The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Oasis Publication, 2023-10-02 04:32:59

Samajik Adhyan 7 New

Samajik Adhyan 7 New

45 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & cEof; s= klx/g eg]sf] s] xf] < v= klx/g / zf/Ll/s ;f}Gbo{ lar s] ;DaGw 5 < u= g]kfnLx¿sf] klx/g / kl/sf/ hflt / :yfgcg';f/ km/s 5 . k'li6 ug'{xf];\ . 3= xfd|f df}lns klx/g / kl/sf/x¿nfO{ arfO/fVg tkfO{F+ s:tf] e"ldsf v]Ng'x'G5 < a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . kl/of]hgf sfo{ ;+:s[lt, df}lnstf / xfd|f ljlzi6 klxrfgx¿sf] hu]gf{ ;DaGwdf kqklqsfdf k|sflzt ;dfrf/x¿ vf]Hg'xf];\ / rf6{af]8{ k]k/df 6fF;]/ ;a}n] b]Vg] u/L leQfdf 6fF:g'xf];\ .


46 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lglZrt ef}uf]lns If]qdf /fhgLlts ¿kdf ;ª\ul7t ;fj{ef}d;Qf ;DkGg dfgj ;d'bfo g} /fHo xf] . /fi6« rflxF JolQmsf] klxrfg;Fu hf]l8Psf] efjgfTds kIf xf] . /fHo ¿k xf] o;sf] lglZrt e"uf]n x'G5 . o;nfO{ xfdL b]Vg ;S5f}+ . /fi6« efjgf xf] . o;nfO{ xfdL dx;'; dfq ug{ ;S5f}+ . /fli6«otf eg]sf] /fHo / /fi6«k|ltsf] dfof, ;Ddfg jf nufj xf] . xfdL ljZjsf h'g;'s} s'gfdf a;] klg g]kfnL g} 7xl/G5f}+ . of] /fli6«otf xf] . JolQmn] ljleGg sf/0f jf kl/j]zn] ubf{ Pp6f /fHosf] gful/stf Tofu u/L csf{] /fHosf] gful/stf ckgfpg ;S5 t/ /fli6«otf eg] sfod eO/x]sf] x'G5 . efiff, j]ze"iff, /fli6«o emG8f, /fli6«oufg, rf8kj{, /Lltl/jfh, /fli6«o lrGxx¿ cflb /fli6«otfsf] dfkg ug{] cfwf/ x'g\ . logsf] hu]gf{ ug'{ x/]s b]zsf gful/ssf] st{Jo xf] . o;n] /fli6«o PstfnfO{;d]t ;an agfpF5 . kf7 &/fi6«sf] ;Ddfg / /fli6«otfsf] hu]gf{ /fi6«sf] ;Ddfg / /fli6«otfsf] hu]gf{ /fli6«o cv08tf ;xcl:tŒj ;fj{ef}ldstf cfTd;Ddfg :jfledfg ;of}F+ y'Fuf km"nsf xfdL, Pp6} dfnf g]kfnL ;fj{ef}d eO{ km}lnPsf, d]rL–dfxfsfnL . k|s[ltsf sf]6L–sf]6L ;Dkbfsf] cf+rn jL/x¿sf /utn], :jtGq / c6n . 1fge"ld, zflGte"ld t/fO{, kxf8, lxdfn cv08 of] Kof/f] xfd|f] dft[e"ld g]kfn . ax'n hflt, efiff, wd{, ;+:s[lt 5g\ ljzfn cu|ufdL /fi6« xfd|f], ho ho g]kfn .


47 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & JolQm / /fi6« Pscsf{sf kof{o x'g\ . JolQmsf] klxrfg;Fu /fi6« / /fi6«;Fu JolQmn] cGof]Gofl>t ;DaGw /fVb5 . ;lxi0f'tf, d]nldnfk, ;defj, efOrf/f, ;fdflhs Gofo, ;dfj]lztf tyf ljljwtf h:tf kIfnfO{ :jLsf/ ug{ ;s] /fli6«o PstfnfO{ ;d]t an k'U5 . JolQmdf /fli6«otfsf] efjgf ;an eP/ cfpF5 . /fHosf] gful/s ePsfdf xfdLn] uj{ ug'{kb{5 . /fi6«sf] ;Ddfg / /fli6«otfsf] hu]gf{leq lgDg tŒjx¿ kb{5g\ M s= /fli6«o cv08tf cv08sf] zflAbs cy{ cljeflht eGg] x'G5 . Pp6} /fHosf] ;Ldfleq a;f]af; ug{] ljleGg hfthflt, k];f, wd{, If]q / ju{sf dflg;x¿ ;dfg gful/ssf x}l;otdf ldn]/ a:g kfpg' g} /fli6«o cv08tf xf] . ;a} gful/s ldn]/ a:g' g} /fli6«o cv08tf xf] . gful/s Pstfn] b]znfO{ alnof] agfpF5 . gful/s alnof eP b]z alnof] x'G5 . ;a} gful/sx¿df ;dfgtf, ;dfj]lztf tyf ;fdflhs Gofosf] k|Tofe"lt /fHon] u/fpg'kb{5 . o;f] eP /fli6«o Pstf lj/f]wL tŒjx¿n] v]Ng] df}sf kfpFb}gg\ . g]kfnsf] :j¿k ax'eflifs, ax'wfld{s, ax'hftLo tyf ax';f+:s[lts 5 . log} ljljwtfleqsf] Pstf g} /fli6«o cv08tfsf] cfwf/ xf] . xfd|f] /fli6«o emG8f, /fli6«o ufg, lg;fg 5fk, wfld{s ;+:sf/x¿, efiff, klx/g cflb xfd|f klxrfg x'g\ . oxL efjgfx¿sf cfwf/df xfdL g]kfnL xf}+ . Ps} kl/jf/sf ;b:o xf}+ . v= cfTd;Ddfg JolQmn] cfkm"n] cfˆgf]af/]df uj{ ug{ ;Sg' g} cfTd;Ddfg xf] . /fHon] ;a} gful/sn] uf}/j ug{ ;Sg] jftfj/0fsf] l;h{gf ug'{kb{5 . g]kfnsf] ljut uf}/jk"0f{ 5 . k"vf{x¿n] lbnf] Hofgn] g]kfnsf] cl:dtf hf]ufPsf lyP . ToxL sf/0f xfdL s;}sf] gf]s/ aGg' k/]g . /fHodf ePsf ljljwtfnfO{ ;Ddfg ub}{ ;a}nfO{ /fHosf] d"nwf/df ;dflxt ug{ ;s] ;a} gful/sn] ;Ddflgt ePsf] dx;'; ug{ ;Sb5g\ . o;af6 /fli6«o cv08tfsf] efjgfsf] ljsf; x'G5 . t;y{ /fHon] b]z tyf gful/ssf] rf}tkmL{ ljsf;df Wofg k'¥ofpg'kb{5 .


48 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t d g]kfnsf] gful/s x'F eg]/ lz/ 7f8f] kf/]/ lxF8\g ;Sg] jftfj/0f /fHon] tof/ kfg'{kb{5 . o;sf nflu ;a} gful/sn] /fHonfO{ ;xof]u ug'{kb{5 . /fHon] klg gful/ssf ;'vb'Mvdf ;fy lbg'kb{5 . …;fgfnfO{ P]g / 7'nfnfO{ r}gÚ sf] cj:yfaf6 aflx/ lgl:sP/ ;a}nfO{ ;dfg Jojxf/ ug{], sfg'gsf] kfngf ug{ / gful/sx¿nfO{ clwsf/ ;DkGg agfpg'kb{5 . o;sf ;fy} ;/sf/sf of]hgfx¿df gful/sn] ;sf/fTds ;xof]u ug'{kb{5 . u= :jfledfg JolQmsf] cfˆgf] k|lti7f / dxŒjdflysf] uf}/j g} :jfledfg xf] . cfˆg} kl/>ddf c¿;fd" gem'sL lgw{Ss;Fu hLjg lhpg ;Sg' g} JolQmsf] :jfledfg xf] . o;sf nflu JolQmn] cfˆgf] 1fg, l;k, Ifdtf, of]Uotf / a'l4ljj]ssf] k|of]u ug{ kfpg'kb{5 . xfdLn] cfˆgf] kf}/vdf afFRg kfpg'kb{5 . xfdLn] xfd|f ;f+:s[lts d"NodfGotf, ;+:sf/, wd{, P]ltxfl;stf tyf k|fs[lts ;Dkbfdfly uj{ ug{ ;Sg'kb{5 . ;f+:s[lts, wfld{s, hftLo tyf k|fs[lts ¿kdf olt w]/} ljljwtf ePsf] b]z ;+;f/df la/n} 5g\ . oxL ljljwtfleqsf] /fli6«o Pstf g} xfd|f] lglw xf] . o;n] xfdLnfO{ ;+;f/df lrgfPsf] 5 . 3= ;fj{ef}ldstf s;}af6 klg kl/rflnt geO{ s'g} klg b]zn] :jtGq ¿kdf lg0f{o u/L /fHo ;~rfng ug{ kfpg' g} ;fj{ef}ldstf xf] . /fHosf] :jtGq x}l;ot g} pQm b]zsf] ;fj{ef}ldstf xf] . hgtf alnof eP /fHo klg alnof] x'G5 . :jtGq eP dfq 5'§} klxrfg agfpg ;kmntf ldN5 . g]kfnsf] ;+ljwfgcg';f/ g]kfnsf] ;fj{ef}d;Qf g]kfnL hgtfdf cGt/lglxt 5 . /fHo 5'§} x'Fb}df ToxfF ;fj{ef}ldstf x'G5 eGg ;lsFb}g . h:t} :jtGqtfk"j{ ef/t a]nfotsf] pklgj]zdf lyof] . /fHo 5'§} lyof] t/ zf;g k4lt / Jojxf/ dfly a]nfotn] lgoGq0f ub{Yof] . ha /fHo :jtGq x'Fb},g ta /fHosf] OHht tyf dfg;Ddfg klg pFrf] x'Fb}g . k|frLgsfnb]lv g} g]kfn s;}af6 lgolGqt geO{ :jtGq lyof] . xfd|f] b]zsf] ;fj{ef}ldstfdfly s;}n] klg wfjf af]Ng ;s]sf] Oltxf; 5}g . ;+;f/sf] Oltxf; x]g{] xf] eg] låtLo ljZjo'4 ;Dd klg ljleGg b]zx¿ zlQmzfnL b]zx¿sf cwLg:y lyP . t;y{ pgLx¿ ;fj{ef}d lyPgg\ . ljZjo'4sf] ;dflKtkZrft b]zx¿ :jtGq x'Fb} uP . ª= ;xcl:tŒj


49 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & c¿sf] x}l;ot, :jtGqtf, klxrfg / pkl:yltnfO{ ;Ddfg ug'{ g} ;xcl:tŒj xf] . c¿sf] cl:tŒj :jLsf/ gugf{n] ;dfh / /fi6«df em}emu8f / åGå k}bf x'G5 . ljZjzflGtsf nflu dflg; dflg;lar efOrf/f / ;Ddfg sfod ug'{kb{5 . c¿ JolQmnfO{ klg cfkm";/x g} Jojxf/ ug'{kb{5 . k|To]s JolQm cfˆgf] :jGq x}l;otdf afFlr/x]sf x'G5g\ . pgLx¿sf] snf, ;+:s[lt, j]ife"iff tyf klxrfgnfO{ ;Ddfg ug'{kb{5 . c¿nfO{ xf]rf], lgD5/f] ;f]Rg' x'Fb}g . o;f] ugf{n] ;dembf/L pTkGg x'G5 / ;dfhdf zflGt sfod x'G5 . åGå, c;dembf/L tyf emu8fn] t ljgfz dfq} lgDTofpF5 . lqmofsnfk s= /fi6«sf] ;Ddfgsf nflu s] s] ug{ ;lsG5 < 5nkmn u/L To:tf lj|mofsnfkx¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ . v= sIffsf ;fyLx¿ kfFr cf]6f ;d"xdf ljeflht x'g'xf];\ . g]kfndf /fli6«o cv08tf, cfTd;Ddfg, :jfledfg, ;fj{ef}ldstf tyf ;xcl:tŒjsf] cj:yfsfaf/]df 5nkmn u/L lgisif{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\M s= /fli6«o cv08tf eg]sf] s] xf] < o;sf] s] dxŒj 5 < v= ;fj{ef}ldstfsf] kl/ro lbO{ xfd|f] ;fj{ef}d;Qfsf] cj:yfsfaf/]df n]Vg'xf];\ . u= x/]s JolQmsf] cfTd;DdfgnfO{ lsg pFrf] agfO/fVg'kb{5 < 3= …;xcl:tŒjn] ljZjzflGt Nofpg ;xof]u ub{5Ú k'li6 ug'{xf];\ . ª= /fi6«sf] ;Ddfg / /fli6«otfsf] hu]gf{ s;/L ug{ ;lsG5 < pkfox¿ ;'emfpg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 50 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cfh sIffdf k|j]z ubf{ g} lzIfsn] Pp6f rf6{ af]s]/ cfpg'ePsf] lyof] . Tof] b]v]/ ljBfyL{x¿ pT;'s eO/x]sf lyP . pgLx¿ Pscfk;df sfg]v';L ug{ yfn] . lzIfsn] sfnf]kf6Ldf cfhsf] ldlt, kf7 / kf7zLif{s klg n]Vg'eof] . cfkm"n] NofPsf] rf6{ leQfdf 6fF;]/ /fVg'eof] . ljBfyL{x¿ tL lrqdf ePsf JolQmx¿sf kmf]6fx¿ x]g{yfn] . TolQs}df lzIfsn] cfhsf] sIff ;'? ug'{eof] . efOalxgLx¿ xf] † ltdLx¿n] cfhsf] kf7sf af/]df cGbfh ul/;Sof} xf]nf . cfh xfdL xfd|f k|]/0ffbfoL /fli6«o JolQmTjx¿sf af/]df rrf{ ub}{ 5f}+ . g]kfnsf] uf}/jk"0f{ Oltxf; 5 . xfdLnfO{ of] cj:yf;Dd Nofpg ljleGg JolQmTjx¿sf] cxd\ e"ldsf /x]sf] 5 . tL cfh xfdL s]xL JolQmTjx¿sfaf/]df s'/fsfgL ub{5f}+ . s= of]udfof Gof}kfg] ;dfh ;'wf/ / dlxnf clwsf/sf If]qdf of]udfof Gof}kfg] kl/lrt gfd xf] . pgsf] hGd k|b]z ! sf] ef]hk'/ lhNnf if8fgGb gu/kflnsf g]kfn]8fF8fdf lj= ;+= !(@$ df ePsf] lyof] . pgn] tTsfnLg cj:yfdf /x]sf s'/Llt tyf /fHoaf6 hgtfdfly ePsf bdg, cTofrf/ tyf dlxnfdfly x'g] u/]sf ;a}vfn] lje]bsf] 86]/ ;fdgf ul/g\ . ;dfhnfO{ ;';"lrt ul/g\ . dlxnf d'lQm, dlxnfsf] ;Ddfghgs ;fdflhs x}l;ot sfod ug{ tyf OHht / ;Ddfgsf nflu cfˆgf] hLjg g} alnbfg u/]sL lyOg\ . pgsf k|Voft egfOx¿ ;d]6]/ …xh'/jf0fLÚ;d]t k|sflzt 5 . ;dfh ;'wf/s, cleoGtf tyf cfWoflTds r]tgfn] cf]tk|f]t ePsL gf/L lyOg\ pgL . pgn] cfˆgf dfux¿ b/af/;dIf k'¥ofPsL lyOg\ . tTsfnLg cj:yfdf g]kfndf aa{/tfk"0f{ /f0ff zf;g lyof] . o;n] pgsf] cleofgnfO{ ;xof]u ug'{sf] ;f6f] lgoGq0f ug{ rfxGYof] . pgn] cfˆgf] g]t[Tjdf lj= ;+= !(&$ df gf/L ;ldlt u7g u/L dlxnf lj?4sf] ;tLk|yf, afnljjfx, n}lËs lje]b lj?4df cleofg g} 5]8]sL lyOg\ . /fHonfO{ cfˆgf dfux¿ tTsfn k"/f ug{ r'gf}tL -clN6d]6d_ lbFb} dfux¿ k"/f geP ;fd"lxs kf7 *xfd|f k|]/0ffbfoL /fli6«o JolQmTjx¿


51 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & d[To'j/0f ug{] r]tfjgL;d]t lbPsL lyOg\ t/ /fHon] pgsf dfux¿ ;Daf]wg ug'{sf] ;f6f] pgsf] cleofgnfO{ lgoGq0f ug{] c;kmn k|of; ul//Xof] . kmn:j¿k pgn] cfˆgf ^* hgf cg'ofoL;lxt c¿0f gbLdf xfd kmfn]/ hn;dflw lnOg\ . pgsf] d[To" tTsfnLg ;/sf/sfsf] cg'xf/df bfu h:t} ag]/ /Xof] . kmn:j¿k ;/sf/n] pgsf ;a} lqmofsnfkx¿, pgsf dxfg\ jf0fLx¿ tyf cleofgdf;d]t k|ltaGw nufof] . pgsf lqmofsnfkx¿ eg] ;dfhdf ch/ cd/ ¿kdf /x] . v= efg'eQm cfrfo{ g]kfnL efiff ;flxTosf If]qdf efg'eQm cfrfo{ lgs} >4fk"j{s lnOg] gfd xf] . pgsf] hGd lj= ;+= !*&! df xfnsf] u08sL k|b]zsf] tgx'F lhNnfsf] /D3f ufpFdf ePsf] lyof] . tTsfnLg ;dodf pgsf] kl/jf/ lgs} ;DkGg lyof] . pgsf] lzIffbLIff 3/}af6 ;'? ePsf] lyof] . efg'eQmn] ;+:s[t efiffsf] /fdfo0fnfO{ g]kfnL efiffdf cg'jfb u/]/ g]kfnL efiff ;flxTodf lgs} 7'nf] 6]jf k'¥ofPsf lyP . pQm cg'jfbkl5 g]kfnLx¿n] 3/ 3/df /fdfo0f efsf xfn]/ ufpg yfn] . kmn:j¿k g]kfnLx¿nfO{ eflifs Pstfsf] ;"qdf afFWg ;kmn ePsf] dflgG5 . pgsf] ;flxlTos of]ubfgnfO{ sb/ ub{} pgnfO{ g]kfnL efiffsf cflbslj klg elgG5 . /fdfo0fsf] cg'jfbafx]s efg'eQmsf aw"lzIff, eQmdfnf tyf k|Zgf]Q/L h:tf s[ltx¿ k|sflzt 5g\ . pgs} k|of;sf] kmn:j¿k v; efiff g]kfnsf] /fi6«efiffsf ¿kdf /xg uof] . logL g] kfnsf /fli6«o lje"lt klg x'g\ . u= slj ljBfklt d}lynL efiffsf cflbslj ljBfkltsf] hGd lj= ;+= !(#& df ldlynf k|b]zsf] lj;kmL ufpFdf ePsf] lyof] . pgL efiff / ;flxTosf ;fy;fy} ;ËLt / /fhgLltsf] pTyfgdf;d]t ;lj|mo lyP . pgsf s[ltx¿sf] k|efj g]kfnsf] ;LdfeGbf k/ ef/tsf] c;d / aËfn;Dd lyof] . pgsf] ;lj|motfn] d}lynL ;EotfnfO{ dfly p7fpg 7'nf] ;xof]u k'¥ofof] .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 52 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t eflifs klxrfgsf slj eP klg pgn] g]kfnsf] eflifs cfGbf]ngnfO{ 7'nf] 6]jf k'¥ofPsf x'gfn] pgL g]kfnsf cd"No lglw x'g\ . 3= of]uL g/xl/gfy sflnsf]6 lhNnfsf] nfn'ufpFdf lj= ;+= !(&! df hlGdPsf of]uL g/xl/gfysf] vf; gfd anjL/l;+ xl/ls;g yfkf xf] . pgL lgs} cWoogzLn vf]hcg';Gwfgstf{ x'g\ . pgs} vf]hcg';Gwfgsf] kmn:j¿k g]kfnn] ljleGg P]ltxfl;s b:tfa]hx¿ e]nf kfg{ ;s]sf] 5 . pgn] g]kfnsf] P]ltxfl;s tYo;Fu ;DalGwt nueu ^)) hlt k':ts / b:tfa]hx¿;d]t tof/ kf/]sf 5g\ . o;afx]s pgL n]vs, ;dfh;'wf/s tyf wfld{s JolQmTj klg x'g\ . pgL g]kfnsf] k"/ftflŒjs Oltxf;, k"jL{o jfª\do, cfo'j{]b tyf of]uljBfdf /fd|f] 1ftf klg x'g\ . lgisif{df eGg' kbf{ pgL g]kfnL efiff, ;+:s[lt, ;Eotf tyf Oltxf;sf ;DaGwdf ljlzi6 of]ubfg lbg] cd"No ;DklQ x'g\ . ª= kmfNu'gGb lnª\b]g ls/fFt wd{sf wd{u'? kmfNu'gGb lnª\b]gsf] hGd Onfd lhNnfsf] Oefªsf] r'lS;gfDafdf lj= ;+= !($@ sflt{s @% ut] ePsf] lyof] . pgn] a]nfotL ;]gfdf;d]t s]xL ;do ;]jf u/]sf lyP . elgG5, wfld{s :jefjsf pgL ToxfF /xFbf klg k"hfcfhf ub{y] . k"jL{ g]kfndf ls/fFt wd{sf] pGgog, k|rf/k|;f/ / lg/Gt/tfdf pgsf] lgs} 7'nf] of]ubfg /x]sf] 5 . cfˆgf] wd{bz{gaf6 ls/fFt ;d'bfonfO{ Jojl:yt agfpg pgL ;dfhdf /x]sf s'/Llt, lj;ª\ult / ljs[ltsf lj?4 plePsf lyP . pgn] ls/fFt ;d'bfodf dlb/f Jojl:yt u/]sf lyP . pgL cfˆgf] ;d'bfosf dflg;nfO{ e]nf kf/]/ k|jrg lbGy] . pgL clx+;fsf k'hf/L lyP . dlb/f / kz'alnaf6 x'g] cgfjZos vr{af6 pgn] ls/fFt ;d'bfonfO{ d'Qm


53 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & u/]sf lyP . kmfNu'gGbsf] cd"No of]ubfgnfO{ sb/ ub{} g]kfn ;/sf/n] pgnfO{ ;f]x|f}F /fli6«o lje"ltsf ¿kdf 3f]if0ff u/]sf] 5 . pgsf gfddf x'nfs l6s6 klg hf/L ul/Psf] 5 . kmfNu'gGbs} sf/0f ls/fFt ;d'bfosf] ulj{nf] Oltxf; 5 . r= zª\vw/ ;fVjf dfgjtfjfbL ;]js zª\vw/ ;fVjfsf] hGd P3f/f}+ ztfAbLlt/ ePsf] lyof] . pgL g]kfnsf /fli6«o lje"lt x'g\ . pgn] lj= ;+= (#^ df tTsfnLg cj:yfdf C0fdf 8'la/x]sf sf7df8f}F pkTosfsf gful/sx¿sf] C0f ltl/lbP . pgn] s;/L wg k|fKt u/] eGg]af/]df /f]rs ls+jbGtL 5 . eQmk'/sf /fhf cfgGbb]jsf kfndf Hof]ltifLx¿n] tff]lsPsf] ljz]if ;fOtdf lji0f'dtL vf]nfaf6 lemlsPsf] afn'jf ;'g x'g] egL hfgsf/L lbPsf lyP . ;f]xLcg'¿k /fhfn] el/ofx¿ v6fP t/ rnfv zª\vw/n] Tolt 6f9faf6 dflg;x¿ afn'jf lngs} nflu cfPsf eGg] s'/fdf zª\sf u/] . / afn'jf lng cfPsf el/ofx¿nfO{ 3/df af]nfO{ dL7fdL7f vfg]s'/fx¿ v'jfP . pgn] Ps k6s afn'jf Nofpg nufP . t;y{ Hof]ltifLn] eg]sf] ;fOtsf] afn'jf el/ofx¿n] pgLsxfF k'¥ofOlbP . of] s'/f pgnfO{ kl5 dfq yfxf eof] . o;/L cs:dft k|fKt wgnfO{ pgn] dfgj ;]jfdf g} nufpg] lg0f{o u/] . oxL v';LofnLdf pgn] g]kfn ;+jt\ klg ;~rfngdf NofPsf lyP . pgsf] hLjgLsf] cWoogaf6 xfdL lg::jfy{ ;]jfsf] lzIff kfpg ;S5f}+ . lqmofsnfk s= dfly lbOPsf JolQmTjx¿dWo] tkfO{F+nfO{ dg k/]sf] s'g} Ps JolQmTjsf af/]df yk hfgsf/Lx¿ kQf nufO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . v= /fli6«o JolQmTjx¿sf] hLjgLsf] cWoogaf6 tkfO{F+n] kfPsf] lzIffsfaf/]df sIffdf 5nkmn ug'{xf];\ . u= dfly plNn]vt afx]s cGo s'g} /fli6«o JolQmTjsfaf/]df hfgsf/Lx¿ vf]Hg'xf];\ / hLjgL tof/ ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 54 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\M s= :jtGqtf ;]gfgL of]udfofsf] of]ubfgsf] rrf{ ug'{xf];\ . v= d}lynL efiff / ;+:s[ltsf] pTyfgdf slj ljBfkltn] s:tf] of]ubfg u/] < u= efg'eQmn] s;/L g]kfnLx¿sf lardf Pstf sfod ug{ ;3fP < 3= g]kfnsf] P]ltxfl;stf hf]ufO/fVg of]uL g/xl/gfysf] s] of]ubfg /x]sf] 5 < a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . ª= dxfu'? kmfNu'gGb lnª\b]gsf of]ubfgx¿sf] rrf{ ug'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F+sf] ;d'bfodf ;dfhsf nflu pNn]vgLo of]ubfg u/]sf JolQmTjx¿ x'g'x'G5 xf]nf . pxfFx¿nfO{ e]6]/ jf cu|hx¿nfO{ ;f]w]/ hfgsf/L k|fKt ug'{xf];\ . s'g} Ps hgf JolQmTjsf] hLjgL tof/ kfg'{xf];\ / sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


55 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ljBfno hfFb} ubf{ /l~ht / e"ldsfn] ;fdflhs lzIfs;Fu afnSnasfaf/]df u/]sf] jftf{nfk cWoog u/f}+ x} t . ljBfyL{x¿M u'?, gd:sf/ Û lzIfsM gd:sf/, gfgLafa'x¿ . cf/fd 5f} < ljBfyL{x¿M cf/fd 5f}+, u'? . lzIfsM clg k/LIffsf] tof/L s:tf] rNb} 5 t < /l~htM /fd|} rNb} 5, u'? . u'?;Fu afnSnasf af/]df ;f]Wg'kg{] lyof] . lzIfsM afnaflnsfx¿s} xslxtsf nflu afnaflnsfx¿åf/f g} vf]lnPsf ;+:yfx¿ g} afnSnax¿ x'g\ eGg] s'/f t ltdLx¿nfO{ yfxf g} 5 lg x}g < e"ldsfM 5, u'? . lzIfsM cfhsf afnaflnsfx¿ ef]lnsf b]zsf s0ff{wf/x¿ x'g\ . /fHosf vDafx¿ x'g\ . pgLx¿nfO{ ef]lnsf lglDt cfjZos 1fg, l;k / Jojxf/x¿ ;DaGwL l;sfO ;an agfpg'kb{5 . pgLx¿nfO{ ;sf/fTds jftfj/0fdf x'ls{g] df}sf k|bfg ug'{kb{5 . /l~htM u'?, of] ;sf/fTds jftfj/0f eg]sf] rflxF s] xf] lg < lzIfsM afnaflnsfnfO{ lagfbafa pgLx¿sf OR5f / rfxgfcg';f/ plrt lzIff, ;+:sf/, d"NodfGotf, cfr/0f / cg'zf;g k|bfg ug'{ g} ;sf/fTds jftfj/0f xf] . e"ldsfM P . eg]kl5 xfdLnfO{ :jtGq 9ª\un] cfˆgf] JolQmTj ljsf; ug{] cj;/ k|bfg ug'{kg{] /x]5 xf]Og < lzIfsM xf] lg, e"ldsf . afnaflnsfx¿sf] rf}tkmL{ ljsf; u/fpg pgLx¿nfO{ ;ª\ul7t u/fpg' kb{5 . v]ns'b, cWoog, ;fdflhs sfo{ tyf cGo l;h{gfTds kf7 (afnSna


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 56 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t sfo{x¿df ;+nUg u/fO/xg'kb{5 . o;n] pgLx¿sf] ;fdflhsLs/0fdf;d]t ;sf/fTds k|efj kfb{5 . /l~htM g]kfndf afnSnax¿sf] Oltxf;sfaf/]df klg s]xL atfOlbg'x'G5 ls, u'? < lzIfsM eOxfN5 lg, /l~ht . afnaflnsfsf] rf}tkmL{ ljsf; ug{] p2]Zo /fv]/ lj= ;+= @)$* df gjnk/f;Lsf] b]jr'nLdf klxnf] afnSna :yfkgf ePsf] lyof] . pQm afnSnasf] gfd hfu[lt afnSna lyof] . e"ldsfM afnSnax¿n] vf; u/L s'g s'g s'/fdf a9L hf]8 lbg'kb{5 t, u'? < lzIfsM cToGt /fd|f] k|Zg u¥of}, e"ldsf . afnSnax¿n] vf; u/L afnaflnsfsf] xsclwsf/, JolQmTj tyf pgLx¿sf] bIftf ljsf; ug{ ;xfotf ug'{kb{5 . o;sf ;fy} afnaflnsfx¿nfO{ ;fdflhsLs/0f ug{], cWoog cWofkgdf ;3fpg], ;~rf/ ;Lkx¿sf] ljsf; u/pg], k|ljlwsf] k|of]u tyf ;fd"lxstf cflb h:tf l;kx¿ l;sfpg'kb{5 . /l~htM afnSnax¿ afnljjfx h:tf s'k|yfx¿sf] /f]syfddf klg ;lj|mo ePsf pbfx/0f klg kfOG5g\ lg u'? . of] pgLx¿sf] ;fdflhs pQ/bfloTj xf] . x}g t < lzIfsM xf] lg . cfhsfn ufpF;x/ htftt} r]tgf lgs} a9]sf] 5 . afnSnax¿ klg plQs} ;ª\Vofdf j[l4 eO/x]sf 5g\ . ljleGg :yfgdf art ug{], ;/;kmfO tyf j[If/f]kf0f h:tf k'gLt sfo{x¿df afnaflnsfx¿ ;d]t ;+nUg eO/x]sf 5g\ . e"ldsfM o;/L x]bf{ afnSnax¿sf] e"ldsf t ;dfhsf ;a} If]qdf kf] x'g] /x]5 x}g t u'? < /l~htM xf] lg e"ldsf . afnSnadf ;+nUg x'gfn] afnaflnsfsf] ;jf{ËL0f ljsf; kf] x'g]/x]5 t . ca xfdL klg afnSna :yfkgf u/L ;lj|mo ¿kdf ljleGg lqmofsnfkx¿df nfUg'k5{ x} t <


57 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & e"ldsfM x'G5 lg, /l~ht . lzIfsM n, ca ljBfno klg cfOk'Uof] . kl5 sIffdf e]6f}+nf x} t . ljBfyL{x¿M x'G5, u'? . lqmofsnfk s= tkfO{F+sf] ljBfnodf afnSna 5 < o;n] s] s] sfo{x¿ ul//x]sf] 5 < afnSnasf ;b:ox¿nfO{ ;f]w]/ o;n] ug{] lqmofsnfkx¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ . v= afnSnasf ;b:ox¿nfO{ afnSnadf /x]/ sfd ubf{ ePsf kmfObfx¿sfaf/]df ;f]w]/ n]Vg'xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\M s= afnSna eg]sf] s] xf] < v= afnSnan] afnaflnsfsf] ;jf{ËL0f ljsf;df s] s:tf] e"ldsf v]Nb5 < u= s] afnSnan] ;dfh ¿kfGt/0fsf] ;+jfxssf ¿kdf sfo{ ug{ ;Sb5 < s;/L < 3= g]kfndf :yfkgf ePsf] klxnf] afnSnasf] gfd s] xf] < ª= tkfO{F+ afnSnasf] ;b:o x'g'ePsf] eP s'g s'g s'/fdf hf]8 lbg'x'GYof] < ;fd'bflos sfo{ tkfO{F+sf] ;d'bfodf sfo{/t s'g} o'jfSnasf sfo{x¿sfaf/]df Snasf ;b:ox¿nfO{ ;f]w]/ n]Vg'xf];\ . s] pQm Sna cfˆgf] p2]Zodf ;kmn /x]sf] 5 < pQm Snan] cem k|efjsf/L sfo{ ug{ s] s] ug'{knf{ < ;'emfjx¿;d]t k|:t't ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 58 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t PsfO # gful/s r]tgf clwsf/ / st{Jo l;sfO pknlAw ó /fHosf cfwf/e"t tŒjx¿ klxrfg ug{, ó Nff]stflGqs ;+:sf/sf] kfngf ug{, ó ;+ljwfgsf] kl/ro lbO{ g]kfnsf] jt{dfg ;+ljwfgsf] ljz]iftf pNn]v ug{, ó Dffgj clwsf/ / Dff}lns xsx¿sf] kl/ro lbg, ó dlxnf clwsf/sf] kl/ro lbg, ó Kf|fb]lzs ;/sf/sf sfo{x¿ pNn]v ug{, ó ;'/Iff lgsfox¿sf] e"ldsf atfpg .


59 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & /fHo /fHo eGgfn] b]z eGg] a'lemG5 . ljZjdf ljleGg b]zx¿ 5g\ . tL b]zx¿dWo] g]kfn klg Ps xf] . To;}n] xfd|f] b]znfO{ g]kfn /fHo eGg] klg ul/G5 . /fHoleq ljleGg hfthflt, ju{, lnª\u / ;d'bfosf dflg;x¿sf] a;f]af; /x]sf] x'G5 . /fHodf a;f]af; ug]{ JolStx¿nfO{ gful/s jf hgtf klg elgG5 . ltg} gful/sx¿sf] ;ª\ul7t ¿k g} /fHo xf] . /fHosf] pTklQ dflg;sf] pTklQ;Fu} ePsf] dflgG5 . s'g} lglZrt ef}uf]lns l;df leq ;ª\ul7t dflg;x¿sf] rfxgf kl/k"lt{ ug{ :yfkgf ePsf] k|fs[lts ;+:yf /fHo xf] . /fHosf] k|ltlglwsf ¿kdf ;/sf/ /x]sf] x'G5 . /fHosf cfwf/e"t tŒj Pp6f 3/ agfpg em\ofn, 9f]sf, OF6f, 5fgf] cflb tŒjx¿sf] cfjZostf k5{ . To;} u/L /fHo x'gsf nflu ljleGg cfwf/e"t tŒjx¿ cfjZos x'G5g\ . tL tŒjx¿ ePdf dfq Pp6f /fHosf] dfGotf kfpF5 . /fHosf d'Vo kfFr cf]6f cfwf/e"t tŒjx¿ x'G5g\ . tL o;k|sf/ 5g\ M kf7 !/fHosf cfwf/e"t tŒjx¿ g]kfnsf] gS;f -/fhgLlts tyf k|zf;lgs_ ;'b"/klZrd k|b]z s0ff{nL k|b]z bfr'{nf j}t8L aemfª x'Dnf d'u' 8f]Nkf afh'/f c5fd s}nfnL s~rgk'/ alb{of sflnsf]6 ;'v]{t hfh/sf]6 ?s'd klZrd ?s'd k"j{ /f]Nkf ;Nofg af“s] c3f{vf“rL Ko"7fg u'NdL DofUbL d':tfª afUn'ª uf]/vf kj{t :ofª\hf tgx'“ gjnk/f;L -a=;'=k"=_ gjnk/f;L -a=;'=k=_ lrtjg wflbª /;'jf g'jfsf]6 dsjfgk'/ l;Gw'kfNrf]s sf7df8f}“ eQmk'/ nlntk'/sfe|]knf~rf]s l;Gw'nL bf]nvf /fd]5fk ;f]n'v'Da' ;+v'jf;ef tfKn]h'ª t]x|y'd kf“ry/ Onfd emfkf df]/ª wgs'6f ef]hk'/ vf]6fª cf]vn9'+uf pbok'/ ;Kt/L ;'g;/L dxf]Q/L /f}tx6 ;nf{xL af/f k;f{ l;/fxf wg'iff kfNkf slknj:t' ¿kGb]xL dgfª ndh'ª sf:sL b}n]v k|b]z g+= % ef / g rL t ef / t k|b]z g+= ! dw]z k|b]z u08sL k|b]z jfudtL k|b]z ef / t h'Dnf bfª 88]Nw'/f 8f]6L


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 60 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t e"ld e"ldnfO{ hldg jf e"efu elgG5 . /fHosf hgtf a;f]af; ug{ e"ldsf] cfjZostf kb{5 . x/]s /fHosf] lglZrt e"ld x'G5 . k[YjLdf ePsf] e"ldnfO{ l;dfgf sf]/]/ /fHo dflgG5 . e"ld /fHosf] z/L/ h:t} xf] . z/L/lagf dflg;sf] hLjgsf] sNkgf ug{ g;lsP h:t} e"ldlagfsf] /fHo aGg ;Sb}g . hg;ª\Vof s'g} lglZrt ef}uf]lns If]qleq a;f]af; ug{] ;Dk'0f{ dflg;sf] ;d"xnfO{ hg;ª\Vof elgG5 . lognfO{ gful/s jf hgtf klg elgG5 . hg;ª\Vof /fHosf] ultzLn tŒj xf] . c/:t' eGg] bfz{lgsn] c;n gful/s ePdf /fHo klg c;n x'G5 eg]sf 5g\ . hgtfsf ljleGg efiff, wd{, ;+:s[lt /x]sf x'G5g\ . ;/sf/ /fHosf] csf]{ clgjfo{ tŒj ;/sf/ xf] . e"ld / hg;ª\Vofn] dfq /fHo aGb}g . tL hg;ª\VofnfO{ Pstfa4 u/]/ ;ª\ul7t ug{ cfjZos x'G5 . ;/sf/ /fHo ;~rfngsf] ;ª\u7g xf] . ;/sf/lagfsf] hgtf c;ª\ul7t / c/fhs x'G5 . To;}n] ;/sf/n] hgtfnfO{ ;xL ¿kdf kl/rfng u5{ . ;/sf/n] cfºgf] ;Ldfsf] ;'/Iff, sfgg' lgdf{0f, zflGt, ;'/Iff sfod ug]{ h:tf sfo{ u5{ . To:t} /fh:j ;ª\sng, k|zf;g ;~rfng ug{] j}b]lzs ;DaGw sfod ug{] h:tf sfd klg u5{ . ;/sf/sf] sfo{ ug{ sfo{kflnsf, Joj:yflksf, Gofokflnsfnufot cGo ;+j}wflgs cª\usf] Joj:yf ul/Psf] x'G5 . ;fj{ef}d;Qf ;fj{ef}d;Qf ljz]if zlSt xf], h;nfO{ zf;g ;~rfngsf] clwsf/ dflgG5 . ckm\gf] l;df If]qleq /fHonfO{ k|fKt ;Qfsf] clwsf/ ;fj{ef}d;Qf xf] . ;fj{ef}d;QfnfO{ ;Dk|e'tf klg elgG5 . of] /fHosf] clt dxŒjk"0f{ / clgjfo{ tŒj xf] . o;nfO{ /fHosf] k|f0f klg elgG5 . o; cGtu{t d]/f] /fHo d]/f] /fli6«otf eGg] efjgf klg lglxt x'G5 . g]kfnsf] ;+ljwfg cg';f/ ;fj{ef}d;Qf g]kfnL hgtfdf /xg] Joj:yf 5 . ;+ljwfg /fHosf] csf{] dxŒjk"0f{ tŒj ;+ljwfg xf] . of] b]zsf] d"n sfg'g xf] . o;n] /fHo ;~rfngsf tf}/tl/sf / hgtfsf clwsf/ ;'lglZrt ub{5 .


61 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & lqmofsnfk tkfO{Fsf] ljBfnosf cfwf/e"t tŒjx¿ s] s] xf]nfg < cfkm"n] b]v]sf cfwf/df / ;fyL;Fu ;Nnfx u/]/ n]Vg'xf];\ . cEof; != hf]8f ldnfpg'xf];\ M ;d"x s ;d"x v e"ld /fHosf] k|f0f hg;ª\Vof /fHosf] ;fwg ;/sf/ /fHosf] k|yd clgjfo{ tŒj ;fj{ef}d;Qf /fHosf] z/L/ ;+ljwfg /fHosf] dfkb08 /fHosf] d"n sfg'g @= tnsf k|Zgx¿sf] 5f]6f] pQ/ lbg'xf];\ M s= /fHo eg]sf] s] xf] < v= /fHo x'gsf nflu clgjfo{ tŒjx¿ s] s] x'g\ < u= ;/sf/ eg]sf] s] xf] < 3= s:tf] ;/sf/ /fd|f] dflgG5 < ª= /fHosf cfwf/e"t tŒjsf] ;"rL agfO{ s'g} Pssf] 5f]6f] JofVof ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 62 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t hgtfsf] OR5fcg';f/ ;~rfng ul/g] zf;g k4ltnfO{ nf]stGq elgG5 . nf]stGqdf hgtfn] 5fg]sf k|ltlglwn] /fHo ;~rfng u5{g\ . Joj:yf dfq nf]stflGqs eP/ x'Fb}g hgtfn] klg nf]stflGqs cfr/0f ckgfpg'k5{ . nf]stflGqs ;+:sf/cg';f/ hgtfn] lgDgfg';f/ Jojxf/ ug'{k5{ . — dflg; ;a} a/fa/ x'g\ . pgLx¿ ;a}df ;dfg clwsf/ x'G5 . ;a} dflg;nfO{ ;dfg Jojxf/ ug'{k5{ . dlxnf / k'?if b'j}nfO{ ;dfg Jojxf/ ug'{k5{ . — dflg;n] cfºgf] clwsf/ pkof]u ubf{ c¿sf] clwsf/ xgg ug{' x'Fb}g . — xTof, lx+;f, ck/fwhGo cdfgjLo sfo{ / Jojxf/ ug'{ x'Fb}g . — x/]s JolStnfO{ af]Ng] tyf ljrf/ /fVg] :jtGqtf x'G5 . cfºgf] dgdf nfu]sf ljrf/x¿ af]n]/ jf n]v]/ JoSt ug{ 8/fpg' x'Fb}g . — ;a};Fu d]nldnfk ug'{k5{ . cGofosf] lj/f]w ug'{k5{ . cfkm"n] uNtL u/]sf] 5}g eg] s;};Fu 8/fpg' x'Fb}g . — JolStut :jfy{eGbf ;fdflhs :jfy{nfO{ Wofg lbg'k5{ . — ;do v]/ kmfNg' x'Fb}g . — cGwljZjf; / s'/Lltdf ;'wf/ ug'{k5{ . — c;n ljrf/ /fVg'k5{ . — ;a}nfO{ ;Ddfg / >4f ug'{k5{ . — ;fj{hlgs ;DklQsf] ;+/If0f ug'{k5{ . — cfºgf] lhDd]jf/L k"/f ug'{k5{ . — sfg'gsf] ;Ddfg / kfngf ug'{k5{ . kf7 @ nf]stflGqs ;+:sf/


63 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & lqmofsnfk s= tkfO{Fn] s'g s'g nf]stflGqs ;:+sf/ kfng ug{'ePsf] 5 n]Vg'xf];\ . ;fyLsf] Jojxf/;Fu s'g s'g ldN5, s'g s'g ldNb}g, t'ngf ug'{xf];\ . v= kf7sf cfwf/df nf]stflGqs ;+:sf/sf] rf6{ tof/ kfg'{xf];\ / sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M s= nf]stGq eg]sf] s] xf] < v= nf]stflGqs ;+:sf/ ePg eg] s] xf]nf < u= xfdLn] ;fyLsf] ;Ddfg ubf{ s] x'G5 < ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;dfhsf nf]stflGqs cfr/0f kfngf u/]sf pbfx/0fx¿ ;ª\sng ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 64 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t Kof/f] efO z'efzLjf{b † xfdL oxfF cf/fd 5f}F . ltdL klg ToxfF cf/fd 5f} eGg] va/ kfpFbf v';L nfu]sf] 5 . ltdLn] g]kfnsf] jt{dfg ;+ljwfgsfaf/]df ;f]w]sf /x]5f} . d o;af/]df k|:6 kfg]{ sf]l;; u5'{ . efO, ltdLx¿sf] sIffdf ljBfnon] tf]s]sf] lgod kfngf ug'{k5{ xf]nf . ljBfnodf klg lgod 5 xf]nf . ljBfnosf To:tf lgod lsg kfngf ug'{k5{, ltdLnfO{ yfxf 5 xf]nf . o;/L xfdLn] sIffdf lgod kfngf u¥of}F eg] sIffdf d]nldnfk x'G5 . sIff ;kmf;'U3/ x'G5 . /fd|f];Fu cWoog ug{ kfOG5 . ljBfnodf lgod kfngf u¥of}F eg] xfdL ;a} hgf cg'zfl;t x'G5f}F . ;a}nfO{ ;lhnf] x'G5 . ;a} hgf v';L x'G5g\ . b]zdf klg o:t} lgod agfPsf] x'G5 . b]zsf] lgod kfngf u¥of] eg] b]zdf zflGt x'G5 . em}emu8f x'Fb}g . b]zsf dflg;x¿ cfk;df ldn]/ a:5g\ . ;Ifd ;/sf/ aG5 . b]zdf ljsf; lgdf{0fsf sfd x'G5g\ . htft} af6f] ag]/ uf8L rN5 . b]zsf] o:tf] lgodnfO{ sfg'g klg elgG5 . b]zsf] d'Vo sfg'gnfO{ ;+ljwfg elgG5 . ;+ljwfg b]zsf] d'n sfg'g xf] . xfnsf] g]kfnsf] sfg'g lj=;+= @)&@ ;fn c;f]h # ut] ;+ljwfg ;efn] agfPsf] xf] . ;+ljwfg ;efdf hgtfn] 5fg]sf k|ltlglwx¿ x'G5g\ . To;}n] clxn]sf] g]kfnsf] ;+ljwfgnfO{ hgtfn] agfPsf] ;+ljwfg klg elgG5 . jt{dfg ;+ljwfgsf ljz]iftfx¿ M — hgtfn] agfPsf] ;+ljwfg kf7 #g]kfnsf] jt{dfg ;+ljwfg


65 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & — nf]stflGqs ;+ljwfg — u0ftlGqs Joj:yf ePsf] ;+ljwfg — b]zdf & k|b]z / &%# :yfgLo txsf] Joj:yf ePsf] — df}lns xssf] Joj:yf ePsf] lqmofsnfk s= sIffdf ljleGg ;d"x agfP/ k|To]s ;d"xn] ;+ljwfgsf] k':ts lnP/ To;df ePsf d'Vo d'Vo efux¿ x]/L ;"rL agfpg'xf];\ M ;+ljwfgsf] efu zLif{s c= cf= O= === k|f/lDes cEof; s= ;+ljwfgsf] kl/ro lbg'xf];\ . v= ;+ljwfgsf s'g} rf/ cf]6f ljz]iftfx¿ n]Vg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 66 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t dfgj clwsf/ x/]s dfgjn] dfgj ePsf gftfn] kfpg'kg]{ xs / clwsf/nfO{ dfgj clwsf/ elgG5 . /fli6«o dfgj clwsf/ cfof]u P]g, @)^* n] lbPsf] kl/efiffcg';f/ ædfgj clwsf/ eGgfn] JolQmsf] hLjg, :jtGqtf, ;dfgtf / dof{bf;Fu ;DalGwt ;+ljwfg tyf cGo k|rlnt sfg'gåf/f k|bfg ul/Psf clwsf/ ;Demg'k5{ .Æ ;g\ !($* df ;+o'St /fi6« ;ª\3n] dfgj clwsf/;DaGwL ljZjJofkL 3f]if0ffkq hf/L u¥of] . o;df #) cf]6f wf/f 5g\ . To;}n] ljZjdf dfgj clwsf/sf] kfngf xf];\ eGg] p2]Zon] ;b:o /fi6«x¿n] To;sf] cg';/0f ub}{ cfPsf 5g\ . != ;a} :jtGq hGdG5g\ / ;dfg 5g\, @= s;}nfO{ s'g} klg cfwf/df lje]b ug{ kfOFb}g, #= ;'/lIft ¿kdf afFRg kfpg] clwsf/, $= bf;Tj lj?4sf] clwsf/, %= oftgf lj?4sf] clwsf/, ^= dflg; hxfF eP klg ;dfg clwsf/, &= sfg'gsf cufl8 ;a} ;dfg 5g\, *= sfg'gåf/f clwsf/ ;+/If0f, (= lagfs;'/ y'gfdf /fVg gkfOg] / b]zlgsfnf ug{ gkfOg], !)= sfg'gL pkrf/sf] clwsf/, !!= s;'/ k|dfl0ft geP;Dd lgbf{]if dflgg], !@= uf]kgLotfsf] clwsf/, !#= b]zleq cfjthfjtdf :jtGqtf, !$= cfkm" ;'/lIft x'g hxfF;'s} hfg kfpg], !%= gful/stfsf] clwsf/, kf7 $ dfgj clwsf/ / df}lns xs /fli6«o dfgj clwsf/ cfof]u


67 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & !^= ljjfx ug{] / kl/jf/ a;fpg] clwsf/, !&= cfºgf] ;DklQdflysf] clwsf/, !*= wfld{s :jtGqtf, !(= cleJolSt :jtGqtf, @)= e]nf / ;ª\ul7t x'g] clwsf/, @!= dt lbg] clwsf/, @@= ;fdflhs ;'/Iffsf] clwsf/, @#= sfd / Gofof]lrt Hofnfsf] clwsf/, @$= lglZrt ;dosf] sfdkl5 lj>fd / dgf]/~hg ug{ kfpg] clwsf/, @%= ufF;, af; / czStx¿sf nflu x]/rfxsf] clwsf/, @^= lzIffsf] clwsf/, @&= cfºgf] l;h{gfsf] k|ltlnlk clwsf/, @*= dfgj clwsf/sf] pkef]u, @(= c¿sf] clwsf/sf] xgg\ gug{] bfloTj, #)= dfgj clwsf/ pNnª\3g gug]{, g]kfndf dfgj clwsf/sf] /Iffsf nflu /fli6«o dfgj clwsf/ cfof]usf] Joj:yf ul/Psf] 5 . o;n] dfgj clwsf/sf] ;'lglZrttf u/fpg] k|of; u5{ . PDg]:6L OG6/g];gn, cgf}krfl/s If]q ;]jf s]Gb| -OG;]s_, OGx'/]8 h:tf ;+:yfx¿ klg g]kfndf dfgj clwsf/ If]qdf sfo{/t 5g\ . logLx¿n] dfgj clwsf/k|lt ;/sf/ / hgtfnfO{ ;r]t u/fpg] sfo{ u5{g\ . df}lns xs cfºgf gful/ssf] dfgj clwsf/sf] /Iff ug{ b]zn] df}lns xsx¿sf] Joj:yf u/]sf] x'G5 . df}lns xs df}lns xsx¿M — afFRg kfpg] xs, — :jtGqtfsf] xs — ;dfgtfsf] xs — lzIffsf] xs — :jf:Yosf] xs — Affnaflnsfsf] xs — Gofosf] xs — ;+j}wflgs pkrf/sf] xs


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 68 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t eGgfn] dflg;nfO{ geO{ gx'g] xs xf] . o:tf xsx¿ k|fs[lts clwsf/sf ¿kdf /x]sf x'G5g\ . s;}n] o;sf] pNnª\3g ug{ kfOFb}g . b]zsf gful/sn] ckm" gful/s ePsf gftfn] k|of]u ug{ kfpg] clwsf/x¿ df}lns xs x'g\ . To;}n] df}lns xsnfO{ gful/s xs klg elgG5 . /fHosf] sfg'gåf/f df}lns xssf] Joj:yf ul/Psf] x'G5 . g]kfnsf] ;+ljwfgdf df}lns xssf] k|:6 Joj:yf ul/Psf] 5 . :jtGqtfk"j{s afFRg kfpg], ljrf/ JoSt ug{ kfpg], lxF88'n ug]{, af]Ng] :jtGqtfnufotsf xs df}lns xs x'g\ . xfdL ;a} gful/sn] clwsf/sf nflu cfjfh p7fpg'k5{ . cfºgf] clwsf/sfaf/]df af]Ng'k5{ . clwsf/ gkfPdf jf s;}n] clwsf/ pkof]u ug{ glbPdf cbfntdf ph'/L xfn]/ Gofo dfUg ;lsG5 . clwsf/ / st{Jo Ps l;Ssfsf b'O{ kf6f h:t} xG5g\ . lognfO{ 5'6\ofpg ;lsFb}g . olb xfdLn] clwsf/ dfq vf]Hg] t/ st{Jo kfngf gug]{ ePdf ;dfhdf czflGt x'G5 . em}emu8f x'G5 . ;dfh efFl8G5 . To;}n] xfdL ;a}n] clwsf/sf ;fy} st{Jo klg k"/f ug'{k5{ . xfdL ;a}n] lgDgfg';f/sf st{Jo kfngf ug'{k5{ M st{Jo st{Jo cfkm}Fn] hfg]/ a'em]/ ug'{kg]{ sfd xf] . c¿n] u/ eg]/ ug]{ xf]Og . st{Jo kfngf u¥of}F eg] xfdL ;Eo / c;n gful/s aGg ;S5f}F . s_ cfdfafa', u'?hg / Ho]i7 gful/snfO{ cfb/ ug'{, v_ c;xfo, bLgb'MvL dflg;k|lt bof ug'{, u_ afnaflnsf, c;St / c;xfok|lt dfof, ;b\efj /fVg' / ;xof]u ug'{, 3_ ;a} dflg;k|lt d}qLefj Pjd\ ;Ddfghgs Jojxf/ ug'{, ª_ cfbz{, :jR5 Pjd\ kljq hLjg latfpg', r_ c¿sf] hLjgdf rf]6 gk'¥ofpg', 5_ c¿sf] dfg k|lti7fdf k|lts"n c;/ gkfg'{, h_ ;w}F ;To / Gofosf kIfdf cfjfh p7fpg',


69 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & em_ wfld{s :yn, d7, dlGb/sf] ;+/If0f, ;+jw{g / ;/;kmfOdf ;xefuL x'g', `_ s/ ltg{', 6_ dtbfg ug'{ / ;'of]Uo JolSt r'Gg' . lqmofsnfk s= sIffdf ljleGg ;d"x agfP/ k|To]s ;d"xn] ;+ljwfgsf] k':ts lnP/ To;df ePsf df}lns xsx¿ l6kf]6 ug'{xf];\ . v= dfgj clwsf/sf] ljZjJofkL 3f]if0ffkqsf s'g s'g wf/fx¿n] afnaflnsfsf] clwsf/nfO{ ;d]6]sf] 5 < ;d"xdf 5nkmn u/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ . s= s'g} bz cf]6f dfgj clwsf/sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . v= df}lns xs eg]sf] s] xf] < u= tkfO{Fn] s'g s'g df}lns xs kfpg' ePsf] 5 < l6kf]6 ug'{xf];\ . 3= s'g s'g ;+:yfn] dfgj clwsf/ /Iff ug]{ sfo{ ub{5g\ <


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 70 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t dlxnf clwsf/ lgd{n sIff ;ftdf cWoog u5{g\ . pgsL cfdf gu/kflnsfsf] dlxnf tyf afnaflnsf ;ldltdf sfd ug'{x'G5 . cfh sIffdf lgd{nsL cfdfnfO{ lgDtf u/]/ cGt/lj|mof sfo{j|md ul/Fb} 5 . lgd{nsL cfdf km'ndtLn] dlxnf clwsf/sfaf/]df eg]sf s'/fx¿ k9f}F . efOalxgLx¿ † tkfO{Fx¿n] dfgj clwsf/sfaf/]df k9\g'ePsf] 5 . dlxnf clwsf/ klg dfgj clwsf/s} Pp6f dxŒjk"0f{ kIf xf] . ;g\ !(^& df ;+o'St /fi6«;ª\3sf] ;fwf/0f ;efn] dlxnfx¿sf] xslxt;Fu ;DalGwt dfgj clwsf/x¿sfaf/]df JofVof u/]sf] lyof] . dlxnf clwsf/leq lgDg s'/fx¿ kb{5g\ M ó dlxnf lx+;f tyf lnª\usf cfwf/df dlxnfdfly x'g] e]befjsf] cGTo ó ;'Ts]/L x'Fbf tnaL labf kfpg'kg{] dft[ :jf:Yo, n}ª\lus tyf k|hgg clwsf/ / ;dfg k|s[ltsf] sfdsf nflu k'?if ;/x ;dfg Hofnf ó k}t[s ;DklQdfly dlxnfsf] ;dfg clwsf/ ó j}jflxs, kfl/jfl/s tyf wfld{s Pjd\ lzIff kfpg] clwsf/ ó afnljjfx h:tf ;fdflhs s'/Lltsf] cGTo efOalxgLx¿ † ;dfhdf dlxnfeGbf k'?if cufl8 /x]sf] b]lvG5 . o;/L dlxnfx¿ kl5 kgf{sf w]/} sf/0f 5g\ . tLdWo] s]xL sf/0f o;k|sf/ 5g\ M ó ;dfh k'?ifk|wfg ePsfn] ;dfhdf k'?ifsf] x}sd rNg' ó dlxnf / k'?iflar e]befj ul/g' ó dlxnfx¿nfO{ lzIffsf] cj;/af6 jl~rt ul/g' ó k|hgg :jf:Yo ;]jfsf] pknAwtf kof{Kt gx'g' kf7 % dlxnf clwsf/


71 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ó dlxnf ;zStLs/0f;DaGwL sfo{j|mdx¿ kof{Kt dfqfdf ;~rfng ug{ g;Sg' ó g]kfnsf] ;+ljwfgn] n}ª\lus lje]bsf] cGTo u/L k}t[s ;DklQdfly dlxnfsf] ;dfg clwsf/nfO{ :yflkt u/]sf] 5 . pgLx¿sf] lzIff, :jf:Yo tyf /f]huf/Lsf nflu /fHon] ljz]if gLlt cjnDag ug{], dlxnfdfly x'g] ;a} k|sf/sf lx+;fhGo lj|mofsnfkx¿ b08gLo x'g] h:tf dlxnf clwsf/sf s'/f o;df ;dfj]z ul/Psf] 5 . To;}u/L /fHosf ;a} cª\ux¿df dlxnfx¿sf] ;dfg'kflts ;xeflutfnfO{ ;'lglZrt ug{] s'/f;d]t pNn]v ePsf] 5 . czSt, afn aflnsf tyf dlxnfx¿sf] xslxtsf nflu dlxnf, afnaflnsf tyf Ho]i7 gful/s dGqfnosf] :yfkgf ul/Psf] 5 . /fli6«o dlxnf cfof]usf] u7g ul/Psf] 5 . dlxnfpk/ x'g] ;a} k|sf/sf e]befjsf] pGd"ng ug{] dxf;lGw !(&( nfO{ g]kfnn] klg :jLsf/ ul/;s]sf] 5 . k|To]s jif{ * dfr{sf lbg cGt/f{li6«o dlxnf lbj; dgfOG5 . lqmofsnfk s= cfkm"n] b]v]sf jf ;'g]sf dlxnf clwsf/ xggsf 36gfx¿ ;ª\sng u/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . v= sIffdf dlxnf clwsf/ lbj;sf] cfof]hgf ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ . s= dlxnf clwsf/ eg]sf] s] xf] < v= dlxnfdfly x'g] lx+;fhGo lj|mofsnfkx¿ s] s] x'g\ < ;"rL tof/ ug'{xf];\ . u= dlxnf ;zStLs/0fsf pkfox¿ pNn]v ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 72 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t g]kfndf ;ft cf]6f k|b]zx¿ 5g\ . k|To]s k|b]zdf sfo{kflnsf, Joj:yflksf / Gofokflnsfsf] Joj:yf ul/Psf] 5 . k|To]s k|b]zdf Joj:yflksfsf ¿kdf k|b]z ;ef /x]sf] x'G5 . To;} u/L sfo{kflnsf ¿kdf k|b]z ;/sf/ /x]sf] x'G5 . k|b]z ;/sf/ k|d'vnfO{ d'Vo dGqL elgG5 eg] k|b]zsf] d'Vo JolStnfO{ k|b]z k|d'v elgG5 . k|b]z Joj:yflksf k|b]z Joj:yflksfnfO{ k|b]z ;ef elgG5 . k|b]z ;efdf ^) k|ltzt ;b:o k|ToIf lgjf{rg k4ltaf6 / $) k|ltzt ;b:o ;dfg'kflts k|0ffnLaf6 lgjf{lrt x'g] Joj:yf 5 . ;a} k|b]zdf Joj:yflksf ;b:o ;ª\Vof km/s km/s x'G5 . k|b]z;efdf k|d'vsf ¿kdf k|b]z ;efd'v /xG5g\ . ;efd'vsf] cg'kl:yltdf pk;efd'vn] sfd u5{g\ . k|b]z ;efsf sfo{x¿ o;k|sf/ 5g\ M • d'VodGqL 5gf]6 ug]{ • ;efd'v / pk;efd'vsf] 5gf]6 ug]{ • k|b]zsf] sfo{kflnsfsf nflu jflif{s ah]6 kfl/t ug]{ • k|b]z sfg'gx¿ lgdf{0f ug]{ • ;d;fdlos ljifodf 5nkmn u/L k|b]z ;/sf/nfO{ lgb]{zg lbg] k|b]z sfo{kflnsf k|To]s k|b]zdf Ps Ps cf]6f k|b]z sfo{kflnsf /xG5 . o;nfO{ k|b]z dlGqkl/ifb\ jf k|b]z ;/sf/ klg elgG5 . k|b]z ;/sf/sf k|d'vnfO{ d'Vo dGqL elgG5 . d'Vo dGqLn] dGqL / ;xfos dGqLx¿ 5gf]6 ub{5g\ . k|b]z ;/sf/sf] u7g lgDgfg';f/ x'G5 M • k|b]z ;efdf %) k|ltzteGbf a9L ;b:o lhTg] bnsf ;+;bLo bnsf g]tfnfO{ k|b]z k|d'vn] d'Vo dGqL lgo'St ub{5g\ . • olb k|b]z ;efdf s'g} klg bnn] ax'dt ;b:o glht]df b'O{ jf b'O{eGbf a9L bnsf] ;dy{gdf ax'dt bfaL ug]{ ;b:onfO{ k|b]z k|d'vn] d'Vo dGqL agfpF5g\ . o:tf] d'Vo dGqLn] #) lbgleq cfkm"nfO{ k|b]z ;efsf] ax'dt ;b:osf] ;dy{g /x]sf] kf7 ^k|b]z ;/sf/


73 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & k|dfl0ft ug'{k5{ . • olb b'O{ jf b'O{eGbf a9L bnx¿ ldNg g;s]df k|b]z ;efdf ;a}eGbf a9L ;b:o /x]sf] bnsf] g]tfnfO{ k|b]z k|d'vn] d'Vo dGqL lgo'St ub{5g\ . logn] klg #) lbgleq cfkm"nfO{ k|b]z ;efsf] ax'dt ;b:osf] ;dy{g /x]sf] k|dfl0ft ug'{ k5{ . • o;/L klg d'Vo dGqL lgo'St x'g g;s]df km]l/ Ps k6s b'O{ jf b'O{eGbf a9L bnsf] ;dy{gdf ax'dt bfaL ug]{ ;b:onfO{ cj;/ lbOG5 . • dflysf s'g} klg cj:yfaf6 d'Vo dGqL lgo'St x'g g;s]df k|b]z k|d'vn] 5 dlxgfleq k|b]z;efsf] lgjf{rg x'g] u/L k|b]z ;ef eª\u ub{5g\ . k|b]z sfo{kflnsfsf sfo{x¿ • k|b]zdf ljsf; lgdf{0fsf sfo{x¿ ug]{ • zflGt;'/Iff sfod ug]{ • hgtfnfO{ ;]jf;'ljwf lbg] lqmofsnfk s= sIffdf afnSna agfpg'xf];\ / lgjf{rgdfkm{t afnSnjasf] kbflwsf/L 5fGg'xf];\ . v= k|b]z sfo{kflnsfsf] u7g ;DaGwdf lzIfssf] lgb]{zgdf clego ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M s= k|b]z Joj:yflksf eGgfn] s] a'lemG5 < k|b]z ;efsf sfo{x¿sf] ;"rL tof/ ug'{xf];\ . v= k|b]z ;/sf/sf] u7g k|lqmofnfO{ ;ª\If]kdf n]Vg'xf];\ . u= k|b]z sfo{kflnsfsf sfo{x¿ n]Vg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 74 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t zflGtM cfdf cfdf Û aflx/ k|x/L cfPsf /x]5g\ . cfdfM k|x/L cfP/ s] ef] t . s]xL sfd k/]sf] xf]nf . To;}n] cfP xf]nfg\ . zflGtM dnfO{ klxn] k|x/L b]v]/ w]/} 8/ nfUYof] t/ clxn] t 8/ nfUb}g . cfdfM clxn] lsg 8/ nfUb}g lg < zflGtM xfd|f] ljBfnodf klg k|x/L cfPsf lyP . pgLx¿n] xfdLnfO{ w]/} s'/f l;sfP . To;kl5 t k|x/Lb]lv 8/ nfUg 5f8\of] . pgLx¿ klg xfd|f bfOlbbL h:t} t /x]5g\ lg < zflGtM ltdLn] l7s eGof} . xf], k|x/L xfd|} bfh'efO, lbbLalxgL g} t x'g\ lg < ltdLnfO{ /d]z sfsfb]lv 8/ nfU5 < zflGtM nfUb}g . cfºg} sfsf b]lv klg 8/ nfU5 t < cfdfM pxfF klg k|x/L t xf] lg . zflGtM xf] t, xlu cfdf . xfd|f] sfsf klg k|x/L t xf] lg . cfdfM xf] gfgL, k|x/L xfd|} ;'/Iffsf nflu vl6Psf x'G5g\ . pgLx¿n] /ftlbg gegL ;dfhdf ck/fw ug]{x¿nfO{ ;dft]/ sfg'gL sf/afxL ug{ ;xof]u u5{g\ . zflGtM P aNn a'em]F . k|x/Ln] t rf]/nfO{ klg ;dfpF5g\ . cfdfM xf] gfgL k|x/Ln] ;dfhdf rf]/L ug]{, c¿nfO{ b'Mv lbg], s'6lk6 ug]{, ufnL a]OHhtL ug]{ JolStx¿nfO{ kj|m]/ y'G5 / 5fglag u5{ . zflGtM aNn a'em]F . cfdf Û ;]gfn] s] u5{g\ lg . ;]gf klg k|x/L h:t} xf]Ogg\ / cfdf < cfdfM xf] gfgL . ;]gf / k|x/L b'j} ;'/IffsdL{ x'g\ . ;]gfn] rflxF b]zsf] ;'/Iff u5{g\ . ljb]zLx¿n] cfj|md0f u/] eg] ltgLx¿;Fu n8fOF u5{g\ / b]znfO{ hf]ufpF5g\ . zflGtM P . b]zsf] ;'/Iff u/]kl5 t xfd|f] klg ;'/Iff eOxfNof] lg, xf]Og t cfdf < kf7 &xfd|f ;'/Iff lgsfox¿


75 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & cfdfM xf] gfgL . xfd|f] b]zdf o;/L b]z / hgtfsf] ;'/Iff ug{ rf/ lsl;dsf ;'/IffsdL{ vl6Psf x'G5g\ . b]zsf] l;dfgfsf] /Iffsf nflu ;z:q k|x/L vl6Psf x'G5g\ . pgLx¿n] b]zsf] l;dfgfdf hf] kfof], To;nfO{ l5g{ lbFb}gg\ . zflGtM clg cfdf, l;cfO8L eg]sf] s] xf] lg < cfdfM l;cfO8LnfO{ ljz]if k|x/L klg elgG5 . logLx¿n] cGo k|x/Lsf] h:tf] kf];fs nufpFb}gg\ . logLx¿ xfdL h:t} ;fdfGo kf];fsdf vl6Psf x'g5g\ . ljz]if k|x/Ln] ck/fwLx¿ sxfF 5g\ / ck/fw s;n] u/]sf] xf] eGg] cg';Gwfg ug]{ sfo{ ub{5g\ . ljz]if k|x/Ln] ck/fwL kQf nufP kl5 cGo k|x/L uP/ ;dfpF5g\ . zflGtM aNn a'em]F cfdf d}n] . k|x/L, ;z:q k|x/L, ljz]if k|x/L / g]kfnL ;]gfn] g]kfn / g]kfnL hgtfsf] ;'/Iff ug]{ /x]5g\ . ;dfhdf czflGt x'g glbg] /x]5g\ . cfdfM xf] gfgL . ltdLn] /fd|f];Fu a'em]5f} . lqmofsnfk sIffdf ljleGg ;d"xdf a;]/ ljleGg k|sf/sf ;'/IffsdL{n] ug]{ sfo{sf ;DaGwdf 5nkmn ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ . s= ;'/IffsdL{ eg]sf sf] x'g\ < v= k|x/Ln] xfdLnfO{ s;/L ;xof]u ug{ ;S5g\ < u= k|x/Laf6 xfdL s] ;xof]u kfpg ;S5f}F < 3= ;]gf / k|x/Llardf s] km/s 5 <


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 76 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t PsfO $ ;fdflhs ;d:of / ;dfwfg l;sfO pknlAw ó ;fdflhs ;d:of / ljs[ltsf sf/0f / c;/k|lt ;r]t eO{ ;dfwfgsf pkfox¿ cjnDag ug{, ó ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfno / /fli6«o ;ª\3;+:yfn] v]Ng ;Sg] e"ldsf vf]hL ug{, ó 5/l5d]s / ljBfnodf x'g] åGå Joj:yfkgdf ;xof]u ug{, ó zflGtsf] cjwf/0ff;Fu kl/lrt eO{ ;f]xLcg'¿k Jojxf/ k|bz{g ug{ .


77 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & v'Za' s7fot 8f]6L lhNnfdf al:5g\ . pgL :yfgLo ljBfnosf] sIff & df cWoog ul5{g\ . pgsf afaf OGb| s7fot sf7df8f}F lhNnfdf gf]s/L ug'{x'G5 . ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIffsf] sIffdf lzIfsn] ;fdflhs ;d:of / ;dfwfgcGtu{t ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sfaf/]df cfkm"eGbf 7'nf JolSt;Fu ;f]w]/ k|fKt u/]sf] hfgsf/L sIffdf k|:t't ug]{ eGg'eof] . 3/ kms]{kl5 v'Za'n] ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sfaf/]df hfgsf/L lbg cfºgf afafnfO{ Od]n u/]sL lyOg\ . ca xfdLn] v'Za'sf afafn] Od]ndfkm{t k7fPsf] hjfkm x]/f}F M 5f]/L v'Za', ld7f] Kof/ Û cf/fdsf ;fy cf/fdsf] sfdgf ub{5' . ltdLn] k7fPsf] Od]n ev{/} k|fKt u/]F . Od]n k9\bf Hofb} v';L nfUof] . cl3Nnf] Od]ndf ;dfhsfaf/]df n]vL k7fPsf] lyPF . o; k6s ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sfaf/]df ;f]w]sL /lx5f} . d hfgsf/L u/fpg] k|of; ub{} 5'. cfzf 5, k9]/ v';L x'g] 5f} . h'g ;dfhdf ;fdflhs ljs[lt x'Fb}g, dflg;x¿ r]tgzLn, cg'zfl;t, lzlIft, dfgjLo u'0f tyf cfr/0fn] o'Qm x'G5g\, Tof] ;dfhnfO{ ;Eo ;dfh elgG5 . ;Eo ;dfhdf Ps JolQmn] csf]{ JolQmsf] dfGotf, OHht, ;b\efj / cl:tŒjnfO{ :jLsf/ u/]sf x'G5g\ . lx+;f, e]befj, 5'jf5't, rf]/L, 8s}tL, b'isd{, xTof, anfTsf/ h:tf ;fdflhs ljs[lt, kf7 ! ;Eo ;dfh


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 78 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lj;ª\utL / s'/Lltx¿sf] ;dfwfg ug{ ;fdflhs k4ltsf] ljsf; ePsf] x'G5 . o:tf] ;dfhdf a:g] dflg;x¿ ;+:sf/o'St / ;xof]uL x'G5g\ . ;Eo ;dfh lgdf{0f ug'{ xfdL ;a}sf] st{Jo xf] . x/]s ;dfhdf c;dfgtf, lg/If/tf, ;fdflhs lje]b / zf]if0f, ;fdflhs ;d:of / ljs[lt h:tf ;dfwfg ug{}kg{] t/ tTsfn ;dfwfg ug{ g;lsPsf ;d:ofx¿ x'G5g\ . logn] ;Eo ;dfh lgdf{0fdf afwfx¿ pTkGg u5{g\ . 5f]/L, ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sf ;DaGwdf tnsf s]xL 36gfx¿sf] cWoog u/ n Û 36gf g+= ! /ldnfsf] kl/jf/df afafcfdf bfh'efO / cfkm";d]t u/]/ kfFr hgf ;b:o 5g\ . pgsf afafn] kl/jf/sf ;b:ox¿nfO{ sfdsf] afF8kmfF6 ug'{ePsf] 5 . bfh' / efOsf] sfd p7]/ k9\g], cfdfsf] vfgf ksfpg], afafsf] ufOeF};LnfO{ 3fF;kft ug{] / b'w b'x'g] xf] . /ldnfsf] efudf k;ndf b'w k'¥ofpg hfg] sfd k/]sf] 5 . 3/b]lv k;n 6f9f 5 . k;ndf b'w k'¥ofP/ kms{Fbf /ldnfnfO{ ljBfno hfg xtf/ x'G5 . ysfO nfU5 . pgnfO{ of] sfdsf nflu bfh' / efOnfO{ k7fOlbP x'GYof] eGg] nfU5 . Ps lbg cfkm"nfO{ klg k9\g'kg{] ePsfn] bfO / efOnfO{;d]t k;ndf k7fpg'k5{ eg]/ afaf;Fu cfu|x ul/g\ . afafn] 5f]/L dfG5] t sfd ;s]/ dfq k9\g] xf] . bfh'efOnfO{ k9\g b] eg]/ xsf/] . ;f] s'/fn] /ldnf b'MvL eOg\ . 36gf g+= @ b'u{d 7fpFsf] ;'Gb/ ufpFdf Pp6f ;fgf] 3/ lyof] . pQm 3/df Ps hgf cgk9 ls;fg a:y] . ls;fg ldlxg]tL lyP . ldlxg]tL ls;fgn] /fd|f] cGgafnL pTkfbg u/] . cfkm"nfO{ vfg k'u]/ a]Rgsf nflu pgL;Fu w]/} cGg eof] . clzlIft ls;fgnfO{ cfkm"n] pTkfbg u/]sf] cGg ahf/df nu]/ a]Rg ufx|f] eof] . Ps lbgsf] s'/f xf] . pgsf 3/df Pp6f Jofkf/L cGg vl/b ug{ eg]/ cfof] . ahf/df cGgsf] efp gePsf] egL ls;fg;Fu ;:tf] b/df cGg vl/b u/]/ Pp6f sfuhdf ;xL5fk ug{ nufof] . clzlIft ls;fgn] Jofkf/Ln] eg]sf] 7fpFdf ;xL u/] . Jofkf/Ln] cGgsf ;fy;fy} ls;fgsf] v]tsf] ;d]t as;kq u/]/ lnPsf] s'/f kl5 dfq yfxf eof] . 36gf g+= # ;/f]hf kl/of/ / s[i0faxfb'/ yfkf ;fyL ;fyL x'g\ . pd]/, lzIff / l;kdf ;d]t pgLx¿ ;dfg 5g\ . b'a} Pp6} xf]6]ndf sfd u5{g\ . ;/f]hf kl/of/ blnt ePsf sf/0f xf]6]naflx/sf] dfq sfd ul5{g\ . pgL xf]6]nleq hfg / xf]6]nsf] 6]andf a;]/ vfg kfpFlbgg\ . s[i0faxfb'/ yfkf xf]6]nleq / aflx/ htftt} :jtGq ¿kdf hfg kfpF5g\ .


79 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & sfdsf] af]em x]g{] xf] eg] s[i0faxfb'/sf] t'ngfdf ;/f]hfnfO{ s]xL sl7g 5 t/ kfl/>lds ;/f]hfsf] eGbf s[i0faxfb'/sf] w]/} 5 . o;sf] sf/0f a'em\g hfFbf ;/f]hf dlxnf / blnt ePsfn] s[i0faxfb'/sf] eGbf sd x'G5 eGg] hjfkm cfof] . xfdL x]/]sf] x]/} eof}F . 36gf g+= $ k|ldnfsf afaf lbgx'F /S;L ;]jg ug'{x'G5 . /S;L ;]jg u/]/ xf]xNnf ug{] / cfdfnfO{ s'6lk6 ug{] s'/fn] kl/jf/sf ;b:ox¿ dfq xf]Og, ufpFn];d]t lbSs 5g\ . cfdfn] ;DemfpFbf dfGg'ePg . ufpFsf cu'jfx¿n] k6s k6s ;DemfP, s]xL nfu]g . ut xKtf afafsf] s'6fOaf6 pgsL cfdfsf] xft efFlrof] . pkrf/sf nflu afafaf6 s'g} k|sf/sf] ;xof]u ePg . cfdf;Fu k};f lyPg . ufpFn]x¿n] k};f p7fP/ pkrf/ u/] . pkrf/ u/L kms{Fbf klg cfdfn] s'6fO vfg'kof{] . pgnfO{ afaf;Fu 8/ nfU5 . of] b]v]/ k|ldnf Hofb} lg/fz l5g\ . 5f]/L, dflysf 36gfx¿ cWoog u¥of} xf]nf . klxnf] 36gf ;Eo ;dfh lgdf{0fsf] afws c;dfgtf xf] . o;n] ;dfhdf ljjfb, åGå / a]d]nsf] jftfj/0f lgDTofpF5 . clg bf];|f] 36gf ;Eo ;dfh lgdf{0fsf] afws lg/If/tf xf] . n]vk9 ug{ ghfGg] JolQmnfO{ lg/If/ elgG5 . lg/If/ JolQmx¿df r]tgfsf] ljsf; sd x'G5 . s] /fd|f] / s] g/fd|f] egL 5'6\ofpg] ;fdYo{ x'Fb}g . o;n] ubf{ ;dfhdf cGwljZjf;, s'/Llt / s';+:sf/sf] ljsf; x'G5 . t];|f] 36gf ;fdflhs lje]b / zf]if0f;Fu ;DalGwt 5 . o;n] hflt, efiff, wd{, k];f, lnª\usf cfwf/df lje]b / zf]if0f u5{ . wgLn] ul/anfO{, alnofn] lgwf{nfO{, dflnsn] dhb'/nfO{, xflsdn] sd{rf/LnfO{ ;fdflhs lje]b / zf]if0f ubf{ ;dfhdf snx / czflGt l;h{gf x'G5 . rf}yf] 36gf ;fdflhs ;d:of / ljs[lt;Fu ;DalGwt 36gf xf] . o;n] ;Eo ;dfh lgdf{0fdf afwf k'¥ofPsf] x'G5 . 5f]/L, Od]n nfdf] eof] . k9]/ ltdL klg ;Eo ;dfh lgdf{0fdf nflu kg{] 5f} eGg] cfzf lnPsf] 5' . w]/} s'/f e]6df g} u/f}Fnf . clxn]nfO{ olt dfq n]Vb5'. ltd|f] Kof/f] afaf OGb| s7fot


80 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lqmofsnfk != ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sf] ;DaGwdf a]Grsf ;fyLx¿lardf 5nkmn u/L a'Fbfx¿ tof/ kfg'{xf];\ . @= ;fdflhs ;d:of / ljs[ltn] ;dfh ljsf;df k'¥ofpg] c;/sf ;DaGwdf sIffdf 5nkmn u/L cfkm"n] k|fKt u/]sf s'/fx¿ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . #= ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿ zLif{sdf jSt[Tjsnf k|ltof]lutfsf] cfof]hgf ug'{xf];\ . pb\3f]ifs, lg0ff{os d08n, ;dokfns / ;efklt klg cfkm"x¿dWo]af6 g} 5fGg'xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ . != ;Eo ;dfh eg]sf] s] xf] < @= ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afwfx¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . #= …;fdflhs lje]b / zf]if0f ;Eo ;dfhaf6 x6fcf}FÚ eGg] zLif{sdf cfwfl/t eO{ Ps cg'R5]b n]Vg'xf];\ . $= …;fdflhs lje]b ;dfh lgdf{0fsf] afws xf]Ú eGg] zLif{sdf cfwfl/t eO{ jSt[Tj tof/ ug'{xf];\ . %= ;Eo ;dfh lgdf{0fsf afws tŒjx¿ s] s] x'g\ < pNn]v ub}{ ;fyLnfO{ Pp6f Od]n n]Vg'xf];\ . ^= …lg/If/tfn] ;Eo ;dfh lgdf{0fdf afwf k'¥ofpF5Ú eGg] zLif{sdf cfwfl/t /xL ;+jfb tof/ kfg'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F a:g] ;dfhdf cem} klg c;dfgtf x'g] If]q / cj:yf s] s] x'g\ < cfkm" a;]sf] ;dfhsf Ho]i7 gful/s;Fu ;f]w]/ ljj/0f tof/ kfg'{xf];\ .


81 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ljBfyL{ efOalxgLx¿ † ;dfhsf d"No / dfGotfljkl/t dflg;n] ckgfPsf g;'xfpFbf lsl;dsf v/fa ultljlwnfO{ ljs[lt elgG5 . kmh'n vr{, n}ª\lus lje]b, dfgj a]rlavgsf ;fy} nfu' kbfy{ b'Jo{;g, afnljjfx, afn>d, rf]/L, 8s}tL, 3/]n' lx+;f, w"dkfg, dBkfg, bfOhf] k|yf, b]psL k|yf, 8f]nfhL k|yf, wfdLemfFqmL cflb xfd|f] ;dfhsf ;fdflhs ljs[lt x'g\ . o:tf ljs[ltx¿ ;dfwfg ug{}kg{] x'G5g\ t/ ;dfwfg ug{ g;lsPsfn] ;fdflhs ;d:ofsf ¿kdf /x]sf 5g\ . ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofsf] ;dfwfg ug{sf nflu ;a}eGbf klxn] o;sf] klxrfg ug'{kb{5 . ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofsf] klxrfg ePkl5 dfq} xfdL ;dfwfgsf pkfox¿sf] vf]hL ug{ ;S5f}F . ;fdflhs ljs[lt / ;d:of ;dfwfgsf pkfox¿sfaf/]df ljBfnosf lzIfs / ljBfyL{lar ePsf] s'/fsfgLnfO{ cWoog u/f}F . ljBfyL{M ;/ gd:sf/ † lzIfsM gd:sf/ afa'. stf lxF8]sf < ljBfyL{M ;/, lxhf] xh'/n] ;fdflhs ljs[lt / ;d:of ;d:of ;dfwfgsf af/]df sIffdf k9fpg'ePsf] s'/fsf af/]df yk hfgsf/L lng cfPsf] . lzIfsM P Û /fd|f] s'/f a; / cfkm"n] hfgsf/L lng vf]h]sf s'/fsf af/]df ;f]w . ljBfyL{M ;/, xh'/n] xfd|f] ;dfhdf ;fdflhs ljs[lt / ;d:of b]lvg] sf/0fx¿dWo] kf7 @ ;fdflhs ljs[lt / ;d:of ;dfwfg n}ª\lus lje]b dfgj a]rlavg kmh'n vr{ ;fdflhs ljs[lt / ;d:of


82 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t kmh'n vr{ eGg'ePsf] lyof] . rflxg]eGbf a9L lagl;lQdf ul/g] vr{nfO{ kmh'n vr{ elgG5 . xfd|f] ;dfhdf cfjZostfeGbf a9L vr{ ug{] dflg;x¿sf] ;ª\Vof lbgk|ltlbg a9\b} uPsf] 5 . ljjfx, j|taGw, 5]jf/, c3f{], a]nljjfx, rf}/f;Lsf] k"hf, Gjf/g, hGdf]T;j h:tf wfld{s tyf ;f+:s[lts sfo{qmdx¿df cfjZostfeGbf a9L vr{ ug'{ kmh'n vr{ xf] . cfhef]ln lthsf] b/ vfg] sfo{qmd eg]/ lth ;'? x'g'eGbf Ps dlxgf cufl8b]lv g} t8se8s ug{], cfjZostfeGbf a9L u/uxgf / n'ufsk8fsf] k|bz{g ug{] ul/G5 . o;sf cltl/St ;;fgf sfo{qmdx¿ ug{ kf6L{ Kofn];df hfg], b]p;Le}nf]df w]/} /sd / b;}Fdf w]/} blIf0ff lbg] sfdnfO{ klg kmh'n vr{ xf] eGg'ePsf] lyof] . ca kmh'n vr{nfO{ s;/L lgoGq0f ug{ ;lsG5 To;af/]df klg s]xL atfOlbg'x'GYof] ls < lzIfsM ;'g afa', kmh'n vr{ lgoGq0fdf ;a}eGbf klxnf JolQm / ;d'bfonfO{ a9L lhDd]jf/ agfpg'k5{ . c¿sf] b]vfl;sL ug'{ x'Fb}g . cfºgf] cfjZostf / IfdtfeGbf a9L vr{ ug{] afgLsf] cGTo ug'{k5{ . C0f u/]/ u/]sf] vr{n] lhGbuLe/ tgfj lbG5 . art ug{] afgL a;fNg'k5{ . ;fbf hLjg / pRr ljrf/nfO{ k|fyldstfdf /fVg'k5{ . s;}nfO{ pkxf/ lbFbf cfjZos / sfd nfUg] ;:tf] /sdsf] j:t' lbg' pko'Qm x'G5 . kmh'n vr{ ug{] afgLn] eljiodf xflg k'¥ofpF5 . To;}n] xfdLn] cgfjZos vr{ ug'{ x'Fb}g . art ug{] afgL a;fNg'k5{ . ljBfyL{M ;/, ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofdWo] n}ª\lus lje]b klg Ps xf] lg, x}g < lzIfsM ltdLn] l7s eGof} . n}ª\lus lje]b klg ;fdflhs ljs[lt / ;d:of g} xf] . lnª\usf cfwf/df ul/g] e]befjnfO{ n}ª\lus lje]b elgG5 . ;dfhdf lzIff, :jf:Yo, ;xeflutf, /f]huf/, kf]if0f h:tf dxŒjk"0f{ If]qdf 5f]/f / 5f]/LnfO{ ;dfg cj;/ k|bfg gug{' n}ª\lus e]befj xf] . n}ª\lus lje]bn] ;dfhdf czflGt km}nfpF5 . ljBfyL{M n}ª\lus lje]bnfO{ s;/L lgoGq0f ug{ ;lsG5 < lzIfsM lzIff, :jf:Yo, ;xeflutf /f]huf/, kf]if0f h:tf dxŒjk"0f{ If]qdf 5f]/f / 5f]/LnfO{ ;dfg cj;/ k|bfg ug{], ;dfhdf n}ª\lus lje]b ug{] JolQm;Fu k/fdz{ ug{] . n}ª\lus lje]b lgoGq0f;DaGwL r]tgfd"ns sfo{qmd ;~rfng


83 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ug{] u/]df n}ª\lus lje]b lgoGq0f ug{ ;lsG5 . ljBfyL{M ;/ ;fdflhs ljs[lt / ;d:of dWo] dfgj a]rlavg klg Ps xf] lg, x}g / < lzIfsM xf] afa', s'g} klg p2]Zon] dflg; lsga]r ug{], >d zf]if0f ug{], j]Zofj[lQdf nufpg] / sfg'gL k|fjwfgljk/Lt dflg;sf] cª\u lemSg] sfd dfgj a]rlavg xf] . e]befj / bafaaf6 k|efljt dlxnf Pjd\ afnaflnsf, 3/]n' tyf ;fdflhs lx+;faf6 kLl8t JolQm, afnljjfx, ax'ljjfx, anfTsf/ cflbaf6 kLl8t dlxnfx¿ a]rlavgsf] df/df kg{] u/]sf 5g\ . ljBfyL{M ;/ dfgj a]rlavgnfO{ s;/L lgoGq0f ug{ ;lsPnf < lzIfsM ;'g afa'Ù dfgj a]rlavgsf] qmd;Fu;Fu} clxn] dflg;sf cª\u a]rlavg ug{] qmd ;'? ePsf] 5 . dfgj cª\ux¿ lduf{}nf, sn]hf], cfFvf, /ut tyf z/L/sf dxŒjk"0f{ cª\ux¿sf] a]rlavg x'g] u/]sf] 5 . of] Ps hl6n ;d:of xf] . o;nfO{ lgoGq0f ug{ dfgj a]rlavg tyf cf];f/k;f/ -lgoGq0f_ P]g sfg'g Pjd\ of]hgfsf] th'{df u/L sfof{Gjogdf Nofpg'k5{ . ul/aL, clzIff, a]/f]huf/L h:tf ;d:ofsf] ;dfwfgdf /fHosf ljleGg txx¿ ;lqmo ¿kdf nfUg'k5{ . ljBfyL{M wGojfb ;/ . ca d hfG5'. lzIfsM x'G5, afa'nfO{ ghfg]sf] s'/f ;f]Wg ;w}F :jfut 5 . cEof; != kmh'n vr{ eg]sf] s] xf] < @= kmh'n vr{nfO{ lsg ;fdflhs ljs[lt elgPsf] xf] < #= tkfO{F kmh'n vr{nfO{ s;/L lgoGq0f ug'{x'G5 < $= n}ª\lus lje]b eg]sf] s] xf] < %= n}ª\lus lje]bsf] sf/0f n]Vg'xf];\ . ^= dfgj a]rlavg eg]sf] s] xf] < dfgj a]rlavgdf s] s:tf s'/f k5{g\ < &= dfgj a]rlavgaf6 aRg] pkfox¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ .


84 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lqmofsnfk != sIffnfO{ tLg ;d"xdf ljefhg u/L klxnf] ;d"xaf6 kmh'n vr{sf, bf];|f] ;d"xaf6 n}ª\lus lje]bsf / t];|f] ;d"xaf6 dfgj a]rlavgsf gf/f tof/ kf/L ljBfno cf;kf;df k|bz{g ug'{xf];\ . @= sIffdf tLg ;d"xdf ljefhg eO{ ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofsf ¿kdf kmh'n vr{, n}lª\us lje]b / dfgj a]rlavgsf] kf]:6/ tkf/ kf/L k|bz{g ug'{xf];\ . #= kmh'n vr{n] kl/jf/ / ;dfhdf NofPsf] ljs[lt ;DaGwdf ;+jfb tof/ ug'{xf];\ . $= n}ª\lus lje]bn] kl/jf/ / ;dfhdf Nofpg] gsf/fTds kIfsfaf/]df sljtf /rgf u/L lzIfsnfO{ b]vfpg'xf];\ . %= dfgj a]rlavg ;DaGwdf syf n]v]/ cfºgf] sIffsf ;fyLx¿nfO{ ;'gfpg'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F a:g] ;d'bfodf kmh'n vr{;Fu ;DalGwt sfo{qmdx¿ s] s;/L x'g] u/]sf 5g\ cfkm"eGbf 7'nf JolQm;Fu ;f]w]/ ljj/0f tof/ kfg'{xf];\ .


85 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ljBfyL{ efOalxgLx¿ † sf:sL lhNnfsf] kf]v/f dxfgu/kflnsf j8f g+= @$ df /x]sf] sflnsf dfWolds ljBfnosf sIff & df cWoog ug{] ljBfyL{x¿n] ;fdflhs cWoog / dfgjd"No lzIffcGtu{tsf] …;fdflhs ;d:of / ;dfwfgÚ PsfOsf] ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfosf ;DaGwdf tof/ kf/]sf] k|ltj]bg x]/f}F . xfdL klg xfd|f] ;d'bfodf /x]sf ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfosf ;DaGwdf o:t} k|ltj]bg tof/ kf/f}F n Û cWoog k|ltj]bg -s_ zLif{sM ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfo -v_ kl/ro xfd|f] b]z ljleGg hfthflt, ju{, ;d'bfo ldn]/ ag]sf] b]z xf] . oxfF ljleGg k|sf/sf /Lltl/jfh, wd{ ;+:s[lt, rfnrng cflb /x]sf 5g\ . dflg;x¿n] cf– cfºg} k|sf/sf k];f / Joj;fo u/L hLjg lgjf{x ul//x]sf] kfOG5 . oxfFsf] ;d'bfodf ljleGg k|sf/sf ;fdflhs d"No, dfGotfx¿ k|rlnt 5g\ . o:tf d"NodfGotfdf sltko /fd|f kIf 5g\ t sltko ljs[ltx¿ klg 5g\ . ;dfhdf cfºgf] cf8Da/ b]vfpg ug{] kmh'n vr{, c¿sf] b]vfl;sL ug{] k|j[lQ, n}ª\lus lje]b, dfgj a]rlavg tyf b]x Jofkf/, nfu' cf}ifw b'Jo{;gL o;sf pbfx/0f x'g\ . xfd|f] ;dfhdf klg o;k|sf/sf ;dflhs ljs[lt / ;d:ofx¿ /x]sf 5g\ . o;/L /x]sf ;fdflhs ;d:of / ljs[ltx¿af6 aRg] pkfosf] cWoog ug{ of] k|ltj]bg tof/ ul/Psf] xf] . -u_ p2]ZoM o; k|ltj]bgdf b]xfoadf]lhdsf p2]Zox¿ /x]sf 5g\ M != ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofsf] klxrfg ug'{ @= ;fdflhs ljsl[t / ;d:ofaf6 aRg] pkfosfaf/]df ;'emfj ;ª\sng ug{' -3_ ;fd'bflos sfo{sf] ljlw != kmf]6f]u|fkmL ljlw kf7 # ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfo


86 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t @= k|Zgf]Q/ ljlw #= 5nkmn ljlw $= cjnf]sg ljlw -ª_ k|flKt tyf kQf nufPsf s'/f xfd|f] ;dfhdf /x]sf ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofx¿sf] vf]hL ubf{ oxfF kmh'n vr{, n}ª\lus lje]b, dfgj a]rlavgnufot of}g b'/frf/, b]x Jofkf/, >d zf]if0f, dBkfg, dfbs kbfy{ ;]jg, afn>d zf]if0f, nfu' kbfy{ b'Jo{;gL, nfu' kbfy{ cf];f/k;f/ / laj|mL ljt/0f, r'/f]6, v}gL, ;'tL{, tdfv' ;]jg, wgL / ul/alar e]befj, czSt, c;xfo / ckfª\uk|lt ckx]ngf, dfgj ckx/0f tyf xTof, bfOhf] k|yf, rGbf cftª\s, h'jf, tf;, dfgj cª\u laj|mL, rf]/L, 8s}tL, xlnof, uf]7fnf, sd}of k|yf, bf;bf;L, sdf/fsdf/L k|yf, cj}w wGbf, 5'jf5't h:tf ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofx¿ /x]sf] e]l6of] . -r_ ljs[lt / ;d:ofsf sf/0f != c¿sf] b]vfl;sL ug]{ k|j[lQ @= c;dfg Jojxf/ #= ¿l9jfbL k/Dk/f, ;fdflhs aGwg / cGwljZjf; $= r/d ul/aL / cfly{s ;d:of %= clgolGqt hg;ª\Vof / a;fOF;/fO ^= lzIff / r]tgfsf] cefj &= juL{o, hftLo / If]qLo e]befj *= b08xLgtf (= sfg'gsf] ck|efjsfl/tf -5_ ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfox¿ != b]vfl;sL ug]{ k|j[lQ lg?T;fxg ug{] @= ;dfg Jojxf/ ug{]


87 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & #= df}lns ;+:s[ltsf] ;+/If0f ug{] $= ;zStLs/0f cleofg ;~rfng ug]{ %= sfg'gsf] k|efjsf/L sfof{Gjog ug{] ^= lzIffsf] cj;/ k|bfg ug{] . &= ;dflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfox¿;Fu ;DalGwt ljifoj:t' ljBfno tyf ljZjljBfnosf kf7\oqmddf ;dfj]z ug{] . *= ;dfhdf r]tgfd"ns sfoqmdx¿ ;~rfng ug{] . (= ul/aL lgjf/0fsf sfoqmdx¿nfO{ tTsfn} ;~rfng ug{] . !)= /f]huf/Lsf] Joj:yf ug{] . !!= hg;ª\Vof lgoGq0f / Joj:yfkg ug{] . !@= :yfgLo 1fg, l;k / k|ljlwsf] ljsf;df hf]8 lbg] . !#= b08xLgtfsf] cGTo ug{] . cEof; != tkfO{Fsf] ;dfhdf /x]sf ;fdflhs ;d:ofx¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . @= ;fdflhs ljs[ltn] lGfDTofpg ;Sg] ;d:of s] s] x'g\ < tkfO{Fn] ug{ ;Sg] s'g} b'O{ cf]6f e"ldsf n]Vg'xf];\ . #= ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfox¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . $= ;fdflhs ljs[lt / ;d:of ;dfwfgdf lzIff / r]tgfn] v]Ng] e"ldsfnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . lqmofsnfk != sIffnfO{ tLg ;d"xdf ljefhg u/L k|To]s ;d"xaf6 Ps Ps hgf k|ltlglwsf] 5gf]6 ug'{xf];\ . ;dflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfox¿dWo] klxnf] ;d"xaf6 cg'zf;gdf /xg], bf];|f] ;d"xaf6 sfg'gsf] kfngf / t];|f] ;d"xaf6 c¿sf] b]vfl;sL gug{] k|j[lQsfaf/]df a'Fbfx¿ tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . @= ;fyL, kl/jf/sf ;b:o / cGo;Fu ;dfg Jojxf/ ug]{ pkfox¿sf] rf6{ jf tflnsf


88 cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . #= lzIff, Ifdtf ljsf;, ;r]tgf / hfu/0fdfkm{t ;dfhdf kl5 k/]sf ;d'bfo, ju{, dlxnf cflbnfO{ ;zStLs/0f ug{ ;lsG5 eGg] ;Gbe{df gf6s tof/ kf/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . $= ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg] pkfox¿sf] Kn]sf8{x¿ tof/ kf/L ljBfnodf k|bz{g ug'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ != tkfO{F a:g] ;d'bfodf ;fdflhs ljs[lt / ;d:ofaf6 aRg s] s:tf pkfox¿ ckgfpg] ul/Psf] 5 < cfkm"eGbf 7'nf JolQmx¿;Fu ;f]wvf]h u/L n]Vg'xf];\ .


89 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ;dfhdf ;dfwfg ug{}kg{] t/ ;dfwfg ug{ g;lsPsf ;d:ofnfO{ ;fdflhs ;d:of elgG5 . lg/ª\s'z zf;g;Qf, ;fdGtjfbL ;f]r, ;fdflhs / cfly{s ;+/rgfdf lje]bsf/L Joj:yf h:tf sf/0fn] ;fdflhs ;d:ofx¿ pTkGg ePsf x'g\ . clzIff, ul/aL / r]tgfsf] cefj cflb sf/0fn] ubf{ ;dfhdf ;fdflhs ;d:ofx¿ ;dfwfg x'g ;s]sf 5}gg\ . /fHon] agfPsf] sfg'g Jojxf/df nfu' ug{] / x/]s dflg;sf] dfgl;stfdf kl/j{tg Nofpg ;s]df ;fdflhs ;d:ofsf] ;dfwfg x'g ;Sb5 . s'g} klg ;d:ofsf] ;dfwfg ug{ ;j{k|yd ;d:of pTkGg x'gfsf] k|d'v sf/0f kQf nufpg'k5{ . To;kl5 dfq ;dfwfgsf pkfox¿sf] vf]hL ug'{k5{ . ;fdflhs ;d:ofsf] ;dfwfgsf nflu ;ª\3;+:yfsf] e"ldsf dxŒjk"0f{ /xG5 . :yfgLo:t/df ljBfno, o'jf Sna, cfdf ;d"x, dlxnf ;d"x, j8f gful/s d~r h:tf ljleGg ;ª\3;+:yfx¿ /x]sf] kfOG5 . /fli6«o :t/df wfld{s, ;f+:s[lts / ;fdflhs ;ª\3;:yfx¿ /x]sf] kfOG5 . o:tf ;ª\3;:yfdf dlGb/, ljxf/, u'Daf, dl:hb, r}To, u'7L cflb kb{5g\ . ;fdflhs ;df:of ;dfwfgdf ;/sf/L lgsfox¿ klg lqmofzLn /x]sf 5g\ . g]kfn k|x/L, ljleGg txsf cbfnt, g]kfn /]8qm;, :sfp6 h:tf ;ª\3;:yfx¿ ;/sf/L lgsfodf sfo{/t 5g\ . o:tf ;+:yfx¿n] ;]jfsf] efjgfn] sfd u/]sf x'G5g\ . ljBfyL{ efOalxgLx¿ † ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfno / ljleGg /fli6«o ;ª\3;+:yfsf] e"ldsfaf/]df cfcfºgf] ;d"xaf6 ;"rL tof/ kf/L k|:t't ug{ sIff & sf ljBfyL{nfO{ tLg ;d"xdf ljefhg ul/Psf] lyof] . uf]nfk|yf ubf{ ;d"x …sÚ nfO{ ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfnosf] e"ldsf, ;d"x …vÚ nfO{ /fli6«o ;ª\3;+:yfsf] e"ldsf / ;d"x …uÚ nfO{ ;/sf/L lgsfox¿sf] e"ldsf k/]sf] lyof] . sIff & sf ljBfyL{x¿n] cfcfºgf] ;d"xdf 5nkmn u/L tof/ kf/]sf] ;"rLsf] cWoog u/f}FM ;d"xM s ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfnosf] e"ldsfM != s'nt lj?4 ;r]ttf hfu[t u/fpg'. @= ;fdflhs k/Dk/f / /Lltl/jfhsf] 1fg lbg'. #= :jfjnDagsf] kf7 l;sfpg'. $ ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;ª\3;+:yfsf] e"ldsf kf7


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 90 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t $= vlr{nf] /xg;xgaf6 6f9f /xg r]tgfd"ns sfo{qmdx¿ ;~rfng ug'{ . %= cfk;df d]nldnfksf] efjgf hfu[t u/fpg'. ^= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgsf nflu ;8s gf6s, uLt, sljtf, Kn]sf8{ lgdf{0f u/L k|bz{g ug'{ . ;d"xM v ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;ª\3;+:yfx¿sf] e"ldsfM != ;dfhdf k|rlnt ;d:of / ljs[lt lj?4df lgdf{0f ePsf sfg'gsfaf/]df ;d'bfonfO{ hfgsf/L lbg] . @= ul/aL lgjf/0f, lzIffsf] ljsf;, hg;ª\Vof lgoGq0f h:tf sfo{qmddf ;xof]u ug{] . #= 5'jf5't, afnljjfx, r]nLa]6L a]rlavg, bfOhf] k|yf, rf]/L, h'jftf;, w"dkfg, dBkfg, b]psL k|yf h:tf ;fdflhs ;d:of / ljs[ltdf ;+nUg JolStnfO{ k|x/Lsf] lhDdf nufpg] . $= ;dfhdf x'g] / eO/x]sf ;fdflhs ljs[lt x6fpg ljleGg r]tgfd"ns tyf ;Gb]zd"ns sfo{qmdx¿ ;~rfng ug{] . %= ;fdflhs ;d:of / ljs[ltsf] klxrfg ug{] / c;/x¿sf af/]df atfpg] . ;d"xM u ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;/sf/L lgsfox¿sf] e"ldsfM != ;fdflhs ;d:of ;dfwfgsf nflu ljleGg gLlt / sfg'g lgdf{0f ug{] . @= ;]jf, ;xof]u / :jod\;]js dfkm{t ;dfhdf r]tgfd"ns sfo{qmdx¿ ;~rfng ug{] . #= cfjZos ;'emfj, ;Nnfx / lgb{]zgsf ;fydf ;|f]t / ;fwg pknAw u/fpg] . $= ;dfhdf hgr]tgf hufpg] sfo{qmdx¿ h:t} ¥ofnL, ;8s gf6s, uf]i7L cflb ;~rfng ug{] . %= ;fdflhs ;d:of / ljs[ltdf k/]sf JolStx¿sf] p4f/ ug{] . ^= ;fdflhs ;d:of / ljs[ltsf lj?4df pTs[i6 sfd ug{] JolSt / kl/jf/sf] 5gf]6 u/L ;Ddfg ug{] .


91 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ljBfyL{ efOalxgLx¿ † dfly tLg ;d"xn] k|:t't u/]sf ;"rLx¿sf] cWoogaf6 ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfno, ;ª\3;+:yfx¿ / ;/sf/L lgsfox¿sf] e"ldsf dxŒjk"0f{ x'g] s'/fsf af/]df hfgsf/L kfof}F . ;fdflhs ;d:of ;dfwfgsf nflu xfdL ;a}n] ldn]/ sfd ug'{k5{ . ;fd"lxs Pstfaf6 dfq} ;fdflhs ;d:ofsf] ;dfwfg ug{ ;lsG5 . cEof; != ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfnosf] e"ldsfdfly rrf{ ug'{xf];\ . @= …;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfno Ps dxŒjk"0f{ ;+jfxs x'g ;S5Ú o; egfOnfO{ k'li6 ug'{xf];\ . #= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf of]ubfg ug{] ;ª\3;:yfx¿sf] e"ldsf n]Vg'xf];\ . $= ljBfnon] ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf s;/L ;xof]u k'¥ofpF5 < pNn]v ug'{xf];\ . %= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;ª\3;+:yfx¿sf] e"ldsf n]Vg'xf];\ . ^= tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;+nUg ;ª\3;+:yfsf] gfd n]Vg'xf];\ . &= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;/sf/L lgsfon] v]Ng] e"ldsfsf] ;"rL tof/ kg'{xf];\ . lqmofsnfk != sIffnfO{ tLg ;d"xdf ljefhg u/L k|To]s ;d"xaf6 Ps Ps hgf k|ltlglwsf] 5gf]6 ug'{xf];\ . ;fdflhs ;d:of ;dfwfgsf nflu ljBfno, ;ª\3;+:yf / ;/sf/L lgsfon] v]Ng] e"ldsfsf ;DaGwdf 5gf]6 ul/Psf ;d"xsf k|ltlglwdfkm{t km/s km/s ljifo kg{] u/L jSt[Tjsnf k|ltof]lutfsf] cfof]hgf ug'{xf];\ . @= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf :yfgLo ;ª\3;+:yfsf] e"ldsf ;DaGwdf cfkm"n] ;'g]sf / cg'ej u/]sf s'/fnfO{ sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . #= ;fdflhs ;df:of ;dfwfgdf ljBfnosf] e"ldsfsf ;DaGwdf ljBfnosf k|wfgfWofks / ljBfno Joj:yfkg ;ldltsf cWoIfnfO{ ;f]Wg] k|ZgfjnL tof/ kf/L cGt/jftf{ lng'xf];\ . $= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ljBfnosf] e"ldsf ;DaGwdf k|=c= / ljifolzIfs;Fu 5nkmn u/L k|fKt lgisif{nfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 92 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t %= ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf ;+nUg ljleGg /fli6«o ;ª\3;+:yfx¿sf] ;"rL tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug{'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ != tkfO{Fn] ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIffcGtu{t /x]/ cfºgf] ;d'bfodf /x]sf] ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf of]ubfg k'¥ofpg] s'g} :yfgLo ;ª\3;+:yfsf] cjnf]sg e|d0f ug'{ePsf] xf]nf . tnsf a'Fbfdf cfwfl/t /x]/ ltgLx¿n] ug{] ultljlw ;d]6L cWoog k|ltj]bg tof/ kfg'{xf];\ M -s_ zLif{s -v_ gfd / kl/ro -u_ p2]Zo -3_ lgisif{ -ª_ kQf nufPsf s'/f @= tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf ;fdflhs ;d:of ;dfwfgdf of]ubfg ug{] ;ª\3;+:yfx¿ / ltgsf] of]ubfgsf] vf]hL u/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


93 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & JolSt jf ;d"xn] cfºgf] :jfy{, cfjZostf / p2]Zo k"/f ug{] qmddf csf{nfO{ c;lhnf] kfg{' / 6s/fjsf] l:ylt l;h{gf x'g' g} åGå xf] . o;n] emu8f, dgd'6fj, b':dgL, sf6df/, lx+;f, n8fOF, c;xdlt / ljjfb h:tf s'/fnfO{ hgfpF5 . dte]b /xg' jf :jfy{sf] 6s/fjsf] l:ylt åGå xf] . åGå Pp6f o:tf] cj:yf xf], hxfF JolQm jf ;d"x cfºgf] p2]Zo jf cfjZostf k"/f ug{] qmddf csf{nfO{ c;lhnf] kfg{] ub{5g . hxfF ljrf/, cfjZostf / ;dembf/L km/s x'G5, Tof] g} åGåsf] cj:yf xf] . ljjfbn] r]tgf, k|ltjfb, ck'u / cj/f]w h:tf kIfnfO{ ;d]6]sf] x'gfn] o;nfO{ ;ª\u7gdf ;sf/fTds, gsf/fTds, cj;/ / hf]lvdsf ¿kdf lng'kb{5 . b'O{ jf b'O{eGbf a9L kIfn] cfk"mx¿lardf k|ltålGåtfsf] cg'ej dx;'; u/]sf] s'g} klg cj:yfdf åGå pTkGg x'G5 . ljBfno / 5/l5d]sdf åGå pTkGg x'g'sf sf/0fx¿ != d"No, dfGotf, JolQmTj / ;+:s[ltdf c;dfgtf x'g'. @= ljrf/, dfGotf, cfjZostf km/s km/s eO{ ljrf/df c;xdlt hgfpg'. #= jf:tljs s'/fsf] hfgsf/L gx'g' jf k|fKt hfgsf/Lsf] ;xL ;Dk|]if0f gx'g'. $= unt ;"rgf jf ;Gb]z k|jfx x'g'. %= k|To]ssf] rfxgf x'g' t/ To;nfO{ k"/f ug{] Ifdtf ;Lldt x'g'. kf7 %åGå Joj:yfkg


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 94 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ^= 3/fo;L tyf of}ghGo ;d:of lbgk|ltlbg a9\b} hfg'. &= lgefpg'kg{] e"ldsf cfºgf] Ifdtf / ;fdYo{cg'¿k gx'g', *= cfºgf] e"ldsfeGbf km/s ;dembf/L x'g'. (= eljiosf] sfo{lbzf / glthf clglZrt x'g'. !)= cg'ko'Qm ;ª\u7g / ;+/rgfsf] ljsf; x'g'. !!= cg'ko'Qm ;DaGw :yfkgf x'g'. !@= ;/sf/n] :ki6 gLltlgod / sfo{lbzf lng g;Sg'. !#= an k|of]u x'g'. !$= sfg'gsf] kfngf gug'{ . !%= ;sf/fTds ;f]rsf] cefj x'g'. ljBfno tyf 5/l5d]sdf x'g] åGå Joj:yfkgsf pkfox¿ b'O{ jf b'O{eGbf a9L kIfsf lardf sfod /x]sf] dgd'6fjnfO{ ;dfwfgof]Uo lgisif{df k¥ofpg'nfO{ åGå Joj:yfkg elgG5 . åGåsf] Joj:yfkg ug{ ;s]sf] v08df zflGt :yfkgf x'G5 . åGå Joj:yfkgaf6 cfgGbk"j{s afFRg] cj:yfsf] l;h{gf x'G5 . b]z ljsf;sf nflu åGå Joj:yfkg ckl/xfo{ x'G5 . bf]xf]/f] ;~rf/, ;defj / ;sf/fTds ;f]raf6 åGå Joj:yfkg ug{ ;lsG5 . ljBfno tyf 5/l5d]sdf åGå Joj:yfkgsf pkfox¿ o;k|sf/ 5g\ M != Psn] csf{nfO{ ;Ddfgk"j{s / ;dfg Jojxf/ ug]{ . @= c¿sf] s'/f Wofgk"j{s ;'Gg] / cfºgf] s'/f zfGtk"j{s ;'gfpg] . #= c¿sf] JolStŒjsf] ;Ddfg ug{] . $= :ki6 efiff / cleJolStsf] k|of]u ug{] . %= JolStut :jtGqtfnfO{ ;Ddfg ug{] . ^= cfjZostf, rfxgf a'‰g] / ;f]xL cg';f/sf] sfo{ ug{] . &= ;a}nfO{ ;dfg cj;/ k|bfg ug{] . *= cfk;df ;'dw'/ ;DaGw sfod ug{ sxLFst} gr'Sg] .


Click to View FlipBook Version