PBCITHIM11-LE-2-V01_640510_รวมเล่ม_แบบฝึกหัด วรรณคดีวิจักษ์ ม.1 เทอม 1_PC (CL61)(BW141)(202)

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวิจักษ์ ม.๑

ททบบททววนน

กก่ออ่ นนจจาากก....

บทอ่านโคลงโลกนิ ติ
ครงั้ ท่ี ๒

คดั ตัวบทมาจาก หนังสอื โคลงโลกนิติ
พระนพิ นธ์สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศ์เธอ
กรมพระยาเดชาดศิ ร

โคลงจ�ำนวน ๕ บท

คำ� สอน
๑. สอนเร่อื งการท�ำความดี สนิมเหลก็ เกดิ แตเ่ น้อื ...
๒. สอนเรอ่ื งการรจู้ กั ประมาณตน นกนอ้ ยขนน้อยแต.่ ..
๓. สอนเรื่�องความขยันั เห็น็ ท่่านมีอี ย่่าเคลิ้�ม...
๔. สอนเรื่องความกตัญญู คณุ แมห่ นาหนกั เพ้ยี ง...
๕. สอนเรอ่ื งการกระท�ำตัว กา้ นบวั บอกลกึ ตนื้ ...

88 โคลงโลกนิติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

บทอ่านโคลงโลกนิติ ครงั้ ท่ี ๓

คําศัพทน์ ่ ารู้ ถา ยแทนชีวาอาตม = ตายแทนได
ผรอง = คาํ โทโทษของพรอ ง
เกลอ = เพอื่ นสนิท มาน = มี
โฉด = โง, เขลา เรอื้ = ราง
ชลธาร = สายนา้ํ , หว งนา้ํ วายชีพ = ตาย
ดารา = ดาว, ดวงดาว ศศิ = ดวงจนั ทร
เดด็ = ตาย
เตา = ภาชนะใสป นู

เน้ื อความ

โคควายวายชีพได เขาหนงั
เปน สง่ิ เปน อันยัง อยไู ซร
คนเดด็ ดับสญู สัง- ขารรา ง
เปนช่ือเปนเสยี งได แตรา ยกบั ดี

สัตวอ ยางโคหรือกระบือเมอ่ื ตายไปแลวยงั ทง้ิ เขา กระดูก หนังไวใ หทําประโยชนได สว นสิ่งที่
คนจะทิ้งไวเบื้องหลังความตายใหคนกลา วถึงก็คือ ความดีหรอื ความชวั่ เทานัน้

90 โคลงโลกนิติ

เน้ื อความ

น้�ำใชใ้ ส่ต่มุ ตง้ั เต็มดี
นำ้� อบอา่ อินทรยี ์ อยา่ ผรอ้ ง
นำ้� ปนู ใสเ่ ตา้ มี อยา่ ขาด
น้ําจติ อยา่ ให้ขอ้ ง ขัดนำ้� ใจใคร

นำ้� ทใ่ี ชอ้ ปุ โภคบริโภคควรเตมิ ใสภ่ าชนะไวใ้ ห้เต็ม น�้ำหอมพรมร่างกายอย่าให้ขาด น�ำ้ ปนู กนิ
หมากควรเติมไว้อยา่ ใหห้ มดเต้า และน�ำ้ ใจของคนอยา่ กวนให้ขนุ่ หมอง

เพื่อนกิน สิน้ ทรพั ย์แลว้ แหนงหนี
หางา่ ย หลายหมืน่ มี มากได้
เพื่�อนตาย ถ่่ายแทนชีี - วาอาตม์์
หายาก ฝากผีไข้ ยากแทจ้ กั หา

การคบเพ่ือนควรระมดั ระวัง อยา่ ประมาทเพราะเพ่อื นในเวลาที่มีความสุขนนั้ หาง่าย
แตเ่ พอ่ื นท่ี ไปมาหาสู่ในเวลามที ุกข์น้นั หายากมาก ตรงกับส�ำนวน

ออ่ นหวานมานมติ รล้น เหลือหลาย
หยาบบม่ ีเกลอกราย เกล่อื นใกล้
ดุจดวงศศฉิ าย ดาวดาษ ประดับนา
สุรยิ ะส่องดาราไร้ เพ่อื รอ้ นแรงแสง

คนท่พี ูดจาออ่ นหวานย่อมมเี พอื่ นมาก เหมอื นกับดวงจนั ทรท์ ส่ี อ่ งแสงนวลเย็นมดี าวมา
รายรอบ สว่ นคนพดู จากระด้างหยาบคาย ย่อมไม่มีใครคบค้าสมาคมเหมอื นความรอ้ นแรงของ
ดวงอาทติ ย์ทีท่ �ำให้ดวงดาวลบั หาย

91โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ชีแ้ จง ตอนที่ ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กจบั คคู าํ กบั ความหมายใหถ กู ตอ ง

๑. เกลอ มี
๒. ดารา เพ่ือนสนทิ
๓. มาน ดวงดาว
๔. ศศิ ตาย
๕. เด็ด ดวงจันทร

92 โคลงโลกนิติ

น้ องลองทำ�

คำ� ช้แี จง ตอนท่ี ๒ ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. จากโคลงบทนี้้ต� รงกับั สำำ�นวนใด
“เพื่�อนกินิ สิ้น� ทรััพย์์แล้้ว แหนงหนีี
หาง่่าย หลายหมื่่น� มีี มากได้้
เพื่�อนตาย ถ่่ายแทนชีี- วาอาตม์์
หายาก ฝากผีีไข้้ ยากแท้้จัักหา”
๑. ฝนทั่�งให้เ้ ป็น็ เข็ม็
๒. ปากเป็น็ เอก เลขเป็น็ โท
๓. ปลาหมอตายเพราะปาก
๔. เพื่�อนกิินหาง่่าย เพื่�อนตายหายาก

๒. จากโคลงบทนี้้�ไม่่ได้ก้ ล่่าวถึงึ สิ่�งใด เหลืืื�อหลาย
“อ่อ่ นหวานมานมิิิต� รล้น้ เกลื่่�อนใกล้้
หยาบบ่่มีเี กลอกราย ดาวดาษ ประดััั�บนา
ดุุจ�ุ ดวงศศิิฉ�ิ าย เพื่ �อร้้อนแรงแสง”
สุุ�ุริิ�ยะส่่องดาราไร้้
๑. แผ่น่ ดิิน
๒. มิิตรภาพ
๓. พระจันั ทร์์

๔. พระอาทิิตย์์

93โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

ททบบททววนน

กกอ่ ่อนนจจาากก....

บทอ่านโคลงโลกนิ ติ
ครงั้ ท่ี ๓

คดั ตัวบทมาจาก หนงั สอื โคลงโลกนติ ิ
พระนิพนธสมเด็จพระเจา บรมวงศเธอ
กรมพระยาเดชาดศิ ร

โคลงส่สี ุภาพจํานวน ๓ บท และ โคลงกระทู ๑ บท

คาํ สอน โคควายวายชพี ได. ..
๑. สอนเรื่องการทาํ ความดี น้าํ ใชใ สตุม ตัง้ ...
๒. สอนเรื่องการดาํ เนินชวี ติ เพ่อื นกินสิ้นทรพั ยแลว ...(โคลงกระทู)
๓. สอนเร่ืองการคบเพือ่ น ออ นหวานมานมิตรลน...
๔. สอนเรื่องการมีวาจาออ นหวาน

94 โคลงโลกนิติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

บทอ่านโคลงโลกนิติ ครงั้ ท่ี ๔

คุุณค่่าด้า้ นวรรณศิิลป์์ของโคลงโลกนิิ ติิ

๑. การใช้ภ้ าพพจน์์ อุปุ มา

คืือ การใช้ค้ วามเปรีียบว่่าสิ่�ง่ หนึ่�่งเหมือื นกับั อีกี สิ่�่งหนึ่�ง่

ผลเดอ่ื เม่อื สกุ ไซร้ มีพรรณ
ภายนอกแดงดฉู ัน ชาดบา้ ย
ภายในยอ่ มแมลงวนั หนอนบ่อน
ดุจดง่ั คนใจร้าย นอกนนั้ ดงู าม

๒. การใช้ภาษาสรา้ งจินตภาพ

คอื การใชภ้ าษาใหผ้ ูอ้ า่ นมองภาพไดช้ ดั เจนและเข้าใจไดง้ า่ ยขน้ึ

จระเข้คับน่านน้ํา ไฉนหา ภักษเ์ ฮย
รถใหญก่ ว่ารัถยา ยากแท้
เสือใหญ่กว่าวนา ไฉนอยู่ ไดแ้ ฮ
เรอื เขือ่ งคับชเลแล ้ แล่นโล้ไปไฉน

๓. การเล่นค�ำซ�ำ้ (หา้ ม)

หา้ มเพลงิ ไวอ้ ย่าให้ มคี วัน
ห้ามสุริยแสงจันทร ์ ส่องไซร้
ห้ามอายุใหห้ นั คืนเล่า
หา้ มดง่ั น้ีไวไ้ ด้ จง่ึ ห้ามนินทา

96 โคลงโลกนิติ

๔. การเลน สัมผสั อักษร เหยียบยนั
พลวกพล้งั
สงู สารสเ่ี ทายา ง ถงึ มาก กด็ ี
บางคาบเชยี่ วไปพลนั พลาดถอ ยทางความ
นกั รูรํ่าเรยี นธรรม
กลา วด่ังนํ้าผลง้ั ผล้ัง

๕. การเลน สัมผสั สระ

ฟกแฟงแตงเตา ถว่ั งายล
หวา นสงิ่ ใดใหผ ล สิง่ นนั้
ทําทานหวานกุศล ผลเพม่ิ พูนนา
ทาํ บาปบาปซน้ั ซ้ัน ไลเ ล้ียวตามตน

97โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ชีแ้ จง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. จากบทประพันธน ไี้ มปรากฏวรรณศลิ ปใ ด

“หา มเพลงิ ไวอยา ให มีควนั

หา มสุรยิ แสงจนั ทร สอ งไซร

หา มอายุใหห ัน คืนเลา

หามดง่ั นี้ไวไ ด จึ่งหา มนนิ ทา”

๑. เลน สัมผสั อกั ษร

๒. เลนสมั ผัสสระ

๓. เลนคําซ้ํา

๔. เลนเสยี งวรรณยุกต

๒. ขอใดปรากฏสมั ผัสอักษรมากทีส่ ดุ (นบั จาํ นวนพยางค)

๑. รธู รรมเทียมเทาผู ทรงไตร

๒. เจนจัดอรรถภายใน ลึกลน

๓. กลา วแกสิง่ สงสยั เลอะเลอ่ื น

๔. รสพระธรรมอัน้ อน วารใู ครชม

98 โคลงโลกนิติ

๓. “อุปมา” หมายถึงขอใด
๑. การกลา วนอยกวา ความจริง
๒. การใชค ําเลยี นเสียงธรรมชาติ
๓. การเปรยี บสิ่งหนึ่งเปนอีกส่ิงหน่งึ
๔. การเปรียบส่งิ หนึ่งเหมือนอกี สงิ่ หนึง่

99โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

ททบบททววนน คุณค่าด้านวรรณศิ ลป์

กก่อ่อนนจจาากก....

๑ การใชภ าพพจน อุปมา
คอื การใชค วามเปรียบวาสิ่งหนงึ่ เหมอื นกบั
อกี สงิ่ หนง่ึ

๒ การใชภาษาสรา งจนิ ตภาพ
คอื การใชภาษาใหผ ูอ านมองภาพไดช ดั เจน
และเขา ใจไดงา ยข้ึน

๓ การใชสัมผสั อกั ษร
คือ การใชหนวยเสยี งเดยี วกันของพยญั ชนะ
มาอยตู ดิ กนั

๔ การใชสัมผัสสระ
คือ การใชคําทีม่ สี ระและมาตราตัวสะกด
เดียวกนั มาอยูตดิ กนั

การเลน คําซา้ํ ขนึ้ ตนวรรค
หา มเพลงิ ไวอ ยาให มีควัน
หามสุริยแสงจนั ทร สองไซร
๕ หามอายุใหหนั คนื เลา
หา มดง่ั นไี้ วได จง่ึ หา มนนิ ทา

100 โคลงโลกนิติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

บทอ่านโคลงโลกนิติ ครัง้ ท่ี ๕

คุณค่าด้านเน้ื อหาของโคลงโลกนิ ติ
คําสอนในโคลงโลกนิ ติ

๑. สอนใหทาํ ความดี ละเวนความช่ัว
๒. สอนใหร ูจกั ประมาณตน
๓. สอนใหรูจ ักพิจารณาคน และรจู ักคบเพือ่ น
๔. สอนใหไ มท ําตามอยา งผอู นื่
๕. สอนใหมีความกตญั ู
๖. สอนใหเ ปนคนมวี าจาออ นหวาน
๗. สอนใหรเู ทาทนั วิสัยของมนษุ ย และธรรมดาของธรรมชาติ
๘. สอนใหว างตัวอยางไรจึงจะประสบผลดี

102 โคลงโลกนิติ

๑ ในตน
กรอนขราํ้
สอนใหท าํ ความดี ละเวนความช่ัว เปนบาป
สนิมเหล็กเกดิ แตเน้ือ ใสผ บู าปเอง

กนิ กดั เน้อื เหล็กจน
บาปเกิดแตต นคน
บาปยอมทําโทษซ้าํ

๒

สอนใหร ูจกั ประมาณตน พอตวั
นกนอยขนนอยแต อยไู ด
ไพเพิด
รงั แตง จเุ มยี ผวั อยาใหคนหยัน
มักใหญย อมคนหวัว
ทาํ แตพอตวั ไซร

103โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

๓

สอนใหร จู ักพิจารณาคน และรจู กั คบเพอ่ื น ชลธาร
กานบัวบอกลกึ ต้นื ชาตเิ ช้อื
ควรทราบ
มารยาทสอสันดาน บอกรายแสลงดนิ
โฉดฉลาดเพราะคําขาน
หยอ มหญาเหยี่ วแหง เรือ้

๔

สอนใหไมท าํ ตามอยา งผอู ่นื ใจตาม
เห็นทานมอี ยา เคล้ิม อยา ครา น
การกจิ
เรายากหากใจงาม อยาทอ ทาํ กนิ
อุตสา หพ ยายาม
เอาเยยี่ งอยางเพือ่ นบา น

104 โคลงโลกนิติ

๕

สอนใหมีความกตญั ู พสธุ า
คณุ แมหนาหนกั เพีย้ ง กาศกวา ง
เมรุมาศ
คุณบดิ รดจุ อา- อาจสูสาคร
คณุ พ่พี างศขิ รา
คุณพระอาจารยอ า ง

๖

สอนใหเปนคนมวี าจาออนหวาน เหลอื หลาย
ออ นหวานมานมติ รลน เกลอื่ นใกล
ดาวดาษ ประดับนา
หยาบบม เี กลอกราย เพือ่ รอนแรงแสง
ดจุ ดวงศศฉิ าย
สุรยิ ะสองดาราไร

105โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

๗

สอนใหรูเทาทนั วสิ ยั ของมนษุ ย และธรรมดาของธรรมชาติ

หามเพลิงไวอ ยาให มีควัน

หา มสุรยิ แสงจนั ทร สองไซร

หามอายุใหหนั คนื เลา

หา มดั่งน้ไี วไ ด จึ่งหา มนนิ ทา

๘ เต็มดี
อยาผรอ ง
สอนใหวางตวั อยา งไรจงึ จะประสบผลดี อยาขาด
นํ้าใชใ สต มุ ตง้ั ขดั น้ําใจใคร

นํา้ อบอาอนิ ทรยี 
นา้ํ ปูนใสเ ตา มี
นา้ํ จติ อยาใหของ

106 โคลงโลกนิติ

น้ องลองทาํ

คาํ ช้ีแจง ตอนที่ ๑ ใหน กั เรยี นเตมิ ตวั อกั ษรจบั คโู คลงกบั คาํ สอนใหถ กู ตอ ง

ก. สอนใหทําความดี ละเวน ความชัว่ ข. สอนใหเ ปน คนมวี าจาออนหวาน
ค. สอนใหร จู กั พิจารณาคนและรูจกั คบเพอ่ื น

๑. ออนหวานมานมิตรลน เหลอื หลาย
หยาบบม เี กลอกราย เกล่ือนใกล
ดุจดวงศศฉิ าย ดาวดาษ ประดบั นา
สรุ ยิ ะสองดาราไร เพอ่ื รอ นแรงแสง

๒. โคควายวายชีพได เขาหนงั
เปน สง่ิ เปน อนั ยัง อยูไซร
คนเดด็ ดบั สูญสัง- ขารราง
เปน ชื่อเปน เสียงได แตร า ยกับดี

๓. กานบวั บอกลกึ ตน้ื ชลธาร
มารยาทสอ สนั ดาน ชาติเช้ือ
โฉดฉลาดเพราะคําขาน ควรทราบ
หยอ มหญาเหี่ยวแหง เร้อื บอกรายแสลงดนิ

107โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําชแ้ี จง ตอนที่ ๒ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. จากบทประพนั ธนี้สอนในเร่ืองใด

“นํ้าใชใ สต ุม ต้งั เต็มดี

นํ้าอบอาอินทรีย อยาผรอง

น้ําปูนใสเ ตา มี อยา ขาด

นํา้ จติ อยาใหของ ขัดนํา้ ใจใคร”

๑. สอนใหเ ปนคนมวี าจาออ นหวาน

๒. สอนใหท ําความดี ละเวน ความช่ัว

๓. สอนใหว างตัวอยา งไรจงึ จะประสบผลดี

๔. สอนใหร จู ักพิจารณาคนและรจู กั คบเพือ่ น

๒. จากบทประพันธนไ้ี มไดกลา วถงึ ผูใด

“คณุ แมหนาหนักเพย้ี ง พสธุ า

คณุ บดิ รดุจอา- กาศกวา ง

คุณพี่พา งศขิ รา เมรุมาศ

คณุ พระอาจารยอ าง อาจสสู าคร”

๑. พี่ นอง

๒. มิตรสหาย

๓. ครอู าจารย

๔. บดิ า มารดา

108 โคลงโลกนิติ

ทบทวน ๑. สอนใหทาํ ความดี ละเวน ความชัว่
๒. สอนใหร จู ักประมาณตน
ก่อนจาก.. ๓. สอนใหร ูจกั พจิ ารณาคน

คําสอนใน และรจู ักคบเพื่อน
โคลงโลกนิ ติ ๔. สอนใหไมทําตามอยางผอู นื่
๕. สอนใหม ีความกตัญู
๖. สอนใหเปน คนมีวาจาออ นหวาน
๗. สอนใหรูเทา ทนั วสิ ัยของมนุษย

และธรรมดาของธรรมชาติ
๘. สอนใหว างตัวอยา งไรจงึ จะ

ประสบผลดี

109โคลงโลกนิ ติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตวั ช้วี ัด

ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรปุ เนอื้ หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี าน
ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะหวรรณคดีและวรรณกรรมที่อา นพรอ มยกเหตผุ ลประกอบ
ท ๕.๑ ม.๑/๓ อธบิ ายคณุ คาของวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี า น
ท ๕.๑ ม.๑/๔ สรปุ ความรูและขอคิดจากการอานเพื่อประยกุ ตใชในชวี ติ จริง

จุดประสงค์

๑. สามารถสรปุ เนือ้ หาเบื้องตน ของวรรณคดเี ร่ือง นริ าศภเู ขาทอง ไดอ ยา งถูกตอ ง
๒. สามารถสรุปเนือ้ หาเกี่ยวกบั ผูป ระพันธของวรรณคดีเร่ือง นิราศภูเขาทอง

ไดอยา งถกู ตอ ง
๓. สามารถวิเคราะหเนอ้ื หาวรรณคดีเรือ่ ง นิราศภเู ขาทอง พรอ มยกเหตุผลประกอบ

ไดอยา งเหมาะสม
๔. สามารถอธิบายคุณคาดา นเนื้อหาของวรรณคดีเรือ่ ง นิราศภเู ขาทอง ไดถกู ตอง
๕. สามารถอธบิ ายคุณคา ดานวรรณศิลปข องวรรณคดีเรอ่ื ง นริ าศภูเขาทอง ไดถูกตอ ง
๖. สามารถสรุปความรูแ ละขอ คิดจากการอา นนริ าศภูเขาทองเพือ่ นําไปประยกุ ตใช

ในชีวิตประจาํ วนั ไดอยางเหมาะสม

นิราศภเู ขาทอง

หากกล่า่ วถึงึ ผลงานของกวีีเอกอย่า่ งพระสุุนทรโวหาร (ภู่�)่ นัักเรียี นหลายคนอาจ
นึึกถึงึ เรื่่อ� ง พระอภัยั มณีี เป็็นอันั ดัับต้น้ ๆ แต่่ความจริงิ แล้้วท่า่ นยัังมีีผลงานอันั ทรงคุุณค่่า
อยู่�่ อีีกมากมาย หนึ่่�งในนั้้�นคืือเรื่อ�่ ง “นิิราศภููเขาทอง” ซึ่�ง่ แต่่งไว้ค้ ราวที่่บ� วชเป็น็ ภิกิ ษุุที่่ว� ััด
ราชบููรณะ โดยในวรรณคดีเี รื่่อ� งนี้้ม� ีกี ารกล่่าวถึงึ ความรู้้�สึกนึกึ คิดิ ของกวีีรวมถึงึ สภาพสัังคม
ในสมััยนั้้�นได้อ้ ย่่างน่า่ สนใจ ควรค่่าแก่ก่ ารศึึกษาเป็็นอย่่างยิ่�ง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ผังมโนทัศน์

๑. บทวิเคราะห์นิ ราศภเู ขาทอง

๒. บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง
บทอานนิราศภเู ขาทอง
คุณคา ดานวรรณศิลปของนริ าศภูเขาทอง
คณุ คา ดานเนอ้ื หาของนิราศภูเขาทอง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

บทวเิ คราะห์นิราศภเู ขาทอง

เอ... ว่า่ แต่่ นิิราศ นี่�่ นิริ าศเป็น็ บทประพัันธ์์ที่�่แต่่งขึ้�น้ เพื่่อ�
มีีความหมายว่า่ อย่า่ งไรนะ รำำ�พัันถึงึ การ...........................................

มัักมีีการเดิินทาง และเป็็นการบัันทึึก
การเดินิ ทางและกล่า่ วถึึงสิ่�ง่ ที่่พ� บเห็็น

ภูมู ิหิ ลังั ในการแต่ง่ เอ... แล้ว้ ภูเู ขาทอง
เนี่่�ยคืือที่่�ไหนกัันเหรอ
หมายถึงึ “เจดีีย์์ภููเขาทอง” ซึ่่�งอยู่่�ที่�


“ฐานเจดีีย์์” จะเป็น็ สถาปัตั ยกรรม
แบบ ส่ว่ นองค์เ์ จดีีย์์
เป็น็ ทรง

ใน พ.ศ. ๒๓๗๓ สุนุ ทรภู่�ได้ม้ านมัสั การ
พร้้อมทั้้�งแต่ง่ นิิราศภููเขาทองไว้ใ้ นครั้้ง� นั้้น�

116 นิราศภเู ขาทอง

ประวตั ผิ แู้ ต่ง

มารดาเปน นางนมของพระธดิ าในกรมพระราชวังหลงั
สุนทรภูจงึ ไดถ วายตวั เปนขา ในกรมวังหลงั ต้ังแตยงั เด็ก

สมัยรชั กาลท่ี ๒ สุนทรภเู ขารับราชการเปน อาลักษณ
เมือ่ สิ้นรชั กาลที่ ๒ ก็ออกบวชประมาณป พ.ศ. ๒๓๖๙
สันนษิ ฐานวา เพราะ

พระสุนทรโวหาร (ภ)ู่

ในป พ.ศ. ๒๓๙๔ สุนทรภไู ดเ ปนเจา กรมอาลักษณฝา ยพระราชวังบวร
มบี รรดาศกั ด์ิเปนพระสนุ ทรโวหาร จน พ.ศ. ๒๓๙๘ ก็ถึงแกกรรม

ผลงานอื่น ๆ เชน

จดุ มุ่งหมายในการแต่ง

เพื่อเลา การเดนิ ทางจากวัดราชบูรณะไปนมัสการเจดียภูเขาทอง
ท่ีจงั หวดั พระนครศรีอยุธยาหลงั จากออกพรรษา
มกี ารพรรณนาความอาลยั อาวรณพระบาทสมเด็จ
พระพุทธเลิศหลานภาลัย

117นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

ลักษณะคําประพันธ์

แตงดวยกลอนนิราศซึง่ คลายกลอนสุภาพ แตม ีความแตกตางกันตรงที่

กลอนนิราศจะขนึ้ ตนเรื่องดว ย และจะแตงตอ ไปอีกโดยไมจ าํ กดั จํานวนบท

แตจะลงทายคาํ สดุ ทายของบทสุดทายดวย

ผังกลอนนิราศ วรรครบั วรรคสง
วรรครับ
วรรครอง วรรคสง
วรรคสดบั
วรรครอง เอย

รับกฐินภญิ โญโมทนา เดือนสบิ เอ็ดเสร็จธุระพระวสา
ชุลลี าลงเรือเหลืออาลยั

จงทราบความตามจรงิ ทกุ สิง่ สิน้ อยานึกนินทาแถลงแหนงไฉน
นักเลงกลอนนอนเปลากเ็ ศรา ใจ จึงรํ่าไรเรือ่ งรา งเลน บา งเอย

118 นิราศภเู ขาทอง

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเตมิ คาํ ตอบลงในชอ งวา ง เพอ่ื ใหป ระโยคตอ ไปนถ้ี กู ตอ งสมบรู ณ
๑. “นิราศ” หมายถงึ บทประพันธแตง ขึ้นเพ่อื ราํ พันถงึ
๒. นิราศภูเขาทอง กลาวถึงการเดินทางไป “เจดียภเู ขาทอง” ทจ่ี ังหวดั
๓. ผแู ตง เร่อื ง “นริ าศภูเขาทอง” คอื
๔. นิราศภูเขาทอง แตงดวยคาํ ประพันธประเภท

119นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทำ�

คำ�ำ ชี้�้แจง ตอนที่�่ ๒ ให้น้ ักั เรีียนเลืือกคำ�ำ ตอบที่ถ�่ ูกู ที่ส�่ ุดุ เพีียงข้อ้ เดีียว
๑. ข้อ้ ใดกล่่าวไม่่ถููกต้้องเกี่�่ยวกัับผู้�้แต่่งเรื่่�องนิริ าศภููเขาทอง
๑. เป็็นผู้แ้� ต่ง่ เรื่่�องนิริ าศเมืืองแกลงด้้วย
๒. เคยรัับราชการในวังั ในสมัยั รัชั กาลที่่� ๒
๓. มีีมารดาเป็็นนางนมของพระราชธิิดาในกรม
๔. ถึงึ แก่ก่ รรมในสมัยั พระบาทสมเด็จ็ พระพุทุ ธเลิิศหล้้านภาลััย

๒. ลักั ษณะคำำ�ประพัันธ์์ที่ใ�่ ช้แ้ ต่ง่ เรื่่�องนิิราศภููเขาทอง จะขึ้น� ต้น้ ด้้วยวรรคใดต่อ่ ไปนี้้�
๑. วรรคสดัับ
๒. วรรครัับ
๓. วรรครอง
๔. วรรคส่ง่

120 นิราศภเู ขาทอง

ทบทวน

ก่อนจาก..

บทวิเคราะห์นิ ราศภเู ขาทอง

บทประพันธท ่แี ตง ขนึ้ เพอ่ื หมายถงึ “เจดียภเู ขาทอง”
ราํ พนั ถงึ การจากนางทรี่ ัก ที่จงั หวัดพระนครศรีอยธุ ยา

ผแู ตง พระสนุ ทรโวหาร (ภู)
จดุ มงุ หมายในการแตง เพ่ือเลา การเดนิ ทางจากวดั ราชบรู ณะไปนมัสการเจดยี ภเู ขาทอง
ลกั ษณะคําประพนั ธ กลอนนิราศ ขน้ึ ตนดวยวรรครบั ลงทายดว ยคาํ วา “เอย”

121นิราศภเู ขาทอง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

บทอ่านนิราศภเู ขาทอง
ครงั้ ท่ี ๑

บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๑

คําศัพทน์ ่ ารู้

ชุลี = การไหว (มาจากอัญชล)ี นโิ รธ = ความดับทกุ ข
ธิบดี = ผูเปนใหญ (มาจากอธิบด)ี รุกขมลู = โคนตน ไม
พจนารถ = เน้ือความของคําพูด วันทา = ไหว
นาสา = จมกู ประดาษ = ตาํ่ ชา หมายถึง สิ้นวาสนา
พภิ พ = โลก นาวา = เรอื

เน้ื อเรอื่ งย่อ

วัดราชบรู ณะ

สุนทรภเู ริม่ ตน เลาการเดินทางทางเรอื
จากวดั ราชบรู ณะ เลาวา ทําไมตองเดนิ ทาง

124 นิราศภเู ขาทอง พระบรมมหาราชวงั

ลอ งไปตามลําน้าํ เจาพระยา ผานพระบรมมหาราชวัง
กค็ ิดถงึ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหลา นภาลยั
และเหตกุ ารณตา ง ๆ คร้งั อดีต

วัดประโคนปัก

ถึงวัดประโคนปก ก็มองไปไมเ หน็ เสาหนิ
ที่ลอื กัน แตก็ขอเดชะพระพุทธคณุ ชวย
ขอใหอายุยืนดังเสาศลิ า

โรงเหล้า

ถึงโรงเหลา ก็หวนนกึ ถงึ ตนเอง
ท่ชี อบดม่ื สุรา มีการเปรียบ
การเมาเหลากับการเมาในรัก

บางจาก - บางพลู - บางพลัด - บางโพ - บ้านญวน

เม่ือเดนิ ทางผา นแตล ะทีก่ ็มีการเช่อื มโยงชอื่ สถานทน่ี น้ั ๆ
กบั ความรสู ึกในใจตน เมื่อถงึ บา นญวนก็นึกเศรา ทีต่ องเดินทางจากมา

วัดเขมา

เดนิ ทางมาถงึ วดั เขมา เรอื ก็ตอ งมาติดอยใู นน้ําวน
แตถงึ เรือจะพน น้ําวนมาแลวแตใ จสนุ ทรภู
กย็ ังไมพน จากวงั วนของความรกั

125นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ชี้แจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. เร่ืองนิราศภเู ขาทองเรมิ่ ตน การเดินทางจากสถานที่ใด
๑. วดั ราชบรู ณะ
๒. เจดียภ เู ขาทอง
๓. วดั อรุณราชวราราม
๔. พระบรมมหาราชวงั

๒. ถงึ หนาวงั ดงั หน่งึ ใจจะขาด คิดถึงบาทบพติ รอดิศร

โอผา นเกลาเจาประคณุ ของสุนทร แตปางกอ นเคยเฝาทกุ เชาเยน็

คําทีข่ ดี เสน ใตใ นบทประพันธข างตน หมายถึงใคร

๑. พระบาทสมเด็จพระนัง่ เกลาเจา อยหู ัว

๒. พระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลาเจา อยหู วั

๓. พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา นภาลยั

๔. พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟาจุฬาโลกมหาราช

126 นิราศภเู ขาทอง

๓. สนุ ทรภูขอพรวา อยา งไรเม่ือเดินทางไปถงึ วัดประโคนปก
๑. ขอใหม ีแตคนรัก
๒. ขอใหมีอายุยืนยาว
๓. ขอใหร่ํารวยเงินทอง
๔. ขอใหไมมีโรคภัยไขเจ็บ

127นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

การเดินทางใน
บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๑

วดั ราชบรู ณะ

พระบรมมหาราชวัง

วัดประโคนปัก โรงเหล้า

บางจาก - บางพลูู - บางพลัดั
- บางโพ - บ้า้ นญวน

วดั เขมา

128 นิราศภเู ขาทอง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

บทอ่านนิราศภเู ขาทอง
ครงั้ ท่ี ๒

บทอ่านนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๒

คําศัพทน์ ่ ารู้

ชลมารค = ทางนา้ํ สํารวล = หวั เราะ รื่นเริง (มาจากสรวล)
สุธา พสุธา = แผน ดิน สาคร = แมน ้ํา ทะเล
ขามใจ = คราม เกรงกลัว อปั ระมาณ = ในที่นห้ี มายถึง อบั อาย
พระสรุ ิยง = ดวงอาทติ ย อัมพร = ทองฟา อากาศ
โสมนสั = ความสุขใจ ความเบิกบาน ตบะ = การบําเพ็ญเพอื่ ลดกเิ ลส

เน้ื อเรอ่ื งย่อ

ตลาดแกว้

ตลาดแกว แตไ มเ ห็นมตี ลาดตัง้ ขายของ
ท้งั สองฝงเห็นแตต นไมพืชพันธุตาง ๆ

ตลาดขวัญ

ถึงจงั หวดั นนทบรุ ีกม็ ีตลาดขวญั
มีแพขายเส้อื ผาเครือ่ งนงุ หม

130 นิราศภเู ขาทอง

บางธรณี

ถึงบางธรณกี ็คิดเศราใจ เพราะตนเองในตอนน้ี
เหมือนไมม ีแผนดินจะอยู

เกาะเกรด็

ถงึ เกาะเกรด็ ซ่ึงเปน บริเวณทชี่ าวมอญอพยพมา
พลันคดิ วาทุกสิง่ ไมมีความเท่ียงแท
ขนาดชาวมอญยงั ทิง้ ประเพณวี ฒั นธรรมของตนเอง
แลวจะนบั ประสาอะไรกบั จติ ใจของคน

บางพูด - บ้านใหม่ - บางเดื่อ - บางหลวง - สามโคก

เม่ือผา นแตละที่กท็ ําใหสนุ ทรภูคิดถึงเรื่องตาง ๆ นานา ยง่ิ เมือ่ ถงึ สามโคก
กห็ วนคิดถึงพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหลา นภาลัยอกี คร้งั
เพราะไดพ ระราชทานนามสามโคกเปน ปทุมธานี

บ้านง้วิ - เขตพระนครศรอี ยธุ ยา - วัดหน้ าพระเมรุ

เดนิ ทางมาถึงบานง้ิว ผานเกาะใหญราชคราม
จนถึงพระนครศรอี ยุธยาในเวลาเย็น ผานหนา จวนเจาเมือง
แลว จงึ ไปจอดเรือพักทที่ า นาํ้ วัดหนา พระเมรุ

131นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ช้ีแจง ตอนที่ ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถ่ี กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. เมอ่ื เคราะหร ายกายเรากเ็ ทา นี้ ไมมที ่พี สธุ าจะอาศยั

ลวนหนามเหนบ็ เจ็บแสบคบั แคบใจ เหมือนนกไรรงั เรอยเู อกา

จากบทประพนั ธข างตนแสดงถงึ ความรูสกึ ใดเดนชัดท่ีสุด

๑. โกรธแคน

๒. หวาดกลัว

๓. วติ กกงั วล

๔. เปน ทุกขใจ

๒. ขอ ใดกลา วไมถ กู ตอ งเกี่ยวกบั ความคิดของสุนทรภูท่ีเกดิ ข้นึ เม่ือเดินทางผานสถานทีต่ า ง ๆ
๑. ถึงเกาะเกรด็ คดิ ถึงเกรด็ ความรทู ต่ี นไดราํ่ เรียนมาเมื่อครั้งยงั อยูที่วงั
๒. ถึงบางเด่ือ คิดถงึ คนพาลที่เหมอื นผลมะเดื่อ คือขางนอกดดู ีแตข า งในแย
๓. ถึงบางพดู คิดถงึ วาหากพูดดีคนก็จะนิยมชมชอบ แตหากพดู ไมดีคนก็ไมอยากคบดวย
๔. ถึงบา นง้ิว คิดถงึ ตน งิ้วในนรก หากใครผิดศลี ขอ ๓ คอื มีชู เมอื่ ตายไปกจ็ ะตอ งไป
ปน ตนง้วิ

132 นิราศภเู ขาทอง

๓. จนเดอื นเดน เหน็ เหลากระจบั จอก ระดะดอกบวั เผ่อื นเมื่อเดือนหงาย

เห็นรองน้าํ ลําคลองทง้ั สองฝา ย ขา งหนาทายถอมาในสาคร

ขอใดมคี วามหมายใกลเคียงกบั คาํ ที่ขีดเสน ใตในบทประพันธข า งตน

๑. นาวา

๒. พสุธา

๓. อัมพร

๔. ชลธาร

133นิราศภเู ขาทอง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

ทบทวน

กอ่ นจาก..

การเดนิ ทางใน
บทอา่ นนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๒

ตลาดแก้ว

ตลาดขวัญ

เกาะเกรด็ บางธรณี

บางพูด - บ้านใหม่
- บางเด่ือ - บางหลวง

- สามโคก

134 นิราศภเู ขาทอง บ้านง้วิ
- เขตพระนครศรอี ยธุ ยา

- วดั หน้ าพระเมรุ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๑

บทอา่ นนิราศภเู ขาทอง
ครัง้ ท่ี ๓

บทอา่ นนิ ราศภเู ขาทอง ครงั้ ท่ี ๓

คําศัพทน์ ่ ารู้ ปทมุ ชาติ = ชนดิ บัว เหลา บวั
พระชินสีห = พระนามหนึง่ ของพระพุทธเจา
บทั ม = บวั พิสมยั = ความรกั ความปล้ืมใจ
เหยี นหนั = แปรผัน หมุน เพยี ญชนัง = กับขาวท่ไี มใ ชแ กง
อภิวนั ท = ไหว เครือ่ งมงั สา = เครอ่ื งปรุงประเภทเนือ้ สตั ว
อานสิ งส = ผลแหงกุศล
ประยูรวงศ = เผา พันธุ ตระกลู

เนื้ อเรอื่ งย่อ

เจดีย์ภเู ขาทอง

วนั รุง ขน้ึ เปน วันพระซึง่ จะไดบ ชู าพระธรรม ไดไปเจดียภ เู ขาทองซงึ่ ดสู งู เสยี ดฟา
มกี ารบรรยายบริเวณโดยรอบวางดงาม มวี หิ าร ลานวัด มีนํา้ ใสลอมรอบ

136 นิราศภเู ขาทอง

องคเจดียเปนแบบยอ มมุ ไม ๑๒
มีบันได ๔ ดาน
มีหอ งสาํ หรบั จดุ เทียน เนือ่ งจากลมแรง

แตท่ฐี านเจดียร า ว ทรุด เพราะไรคนดูแล
สุนทรภจู ึงหวนคิดถึงความไมเ ที่ยงของชือ่ เสียง เกยี รติยศ

การขอพร

มกี ารขอพรตา ง ๆ เชน ขอใหมปี ญ ญา
มศี ีลธรรมและจติ ใจทีบ่ รสิ ทุ ธิ์
สามารถชนะความโลภ โกรธ หลง ได
ไมไปคบหาคนไมดีตา ง ๆ

การเดินทางกลับ

ขากลบั มีกลาวเพียงวา เมือ่ ถึงกรุงเทพฯ ก็จอดพักเรอื ที่หนา วดั อรณุ ราชวราราม
วรมหาวิหาร สว นเนือ้ หาตอ จากนน้ั เปน การกลาวจบบทนริ าศ

137นิราศภเู ขาทอง