PBCITHIM11-LE-2-V01_640510_รวมเล่ม_แบบฝึกหัด วรรณคดีวิจักษ์ ม.1 เทอม 1_PC (CL61)(BW141)(202)

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจักษ์ ม.๑

บทวิเคราะห์สุภาษิตพระร่วง

ความเป็นมาของสุภาษิตพระรว่ ง

สุภาษติ พระรวง เปน ขอ คิดคําสอนเพ่ือสัง่ สอนประชาชนท่สี ืบตอ กนั ทางมขุ ปาฐะ

เชอ่ื กันวาเกิดข้ึนมาในสมัย สภุ าษิตพระรวงมหี ลายสํานวนแตทแี่ พรห ลาย

คอื สํานวนฉบบั จารึกวดั พระเชตพุ นวิมลมังคลาราม (วดั โพธ)์ิ

ประวตั ผิ แู้ ตง่

สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระปรมานุชติ ชโิ นรส

พระนามเดิม พระองคเจา วาสกุ รี เปน พระราชโอรส

พระองคท ่ี ๒๘ ในพระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา

จุฬาโลกมหาราช ( )

38 สุภาษิตพระรว่ ง

ลักษณะค�ำประพันธ์

รา่ ยสภุ าพ คือ คำ� ประพนั ธท์ ่ไี มก่ �ำหนดจำ� นวนบทหรือบาท สามารถแตง่ ยาวไดต้ ามตอ้ งการ
และจบเรือ่ งดว้ ยโคลงสองสภุ าพ

แผนผงั ฉันทลกั ษณ์รา่ ยสุภาพ

 ้้  ้้  ้้ ( )

แผนผงั ฉันทลักษณ์โคลงสองสุภาพ  ้้
()
 ้้
 ้้

ตวั อย่างตวั บท

...สบสงิ่ สรรพโอวาท ผู้เปน็ ปราชญพ์ ึงสดับ
ตรบั ตรติ รองปฏบิ ตั ิ โดยอรรถอนั ถ่องถว้ น
แถลงเลศเหตเุ ลือกล้วน เลศิ อา้ งทางธรรม แลนา ฯ

39สุภาษิตพระร่วง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจักษ์ ม.๑

คําสอนในสุภาษิตพระรว่ ง ๓. ความสาํ คญั ๔. ทาํ ส่ิงทเ่ี หมาะแก
ของญาตพิ น่ี อง กาลเทศะ
๑. ความสาํ คัญของความรู
๒. ทาํ ตามประเพณี

๖. อยาประมาท

๕. มองการณไกล

๗. มีใจหนักแนน

สํานวนภาษาในสุภาษิตพระรว่ ง

ใชค าํ ส้นั ๆ เพ่ือส่ือความมาก ใชก ารสอนแบบหา มมากที่สุด สังเกตจากคําวา “อยา ”

40 สุภาษิตพระรว่ ง

น้ องลองทาํ

คําชแี้ จง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. ใครคอื ผูช าํ ระเรื่องสุภาษิตพระรวงฉบับจารึกวัดพระเชตุพนวมิ ลมงั คลาราม
๑. สมเด็จพระเจา อยหู ัวบรมโกศ
๒. พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกลาเจาอยหู ัว
๓. พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟาจฬุ าโลกมหาราช
๔. สมเด็จพระมหาสมณเจา กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

๒. สภุ าษติ พระรวงฉบบั จารกึ วัดพระเชตุพนวมิ ลมงั คลารามแตงดว ยคาํ ประพันธชนิดใด
๑. รายสภุ าพ
๒. กลอนสภุ าพ
๓. โคลงสีส่ ุภาพ
๔. กาพยสุรางคนางค ๒๘

41สภุ าษิตพระร่วง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑
๓. ขอ ใดกลาวถงึ ฉันทลักษณข องโคลงสองสภุ าพไดถ กู ตอ ง

๑. โคลงสองสภุ าพ ๑ บท มี ๒ วรรค
๒. โคลงสองสุภาพ ๑ บท มี ๓ วรรค
๓. โคลงสองสุภาพไมปรากฏบงั คับคาํ เอก คาํ โท
๔. โคลงสองสุภาพมบี งั คับคําเอก ๗ คาํ คาํ โท ๔ คาํ

42 สภุ าษิตพระร่วง

ททบบททววนน

กก่ออ่ นนจจาากก....

ความเป็นมาของ ประวตั ผิ แู้ ตง่
สุภาษิตพระรว่ ง
สมเด็จพระมหาสมณเจ้า
สุภาษติ พระร่วงเปน็ วรรณคดี กรมพระปรมานุชติ ชโิ นรส
ท่เี ชอื่ ว่าเป็นวรรณคดมี ุขปาฐะมาตัง้ แต่ เป็นพระราชโอรสพระองคท์ ี่ ๒๘
สมัยสโุ ขทยั ปรากฏหลายส�ำนวน แตท่ ่ี ในพระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา้
แพรห่ ลายคือสำ� นวนของสมเด็จพระมหาสมณเจา้ จุฬาโลกมหาราช (รัชกาลท่ี ๑)
กรมพระปรมานชุ ติ ชโิ นรส ท่ีจารกึ
วัดพระเชตุพนวมิ ลมังคลาราม (วดั โพธ)ิ์ ลกั ษณะค�ำประพันธ์

ค�ำสอนท่ปี รากฏ สภุ าษิตพระร่วงแตง่ ด้วยค�ำประพันธ์ประเภท
ร่ายสุภาพ กำ� หนด ๑ วรรค มี ๕ ค�ำ แตล่ ะวรรคส่ง
เปน็ แนวทางในการด�ำเนินชวี ติ สััมผัสั ไปวรรคต่อ่ ไป เมื่�อจบเรื่�องต้อ้ งลงท้้ายด้ว้ ย
เน้้นใช้ค้ ำำ�สั้้�น ๆ เพื่�อสื่�อความมาก โคลงสองสุภุ าพ ๑ บท มีี ๓ วรรค วรรคที่่� ๑ และ
ใชก้ ารสอนแบบห้ามมากท่ีสุด ๒ มีี ๕ คำำ� วรรคที่่� ๓ มีี ๔ คำำ� และมีบี ังั คับั คำำ�เอก
สังเกตจากค�ำวา่ “อย่า” และคำำ�โท

43สภุ าษิตพระรว่ ง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวิจักษ์ ม.๑

บทอา่ นสภุ าษิตพระรว่ ง
ครงั้ ท่ี ๑

คําศัพทน์ ่ ารู้

คนขํา = คนที่มเี ลหเหลี่ยม ทอด = วาง
เคียด = โกรธ ประภาษ = พดู
ไซ = เคร่อื งสานอยางหน่งึ ใชดักปลา มลกั = เหน็
ตรับ = ฟง ยงั = มี
ตริ = คิด เรอื ก = ไมท่ีถักใชกน้ั เปนรัว้
ถาก = ทาํ ใหเ จบ็ ใจจากการมองดวย สุวาน = สนุ ัข
สายตาดูหม่ิน
เถื่อน = ปา

เรอื่ งย่อ

กลา วถงึ ทีม่ าของเร่อื ง เนื้อความทส่ี อนกลาวถึง สรุปความท้ังหมดวา ควรทาํ ใน
กลาววา เปน คําสอนจาก ๑. การพดู สงิ่ ทีพ่ งึ กระทาํ ผูที่เปน ผรู ูค วรที่
พระเจา อยูหัวในแผนดนิ ๒. การฟง จะไดฟ ง คําสอนท้ังหมดน้ีแลว นาํ
สโุ ขทัยทใ่ี หแกป ระชาชน ๓. การวางตวั ในสังคม ไปคิด ไปปฏบิ ตั ติ อ เพื่อใหเกิด
๔. การพัฒนาตนเอง ผลดีแกต นเอง
๕. การเปน ผมู ีธรรมะในจิตใจ

46 สภุ าษิตพระร่วง

ตัวบทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง

ท่มี าของเรอื่ ง ตัวบท ความหมาย
ป่า่ งสมเด็็จพระร่่วงเจ้้า สมััยที่�พระเจ้า้ อยู่่�หััว
เผา้ แผน่ ภพสุโขทัย ผู้�ครองสุุโขทัยั ได้้
มลกั เหน็ ในอนาคต มองการณ์์ไกล จึงึ มีี
จึงึ ผายพจนประภาษ พระราโชวาทมอบให้แ้ ก่่
เปน็ อนสุ าสนกถา ประชาชน
สอนคณานรชน

การวางตวั ตวั บท ความหมาย
ในสั งคม อยา่ ประกอบกจิ เป็นพาล อย่าท�ำสิ่งทไ่ี มด่ ี
อยา่ อวดหาญแกเ่ พือ่ น อยา่ อวดเก่งกบั เพอ่ื น
เขา้ เถือ่ นอย่าลมื พร้า เขา้ ปา่ อยา่ ลมื พกอาวธุ
หน้าศกึ อยา่ นอนใจ เวลาคับขันอย่านิ่งนอนใจ
ไปเรือนทา่ นอย่านั่งนาน ไปบา้ นผ้อู ืน่ ไม่ควรอยูน่ าน
การเรือนตนเร่งคิด งานบ้านของตนเองต้องรบี ทำ�

การระวงั ตัวบท ความหมาย
ความประพฤติ อย่าขุดคนดว้ ยปาก อยา่ พดู จาเหนบ็ แนมคนอ่ืน
ทางกาย วาจา ใจ อย่าถากคนด้วยตา อยา่ มองผู้อื่นด้วยสายตาดถู กู
อยา่ พาผดิ ดว้ ยหู อย่่าฟัังข่า่ วลืือผิดิ ๆ
อย่าเลยี นครเู ตือนด่า อยา่ ล้อเลียนคุณครู
อยา่ ริกล่าวคำ� คด อย่าโกหก
คนทรยศอย่าเช่ือ อยา่ เชอ่ื คนทไ่ี ม่ซือ่ สตั ย์

47สภุ าษิตพระร่วง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ชี้แจง ตอนที่ ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. “คนขาํ อยา รวมรัก” ตรงกบั ความหมายขอ ใด
๑. ไมคบคนผวิ คลํ้า
๒. ไมคบคนอารมณดี
๓. ไมค บคนท่ีมเี ลห เ หลีย่ ม
๔. ไมคบคนหนาตาคมคาย

๒. “อยาจบั ลนิ้ แกคน” ตรงกบั ความหมายในขอ ใด
๑. อยาพูดโกหกกับผอู น่ื
๒. อยา ฟงคาํ ยกยอจากผอู น่ื
๓. อยา จบั ผิดคําพดู ของผอู ืน่
๔. อยา รบั ประทานอาหารของผูอ่นื

48 สุภาษิตพระรว่ ง

๓. ขอ ใดมใี จความตา งกับขอ อื่น
๑. อยา รกิ ลาวคําคด
๒. อยามีปากวาคน
๓. อยา ยนิ คําคนโลภ
๔. อยาขุดคนดวยปาก

49สุภาษิตพระรว่ ง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

ททบบททววนน

กก่ออ่ นนจจาากก....

สุภาษิตพระรว่ ง
แบ่งเนื้ อความเป็น ๓ ตอน

เน้ือความบอกทีม่ า คําสอนเก่ยี วกับความ สรุปความทัง้ หมดวา
ของเร่ือง ประพฤตทิ างกาย วาจา ควรทาํ ในสง่ิ ท่พี ึงกระทาํ
ผทู เี่ ปนผูรูควรทจ่ี ะไดฟ ง
ใจ และการวางตน คาํ สอนทั้งหมดน้ีแลว
ในการอยรู วมกับผูอื่น นําไปคิด ไปปฏิบัตติ อ
เพ่ือใหเ กดิ ผลดีแกต นเอง
อยา พาผดิ ดว ยหู
อยา เลียนครูเตอื นดา
อยาริกลาวคําคด
คนทรยศอยา เชอ่ื
ไปเรือนทานอยาน่งั นาน
การเรอื นตนเรงคิด

50 สุภาษิตพระรว่ ง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจักษ์ ม.๑

บทอ่านสุภาษิตพระร่วง
ครงั้ ท่ี ๒

คุุณค่่าด้า้ นวรรณศิิลป์์ของสุภุ าษิิตพระร่ว่ ง

การใชค้ �ำน้ อย คุณค่าทางด้านวรรณศิ ลป์
แตก่ ินความมาก
เผา่ กษัตรยิ ์เพลิงงู
อย่าดูถูกวา่ น้ อย

นอบตนตอ่ ผเู้ ฒา่
มีสินอย่าอวดมงั่

การใชค้ �ำศัพทค์ �ำเดียว

การสรรค�ำ การเล่นเสี ยง
สัมผสั อักษร
การเล่นค�ำ พึงผนั เผอื่ ตอ่ ญาติ
ยอครูยอต่อหน้ า ยอข้าเมื่อแล้วกจิ เมตตาตอบตอ่ มิตร
ยอมติ รเม่อื ลับหลัง
สัมผสั สระ
52 สภุ าษิตพระรว่ ง อย่าตีปลาหน้ าไซ
อย่ากอปรจิตรษิ ยา

น้ องลองทาํ

คําชี้แจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กตวั อกั ษรคาํ ตอบมาเตมิ ในชอ งวา งใหเ หมาะสม

๑. มสี นิ อยาอวดมงั่ ก. ใชคํานอ ยกนิ ความมาก

๒. อยาตีปลาหนา ไซ ข. ใชคําศัพทคาํ เดยี ว

๓. อยา กริว้ โกรธเนืองนิตย ค. การเลนสมั ผสั เสยี งอักษร

๔. เผากษตั ริยเ พลิงงู อยา ดูถกู วา นอ ย ง. การเลน เสียงสมั ผสั สระ

๕. อยารักเหากวา ผม อยา รกั ลมกวา น้ํา จ. การเลน คําซ้ํา

อยารกั ถ้ํากวา เรอื น

53สุภาษิตพระร่วง

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

น้ องลองทำ�

คำ� ชแ้ี จง ตอนที่ ๒ ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว
๑. ข้อ้ ใดปรากฏการเล่่นเสียี งสัมั ผััสพยัญั ชนะ
๑. ภักั ดีีจงอย่่าเกียี จ
๒. พึึงผันั เผื่�อต่่อญาติิ
๓. อย่่าใฝ่ส่ ูงู ให้พ้ ้้นศัักดิ์�
๔. อย่า่ อวดหาญแก่เ่ พื่�อน

๒. พรรคพวกพึึงทำำ�นุุก ปลุกุ เอาแรงทั่�วตน ยลเยี่�ยงไก่น่ กกระทา พาลููกหลานมากินิ
บทประพัันธ์ข์ ้้างต้้นปรากฏการเล่่นเสีียงสััมผััสพยััญชนะกี่่�คำำ�
๑. ปรากฏการเล่่นเสีียงสััมผััสพยัญั ชนะ ๓ คำำ�
๒. ปรากฏการเล่น่ เสียี งสัมั ผััสพยัญั ชนะ ๕ คำำ�
๓. ปรากฏการเล่น่ เสีียงสััมผััสพยัญั ชนะ ๗ คำำ�
๔. ปรากฏการเล่น่ เสีียงสััมผััสพยััญชนะ ๙ คำำ�

54 สุภาษิตพระรว่ ง

๓. ขอใดไมป รากฏการเลนเสยี งสมั ผัสสระ
๑. คดิ ขางหนาอยาเบา
๒. อยา ตปี ลาหนา ไซ
๓. อยา ใฝตนใหเ กนิ
๔. อยา ขุดคนดว ยปาก

55สภุ าษิตพระรว่ ง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวิจักษ์ ม.๑

ททบบททววนน

กก่อ่อนนจจาากก....

คุุณค่่าด้า้ น คุณค่าด้านวรรณศิ ลป์
วรรณศิิ ลป์์
ของสุภุ าษิิต การใช้คำ� น้อยกนิ ความมาก
ใช้คำ� ศัพทค์ ำ� เดียว
พระร่ว่ ง สัมผัสสระ
สัมผัสพยญั ชนะ
เล่นคำ� ซำ�้


56 สภุ าษิตพระรว่ ง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

บทอ่านสุภาษิตพระรว่ ง
ครงั้ ท่ี ๓

คุุณค่่าด้้านเนื้้� อหาของสุุภาษิิตพระร่ว่ ง

อย่า่ ประกอบกิิจเป็็นพาล ไปเรอื นท่านอยา่ นัง่ นาน

ข้อคิดและคตทิ างโลก

อย่าจบั ลนิ้ แกค่ น

เม่อื น้อยใหเ้ รยี นวชิ า

58 สภุ าษิตพระรว่ ง

คุุณค่่าด้า้ นเนื้�้ อหาของสุุภาษิิตพระร่ว่ ง

สอนเร่ืองการมธี รรมะ
และความเมตตา
อย่ามวั เมาเนอื งนิตย์

เดนิ ทาง
อย่าเดนิ เปลย่ี ว

ข้อคิดและคตทิ างธรรม

สอนเรื่องความ สอนเรอื่ ง
โอบออ้ มอารี ความกตัญญู
ปลูกไมตรี
อยา่ ชงั ครู
อยา่ ร้รู ้าง ชังมติ ร

อย่าใฝ่ตนให้เกนิ 59สุภาษิตพระร่วง

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คาํ ชี้แจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว
๑. ขอใดจัดเปนขอคิดและคติทางโลก
๑. สรา งกศุ ลอยารูโ รย
๒. อยาใฝเอาทรัพยท าน
๓. อยาประกอบกจิ เปนพาล
๔. อยากร้ิวโกรธเนืองนติ ย

๒. ขอใดไมไ ดสอนเรอื่ งความไมประมาท
๑. อยา จบั ล้นิ แกคน
๒. จงเรง ระมัดฟน ไฟ
๓. เขาเถื่อนอยา ลืมพรา
๔. เดินทางอยาเดนิ เปลีย่ ว

60 สุภาษิตพระร่วง

๓. ขอใดเปน คําสอนทีแ่ ตกตา งจากขออ่นื
๑. อยามัวเมาเนืองนติ ย
๒. อยาใฝเ อาทรพั ยท าน
๓. อยากรว้ิ โกรธเนอื งนติ ย
๔. ทดแทนคณุ ทานเมอ่ื ยาก

61สภุ าษิตพระรว่ ง

แบบฝึึกหััด รายวิชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวี ิจิ ักั ษ์์ ม.๑

ททบบททววนน

กก่อ่ อ่ นนจจาากก....

คุุณค่่าด้้าน ข้อคิดและคติทางโลก
เนื้�้ อหาของ
สุภาษิตพระร่วงมเี นอ้ื หาม่งุ สอนใหร้ ้วู ธิ ีด�ำเนินชีวิตและการ
สุภุ าษิิต ปฏบิ ัติทงั้ ต่อตนเองและผอู้ ่นื เพือ่ การอยรู่ ่วมกันอยา่ งสงบสขุ
พระร่ว่ ง ในสงั คม เช่น ความส�ำคญั ของการศกึ ษาหาความรู้
ข้อคดิ ในการท�ำงาน มารยาทในการเข้าสงั คม ความสำ� คัญ
ของการพดู เปน็ ต้น

ข้อคิดและคตทิ างธรรม

เป็็นคำำ�สอนที่�เชื่�อมโยงกัับหลักั ศาสนา จริิยธรรม และ
คุณุ ธรรม เช่่น สอนให้ม้ ีธี รรมะ และความเมตตา
สอนให้มีความโอบออ้ มอารี สอนใหม้ คี วามกตัญญู
สอนให้ไม่ประมาท และสอนให้รูจ้ กั ประมาณตน

62 สสุภุ าษษิิตพระรร่ว่ ง

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ตวั ช้วี ดั

ท ๕.๑ ม.๑/๑ สรุปเน้ือหาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ า น
ท ๕.๑ ม.๑/๒ วิเคราะหวรรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ า นพรอ มยกเหตผุ ลประกอบ
ท ๕.๑ ม.๑/๓ อธิบายคณุ คา ของวรรณคดแี ละวรรณกรรมท่ีอาน
ท ๕.๑ ม.๑/๔ สรปุ ความรแู ละขอคดิ จากการอานเพ่ือประยกุ ตใชในชวี ิตจริง

จุดประสงค์

๑. สามารถสรุปเนอ้ื หาเบอ้ื งตน ของวรรณคดเี ร่ือง โคลงโลกนิติ ไดอยางถูกตอง
๒. สามารถวเิ คราะหว รรณคดีเรือ่ ง โคลงโลกนติ ิ และสามารถยกเหตุผลประกอบ

ไดอ ยางเหมาะสม
๓. สามารถอธิบายคุณคา ดานเนือ้ หาของวรรณคดเี รอ่ื ง โคลงโลกนิติ ไดอยาง

ถกู ตอง
๔. สามารถอธบิ ายคุณคาดานวรรณศลิ ปของวรรณคดีเรอื่ ง โคลงโลกนิติ ไดอยาง

ถกู ตอง
๕. สามารถสรุปความรูและขอ คิดจากการอา นโคลงโลกนติ ิ เพื่อนําไปประยกุ ตใ ช

ในชีวติ ประจําวนั ไดอยางเหมาะสม

โคลงโลกนิ ติ

โคลงโลกนติ ิ (โลก-กะ-นดิ ) เปน โคลงทีม่ ีเนอ้ื หาเปนคําสอน คติเตอื นใจ และใหข อ
แนะนําที่เกีย่ วของกบั พฤติกรรมของคนในสังคม มงุ สอนใหเ ปนคนดแี ละปฏบิ ัติตนไดอ ยาง
ถกู ตอ ง เพือ่ ใหอยรู ว มกันในสังคมอยา งมคี วามสุข

จดให้จาํ นํ าไปใช้

ผงั มโนทศั น์

๑. บทวเิ คราะห์โคลงโลกนิ ติ

๒. บทอ่านโคลงโลกนิ ติ
บทอ่านโคลงโลกนิติ
คุุณค่่าด้้านวรรณศิลิ ป์ข์ องโคลงโลกนิิติิ
คุณุ ค่า่ ด้้านเนื้อ�้ หาของโคลงโลกนิิติิ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวิจกั ษ์ ม.๑

บทวิเคราะห์โคลงโลกนิ ติ

ความเป็นมาของเรอื่ งโคลงโลกนิ ติ

โลกนติ ิ เปนคัมภรี ค ําสอนของอินเดีย มีเนอ้ื หาเปนคติสอนใจ และใหแนวทางในการ
ดาํ เนินชีวติ ใหถ ูกตองดงี าม โคลงโลกนิติปรากฏทั้งสาํ นวนทเี่ ปน รอ ยกรองและรอยแกว หลาย
สาํ นวน ดังน้ี

สํานวนรอ้ ยกรอง

๑. โคลงโลกนิติ สํานวนเกา
๒. โคลงโลกนติ ิ พระนิพนธส มเด็จพระเจา บรมวงศเ ธอ กรมพระยาเดชาดิศร
๓. โคลงโลกนิติ สํานวนพระยาศรสี นุ ทรโวหาร (นอย อาจารยางกรู )
๔. โลกนิติคาํ ฉันท สํานวนของขนุ สุวรรณสารวดั

สํานวนรอ้ ยแก้ว

๑. โลกนิตไิ ตรพากย สํานวนของพระสารประเสรฐิ (ตรี นาคะประทีป)
๒. โลกนีตปิ กรณ สํานวนของแสง มนวิทูร
๓. โลกนีต-ิ สุตวัฑฒนนีติ ฉบบั ราชบณั ฑิตยสถาน

68 โคลงโลกนิติ

สํานวนทป่ี รากฏในหนงั สือเรียนเปนสาํ นวนรอ ยกรองในพระนพิ นธสมเดจ็ พระเจา บรมวงศเ ธอ
กรมพระยาเดชาดศิ ร ทรงประพนั ธใ นรัชสมยั พระบาทสมเดจ็ พระนั่งเกลา เจาอยหู ัว
()

ฉบบั ชําระ
๕๙๓ บท

ประวตั ผิ ปู้ ระพันธ์

สมเดจ็ พระเจา บรมวงศเ ธอ กรมพระยาเดชาดิศร เปนพระเจา ลูกยาเธอลําดับท่ี ๑๕
ใน (รัชกาลท่ี ๒) กับเจา จอมมารดานิ่ม ทรงเปน หลานตา
ของเจา พระยาพระคลัง (หน)

69โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

ลักษณะคําประพันธใ์ นโคลงโลกนิ ติ

โคลงสสี่ ุภาพ

 ()
 

 ( )



คาํ เอก คาํ โท คอื คาํ ที่มเี ครื่องหมายวรรณยุกตเ อกและโทกาํ กบั อยู

คําเอกโทษ คําโทโทษ คือ คาํ ทเี่ ดิมไมไดใ ชรปู วรรณยุกตเ อกและโท แตทําใหม ีรูปวรรณยกุ ต

เอกและโท เชน ลา -หลา ขา-คา

คาํ ตาย คือ คาํ ที่ทําหนาทแี่ ทนคําเอกได ประกอบดวย ท่ีประสมสระ

เสียงสั้น และคาํ ท่สี ะกดดวยแม

โคลงกระทู
โคลงทแ่ี ตง ตามคาํ หลักทต่ี ้ังไว โดยใหคําหลกั น้นั วางลงในแนวด่งิ ดานหนา ของแตละบาทของ
โคลง และยังอา นไดค วามหมาย จากนน้ั ก็แตง ขยายความคาํ แตละคําน้ันออกมา โดยเนอ้ื ความของ
โคลงน้นั ตองสอดคลองกบั หวั ขอกระททู ตี่ ั้งไวด วย นิยมแตง เปน โคลงส่ีสภุ าพ

รูหลบ พบเศิกเสยี้ น กลัวไกล
เปน ปก ปอ งกนั ภัย ผอ นชา
รูห ลีก เลด็ ลอดไป สุดเนตร
เปน หาง ไกลกลา วกลา ตอดวยดสั กร

70 โคลงโลกนิติ

น้ องลองทาํ

คําช้ีแจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. ใครคือผชู าํ ระโคลงโลกนิติสาํ นวนเกา
๑. พระบาทสมเด็จพระจอมเกลาเจาอยหู วั
๒. พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา เจา อยหู ัว
๓. พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลาเจาอยูหวั
๔. สมเด็จพระเจาบรมวงศเ ธอ กรมพระยาเดชาดิศร

๒. โคลงโลกนิตสิ าํ นวน สมเดจ็ พระเจาบรมวงศเ ธอ กรมพระยาเดชาดิศร เปน คําประพันธ
ชนิดใด
๑. โคลงสองสภุ าพ
๒. โคลงสามสุภาพ
๓. โคลงส่ีสุภาพ
๔. รา ยสภุ าพ

71โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

๓. ข้้อใดใช้ค้ ำำ�ประพัันธ์ช์ นิดิ เดียี วกับั โคลงโลกนิติ ิิ
๑. พระฟังั ความลููกท้า้ ว ลาเสด็็จศึึกด้้าว
ดั่�งเบื้�้องบรรหาร
๒. ภูบู าลอื้น�้ อำำ�นวย อวยพระพรเลิิศล้้น
จงอยุุธย์อ์ ย่่าพ้น้ แห่่งเงื้อ� มมืือเทอญ พ่่อนา
๓. เสียี งฦๅเสีียงเล่า่ อ้า้ ง อัันใด พี่่�เอย
เสีียงย่่อมยอยศใคร ทั่่ว� หล้า้
สองเขืือพี่่ห� ลัับใหล ลืืมตื่น� ฤๅพี่่�
สองพี่่ค� ิิดเองอ้้า อย่า่ ได้ถ้ ามเผืือ
๔. เล็็งไศลลำำ�เนาพนัศั ดำำ�บล
วิิถีกี ็็ทั่่ว� ธิริ าชธยล ถนััดพลันั

72 โคลงโลกนิติ

ททบบททววนน ผปู้ ระพันธ์
พระนิพนธส์ มเด็จพระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ
กกอ่ อ่ นนจจาากก.... กรมพระยาเดชาดิศร

ความเปน็ มา ประวัตแิ ละท่มี า
มาจากคัมภีรท์ าง ของโคลงโลกนิ ติ
ศาสนาของอนิ เดีย
มีสำ� นวนแตง่ ภาษา
ไทยหลายส�ำนวน

ลักษณะคำ� ประพันธ์
โคลงสี่สภุ าพและโคลงกระทู้

ท่อ่ งจำำ�
เสีียงฦๅเสียี งเล่่าอ้า้ ง อันั ใด พี่�เอย
เสีียงย่อ่ มยอยศใคร ทั่่�วหล้า้
สองเขือื พี่�หลัับใหล ลืืมตื่�น ฤๅพี่�
สองพี่่�คิิดเองอ้า้ อย่่าได้ถ้ ามเผืือ ฯ

73โคลงโลกนิ ติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

บทอา่ นโคลงโลกนิติ ครัง้ ท่ี ๑

คําศัพทน์ ่ ารู้

กลกบเกิดอยใู นสระจอย = เปรียบไดกับกบที่อยใู นสระเล็ก
กลางสนาม = ในทชี่ มุ ชน
ขรํา้ = คาํ โทโทษ ของ คร่ํา หมายถงึ เกา มาก
เคยี ด = เคือง, โกรธ
ชงั = เกลียด, ไมชอบ, ไมร กั
ชเล = ทะเล

เน้ื อความ

มิตรพาลอยาคบให สนทิ นัก
พาลใชม ติ รอยามัก กลาวใกล
คร้นั คราวเคยี ดคมุ ชัก เอาโทษ ใสน า
รเู หตสุ ิ่งใดไซร สอสน้ิ กลางสนาม

กลา วถงึ การคบเพ่อื นทหี่ ากเปน คนไมดีไมค วรคบหา เมือ่ ถงึ เวลาโกรธเคืองกันจะมภี ัยได
ความใด ๆ ทีค่ นพาลรอู าจจะถกู เปด เผย

รนู อ ยวา มากรู เริงใจ

กลกบเกิดอยูใ น สระจอ ย

ไปเ หน็ ชเลไกล กลางสมทุ ร

ชมวา นาํ้ บอ นอย มากลา้ํ ลกึ เหลือ

มคี วามรูเลก็ นอยก็อวดอางเหมอื นกบท่ีอยูในสระเลก็ ๆ ทไ่ี มเ คยเหน็ ทะเล จึงคดิ วานํ้าในสระ

มมี ากมาย

76 โคลงโลกนิติ

เนื้ อความ

พระสมุทรสดุ ลึกลน คณนา
สายดิง่ ทง้ิ ทอดมา หยั่งได
เขาสงู อาจวดั วา กาํ หนด
จติ มนุษยน ไี้ ซร ยากแทห ยง่ั ถงึ

ทะเลทดี่ ลู ึกกส็ ามารถวดั คาํ นวณความลกึ ได ภูเขาท่ดี สู งู กย็ ังสามารถวัดขนาดได แตจ ติ ใจ
ของมนุษย วัดอยางไรก็ไมอาจวดั ได

รักกนั อยูข อบฟา เขาเขยี ว

เสมออยหู อแหงเดียว รวมหอง

ชงั กนั บแ ลเหลียว ตาตอ กันนา

เหมือนขอบฟา มาปอ ง ปาไมม าบงั

เมอ่ื คนรกั กนั แมอยูไกลก็เหมือนอยใู กลก นั แตห ากคนเกลียดกันอยูใกลกันก็เหมอื นอยไู กล

77โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดีวจิ กั ษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําชี้แจง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กจบั คคู าํ กบั ความหมายใหถ กู ตอ ง

๑. ชเล เกา มาก
๒. เคียด ทะเล
๓. คราํ่ ท่ีชมุ ชน
๔. ชงั โกรธ
๕. กลางสนาม เกลยี ด

78 โคลงโลกนิติ

น้ องลองทาํ

คาํ ชีแ้ จง ตอนท่ี ๒ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบท่ีถ กู ท่สี ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. โคลงบทท่ีย กมาน้ีตรงกบั สาํ นวนในขอใด

“มิตรพาลอยาคบให สนิทนกั

พาลใชมิตรอยา มัก กลา วใกล

ครัน้ คราวเคยี ดคุมชัก เอาโทษ ใสนา

รูเหตุส่ิงใดไซร สอ ส้ินกลางสนาม”

๑. จับปูใสกระดง

๒. วัวหายลอ มคอก

๓. นํ้ารอ นปลาเปน

๔. คบคนพาลพาลพาไปหาผิด

79โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวชิ าภาษาไทย

วรรณคดวี ิจกั ษ์ ม.๑

๒. บทประพันธในขอใดใหความหมายตรงกบั สํานวน “กบในกะลาครอบ”

๑. รูนอยวามากรู เรงิ ใจ

กลกบเกดิ อยูใน สระจอย

ไปเ ห็นชเลไกล กลางสมุทร

ชมวานํา้ บอนอย มากลา้ํ ลึกเหลือ

๒. หมาใดตัวรายขบ บาทา

อยาขบตอบตอหมา อยา ขึง้

ทรชนชาตชิ วงทา- รุณโทษ

อยาโกรธอยาหนา บง้ึ ตอบถอ ยถือความ

๓. ส่ังสอนสัตวจรเข คงคา

ใหแ หวกวนเวียนวา รชิ หวาย

เปรยี บปราชญสง่ั สอนสา นศุ ิษย พาลแฮ

มันเกง โกงย่ิงยาย อยาเยอ้ื งยักสอน

๔. ปาพึ่งพาลพยัคฆราย ราวี

เสือพง่ึ ไพรพงพี เถ่อื นถํ้า

ความชัว่ พ่งึ ความดี เท็จพงึ่ จริงนา

เรอื พงึ่ แรงนํา้ นาํ้ หากรูคณุ เรือ

80 โคลงโลกนิติ

ทบทวน

ก่อนจาก..

บทอ่านโคลงโลกนิ ติ
ครงั้ ท่ี ๑

คัดตวั บทมาจาก หนังสือโคลงโลกนติ ิ
พระนพิ นธสมเดจ็ พระเจา บรมวงศเ ธอ
กรมพระยาเดชาดศิ ร

โคลงจาํ นวน ๔ บท มิตรพาลอยาคบให. ..
รูนอยวามากรู. ..
คําสอน พระสมทุ รสุดลกึ ลน...
๑. สอนเรื่องการคบเพือ่ น รกั กันอยขู อบฟา...
๒. สอนเรอื่ งการประมาณตน
๓. สอนเร่อื งการพิจารณาคน
๔. สอนใหร ูเ ทา ทันวิสัยของมนษุ ย

81โคลงโลกนิ ติ

จดให้จาํ นํ าไปใช้

จดให้จาํ นํ าไปใช้

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ ักษ์ ม.๑

บทอา่ นโคลงโลกนิติ ครัง้ ท่ี ๒

คําศัพทน์ ่ ารู้ = คําโทโทษ ของ คราํ่ หมายถึง เกามาก
= โง, เขลา
ขรํา้ = สายน้าํ , หวงนํา้
โฉด = เกลยี ด, ไมชอบ, ไมรัก
ชลธาร
ชัง

เน้ื อความ

สนิมเหล็กเกดิ แตเ น้อื ในตน

กนิ กัดเนือ้ เหลก็ จน กรอ นขรํ้า

บาปเกดิ แตตนคน เปนบาป

บาปยอมทําโทษซํา้ ใสผ ูบาปเอง

ทกุ สง่ิ มีสาเหตุมาจากตวั เอง การทาํ ผิดก็เริม่ จากจติ ใจตนเอง และผลรา ยก็ยอ นกลบั สูตนเอง

เชนกนั

นกนอ ยขนนอยแต พอตัว
รงั แตง จเุ มยี ผัว อยูได
มักใหญย อ มคนหวัว ไพเพดิ
ทําแตพอตวั ไซร อยา ใหคนหยัน

นกยอ มทาํ รงั แตเ พียงนอ ยพออยกู ันได คนเราก็เชนกัน
ไมควรคิดทําการใหญเ กินตัว ควรทาํ ใหพ อเหมาะพอดี

84 โคลงโลกนิติ

เน้ื อความ

เห็นทานมอี ยาเคลิม้ ใจตาม
เรายากหากใจงาม อยาคราน
อตุ สาหพยายาม การกจิ
เอาเย่ียงอยางเพือ่ นบา น อยา ทอทํากนิ

เมื่อเหน็ คนอื่นเขาม่ังมกี อ็ ยา ลืมตัวไปตามเขา แตจงอยา เกียจคราน ขยนั มานะทาํ งาน
และควรดูตัวอยางดี ๆ จากคนรอบขาง อยาทอเรื่องการทาํ มาหากิน

คณุ แมห นาหนกั เพี้ยง พสธุ า
คุณบดิ รดจุ อา- กาศกวา ง
คณุ พ่พี า งศขิ รา เมรุมาศ
คุณพระอาจารยอา ง อาจสสู าคร

พระคุณของแมน้ันย่งิ ใหญกวาแผนดิน พระคณุ ของพอเปรยี บ
ดั่งทองฟา พระคณุ ของพเี่ ปรยี บเหมอื นขุนเขาใหญ พระคุณของครู
นนั้ เปรยี บเหมอื นมหาสมุทร

กานบัวบอกลกึ ต้ืน ชลธาร
มารยาทสอ สันดาน ชาตเิ ช้อื
โฉดฉลาดเพราะคาํ ขาน ควรทราบ
หยอมหญา เห่ยี วแหง เรือ้ บอกรายแสลงดิน

ความยาวของกา นบัวสามารถบอกความลึกต้นื ของแหลงนํ้าท่มี นั อยไู ด มารยาทบอกใหทราบ
ถงึ ความเปนไปของชาติตระกูล คาํ พดู ของคนสามารถแสดงใหเ ห็นลักษณะของบคุ คลน้ัน
เหมือนกับทีห่ ญาเหีย่ วแหงบอกถึงความไมส มบรู ณของดนิ ตรงตามสาํ นวน

85โคลงโลกนิ ติ

แบบฝึกหัด รายวิชาภาษาไทย

วรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๑

น้ องลองทาํ

คําชแี้ จง ตอนท่ี ๑ ใหน กั เรยี นเลอื กคาํ ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ เดยี ว

๑. จากโคลงบทนี้ตรงกับสาํ นวนใด ในตน
“สนมิ เหล็กเกิดแตเนือ้ กรอนขรา้ํ
เปนบาป
กนิ กัดเนอื้ เหล็กจน ใสผูบ าปเอง”
บาปเกิดแตตนคน
บาปยอ มทาํ โทษซํ้า
๑. หวั ลา นไดห วี
๒. หวานพืชหวังผล
๓. เหยียบเรือสองแคม
๔. ทาํ ดีไดดี ทาํ ชั่วไดชว่ั

๒. ขอใดใหความหมายของคําไดถูกตอ ง
๑. ครา่ํ หมายถึง เกา มาก
๒. โฉด หมายถงึ แขง็ แรง
๓. ชลธาร หมายถงึ ภูเขา
๔. ชงั หมายถึง นา รัก

86 โคลงโลกนิติ

๓. ประพััน�ั ธ์ใ์ นข้้อ�้ ใดตรงกัั�บั สำ�ำ นวน “สำำ�เนีีีย� งส่่�่อภาษา กิิิ�ริ�ิยาส่่�อ่ สกุุ�ลุ ”

๑. รักั กัันั� อยู่�่ �ขอบฟ้้า เขาเขีีีย� ว

เสมออยู่่�หอแห่่�ง่ เดีีีย� ว ร่่วมห้้้�อง

ชัังกัััน� บ่่�แ่ ลเหลีี�ียว ตาต่่�่อ กัั�ันนา

เหมืืื�อนขอบฟ้า้ มาป้้อง ป่่าไม้้้ม� าบัังั�

๒. ก้้านบัั�ัวบอกลึึ�ึ กตื้้�น ชลธาร

มารยาทส่่อ่� สัััน� ดาน ชาติิิ�เชื้ อ�

โฉดฉลาดเพราะคำำ�ขาน ควรทราบ

หย่่อ�่ มหญ้้้�าเหี่่ย� วแห้้�ง้ เรื้อ� บอกร้้้�ายแสลงดิิ�นิ

๓. มิิตรพาลอย่่�่ าคบให้้�้ สนิิิท� นััั�ก

พาลใช่่�่มิิต� รอย่่�่ ามััั�ก กล่่�่ าวใกล้้�้

ครั้้�นคราวเคีีี�ยดคุุุ�มชััั�ก เอาโทษ ใส่่น่� า

รู้�เหตุุ�ุสิ่�งใดไซร้้้� ส่่อสิ้น� กลางสนาม

๔. โคควายวายชีีี�พได้้�้ เขาหนััั�ง

เป็็นสิ่ง� เป็็นอัั�ันยััง อยู่ไ�่ ซร้้�้

คนเด็็ด�็ ดัับ�ั สููู�ญสัััง� - ขารร่่่�าง

เป็็นชื่�อเป็็นเสีีีย� งได้้�้ แต่่่�ร้�้ ายกัั�ับดีีี�

87โคลงโลกนิ ติ