแข็ง ของเหลว และแก๊ส

ชารต์ จัดท�ำ เป็นช้ินงาน

๑๐. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น ส รุ ป สิ่ ง ที่ เ ข้ า ใ จ น้�ำ แขง็
เปน็ ความร้รู ว่ มกนั ดงั น้ี
มีสถานะของแขง็
• วัสดุเป็นสสาร เพราะมีมวลและ
ต้องการที่อยู่ สสารมีสถานะเป็น

ของแข็ง ของเหลว และแกส๊ ภาพที่ ๕.๕ น้ำ�แข็ง

ep 4

ขนั้ สอ่ื สารและนำ� เสนอ

๑๑. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ ภาพที่ ๕.๖ น้ำ� น�ำ้
โดยใช้แผนภาพความคิดสถานะ
ข อ ง ส า ร ป ร ะ ก อ บ ก า ร อ ธิ บ า ย ภาพที่ ๕.๗ ไอน้ำ� มสี ถานะของเหลว
หน้าชั้นเรียน เพ่ือน ๆ ร่วมกัน
ตรวจสอบและแก้ไขใหถ้ กู ตอ้ ง 98 ไอน�้ำ

๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกย่ี วกบั English talk มสี ถานะแกส๊
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวธิ กี ารทำ�งานทม่ี ีแบบแผน ค�ำ ศพั ท์วทิ ยาศาสตร์น่ารู้ ดงั นี้ คือ ของแขง็ สถานะของสสาร
solid (อ่านว่า ซอล' ลดิ ) คอื ของเหลว
5ep ขั้นประเมินเพื่อเพิม่ คณุ ค่า liquid (อ่านวา่ ลคิ ' ควดิ ) คอื แกส๊
บรกิ ารสังคม gas (อ่านวา่ แกส)
และจิตสาธารณะ

๑๓. นกั เรยี นรว่ มกนั คดั เลอื กผลงานทด่ี เี ดน่
จัดแสดงที่ป้ายนิเทศหน้าชั้นเรียน
เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้นักเรียน
ชน้ั อน่ื ๆ

๑๔. นักเรยี นน�ำ เสนอผลการศึกษา พรอ้ ม
สะทอ้ นความคดิ รว่ มกัน

สุดยอดคู่มือครู 98

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตัวช้ีวัด

แบบฝึกหดั ว ๒.๑ ป.๔/๓

๑. สสารและสถานะของสสารรอบตวั แนวค�ำตอบ
๑. สสารคืออะไร (อธิบายพรอ้ มยกตัวอย่างประกอบ)
๑. ตอบ สสาร คือ ส่ิงท่ีมีมวลและต้องการ
๒. สสารกบั สารแตกตา่ งกนั อยา่ งไร (อธบิ ายพรอ้ มยกตวั อยา่ งประกอบ) ทอ่ี ยู่ กลา่ วไดว้ า่ สง่ิ ตา่ ง ๆ ทอ่ี ยรู่ อบตวั เรานน้ั
จดั เปน็ สสารเชน่ หนิ นา้ํ อากาศถงั พลาสตกิ
๓. สสารมีก่ีสถานะ อะไรบ้าง
๒. ตอบ ส่งิ ต่าง ๆ ท่อี ย่รู อบตัวเรา เราเรียกว่า
๔. จงยกตวั อยา่ งสสารในสถานะตา่ ง ๆ ทอี่ ยรู่ อบตวั เราอยา่ งนอ้ ย ๕ ชนดิ สสาร ส่วนสารใช้เรียกสสารท่ีมีสมบัติ
จ�ำ เพาะเจาะจงเชน่ เกลอื นา้ํ แกส๊ ออกซเิ จน
๕. สสารชนดิ เดียวกนั มสี ถานะต่างกันได้หรอื ไม่
(อธบิ ายพร้อมยกตวั อยา่ งประกอบ) ๓. ตอบ สสารมี ๓ สถานะ คือ ของแข็ง
ของเหลว และแกส๊

๔. ตอบ ของแขง็ ไดแ้ ก่ แกว้ นา้ํ รองเทา้ ปากกา
โตะ๊ และเกา้ อ้ี

ของเหลว ได้แก่ น้ําด่ืม น้ําอัดลม น้ํากล่ัน
นา้ํ เชอ่ื ม และนา้ํ มนั

แก๊ส ได้แก่ อากาศ ไอน้ํา แก๊สออกซิเจน
แกส๊ ไนโตรเจน แกส๊ คารบ์ อนไดออกไซด์

๕. ตอบ ได ้ เชน่ นา้ํ สามารถเปลย่ี นสถานะได้
คือ น้ําแข็งอยู่ในสถานะของแข็ง น้ําอยู่ใน
สถานะของเหลว และไอนา้ํ อยใู่ นสถานะแกส๊

99

99 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตัวชวี้ ดั ๒. สมบตั ิของของแขง็ ของเหลว และแกส๊
สสารที่อยู่รอบตัวเรานอกจากจะมีขนาด รูปร่าง สี กลิ่น ที่แตกต่าง
ว ๒.๑ ป.๔/๓ กันแล้ว สสารยังมีสถานะแตกต่างกัน คือ มีทั้งของแข็ง ของเหลว และแก๊ส
ว ๒.๑ ป.๔/๔ เช่น เหล็ก มีสถานะเป็นของแข็ง นำ้ามีสถานะเป็นของเหลว อากาศมีสถานะ
เป็นแก๊ส
ภาระงาน/ชน้ิ งาน
St สสารในสถานะของแข็ง ของเหลว และแก๊ส
แผนภาพความคดิ แบบเปรยี บเทยี บระหวา่ ง มีสมบัติแตกต่างกันอย่างไรบ้าง
ของแขง็ กบั ของเหลว และของเหลวกบั แกส๊ คำาถามสำาคัญ

ep 1 ขั้นสังเกต

รวบรวมขอ้ มูล

๑. นกั เรยี นสงั เกตสารตา่ ง ๆ ดงั น้ี สบกู่ อ้ น กิจกรรมที่ ๕.๒ สมบตั ิของสสาร ๑ ก้อน
ข้าวสาร นมสด ลูกโป่งบรรจุแก๊ส ๑ ใบ
น้ําส้ม แล้วร่วมกันตอบคำ�ถามกระตุ้น ตอนที่ ๑ สมบัติของของแข็ง ๑ ใบ
ความคดิ ดังนี้ วสั ดอุ ปุ กรณ์ ๑ เส้น
๑ ใบ
๑.๑ สารชนิดใดเป็นของแขง็ ๑. ก้อนหิน ๑ ใบ
(สบกู่ ้อน ข้าวสาร) ๒. แก้วพลาสติก
๑.๒ สารชนดิ ใดเป็นของเหลว ๓. ถ้วยยูรีกา
(นมสด นํา้ สม้ )
๑.๓ สารชนิดใดเป็นแก๊ส ๔. เชือกยาว ๓๐ เซนติเมตร
(แก๊สท่ีอยู่ในลกู โปง่ ) ๕. กระบอกตวง ขนาด ๑๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
๒. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ ๖. บีกเกอร์ ขนาด ๒๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

เ พ่ื อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม 100
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดังน้ี
๒.๑ สสารในสถานะของแขง็ ของเหลว แนวข้อสอบ O-NET
และแก๊ส มีสมบัติแตกต่างกันอย่างไร
สสารในข้อใดมรี ปู รา่ งคงที่
(ของแข็ง มปี รมิ าตรและรูปร่างคงท่ี ๑ นมสด
เฉลย ๔ เหตผุ ล กอ้ นหนิ เปน็ สสาร
ของเหลว มีปริมาตรคงท่ีแต่มีรูปร่าง

เปลย่ี นไปตามภาชนะเฉพาะสว่ นทบ่ี รรจุ

ของเหลว ส่วนแก๊ส มีปริมาตรและรูปร่าง

เปลยี่ นไปตามภาชนะทบ่ี รรจ)ุ

๒ ไอนํา้ ในสถานะของแข็งมีอนุภาคเรียงชิด

๓ แอลกอฮอล์ ติดกันอย่างหนาแน่น ทำ�ให้มีปริมาตร
๔ ก้อนหิน
และรูปรา่ งคงท่ี

สุดยอดคู่มือครู 100

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

วธิ ที ำา Step 1asean

ข้ันสังเกต
รวบรวมขอ้ มลู

๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มนำาก้อนหินใส่ลงในแก้วพลาสติก ๓. นกั เรยี นแบง่ กลมุ่ กลุ่มละ ๔ คน คละ
แล้วสังเกตรูปร่างของก้อนหินในแก้วพลาสติก และบันทึกผล ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
๒. นำาก้อนหินในแก้วพลาสติกไปหาปริมาตรด้วยถ้วยยูรีกา ดังนี้ และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๕.๒ เร่ือง
๒.๑ คอ่ ย ๆ เตมิ นำา้ ในถว้ ยยรู กี าจนระดบั นำา้ อยูพ่ อดกี บั ปากทางออก สมบัติของสสาร (ตอนท่ี ๑ สมบัติ
ของนำ้า โดยระวังอย่าให้น้ำาล้นออกจากปากทางออกของน้ำา ของของแขง็ )
๒.๒ รัดก้อนหินกับเชือก แล้วหย่อนก้อนหินลงถ้วยยูรีกาเบา ๆ
ระวังไม่ให้นำ้ากระเพื่อมรุนแรง ๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
๒.๓ ใช้บีกเกอร์รอรับนำ้าที่ไหลออกมาจนหยดสุดท้าย จากนั้น ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม เพื่อบ่งชี้
เทน้ำาที่ได้ใส่กระบอกตวงแล้วอ่านปริมาตร และบันทึกผล สมบัตขิ องของแข็ง และบนั ทกึ ผล
๓. นำาก้อนหินก้อนเดิมใส่ลงในบีกเกอร์ แล้วสังเกตรูปร่างของ
ก้อนหินในบีกเกอร์ และบันทึกผล ๕. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
๔. นำาก้อนหินในบีกเกอร์ไปหาปริมาตรด้วยถ้วยยูรีกาเช่นเดิม ผลการทำ�กิจกรรมหน้าชัน้ เรยี น
ตามข้อ ๒

ภาพที่ ๕.๘ การทดลองสมบตั ิของของแข็ง

101

เฉลยกิจกรรมการทดลอง

บนั ทึกผลการท�ำกจิ กรรม สรุปผลการท�ำกจิ กรรม

ตอนที่ ๑ สมบัติของของแข็ง รปู ร่างและปรมิ าตรของก้อนหนิ ซ่งึ เป็นของแขง็
ตาราง ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของกอ้ นหนิ เมอ่ื อยู่ในแกว้ พลาสตกิ และในบกี เกอร์ ไมเ่ ปลี่ยนแปลงไปตามภาชนะทีบ่ รรจุ
ผลการสงั เกตทเ่ี กิดขึ้น
การทดลอง
ในแกว้ พลาสตกิ ในบกี เกอร์

รปู ร่างของก้อนหนิ รูปร่างตามท่ีสงั เกตได้ รูปร่างตามทส่ี ังเกตได้ หรอื รปู รา่ งเหมอื นเดิม

ปรมิ าตรของกอ้ นหนิ ปริมาตรตามทวี่ ัดได ้ ปริมาตรตามท่ีวดั ได้ หรือปรมิ าตรเท่าเดมิ

101 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

St บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET

ep 2 ขนั้ คิดวิเคราะห์ ตวั อย�่ งต�ร�งบนั ทึกผลก�รทดลอง
ต�ร�งท่ี ๕.๒ ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของกอ้ นหนิ เมอื่ อยใู่ นแกว้ พลาสตกิ และในบกี เกอร์
และสรปุ ความรู้

๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย ก�รทดลอง ผลก�รสังเกตที่เกดิ ขึ้น
และแสดงความคิดเห็นเก่ียวกับผล
การทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถามหลัง รปู ร่างของกอ้ นหนิ ในแกว้ พล�สติก ในบกี เกอร์
ปรมิ าตรของก้อนหนิ

ทำ�กิจกรรม ? รูปร่างของกอ้ นหินในแกว้ พลาสตกิ และในบกี เกอร์
๗. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม เหมอื นหรือแตกตา่ งกนั หรือไม่ อยา่ งไร

และสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน ? ปริมาตรของก้อนหินทีว่ ัดไดด้ ้วยถ้วยยรู ีกาในแกว้ พลาสติก
เก่ยี วกบั สมบตั ขิ องของแขง็ และในบกี เกอร์มีปริมาตรเท่ากนั หรือไม่ อย่างไร
? สรปุ ผลการทดลองได้ว่าอย่างไร

ก้อนหินเป็นสสารที่อยู่ในสถานะของแข็ง ซึ่งของแข็งมีอนุภาคเรียงชิด
ติดกันอย่างหนาแน่น ดังนั้น ของแข็งจึงมีทั้งรูปร่างและปริมาตรคงตัว
ไม่เปลี่ยนแปลงไปตามภาชนะที่บรรจุ

ภาพที่ ๕.๙ การจัดเรยี งอนภุ าคของของแขง็

102

แนวค�ำตอบ

๑. ตอบ รปู รา่ งของกอ้ นหนิ ทง้ั ในแกว้ พลาสตกิ กบั ในบกี เกอรม์ รี ปู รา่ งเหมอื นกนั
๒. ตอบ ปรมิ าตรของกอ้ นหนิ ทง้ั ในแกว้ พลาสตกิ กบั ในบกี เกอรไ์ ดป้ รมิ าตรเทา่ กนั
๓. ตอบ รูปร่างและปริมาตรของก้อนหินซ่ึงเป็นของแข็งไม่เปล่ียนแปลงไป

ตามภาชนะทบ่ี รรจุ

สุดยอดคู่มือครู 102

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

ตอนที่ ๒ สมบัติของของเหลว Step 1asean

ข้ันสงั เกต
รวบรวมข้อมูล

วสั ดุอุปกรณ์ ๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษา
และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมที่ ๕.๒ เรื่อง
๑. หลอดฉีดยาพลาสติก สมบตั ขิ องสสาร (ตอนที่ ๒ สมบตั ขิ อง
ของเหลว)
ขนาด ๓๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๑ อัน
๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
๒. บีกเกอร์ ขนาด ๒๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๒ ใบ ก่อนท�ำ กิจกรรม ทำ�กิจกรรม เพอื่ บ่งชี้
๓. น้ำา สมบัตขิ องของเหลว และบันทกึ ผล
๑๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
๑๐. ผแู้ ทนนกั เรยี นแตล่ ะกลุ่มน�ำ เสนอผล
วธิ ที ำา การท�ำ กจิ กรรมหนา้ ชัน้ เรยี น

๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มดึงก้านหลอดฉีดยาพลาสติกจนสุด
เพื่อดูดนำ้าในบีกเกอร์ซึ่งบรรจุน้ำาอยู่ ๑๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
เข้ามาในหลอด แล้วสังเกตรูปร่างของนำ้าในหลอดฉีดยาพลาสติก
และอ่านปริมาตรของนำ้าในหลอดฉีดยา และบันทึกผล
๒. กดก้านหลอดฉีดยาจนสุดเพื่อปล่อยนำ้าเข้าไปในบีกเกอร์อีกใบ
แล้วสังเกตรูปร่างของนำ้าในบีกเกอร์ และอ่านปริมาตรของนำ้า
ในบีกเกอร์ และบันทึกผล

ภาพที่ ๕.๑๐ การทดลองสมบตั ิของของเหลว

103

เฉลยกจิ กรรมการทดลอง

บันทึกผลการท�ำกจิ กรรม สรปุ ผลการท�ำกิจกรรม

ตอนที่ ๒ สมบตั ขิ องของเหลว นํ้าซ่ึงเป็นของเหลวมีรูปร่างเปล่ียนแปลงตาม
ตาราง ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของนาํ้ เมอ่ื อยใู่ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ และในบกี เกอร์ รูปร่างของภาชนะที่บรรจุ แต่ยังคงมีปริมาตร
ผลการสังเกตสิ่งทเี่ กดิ ข้ึน
การทดลอง เทา่ เดมิ ไมเ่ ปล่ยี นแปลง
ในหลอดฉีดยาพลาสตกิ ในบกี เกอร์

รปู รา่ งของนาํ้ รูปรา่ งตามลักษณะของหลอดฉีดยาพลาสติก รูปร่างตามลักษณะของบีกเกอร์

ปรมิ าตรของนํ้า ปรมิ าตรตามที่วัดได ้ ปริมาตรตามทว่ี ดั ได้ หรือปริมาตรเท่าเดิม

103 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

St บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET

ep 2 ขนั้ คดิ วิเคราะห์ ตวั อย�่ งต�ร�งบันทกึ ผลก�รทดลอง
ต�ร�งที่ ๕.๓ ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของน�ำ้ เมอ่ื อยใู่ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ และในบกี เกอร์
และสรุปความรู้

๑๑. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย ก�รทดลอง ผลก�รสังเกตสงิ่ ท่เี กดิ ขึ้น
และแสดงความคิดเห็นเก่ียวกับ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม รปู รา่ งของนาำ้ ในหลอดฉดี ย�พล�สตกิ ในบกี เกอร์
ปรมิ าตรของน้าำ

หลังท�ำ กจิ กรรม ? รปู รา่ งของน้ำาในหลอดฉีดยาพลาสติกและในบีกเกอร์
๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม เหมอื นหรอื แตกต่างกันหรอื ไม ่ อยา่ งไร
? ปริมาตรของนา้ำ ในหลอดฉีดยาพลาสตกิ และในบีกเกอร์
และสรปุ สง่ิ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั มปี ริมาตรเท่ากนั หรือไม่ อย่างไร
เกีย่ วกบั สมบตั ขิ องของเหลว

? สรุปผลการทดลองได้วา่ อย่างไร

นำ้าเป็นสสารที่อยู่ในสถานะของเหลว ซึ่งของเหลวมีช่องว่างระหว่าง
อนุภาคอยู่บ้าง ทำาให้อนุภาคของของเหลวมีอิสระในการเคลื่อนที่ ดังนั้น
ของเหลวจึงมีรูปร่างเปลี่ยนแปลงไปตามรูปร่างของภาชนะที่บรรจุ แต่ยังคงมี
ปริมาตรเท่าเดิม

ภาพที่ ๕.๑๑ การจัดเรียงอนุภาคของของเหลว

104

แนวคำ� ตอบ

๑. ตอบ รปู รา่ งของนา้ํ ในหลอดฉดี ยาพลาสตกิ กบั ในบกี เกอรม์ คี วามแตกตา่ งกนั
โดยนา้ํ ทบ่ี รรจใุ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ มรี ปู รา่ งตามลกั ษณะของหลอดฉดี ยาพลาสตกิ
สว่ นนา้ํ ทบ่ี รรจใุ นบกี เกอรก์ ม็ รี ปู รา่ งตามลกั ษณะของบกี เกอร์
๒. ตอบ ปรมิ าตรของนา้ํ ในหลอดฉดี ยาพลาสตกิ กบั ในบกี เกอรว์ ดั ไดป้ รมิ าตรเทา่ กนั
๓. ตอบ นา้ํ ซง่ึ เปน็ ของเหลวมรี ปู รา่ งเปลย่ี นแปลงตามรปู รา่ งของภาชนะทบ่ี รรจุ
แตย่ งั คงมปี รมิ าตรเทา่ เดมิ ไมเ่ ปลย่ี นแปลง

สุดยอดคู่มือครู 104

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

ตอนที่ ๓ สมบัติของแก๊ส St Step 1asean

ข้ันสังเกต
รวบรวมข้อมลู

วสั ดอุ ุปกรณ์ ๑๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันศึกษาและ
อา่ นวิธีทำ�กจิ กรรมที่ ๕.๒ เรือ่ ง สมบตั ิ
๑. หลอดฉีดยาพลาสติก ๑ อัน ของสสาร (ตอนที่ ๓ สมบัติของแกส๊ )
ขนาด ๓๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๑ ลูก
๒. ลูกโป่งขนาดเล็ก ๑ เส้น ๑๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
๓. ยางรัด กอ่ นทำ�กิจกรรม ท�ำ กิจกรรม เพื่อบ่งชี้
สมบตั ขิ องแก๊ส และบันทกึ ผล
วิธีทาำ
๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มดึงก้านหลอดฉีดยาพลาสติกจนสุด ๑๕. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
ผลการท�ำ กจิ กรรมหน้าชั้นเรยี น
เพื่อดูดอากาศเข้ามาในหลอดฉีดยา ใช้นิ้วอุดปลายหลอด
แล้วกดก้านหลอดฉีดยาพลาสติกจนกดไม่ได้ จากนั้นปล่อย ep 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์
ก้านหลอดฉีดยาพลาสติกจนหยุดนิ่ง
๒. สงั เกตรปู รา่ งของอากาศในหลอดฉดี ยาพลาสตกิ และอา่ นปรมิ าตร และสรุปความรู้
ของอากาศในหลอดฉีดยาพลาสติก และบันทึกผล
๓. เสียบปลายหลอดฉีดยาพลาสติกเข้าไปในลูกโป่งแล้วใช้ยางรัด ๑๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
ให้แน่น กดก้านหลอดฉีดยาพลาสติกจนสุดเพื่อไล่อากาศเข้าไป และแสดงความคิดเห็นเก่ียวกับ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม
ในลูกโป่ง แล้วสังเกตรูปร่างและปริมาตรของอากาศในลูกโป่ง หลังทำ�กิจกรรม
และบันทึกผล
๑๗. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
และสรปุ สงิ่ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั
เกยี่ วกับสมบัตขิ องแกส๊

ภาพที่ ๕.๑๒ การทดลองสมบัตขิ องแกส๊

105

เฉลยกิจกรรมการทดลอง

บนั ทกึ ผลการทำ� กิจกรรม สรุปผลการท�ำกจิ กรรม

ตอนท่ี ๓ สมบัติของแกส๊ อากาศซง่ึ เปน็ แกส๊ มรี ปู รา่ งและปรมิ าตรไมค่ งตวั
ตาราง ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของอากาศเมอ่ื อยใู่ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ และในลกู โปง่ โดยเปล่ียนแปลงตามรูปร่างและขนาดของ
ผลการสังเกตสิ่งทเ่ี กดิ ขึน้
การทดลอง ภาชนะท่ีบรรจุ
ในหลอดฉีดยาพลาสตกิ ในลูกโป่ง

รูปรา่ งของอากาศ รปู ร่างตามลักษณะของหลอดฉดี ยาพลาสติก รูปรา่ งตามลักษณะของลูกโป่ง

ปรมิ าตรของอากาศ ปริมาตรตามที่อา่ นได้ ปริมาตรเปลีย่ นไปตามลกั ษณะของลูกโป่ง

105 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET

ep 3 ขัน้ ปฏบิ ตั ิ ตัวอย�่ งต�ร�งบนั ทึกผลก�รทดลอง
และสรุปความรู้ ต�ร�งท่ี ๕.๔ ผลการสงั เกตรปู รา่ งและปรมิ าตรของอากาศเมอื่ อยใู่ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ และในลกู โปง่
หลงั การปฏบิ ัติ
St St
St๑๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน ออกแบบ ก�รทดลอง ผลก�รสงั เกตที่เกิดข้ึน
และเขียนแผนภาพความคิดแบบเปรียบเทียบ
ความเหมือนและความแตกต่างของสารในสถานะ รปู รา่ งของอากาศ ในหลอดฉดี ย�พล�สตกิ ในลูกโปง่
ระหว่างของแขง็ กบั ของเหลว และของเหลวกบั แกส๊ ปริมาตรของอากาศ

จัดท�ำ เปน็ ชิน้ งาน

(ตัวอย่างแผนภาพความคดิ ) ? รูปรา่ งของอากาศในหลอดฉีดยาพลาสตกิ และในลกู โป่ง
• ของแข็งกับของเหลว เหมือนหรือแตกต่างกนั หรอื ไม่ อย่างไร

ของแข็ง ของเหลว ? ปริมาตรของอากาศในหลอดฉดี ยาพลาสติกและในลกู โปง่

(รูปรา่ ง (ปรมิ าตร (รูปรา่ ง เทา่ กนั หรอื ไม ่ อยา่ งไร
คงตัว) คงตวั ) ไม่คงตวั ) ? สรุปผลการทดลองไดว้ ่าอยา่ งไร

แผนภาพความคดิ เปรียบเทียบระหวา่ งของแขง็ กบั ของเหลว อากาศเป็นสสารที่อยู่ในสถานะแก๊ส ซึ่งมีรูปร่างและปริมาตร
เปลี่ยนแปลงไปตามรูปร่างและขนาดของภาชนะที่บรรจุ เนื่องจากแก๊ส
• ของเหลวกบั แกส๊ มีช่องว่างระหว่างอนุภาคมากจึงอยู่ห่างกัน ดังนั้น อนุภาคของแก๊สจึง
สามารถเคลื่อนที่ไปทั่วทุกทิศทางทั้งภาชนะที่บรรจุ
ของเหลว แก๊ส

(ปริมาตร (รูปรา่ ง (ปริมาตร
คงตวั ) ไม่ ไม่คงตัว)

คงตวั )

แผนภาพความคิด เปรยี บเทียบระหว่างของเหลวกับแกส๊

๑๙. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ สงิ่ ทเี่ ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั ดงั น้ี ภาพที่ ๕.๑๓ การจัดเรียงอนุภาคของแก๊ส
• สสารแต่ละสถานะมีสมบัติแตกต่างกัน
106
ของแข็งมีปริมาตรและรูปร่างคงท่ี ของเหลว
มีปริมาตรคงท่ีแต่มีรูปร่างเปล่ียนไปตามภาชนะ
เฉพาะส่วนท่ีบรรจุ ส่วนแก๊สมีปริมาตรและรูปร่าง
เปลี่ยนไปตามภาชนะทบี่ รรจุ

ep 4

ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ 5ep ข้ันประเมินเพอ่ื เพิม่ คุณคา่ แนวค�ำตอบ

๒๐. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอโดยใช้แผนภาพ บริการสงั คม ๑. ตอบ รปู รา่ งของอากาศในหลอดฉดี ยาพลาสตกิ กบั ในลกู โปง่
และจติ สาธารณะ มคี วามแตกตา่ งกนั โดยอากาศทบ่ี รรจใุ นหลอดฉดี ยาพลาสตกิ
ความคิดแบบเปรียบเทียบ ประกอบการอธิบาย มรี ปู รา่ งตามลกั ษณะของหลอดฉดี ยาพลาสตกิ สว่ นอากาศ
หน้าชัน้ เรียน เพอ่ื น ๆ ร่วมกนั ตรวจสอบและแกไ้ ข ๒๒. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น จัดแสดง ทบ่ี รรจใุ นลกู โปง่ กม็ รี ปู รา่ งตามลกั ษณะของลกู โปง่
ที่ป้ายนิเทศหน้าช้ันเรียน เพ่ือเป็นแหล่งเรียนรู้
ใหถ้ กู ตอ้ ง ๒. ตอบ ปริมาตรของอากาศในหลอดฉีดยาพลาสติกกับ
๒๑. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกยี่ วกบั วธิ กี ารท�ำ งาน ใหน้ กั เรียนชั้นอน่ื ๆ ในลกู โปง่ มปี รมิ าตรเทา่ กนั
ใหเ้ หน็ การคดิ เชงิ ระบบและวธิ กี ารท�ำ งานทมี่ แี บบแผน ๒๓. นกั เรยี นน�ำ เสนอผลการศกึ ษา พรอ้ มสะทอ้ นความคดิ
รว่ มกัน ๓. ตอบ อากาศซ่ึงเป็นแก๊สมีรูปร่างและปริมาตรไม่คงตัว
โดยเปลย่ี นแปลงตามรปู รา่ งและขนาดของภาชนะทบ่ี รรจุ

สุดยอดคู่มือครู 106

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตัวชี้วัด

แบบฝึกหดั ว ๒.๑ ป.๔/๓
ว ๒.๑ ป.๔/๔

๒. สมบตั ขิ องของแขง็ ของเหลว และแก๊ส แนวคำ� ตอบ

สสารจาำ นวน ๓ ชนดิ คอื ก ข และ ค มสี มบัติดา้ นรปู รา่ งและปริมาตร ดังน้ี ๑. ตอบ สาร ข. เพราะไอน้ํามีสถานะแก๊ส
ซ่ึงสารในสถานะแก๊สมีรูปร่างและปริมาตร
ต�ร�งท่ี ๕.๕ ปริมาตรและรปู ร่างของสสาร ก ข และ ค ไม่คงตัว โดยเปล่ียนแปลงตามรูปร่าง
และขนาดของภาชนะทบ่ี รรจุ
สส�ร ปริม�ตร รูปร่�ง
๒. ตอบ สาร ค. เพราะนา้ํ มันพชื มีสถานะเปน็
ก ไม่เปลี่ยนแปลง ไม่เปลี่ยนแปลงตามภาชนะ ของเหลว ซง่ึ สารในสถานะของเหลวมรี ปู รา่ ง
เปล่ียนแปลงตามรูปร่างของภาชนะท่ีบรรจุ
ข เท่ากับภาชนะที่บรรจุ เปลี่ยนแปลงตามภาชนะ แตย่ งั คงมปี รมิ าตรเทา่ เดมิ ไมเ่ ปลย่ี นแปลง

ค ไม่เปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงตามภาชนะ ๓. ตอบ สาร ก. คอื สารทม่ี สี ถานะเปน็ ของแขง็
เพราะมรี ปู รา่ งและปรมิ าตรคงท่ีไมเ่ ปลย่ี นแปลง
ใชข้ ้อมลู จากตารางข้างต้น ตอบคำาถาม ตามภาชนะท่ีบรรจุ สารท่ีมีสถานะของแข็ง
๑. สสารใดมีสมบตั เิ ชน่ เดียวกับไอน้าำ เพราะเหตุใดจึงคดิ เชน่ นั้น อน่ื ๆไดแ้ ก ่ นา้ํ ตาลทราย หนิ และไมบ้ รรทดั
๒. สสารใดมสี มบัติเช่นเดียวกบั นำ้ามันพชื เพราะเหตใุ ดจึงคดิ เช่นน้นั
๓. สสารรอบตัวทีม่ ีสมบัติเช่นเดยี วกบั สสาร ก มีอะไรบา้ ง
(ยกตัวอยา่ งจำานวน ๓ ชนิด) พรอ้ มอธิบายเหตุผล

จุดประกายโครงงาน จุด จุดประกายโครงงานน

นักเรียนสำารวจสสารที่มีสถานะต่าง ๆ ท่ีบ้าน โรงเรียน พร้อมระบุ ประกายโครงงา
สมบตั ิของสสาร
นักเรยี นร่วมกนั ทำ�กจิ กรรม
จดุ ประกายโครงงาน

107

107 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

เปา้ หมายการเรยี นรู้ ห๖นว่ยก�รเรยี นร แรงและการเคล่อื นที่ทู้ ่ี

มาตรฐานการเรยี นรู้ แผผนนผผงั งัสหารวั ะขก้อารหเรนยี ่วนยรกู้ ารเรยี นรู้

มาตรฐาน ว ๒.๒
เข้าใจธรรมชาติของแรงในชีวิตประจำ�วัน
ผลของแรงท่ีกระทำ�ต่อวัตถุ ลักษณะการ
เคล่ือนที่แบบต่าง ๆ ของวัตถุ รวมท้ังนำ�
ความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

แรง
และก�รเคลื่อนที่

แรงโน้มถว่ งของโลก มวล มวลของวตั ถทุ ม่ี ีผล
และน�ำ้ หนกั ของวตั ถุ ต่อก�รเปลีย่ นแปลง

ก�รเคล่อื นที่

ตวั ชว้ี ดั
๑. ระบุผลของแรงโนม้ ถว่ งท่ีมีต่อวตั ถจุ �กหลักฐ�นเชิงประจักษ์ (ว ๒.๒ ป.๔/๑)
๒. ใชเ้ คร่ืองช่งั สปรงิ ในก�รวัดน้�ำ หนักของวัตถุ (ว ๒.๒ ป.๔/๒)
๓. บรรย�ยมวลของวัตถุทม่ี ีผลต่อก�รเปล่ยี นแปลงก�รเคลื่อนที่ของวัตถุจ�กหลักฐ�นเชงิ ประจักษ์

(ว ๒.๒ ป.๔/๓)

ศัพท์วทิ ยาศาสตร์น่ารู้

คำ�ศพั ท์ ค�ำ อ่�น คำ�แปล
force ฟอร์ส แรง
gravitation แกรฟวเิ ท′ ชนั
mass แมส แรงโน้มถว่ งโลก
weight เวท มวล
นำ�้ หนกั

สาระการเรยี นรแู้ กนกลาง

แรงโนม้ ถว่ งของโลกเปน็ แรงดงึ ดดู ทโี่ ลกกระท�ำ ตอ่ วตั ถุ มที ศิ ทางเขา้ สศู่ นู ยก์ ลางโลก และเปน็ แรงไมส่ มั ผสั แรงดงึ ดดู ทโ่ี ลกกระท�ำ
กับวัตถุหนึง่ ๆ ท�ำ ให้วตั ถุตกลงสพู่ ื้นโลก และทำ�ใหว้ ัตถุมีนํ้าหนกั วดั น้ําหนักของวตั ถไุ ด้จากเครื่องชั่งสปริง นํา้ หนักของวตั ถุข้ึนกบั
มวลของวัตถุ โดยวัตถุทม่ี มี วลมากจะมีน้ําหนกั มาก วัตถทุ ่มี มี วลนอ้ ยจะมนี ้าํ หนกั นอ้ ย
มวล คอื ปรมิ าณเนอ้ื ของสสารทัง้ หมดที่ประกอบกันเปน็ วตั ถุ ซงึ่ มีผลตอ่ ความยากงา่ ยในการเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนทขี่ องวัตถุ
วัตถุที่มีมวลมากจะเปล่ียนแปลงการเคลื่อนท่ีได้ยากกว่าวัตถุที่มีมวลน้อย ดังนั้นมวลของวัตถุนอกจากจะหมายถึงเน้ือท้ังหมดของ
วตั ถนุ ้นั แลว้ ยังหมายถงึ การต้านการเปลย่ี นแปลง การเคลือ่ นที่ของวตั ถุน้นั ด้วย

สุดยอดคู่มือครู 108

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

สมรรถนะส�ำ คญั ของผู้เรยี น

แรง ึดง ูดด แรงดึงดูดของโลก ๑. ความสามารถในการสื่อสาร
แร ๒. ความสามารถในการคดิ
หรือ แรงโน้มถ่วงของโลก ๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา
๔. ความสามารถในการใช้ทกั ษะชีวติ
เป็นแรงดึงดูดทโี่ ลกกระท�ำ ต่อวตั ถุ ๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี
มที ิศท�งเข้�สู่ศูนย์กล�งโลก
คณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
แรงดงึ ดดู แรงดึงดูด
งดงึ ดดู ใฝ่เรยี นรู้
ตวั ชว้ี ดั ท ่ี ๔.๑ ตั้งใจ เพียรพยายามใน
แรง ึดง ูดด การเรียนและเขา้ รว่ มกจิ กรรมการเรียนรู้
ตัวชว้ี ัดท่ ี ๔.๒ แสวงหาความรู้จาก
แรงดึงดูด แหลง่ เรียนรู้ต่าง ๆ ท้งั ภายในและ
ภายนอกโรงเรียน ดว้ ยการเลอื กใชส้ อื่
อย่างเหมาะสม บันทึกความรู้ วิเคราะห์
สรุปเปน็ องค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ติ ประจ�ำ วันได้

อยอู่ ยา่ งพอเพียง
ตัวชวี้ ัดที ่ ๕.๑ ดำ�เนนิ ชีวติ อยา่ งพอประมาณ
มเี หตผุ ล รอบคอบ มคี ุณธรรม

มงุ่ มนั่ ในการท�ำ งาน
ตัวชี้วัดท่ี ๖.๑ ตัง้ ใจและรับผดิ ชอบ
ในการปฏบิ ตั ิหน้าทก่ี ารงาน
ตวั ชี้วดั ท่ี ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียร-
พยายามและอดทนเพื่อให้งานสำ�เร็จ
ตามเป้าหมาย

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21

นักเรียนร่วมกันสืบสอบข้อมูลเก่ียวกับประวัตินักวิทยาศาสตร์โลกที่ค้นพบแรงโน้มถ่วงของโลกได้จากเว็บไซต์
ท่ีเก่ียวข้อง เช่น ประวัตินักวิทยาศาสตร์โลก สำ�นักหอสมุดและศูนย์สารสนเทศวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
http://siweb.dss.go.th/Scientist/ เพ่ือกระตุ้นนักเรียนให้รู้จักการแสวงหาความรู้เพิ่มเติมนอกเหนือจาก
บทเรียน อันเป็นคุณลักษณะสำ�คัญในการพัฒนานักเรียนให้มีลักษณะเป็นนักวิทยาศาสตร์ท่ีรู้จักสงสัย ใฝ่รู้ และ
แสวงหาคำ�ตอบด้วยตนเอง

109 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตัวชวี้ ัดSt แรงและการเคลอ่ื นท่ี

ว ๒.๒ ป.๔/๑ ๑. แรงโนม้ ถว่ งของโลก มวล และนำ�้ หนกั ของวตั ถุ
วตั ถทุ ีต่ กจากทีส่ งู อยา่ งอสิ ระ
ภาระงาน/ชนิ้ งาน จะเคลือ่ นทีล่ งสูพ่ ืน้ ผวิ โลกไมห่ ลดุ
ลอยไปไหน ไม่ว่าวัตถุนั้นจะมี
ภาพวาดและระบายสี ทศิ ทางการเคลอื่ นที่ ขนาดเล็กหรือใหญ่ จะมีแรงมา
ของวตั ถุตามแรงโนม้ ถว่ งของโลก กระทำาให้วัตถุเหล่านั้นตกลงสู่
พื้นผิวโลกเสมอ
ep 1 ขน้ั สังเกต
ภาพที่ ๖.๑ ฝนตกลงสู่พื้นผิวโลก
รวบรวมข้อมูล

๑. นกั เรยี นรว่ มกนั สงั เกตภาพ ฝนตกลงสู่
พื้นผิวโลก และผลไม้หล่นจากต้น
ลงสพู่ น้ื ผวิ โลก แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถาม
กระต้นุ ความคิด ดงั นี้

๑.๑ การท่ีฝนตกลงสู่พ้ืนผิวโลก และ
ผ ล ไ ม้ ห ล่ น จ า ก ต้ น ล ง สู่ พ้ื น ผิ ว โ ล ก
มีแรงอะไรมากระทำ�ให้วัตถุเหล่านั้น
ตกลงมา (แรงโน้มถว่ งของโลก)

ภาพที่ ๖.๒ ผลไม้หล่นจากต้นลงสู่พื้นผิวโลก

110

สุดยอดคู่มือครู 110

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

St Step 1asean

ข้ันสังเกต
รวบรวมขอ้ มูล

เมื่อปล่อยวัตถุชนิดต่าง ๆ ลงสู่พื้นผิวโลก ๒. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ
จะเกิดอะไรขึ้น เ พ่ื อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดังนี้
คำ�ถ�มสำ�คัญ
๒.๑ เมื่อปล่อยวัตถุชนิดต่าง ๆ ลงสู่
กจิ กรรมท่ี ๖.๑ ทิศทางการเคลอื่ นทข่ี องวตั ถุชนดิ ตา่ งๆ พ้ืนผิวโลก จะเกดิ อะไรขนึ้
ตามแรงโนม้ ถ่วงของโลก

วัสดอุ ุปกรณ์ (ตัวอยา่ งค�ำ ตอบ วัตถุตกลงสพู่ ้ืนผวิ โลก)
๓. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน

๑. ลูกแก้ว ๑ ลูก คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
ศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมที่ ๖.๑
๒. เม็ดโฟม ๑ เม็ด เรื่อง ทิศทางการเคล่ือนที่ของวัตถุ
ชนดิ ตา่ ง ๆ ตามแรงโน้มถว่ งของโลก
๓. กระดาษขนาด A4 ๒ แผ่น ๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
๔. ถุงพลาสติก (ถุงร้อน) ขนาด ๒ นิ้ว Ö ๔ นิ้ว ๓ ใบ บันทึกผล
๕. ยางรัด ๓ เส้น ๕. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ

๖. ทราย ๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร
๗. น้ำา
๕๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

วิธที ำ� ผลการท�ำ กจิ กรรมหนา้ ชัน้ เรยี น

๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มปล่อยวัตถุชนิดต่าง ๆ ในระดับ ep 2 ข้นั คดิ วเิ คราะห์
ความสูงจากพื้น ๑ เมตร ตามลำาดับดังนี้
๑.๑ วัตถุที่มีขนาดใกล้เคียงกันแต่มวลต่างกัน ได้แก่ ลูกแก้ว และสรปุ ความรู้
และเม็ดโฟม
๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ ก่ี ย ว กั บ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม

หลังท�ำ กจิ กรรม

เฉลยกิจกรรมการทดลอง 111 ๗. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
และสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
บนั ทกึ ผลการท�ำกจิ กรรม เกี่ยวกับทิศทางการเคล่ือนท่ีของวัตถุ
ชนิดตา่ ง ๆ ตามแรงโนม้ ถว่ งของโลก
ตาราง ทศิ ทางการเคลือ่ นท่ีของวตั ถชุ นิดตา่ ง ๆ

กล่มุ ของวัตถุที่เปรียบเทียบกนั ชนดิ ของวตั ถุ ทศิ ทางการเคลื่อนทข่ี องวัตถุ สรปุ ผลการทำ� กิจกรรม
(ระบายสีลงในลกู ศรตามทิศทางทส่ี ังเกตได)้
วตั ถุทกุ ชนิดบนโลกไม่ว่าจะมีมวลรูปร่างหรอื
๑. วัตถทุ ม่ี ีขนาดใกลเ้ คียงกนั ๑.๑ ลูกแก้ว สถานะใดกต็ ามเมอ่ื ปลอ่ ยจากทส่ี งู อยา่ งอสิ ระ
แต่มวลต่างกนั ๑.๒ เม็ดโฟม จะเคล่ือนท่ีลงส่พู ืน้ ผิวโลกเสมอ

๒. วตั ถทุ ่ีมมี วลเทา่ กัน ๒.๑ กระดาษทขี่ ย�ำ เปน็ กอ้ น
แตร่ ปู ร่างตา่ งกัน ๒.๒ กระดาษทคี่ ลเี่ ปน็ แผน่ เรยี บ

๓. วตั ถทุ ม่ี ปี รมิ าตรใกลเ้ คยี งกนั ๓.๑ ถุงพลาสตกิ บรรจทุ ราย
แตม่ ีสถานะตา่ งกัน ๓.๒ ถงุ พลาสติกบรรจุนํ้า

๓.๓ ถุงพลาสติกบรรจอุ ากาศ 111 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ขนั้ ปฏิบัติ
St St St แหลละงั สกราุปรปควฏาิบมตั ริู้
๑.๒ วตั ถทุ ีม่ มี วลเทา่ กนั แตร่ ปู รา่ งตา่ งกนั ไดแ้ ก ่ กระดาษขนาด A4

๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันเลือก ๒ แผ่น แผ่นที ่ ๑ ขยำาเป็นก้อน และแผ่นที่ ๒ คลีเ่ ป็นแผน่ เรียบ

วัตถุอื่น ๆ ท่ีสนใจ จากน้ันวางแผน ๑.๓ วัตถุที่มีปริมาตรใกล้เคียงกันแต่มีสถานะต่างกัน ได้แก่
ออกแบบ และทดลองตามกิจกรรม ถุงพลาสติกที่บรรจุทราย น้ำา และอากาศ รัดปากถุง

แ ล้ ว บั น ทึ ก ผ ล โ ด ย ว า ด ภ า พ แ ล ะ ด้วยยางรัดให้แน่น

ระบายสี ทิศทางการเคลื่อนท่ีของวัตถุ ๒. สังเกตทิศทางการเคลื่อนที่ของวัตถุ และบันทึกผล

ที่ ส น ใ จ ต า ม แ ร ง โ น้ ม ถ่ ว ง ข อ ง โ ล ก ตัวอย่างตารางบันทกึ ผลการทดลอง
ในกระดาษฟลิปชาร์ต จัดทำ�เป็น ตารางท่ี ๖.๑ ทศิ ทางการเคลอ่ื นท่ขี องวตั ถชุ นิดต่าง ๆ

ชิ้นงาน กลุ่มของวัตถุ ชนดิ ของวตั ถุ ทิศทางการเคลอ่ื นท่ขี องวัตถุ
๙. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ทเี่ ปรียบเทยี บกัน (ระบายสลี งในลกู ศรตามทศิ ทางที่สงั เกตได้)

ความรรู้ ว่ มกนั ดงั นี้ ๑.วัตถุที่มีขนาดใกล้เคียงกัน ๑.๑ ลูกแก้ว
• วัตถุขนาดต่าง ๆ ที่ตกจากท่ีสูง
แต่มวลต่างกัน ๑.๒ เม็ดโฟม
จะมีแรงมากระทำ�ให้วัตถุน้ันตกลง
๒.วัตถุที่มีมวลเท่ากัน ๒.๑ กระดาษที่ขยำาเป็นก้อน
แต่รูปร่างต่างกัน ๒.๒ กระดาษที่คลี่เป็นแผ่นเรียบ

๓.วัตถุที่มีปริมาตรใกล้เคียงกัน ๓.๑ ถุงพลาสติกบรรจุทราย

แต่มีสถานะต่างกัน ๓.๒ ถุงพลาสติกบรรจุน้ำา

ส่พู นื้ ผวิ โลกเสมอ ๓.๓ ถุงพลาสติกบรรจุอากาศ

ep 4 ? ทศิ ทางการเคลอ่ื นทขี่ องลกู แกว้ กบั เมด็ โฟมเหมอื นกนั หรอื แตกตา่ งกนั
ขนั้ สอื่ สารและนำ� เสนอ
อยา่ งไร

๑๐. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ ? ทิศทางการเคลื่อนที่ของกระดาษท่ีขยำาเป็นก้อนกับกระดาษท่ีคล่ี
โดยใช้ภาพวาดและระบายสีทิศทาง เป็นแผน่ เรียบเหมือนกันหรอื แตกตา่ งกัน อยา่ งไร
การเคลื่อนท่ีของวัตถุตามแรงโน้มถ่วง ? ทิศทางการเคลื่อนที่ของถุงพลาสติกท่ีบรรจุทราย น้ำา และอากาศ

ของโลกประกอบการอธบิ ายหนา้ ชนั้ เรยี น เหมอื นกนั หรอื แตกต่างกนั อยา่ งไร

เพื่อน ๆ ร่วมกันตรวจสอบและแก้ไข ? สรุปผลการทดลองไดว้ ่าอย่างไร

ให้ถูกตอ้ ง

๑๑. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับ

วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ 112
และวิธกี ารท�ำ งานท่มี ีแบบแผน
5ep ขั้นประเมนิ เพือ่ เพ่ิมคณุ คา่
บริการสงั คม แนวคำ� ตอบ
และจติ สาธารณะ

๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั คดั เลอื กผลงานทดี่ เี ดน่ ๑. ตอบ เหมอื นกนั คอื เคลื่อนท่ลี งส่พู ื้นผวิ โลก
จัดแสดงที่ป้ายนิเทศหน้าชั้นเรียน ๒. ตอบ เหมอื นกัน คือ เคลอ่ื นทลี่ งสู่พน้ื ผิวโลก
เ พื่ อ เ ป็ น แ ห ล่ ง เ รี ย น รู้ ใ ห้ นั ก เ รี ย น ๓. ตอบ เหมือนกนั คือ เคลื่อนที่ลงส่พู ื้นผิวโลก
ชั้นอ่ืน ๆ ๔. ตอบ วตั ถุทกุ ชนิดบนโลก ไม่ว่าจะมมี วล รูปร่าง หรือสถานะใดกต็ าม
เม่ือปลอ่ ยจากทสี่ งู อย่างอิสระ จะเคล่ือนที่มาสู่พืน้ ผวิ โลกเสมอ
๑๓. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม
สะทอ้ นความคดิ รว่ มกนั

สุดยอดคู่มือครู 112

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตัวชวี้ ดั

เมื่อปล่อยวัตถุในแบบต่าง ๆ ลงพื้นผิวโลก ว ๒.๒ ป.๔/๑
วัตถุจะมีทิศทางการเคลื่อนที่อย่างไร
ภาระงาน/ชนิ้ งาน
คำ�ถ�มสำ�คัญ
สิง่ ประดษิ ฐข์ องเล่นทใ่ี ชค้ วามร้เู กยี่ วกับ
กจิ กรรมที่ ๖.๒ เปรียบเทยี บทศิ ทางการเคลอ่ื นท่ี แรงโน้มถ่วงของโลก
เมื่อปลอ่ ยวตั ถใุ นแบบตา่ งๆ
ep 1 ข้ันสงั เกตSt

วสั ดอุ ปุ กรณ์ รวบรวมข้อมูล

๑. เหรียญ ๒ เหรียญ ๑. ผู้แทนนักเรียน ๒ คน คนท่ีหนึ่ง
๒. ไม้บรรทัดพลาสติกยาว ๑ อัน ทดลองโยนลูกปิงปองข้ึนไปในอากาศ
คนท่ีสองทดลองปล่อยลูกปิงปอง

วธิ ที ำ� นักเรียนร่วมกันสังเกตผลที่เกิดข้ึน
๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มวางไม้บรรทัดพลาสติกให้ยื่น แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอื่ เกดิ
กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการ
ออกจากขอบโต๊ะประมาณ ๑๐ เซนติเมตร ทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั น้ี
๒. วางเหรียญ A บนไม้บรรทัดพลาสติกที่ยื่นออกจากขอบโต๊ะ ๑.๑ เม่ือปล่อยวัตถุในแบบต่าง ๆ
และวางเหรียญ B บนขอบโต๊ะด้านหน้าไม้บรรทัดพลาสติก ลงพื้นผิวโลก วัตถุจะมีทิศทางการ
๓. ใช้มือข้างหนึ่งกดไม้บรรทัดพลาสติกบนโต๊ะ เคล่ือนทีอ่ ย่างไร
๔. ใช้มืออีกข้างผลักไม้บรรทัดพลาสติกส่วนที่ยื่นออกจากโต๊ะ (วัตถุมีทศิ ทางตกลงสู่พนื้ ผวิ โลก)
ไปด้านหน้าอย่างรวดเร็ว ๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน
๕. สังเกตทิศทางการเคลื่อนที่ของเหรียญทั้งสอง และบันทึกผล คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
โดยวาดภาพพร้อมทั้งเขียนลูกศรแสดงทิศทางการเคลื่อนที่ ศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมที่ ๖.๒
ของเหรียญทั้งสอง เรื่อง เปรียบเทียบทิศทางการเคลื่อนท่ี

เมอื่ ปล่อยวตั ถุในแบบต่าง ๆ

113 ๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ

เฉลยกจิ กรรมการทดลอง สรุปผลการท�ำกิจกรรม บันทึกผล
บันทึกผลการทำ� กจิ กรรม ๔. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ

ผลการท�ำ กิจกรรมหน้าชน้ั เรียน

ทศิ ทางการเคล่อื นทีข่ องเหรยี ญทั้ง ๒ ท่สี ังเกตได้ วตั ถุทถ่ี กู ปลอ่ ยใหต้ กอยา่ งอิสระในทศิ ทางตา่ ง ๆ
A จะเคลือ่ นท่ลี งสพู่ น้ื ผิวโลกเสมอ

B

113 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET
ep 2 ขั้นคดิ วิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้
B
๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย A
แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ กี่ ย ว กั บ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม ภาพท่ี ๖.๓ การทดลองเปรียบเทยี บทศิ ทาง
หลังท�ำ กจิ กรรม การเคล่อื นที่เมื่อปล่อยวตั ถใุ นรูปแบบตา่ ง ๆ

๖. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม
และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
เ ก่ี ย ว กั บ ก า ร เ ป รี ย บ เ ที ย บ ทิ ศ ท า ง
การเคล่ือนที่ เมื่อปล่อยวัตถุในแบบ
ต่าง ๆ

? ลกั ษณะการเคล่ือนที่ของเหรียญ A และเหรยี ญ B
เหมือนกันหรอื แตกต่างกัน อยา่ งไร
? ทิศทางการเคลอื่ นทขี่ องเหรียญ A และเหรยี ญ B
เหมอื นกันหรือแตกต่างกนั อยา่ งไร
? เพราะเหตใุ ด วัตถุจึงเคลื่อนท่ลี งสพู่ น้ื ผวิ โลก
? สรุปผลการทดลองได้ว่าอยา่ งไร

สุดยอดคู่มือครู 114 114

แนวคำ� ตอบ

๑. ตอบ แตกต่างกัน เหรียญ A ปลอ่ ยให้ตกในแนวดิง่
สว่ นเหรียญ B มแี รงผลักให้เคลื่อนท่ไี ปดา้ นหน้า
๒. ตอบ เหมือนกัน คอื ท้ังเหรียญ A และ เหรยี ญ B จะตกลงสู่พ้ืนผิวโลก
๓. ตอบ เพราะถกู แรงกระทำ�ตอ่ วตั ถุทเ่ี รียกว่า แรงดงึ ดดู ของโลก
หรอื แรงโน้มถ่วงของโลก
๔. ตอบ วตั ถทุ ถ่ี กู ปล่อยให้ตกอยา่ งอิสระในทิศทางตา่ ง ๆ จะเคลื่อนที่
ลงสพู่ ้นื ผิวโลกเสมอ

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St St St ข้นั ปฏิบตั ิ
และสรปุ ความรู้
หลังการปฏบิ ตั ิ
เมื่อปล่อยวัตถุจากที่สูงในแนวดิ่ง โดยเปรียบเทียบวัตถุที่มีขนาด

ใกล้เคียงกันแต่มวลต่างกัน วัตถุที่มีมวลเท่ากันแต่รูปร่างต่างกัน ๗. นักเรียนเช่ือมโยงความรู้กับการนำ�
และวัตถุที่มีปริมาตรใกล้เคียงกันแต่มีสถานะต่างกัน พบว่าวัตถุทุกชนิด หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
จะมที ศิ ทางการเคลือ่ นทีเ่ ขา้ หาพืน้ ผวิ โลก และเมือ่ ทดลองปลอ่ ยวตั ถสุ องชนดิ มาประยุกต์ โดยนักเรียนออกแบบ
ที่มีขนาดเท่ากัน โดยกำาหนดทิศทางการปล่อยต่างกัน คือ ปล่อย และประดิษฐ์ของเล่นที่ใช้ความรู้
ในแนวดิ่งและปล่อยในแนวขนานกับพื้นผิวโลก พบว่าวัตถุทั้งสองมีทิศทาง เกย่ี วกบั แรงโนม้ ถว่ งของโลก จากวสั ดุ
การเคลื่อนที่เข้าหาพื้นผิวโลก ดังนั้น เราสามารถสรุปได้ว่าวัตถุทุกชนิด เหลอื ใชใ้ นทอ้ งถนิ่ จัดทำ�เปน็ ชิน้ งาน
บนโลก เมือ่ ปลอ่ ยใหต้ กอยา่ งอสิ ระ วตั ถเุ หลา่ นัน้ จะตกลงในแนวดิง่ มที ศิ ทาง
การเคลื่อนที่เข้าหาพื้นผิวโลกเสมอ ๘. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็น
ความรู้ร่วมกนั ดังนี้

วัตถุทุกชนิดไม่ว่าจะมีขนาดเล็ก หรือ • วัตถุทุกชนิดบนโลก ไม่ว่าจะมี
มวล รูปร่าง หรือสถานะใดก็ตาม
ขนาดใหญ่ มวลมากหรือมวลน้อย เม่ือปล่อยให้ตกจากท่ีสูงอย่างอิสระ
หรอื ออกแรงสง่ วัตถใุ หล้ อยในอากาศ
เ มื่ อ ป ล่ อ ย ใ ห้ ต ก อ ย่ า ง อิ ส ร ะ จ า ก ที่ สู ง วั ต ถุ ทุ ก ช นิ ด จ ะ เ ค ล่ื อ น ที่ ล ง สู่
พื้นผิวโลกเสมอ
หรือออกแรงโยนวัตถุนั้นให้ลอยในอากาศ
วัตถุเหล่านั้นจะถูกแรงดึงดูดของโลกหรือ ep 4
แรงโน้มถ่วงของโลกกระทำาให้เคลื่อนที่
ลงสู่พื้นผิวโลก

ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ

๙. นักเรียนนำ�เสนอสิ่งประดิษฐ์ของเล่น

เกยี่ วกบั แรงโนม้ ถว่ งของโลกประกอบ

การอธบิ ายหน้าชนั้ เรียน

๑๐. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกยี่ วกบั

วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ

115 และวธิ กี ารท�ำ งานที่มีแบบแผน

5ep ขั้นประเมินเพอ่ื เพิ่มคณุ คา่
บริการสังคม
และจติ สาธารณะ

แรงดึงดูดของโลกหรือ ๑๑. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงาน
แรงโน้มถว่ งของโลก ทดี่ ีเดน่ จดั แสดงนทิ รรศการ เพ่อื เป็น
แหล่งเรยี นรู้ให้นักเรียนชนั้ อื่น ๆ

๑๒. นกั เรยี นน�ำ เสนอผลการศกึ ษา พร้อม
สะทอ้ นความคิดรว่ มกัน

115 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตวั ชว้ี ดั แรงที่ทำาให้วัตถุตกลงสู่พื้นผิวโลกมาจากไหน

Stว ๒.๒ ป.๔/๑ คำ�ถ�มสำ�คัญ

ภาระงาน/ชน้ิ งาน กิจกรรมที่ ๖.๓ การกระโดดหนแี รงโน้มถ่วงของโลก

(-) วัสดุอุปกรณ์

ep 1 ขั้นสังเกต ๑. ถุงทราย มวล ๕๐๐ กรัม ๔ ถุง
๒. ผ้า ขนาด ๓ นิ้ว Ö ๓๐ นิ้ว ๒ ผืน
รวบรวมขอ้ มูล ๓. สายวัด ๑ เส้น

๑. นักเรียนทดลองโยนลูงปิงปองข้ึนไป วธิ ีท�ำ
ในอากาศ แล้วสังเกต แล้วร่วมกัน ๑. นักเรียนกระโดดขึ้นในแนวดิ่ง แล้วใช้มือแตะผนังห้องเรียน
ตอบค�ำ ถามส�ำ คญั เพอ่ื เกดิ กระบวนการ
เรยี นรตู้ ามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ๒. ใช้ผ้าผูกถุงทรายที่ข้อเท้าทั้ง ๒ ข้าง ข้างละ ๕๐๐ กรัม
ดังน้ี โดยพันผ้ารอบข้อเท้าและถุงทรายประมาณ ๓ รอบ เพื่อให้ถุงทราย

๑.๑ แรงทที่ �ำ ใหว้ ตั ถตุ กลงสพู่ นื้ ผวิ โลก แน่นกระชับข้อเท้า กระโดดขึ้นในแนวดิ่ง แล้วใช้มือแตะ
มาจากไหน ผนังห้องเรียน วัดความสูงจากพื้นถึงตำาแหน่งที่แตะผนัง
และบันทึกผล
(ตัวอย่างคำ�ตอบ แรงโน้มถ่วงของโลก ๓. เพิ่มน้ำาหนักถุงทรายที่ข้อเท้าอีกข้างละ ๕๐๐ กรัม กระโดดขึ้น
เป็นแรงท่ีท�ำ ให้วัตถตุ กลงสู่พน้ื ผวิ โลก) ในแนวดิ่ง แล้วใช้มือแตะผนังห้องเรียน วัดความสูงจากพื้น
ถึงตำาแหน่งที่แตะผนัง และบันทึกผล
๒. นกั เรยี นแบ่งกลุ่ม กล่มุ ละ ๔ คน และ
คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
ศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๖.๓
เรอ่ื ง การกระโดดหนแี รงโนม้ ถว่ งของโลก

๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
บันทึกผล

116

เฉลยกจิ กรรมการทดลอง

บันทึกผลการทำ� กิจกรรม สรุปผลการทำ� กิจกรรม
ตาราง ความสูงของการกระโดด
แรงโนม้ ถว่ งของโลกดงึ ดดู วตั ถลุ งสพู่ น้ื ผวิ โลก
การทดลอง ความสงู ของการกระโดด (เซนตเิ มตร) ใหเ้ กิดมวลของวตั ถุ
ไมผ่ ูกถงุ ทรายทีข่ ้อเท้า ๒๒๐
๑๘๐
ผูกถุงทรายทีข่ อ้ เท้า ข้างละ ๕๐๐ กรมั ๑๕๐

ผูกถงุ ทรายที่ขอ้ เทา้ ขา้ งละ ๑,๐๐๐ กรมั

สุดยอดคู่มือครู 116

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

St Step 1asean

ขั้นสงั เกต
รวบรวมข้อมลู

๔. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
ผลการทำ�กจิ กรรมหน้าชั้นเรยี น

ep 2 ขนั้ คดิ วเิ คราะห์

และสรุปความรู้

ภาพท่ี ๖.๔ กระโดด ภาพที่ ๖.๕ กระโดด ๕. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย
แบบไม่ผูกถุงทรายท่ีขอ้ เท้า แบบผูกถุงทรายทขี่ อ้ เทา้ แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ กี่ ย ว กั บ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม
๔. อภิปรายและเปรียบเทียบความสูงที่กระโดดได้และแรงที่ใช้ หลังท�ำ กิจกรรม
ในการกระโดด ระหว่างไม่ผูกถุงทรายที่ข้อเท้ากับผูกถุงทราย
ที่ข้อเท้ารวม ๑,๐๐๐ กรัม และ ๒,๐๐๐ กรัม และบันทึกผล

ตวั อยา่ งตารางบนั ทึกผลการทดลอง
ตารางที่ ๖.๒ ความสงู ของการกระโดด

การทดลอง ความสูงของการกระโดด (เซนตเิ มตร)
ไม่ผกู ถงุ ทรายทขี่ อ้ เทา้
ผกู ถงุ ทรายทข่ี อ้ เท้า ขา้ งละ ๕๐๐ กรัม
ผูกถงุ ทรายท่ขี ้อเท้า ข้างละ ๑,๐๐๐ กรัม

? นักเรียนออกแรงกระโดดแบบไม่ผูกถุงทรายและผูกถุงทรายที่ข้อเท้า
เหมอื นกันหรอื แตกต่างกัน อยา่ งไร เพราะเหตใุ ดจงึ เปน็ เช่นนั้น
? นักเรยี นออกแรงกระโดดแบบผูกถงุ ทรายรวม ๑,๐๐๐ กรัม
และ ๒,๐๐๐ กรมั เหมอื นกนั หรอื แตกต่างกนั อย่างไร
? สรปุ ผลการทดลองไดว้ า่ อยา่ งไร

117

แนวคำ� ตอบ

๑. ตอบ ออกแรงต่างกัน คือ ตอนผูกถุงทรายติดกับข้อเท้าต้องออกแรง
มากกว่าขณะท่ีไมผ่ กู ถุงทราย เพราะนํ้าหนกั ของถงุ ทรายท่กี ดลงในแนวดิง่
ท�ำ ให้ต้องออกแรงมากขึน้

๒. ตอบ ออกแรงต่างกัน คือ ตอนออกแรงกระโดดแบบผูกถุงทรายรวม
๑,๐๐๐กรมั ออกแรงกระโดดนอ้ ยกวา่ ตอนผกู ถงุ ทรายรวม๒,๐๐๐กรมั

๓. ตอบ แรงโนม้ ถว่ งของโลกดงึ ดดู วตั ถลุ งสพู่ น้ื ผวิ โลกใหเ้ กดิ มวลของวตั ถุ

117 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 2 ข้ันคิดวิเคราะห์
St

และสรุปความรู้ การเคลื่อนที่ในทิศทางตรงข้ามกับแรงโน้มถ่วงของโลก เช่น

๖. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม การกระโดดขึ้น การเดินขึ้นบันได เราจะต้องออกแรงเพื่อต้านกับ
และสรปุ สง่ิ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั วา่ แรงดงึ ดดู ของโลก และเมือ่ เพิม่ มวล เชน่ การผกู วตั ถไุ วก้ บั ตวั การสะพายกระเปา๋
แรงโน้มถ่วงของโลกดึงดูดวัตถุลงสู่ การถือสิ่งของ เราจะรู้สึกถึงการออกแรงเพื่อต้านกับแรงดึงดูดของโลก
พืน้ ผิวโลกใหเ้ กดิ มวลของวัตถุ มากขึ้น

วัตถุและสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ที่อยู่บนพื้นผิวโลก
ไม่หลุดลอยไปในอากาศ เป็นเพราะสิ่งมีชีวิต
และวัตถุทุกชนิดถูกแรงดึงดูดของโลกกระทำาให้
ยดึ ตดิ อยูก่ บั โลกใบนี ้ เมือ่ เรากระโดดขึน้ ในแนวดิง่
เราจะต้องใช้แรงเพื่อให้ร่างกายลอยขึ้น และเมื่อ
เพิ่มมวลให้แก่ร่างกาย ทำาให้เราต้องใช้แรงมากขึ้น
ในการกระโดด เพื่อเอาชนะแรงดึงดูดของโลก
ที่มีค่ามากขึ้นหลังจากที่เราเพิ่มมวลให้กับร่างกาย

118

แนวข้อสอบ O-NET

กิจกรรมข้อใดต้องออกแรงตา้ นกบั แรงโนม้ ถ่วงของโลก
๑ เดนิ ลงบันได
๒ ปีนเขา
๓ เดนิ ทางไกล
๔ เลน่ สไลเดอรท์ ส่ี วนนา้ํ
เฉลย ๒ เหตผุ ล เพราะปนี เขา มที ศิ ทางตรงขา้ มกบั แรงโน้มถว่ งของโลก

สุดยอดคู่มือครู 118

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 3asean
St St St ขน้ั ปฏบิ ัติ
และสรปุ ความรู้
หลังการปฏบิ ตั ิ

การคน้ พบแรงโนม้ ถ่วงของโลก ความรู้รอบโลก ๗. นักเรียนอ่านการค้นพบแรงโน้มถ่วง
เมื่อประมาณ ๓๐๐ กวา่ ปีก่อน แอปเปิล ของโลกและฝึกการตั้งคำ�ถามท่ีสงสัย
ได้เปน็ จดุ กำาเนิดของการคน้ พบของ มา ๕ ขอ้ เพ่อื ฝกึ ทกั ษะการตั้งคำ�ถาม
นกั วทิ ยาศาสตรช์ าวอังกฤษ ชอื่ ไอแซก นิวตัน
ทต่ี ง้ั ขอ้ สงสัยจากการสงั เกต เม่อื วันหนึ่ง ๘. นักเรียนร่วมกันสืบสอบประวัติและ
เขานัง่ อยู่ใต้ต้นแอปเปิลแล้วมลี ูกแอปเปลิ หล่นลงมา ผลงานของไอแซก นวิ ตนั จากแหลง่ เรยี นรู้
เขาครุ่นคดิ และเกดิ ความสงสัยว่า ทาำ ไมแอปเปิล ทห่ี ลากหลาย แลว้ รวบรวมและเรยี บเรยี ง
ถึงตกลงมาท่พี นื้ ดินได.้ .. ทาำ ไมสง่ิ ต่าง ๆ ตกลงส่พู น้ื ผวิ โลกทัง้ ส้นิ ... ขอ้ มลู น�ำ มาพมิ พเ์ ปน็ แผนภาพความคิด
ทาำ ไมไมล่ อยสงู ข้นึ ไป เขาเริม่ ค้นคว้า ทดลอง และมีขอ้ สรุปวา่
โลกมีแรงชนดิ หนงึ่ ซึง่ ดึงดูดทกุ ส่งิ ทุกอย่างใหต้ กลงมายัง ๙. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ สง่ิ ทเ่ี ขา้ ใจเปน็ ความรู้
พน้ื ผิวโลก นิวตันต้งั ช่อื แรงชนดิ น้ีวา่ “แรงโน้มถ่วงของโลก” รว่ มกัน ดงั น้ี

นอกจากน้ี นิวตันยังไดพ้ บว่า ไมใ่ ช่แต่โลกเทา่ น้ัน • แรงดงึ ดูดของโลกหรือแรงโนม้ ถ่วง
ท่ีมีแรงดงึี ดดู ตอ่ วตั ถตุ ่าง ๆ วตั ถทุ กุ ชนิ้ ทอ่ี ย่ใู นเอกภพ ของโลก เปน็ แรงอย่างหนง่ึ ทีม่ องไมเ่ หน็
ตง้ั แตเ่ มด็ ทราย มนุษย์ จนถงึ ดาว ตา่ งก็มแี รงดงึ ดูด แ ต่ ส า ม า ร ถ ดึ ง ทุ ก สิ่ ง ทุ ก อ ย่ า ง ล ง สู่
ซ่ึงกันและกัน การท่เี ราไมร่ สู้ ึกวา่ วัตถุทุก ๆ อย่าง พื้นผิวโลก แรงดึงดูดที่โลกกระทำ�
บนพ้ืนผวิ โลกตา่ งมแี รงดงึ ดดู ซึง่ กนั และกันอยู่ กเ็ พราะ กับวัตถุหน่ึง ๆ ทำ�ให้วัตถุตกลงสู่
แรงดึงดดู ระหวา่ งกนั มคี ่านอ้ ยมาก โลกมขี นาดใหญก่ ว่า พ้ืนผิวโลก และท�ำ ใหว้ ตั ถุมีนํา้ หนกั
วตั ถุทุกชน้ิ บนพืน้ ผวิ โลก โลกจงึ ดึงดูดวัตถอุ ่ืน ๆ เขา้ หาโลก
โลกดงึ ดูดได้แม้กระทั่งดวงจนั ทร ์ ซ่งึ อยู่ไกลมาก ep 4
ให้โคจรอย่รู อบโลกตลอดเวลา
ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
119
๑๐. นกั เรยี นน�ำ เสนอความรปู้ ากเปล่ากนั เอง
เป็นคู่เกี่ยวกับประวัติและผลงานของ
ไอแซก นิวตนั

๑๑. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเกี่ยวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวิธีการท�ำ งานทมี่ แี บบแผน

5ep ขั้นประเมินเพ่ือเพิ่มคณุ คา่
บรกิ ารสงั คม
และจิตสาธารณะ

๑๒. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น
จดั แสดงผลงาน หรอื เผยแพรใ่ นเวบ็ ไซต์
หรือเฟซบุ๊กของโรงเรียน เพ่ือเป็นแหล่ง
เรยี นรู้ใหน้ กั เรยี นชั้นอนื่ ๆ

๑๓. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม
สะทอ้ นความคิดรว่ มกัน

119 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตวั ช้วี ดั แรงโน้มถ่วงของโลกหรือแรงดึงดูดของโลกกระทำาต่อวัตถุทุกชิ้นบนโลก
ด้วยการดึงดูดให้วัตถุตกลงมา ปริมาณของแรงดึงดูดของโลกที่กระทำา
ว ๒.๒ ป.๔/๒ ต่อวัตถุเรียกว่า น้ำาหนัก

ภาระงาน/ชน้ิ งาน มวลและน้ำาหนักของวัตถุเป็นอย่างไร

Stรายงาน ผลการทดลองเลือกวัตถใุ นบา้ น
ที่สนใจมาศึกษา นา้ํ หนกั ของวัตถุ

ep 1 ขนั้ สังเกต

รวบรวมขอ้ มลู

๑. นักเรียนสังเกตภาพรถยนต์ และภาพ มวลเป็นปริมาณของเนื้อวัตถุ ส่วนน้ำาหนักเป็นปริมาณของแรงดึงดูด
ตวั นกั เรยี นเอง แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถาม ของโลกที่กระทำาต่อวัตถุ
กระตุน้ ความคิด ดังน้ี
เครื่องชั่งสปริง เป็นเครื่องมือที่ใช้
๑.๑ ภาพใดมีน้าํ หนกั มากกวา่ กนั วัดน้ำาหนักของวัตถุ มีหน่วยเป็น นิวตัน
(ภาพรถยนต์)
๑.๒ น้ําหนักคืออะไร (ปริมาณของ

แรงดงึ ดดู ของโลกท่ีกระทำ�ต่อวตั ถุ)

ภาพท่ี ๖.๖ เคร่อื งช่งั สปริง

เครื่องชั่งสองจาน เป็นเครื่องมือที่ใช้
ภาพที่ ๖.๗ เคร่อื งชัง่ สองจาน วัดมวล มีหน่วยเป็น กรัมหรือกิโลกรัม

ในชีวิตประจำาวัน มักจะใช้หน่วยของมวล
แทนหน่วยของน้ำาหนัก เช่น ส้มหนัก ๑ กิโลกรัม

120

แนวข้อสอบ O-NET

นํ้าหนกั ของวตั ถุข้นึ อยูก่ บั สิ่งใด
๑ แรงดึงดดู ของวตั ถุ
๒ แรงดงึ ดดู ของบรรยากาศ
๓ แรงดึงดูดของโลกที่กระท�ำ ต่อวัตถ ุ
๔ แรงเสยี ดทานท่ีมตี ่อพน้ื ผวิ ของวัตถุ
เฉลย ๓ เหตุผล น้ําหนกั ของวตั ถุขน้ึ อยูก่ ับแรงดงึ ดดู ของโลกทกี่ ระทำ�ต่อวตั ถนุ ้นั

สุดยอดคู่มือครู 120

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

วัตถุที่มีขนาดต่างกัน St St ep 1asean
จะมีน้ำาหนักต่างกันหรือไม ่
ขน้ั สงั เกต
คำ�ถ�มสำ�คัญ รวบรวมขอ้ มูล

กจิ กรรมท่ี ๖.๔ นำา้ หนกั ของวัตถุ ๒. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ
เ พ่ื อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั น้ี

๒.๑ วตั ถทุ ม่ี ขี นาดตา่ งกนั จะมนี าํ้ หนกั

วสั ดุอุปกรณ์ ต่างกันหรือไม่ (ตา่ งกนั )
๓. นักเรยี นแบ่งกลุ่ม กลุม่ ละ ๔ คน คละ
๑. ถาด ๑ ใบ
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา
๒. ไม้บรรทัด ๑ อัน และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๖.๔ เร่ือง
นํ้าหนกั ของวัตถุ
๓. ลูกปิงปอง ๑ ลูก ๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
๔. ลูกปิงปองที่บรรจุทรายไว้ด้านใน ๑ ลูก

๕. ทราย ๑,๐๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร

วธิ ีท�ำ บันทกึ ผล
๕. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
๑. นักเรียนแบ่งกลุ่ม แต่ละกลุ่มเททรายลงในถาด ใช้ไม้บรรทัด
เกลี่ยทรายให้เรียบ โดยให้ทรายสูงจากก้นถาดประมาณ ผลการทำ�กจิ กรรมหนา้ ชน้ั เรยี น
๑ เซนติเมตร
๒. ปลอ่ ยลกู ปงิ ปองทีร่ ะดบั ความสงู ๓๐ เซนตเิ มตร ลงในถาด สงั เกต ep 2 ขน้ั คดิ วเิ คราะห์

และสรุปความรู้

ผิวหน้าของทราย และบันทึกผล ๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย

แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ กี่ ย ว กั บ

ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม

หลังท�ำ กจิ กรรม

๗. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม

ภาพท่ี ๖.๘ ปล่อยลูกปงิ ปองลงในถาดบรรจทุ ราย และสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
เกย่ี วกับนา้ํ หนักของวตั ถุ
121

เฉลยกจิ กรรมการทดลอง

บันทกึ ผลการท�ำกจิ กรรม สรปุ ผลการท�ำกิจกรรม

ภาพ ผลการทดลองท่ีสงั เกตได้หลังจากปล่อยลูกปิงปอง ๒ ลูก ลงในถาดทราย วัตถุที่มีมวลมาก แรงดึงดูดของโลกจะกระทำ�ต่อ

ปลอ่ ยลกู ปงิ ปองในถาดทราย ปลอ่ ยลกู ปงิ ปองบรรจทุ รายลงในถาดทราย วัตถุน้ันมาก ท�ำ ให้เกดิ เปน็ นํ้าหนักของวตั ถุท่มี ากขึ้น

121 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ข้นั ปฏิบัติ
St St St และสรุปความรู้
หลังการปฏิบตั ิ
๓. ปล่อยลูกปิงปองที่บรรจุทรายที่ระดับความสูง ๓๐ เซนติเมตร

๘. นกั เรยี นแตล่ ะคนไปเลอื กวตั ถใุ นบา้ น ลงในถาด สังเกตผิวหน้าของทราย และบันทึกผล
ท่ี ส น ใ จ แ ล ะ ล อ ง ทำ � ก า ร ท ด ล อ ง
เหมอื นกบั กจิ กรรมดงั กลา่ ว บนั ทกึ ผล ตัวอยา่ งบนั ทกึ ผลการทดลอง
ภาพ ผลการทดลองท่สี งั เกตไดห้ ลังจากปล่อยลกู ปิงปองท้ัง ๒ ลกู ลงในถาดทราย

ปลอ่ ยลกู ปิงปองลงในถาดทราย ปล่อยลกู ปิงปองบรรจทุ รายลงในถาดทราย

พร้อมกับเขียนรายงานพอสังเขป

จัดทำ�เป็นช้ินงาน

๙. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็น

ความรรู้ ่วมกนั ดงั น้ี ? ผลการปล่อยลกู ปงิ ปองทั้ง ๒ ลกู เป็นอยา่ งไร
• น้ําหนักของวัตถุ คือ ปริมาณ ? ถา้ เพม่ิ ปริมาณทรายในลกู ปิงปองใหม้ ากขน้ึ นักเรยี นคิดวา่
ผลการทดลองจะเปน็ อยา่ งไร เพราะเหตใุ ดจึงเปน็ เช่นน้นั
ของแรงโน้มถ่วงของโลกที่กระทำ�ต่อ ? สรปุ ผลการทดลองไดว้ ่าอย่างไร
วัตถนุ น้ั

ep 4

ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ เมื่อปล่อยวัตถุที่มีมวลต่างกันจากระดับความสูงเท่ากันในแนวดิ่ง
ลงสู่พื้นผิวโลก โดยมีถาดบรรจุทรายรองรับอยู่ วัตถุที่มีมวลมากจะถูก
๑๐. นักเรียนนำ�เสนอความรู้ปากเปล่า แรงโน้มถ่วงของโลกกระทำามากกว่าวัตถุที่มีมวลน้อย สังเกตได้จาก
กันเองเป็นคู่เก่ียวกับผลการทดลอง รอยยบุ บนพืน้ ทราย จงึ สรปุ ไดว้ า่ วตั ถทุ ีม่ มี วลมากจะถกู แรงโนม้ ถว่ งของโลก
เลือกวัตถุในบ้านท่ีสนใจมาศึกษา กระทำาต่อวัตถุนั้นมาก ทำาให้วัตถุนั้นมีน้ำาหนักมาก
น้าํ หนักของวตั ถุ
น้ำาหนักของวัตถุ คือ แรงโน้มถ่วงของโลก
๑๑. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกยี่ วกบั ที่กระทำาต่อมวลของวัตถุนั้น
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวิธกี ารทำ�งานท่มี ีแบบแผน 122

5ep ข้ันประเมนิ เพ่ือเพมิ่ คุณคา่ แนวคำ� ตอบ
บริการสงั คม
และจติ สาธารณะ ๑. ตอบ ต่างกัน ลูกปิงปองเปล่าไม่ทำ�ให้ผิวหน้าของทรายในถาดเกิดรอย
แตล่ กู ปงิ ปองทบ่ี รรจทุ รายไวด้ า้ นใน ท�ำ ใหเ้ กดิ รอยยบุ บนผวิ หนา้ ของทรายในถาด
๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั คดั เลอื กผลงานทดี่ เี ดน่
จัดแสดงท่ีป้ายนิเทศหน้าชั้นเรียน ๒. ตอบ รอยยบุ จะใหญข่ ึ้น ลูกปงิ ปองจะจมลงไปในทรายมากขน้ึ
เ พ่ื อ เ ป็ น แ ห ล่ ง เ รี ย น รู้ ใ ห้ นั ก เ รี ย น เพราะมวลของทรายทม่ี ากข้นึ จะมผี ลท�ำ ใหแ้ รงดงึ ดดู ของโลก
ช้ันอ่นื ๆ กระทำ�ต่อลกู ปิงปองไดม้ ากขน้ึ
๓. ตอบ วตั ถุท่ีมีมวลมาก แรงดึงดดู ของโลกจะกระทำ�ตอ่ วัตถุน้นั มาก
๑๓. นกั เรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พรอ้ ม ท�ำ ให้เกิดเป็นนา้ํ หนักของวัตถุท่มี ากขนึ้
สะท้อนความคดิ รว่ มกัน

สุดยอดคู่มือครู 122

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตวั ชวี้ ัด

มวลของวัตถุมีผลต่อแรงโน้มถ่วงของโลก คำ�ถ�มสำ�คัญ ว ๒.๒ ป.๔/๒
ที่กระทำาต่อวัตถุหรือไม่ อย่างไร
ภาระงาน/ชน้ิ งาน
กิจกรรมที่ ๖.๕ มวลของวตั ถุ
คู่มือการใช้เครื่องช่ังสปริงในการวัด
วัสดอุ ุปกรณ์ St นาํ้ หนกั ของวตั ถุ
St
ep 1 ขั้นสังเกต

รวบรวมขอ้ มูล

๑. เครื่องชั่งสปริง ๑ เครื่อง ๑. นักเรียนสังเกตภาพรถยนต์ และภาพ
ตวั นกั เรยี นเอง แลว้ รว่ มกนั ตอบค�ำ ถาม
๒. ตัวอย่างวัตถุชนิดต่าง ๆ เช่น กระเป๋านักเรียน สำ�คัญ เพ่ือเกิดกระบวนการเรียนรู้
กล่องดินสอ หนังสือเรียน สมุด กระติกน้ำา ชนิดละ ๑ อย่าง ตามกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ ดงั น้ี

วิธที �ำ ๑.๑ ภาพใดมมี วลมากกวา่ กนั
(ภาพรถยนต์)
๑. ยกวัตถุด้วยมือเปล่า คาดคะเนน้ำาหนักจากแรงดึงดูดของโลก ๑.๒ มวลคืออะไร
(ปริมาณของเนอ้ื วัตถ)ุ
ที่กระทำาต่อวัตถุนั้น ๑.๓ มวลของวตั ถมุ ผี ลตอ่ แรงโนม้ ถว่ ง
๒. เรียงลำาดับค่าน้ำาหนักของวัตถุจากมากไปน้อย แล้วบันทึก
ของโลกทกี่ ระท�ำ ตอ่ วตั ถหุ รอื ไม่ อยา่ งไร
ลงในตาราง (มวลของวัตถุมีผลต่อแรงโน้มถ่วงของโลก

๓. ชั่งวัตถุบนเครื่องชั่งสปริง แล้วบันทึกค่ามวลของวัตถุที่ชั่ง วัตถุท่ีมีมวลมาก แรงโน้มถ่วงจะกระทำ�ต่อ

ลงในตาราง เฉลยกจิ กรรมการทดลอง

บันทกึ ผลการท�ำกิจกรรม
(ตัวอย่างค�ำ ตอบ)ตัวอย่างตารางบนั ทึกผลการทดลอง

ตารางท่ี ๖.๓ ลำาดบั ที ่ ชนดิ วัตถุ และมวลของวัตถุ

ลำาดับท่ี ชนิดวตั ถุ มวลของวัตถุ (กิโลกรมั ) วัตถุน้ันมาก)

๑ กระเปา๋ นักเรียน ๑ ๒. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ ๔ คน
๒ หนังสอื ๐.๓๐ คละความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
๓ ๐.๒๕ ศึกษาและอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๖.๕
๔ กล่องดินสอ ๐.๑๘
๕ สมดุ ๐.๑๕

กระตกิ น้าํ

123 เรือ่ ง มวลของวตั ถุ
๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย

สรปุ ผลการทำ� กิจกรรม ep 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์ ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
บันทกึ ผล
วัตถทุ ี่มีมวลมาก วัตถุน้นั จะมีนํ้าหนักมาก และสรุปความรู้
๔. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
วตั ถุทม่ี มี วลน้อย วตั ถุนัน้ กจ็ ะมีนา้ํ หนกั นอ้ ย ๕. นกั เรยี นร่วมกนั วิเคราะห์ อภิปรายและแสดง ผลการทำ�กิจกรรมหนา้ ชั้นเรยี น

ความคิดเห็นเก่ียวกับผลการทำ�กิจกรรม

โดยตอบค�ำ ถามหลงั ท�ำ กจิ กรรม

๖. นักเรียนร่วมกันสรุปผลการทำ�กิจกรรม

และสรปุ สงิ่ ทเี่ ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั เกยี่ วกบั

มวลของวัตถุ 123 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 3 ขน้ั ปฏิบตั ิ
St St St และสรปุ ความรู้
หลังการปฏิบตั ิ ? จากการคาดคะเนนำ้าหนัก เพราะเหตใุ ดจงึ ตัดสนิ ใจเลอื กวัตถุ

๗. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน ตามลาำ ดบั ดังกล่าว
? วัตถุใดทมี่ ีนำ้าหนักมากทส่ี ดุ และนอ้ ยที่สดุ
ออกแบบ และจัดทำ�คู่มือ การใช้

เคร่ืองช่ังสปริงในการวัดนํ้าหนัก ? สรุปผลการทดลองไดว้ ่าอย่างไร

ของวัตถุ จัดทำ�เปน็ ชิ้นงาน

๘. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็น วตั ถทุ ีม่ มี วลมากกวา่ เมือ่ นาำ มาชัง่ บนเครือ่ งชัง่ สปรงิ จะมนี ้าำ หนกั มากกวา่
ความรู้ร่วมกัน ดังนี้ โดยแรงโน้มถ่วงของโลกจะกระทำาต่อวัตถุที่มีมวลมาก มากกว่าวัตถุ
ที่มีมวลน้อย
• มวลของวัตถุ คือ ปริมาณของ วัตถุที่มีมวลมาก วัตถุนั้นจะมีน้ำาหนักมาก วัตถุที่มีมวลน้อย วัตถุนั้น
เนื้อวัตถุ วัดนํ้าหนักของวัตถุได้จาก ก็จะมีน้ำาหนักน้อย ดังนั้น น้ำาหนักของวัตถุจึงขึ้นอยู่กับมวลของวัตถุนั้น
เครอ่ื งชงั่ สปรงิ นา้ํ หนกั ของวตั ถขุ น้ึ อยู่
กบั มวลของวตั ถุ โดยวตั ถทุ ม่ี มี วลมาก

จะมีน้ําหนักมาก วัตถุท่ีมีมวลน้อย น้าำ หนกั ของวตั ถขุ ึน้ อยูก่ บั มวลของวตั ถนุ ัน้
จะมีนาํ้ หนกั น้อย เช่น มวลของรถมีมากกว่ามวลของมนุษย์
แ ร ง ดึ ง ดู ด ที่ โ ล ก ก ร ะ ทำ า ต่ อ ร ถ ม า ก ก ว่ า
ep 4

ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ แรงดึงดูดที่โลกกระทำาต่อมนุษย์ ดังนั้น
น้ำาหนักของรถจึงมากกว่าน้ำาหนักของมนุษย์

๙. นักเรียนนำ�เสนอความรู้ปากเปล่า

กันเองเป็นค่เู ก่ยี วกับมวลของวตั ถุ ดวงจันทร์มีมวลน้อยกว่าโลก แรงดึงดูดของดวงจันทร์จึงน้อยกว่าโลก
๑๐. นกั เรยี นรว่ มกนั อภปิ รายสรปุ เกย่ี วกบั ดวงจันทร์มีแรงดึงดูดน้อยกว่าโลก ๖ เท่า ดังนั้น หากเราชั่งน้ำาหนัก
ของวัตถุชนิดหนึ่งบนพื้นผิวโลกได้ ๖ นิวตัน เมื่อนำาวัตถุนั้นซึ่งมีมวลเท่าเดิม
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ ไปชั่งบนดวงจันทร์ วัตถุนั้นจะหนักเพียง ๑ นิวตันเท่านั้นเอง
และวธิ กี ารท�ำ งานทมี่ แี บบแผน
124
5ep ขั้นประเมนิ เพื่อเพม่ิ คุณคา่
บรกิ ารสงั คม
และจติ สาธารณะ

๑๑. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงาน

ที่ดีเด่น แล้วนำ�ไปแจกจ่ายให้กับ แนวคำ� ตอบ
เพอ่ื นนกั เรยี นในโรงเรยี น เพอ่ื เผยแพร่

ความรู้ ๑. ตอบ เพราะการคาดคะเนจะใชค้ วามรสู้ กึ ของแรงทวี่ ตั ถกุ ดลงมาท่ีมอื
๑๒. นักเรียนน�ำ เสนอผลการศกึ ษา พรอ้ ม วัตถทุ ี่มนี ้ําหนักมาก จะมแี รงกดมาก

สะทอ้ นความคดิ ร่วมกนั ๒. ตอบ นาํ้ หนักมากท่ีสุด คอื กระเปา๋ นักเรียน

นาํ้ หนักนอ้ ยทส่ี ดุ คือ กระตกิ น้ํา

๓. ตอบ วัตถทุ มี่ มี วลมาก วัตถุนน้ั จะมนี า้ํ หนักมาก

วัตถุทม่ี มี วลน้อย วตั ถุนั้นกจ็ ะมีนํา้ หนักนอ้ ย

สุดยอดคู่มือครู 124

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

ตัวช้ีวัด

แบบฝึกหัด ว ๒.๒ ป.๔/๑

๑. แรงโน้มถว่ งของโลก มวล และน้ำ�หนกั ของวัตถุ แนวคำ� ตอบ

๑. สังเกตภาพและตอบคำาถาม ๑. ตอบ
๑.๑ จงอธบิ ายผลของแรงโนม้ ถว่ งของโลก ๑.๑ แรงโนม้ ถว่ งของโลกกระท�ำ ตอ่ รา่ งกาย

ทมี่ ตี อ่ กิจกรรมในภาพ ของนักโดดร่มและร่มชูชีพ ทำ�ให้นักโดดร่ม
๑.๒ นักโดดร่มจะลอยสูงข้ึนจากพื้นดิน ลอยตา่ํ ลงสพู่ ้นื ผิวโลก
ได้หรอื ไม ่ เพราะเหตใุ ด ๑.๒ ไม่ได้ เพราะการลอยสูงขึ้นเป็น
ทิศทางตรงข้ามกับแรงโน้มถ่วงของโลก
ภาพที่ ๖.๙ นักโดดร่ม ถ้าต้องการให้ลอยสูงข้ึนจะต้องมีแรงมา
กระทำ�ในทิศทางตรงข้ามกับแรงโน้มถ่วง
๒. สังเกตภาพ อ่านขอ้ ความและตอบคำาถาม ของโลก

ระบบนำ้าหยดจากขวดพลาสติก เป็นการ ๒. ตอบ ระบบน้ําหยดจากขวดพลาสติก
ได้รับอิทธิพลจากแรงโน้มถ่วงของโลก คือ
ประยุกต์ใช้วัสดุใกล้ตัวมาทำาให้เกิดประโยชน์ มวลของนํ้าในขวดจะถูกแรงดึงดูดของโลก
ดึงดูดให้ตกลงสู่พ้ืนผิวโลกอยู่ตลอดเวลา
เนื่องจากในบางครั้งผู้ปลูกพืชอาจไม่มีเวลา เมื่อขวดนํ้ามีรู หยดนาํ้ จงึ หยดลงสตู่ ้นไม้
รดนำา้ ตน้ ไมท้ ุกวัน โดยนาำ้ ในขวดจะคอ่ ย ๆ หยด

ลงสู่ต้นพืชตามความเร็วท่ีกำาหนด ซึ่งผู้ประดิษฐ์
สามารถกาำ หนดความเรว็ ของหยดนาำ้ จากการปรบั
สายนำ้าเกลือท่ีเชื่อมกับฝาขวด หรือปรับขนาดรู

ทีเ่ จาะบนฝาขวดได้ ภาพท่ี ๖.๑๐ ระบบน้ำ�หยด

จากขวดพลาสติก

นักเรียนคิดว่า การทำางานของสิ่งประดิษฐ์ดังกล่าวได้รับอิทธิพลจาก
แรงโน้มถ่วงของโลกหรอื ไม ่ อย่างไร
125

125 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET

แนวคำ� ตอบ

๓. ตอบ กระดาษทั้ง ๒ แผ่น จะตกลงสู่พื้น ๓. สังเกตภาพและตอบคำาถามว่า กระดาษทั้ง ๒ แผ่น จะตกลงสู่พื้น
ในระยะเวลาทีต่ า่ งกัน หรือไม ่ อย่างไร

๔. ตอบ บันไดเล่ือนเป็นส่ิงประดิษฐ์ที่มนุษย์
ใชป้ ระโยชนใ์ นการชว่ ยผอ่ นแรงเดนิ ขนึ้ ทสี่ งู

โดยต้านแรงโนม้ ถว่ งของโลก
๕. ตอบ ข้ึ น อ ยู่ กั บ คำ � ต อ บ ข อ ง ผู้ เ รี ย น

และการให้เหตุผลเกี่ยวกับแรงท่ีใช้ยกของ

ท่ีมีนาํ้ หนักมาก

AB

๔. บนั ไดเลื่อนเปน็ สิง่ ประดษิ ฐ์ทเ่ี กี่ยวขอ้ งกบั แรงโน้มถ่วงของโลกอย่างไร

๕. ในการเดินทางไกลเพื่อเข้าค่ายพักแรม ลูกเสือควรเลือกส่ิงใด
ใส่กระเปา๋ สะพายในการเดินทางไกล เพราะเหตุใด

วัตถุสงิ่ ของ นาำ้ หนัก วตั ถุสิง่ ของ น้าำ หนกั
น้ำาด่มื
แซนดว์ ิช ๕๐๐ กรมั เต็นท์ ๓,๐๐๐ กรัม
เขม็ ทิศ ๒๐๐ กรมั เชือก ๖๐๐ กรมั
แผนที่ ๑๕๐ กรัม ชอ็ กโกแลต ๑๐๐ กรัม
ไฟฉาย ๑๕๐ กรัม นาำ้ อดั ลม ๗๕๐ กรมั
๒๕๐ กรัม เส้ือผา้ ๑,๐๐๐ กรมั

126

สุดยอดคู่มือครู 126

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

asean

๒. มวลของวตั ถทุ มี่ ผี ลต่อก�รเปลยี่ นแปลงก�รเคลอื่ นที่ ตวั ชว้ี ดัSt
ในชีวิตประจำาวันเราออกแรงกระทำาต่อวัตถุ ทำาให้วัตถุเปลี่ยนแปลง
การเคลื่อนที่ เช่น การออกแรงผลักประตูให้เปิดออก การลากเก้าอี้ ว ๒.๒ ป.๔/๓
การหยุดรถเข็น ขนาดของแรงที่ใช้ในการทำาให้วัตถุจากหยุดนิ่ง
ให้เคลื่อนที่ หรือจากเคลื่อนที่ให้หยุดนิ่งนั้น ขึ้นอยู่กับมวลของวัตถุ ภาระงาน/ชน้ิ งาน
ถ้าต้องลากเก้าอี้ที่มีมวลมากขึ้น หรือลากเก้าอี้ให้เร็วขึ้น ต้องออกแรงมากขึ้น
แผนภาพความคิด มวลของวัตถุท่ีมีผล
ตอ่ การเปลี่ยนสภาพการเคลอื่ นที่

ep 1 ข้ันสงั เกต

รวบรวมขอ้ มูล

๑. ผู้แทนนักเรียน ๒ คน ออกมาทดลอง
ลากเก้าอ้ี และเข็นโต๊ะ หน้าช้ันเรียน
แล้วเพ่ือนนักเรียนร่วมกันสังเกตการ
ออกแรง และทิศทางการเคล่ือนท่ี
ของวัตถุ แล้วร่วมกันตอบคำ�ถาม
กระตุ้นความคิด ดงั นี้

๑.๑ ระหว่างออกแรงลากเก้าอ้ีกับ
เข็นโต๊ะ นักเรียนออกแรงกระทำ�ส่ิงใด
มากกวา่ กนั เพราะเหตุใด

(เข็นโต๊ะออกแรงมากกว่า เพราะโต๊ะมีขนาด

ใหญ่กว่า และมมี วลมากกวา่ เกา้ อ้ี)

ภาพท่ี ๖.๑๑ การออกแรงกระทาำ ต่อวตั ถุในชีวติ ประจำาวนั

127

127 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET

St Step 1 ขนั้ สงั เกต

รวบรวมข้อมลู

๒. นักเรียนร่วมกันตอบคำ�ถามสำ�คัญ มวลของวัตถุมีผลต่อการเคลื่อนที่ของวัตถุอย่างไร
เ พื่ อ เ กิ ด ก ร ะ บ ว น ก า ร เ รี ย น รู้ ต า ม
กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ดงั น้ี คำ�ถ�มสำ�คัญ

๒.๑ มวลของวตั ถมุ ผี ลตอ่ การเคลอื่ นที่ กจิ กรรมที่ ๖.๖ ออกแรงเคล่อื นยา้ ยวัตถุ
ของวตั ถอุ ยา่ งไร (มวลมคี วามสมั พนั ธก์ บั
การเปล่ียนแปลงการเคล่ือนที่ของวัตถุ ตอนที่ ๑

โดยวัตถุท่ีมีมวลมากจะเปลี่ยนแปลง วสั ดอุ ปุ กรณ์
การเคล่อื นที่ได้ยากและทำ�ใหห้ ยดุ ไดย้ าก)
๓. นกั เรียนแบง่ กลุม่ กล่มุ ละ ๔ คน คละ ๑. บีกเกอร์ ขนาด ๑๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๒ ใบ
ความสามารถ แตล่ ะกลมุ่ รว่ มกนั ศกึ ษา ๒. เครื่องชั่งสปริง ๑ เครื่อง
และอ่านวิธีทำ�กิจกรรมท่ี ๖.๖ เรื่อง ๓. ทราย ๑๒๕ ลูกบาศก์เซนติเมตร
ออกแรงเคล่อื นยา้ ยวตั ถุ (ตอนที่ ๑)
๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย วิธีท�ำ
ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
บันทึกผล ๑. นปรักะเมรียาณนแ ๔ ๑บ ่งขกอลงุ่มบี กแเกตอ่ลระ์ กแลละุ่มใบบรทรี่ จ๒ุท บรรารยจลุใงหใ้เนตบ็มีกบเีกกเอกรอ์ใรบ์ ที่ ๑
๕. ผู้ แ ท น นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม นำ � เ ส น อ
๒. ใช้มือออกแรงเลื่อนบีกเกอร์ทั้ง ๒ ใบบนโต๊ะที่มีพื้นเรียบ
eผpล2การทำ�กขิจ้นั กครดิ รวมิเคหรนาะ้าหช์ ั้นเรยี น เปรียบเทียบแรงที่ใช้ในการเลื่อนบีกเกอร์ และบันทึกผล

และสรุปความรู้

๖. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย บีกเกอรบ์ รรจทุ ราย ใบท่ี ๑ บีกเกอร์บรรจุทราย ใบท่ี ๒
แ ล ะ แ ส ด ง ค ว า ม คิ ด เ ห็ น เ กี่ ย ว กั บ
ผลการทำ�กิจกรรม ภาพท่ี ๖.๑๒ ออกแรงเล่ือนบีกเกอร์ท้ัง ๒ ใบบนโต๊ะ

๗. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม 128
และสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็นความรู้ร่วมกัน
เก่ียวกับการออกแรงเคล่ือนย้ายวัตถุ
(ตอนท่ี ๑)

เฉลยกิจกรรมการทดลอง สรปุ ผลการท�ำกจิ กรรม
วัตถุที่มวลมาก แรงที่ใช้เคล่ือนท่ีวัตถุน้ันจะมากกว่า
บนั ทกึ ผลการทำ� กิจกรรม ตอนท่ี ๑ วตั ถุท่มี ีมวลนอ้ ย
ตาราง ผลการออกแรงเลอ่ื นบีกเกอร์ท่ีบรรจทุ รายในปริมาตรที่แตกตา่ งกนั

บีกเกอร์บรรจทุ ราย แรงทใี่ ช้เลอ่ื นบกี เกอร์ มวลของบีกเกอร์ (กรัม)

ใบที่ ๑ เลื่อนยาก ๒๐๐

ใบที่ ๒ เลอ่ื นยาก มีความฝืดมากกว่า ๙๐๐

สุดยอดคู่มือครู 128

A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก

Step 1asean

๓. นำาบีกเกอร์ทั้ง ๒ ใบ มาชั่งมวลบนเครื่องชั่งสปริง และบันทึกผล ขนั้ สังเกต
รวบรวมข้อมลู

ตัวอยา่ งตารางบันทึกผลการทดลอง ๘. นกั เรียนแบ่งกลมุ่ กลุ่มละ ๔ คน คละ
ตารางท่ี ๖.๔ ผลการออกแรงเลอื่ นบีกเกอรท์ ี่บรรจทุ รายในปรมิ าตรทแ่ี ตกตา่ งกัน ความสามารถ แต่ละกลุ่มร่วมกัน
ศกึ ษาและอา่ นวธิ ที �ำ กจิ กรรมที่ ๖.๖ เรอื่ ง
บกี เกอรบ์ รรจทุ ราย แรงที่ใช้ มวลของ ออกแรงเคลอ่ื นย้ายวตั ถุ (ตอนท่ี ๒)
ใบที่ ๑ เล่อื นบกี เกอร์ บกี เกอร์ (กรัม)
๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันอภิปราย
ใบที ่ ๒ ก่อนทำ�กิจกรรม ทำ�กิจกรรม และ
บนั ทึกผล
ตอนที่ ๒
วัสดุอปุ กรณ์ ๑๐. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
ผลการท�ำ กจิ กรรมหน้าชัน้ เรียน

๑. ขวดพลาสติกทึบแสง ขนาด ๕๐๐ ลูกบาศก์เซนติเมตร ๒ ใบ
๒. เชือก ยาว ๕๐ เซนติเมตร ๒ เส้น
๓. คานไม้ ๑ อัน
๔. ทราย ๖๒๕ ลูกบาศก์เซนติเมตร

129

เฉลยกิจกรรมการทดลอง

บนั ทึกผลการท�ำกิจกรรม ตอนที่ ๒ สรุปผลการทำ� กิจกรรม
ตาราง ผลการออกแรงผลกั ขวดพลาสตกิ ท่บี รรจทุ รายในปริมาตรทแ่ี ตกต่างกนั วตั ถทุ มี่ วลมาก จะตอ้ งมีแรงมากระทำ�มากกว่า
เพอื่ ท่จี ะใหว้ ัตถนุ นั้ เคลือ่ นท่ี
ขวดพลาสติกบรรจุทราย แรงท่ใี ช้ผลักขวดพลาสตกิ มวลของขวดพลาสติก (กรัม)
ใบที่ ๑ ใช้แรงน้อย ๓๐๐

ใบที่ ๒ ใชแ้ รงมาก ๑,๐๐๐

129 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้

บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET
ep 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์
St

และสรุปความรู้ วธิ ที ำ�

๑๑. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ อภิปราย ๑. นใแบขกั ทวเรนี่ ย๑ี ขน วปแดรบ ะ ง่ม๒กา ลณ ใุม่ บ แ ๔๑ ตดล่ข้วะอยกงเชลขือวุม่ ดกบบ รแรนลจคะทุ าใรนบาไทยมี่ ล๒้ใงหใ บน้อรยขรวู่ใจนดุใรพหะล้เดตาับส็มตสขกิาวยทดตบึ าแสง
และแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับ
ผลการทำ�กิจกรรม โดยตอบคำ�ถาม ๒.
หลงั ท�ำ กิจกรรม ๓. ใช้มือผลักขวดทั้ง ๒ ใบ แล้วเปรียบเทียบแรงที่ใช้
๔. สังเกตและบันทึกผล
๑๒. นกั เรยี นรว่ มกนั สรปุ ผลการท�ำ กจิ กรรม คานไม้
และสรปุ สงิ่ ทเี่ ขา้ ใจเปน็ ความรรู้ ว่ มกนั

เก่ียวกับการออกแรงเคล่ือนย้ายวัตถุ เชือก

(ตอนที่ ๒)

ขวดพลาสติกบรรจุทราย ขวดพลาสติกบรรจุทราย
ใบที่ ๑ ใบที่ ๒

ภาพท่ี ๖.๑๓ ออกแรงผลักขวดพลาสตกิ

ตัวอย่างตารางบนั ทึกผลการทดลอง
ตารางท่ี ๖.๕ ผลการออกแรงผลักขวดพลาสติกทีบ่ รรจุทรายในปริมาตรที่แตกตา่ งกัน

ขวดพลาสตกิ บรรจุทราย แรงทใ่ี ชผ้ ลกั ขวดพลาสติก มวลของขวดพลาสตกิ (กรมั )
ใบที่ ๑
ใบท่ ี ๒

130

สุดยอดคู่มือครู 130

A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า

pplying and Constructing the Knowledge

เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก

? ปริมาณทรายในบกี เกอรแ์ ละขวดพลาสตกิ ส่งผลตอ่ การออกแรง St St St asean
เคลื่อนท่บี กี เกอรแ์ ละแรงผลักขวดหรอื ไม่ อยา่ งไร
? ปัจจัยทสี่ ่งผลตอ่ การเคลอ่ื นทขี่ องวัตถุคอื อะไรบา้ ง ep 3 ขนั้ ปฏิบัติ
? สรปุ ผลการทดลองได้ว่าอยา่ งไร และสรุปความรู้
หลงั การปฏิบัติ
เมื่อออกแรงกระทำาที่เท่ากันต่อวัตถุที่มีมวลต่างกันวัตถุนั้นเคลื่อนที่ได้
ไม่เท่ากัน โดยวัตถุที่มีมวลน้อยกว่าจะเคลื่อนที่ได้ง่ายกว่าวัตถุที่มีมวลมาก ๑๓. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผน
เนื่องจากวัตถุที่มีมวลมากจะต้านการเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนที่ได้มากกว่า ออกแบบ และเขียนแผนภาพความคิด
วัตถุที่มีมวลน้อย ส รุ ป ค ว า ม รู้ เ กี่ ย ว กั บ ม ว ล ข อ ง วั ต ถุ
ต่ อ ก า ร เ ป ล่ี ย น ส ภ า พ ก า ร เ ค ล่ื อ น ท่ี
มวลมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลง ในกระดาษฟลปิ ชาร์ต จัดทำ�เป็นชน้ิ งาน
การเคลื่อนที่ของวัตถุ โดยวัตถุที่มีมวลมาก
จะเปลีย่ นแปลงการเคลือ่ นทีไ่ ดย้ ากและทาำ ให้ ๑๔. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น ส รุ ป สิ่ ง ที่ เ ข้ า ใ จ เ ป็ น
หยุดได้ยากกว่าวัตถุที่มีมวลน้อย ความรรู้ ่วมกัน ดังนี้

• มวล คือ ปริมาณเน้ือของสสาร
ทั้งหมดที่ประกอบกันเป็นวัตถุ ซ่ึงมีผล
ต่อความยากง่ายในการเปลี่ยนแปลง
การเคล่ือนที่ของวัตถุ วัตถุท่ีมีมวลมาก
จะเปล่ียนแปลงการเคล่ือนท่ีได้ยากกว่า
วัตถุที่มีมวลน้อย ดังน้ัน มวลของวัตถุ
นอกจากจะหมายถงึ เนอื้ ทง้ั หมดของวตั ถุ
นน้ั แลว้ ยงั หมายถงึ ดา้ นการเปลยี่ นแปลง
การเคล่อื นท่ีของวตั ถุน้นั ด้วย

มวล คอื ปรมิ าณของเนอื้ วตั ถ ุ ซงึ่ มผี ลตอ่ ความยากงา่ ยในการเปลยี่ นแปลง ep 4
การเคลื่อนที่ของวัตถุ วัตถุที่มีมวลมากจะเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนที่ได้
ยากกว่าวัตถุที่มีมวลน้อย ดังนั้น มวลของวัตถุนอกจากจะหมายถึง ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
ปรมิ าณของเนือ้ วตั ถนุ ัน้ แลว้ ยงั หมายถงึ การตา้ นการเปลีย่ นแปลงการเคลือ่ นที่
ของวัตถุนั้นด้วย ๑๕. ผู้แทนนักเรียนแต่ละกลุ่มนำ�เสนอ
แผนภาพความคิดประกอบการอธิบาย
131 หน้าช้ันเรยี น เพอื่ น ๆ รว่ มกนั ตรวจสอบ
และแกไ้ ขใหถ้ ูกตอ้ ง

๑๖. นักเรียนร่วมกันอภิปรายสรุปเก่ียวกับ
วิธีการทำ�งานให้เห็นการคิดเชิงระบบ
และวธิ ีการท�ำ งานทม่ี แี บบแผน

แนวค�ำตอบ 5ep ขน้ั ประเมนิ เพอื่ เพม่ิ คณุ ค่า

๑. ตอบ สง่ ผล คอื บกี เกอรห์ รอื ขวดทบ่ี รรจทุ รายไวม้ ากกวา่ ตอ้ งออกแรง บริการสังคม
และจิตสาธารณะ
ในการเคลอ่ื นทม่ี ากกวา่
๒. ตอบ มวลของวตั ถุ ความฝดื ระหวา่ งผวิ สมั ผสั ของพน้ื กบั วตั ถุ แรงทก่ี ระท�ำ กบั วตั ถุ ๑๗. นักเรียนร่วมกันคัดเลือกผลงานท่ีดีเด่น
๓. ตอบ วตั ถทุ ม่ี วลมากจะตอ้ งมแี รงมากระท�ำ มากกวา่ เพอ่ื ทจ่ี ะใหว้ ตั ถนุ น้ั เคลอ่ื นท่ี จดั แสดงนทิ รรศการ เพอื่ เปน็ แหลง่ เรยี นรู้
ใหน้ ักเรยี นชัน้ อ่ืน ๆ

๑๘. นักเรียนนำ�เสนอผลการศึกษา พร้อม

สะท้อนความคิดร่วมกนั

131 สุดยอดคู่มือครู

GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET

ตัวช้ีวัด แบบฝกึ หัด

ว ๒.๒ ป.๔/๓

แนวคำ� ตอบ ๒. มวลของวตั ถุท่มี ผี ลตอ่ ก�รเปลย่ี นแปลงก�รเคลือ่ นท่ี

๑. ตอบ เพราะรถเขน็ ชว่ ยทนุ่ แรง ๑. เพราะเหตุใด ลกู คา้ ส่วนใหญ่จึงใช้รถเขน็ ในซูเปอร์มารเ์ กต็
ในการเคลอ่ื นยา้ ยของ แทนการใชต้ ะกร้า
๒. ตอบ ลดแรงเสียดทานแก่วัตถุ เช่น ๒. จงบอกวิธีการทุ่นแรงในการขนย้ายวัตถุ
ทมี่ มี วลมาก
ขนย้ายบนพ้ืนผิวเรียบ หรือใช้อุปกรณ์
ขนยา้ ยทม่ี ลี อ้ ๓. การโดยสารลิฟต์จะสังเกตเห็นป้ายจำากัด
๓. ตอบ การกำ�หนดน้ําหนักเป็นการบอก นาำ้ หนกั หรอื จาำ นวนผโู้ ดยสาร เพราะเหตใุ ด
ขี ด จำ � กั ด ข อ ง ก า ร รั บ น้ํ า ห นั ก ข อ ง ลิ ฟ ต์ จึงต้องมีปา้ ยดังกลา่ ว
เพราะถ้าจำ�นวนผู้โดยสารมาก ทำ�ให้ลิฟต์
ต้องบรรทุกน้ําหนักมากข้ึน การเคล่ือนท่ี ภาพท่ี ๖.๑๔ ปา้ ยจำากัดน้ำ�หนกั
ของลิฟต์ต้องใช้แรงมากข้ึน วัสดุท่ีใช้ และจาำ นวนผู้โดยสารในลฟิ ต์
สรา้ งลฟิ ตอ์ าจรบั นา้ํ หนกั ไมไ่ หว
๔. ตอบ ทำ�ไม่ได้ เพราะเป็นการไม่ปลอดภัย ๔. การโดยสารกระเช้าลอยฟ้าเกนิ จาำ นวนที่ระบไุ วท้ าำ ได้หรอื ไม่
การเพ่ิมจำ�นวนผู้โดยสารกระเช้าลอยฟ้า นกั เรยี นคิดวา่ จะเกดิ อะไรขึน้ กับการทำางานของกระเชา้ ลอยฟา้ บ้าง
เป็นการเพ่ิมน้ําหนักให้แก่เคร่ืองจักร
ทำ�ให้เคร่ืองจักรทำ�งานหนัก และอาจเกิด
อนั ตรายได้

ภาพท่ี ๖.๑๕ การโดยสารกระเชา้ ลอยฟา้

132

สุดยอดคู่มือครู 132