PBCITHIM11-LE-2-V01_640510_รวมเล่ม_แบบฝึกหัด วรรณคดีวิจักษ์ ม.1 เทอม 1_PC (CL61)(BW141)(202)

แบบฝึกหัดรายวชิ าพ้นื ฐาน

ภาษาไทย วรรณคดวี จิ ักษ์

ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑ เล่ม ๑

ตามมาตรฐานการเรยี นร้แู ละตวั ช้วี ดั
กลุม่ สาระการเรียนรู้ภาษาไทย
ตามหลกั สตู รแกนกลางการศึกษาข้นั พื้นฐาน พทุ ธศักราช ๒๕๕๑

ฝ่ายวชิ าการ พรพติ รา โสมี
สุทธฌิ ลา ทองแท่ง
ชาญชยั เกษตรลาภอดุ ม นนั ท์นภสั ไตรวิชสทุ ธทิ อง
วรารัตน์ สติใหม่
สวรรยา สนสนิท
ธนาวฒุ ิ วจสี จั จะ

บรรณาธิการ พุทธพิ งศ์ ฉันทศริ เิ วทย์
ฉตั รธิดา ศริ วิ รเดชกุล
ปลายฟ้า ดษิ พัฒน์ มกุ ราตรี คงวฒุ ติ ิ
นิศารตั น์ คะปัญญา นสิ าชล เกียมา
กญั ญาภทั ร บญุ ปก
กนกวรรณ จระกา

พิมพค์ รั้งท่ี ๑ : ๒๕๖๔

จดั พมิ พแ์ ละจำ�หน่ายโดย
บริษทั เลริ ์น เอด็ ดูเคชนั่ จ�ำ กดั

เลขที่ 444 ชน้ั 12 อาคารเอม็ บี เค ทาวเวอร์
ถนนพญาไท แขวงวังใหม่ เขตปทุมวัน กรงุ เทพฯ 10330
โทรศพั ท์ : 02-114-6956
โทรสาร : 02-114-6955
Website : www.learneducation.co.th

สงวนลขิ สทิ ธิต์ ามพระราชบัญญัตลิ ขิ สิทธ์ิ (ฉบบั เพมิ่ เตมิ ) พ.ศ. ๒๕๕๘



คํานํ า

แบบฝก หดั รายวชิ าพน้ื ฐานภาษาไทย วรรณคดวี จิ กั ษ์ ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปท ่ี ๑ ไดเ้ รยี บเรยี งเนอื้ หา
สาระใหส้ อดคลอ้ งตามมาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชวี้ ดั กลมุ่ สาระการเรยี นรภู้ าษาไทย ตามหลกั สตู ร
แกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ โดยม่งุ เนน้ ใหผ้ เู้ รียนไดศ้ ึกษาวรรณคดีทกี่ ําหนด
ไว้ในประกาศกระทรวงศึกษาธิการเพื่อให้เข้าใจถึงคุณค่าของวรรณคดีด้านต่าง ๆ เช่น คุณค่าด้าน
อารมณ์ คณุ คา่ ดา้ นคณุ ธรรม คณุ คา่ ดา้ นเนอื้ หา และคณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป นอกจากนย้ี งั สง่ เสรมิ และ
กระตนุ้ ใหผ้ เู้ รยี นรจู้ กั ใชก้ ระบวนการคดิ วเิ คราะหอ์ ยา่ งมเี หตผุ ล นาํ ไปสคู่ วามรู้ ความเขา้ ใจ ความรสู้ กึ
นึกคิดตลอดจนวิถีชีวิตของบรรพบุรุษและเกิดความซาบซึ้งในวรรณคดี วัฒนธรรมทางภาษา และ
ความเปนไทย

คณะผจู้ ดั ทาํ หวงั เปน อยา่ งยง่ิ วา่ หนงั สอื เลม่ นจี้ ะเปน ประโยชนต์ อ่ การจดั การเรยี นการสอน และ
เปน สว่ นสาํ คญั ในการพฒั นาเยาวชนใหม้ คี วามรคู้ วามสามารถดา้ นวรรณคดไี ทยและสามารถนาํ ความรู้
ท่ีไดร้ ับไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจําวัน และขอขอบคณุ คณะครู ตลอดจนหนว่ ยงานและบุคลากรทุก
ท่านทมี่ ีส่วนในการจดั ทาํ หนังสือเลม่ นีไ้ ว้ ณ โอกาสน้ี หากมีขอ้ บกพรอ่ งหรอื ข้อเสนอแนะประการใด
ทางคณะผูจ้ ัดทาํ ยินดนี ้อมรับคาํ ติชมเพือ่ นํามาปรบั ปรุงและพฒั นาให้มีความสมบูรณ์มากยิง่ ขน้ึ

คณะผจู้ ดั ทํา

คําช้ีแจงการใช้หนั งสื อ

หนังสือแบบฝกหัดรายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์เล่มนี้ได้ออกแบบมาให้แต่ละ
หน่วยการเรียนรู้ มีส่วนประกอบตา่ ง ๆ ทีท่ ําให้นกั เรยี นมีความรู้ ความเขา้ ใจ และความคดิ อา่ นด้าน
ภาษาไทยท่ดี ีและชัดเจนมากขึน้ จากเน้ือหาหลัก ซ่ึงสามารถแยกอธบิ ายได้ ดงั นี้

คําศัพทน์ ่ ารู้ ชวนน้ องลองคิด

คําศัพทน์ ่ ารู้ ชวนน้ องลองคิด

คําศัพท์ท่คี วรรูเ้ พอ่ื ที่จะช่วยให้ คาํ ถามชวนคิดเกย่ี วกบั เนอ้ื หาทเ่ี รียนไป
สามารถแปลตวั บทวรรณคดี ซง่ึ เปนคาํ ถามปลายเปดทไ่ี มม่ คี ําตอบทีผ่ ิด
หรอื ถูกเพือ่ ให้ฝก ทักษะในการคิดวิเคราะห์
ท่พี บได้รวดเร็วมากข้ึน
รูไ้ วใ้ ชว่ า่
รูไ้ ว้ใชว่ ่า
ความร้เู สริมหรือเกรด็ ความรตู้ า่ ง ๆ
น้ องลองทาํ ทเ่ี กี่ยวขอ้ งกบั เนื้อหาการเรียนรู้

ทบทวน

กอ่ นจาก..

น้ องลองทาํ ทบทวนกอ่ นจาก

แบบทดสอบความร้ทู า้ ยเรื่อง สรปุ องค์ความรูส้ าํ คัญของเน้ือหา
เพอ่ื ให้ผเู้ รยี นประเมินว่าส่วนใดที่ทําได้ดี ในสว่ นที่ได้เรยี นไปแล้ว

และส่วนใดท่ยี งั ตอ้ งพัฒนา

ตะลยุ โจทย์ จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตะลุยโจทย์ จดให้จํา นํ าไปใช้

แบบทดสอบความรูท้ า้ ยหน่วย สําหรบั จดบนั ทกึ เนื้อหาเพม่ิ เตมิ
ท่มี ลี กั ษณะใกลเ้ คยี งการทดสอบ
ทางการศกึ ษาระดับชาตขิ ัน้ พ้ืนฐาน

ความหมายของจาํ นวนดาวในแบบทดสอบตะลยุ โจทย์

แบบทดสอบระดบั งา่ ย
แบบทดสอบระดบั ปานกลาง
แบบทดสอบระดบั ยาก

สารบัญ ๒

๐๑ สมบัติวรรณคดีของไทย ๒

ขอบเขตการแบ่งวรรณคดี ๑๖

๐๒ นิทานพ้ืนบ้าน ๑๖
๒๒
ความสําคัญของนิ ทานพื้นบ้าน ๒๘
นิ ทานพื้นบ้านในทอ้ งถ่ินต่าง ๆ
บทอ่านนิ ทานไทยเรอื่ งสังข์ทอง ๓๘

๐๓ สุภาษิตพระรว่ ง ๓๘
๔๖
บทวเิ คราะห์เรอื่ งสุภาษิตพระรว่ ง ๕๒
บทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง ครงั้ ท่ี ๑ ๕๘
บทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง ครงั้ ท่ี ๒
บทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง ครงั้ ท่ี ๓ ๖๘

๐๔ โคลงโลกนิติ ๖๘
๗๖
บทวิเคราะห์โคลงโลกนิ ติ ๘๔
บทอ่านโคลงโลกนิ ติ ครงั้ ท่ี ๑ ๙๐
บทอ่านโคลงโลกนิ ติ ครงั้ ท่ี ๒ ๙๖
บทอ่านโคลงโลกนิ ติ ครงั้ ท่ี ๓ ๑๐๒
บทอ่านโคลงโลกนิ ติ ครงั้ ท่ี ๔
บทอ่านโคลงโลกนิ ติ ครงั้ ท่ี ๕

๐๕ นิราศภเู ขาทอง ๑๑๖

บทวิเคราะห์นิ ราศภเู ขาทอง ๑๑๖
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๑ ๑๒๔
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๒ ๑๓๐
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๓ ๑๓๖
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๔ ๑๔๒
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๕ ๑๔๘

๐๖ สรุปความรูว้ รรณคดีวิจกั ษ์ ม.๑ เทอม ๑ ๑๕๘

สมบัติวรรณคดีของไทย ๑๕๘
นิ ทานพื้นบ้าน ๑๖๒
สุภาษิตพระรว่ ง ๑๖๖
โคลงโลกนิ ติ ๑๗๐
นิ ราศภเู ขาทอง ๑๗๔

๐๗ ตะลยุ โจทย์ ๑๗๘

๐๘ บรรณานกุ รม

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตวั ช้วี ดั
ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรปุ เน้อื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมท่ีอาน
ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะหวรรณคดแี ละวรรณกรรมที่อา น พรอมยกเหตผุ ลประกอบ
ท ๕.๑ ม.๑/๓ อธิบายคณุ คา ของวรรณคดแี ละวรรณกรรมท่อี าน
ท ๕.๑ ม.๑/๔ สรุปความรูและขอคิดจากการอา นเพ่อื ประยุกตใชใ นชวี ิตจริง

จดุ ประสงค์

๑. สามารถสรปุ เนื้อหาเรอ่ื งสมบัติวรรณคดีของไทย ไดอ ยางครบถว น
๒. สามารถอธิบายคณุ คาของสมบัตวิ รรณคดีของไทย ไดอยา งชัดเจน
๓. สามารถวเิ คราะหวรรณคดีและวรรณกรรมพรอมยกตวั อยางและเหตผุ ลประกอบ
๔. สามารถสรปุ ความรแู ละขอ คดิ ทีไ่ ดจากวรรณคดแี ละวรรณกรรม

สมบัตวิ รรณคดีของไทย

มนุษยและศลิ ปะมคี วามเกย่ี วเน่อื งกนั มาตั้งแตอดีต โดยท่ีมนษุ ยจะใชส่ือตา ง ๆ
ในการถา ยทอดศลิ ปะ เชน การใชเ สน ใชสี หรือรปู ทรง เรียกวาทัศนศิลป การใชเสยี ง
และจังหวะคอื คตี ศิลป หรือจะเปน การใชภ าษาจนเกิดเปน วรรณศลิ ป ซงึ่ ศิลปะทกุ แขนง
ทย่ี กตัวอยางมาน้นั ลวนถูกใชเ ปน เครื่องมือในการแสดงออกถึงความรูสึกนกึ คิด
ความปรารถนา และประสบการณข องมนุษยทัง้ ส้ิน

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ผงั มโนทศั น์

๑. ขอบเขตการแบ่งวรรณคดี
จาํ แนกตามนยิ าม
จําแนกตามลักษณะการถา ยทอด
จาํ แนกตามแหลง ทีส่ รา งสรรค
จําแนกตามลกั ษณะคําประพันธ
จําแนกตามเนื้อหา

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวิจกั ษ์ ม.๑

ขอบเขตการแบง่ วรรณคดี

จําแนกตามนิ ยาม

วรรณกรรม ๑

งานสรา งสรรคท ี่เกดิ จากความรสู ึกนึกคดิ ของมนษุ ย

วรรณคดี ๒

งานสรา งสรรคทีเ่ กดิ จากความรูส ึกและความนึกคดิ ของมนษุ ย ท่ถี ายทอด
สืบตอกันชา นาน ไดร บั การยกยอ งวา มีคณุ คา ควรแกก ารศกึ ษา

วรรณคดีมรดก ๓

งานสรางสรรคท ีเ่ กดิ จากความรูสกึ และความนึกคดิ
ของมนุษย ที่ถายทอดสืบตอกนั ชา นาน ไดร ับ
การยกยองวา มีคณุ คา ควรแกการศึกษา โดยผูสรา งสรรค
ผลงานตองเปน บรรพบรุ ุษของคนไทย

2 สมบตั วิ รรณคดีของไทย

จําแนกตามลักษณะการถ่ายทอด

วรรณคดีมุขปาฐะ

เปนวรรณคดที ี่ถายทอดสืบตอ กัน
มาแบบปากตอ ปาก

วรรณคดีลายลักษณ์

เปน วรรณคดีทีไ่ ดร ับการจดบันทกึ ไวใ น
ตน ฉบับสมุดไทย ตน ฉบับใบลาน หรือ
มกี ารพมิ พเผยแพรแลว เปน ตน

สมบตั วิ รรณคดขี องไทย 3

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

จาํ แนกตามแหล่งท่สี รา้ งสรรค์

วรรณคดีทอ้ งถ่ิน วรรณคดีราชสํานั ก

วรรณคดีที่แตงโดยประชาชนทว่ั ไป สว นใหญเปนผลงานของพระมหากษัตริย
ซง่ึ แตง ขน้ึ หรอื เผยแพรอ ยใู นทอ งถน่ิ ตา ง ๆ หรอื ขา ราชบรพิ าร ซ่งึ ไดจ ดบนั ทึกไวใ น
ของไทย ผูแตง สว นใหญเปน คนในทองถิน่ ตน ฉบับสมุดไทย ตนฉบับใบลาน
เขียนหรือเลา เพ่อื สือ่ สารเรือ่ งราว หรือมกี ารพมิ พเ ผยแพร
ความคดิ และความรูสกึ ของคนในทอ งถ่นิ

4 สมบตั วิ รรณคดขี องไทย

จาํ แนกตามลักษณะคําประพันธ์

วรรณคดีรอ้ ยกรอง ตัวอย่างวรรณคดีรอ้ ยกรอง

คาํ ประพันธท่เี รยี บเรียงใหเปน ระเบยี บตาม
รูปแบบของฉันทลกั ษณ โดยเนน จังหวะของ
เสยี ง ซ่ึงเกดิ จากการกําหนดจาํ นวนพยางค
(ในคาํ ประพันธเรียกวา คํา) เปน วรรค เปนบาท
หรือเปน บท การสลบั น้าํ หนักของเสียงหนักเบา
เปนตน

วรรณคดีรอ้ ยแก้ว ตวั อย่างวรรณคดีรอ้ ยแก้ว

คาํ ประพันธท ่ไี มก ําหนดบังคับตามฉันทลกั ษณ
แตจ ะใชบา งก็ไดเพ่ือเพมิ่ ความไพเราะ
เนนความสละสลวยดว ยเสียงและความหมาย
เชน เดียวกับในวรรณคดีรอ ยกรอง

สมบตั วิ รรณคดขี องไทย 5

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวิจักษ์ ม.๑

จาํ แนกตามเนื้ อหา

วรรณคดี
พุทธศาสนา

มงุ แสดงหลกั คําสอน วรรณคดี
และเนนใหเห็นผล สุภาษิตคําสอน
ของความดี
และความชว่ั มุง แสดงแนวทาง
ในการประพฤติ
วรรณคดีเก่ยี วกบั ปฏิบัติตนในสงั คม
ประเพณีและพิธกี รรม
วรรณคดีเก่ยี วกับ
แตงขน้ึ เพอ่ื ใชใ น เหตุการณ์ในประวัตศิ าสตร์
พระราชพิธหี รือ
เปน การแตง เพ่ือ เขียนหรือแตง ขนึ้ เพื่อ
ถา ยทอดภาพของ บันทกึ และถายทอด
พระราชพิธตี าง ๆ ภาพของประวตั ศิ าสตร
ท่ีสาํ คญั ของพระมหากษัตริย
วรรณคดี หรือบรรพชน
เพื่อความบันเทงิ
วรรณคดีบันทกึ
แตงขน้ึ เพื่อใชแสดง ความรูส้ ึกของผเู้ ดินทาง
มหรสพประเภทตา ง ๆ

แตงขน้ึ เพ่ือบนั ทกึ
เสน ทางในการเดินทาง
สภาพแวดลอ มทีพ่ บ
ตลอดจนความรสู ึกนึกคิด
ของกวีเมอ่ื ตอ งจากบา นและจากนางผูเปนทร่ี กั

6 สมบัตวิ รรณคดขี องไทย

น้ องลองทาํ

คาํ ช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นจบั คชู อ่ื ของผลงานใหต รงกบั ขอบเขตจากการจาํ แนกตามนยิ าม

วรรณกรรม วรรณคดี วรรณคดมี รดก

โคลงโลกนติ ิ
พระอภัยมณี
สัตวมหศั จรรยแ ละถิน่ ที่อยู
ไตรภูมิพระรวง
ศรีธนญชัย
รามเกยี รติ์
นทิ านเรือ่ งปลาบูทอง
บุพเพสนั นิวาส
ราชาธริ าช
พกิ ุลทอง

สมบัตวิ รรณคดขี องไทย 7

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๒ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถ่ี กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. “คุณครใู หอลิซาเบธอานงานชิน้ หนึง่ ทถ่ี ายทอดเรอื่ งราวเกย่ี วกบั คนคนหนง่ึ ทก่ี ําลงั
ออกเดนิ ทางจากกรงุ เทพฯ ไปยงั เมอื งกาญจนบรุ โี ดยการนัง่ รถไฟ แลวในเรือ่ งราว
มกี ารแทรกการเลาภาพสถานที่ทผี่ ูเ ลาผา นไปพบ และมีการแทรกความรสู ึกของผูเลา
ทเี่ สียใจเม่ือตองจากคนรกั ตลอดการเดินทาง” จากความขา งตนหากอลิซาเบธตองการ
ท่จี ะเขียนสรุปวางานทตี่ นเองอา นเปนวรรณคดีประเภทใดโดยจาํ แนกจากเนอื้ หา
อลิซาเบธตองเขียนวาตนอา นวรรณคดีประเภทใด
๑. วรรณคดพี ุทธศาสนา
๒. วรรณคดสี ุภาษิตคาํ สอน
๓. วรรณคดเี พือ่ ความบันเทงิ
๔. วรรณคดีบันทกึ ความรสู ึกของผเู ดนิ ทาง

๒. ขอ ใดเปนวรรณคดีท่ีแตกตางจากพวกหากพิจารณาตามการจาํ แนกประเภทตามแหลง
ทส่ี รา งสรรค
๑. อเิ หนา
๒. ก่าํ กาดํา
๓. รามเกียรติ์
๔. ราชาธิราช

8 สมบตั วิ รรณคดีของไทย

ททบบททววนน

กกอ่ อ่ นนจจาากก....

ขอบเขตการแบ่งวรรณคดี

จ�ำแนกตามนิ ยาม จำ� แนกตามลักษณะ
การถ่ายทอด

จ�ำแนกตามแหล่งท่ี จ�ำแนกตามลักษณะ
สรา้ งสรรค์ ค�ำประพันธ์

จำ� แนกตามเน้ื อหา

สมบตั วิ รรณคดีของไทย 9

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตวั ช้วี ดั
ท ๑.๑ ม.๑/๒ จับใจความสาํ คัญจากเรอ่ื งที่อา น
ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรุปเน้ือหาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ าน
ท ๕.๑ ม.๑/๒ วเิ คราะหวรรณคดีและวรรณกรรมท่อี าน พรอมยกเหตผุ ลประกอบ
ท ๕.๑ ม.๑/๓ อธิบายคณุ คา ของวรรณคดแี ละวรรณกรรมท่อี าน
ท ๕.๑ ม.๑/๔ สรุปความรูแ ละขอคดิ จากการอา นเพอ่ื ประยกุ ตใชในชวี ิตจริง

จดุ ประสงค์

๑. สามารถสรุปเนือ้ หาเบื้องตนของนิทานพนื้ บานของไทยไดอยางถกู ตอ งชดั เจน
๒. สามารถวิเคราะหเ รอ่ื งนิทานพื้นบานของไทยพรอ มยกนทิ านในทองถน่ิ ประกอบได
๓. สามารถอธิบายคณุ คาของวรรณคดีและวรรณกรรมทั้งทางดา นวรรณศิลป คุณคา ทาง

แนวคดิ คณุ คาทางเนอื้ หา และคณุ คาทางสังคม
๔. สามารถอา นจับใจความสําคญั จากเรอ่ื งนทิ านพื้นบา นไดอยา งถกู ตอ ง
๕. สามารถสรปุ ความรจู ากนิทานพ้ืนบานและนํามาประยุกตใ ชในชีวติ จริง

นิ ทานพ้ืนบ้าน

นทิ าน ถือเปน เครือ่ งมือในการสรางความบนั เทิงและเปน สารท่มี ีคุณคามากชนิดหนึง่
เพราะเมื่อผูฟง ไดฟ งแลว น้นั จะกอใหเกิดความรูส กึ รว ม มากไปกวานั้น นทิ านที่ผนวกเขา
กบั ความเปน ทอ งถ่นิ จะยง่ิ ผูกความรูสกึ รวมของคนในแตล ะทอ งถ่นิ เขา ไวดวยกัน
ดังนัน้ เมอื่ เราอา นนิทานพ้นื บา น จึงไดทัง้ ความบันเทิงและคุณคา ทซ่ี อ นอยใู นนทิ าน
พนื้ บา นอยางหลากหลาย

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ผงั มโนทศั น์

๑. ความสําคัญของนิ ทานพื้นบ้าน
๒. นิ ทานพ้ืนบ้านไทยในทอ้ งถ่ินต่าง ๆ
๓. บทอ่านนิ ทานไทยเรอ่ื งสังข์ทอง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

ความสําคัญของนิทานพ้ืนบา้ น

นิทานพ้ืนบา น (folk tale) เปน นิทานประเภทหน่งึ โดยเปนเร่อื งราวที่เลาสบื ตอ กันมา
ซ่งึ อาจจะไมมีบันทกึ เปน หลกั ฐานวา ใครเปนผูแ ตง

ความสําคัญของนิ ทานพ้ืนบ้าน

ใหค ําอธิบายเกี่ยวกับ ใหความสาํ คญั แก
ปรากฏการณธรรมชาติ วีรบุรุษประจําถิ่น
หรือท่มี าของสถานที่ หรือประจําชาติ
และสิง่ ตาง ๆ ในทองถิน่

16 นิทานพื้นบา้ น

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. นทิ านพ้ืนบานมีลักษณะอยา งไร
๑. เปน เร่ืองท่ีเลาสบื ตอกนั มา
๒. เปนเร่อื งเกยี่ วกับผคู นทว่ั ไป
๓. เปนเรอ่ื งทางประวตั ศิ าสตร
๔. เปนตนกําเนิดของประวัติศาสตร

๒. ขอ ใดเปนคุณคา ทางอารมณข องนทิ านพน้ื บา น
๑. เกดิ ประเพณีสาํ คัญ
๒. เปน แนวทางดาํ เนินชีวติ
๓. ผูอานเกิดความสนกุ สนาน
๔. ผอู า นสามารถนําเร่ืองราวนไี้ ปอา งองิ ขอมูลทางวชิ าการได

17นิ ทานพื้นบ้าน

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวิจกั ษ์ ม.๑
๓. “นดิ เปนคนทไ่ี มคอ ยมีความมนั่ ใจในตวั เองเพราะมีปานทใ่ี บหนา ทําใหมักจะ

เก็บตัวอยใู นบา น วนั หน่ึงคณุ แมน าํ หนังสอื นทิ านเร่ืองลูกเปด ขีเ้ หรใ หนดิ อาน ทําใหนดิ
รูสกึ วา จรงิ ๆ แลว แมเราจะไมสามารถเลอื กเกิดได แตเราสามารถเลอื กท่ีจะเปนได
แลวเสนห ทอ่ี ยูภายในตัวเราก็จะคอย ๆ ปรากฏชดั ออกมา” จากเหตุการณขา งตน
แสดงใหเ หน็ วา นิดไดรบั คณุ คาในเร่ืองใดจากนิทานเร่ืองนอ้ี ยา งเดนชัดท่สี ุด
๑. ใหข อมูลความรู
๒. ใหข อคิดและคติในการดําเนนิ ชีวติ
๓. ใหค วามสาํ คญั แกวรี บุรษุ ประจาํ ถน่ิ หรอื ประจําชาติ
๔. ใหค ําอธิบายเกยี่ วกบั ปรากฏการณธรรมชาติหรือทีม่ าของสถานทแี่ ละสิ่งตาง ๆ

ในทอ งถ่ิน

18 นิทานพื้นบ้าน

ททบบททววนน

กกอ่ ่อนนจจาากก....

ให้ความ ความสํ าคัญ ให้คําอธบิ าย
เพลดิ เพลนิ ของนิ ทาน เก่ียวกับปรากฏการณ์

พ้ืนบ้าน ธรรมชาติหรอื ท่มี า
ของสถานท่แี ละ

ส่ิงต่าง ๆ ในทอ้ งถ่ิน

ให้ข้อคิดและคติ ให้กําลงั ใจ
ในการดําเนิ นชวี ติ ในการดําเนิ นชวี ิต

ให้ความสํ าคัญ
แก่วีรบุรุษ

ประจําถ่นิ หรอื
ประจําชาติ

19นิทานพ้ืนบา้ น

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจักษ์ ม.๑

นิทานพ้ืนบ้านไทยในทอ้ งถ่ินตา่ ง ๆ

นิ ทานภาคเหนื อ

มักจะมนี ิทานประเภทเลา
หรือนทิ านทเี่ กย่ี วของกับ

ตัวอย่างนิ ทานภาคเหนื อ

นิ ทานภาคตะวันออกเฉียงเหนื อ

มกั จะมนี ทิ านประเภทเลาถึง
..............................หรอื พิธกี รรมของทอ งถิ่น

ตัวอย่างนิ ทานภาคตะวันออกเฉียงเหนื อ

22 นิทานพ้ืนบ้าน

นิ ทานภาคกลาง

มกั จะมนี ิทานประเภท
.............................และสง่ิ ตาง ๆ ในทองถิน่

ตัวอย่างนิ ทานภาคกลาง

นิ ทานภาคตะวันออก
และภาคตะวันตก

มกั จะมีนิทานประเภทอธบิ าย
และลักษณะภูมปิ ระเทศ

ชายฝง ทะเล

ตวั อย่างนิ ทานภาคตะวนั ออก
และภาคตะวันตก

นิ ทานภาคใต้

มกั จะมนี ทิ านประเภทอธบิ าย
.............................เกาะ และชายหาดตาง ๆ

ตัวอย่างนิ ทานภาคใต้

23นิทานพ้ืนบา้ น

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. เกาะหนู เกาะแมว เปน นิทานพนื้ บานภาคใด
๑. ภาคใต
๒. ภาคเหนอื
๓. ภาคกลาง
๔. ภาคอสี าน

๒. นิทานพน้ื บานเรื่อง “พญาคันคาก” เปน เร่ืองราวที่กอใหเกิดประเพณีใดในเวลาตอ มา
๑. ประเพณีขนทราย
๒. ประเพณบี ญุ บ้ังไฟ
๓. ประเพณีลอยกระทง
๔. ประเพณีแหนางแมว

24 นิทานพื้นบา้ น

๓. นิิทานพื้น้� บ้า้ นเรื่อ่� งใดที่�่เป็น็ การอธิบิ ายตำ�ำ นานหรืือที่่�มาของพระปฐมเจดีีย์์
๑. ไกรทอง
๒. นางสิบิ สอง
๓. พญาคัันคาก
๔. พญากง พญาพาน

25นิทานพื้นบา้ น

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวิจักษ์ ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

นิ ทานภาคเหนื อ นิ ทานภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนื อ

นิ ทานภาคกลาง นิ ทานพ้ืนบ้านไทย นิ ทานภาคตะวันออก
ในทอ้ งถ่ินตา่ ง ๆ และภาคตะวนั ตก

นิ ทานภาคใต้

26 นิทานพ้ืนบา้ น

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

บทอา่ นนิทานไทย
เรอ่ื งสังข์ทอง

เรอ่ื งย่อ

๑ ๒๓

พระมเหสีจนั เทวไี ดคลอด ถูกพระนางจนั ทามเหสีรองใส พระสงั ขออกมาจาก
ลกู ออกมาเปนหอยสังข รา ยขบั ไลอ อกจากวงั จนไปอยู หอยสังข นางจนั เทวเี ห็น
กระทอ มกบั ตายาย จึงทบุ หอยสังข พระสังข
จงึ ใชชีวิตขา งนอกปกติ
๖๕
๔

พระสังขมาอยใู นวงลอ มเลอื กคู วันหนึง่ พระสงั ขรวู าแมเปน ยกั ษจ งึ หนี พระสงั ขถูกจับถวงน้ําแต
ของนางรจนาและนางรจนาโยน พรอมของวเิ ศษคือรปู เงาะ ไมเ ทา พญานาคราชชวยไวแลว
มาลัยเลอื กพระสงั ข จนทาวสามล เกือกแกว นางพนั ธุรตั ตามแตห มดแรง สง ไปใหนางพันธรุ ตั เลี้ยง
โกรธมากไลอ อกจากวัง จงึ ใหม นตวิเศษไวกอ นจะสนิ้ ใจตาย

๗๘๙

ทาวสามลกบั หกเขยวางแผน พระสงั ขตคี ลชี นะ ทาวสามลได ทาวยศวิมลกบั นางจนั เทวี
แกลงพระสงั ขแตไมเคยสาํ เร็จ เห็นรูปจรงิ พระสังขก ็ปลม้ื ใจเลิก ออกตามหาพระสังขทีเ่ มืองของ
พระอนิ ทรเ ห็นใจจึงลงมาชว ยโดย รังเกียจ ทาวสามลและไดพบหนา กัน
การทาตีคลี ซง่ึ หกเขยสูไมไ ด
รจนาเลยขอใหพ ระสังขต คี ลีแทน

28 นิทานพื้นบ้าน

แนวคิดส� ำคัญของ ความแพรห่ ลายของเรอื่ ง
เรอ่ื งสังข์ทอง
ปรากฏแพร่ห่ ลายในภาคต่่าง ๆ ซึ่่ง� การเข้้าไป
ไม่ค่ วรตัดั สินิ คุุณค่่าของคนจาก ปรากฏนี้้จ� ะพ่ว่ งความเชื่�อมโยงกับั ท้้องถิ่�นนั้้น� ๆ
เปลือื กนอก เข้า้ ไปด้ว้ ย เช่่น นิทิ านสังั ข์ท์ องในภาคกลาง ได้แ้ ก่่
สังั ข์์ทองกลอนสวด บทละครนอกเรื่อ� งสังั ข์์ทอง
ตวั อย่างอิทธพิ ลของนิ ทาน ภาคเหนืือ ได้้แก่่ ชาดกเรื่อ� งสุุวััณณะหอยสัังข์์
เรอื่ งสังข์ทองกบั คนไทย ภาคตะวันั ออกเฉีียงเหนืือ ได้้แก่่ ชาดกเรื่�องสุุวัณั ณะ
สังั ข์์กุุมาร ภาคใต้้ ได้แ้ ก่่ สังั ข์ท์ องคำำ�กาพย์์ เป็น็ ต้น้
- ปรากฏในสำำ�นวน เช่่น
“เงาะถอดรููป” เรอื่ งท่มี คี วามคล้ายคลึงกนั
- ชื่่อ� ต้้นไม้้ว่า่ “เงาะถอดรูปู ”
- ภาพวาดจิิตรกรรมตอน เรื่�องที่ม�่ ีีความคล้้ายคลึึงกับั
พระสังั ข์์ชุบุ ตัวั สัังข์์ทองคือื เรื่อ� งก่ำ��ำ กาดำำ�ซึ่ง�่ แพร่่
- เพลงกล่อ่ มเด็ก็ ในภาคใต้้ กระจายมากในแถบภาคอีีสาน

29นิทานพ้ืนบา้ น

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเรยี งลาํ ดบั เหตกุ ารณข องเรอ่ื งสงั ขท องใหถ กู ตอ ง

นางพนั ธุรัตใหม นตว เิ ศษไวก อ นจะสิน้ ใจตาย
พระสังขถูกจบั ถว งนํ้า
พระสงั ขตีคลีชนะพระอินทร
พระมเหสีจันเทวีไดค ลอดลกู ออกมาเปน หอยสังข
นางรจนาโยนมาลัยเลอื กพระสงั ข
รจนาเลยขอใหพระสงั ขต คี ลี
ทาวยศวิมลกับนางจนั เทวอี อกตามหาพระสังข
นางจันเทวีเห็นจึงพังหอยสงั ขเพือ่ ใหพ ระสงั ขใ ชช วี ิตปกติ
ถูกขับไลออกจากวงั

30 นิทานพ้ืนบ้าน

น้ องลองทาํ

คําชแ้ี จง ตอนท่ี ๒ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. สาํ นวนเงาะถอดรูปมาจากเรือ่ งราวในสว นใดของเร่ืองสังขท อง
๑. ตอนที่พระสังขอ อกมาจากหอย
๒. ตอนที่พระสงั ขถอดรปู เงาะออก
๓. ตอนทีพ่ ระสังขรา ยมนตเพ่ือเรียกเน้ือเรยี กปลา
๔. ตอนทพี่ ระสังขต คี ลีกับพระอนิ ทรแลว เปน ผชู นะ

๒. นิทานพนื้ บา นเรื่องใดท่มี ีเนื้อหาคลายคลงึ กบั เรอ่ื งสงั ขท อง
๑. กาํ่ กาดาํ
๒. ตามอ งลาย
๓. พญาคนั คาก
๔. กอ งขาวนอยฆาแม

31นิ ทานพื้นบ้าน

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

ททบบททววนน

กกอ่ อ่ นนจจาากก....

นิ ทานไทยเรอ่ื งสังข์ทอง

ความแพรห่ ลายของเรอื่ ง แนวคิดสําคัญของเรอื่ งสังข์ทอง

ปรากฏแพรห ลายในภาคตา ง ๆ ไมค วรตดั สินคุณคาของคน
ซง่ึ การเขา ไปปรากฏน้ีก็จะพว งความ จากเปลือกนอก
เชอ่ื มโยงกบั ทอ งถ่ินนัน้ ๆ เขา ไปดวย
ตัวอย่างอิทธพิ ลของนิ ทาน
เรอื่ งทม่ี คี วามคลา้ ยคลงึ กนั เรอ่ื งสังข์ทองกบั คนไทย

มากเรในอ่ื งแกถํา่บกภาาดคาํ อซสีึ่งเาผนยแพรกระจาย - ปรากฏในสาํ นวน
- ปรากฏเปนชื่อของตน ไม

หรอื สถานที่
- ภาพวาดจิตรกรรม
- เพลงกลอมเดก็

32 นิทานพื้นบา้ น

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตวั ช้วี ัด
ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรุปเน้อื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ าน
ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะหวรรณคดแี ละวรรณกรรมที่อา นพรอมยกเหตผุ ลประกอบ
ท ๕.๑ ม.๑/๔ สรปุ ความรูและขอคดิ จากการอา นเพื่อประยุกตใ ชในชีวติ จรงิ

จุดประสงค์

๑. สามารถสรุปเนื้อหาวรรณคดเี ร่อื ง สุภาษิตพระรวง ไดอยางถูกตอง
๒. สามารถวเิ คราะหว รรณคดเี รอ่ื ง สุภาษติ พระรว ง พรอ มยกขอสนบั สนนุ ประกอบได

อยา งเหมาะสม
๓. สามารถอธบิ ายคุณคาของวรรณคดีเรื่อง สภุ าษิตพระรว ง ไดอยางถูกตอง

สุภาษิตพระรว่ ง

สภุ าษิตพระรว ง เปน วรรณคดมี ุขปาฐะท่สี ืบทอดมาตัง้ แตสมัยสโุ ขทยั เพื่อใชเ ปน
แนวทางในการประพฤติ ปฏิบตั ติ นในชีวิตประจําวนั ใหอ ยูรวมกนั ในครอบครวั และสงั คม
ไดอ ยางปกตสิ ุข

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ผงั มโนทัศน์

๑. บทวิเคราะห์สุภาษิตพระรว่ ง

๒. บทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง
บทอานสุภาษติ พระรวง
คณุ คา ดานวรรณศลิ ปของสภุ าษิตพระรว ง
คณุ คา ดานเนื้อหาของสุภาษติ พระรว ง